Go ogle 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on Hbrary shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non- commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 



Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at http : / /books . google . com/ 



TR ACTATVS 

TRES EXACTISSIMI 

D I O M E D I S A M I <?! 

. PHYSICI PLACENTINI, 
' . ^5 Excellentisfimi ^j;^ 

Primus dc Morbis omnibus Communibus Generatim. 
Secandus de pclte fingiUacim ac de omnibus illius difFcrentijs ac 

natura,& raethodo prscauendi at<^ue etiam curandi earn. 
Tertius de Varioiis,morbillis & fcoptaIis,in quo agitur criam dc 

natura papularum » , 

Ouibus accejfit appendix adllbmm ie morbis communibus^ mquQ 
agitur de cau fa pr£fentis tmpefiatis. 

C V M P R I V I L E G I O- 



AC RE VERB ND I SSIMO 

CardinaliAmpliis. 

AL EX A ND RO M O NT ALTO 
BONO NI AE 1 E O A TO, ET 

S.R. VICECANC MERITISSL 
Domino meo Colecuiifi. 

VR E [ie^hnsfmdmra eA, 
Amplisfime Czrdin^s , vt 
quicquid femus acquirit Do 
mino acquirac fiae id bona 

; jfiiie corporis.Me autem de- 
iiim3isfimun3?Mkte]EDoiii.tu^ feruum efie, 
iic«:ius eft , quam vc deraQnikari posfic,auc de- 
heat adjhoQ enim me^iata indinarmit j con- 
fkife -vToluntas^ rma irr me mcrita me adjboc 
aftrinxere . Ergo fi quid vel iageni-o- , vetee 
mtlti parnui > id omne tuiim eft . pamm ne an 
multum>pamineanmulti resiit j nonrefert. 
■hoc iminn uerisfimum eli, qiiicquid in me e^^ 
ttel a me proficifcimr, idiomne me tibi debere.. 

a z Pro- 




Ffpptefca^qu^e nunc amicorum coliortatiofie^ i 
in lucem edere decreueram , qualiacunque ef-^ 
fentlUuftrisfima: Do.tuac dedicaiida erant ; res i 
cnim fua in hoc agebatur . £o autem liben- ! 
tius id mihi agendum erat J quoniam fub um-: 
brafelicisfimacilHus uirgaeflorefcentis Aaron , 
ipfe quiefcens , noxios uiperarum malignan-; 
tium morfiisjdeuitare poteram, quum antipa- : 
thia quadatn , adeo illis fit inimica , ut a fe talia 
uenenatoram animalimn genera procul repel | 
lat,acproptereannIlumgenuseoruniillam at- ; 
tingere aaleaCjin igrierh podus , quam in um- : 
brarritaiemie dararum. Necmirnm cum prac - 
miraculo, germinauerit , fioruerit , & tales fm-i 
<5busprotulericuirgaiftaflore{cens Aaron, tui; 
inquam ipfius Amplillime Cardinalis,ob quos. 
-ce talifacerdotia dignum demonftras-He lunti 
animituidotes.h^c frudiferalla, & egregia: 
opera,ob qux te elegit AltisiimuSj qui in San-i 
d:ofuo miniftfcs ^ Suaues enim >. ac proficuQs : 
frtid-usyfemper, ingratos autem jaut noxios: 
nunquam prodacis. : : - . ' - . .: 

Hos ergo meos labores l^to animo , hik^ '. 
ri , ac beoigna fronte accipias humiiiter dc-; 
precorjquofi aduernqu;ippiamfvtfum huma=-; 
naj contingat, exbisMiiquam opem petehs,! 

. , . ■ " id 1 



idjjuodl^xiumeftprbpuliare yaleas,fm<]uofJ 
votis omnibus eft cxpetendum , fempef ualue- 
ris,unus iiie Cam men tarius firraisfimu Cn mo 
numentum fincerae , ae bonas in tc uoiuntaris 
ine£e>qua in re nulli unquam ero fecudus,quod 
fi utfpero;& quse ma eft benignitas,feceris,re- 
liqua fub tato pr^dio tutus > facilius exequar ; 
Interim naleamplisfimeGardinalisj & diu , ac 
felicisfime uiuejnecffitantapeterefas eftjmei 
immemor.Mediolani die 4.Septemb. 159^. 

Iluftrisfime, acReuerendift^ D.S. 

Humilisfimus, ac deuotisfimus feruu? 



Dipmedes Amicus. 



r t i '^ s 

AC 

T p T IV S M E D I O L A N I N S I S 

S T AX V P RO T O P H Y S I C O ' 

ZACCBAKlj^B CATJ^O^ 

Diomcdes Amicus PKyficus CoIlegiatus Pl^^ 
centinus. S. P. D. 

VE KSIS hominihusy in 
ptamejjea nature difiendi cu- 
piditatem , ^memorU tradi- 
: turn rel'tquit Jriftoteles,^ om 
nes qmtidie maximo cumjalu 
tispericuloexperimur. ^am 
hoc dejiderium nosjkpius eo perd.ucitiUt nedum 
tercmm res ^ fednojiros etiam ohliuifeamur , a quo 
enim difc 'tplin^ amor non auocat? a patria>aparen 
tilm 3 a [emetipfis ^fque ad mortem inquit infignis 
ille Aretaus.quodtu optime omniU expertus es<-vir 
ExceUetiJfqui dum doBos fermoneSy res graues 
meditarisidum culmen pr^eclarij^imarumfcienua^ 
rum a/cendisydum ajpdua philofophandi confmti^ 

dine 




dim Cf^cumfu/as au^^^ 

di/cutisdummj(mnk ^igila^^^^^ Q^fludmdo mS,. 
no^espertranfsydum rmfolUkuicJtAtui^^^^^^ 
gnisfrincipthHii^ ij>fiemm imperatrki medendo 
fimis^ ti^^ulieri omnium quasmmdiiS'-vnquarrL) 
mmrpr^clarijpm£,fieim patrem CarolmnV.lm^ 
peratorem imtBiffrmmJ^eBes Ji eJ^nximilianu' 
Imperatorem Mmtumy}iR.hodulfumfliHm eius^ 
lmperat@rem,Jt(^taUospios Jrchiduces^^^ Car 
dinaksomittdm) K>^agnumPhilippumCatholi-' 

t)t(ruitidi^ inj^Wtham «x>f 
alios fmesi^erudia^i'^'XJti^ 
dwnnjel medicine operamnamndd.'zjel alias ar^ 
us pMclariJjimas exercendo ^ omnium in te oculos • 
cdmertis,<^i te coUirnxOcfimmoper^ admiral 

dnmteVmdphyfitumKe^umm 
fis Status ereBum uidentiduminqua> ommhuspro^ 
dejpftudes proptereain continuis telahorihm 
detines^tuiippus iam immemor faBus,^ in inuen 
ta femjcisi ^ defliSationes incurris^^ <-ventriculi 
langmres^morhosartimlareSi (if alios huiufinodix 
quos non ^enus, ^ Bacchus > ^t multis^fed lahor 
iUe improhus peperit dipiplina namqueut anima 
pracipuinecejfariajtc corpori efi inimical inquitu 
Qlfus. 



^uinijfmi Htpp*^ jidij^mi eim interpretis Gale-^ 
nhillorump dQCumentaaJJequhquofaBum^^ 
nmnuila tpje ohjemarimyqu^ ad te mimnuirumj 

dere medka fiquem aliumhmep^ritumi njtrum 
^ui omni officio y ac pietate ceteris omnihus fatisfa-* 
cis^tihi ipf nunquam quo tuum de his iudidumfe'^ 
TASynecis nc^mmorm rea Jint pro tua ergo in omnes 
hummitAte^ac qm me projequmsheneuolentia^ te 
oro atque ohfecro ^ quum te arhitrum horum meoru 
labor um fecerirn/wttuam Mere JententiAm profe^ 
ras^quod onus^^uur&Jtt tihietiamin multis ocmpa 
tionihus detenio leuij^mum ( j^ero) non recujahis . 
interim hem rudey^ meynjtfik^^^ Medio- 
lamdie ^Septemk 1^9^* 



DIOMEDIS AMI CI 

PHYSIC! PLACENTINI 

DE MORBIS COMMVNrBVS. 

Prooemiunit . 

E B I c I K AE arcem non parum exornafle ue- 
tercs iare fatcacur^ & GCuiis dernunt, quicmi-- 
que ei opera nauarc ftudent ex rccendoribas: 
autem muki , non leuem fibi famara copipara- 
rant > qui & andquorum di&a, dilacidarey at-, 
que explanare ^ & clariorareddere tcntammv, 
& eorum inoenris multa proprio Mane add ere, quos iare gio- 
riam mereri faremur,neq; proprijs laadibus.efle defraudandos. 
at fi qui (an t qui, Sc ariem cam pra?claram>obfci2ris fuis Ganci- 
lenis dedecoranc , & q> re£te a prifcis authoribus di<£J;am eft ^ 
detraherc conantur,& alij^qui fe alienis veftiunt pldmis^&: alio 
rum opibus dicanmr, hos profedro arguere licet ^ oequeullo 
inpdo permstteadum; vt proprio honorc alios priBent, & fibi 
immeriiam laudem adipifcantur (unt mim (o hommum auda- 
cia ne dicam impudenrSa ) qui in priacipio fui operis author^s 
inultos Bominent , qaomm authoritate di^a ftia afEriBare 
proiitenmr^ & morbornm craderecuram^ in quorum numero 
Hippocracem defcribunc,Galenom,Pauium Aeginetam^Aenu, 
Trailianum, Aret^um,& alios huiufcemodi. Legant rame% & 
diligeaterftadiofieoranioperaexaminentreme curan;- 
dos morbos ab ers defcripta fpeifient /nulla d 
riunj aucpauca falcem inucnient , fed eaad uerbum ab alijs d& 
fcripu vidcbuac/quorum nulla abipfisfa£tet eft men do >imp 
fingunt , fe proprio ingenio multa inueniflTe remedia> quf^mu*- 
tans tanium verbis , 8c expoliris {enEenn|s,a;jDsHcolo FlQrena^ 
no.alijsuc fimilibus authoribus5matuarierunt,& fibi&llb afcri 
pferu nil nonnulH dum qu^ r€<2:eab ahjs detnonftr ara fimt refer 
re ftudent^inuentores fe caiium faciani|fVtficianioresdedpiai^ 

b qui 




Prooemium. 

^ui minus accurate auihorum libros deuolucre^ apud quos^e- 
ftant in admirationc , dum cos docerc prajdicanc quse hucufqiie 
Bcmcrco^oaerit, quod minoribu%%ilc eft perfoadcrcquibus 
houa omnia proi>antur:inc€Eim tamea quiocuiaciores funt > eo 
rum fiirta decegiinc* Necdefaere , qui vdapientiorcs videren- 
tut , Gaienumtamqua hbi ipfi coiicradiccntc,& fiii immemo- 
remcriminenmr , inconftantiaquc redarguanc, quandbque, 
etiam tanqiia Medicinal igaarum notent, & feipfos veram no- 
uiifc medendi artem praedicant , quum tamen interim falfam 
4^MStiinam diffen^inen^^^^ qui eos audiant, pro rritico ziza- 
uiacoUigere videmus^& cum cqeci fint acG^isdqdos com iilis 
in foueam cadere:,ad uniuera generis humani perniriem. Pro 
^irili igicur pericli tanri fubueniendu arci jmanu duccdique funt 
iiucneSiad Hippocraas^& Galeni do<a:rinam,nec tamen permit 
^teiidi fanCyVt foli per.eorum volumina circunuolaanrur,nam 
.anrequamintroducerentur5faI{a iam doiarina imbuci,non mo 
.donihil vtile difcerexde morbis ipfis^vcrum potius (vt Galeni 
.verbis vtar^multaQbaudircc,prius auc Hippocratis, & Galeni 
dodrinani tenentes, & fruenies ea abunde, poterunt poftea 
monnullpruni nugas cognofcere , & eas reprehendere. pr^di- 
AaBos quidemfacere tencabimus^ negledoorationisornatu: 
qui.n. fieri aliter poreft in ranta diuerficate auchoru m /eoqae 
magis quoiiiam ornari res ipfa negat conrenca doceri , & mor- 
J>i non eloquentia, fed remcdijs curanrur inquirCelfus^ diccdi- 
^uegenus.quod fimplex racio poftulet cefte Aduario facis per- 
iaadere cis poteric.qui utilitacem rpeAarint,quaaiorario pber, 
m ca neglexcrint , que deledacionem tantum aiFerunc , dum 
Jeguntarqaalia hocreculo pcrmuha funt , non ramen ea quis 
i me exigacautexpcdet, vt quecunqueabantiquis re<3:e pro- 
4ita funt Uteris vetitacem copcinere demonftrem,eaquc redar 
guam^que abalijs peruerfe di<aa func, neque at qux Ca- 
ptiofe a nonnullis inrerdum fiiere rcprchenfafingulisrcfpon- 
dendo , prifcorum auciioricatc defendere tcntem ;ficenim res 
immeofumpr<^ederet , veru tamen qaoniam in confuetudi- 
uem iam yenic >vt qui co fongitur munerc, quo nunc fungi in- 
tendimus nonnuiii , etiam horum profequatur ipfo Gal. tcfte, 
aliqua quandoque coru breuiter recenfebo^qu^ ab vtraque par 
xedi&A fuerint, quo facilius quoquc noftra oratio interponi 



Prooemium. 

po/si^, &: paucuia <^andoqf ii^iidani ^ ad ea confirmanda^^x 
Ifede di2taftihc,&a<faRarrfBtand^^ c&cfe- 
feat y & vt vnicuiquc, qucki fu^ira cfttribaacur, ac proindc nc 
coram authpricas , quide re medica fuai bencn^rid in defen- 
fa mancac : ficut^n. vt verbis celii vt^r recentiorcs uirosin his 
qua? repererunt, auc re6fce fcquuti fiint firaudarc nonopartct , 
ica quas apud antiquiores viros pofirafuat^authoribiis fuis red* 
dere eft neccflfejquorum fencencijs ( & fi a nonnuUis pauca illis 
referatLir accepta) fubfcribere inqaii Diofcorides^oporcet iu^c 
nibus minus airentiendumjnunqaam tame obftinatc proautho 
ris decrerb concenda,aut pugnabo, neque hue veljllfi nomina* 
tim redarguam>fed veriratem ipfam pro virikpef fcrutabor fxc 
(nifallor) Afclcpiadum mcdicma reuiuifcct / qu^e fere fepuFta 
videtur> cui incumbant qu^efo, qui artem tarn praedaram difcc- 
recupiunt ^afioqui nunqaam mihi credaatj nvetam coniequi 
porcrunr. Cum aucem vel tefte Plarone , vt etia,refcrt G.alettos 
nuUus fcribexKii mordadrarem fugere pofSc vaiij^nim prolixi- 
tatem accufant , breuitatem alij , mediam proptcreafermonis 
formam cligeremihi optimu uiAimfuit,ea tantajmderaonftras^ 
qu^ oportec de ncccffitate lUum cognofcere,qai rede fit mor** 
boscuraturus . - C 1 I C 

Interim vniuerfam medicoru c^tum r-egarum volumus^ vc 
fi Dei nos compotes uptifecerint , minirne labprem npftrum 
crimincntur,finminas, generofi mediciyyeriqiieamatores, & 
qui labor (cs in optimis rebus non refugiuptj^nequett 
difiiculcacem>nQque tepipoj:i§ prolixicatem, neque exercitij la- 
borem verenrur^ad commemoratprum perfe<3:iQnem venianc , 
&quod nos cencauimusaffequi prqcurentjitt hocque fe exer- 
ceat, vt & uereribus famam teftitaaat,(SC: eosia &lfis accufationi 
bus tueantur,&: & ad hoc contcndant,vnuerjfa jiunaario^^aeri 
prodefle> neque deteriora ilia ueritati anteponmc^ & fcienti^ • 
diuitias nimii;um honotcm>duilem potentiatp, aUoqui melius 
crit ne hancqui<:ki:ii:^:ontemplationemattingere,Bam fiavcl te 
fteGal .puram aquam in putepmxosno plenum infunckrentjvn 
de &aqua deilrueret neque tamen putcumquicquaiuuareni: 
vera hos oraittamus>.qaibus mifcrcatur omnipotens, &I.nobis 
pro fua mifericQrdia pr:aefto fit,mcresqj nolba?iHum ipfe> 
eft lux uera^aiusjdiuino/jicti ai^xiiio .rem aggredtamur. 



D E D 1 O M E D E 

AMICO PRAESTANTISS. EHY SXGp 
"iM^m May* ab Ouo a CoHto Arquato. 

Ad Ledorem C ■ 

E P I G RAM M A; 

M decuseximmmctariDiomedis^M 
Euolat^ &fartae^ fama perennhei . 
ty^rtis cm Medic § Phcsbus , fophmque UHineru^ 
Q^cam ymnimes irni mbidere diii^ ' 
cMkaris f caufam vis k&or candide-^ toti 

Humano generimtm huiQYS erat: 
Acfiperee^homnrm^ 

Ac€epH fm^ y proxima , poffe diu . 

^ Author jfpo^ea- dantque y yt AM IC VS opc^ • 
Nemirere i^imy LeS ^ * / 

SONETra Dl'LAZARO MARIA DALUOVO 

i 4a Cafkli'Arqaaro , 

A L SIGNOR DIOM EDE AMICO^ 

Gram si eccelfe , e peUegrM h&non ^ 
Signm vidU ], cfjd frimipi 3 eSignmi 
Rendete talma ogtfhoY quaft fmmlta^ ; 
Ragion'i ben , ^h^a Vim voce ardka^ 
LMente di fregi>r € d'^^^ : w 

Ogn'm yi ^imli yiu^^ 
Qiak ogni jpmo h(ffmm 
Cjome altrui dmque prolmgate f hereo f 
Cosi ne ferbl U Cklheto , e felice 
AMICO si fedel miUe\ e miWami* 
I^mhe U -fiima del fouran valorem . 
VoHyo { che puf 'il uer dir fempre Ikc^J 
Sarmonta homd fin'A i jupml : 




R E C O 




l E ^^ u pefil^ 
ienttnmbo^ 
mm caufam 
efiequomodo 

J4€r in pefie 
qmmodo mmetm^ & purge- 
tur. 

^eran pmefcat* 3 7 

JieYpublicus qmmodo pmgan* 

dm. . - V : 8-1 
\iieY montmfus an mt^andus m 

pefieacaufafiipeYiorL ^ So 
jSerpe§liL fecmdum Anm tem-^ 
- pora qmmodoalterandus*j6^ 

& fequentibus* 
:AngmapeUilentis cuYatio. 1 55 
jieftatis natura & coniiitutio 7 
^egYOti qmmodo tempoYC pefiis 

ftnt uifttandi a medico. 1 1% 
t/4nni tempore uideT^pora anni 
*Analogia qmm habent femma* 

ria peSih cum coYporibus hu^ 

manis.pag* 7 
jiquaru cognimnem mceffaYia 

effe adcognU.morbMium. i $ 
Jintidotainpefle conuenientia ^ 

& an qu^ uenenis adueYfen ^ 

tm > pYofim morhls peflilentU 

bus^ &Htrmn prajemamm 



: €UYa$mne antidota cdUdi' 
€ouenknUp&*peYpYMe£im» 

BFbones peSiU^i etkm aiiete* 
- nb^cognm^ - 6$ 
Bubonumpe^iLcurath* 129 

. - : ' c r 

C^lorfeb'num peHiL 5 4 
CaYbunmBpSiikntes.6 
^eoYum curatm^ 15 x 
Communes cdarnmtes a Deo, 
' ut pluY'mumuenke^ 20 
Corpora quomodaaduerfm pefie 
prd^paranda^ . Sj^ 84 
D 

T\ltmum m morhis confidert 
dum^ : 19 

Diumam mm m peUe ptimo 

ejje placandam* 7% 
jDks quomodopropriam nama 

{eruare dicatur* 9 
Dor ft dolor in feh.peftUent. 1 40 
DiarmpeBiLFideFekpefiii.,. 

jpirkuofa. 

EXerckium tempore pefih qm 
leejfedebeau . 84 
Exantbma^a papd^&peBilen 
tes^ - e - 79 



^ I N 

^^e^ofita ah en emdere ^ 
PeSie permpti quomdo cogno- 
fundi * 71 

in Pefie regimen infex rebus notr 
natur.^o*p€rprQcefium^um 
medic* 91 
^e^lLfebdigerenmtrcs* 52 

feUU^feb^ humordis fiab mre 
fiti vt plurimumexpmemne 
maffi fanguines fit, ft uero d 
cibu mali fucci ut pbmmum 
efi phkgnmkai& dmrfige 
ner'is 45 

TeSliL febrem fpirUuofami& 
he£iicam dart 4^ 

PeBe feb, putrida qumodQ ab 
i aliis pumdis differs 48. ^«o- 
mo^ a maligna putrida 49 

T^iL feb. pulfus declaratio ex 
meme^aL$ 6, ubi babes quo 
tnodomoderatis fmiles quan 
doquefiant* 

Peftil feb. figna pathognomica 
alia figna 5 3 - eomm 
cakr anhetitus pulfusy . 

PeSilLJpmtuofa /feu diam , & 
he&icafigna. 66 

PefiU. feb. pr$fag. 68 

^eft/eb*£uratiu^ indtcatioes. ii 5 

Regimeninfex xeb. nonatur. 1 15 
curatio per medic. 11 8 

^nuengfe^ioiUi conueniat izo 

Jin pff^im fk pdiffetenda x z 1 

FeftiLfeb.urin^quales 57 
Pifies an peHeafficiamur iS 

Pmedmis caufam prd^er piM^ 



D E X. 

fhitamtranfiikmionmi^^^^ 

'T% Egionhxognitmem effene 
JlV ceffmamad vmbos co^ 
mmesj. . 15 
Refpiramrfc^tenfin peHe. 5 5 
S 

Sty^nguinis fputum in feb.pc^ 
jliUurandi rutio^dr alias 
uacuamnesfymptomaticas* 

Scoptukquidyi 1 i^eorumcauj^. 
i^2.ij{4figna.iS2,.prono§i. 
1 5 s>.pr^feruam i ^^xuratic* 

Sitis curatio in peHiLfeb* i j8 
Sornni profundi cmatio in pefiiU 

Spiritus corrumpi, & putrefieri 

44 

Spmtmfafcb.peHiLyidcPtfiiL 

feb.^irituofa. 
Sudoris ^nglicipefiiLfigna, 6} . 

curatioA^j 
Sydera quomojdo in ifia inferiora 
mutationes faciant 31 
Syncoph pcft. feb. curatio. 1 38 
Symptom, quot differ. 
T 

TEmporaanni^eoYumq; na* 
turayquum fino Jeruant 
morbos pariunt , 10 
Tempera morbiquomodo nofcen 
d^,&quomodomedi£ieadi^ 
uidant. j| 
Terra motus pejiem inferre 22 



Variola 



F 

FEbres pefiiLP^deJ'emi^b. 
Febris maligna cumpetku 
Ss \ . 49 

FhixurcoUiqiiatmus inpeftilentl 
' feb. 135 

Hippocrates defendim* 4. 
& ; ti.zz 
Hommum mtuTamy& commw 
nern & propriam ad moybos 
communes ejje necejfe cogno- 
(cere 16 
Hyemis natura 8 
I 

IGnestn acre apparentes quot 
fint 4 
Inquktudoin febribus pefi.quo- 
mcdocuranda 156 
M ^ 

M^Iignltasin febrikmde 
oriatut 48 
Medicus quomodo debeat fgrot. 

pefilLuifitare . m 
Menfts Imms propriam natu- 
ram feruans 5^ 
MorbiUl 151 .eorum caufs. 1 44 
fignari^ 2. prognofiica. 1 5 3. 
fraferuatio* 1 54, c«ro. 155.160 
Morbus quid^& lUms differen. i 
M orbi com?mn€s & priuatt co- 
rn cattfa & figna 6 
M orbi inter diBos mediji & qui 
patrif,&qui epidevml&qui 
epidem.pernuiofti* & infra. 
Morbos d malts cibisartos pojfe 
etuere pefi.no folu malignos.^ 
MorborHcoiumprgcognitm. 18 
fYa[ertiaJtio.%0.eorumcurt%i 



D E x; 

"^^^ufeapefiiLctiratw^ /j^ 

P\Apula3tum nomenquid* 141 
earum caufajfignd^pogno* 
fitc.curatm 
^eSiem e^e morbum epidemm" 
krnpernithfim . ems caufarn 
effe comqumarnenta hum, gt- 
neriinfenfa. 
Peftis caufam effeuaporem aereu 
&qmpeHisf€mMenemmdi 
cipoffmt. 25 
TeUis caujam non effe foltm in 

aereS.&feq. 
in Pefle maiorifgrotan^iumpar^ 
temmori qmrmdo 3 
Peftemu&ro cum comagiofempct 

TeBe umcmq; animantium gene 
ripYOpriamdari.&aliam cm 
nibus ^ommunem. 17 

fPeHis fenunaria quam caufam 
habeant 

fe§iem adtdtionem fcelenm a 
^eomittlilnd. 

Peflis caufa fuperior.^ o» infe^ 
rior. 3 2 * media 3 5 ,caufa pro- 
xima d media^fme qua^& di- 
fponens^ 38 

Pefiem uapores terr^e inferre quo 
modo 3 i 

PeSieportendentia. 38. & fequ. 

"Pe^ilmorbos effe cum febre & 
fine feb. t^&^3 

Pe^is ^ nos inficiat. 43 

PeHi que corpora fint apta. 50 

Pefiem Ammno maxime fmU 

PeSic 



I N I 

V 

curunkuique Jemelin u> 

tfz.pYOgnofiica. lyx. P^-^f^- 

uena fekk &furgatio conue- 
niant/ibid* 

Vmolmaturanth^ 1 5 ^^apenen- 
tia.i6o,ex{lc€antla,dbid*eaYU 
auHas qufcaderefadantyet 
earumutft'igtadeleant & 
€auitat€mmpleant.i6i.pr£ 
JeYuatione oculos ladant.gnu 
turpulmom, pe£iusy et naYeSy 
etafyncopl , eaYum* 163. ea* 
rum Ycgtmen In uiBu- 1 64 

Fapores uarij qm peliem infe- 



YunU ^ 5 i 

yaporespefiik h mpmbmoftfis 

genki ; i md» 

J^entos mm peBilmtem ndde 

re. 16 
VentoYum diff€Y.& natUYd. i r 
Ventt unmeYfaksy & cfuls eotum 

falubYiOYjbid.&feq* 
Venn locales* 14 
VeYmmm curatlo in pefie 159 
FeSiimcnta qualm e(ie debeant 

tempore pe§lis . 83 
FigUiarum in feb.pefiiL curatio. 

140 

Fimm imbeciUitm curatio in pe 
mifeb. 157 

Frinam fanoYum fimikm infeb. 
pefiil effe qmmodOm 57 



1 N D E X FINIS. 



DIOMEDIS AMICI 

PHYSIGI PLAGENTINI 




D E M O R E IS COMMVNIBVS; 
Cap. Primimit 

^ N p R I M I s illud admonim voIiimi% 
fermonem noftrum eos tantum admk- 
tcre y qui noucrunt morbum efle aflFc-- 
dam pr^cer nacaram qui corporis no- 
ftri^perationes l^dit^fiae modo fit mor 
bus partiumfimilariiiin> in inrcmperic, 
calida nimiram/rigidaihumida> velfic- 
ca^finiplid vei compofi^^ quse qualita- 
tcs vel (olx infcftenc ^ uel eciam cum humorumprsfentia ^ fan- 
giiinis nimirum>vtriufque bilis^S: pitmra:>Siae fit morbas par*, 
tium inftrumcatalium, in figoranimirum ficu> numero, & ma- 
gnicudine> fiue fit c6munis>& in ftrumentalibus, & fimilaribas 
parcibt3s>in falutionc nimirum unicacis & fiue fint morbi ex 
di^tiscompcfici, ut fane apoftemaca, & membri corrupdoaes^. 
fiue quos in fobftanciar corruptione morbos pofiiic Femclius> 
& modo fequatur in ifta compofitione morbus formadiuerfiis> 
vel non focmadiu-crfus ^ fcdfincmorbialiqiio modo inuicem 
complicaFi,& fiue fint contagiofi uel noDjfiae etiana h^redicarij 
aparentibusve contra£ti , uel aiiam fimilcna differennam for* 
titifinr, & feu morbi ifti teneant totumcorpus, uel vnam can- 
turn partem , aut plates , idque uel proprio primigeniove af- 
frdu , ant fecundario fiue per CGnibnfum>& cciam quando uel 
cum caufis moleftenr pr^fentibus , ucl iam caufas abi^rin t, fint 
ttiodo caufas exiiern^^ucl intern«^&: uel lantum cum manifcffi^ 

A qaali* 



rem cauf^ 

dcd'iflmor 
bor.j. 



D E M O R B I S 



quali utifeas lasdafit,uel a iota fiibftamia, ut cam toto fiii^enc 
re func pr^tcrnamram^ qaalia uenena > uvrofquc animaiiunijSc 
pcftis femin^lay & fi <jiye liint alia htiiiifmodijqaa? corru ptio* 
nem formse uel cc fpirimum facianc, ui FerneUdicit, fiue fpeci- 
%£oL I . ficam £otmzm oatmraUs caloris corrumpat, uc aolait Aucrroes , 
Col 1 5?. quandoquidem ifti morbi a talibas caufis orti fcquuncar alte- 
z *CoL 5 . raciones^uj: iib.de conft.art.raed*habetar,& fepe et eode A uer-. 

roe tefte qualitates primas, & humores^ maxime qeando iniii- 
cem commifcentur Sc ad malam pmredincm , ucl ad malaii 
complexionem deucniunt • 

Subdi<ais etiammorbis continentur quos maceri^^ 
, cauit Auerr. & qnos ad immoderanciam materia fcqui noluic 
^ Fcrnelius loco fupradido^ ut funt moUities durities^ raritas , Sc 

denficas^, &^alij huiufmodi , qui ramen omnes ad remotionem 
pdm^umijuaUtarum,uei aliarum fopradi<aarum caufarom re 
trac-2.fum mouenmr, quod in parte nocauit Nicol. florcut. ut ud ex hoc 
prima coftet &<5alenttm & alios etiam poft ipfum medicos h^ecom- 
-1:4^,14. Gia nouiffe^eque neceiTe efle nouaru iouentionum fe vllos an- 
^res facere^fuperflttumq; efle alias differentias morborum>& 
iMorum caufarum ponere , quum quas retuiit Galenus uniuer- 
£as alias comprehendexe uideamus • 

Nouerint ecmtn qnicuaque fermonem noftrum audimri 
funt morbos di Ads modo fine fympromat. infeftare , modo cu 
fymptomat^finc inodo fympr.aflfeduscorporiSjueUdiones 
faj>aeiimmoderat2e retencioues , aut excretiones prasternatura. 

Quas omnia optimc omniu docuit GaL pr^didis in locis>fed 
pr^dpue lib. dc conftirutione Art. med. Sc de morborum difE 
&: de morkcauf.&: de di£& dc cau£fymptom. & de locafFed^ 
&in maliod.med. & lib.de compof.med. per loc* & per 
Gai. in quibus libris optime oportet exercitatum 
: cfleeum,qui noftram fpeculationem fit ag- 
greflurus > nunc bare pauca no* 
cafle fiifficiat^ 

Capxtr 




C O M M V N I B ¥ S. % 

quo morbojvel propria feu aifperfol^ra- (l^pj*^ 
renecefleeft^exomniuipfentenria. ^%.dena 
Communes feu uniuerfales iBorbos Crmd V,_, 

5n1» cant , proprios dilperfbs u€ ^ 
^^T^G^f vocam Gr^ . 
Communes funtGalenocefte,qiiico4em tempore in a>mi^ Loc*di^ 
muni mukos inuadunt, Difperfi funt > qui ijparfim> priaama* 
quefeufeparacHa quemiib^^^^ 

Caufa difperforum eft uidus uniuf<y ufqu^ , fiuepe«^tam Zoco £B(^ 
in fuo ui£l:u prpprioypcr uiiaumG^lenusiacelli^^^ denat.bu* 
fex rebus non namralibus ^ de quibus isorhis Bi^^mmm eiri.dera 
traaat lib^demorb* & KMe mripiie tme ylk. 

no tefte> & nos tra<3:atu » qui banc fequetur^nam de commum* ^cut* 0* 
bus primo agendum eft , ut uniuerfum de mQrbis>qui hutmno ^ 
generi eontingcre poflunc abfoluamos fermonem , tefeidfeis j.^. , 
enim <^ro, ucl tora dewranda^ ut eft in prouerJbio>ael non^- 
ftanda> ucl enim tota morbos oirandi fcientia percr^aidaeft, ^5^^^ 
uel ne attingenda quidem > alioqui uniuerfa curandi pr^epta ^^]^^ 
cdocereeftimpofSbile. ^ pmc.* 

Horum itaque morborum communium caufa eft, qu« om- 
nibus communis exiftic^ fine fit cibus fine potus> fine aqua, Bac 
aer,fiuc loci fitus auc regionis>fiue uentorum flatus^auc alia firai 
lis caufa , qux omnibusfic communis ^ at lods iara allegatis dc 
Nat.hum. & de aerejoc. & aquis manifeftu eft, & infra clarius 
demonftrabo >quicquid in hoc alij dixerinc, nos enim ueram 
Hippocr.^& Galenidodrinam fequimar , quam autbori- 
taabuscantorum virorum confirmabimus,his con-^ 
tend > reliqaa , qua: cempus noftrum cx>r- 
rumperentjUtGaleni uerl^suar, - 
* omittenres.. 



A % Caput 



^ ©E M R BIS 

Caput III. 

Skde aer iwi O ^eibi itaquecommunes^uelperpemdtencs^r 

hc^&dqM aliquemlocEim^fiuer^ofiem aliquanijautur- 

i^k^^^ If > incolasque^ ac fi cognati elleac cm-- 

i| ni tempore comicanrar , fiue fic aerfas >^ fiae 
t^frohLj* Wetii?, fiue quodms aam rerapus qui morbi 

ffTrj^ *^"^* '^<>^ fub^itOjUt aotauit coaciliator^condngunt > 
& fiibli talia loca cenent inquit Hipp^. niS fb^w 
rr y te ex tempotum matatione aliquis alius morbus epidemialis 
to€^^a & tunc Imius^ didi loci participes fiunr^inquic 

Hip, IvcTlvifM COS:, ^ ifc/lftfjm interim mj^dprn vomf4,&>^a.i\oc2Jt 
\ Hipp;1apni uer6patrios ieu regioaalesuocanc j U 
: nc\ uernaculos^uclcx^llecSaneoSi talis eft pkchifis in ali^bus Lu* 
^ ; feania^ pardbus> &c ftrum^ ia Kifpamacaiiqiaa rcgione, Hydro-s. 
: _ .: _ ceie fii&>qui iux ta Alpes habitantji^nis fcfrrhas ^ bis qui eas ma?» 
; ritim^s partes thcalunt^qux ftagaances paludo^^^^^ & alijsuiiijs 
^ ^ , aflfe<^s producunt aquas • 

' ©eiiis:^^^ agit lib. de acre^loc &f 

aqua ubtkce^e&clari^ caufamiftorum commnnium mor^ 
. JUm none&aerem folum/ed & uer>cos>& le 

aquam^ aliosve pocnsy uel aliam caofam illi rcgi on i commune ♦ 
Alij fiincmorbi communes , qui noiyomai cempore luante-? 
di<5li,fedaIiquoanni cempore in regione aliqua abundant inua- 
in arte me ^^ox^^^^^^^nrndo aer non feruac pre^prium temperamentumir 
die. cSj:^ fed'intemperie diutius durante alreFaturjUtpafEm iniib. Epid« 
& j-Aph^habetarjairerarar auretVi aer caliditate>uel frigiditaj;^^ 
ficcitarejuel humiditare,aut in his mk^is^uelin totafubftanda> 
iisqtxit- Galen US' alrerariincoca fubftantiaaerem dicunt aliqui, 
quando purrefituei comburiturj nos pr^ter hasc didmus pro- 
UhM ftiU prie in fubftannarakerari aerem , quando coinquinamencis 
tihus^ & pieaus eftiqu£B hiimano gencriaduerfanturuc ab Hipp.habc^ 
2* dehum. mi liKde fla£ibus.& 2.denaf.hum,4.ubi inquit Galenus halicus 
ncu:.^ peftilen res a tota fubftan humano gencri potiufquam fimpH- 
I. de diffl ei aliqua qualirate aduerfari^ Scalibi leminaria peftis in aere pe: 
fib^ fiilenri efle dixic^halirus diilbs iritclligens^ qui cerce halicus no^ 
modo temperamentum mutandb, fed tocam aninialis fubftan- 
. tiaxaealomnue innatu^& ^iritus qpibus omnibus proprie ini^ 
r- -^-^ ^ ^ " mici^ 



C OMM V N IB V S . 5 

mici fant,nos kdant,ut ttzG:. dc pefte conftabit,fi itaque ia fo- 
lis qaalitacibus aer alceratur inceraperic diurius durante ^ &: 
morbos communes ptodacat, & qiiibus maiorpars hominum 
fcruacur^epidcmijjViilgaresvemorbi fimpiiciterdicantur» At 
uero fi noB in folis quaiitatibus akeratur, fed ir> tota fdbftantia 
uel in qualiracibus & toca fubftantia^ maior paf s ^grotan- 
tium perear, quod n«eflario fit quando humano generi a rota , 
fubftantia aduerfatur ^ tunc morbos prodack> non fimpliciter 
cpidemios^ fedepiden:aos perjnitiofos^peftilcntes ne morbos , 
quod pr^cipuehabetura Galen0 5.Epid.7-1. ubi uuk tunc epi 
demiales fedtos foifle peftiientes>quando maior pars aegrotan- 
tium mori incepit> & quianihU eftaliud peftisquimepidemi 
perniriofa ^ ob bocnoUum pcculiarem iibrum de pefteHipp. 
ferip^flc alferebat j fiquidemin:e|Mdemi}s coatinebatur inquit 
Gai. Aduertas a^em ucidffimum efe qui^ 
diferr alijs iikjrbis e^ 

pernkies ifta non a fimplid akeratione aut putredine oritur ^ 
fed ex fetninarijs peftilentibus didiSy que ut dixi de ment^ 
Hipp. & Galeni a tota fubftantia humano generi infenfa funt ,^ 
&^ropterea calorcm noftr urn deftruuniiqua deftm<ito, quo-^ 
Biam regere corpus^aoflxam noanalet^foqu aatur ingentes pa?-{ 
tredines, praedpue fi corpora ad punjedinem^apta in^neritir ^ 
aerque ctiam manifeftis qualkacibas putredinem fieri adiuue* 
rit , quod prarcipue calida & bumicb conftimtione eontingk, 
m j.epid.3ai\anifeikim eft>quafadam eftut p^t 
tumrntuentes nonnulli>& non caofam ejus quamdiximusjpe* 
fiis.cau&xi putre&iem eile tantum dixerint > nuUo modo ad* 
mittentes corpora aoftraatota-fiibftancial^edi, quod t^ea ex 
di<3:is falfum eflfe conftat, & cra<9:. de pefte notum erit & etiam 
tradatudefeb putridis , uH manifeftum erit pmredinis caa* 
fam non eflfe folum prohibitam tranfpirationcm ^ fed etiam: 
gu^unquc catorem innatum deftrunm^.^ 

Patet ex didis fecundam difereaciam morbomm commu* 
ninm cffe eorum quos grsed epidemiales ^pc^ulares uero auc 
uulgares uocant latini , eosqucuei eCe ex maiorr parte faiu* 
bres, & tunc nomen generis rerinere^ dicinempeepidemiales. 
feupopulares^tuulgates juelmaiori exparte iufdubres, & 
pernidofo5 epidcmiales,aac peftiientcs^uocari^rumq^c om-^ 

niunL 



DE M OR BIS 



niutn potiffimum cairfam effe aerem/cd epidemialfimplidum 
quando in fimplidbus qaaliraribus alteratar > peftilentium ue- 
ro,quando in coca fubftanciaalceracur^a feminarijs humano ge- 
neriiubftanEiag pFoprietate inimids * 

Ec licet aerem iftoram communium aiorboram caufam tan 
.quamcommuniffimamporuimus, polTont tamen alia? cfleillo- 
rum cau&jut ex didis conftat, Seinfra darios referam . 

Gbndudamas ergo communes morbos elle cadimus>fiii^ pa 
trios^uei auigare^ fine epidemialesjhorumque aliquos effeiaia 
brcs ica uc ex illis maior pars fanetar , qui nomen generis reci* 
rreat> alios eile in falubres ita ut maior pars a^grotantium pe^ 
rear^qui pernidofi epidemiales, aut peftilentes uocantur. 

Veruntamennon uidetDr ueritan conlbnum^qupd eorum^ 
qui peftilendbas morbis affiduncur maior pars pereat ^ quoiiii: 
Hip^j . epid.5 '3^5 * nonnallos moAos peftilentes a>nnumeraf 
fine febreexiftences^ex quibusplurimi faperl^tes eratit,uti^ 
cer ignis fuperficiales tantum corporis partes occupans , qua 
aachoritace compalfi nonnulii magni nominis medici dixerc 
hos morbos lion &ifle peftilentes y i^oniamfineiebre erant^, 
quod tamoi? & ra^onivipfi & experientte n^dtam Hipp. & Ga 
leno at naanifeftum eft & tra&. depcftedic^m^repugnat^qo^ 
^imaduertendum eft quod Galenus incelligit per plarimos 
aliquos eori fuperftites faifle,qu? interpretatiofi uera eft^obie 
fiionifads rcfpondet , nam tempore peftis aliqui feruantur 
«groci , licet maior pars eorum pereat > feruabantur aucem ex 
his qui facto morbo l^orabant>quibus fuppuraret affedio^mo 
riebancur quibus potiffimum nulla fuppuracio fiebac> hiquc 
plarimierant^ licet aliqui etiamfcruarentur. 

Caput iim 

O N iguoro alios efle morbos quos Galenus,& 
Hippocr. epidemiales uccarunc quandoque , 
quandoque ecram difperfos, Et funt qui oriua 
tur in anni temporjbas fuam ieruantibus tem- 
peracuram bos enfm i. epid. r.in prohjmio di 
fpcrfos* uocauit Gal contra uero prognoft. 
jS-popalares una Oim Hipp, eos uocac , neque ^fqoe rationc 

cum 




C OM M V N I B V S- 4 

^um enim medij fint qaodammcdo inter morbos propric co- 
jnuncs didos & proprios , iftorum &c iiloram appeilaaonem 
tenere po{ratiE,medios inter hos dixi,quoniam, & communis ^ 
& priiiata caufa ad iUorum generationem concurrir> aer vcrbi 
gratia & uidus proprius , fit namque hiems frigida Sc hiimida 
decenter,ad quam ab autqmno paakcim crafit us fit feiaus.hic- 
me morbi pituitofi non fienc in communis imo fortafle ab hu- 
miditate hiemis ficdras autumni emendabitarj& niorbos pras 
cauebit autumnales , rnodo vidu frigidiori & hitmidiori quis 
non utatur , quod fi fuerit^proculdubio morbos pitukofos in- 
curret ad quam generationem & priuata> & communis caufa 
eoneurret > unde & priuati & communes did poterunt , licet 
magis proprie priuati, utconftatcum potiflkxaiUorum caa^ 
fit caufa propria. 

\^ Caput V» 

Aec funt quae longo tempore indagaai, & 
ccrto iudido ut Gaieni uerbis utar, qu« Ute- 
ris prodere citra ullam malorum intcrpre- 
lu reprehefionemjmihi uifumfiiir^^josiieo 
manifefta aUquibus uideri pofium> ut nulla 
,^ , ^ „„ demonftradone maioriindigeaiit^qaodecia 

mihi uiderur , c^terum quia non defoere qui^ostraria fcrip- 
ferunt5& funt nonnulli, qui ubi in qaorundam fcriptorum no- 
uas cometationes femelindderint , hacipfanouitatefolacap- 
ti abfque vlla difcretione,licet & ueritati,& Galeno fiquis afius 
de Re medicabenemeriro adoerfentur, eas tamen cekbrant* 
& vanas illorum opiniones fequuntur^ age iam lu« ck- 
rius demonftremus non aerem folam effe commu* 
nium morborum caufam , & tarn pacriorum 
Sc cpi4emiaUum fimpiidter didorum , 
quim pernitic^omm feu peftilen- 
tium/ed alias etiam commu- 
ii€S cmiCaSjhancque cflc 
Hipp^&Galcni 
mcncan. 




Caput 



D E M O R BIS 



Caput VI. 

E patri js itaqule morbis^optimc omDium Hip- 
pocrates lib* de aere^lociSi & aquis tradtauir » 
ubi legentibus conftat, nonaercm folam ifto- 
rum efle caufam, quaadoalteracur^pro vteft 
in fublimi uelconcauo,& ad oricncem uel oc- 
cidentem j uel ad aqailoncm,& auftrum fpe- 
ftat>ucl ^ando loci natura diuerfa fiierit,uc {ulfiirofa &c bicu- 
mmQla,p^ludofa uel petrofa uelargillofa uel iuxta mare uel ftu 
men aut montes, autaliafinailidecau^jfedetiamaquamip- . 
iam>ut eft aqu;c uiciofx potus>& ufum ciborun> nialorum,qui 
doconununiter homines loci uel regionis UUis jUiuntur, inio 
quod tan turn ualec ciborum malorum ufus ad morbos patrios 
generandosjut non folum utentibus iliis,noceat fed noxa etia 
ab eis ad filios tranfeat, uitiato ut aiunt femine parentum > fic 
in Aegypcijs Elephantiafim tranfireuidemus,& huncmorbuna 
4 obci&s humorem melanchoiicunigignenteSjquibus comma- 

niter habitantesutuntur,regioniilli fadum effe familiarem , 
eadem ratione podagram Athenis > & lippitudinem^ Ac hei re- 
6.natu^^ gionibusjur Lucretius ctiam cecinit dieens. 

EBelephasmorbus^quipropterftumimNirt, 
Clgmtur agyptoln media^neque prMerea ufquam i 
tyiiHdetentanmgrejfuSyOcuUqueint^cbdSi 
Fmbus^ndealijs alms locus eHmmcus^ 
fmibus^acmemWiSiUmusconcmnatidaer^ 
C^uorum omnium etiam exempla apud nos conftant ma- 
nifefta^quxbreuitatis caufa reiinquamjcx quibu s conftat pra:- 
cipue lecundam men tern Hippocrates patridrum morborum 
p.ra2/.i2. caufam efle nonaeremrohim^redaquam &cibos,quando bo- 
& 3* de niinescommuniter illis U£unmr,quodetiam OribaC confir- 
moyL cur* mauic & Paul. & Aet. Auenzoar.& alij multi ^ uc infra etiam di 
aprincipk cam.PopuIariuraedamftuecpidemialium morborum caufam 
non folum aerem pofuifle caufam Hipp, fed alias etiam nouif- 
^4* fe,licet principaliflSmam aerem pofueritjConftat meo iuditio , 

de ma re & pace Galcni/ecundode Nat.hum.j. ubi inquit. 
mfra^iib.B jsfon igitur quando homines quocunque lii^u ufi in eun- 
dem iXK>rbttm inddunt^ ratio uidus eritcaufanda, ucrum ubi 
, eo^ 




id3cmtetepore»uarij fuboriunmr morbi,clarum efT^ 
iaiiqac yi(aascaa£a eft vubiiiulc Hipp^ 
rem commuaium morborum effe caufam , quando ad iibitum 
vitiaat homines . Ccecemm fi vno yida -omnes uterencur > 
oon acrcm fokm accufare poflemus^fi quidem m&m eciam 
inculpari poflet. ex quibus manifeftum eft Galenum immerito 
repirehendcrc Hipp* eo quia inquit folam cau&m morboram 
coramamum in aercm rctuUt. Siquidcm inquic Galenas vifi 
fanx ID w£nQ txfiime icguminibus acentes crura habuiffe imbe 
ciUa,&qui cruo ardjancur illis genua doluifle. Alios inquit ne- 
uimus qui comeflc femiputridum triticum femis compdfi 
ccffitatc > communi morbd labpraruat , & exercitus quando 
cum prauis utcrctur aquis fimiii in omnibus miiiribus aoxa ue 
xaaiseft. H^c ueriflime quidem referr Galenas > quaj ctiam 
noftcam confirmanc fenteariam^ nempc commusium morbo- 
rum aerem quidem efie caufam^fed non folamiCum die caufe 
communes ut aqu^,& cibi ficonamunirer ittis homines ututur 
corundem ctiam caufa effe poffint . Gos^rum non iure re* 
^rguit Hipp.qui licet iib.dido de Nat.hum*caufam morbora 
communiumaerem affignetj tanquamcommuniffimam noa 
cft^taraen quod alias ct caufas no noucrit. Sed iaquie qui quaa 
donon adeft alia caufa in cibis .f.& ponbus,quodnon tunc me 
ri CO argui potcft talium morfcK)rum eflfc cauum aerem ipfum. 

Ac proindc alibiGalenusredius Hippoc,excarac>nam cum }'^P^* U 
Gal. dixillec aerem non eflc folam caufam mcri^jrum comma- ^ ffi^c^ 
nium^ fed &iocificam > & cibum addit quando chirom|quos 
ttocac uenti ex barathns fpirant5aeremcontamiaant>acproia 
de hanccontineri fub caufa qux ab acre procedic , fuMit GaU 
qui a cibo5& potu proficifcun tur morbi communeS:> infrequca 
tes funt,& cognitu faciies,qaarc in lib.dc Nat.humana cau{am 
cius^quod omnibus eft comune comuniffimam appeUaait|at d 
bo,&: potu rare communiter omncs utfimr , & fi ututur mani* 
feftum id efti&: ideo ab Hipp,ut ipfecenfccomiflum, Vcrum 
meo iudicio ^ ut antea oftendi > fub Hippocr, orarione criam 
i&x caufe comprehenduntur,licet communiffiniam caufam rc 
tulerit aerem ipfum. Prater qua quod .n. aerem ueiimus noU- 
mus ucjinfpirare fit necefle omnibus animantibus^quirefpira- 
tione cget,uclib*de Flatibus, & ia mcthodo Galeni conft^>cft 

B ctiam 



D E M O R BIS 



bum.ca.S' fdpere,& aiijs communicarc, &ideo cft<x^mmuniffimacom* 
^i.defa maGiummorborumcaufaj ex quibus ni fallor manifeftum eft 
nit^ tmda. omnium popuiarium morborumnaturamfecandum Hipp- & 
^al-mcntem non fobm cf& aerem>fbd cibuin,& potum,&;lo' 
ci fim,& alia haiufmodi^quicquid dicac Valefan princl. Epid.^ 
qui non folam refert G4.bco2diQx> in prohem.lib. epiA &> 
de Nat.hum.4.Sed criam i» dc Diffl feb. j'.ut ^.de hum*^. ait 
nec minus fere ^x^m aer aqu^ efficit morbus vulgares idem 
Pauiusfa Act, Aucnzoar, & alij fercprobariffimi aucbores cam- 
€. natun probarunt : id quod de pcfte » ctiam I,ucreuas cecinic diccns ♦ 
H^cigitHrfuhitockdesnma peSiBtafque 
^utmaqmscadhiOutfrngesperfiditmipfa^^ 

alios h>minim paftusy pecudumqm cibatu^^^ - 
jita etiam fufpenfa manet vis ^ere in ipfo^ ^ 
X Ercum fpkantes miBas bine dudmus aura^^ 
Ilia qmquem corpus parim forbem necejfe efi* 
Ex didisconftat qua male fcntiic,qui nolantmotb^ 
VahfM lis cibis communes did peftilen t es/ed tantum malignos uo(^* 
pincXepl' ri^cumGaL alitetdicatlocis diilis maxime in prohemio Ub» 

de Diff^ £ J quam male arbitrentur qui afferunt tempore ann on:^ , 
fehySet" q^ia pauperes tantum moriuntur^non pofTe pcftiLmorbos elFe, 
neLi^^- d^ quando non moriunmr ex omnigenere hominum, imo tales 
abdimrey* ^^^i^^ fporades etiam uocandos ^ quoniam utriufcaiufque 
cauft. 1 2. ^i^^5;^ eft accufandus-Verum fciant ifti , quod co munis uifius 
& dij mul pj-auus eft talium morborum caufa.Et quod ex illis morbis ma 
tt notan*' ior pars morxtur3&: ex omni genere hominum a tali morbo cor 
reptoram ob talem uitfium, & tarn iuuenes^quam fcnes^ & ui- 
xos i quam fixminas^ &c. ut fecundo de naxur.hum. & nos in- 
fta dicemusj & quod fidrui tes talibusdbisutcrcntur> quod & 
ipfi^morbis didis afficerctur>quod & ipfi perircnf>id quod ego 
in Belgica regione expertussu^quando no diuitibus proficiebat 
multitudo , & abundantia auri^quia non habebanc unde cibum 
bonumemere43r. Seddelitia& maioreserant grana leguminum 
proprandio;& ccenaiundctam diuitcs, quam pauperes fa* 
* mecompalfi eo tempore, quod maxime fibiobuium erat, in- 
gurgitabanc,cx quibas fecile eft rcfpondere di*ais Valefi), qui 

fuppo* 



COMMVNIBVS- ^ 

fa|>ponit quod quado fmtnentum puirait,fiae aqiiae foatis uc- 
- ncnir^ iSnr,quod non eft caufa nectflaria omnibus communis^ 
erqnt enim inquic qui earn deuirenr>aqnam iniegram> aut fru- 
menca impacrida afportantcis. Quid fi id facere non pcffint>& 
iUis uti coaAi iSnt?Prajterea in acre peftiLfi quis domus fuas ac 
rem cmcndet unde pcfte non afficiatuf , oiteri peftc pereaar, 
an ob id non crit aer peftiL quia omnibus non nocec. 

Falfum eft pra^ccrea quando obprauum uidlum^aut pomnr 
iam eo mali peruenit, ut meatus omnes naturae arnpiat,putan- 
damefieiam afeiaioAem aeri fuiflc coinmunicatam ob coin- 
quinamenra aergrocantium ; licet enim id quandoquc poflSt ef- 
fe,qeldiud fimile> non tamen id eft neccfle>aim foii cibi>potus 
ue mala qualicatc prasditi id ex le prseftarc poflSnt aere con 
infedo^ucfupradixi. 

Caput VIL : V 

I G N o s c E N T V n autem morbi commune 
ex eo quoniam in multi homines uno corri- 
piuntur morbo eodem tempore , uel in c^fa ^ ieNat 
eft>quodcommuniffimum fir^3Uoqaeadmur * 
omnes inquit Hipp, ergo qonfiderandum fi fit 
cibusjau t potus aliquis , aut dia fimilis caufa • 
Communis omnibas , & fi norj proculdubio arguere licet can- 
fcm effein aere ipfo^fiuero aliaradfint ( quodcognitu eft fad- 
lc)non aer foluspoterit accufari/ed caufas ift^manitftas. 
. Neque Hipp.ii?teUigic(qttod tame muki furit opiaari)rau!* Videfupra 
tos homines corripi.unp morbo folpjiemporc epidcmiali. Si- €ap.^* 
quidem poflunr effe plure^s morH^qui plures homines tempo- 
re tali infcftent.& mm fefere, & fine frbre^id quod mamfeftum 
eftde morbis fimplic. epidemiaiibus palfim in hb epid. 8c de 
pefta6,epid.7. i. iibi inquit GaL quod in pcfte omne morbo- .^^^ 
ru genus excicacur^licet hocmagis.qiilud^quod cciam 5. epid. ^^qj^^^ 

I . & fcquennbus maxime aS, mukis cxemplis comptoba- ^^^^^^ 
tur , muki enim Anginoil modebancut, mulii fine febre> 
muki fi bre peftilenci , mulri alui profiuuio > & ali| ali)s morbis 
cornpicbantur,&'expirabant3& turn omnes peftilentes eranr. 
Vndedici p6t,qaod omnes uno morbo pernuiofo fcilic^c & pc 

B i ftxicnti 




Ailenrica|>icbatur licet {pede <iiuerfi,ex qualibet m^ttitptde 
tnorboram peftiientium multi segrotabanr, & moriebanmr 
inula vc loodidis bd^ctur ^ Hipp. & a Gal 

Sic etiam UKde cibis boni,& mali (ucci Icgimus eo tempore 
varios morbos^qni mm omnes peftilentes eranc,y t ipfc Gal. rc 
fert-dJil^o i.de DiEfcb. j.uariaqueiymptomatapai^^^ 
quando non modo ^tace , aut natura inter fe inuiccm «gri dif • 
ferrcntjfedui&is qnoq; rauone , quo varie & oontrarias vi rej^ 
halite ob fapcriorcm vidus inopia vfi &erat. His enim rcbtis 
iiiqnit quotum cuique copia cratpafcebantur; quametfiffimr- 
tey& uari^elTcDr ;eas iH^nnulKfiOT^ ^ quae vel aeido ,Tel 
acri, ue! amaro, falfoue fucco forcnt,ali*j qu^ asftero^aut t^nat* 
d>airt adfhingendt^vel refrigerandi, uel h 
neneni parricipes e'xtitiffent.ipfe^n.inquit n&nultos infpdci ab 
ofa fungora protinus intcri jiTejalios ex cfu cicutaj^alios ferul^ 
cx biCq ^ ^ritadinibas pei^aucos ftiortis pericolo iiberatos* 

Hoc ergp tempore, ut fere fit in maxima penuri%qaa ^ili-- 
becquo poteftcibo rttJmr { ^od hoc emm neftro tq>ore per 
duos annos cx>mkmos in mukis Italiatlocis, exper^j fumus) ep 
ms^s uarifs £orripicbamarfm>rbis>qtt©niam prater u 
tcpcramedj8r^mts>Scartis & aliarum 
|unt,& fem|^m quouis populan^^^ 
fii^t^aderat etiam m<aasdiaer/ka5 ciborumqj^prauorum ufus. 
r>V Similes morbosreferr Auenzoar fai£fe ortos in hominibus quf 
feme compiiffi medailis offium cadauerum^iam fepuhorum uc 
£cebancur,& in iHis qu i oleribus > quar per uias inueniebant ob 
penuriam parcebamnrjficinNumantice beH^ 
titiifamecompulftcadaueribusfenufricbanr^unde 
InMonaf ob prauum ai£tum pcftis in^s<>rta;eft>ut hi-^ 

chk ecd^ v: ftor. teftanmr^quoduc^ea dixi aani^ " ^ 

ftaUJ.%x^ pr^fendbusadeo publicum fiiicut 

ij?. nemo fit >qm hoc n&nouema^ 

cx didis ergo cognofcc^; 
mos TOorbos c& 
^ communes 

iMHi- fperados^ 



C OMICV N IB VS* 



7 



Caput yiii. 

MT EKVijL cairfam ita cognofcetnus^quia in- 
c[;Qit Hipp.ubi morbus {uHndc tcmut^m fc^ 
nes,quim iauenes>tam viroSjq^^^ fceminas , 
tarn eosjqui mnum,qu^fn quiaquam bibunt, 
quiq; maza & qai parieuefcantttr, & tarn cos 
qui in mulcis fbnt, quam qui in pauQS labori* 
bus y & in fumma cum homines quocanque vidu >iiue regi- 
mine in fex rebus non riaturalibus iriquit Gglcnus vfi in eun- 
dem mforbum inciciaat , nan eft ximo nickm accufanda , fed id 
eft arbicrandam eff'e :in caufa > quo omnes maxime utimur , id 
u^ero eft, quod infpiramusjUtqaibus datur intelligi quandb 
aer eft caufe morbonimcommumum > maxime fi forte aliqais 
tpnueotus n^^nowmaflrorum^^dfoem, nam quod no eft alia 
ca cois omml^ pr^^aere a^aere Hc^qui (m^mbm 
eft communis, C^aanA> cognouerimus aerem shdrbotum com* 
munium cffe caufam inueftigandam re:ftat , ^ in folis qudi* 
tatibus fit akeratus tancum , an uef b in fubftaaria muiatus , an 
in vtroque;»id quod cap»de pefte manifcftabo^ 
' E t pr^ecerea an 5 £e fica&fl:us>an*pcr c6fcenfiim,an licet ab 
aqua ftagnate, & paludibus,an ex ta:ra,uc^ialblforea> Sc^At^ 
gilofa^an a malo haUcu^^utin cen?motu comingic,uel barathro^ 
aliquojuei a puteo nouiter aperto^qt^f cr plures annos dmifor 
anrea fuerat; auc a fepuichro fimiitter aperto > uel halitu ho- 
min^m pefte infe^Jionimjan a maltitudine cadmjcf om infepul 
torum>uel etiam locuftarum^an ab impijs hominibus ^qui fto- 
dioaerem infecerint, quod turcarii liBmanitas fepe machina- 
tur^an ab alia fimili caufa^ quae omnia fib, dido de pefte m^i- 
fefta erunt At uero fi cibus fic cauii morborum communinm ^ 
f^ileiUc iupra ex Gaiena dixi^erit cogttitu> pra-ceffit enim caa 
fa h^c nempe malus cibus idque per plures dics,& forte men- 
fes & annos> ex quibus morbi oriuncer manifeftc cpidemialcs> 
& fepe peftiLut anrea diximus . 

Pariter Scaqusuiriofas potu^cognim crir facilis,experiea- 
lia inter GaLi, defaBiMuenda pag.^g?, medico pr^fercimj quT 
ea omnia optimcconfiderer,qu3t ab Hippoc. referuntur lib. dc 
aere.loc&'aquis , & fi ca noiieriRt , quse dc aqua aGakno , &. 

abaUjsauthoribu^dictaiQnt^^- - ^ ' 

Neqnc 




JD E M O R B I S 

Nc<juediJ3imiIirationci:ognofcemusan inmult!^^ pau- 
cis laboribus hoinines uiumdegerintaan fitus Ioci>a!iavc com- 
manis cau^ adfueritjfonc enitn manifcft^ ift^ cau& & facile 
cognofci poflun t^Sc unam uci alteram arguere poffiimus^qiiaa 
4o aerem neque in Qualitatibus mutatum , uidemus, neque in 
fubftantia^neque aftrorum adfiint conaentus,fed caufe^quas 
xxnpct di^imus p^a^ce^^c]am4^?^ lo- 
ci quancpmconfcxa^ ad pr^ & 
ad eos gen^r ados paffim uidere.eft in 1, do a^pe locis & aquis ^ 
(ed naliibjL ciariits > quim^cpidem.tempeftate prima, ut infra 
dic^i^^ cap 7. ut ergo in fummam cpUigamus qua: faucufquc 
fciipfi>diximus morbos c& ucl priu^tos , uel publicos, & qu0 
jnodo inuiccm difFerant > & quodcpmnianes de quibus nunc 
ioqai inrendimas,uel font patrij^ucl epideraij , Sc iijCpidemij, 
quod u^i &nSt pernitipfi^ud non^& fiperniaofi,qapdpeftilen« 
tcs UQcanturi& fi non pernitic^fi^quod cpidemij accantur, n<H 
men cnim generis iC€cina:t£, ^m^ cm^m diximus eflc 
priuatam^cpiym coeny^^modp eailtaer^qaaseftcaufaconi 
iiiuniflima3&: ut plurimumconimunium morborum caufa, fi- 
ne fit cibus,aut potus>au£ fimilis aUacai^^ idqucfi 
tiel una^uel plures^fimul concurranr,na plur^ pofliint una coa 
tungi , pr^eterea dicimas qn apparatus elUn corpore Icuis 
qu^ uis fufficit caufa ab aere accepta u t ode pcftc notum cim 
vltimo docuimus quomodo caufa morborum communium ca 
gnofcacur an fcilicet fit aer^an aqua, an cibus^an alia fimilis caa 
fa confcquens mpdo eft ad alia tranfirc • 

. . ^ Caput IX. 

tfl^^SSSftjffife V oT> ergo in primis inueftigandum uenit eft 
€• Bpld* 8. m^^^^^^w quomodo pofiamus naruram quatuor tern- 
^.&6*& M ^^A ^^^ poru totiusanni cognpfcerejCamenim tunc 
^Aehum* n mr^^Bjl pnJ^^ni uuigstres motbi cmergereincipiant 
2, i^epid. QkX^^^M quandpscrAP^^P^i^*^^^^^^ degenerarein- 
x*p.2.>i»/ ^^Jl^fwSSimS ceperiti& neceffe fit nouifle quantum a pro- 
iem & priariamradegeneraaerirjfi uolueiifnas morbus uulgares co« 
z.epid.drj gnofcere , ut refcrt Gaienus confequen^ eft prpculdubio, ut . 
w pnnci' prius nofcamus cuiufquetcmporis propmm naruram, pro^ 
"~ prmm* 



COMMVMlByS. 7 

ttfjumve tempcramentum^ & prskcrea qnoraam -a zr i t 

tcmpormn pariunt morbos^ob id quando na turale eoroin tern ^ ; n f 
peramentani mutenr nouifle Qpori^c,&C0nfiderarean fimiHa^ m-bj . €3* 
an diffimiliafibi finr inquuHipp^ ->n: , :^ j : ' 

Gal. itaqae Ide humoranqait anai rempora hamiditate,'& ^ T ^ * 
iiccitare,calidirate,6c frigiditatedifferunt atque hiemem * a 

tepora fuperare humiditace^ac firigiditate oftenfum inquit eft ^^a^^^^F^ 
& licet hiems taHs e{Fedebea£,tamen yt Hipp* ^i^^^ V ' 

loc &aquis> &ipj[e Galenus referr iuem&medioeritai^fer- ^ ^^^^ 
uare deb^t > neqoe valde fcrenana > fine ckmen tem^iit ali j Ic- ^ *^ / V 
gunc > ant tepeHtem ^'neque fiigcre. excedentem y licet eiiim .* i 
feigidius , & huinidius effe^debeat hicms> tameancque to^ 
miditas, neque frigidity modum naturae hiemis excedere * ^^J^l 
debet. Propterea autcm frigida & Immida hiems did* ^^^^ ^ 
turjqmaimn:uditasineaiapem ficd^ < ^ z ^te 

ditatenijcx fiiaptefinlicet nacura ita^ftimata^on exiompara- y ' 
tionealteriustemparisamji^vtbenedemonftratGale^^ p ^^"^^^ 
. I Aeftas uero eodem Gal.tefte. CaUditate,& ficcicate alia tete * - * 
pora fuperare debet,ita tamen vc bene Hipp.dixit l.de aerolda ^ ^ 
Sc aqais ut in ea tempeftiue fiac plnuisejVt^or3& ficcitas eon* ^ aw t *^ 
sempereturjhabetque ex namra fua, vt {^ida^ & ucxa fit^no au ^ *^ 
tern talis dicitur akerius anni temporis comparatione , ut de 11.^*^. 
hieme fuprade menteGaL dixiaiicet uerum fit aeftatem alia ^^}^^^ 
ctiam tenipora caHditate 5 & ficdtatciuperarc^ . : c ^^ibS 

In Autumno autem ficcum humido ^ & ftigidam calido pr^- Comm. u 
ftare debet>licet.n.ut notat Gal. i.de humor, i . & la. i tf.autum ^ 
nusincalore^& frigoreftin5quaIis5infrigoretame;>&ficd^^ 2. 
cxfuperat^ita tamen ut aquas fiant>qu« fdlicet emendct intensa ^ t%,l 
eius ficdtatem quam ex natura fua habet,&oba;ftatetnp:ajrc- y^lo^^ 
nizvciy&^m nmnefrigu&nieridieaeftutniaciperifngasitcrum^^^^^ 
iirgeat inquit Gal.taleraqticteniperaturam pro fe habere dici- Hwj>atet 
tuEnon alteriuscomparationejUt bene Gal. oftendit. jdetSpJL 

Vcre autem inquit Gal netKruin neutra repugnantia? pane bu!^ 
cxcellere dcbet^neque ficcum humido^ neque cahdum frigido^ * 
fedclle omniam totius dici>ac no^is horaram fimiiitudinein:i Jj^cofu* 
^ nuUam magnam in iUis fieri mutationem • -Aquae turn in eo fradiffa 
tcmpefba^e^debem inquit Hippociut pluniae miftis in eo am L 
fiantiqulm fsepe folcatdefideratttr cmm^nc busaiditate nimis & ^f^* 

affluac 



BE M O R BiS^ 1 

Cblct If piflSmc {uperfluac^und^ in asftate pluaiam adefle^ tcm-- 
p^ftiuam defideramusia a^eiicdc^^ ica cmncpluuia: 

tempeftiuae in utroijue, Ucet uario>&diuerfQ^^ ^ 
Non debcre autcn* oamra {Ua ucr c^dum^ & 

xM tep^ effcjfed temperacum demonftrauit iSaL & optime Oribas. cx 

f^i* de Galuiemonftrat. . 

nat*. hunU Didtrn miom^x^tcm^ctrnt^^ co nuV 

^v. Onb^ ben ex coo^farijsialterum fiiperct piurima , ica vc nequc cali- 
Cq1^.z. damfngi4o>ticqaeltamidumi^ 

pcrec. $ic Gat fabgmn^ teiaq^efatiffirrmm eife dixit. Imo 
ut ipfe i.da Temperam.4, ait acr pro fe , &exfui natura noa 
xM Nop* tcmporacomparamoi eft ia medio omais exceffus>cuni 

hnm^Aj* ^^^^^ jScut in hicme plus ualeat in eo frigidum><juam calidu y 
*T' nequeficut in2fta£eficaim,faumidamexccdit; Adeundem 
nipdum ficcicatis hamiditaafqiiea?^ 

ncque fciliceE in co ficutjin a^ftate prienalente ficco ^ nequc fi^ 
' cm in hieoic praraalente humido ; & ci^^^ 

apla.h^mr^iduni efles& humidara non potel^ 
^^ AfK^. fic e(rec,morbiferu^& peftilcs prorfus eflec praedifita ergo ipa 
xJetepj^ proprium cemperamencam feruareeft neccffe, fi annus pro- 
& oribks priam coftttucionc feruaredebec;nequc hoc faf5ciC:» fed prarte 
/•rf. re:atEx fencentia Hipp.quas eriam cofirmamr k Gal.j .aph.8.nc 

cefTeeft^ui fignafiantinaftris^quaipfisorienribas, &:occiden* 
L deaere, c^ns fieri folica funtV necefle *n. lu ligna folita fieri in ortu , Sc 
Letaq.par occafa fiderumappareantj uccum zonaorionis apparet, tarbi- 
tic.i %. das fiacaer&uonijflata. Cum equu^occidit nututino Aqui- 
FcoLz. loflat. Cam fuculae emergunc,pluuiaj abAuftrodeuoluun* 
de mdidjs tuty Cum Arclurus occidit Matanno>fauonius fpirat.Cu DeN 
jiUroYim phinas emergit aufter flat ,& alia habere qua: ut plurimum 
&m to, * concingere folcnt in ortUj& occafu iftoru fidcrurajquse ex PtO'^ 
bella fecH- lomeo nofcere fas cft,& ab Act.Li.Scr. 3 .ca. i6^*&c OribaGji* 

^»ofi Colcd 8>ur alios omictam^ 
diana ob^ Ec hcet nobis cxufu cflcnon poffiat^ quas defaibanturia 
feruatwrJ tabella Pcolomei ob maratos ortas > & occ^fus fiderum > & ofa 
difpoftta , diuerfijtatem dirngtum > & fapjercxcrcfcen tcs dies , nihilomi- 
0^ met nus , q^dfircxorm , & occafa fiderum eucnturara ex diAis 
Mmerkqs Ptholomd . Cc^nofccrc, &praeuidere poffamus , &noftra5 

regio- 



^egioni;atqttc arM appHcare * ncque«5eiioan^ ifenten- 
tia malthm in tercrit tcmporis inter ca , 'qvix refcrc P tolo- 
fnfas,^ ea qaae nunccontinguntjn^ cxccdcac cjuin* 

ijue, aei(cx diemmpoft oWc^r^^^^ 

Hoc pcrrinetitoflc criam camcufeormm^obqaam, ucl ma-^ 
igni oilorcs ^ftatc>uel ctiam frigora extrcma hieme CtCQndam 
aUquosfianc, quibus tcmporibasncmpc nedumcaaicufeafcd 
ctiam Ar<9nirit:«rctJsUC Hip aq. & 4. aph* 5* & 

iirifl:;i^p^abL f .aflcruntv& in ambobas foliftitijs maximc sciki' 
tto,& pr^tereauccbqac arquin 

medicamenta fklt^tnfcttia danda el&conil^ ucntrcnj 
urcnduni, aut Iccandum nifi cogat n^ccffitas per dicsquadra- 
ginta,inquit Hippociib.de Medicamencis purgantibas^uelnifi 
pertranficrint falcem decenjdies>ut-dibi^ixit3^canicalaj:es *t)u 
dies duranc qtiadr^fiia,a q^^ 
ris fortibus per decern dies- & ^br^^ 
dum^utiub^t Hippoer. uel debiUor&us m 
temporis utendtrmi « 

-In fumnaa diainius aftf orutn^ortus » & occalu 
4bs ; prsecipae canis , &: A riftQri5& plcyadam. morbi cnim ia * 
feis maxime iudicantar^alijque pmmut,alij nero definunt > aat 
in aliam ipecienialiumue ^tum permuw^^ 
iib*de Aereloc»& aquis. * 

Pari ratione nequid huicnpftrac tradlationi defir ^ didmus , 
<iuhd prima Lirnas feptiniana ueri rc/ponderc d^set recunda 
^ftati^tertia attcumno, quarta hiemi aflimilarur , ica ut menfis 
talem tcmporis conftitutibnena feruarc debcat tefte Auic. ^ CM*fcn 

Sicetiam dies fcruare debent fuam conftituiioneni > nam & ^ ^ j 
marutinum tcmpus ucriymedium died asftati^crepulcula autum- 
I50, ucfpera hiemi finiilrafont j qmn^ &nc^is prima pars ueri 
affimilaturimedia £eftati,& reliqua confequenccr inqutt Aer. . 

Gal auccm a.de Hamoribus infinc , inquit prima dici pars ^-^-M^ h 
ueri fimiliscft^proxima faH|:etmeridiesa2ftati,ccptisuerpcrti- 
»um autumno(crcpufculum uefpertinum^ut quando Solocci- 
dit,& crepufculum dici quando Sol oriri incipii Galintelligiri 
ut ex Acr.parct) hora uero ukitnadiei inquirGal • qiiam ucfpe - B de htm* 
J^amappellauit Aer.^ eft prima pars ncdis j hicmiaffiniilaEur. iS.^r^.ep* 
Sicatbi ipfc Gal, ucr inquit matutino tcmpori affimilatur ^ 6 %^* 



Vnde dixerealiqui did partes analogiam^ habere,cam Jp.artL- 
bus aniii^quia yuramciae-tiempasfihimr uaa folis. qrcaitione^, 
diesquidemcircuidone totius cceK , anp.us propria ip|iisi^^ 
lis.refpondcc uero. mcridies a£^ati,quaniam fsftpars^, ^qa rna- 
, xitne Sol ad nos acccdit^ nox media hienii ?;quia.& in ea^pi 4 
nobis ma:^ime recedit,ficut hieme.hor:^ macuiinas circa folis ox 
turn ueri, uefperrinf 4rca S olis occafmii auuimixo>quia his lio 
m Sola npj>is mediocriter diftat,macutinus:acc9deDS , u^fperr 
tinus recedensa^hinc fit;, quodmedia in ^lOiSe pimi;a moorxur* 
meridie bilis, mane fanguis^uefpeii melancholia. ^ , . 

H^c eft ergo anni temporum conftimtio, & nedurnqm* 
mor aoni temporum^fed & menfiSj& diei.ur ex didis apparei:> 
quxfi faam feruauerint conftiturionem , & maxime anni ccfp- 
pora^annum falid^errimum habcbimus^inquir Hipp:& GaLho 
L de me L jjjines enim.raarationem , onx paulatimJc uix coto tempp.re 
etaq.& 3 perfenuifcuatiqttod fi & fit maior^tSc neque tempeftjue^ne^iie 
apb^ 8. & ordinate anni temgpra procedant inqui t G AAc^o d.de hum.Q- 
^.dehu.$. rihtt5^& alibi inquit>quod fi ifta tempora ii:^ ie,iiabeant,iit iUo 
I* ep» 1. 1 . rjat^tse conuenit, & paulaxim in fe mutuo conu^ircancuiii 
non exiftit pcftis alia, neque quifquam alius morbus upjgaris^i 
fed foli difperfi quos yocan t morbid qui uictus fun r cornices ^ 
at cumprimum a natura fua degenerarc incipiupt, mor- 
bos inquH emergere eft necefle^quandq, enim muU 
, ali^ ppft aliam fiunp alterations? in ^mi 
cempPtil>us>piorbi fiunt uulgares inquii 
Gal. ergo mihi uidet,ur poft difta 

docere^quomodo cognofca-: ; : - 

musdidatem .; 
mar anm aduehif " . 
{^j8c feruaf . , 

^ fe tern 

peraturam pro* 
, ^ ^ . y -priam, ■ . 

'', ' . t - i'- ,;.'4®fl^.. , 

; * Caput 



10 



G primnmcoafideraadum , quManni tern- ; 
^^^T^^ c |K>raM€dici diuidunt propric^ab efteda > no 
.^^^^^^^^H ahortu liderum,acaftron<>mi.acpromdeia- ^ Q^^ r^^ 

<juit Aaicenhaci^^ poft hiemem 

' ^^^^^^2^^ ^^^P^^ ^P^ tan turn itmt 

jatindemultamfic curandum^tiequecuecario propter cabrem 
& in ipfo quidem bft prmcipium frotidatHji Arbcwc^s ^ & eias 
tempus iaqait Aaic- eft tempasexiftens inter ^qaaliracem ucr 
ndem ,aar ante ipfam , aut poft ip&m paranndonec Sol fit ui 
iMdio Tauri,ti*nc uer elTe i^^ 

xundum ortus fidemna re mpora anni diaidere y {oat praetec 
caqu^mox <^cin^s>quod a6^einodo<>B^^ 
ideo nos poflfe tatam dice;re^ obfenjanda^ 
ortus,& q uando occafas fideram > at in Proh 
habetar^Sc 3 .de 4iamor-| I .& ak.& ab Orib.>GoUe^^ 
difficile, edt Aftrologis etiam> & fciat> qaM ^ti^^ 
eriE^qu2rio<aium das fini5^ft4:w:tas air^^ mo&o confi- 
derecquando fideraiftaoriantar, & occidanc m R^ioaein 
-qaa habitat^ & mac iadicare pot^ft 

'deimer pi?cIaros MedicosOribaC&: Aet^etiamnotareortos, q^^^ 
6c occafus earam fteilaram , q^^^ palana aerem matanc , ex ca- 
ias mucatione non fanoram modo ^ fed malco magis^^groto- y-^^ 
rani coi^oraaltmntur • ^ ^ _ traLi^fer* 

Aatamnasaecoinquit Aaicennacftueri oppofitas in tali- ^^^^^^^ 
bas quales Cant noftr^ terra? in alijs aac terris eft poiSbiie] ^ ut Gd.5*de 
pr^cedacaer, &tardccaraatamnas . in^qaaie eft ^enimtcm- hum.ii. 
pas,caditntMa'arboram\ & aliaaericontrariacontiaganc. ^Ef.uu 

Prindpiam^ius eft ^quiapaiam aatamaale,& ortas arda 
-d>qai^ci€ipai3cqairK><amm dies daodedm finis;ortas airgi^ 
liara.qaod fit diebus drdter ^o.poft<^qainoaiaminqaitGM* 

it^s qaidem inqmc Aaicenna^fttq^^ 
ortas airgiliaram^ft ^atisyitiuin fiaisajfl^ ardari ortas: 

tnqaitGaL3.dei1am.11* 

«iems kiqair Aaicenna eft totam tettipus irigidain,aims 
^nitiam inqait Gal. eftoccafos^ergiliaram,^ Qt diximussm* 
^ C % tamr 



tumni dnis.Sc finis bicmi$ eric ajqatnodi uernalc* 

Eft ctiamconficierandum, uc ex didis ab Auiceana patcti 
$^Apht^ & conftat'a Gal. <juod Hippoc omnes conftimtiones tempom^ 
qaas ipfe reccnfetiatelligic dc ceniporibas locis terras halnta- 
Wis,non de his qui in frigore^ut <^lorcjtujnaiditate>aui; fira^^ 
m eruperant; quam cEiaitftonftitUiUOBen:! xemp^racam lanqoi 
rc^lam aliorum pdfuimasnos : prouc enimaiia^ r^ion^ illi 
magiSjU^minus fimiles fuerint,co magis, ucl minus dicimr tf 
peratae:ande in regione tern perata nbn eri t difficile dijudicare, 
•qaantuni ab ea defledlent rempora>fiea obferuauerimus qu^ 
abHipp* dida funt, verfi in intemperatis no fic fe res habcbir, 
Sed confiderandam eft in iftis an feruent propias conftiiu- 
' tion€S>& fi fic proprij illis morbi tantum contiBgent .an uesa 
alterenruraliquaalceracione prasternaturali > &^ tunc prscer 
propriosjfea pacrios morbos^uulgares cdaoj & epidemij fupa: 
£i,i^4eyr u^nicncjut ct fuprac. j^exHip, cctigimus* & uiderepo0ijmi3S 
he* & aq. etiam banc quam nunc reiulifententiain ex Vakfio 
p^aUflu ^ Si ergouer 5 v.gan regione temperaia feruabit propriam 
fnd* I* col conftitutionem teniperaium erit, 

gp, ' In regione frigidiori frigidius erit fx faam^ feruabit confti. 
tutioaem* 

Hxque tanttrm regianes^qiia^ fub eodem uertice funt pofic^ 
t * " communia habent tempera qaoniam communes OrcuSj& Oc 
cafus fiderum habent inquit.Gal.caeterse non parum inter 
ditferunt. 

HincDamafcenus in fuis Aphon dixit non eft tempus^ 
dem modoin omni regione,quando enim Sol eft in principia 
Gancrijhic eft inquit aeftas,alibi uer©^ eft hiems,&: in alio loco 
ucr>in dio Autumnus. 

Et alii dixere g» poIEbile eft in abquibus regipnibus aliqd 
cfle tempos cemperatum ma^is q uer,uBde in MeridionaHbus 
' caiidis>& ficds, hiems inquiunt eft conformio^ ucri ^Sc in Se- 
ptcntrionaiibusfrigidisvfeftas-. 

' Verum dixerim cp hcilc eft iftos decipi, f^am aliud eft per- 
. • quirere res rationc fola>aUttd addere experientiam,cum mulia: 
concurrant &pe contraria in eodem loco,ita ut fi adfir ob So^ 
• lem tierbi gratiain aliq^a regione m^nus sSms^^ ipfbmcoa- 
' tempercGtauei fpirame^yentijucl ros nj^c ex c^lo cadcns, lit 



iit r<;gionibus nouiterxcpermconftat^quas sdlus uehemea 
^am inhabitahiies etfb exiftimabant uctcf e$,ac propterea did- 
mas,^ medicis id tempusuer erit><iudd magistcmpemuoi, 
hiems^quod feigare excellit,^fta& quod caliditacc^quod liccita- 
te,& in^qualitate autumnus, quod fi aUier fherit tcmperaca, 
nominie^qttidempoflunt ficdid,rea hicmc 
didt Galenus,qu? quoniam calidior foeirac ob aamm auftri^no ^^^^ 
mine inquit bicms did pot^rat iu ftigida cuutate, led re uera ^ ^ 

:nonerachiems, - 

Concludamus ergo quod quando tempra iu d^^^ ^ 
ne temperaca faam feraauerinr confHmdonem tonperat^ > uepuLU i 
quod imc nulbs morbus vulgaris %erueniet>in coniUm^ 
enimtemporibus curcmpeftiueterapefHua reddum^ - - 

quoqj fiunc couft^aces>ac certi iu^Kcij, & confinmt etiaia^ 3 
let In intcmper^a aut^ x^ione poffiini^bene aUqui^fcto^ Fal^ 1. ep. 
bi pacrii^qui & ipfi communes iuac,ur{upra diximuSaPfed^ circa fm^ 
ufq- iuanvferuac tempmmram non aliud morbi gcaus e^de- 
^miaie iuperueniet, fbd tunc quandoaprpprio temperament 
;diuerrii:,quQdHip*monuit*r — ^ 1 xr' ^^deaereL 

' ErgocoafideraodumexleodcHip.s.epid.f.OT^^^^ ^aq.iQ. 
lef. non foUim quale tempus:anai,fcd & quod & quanm pro- ^ 
cedat &c huiufmodi^nimirum ex his nafdcur ra:ia curacionis. 
In primis confiderandum quale Cii an fdlicet a namra foa^di- ^ ^ 

uertat annus,&pr«cerea quantum etiam diaertat , & ad hxc ^/^^ 
confiderand^ funt nonfimpUdtcc.cpnftitudoaes,iedexqua* g^^^ ^ - 
libus ad quales fiant permutationes . . : . " ^ 

Caput XL 

I V E R T E T au tern a natflra fua annus quando 
ncl caUdior,uel frigidiorjUel humidior,uel fic 
dor fueric,&: quando etia non modo in qua^ 
lit, fed etiamin fiibftantia muiaros efl^utquS 
do coinquinamentis plenus eft kimido gene* 

^ recontrariuSjUtfupradiximus. 

Et quoniam diucrfionis temperamenti cau(ae funt qmdem 
diaxM qax quandoque etiam a ventis originera ducunt, Sc 
uend uariant ciiam aquas tcfte Gal. 3 * de humox^^a ideo -ven^ 
- , ^ " torum 




^oru eft etiam hafaenda rario^ quibus eti^ Hi^iliMc Aet« 
1 & aqais.4f j.^b, vbi habes aentoram alios cl& uniuerfa^ 
alios c0e loeales-pjoimo ergo de uniuerfalibus,aniuerfales notp 
quiubique lQComm eoHem nomine j & uocabulo gaadent itt- 
qait p«baC^c Gotte<a. c. 9. quomm namcram , & tempe- 
f3meoi3;;bjeuitcr bic defcribemus quaieniK^ 
^. . . *e toic^^oftrx intenrioni^uatuDEaatem principdesy^f^^ 
oaf. j^,4c dinalas poncmiisvcumfijis CaUaKralifaus ,BamUicet aliipJu- 
bumor.is res fecerint,&aiij paucioreS} nihilominas tot funr hi>qui ad no 
ftrupi inftftat«m dcferaiunr, maxime quado exccptis qaatuor 
SbJejiae. pfjytis^paUbws ■ caeten natacam.«orum fapiaw i Hipp. omne« 
IOC. & aq. cornpFefisadit fab acmos%i<^s,'&^tidos^ iCalidosintelli- 
panic. 1.1 geo^p|iin<^,quiimerihiemabm Solis exortam, & fftrumque 
- Mv. : Jiie'»-*^«05^O«afamtant.Qrientaies Jiimiromj&^ 
. ; ; ne5.Ex^idQsquiinter occafumSolisifliuum,&orientera2^ 
- «^>»jac€W.OcddentaIes oimirum,& Septcnt^^^^ 

■VenB ecga»uei flaatab atrente,&Orientales dii:antar^qu6 

rom CardinaUs,qui rcdaab oricnte flat fubfolanus jiocaw 
\ Leuanteuulgo.CoUateral^^^^ 

■ , . ■ go -Greco ieaanie',. qui Hat iSeptcttionalipaMeL: r. , ; 

• ■ ^<^i^*^efaljsufir^finifter, qui Euros dicimriUulgo Siroco 
Auftro flar«. ^.Vndeuerfivs. ^^ v^^ . v :^ 

Sunt SubfokBUS,yultmias,^euraSy cot A^oriemales. 
. Itorientaies uentisibnt fempcr occidentahbus mcliores,& 
per feiiwt alijsomnibusietiam {alubrioresificuci "etiam ab'H 
& ab Auic. patet, licet, peraonura ftnt^eptraitrioaales omtii- 
bus alijs falubriores.ut infrade illis referam. Teraperati cu fint 
Hb. de m. o«entales inter uentos,ut ab Hipp,habetur Lde Acre, & Ioc.& 
l&iUl. aqj"s,& ob id corpora noftra non immutant, fed falubritatem 
corporis tuentur, dc^uare infra, tuncautem Orient, falubres 
niaxitne funt,quandoflauefintinprindpio diei, uclfaliem in 
fine no<ais,qaia tunc ueniunt per aercmfijbttliatum,&relabo 
ratum a Sole,ei proportionantur ueri,^'quia teraperati funt, li- 
cet enira calidi fint,quia tranfeunt fuperpartes,qus funt \ So- 
le calefadt^.comparatiue tamcn dicutur teraperati in caliditate, 
&frigiditate:namnec fantcalidi,ut auftri,neque frigidi,utbo 
reales/ed medij inter eos. : . ; : y 

Sunceiiam ficdores occidentahbusiinquic Auic.qaia minas 

ma- 



"qua coiuDgiturSepcentrionijhaber minus ^ri^miqu^m-OCki- 

ICS iudicarjtur ni^g^^^ ficci ylic^imthQxMWd^^iqt^ 

' orient^es dkarc^^ ;-i ^1 I- : - (- . 

Hieme autem, & dc mane ppf ilEmam perflar^ faieik il^^t 
hoc annp 1 594, & eriam anno pr.xfemi 1 5 0:5. fere fomper: fla- 
iieriac>qti§ ^eft caufa meo iudicip falubatai^^^ mnitmmmy 
ut medavi mendicent. : - m , : . . - - • 
. OW^ruaui^cgQ hieme hum|4iore$:;e(re;^^^^ 
hie ad nps pei: loca pcniranfeuai pb temporis coaiUiudoniem 

humidiprav : - : : - \ " : : 

Ptolom*etiam I /quadrip. c/i I . orientakm cali^^^ 
ck quaip,:ab arigulp ueniat^qpi Solem, quicalpmetft:autoriin- 
gulis dicbus ad nos afFerat , & quia Sol indc affi^ja^ j^cruit^* 
cum quo<^^c^pat: c&^^ata fubfojanusinqiiit, qui^aborien- 
•tefl^t cardial: p^^^^ 

crit ergo calidus^Sc: ficcus>C refpe&a occid|taU3.iOccid5mles 
aute^ qui priehtdibus funt oppofitufttatecia^t^^^^ 
0a4^*s>Etirusdie:itur, Ponenteuulgo-, Cums colkteraiis. dexter 
^efirus dicitur uulgo Libecchioj& CQllateralis fiaifter: qui .did 
|ar Faupnias uulgo maeAreUundeu^rfo^i f ; \ . 

Minus hi funt mprcalibas falubres n3a:!jijp.e fi fl^^^^ 
diei , uei in fine noCtis,qoia tanc cranfeuntper aer^m nc^ 
2 fole elaboratum/ecus eft fi in fine dieijaut in principio.ivo<3;i$ 
flauerinty quia tranfeuat per aerem a Soic fubtijyiacam > & plrp* 
pQxtipnantur auruno^quia font ua.riabil^S3Ut:autumnu$ quia 
detui: effe fentcntia aachXdAdi^Eayquod uolm^hpso^otoa^in- 
qualiter refrigerare. ct {era potiilinium . p epflate [qIcu 

$UPt autem paru plus humidi^qua.ai prientat^3 , quando ia-i- 
quit Auic*fuper maria plus tranfeunt^Pra^terea Sal cumorica^ 
lalibus cpntinue incedir refoluendo> cum fuum mptumfeciant 
oricntales cuniSole. ' 

Gum occid^ntalibus autem non ipccditnifi parum> cum So- 
lis tnoms diuerfificetur a motu occidcntalium > cam^ Soiis oaor 
ta? fit fcce^pjntirarius marui eoi:u^ . ^ ; /i .:^c. 

Suntautcm minosis caUdiwas,quimoricmalc^qina.omnr 

laiium 



DE MOR BI S 



talmm flatus maiorficinprindpiodiei,occi<Jenta!mm^« 
fine dki inq^ic Atiic; . 

Verum cam mcmi &nt mpores a terra clcuati a calidiute So* 
lis,qaa cteius orimr^Solcinus cleuac aapore$,& caufaciictum* 
Sed quia Sol dc fcraoccidit,tardfi elcuat uapores,& ideo tar- 
d^'oricuruencus occidentalism 

Ex quibus paccc ^ quod occidentalesaehti , cam minus per-' 
tranfcant ad nos qui fiinias in hac regione Lombardias^ quovi 
nobis minus fiint humidi.quam locis illis vicinioribas. 

PK>lona*humentem^ & fri^um efle hunc uentum uoluit Fa 
uoniu appdlac quia acontrario angub oricntal.ucni£ , quod.C 
codris nacuram,qu6doccafus qualitatem.fequitur: eft ergo coa 
trarius Subfolano/ 

Meridionales uenti font ctiatn trcs quorum Cardinalis 
Notttsdicitur. 

n Cuius Collateralis dexter Aphriaisdicitur& circoaufter • 

GoUaterahsuero fimftcr Auftcrdicitur & Girconotu$5& Gi 
ronisj vnde vcr&s * 

jit^itk fmdhy Ndtus ^fricuS y j4ufter habetur. - 
proportionantur sftaci pluuiofe^ calidi & humidi funt & fiml 
^* tainalainferut^quasc^xHipp.habenturdequibusinfraipatn^ 
& pcftiLaere reddutjCalidi fant,quia a parte calcfada a uicinita 
tcfolis veniunr,feumidi, quiaucplurimum mahum nobis > eft 
mcridionale inquit Auicenna , eft etiam aufter bu|3jidus , quia 
omnis motus uiolentus in fine eft tardier , cum ergo aufter , 
quando ad nos peruenit , fit in fine fui moms ^ cum a longin- 
quis regionibus maxime ad nos ueniat tranfiens per maria,re- 
manet fic cu uaporibuSjquos fecum porrat3& idco humidus* 

Gontrarium eucnit ciuitacibus noftris oppofitis perquascu 
motu uelod flat5& id^ in eis non remanent uapores qaos /e- 
cu m affert Jed eos ulterius fert, Sc ideo in illis eft ficcus uel fal* 
tern minus humidus,hic tamcn quandoque frigidus , & hccus 
fit ut bene notat Auiccnna, quando fcilicet per loca firigida 
tranfic, &ficca« 

Hie uentus quantfo perflarc incipit paruus eft . flat enim le- 
ukerin fine autem magnus eft & fortius flat, cuius corrariii ia 
fepcentrionalibus uidcre eft^qui magni funt quando flare in 
apiunt,iufifieparui» r: 

Eft 



EftfcmpcrhumixJaslfcct-enam fquallidgs Cn^Scmn fluat^ 
hum idem propterea fcmp er aerem reci die. 

PtQiom^as caHdum.& humtdam ipfamcflc ft^^^ Qt^adnp. 
ha^cplaga ab una parte ad Orientem decHnet ab hac ob folis /j^. j 
uiciniam calidiratem> & cam ab ah era parcc declinet ad occa- 
fam,ab ipfo quoqiie occafii mutuamr humiditat^m . 
' C fempermomm 
|>erfpicaum habet frigidas^perfpicae, & quandoque Cicais eft, 
alius vero hocus eft lenisjcuius motum in aere » &: nuUl^is noa 
(entias^quifcmper eftiraliciusy vtexOrib. haberur-tranfmu- Orw*^.ccl 
tantur etiam ad tempera anni;^ & fiunt calidi;»&iicd,ficut Aet. 7* 

Adamamo. . - ^ - ^ ■ -/^^.TVm 

- Vcnti SeptentrionaleS;^ ipfi tres fant> quorum Cardioalis ^ i *^ 
AquHojdicitur vuIgorramobranja^&S^teQnioi^ 

Cuius coUatcralis dexter Boreas dicitur. 

Coilateralis vero finifter Goras dicitur . Vnde ver&s. 

€tvtfr£ant jiquilo Boreas y& Corns abjirSo^ 

Septentrionalts venti funt frigidi,quia trarieunt fupct mon 
tcs,& terras multarum niuium,& funt ficci> qoia eis non mold 
aflbciacur vapores^ quia refoiutio in vapores minus fit a parte 
Septentrionis,& pra^terea^quia non tranfctint fuper aquas ma ^ 
rinas {biutas,fed congclatas ad loca deferta, licet author* iib.de Tunc 
Dieta^xJixeric eos3frigidos^& hu midos efle , quandoque tamen thoY Ub*de 
erit hie ventus caHdus , & humidus , fecundm'ndmtates,que Dkfa. 
flint circa maria, qux fcmt a Sepcentrione. 

Si pr^etereapcrtranfeatperioca calidai& ficca,caii<iioreft 
auftroivt Auic. air. 

Et licet ex fe Septentrionales venti ferenitatetn inferantyta- 
men corns, qui eft collateral, finifter quando flat circa a^quino 
^tium pluuias infert. 

Hi^ ventus Scptentrionalis aflimilatur hicmi,^ quando fta 
re incipit magnus fit^quando -dcfinic initis fit>caias contrarium 
de Auftro dixi'. . . 

Sunt alijs falubrioreSj etiam Orientalibus , peraccidens tfi 
inquit Nicolus Flofcntinus, quia calorem innatum iuy ant , & 
Virtutes roborant, vnde ea fcquuntut commodajqua? ab Hipp. ^ r 
rcfcruntur,idquc verum eftjquando non adeo excedanc, Vt in^ ^ * * 
teriora etiam l^dant,&Tefi:igerent> quod maximc fit in dema* 
i D ciaiis 




ciaris,& gracilibus.ac debilibus, &pauco fanguine pr£duis,|i- 
cuti contrarium ficin faaguiaeis,& J:obuftis maanmr. n. ifti_a 
Septearrionahb, uei)tisadd«,qux)<l:&lubiioreseuam fuui,quia 
acrem puriorem reddiHir,nec puirefien finunt. ; - ^ 

Sepcentrionalem ventum qiioniam ab eo Sol mulmm abefc 
frigefcere oportet in 4. Pcol..loca4t<ao: ixitenfi frigoris coiiies 
eft ficcitas,& coticludii. Ab orientisSolis cardineficcitatero,ab 
ocdduo frigidicatcmmutuabitur.. . : . , : " 

-. Caput ,-XII. ■ 

iX fopradiais fi bene omnia cpnfiderantur^ 
: ^videtaC pofTcj Concludi fecund^ 
' ^nente y yenios orien tales /alubripres eti^iij 
yf~.f^,s^y alijs, non obba«cradonenl,.quamaI^gui're- 
Zi^•^fe^e sjpfjg^^' ferunrVquia Hippocrates dixit Ciuitatfs ad 
re, lib.& 4»» «, ; Qricntem pofitas falubriores cffe illis ,qu« 
3d Qqgidemeim p^-fitae fupt,iftu4enim 
foUs-&I-yi:cm»s<., ;qaj^^^^ 4#B^'^"X?;§? 
I .de Re m ^aapekiuSedj^^'aUastaciones^^lubE^^^ dicuatur , & praeci- 
§ika.is. pae,qijiaf«iKteniperari:vtfupna... .. 

• Si^nE zzmea mulci ne dicam infiniti , & maxime Aiiiccnna , 
8c Gftiriis io'.i.iK alios omittam,qui diamt Septentrionales fa 
Iflbriores eirecffiterisuends; Hanccontrouerfiara foluit Nico- 
lasdicens Oriencales per fe-eiTe coeteris falubriores j 5epten.- 
trioiutes uero^er-acciden? : ut fiipradidum eft. : 

Alia eft difficuitas;quia Oribaf. & Aetius Oiientale^u^tos 
in cal^^re^^ %Pret«npecacoi eile uolant, eife tamen ficcio- 
fiX:ol.9^ res,^ aduerfos uaiecudini.&'morbos ex ficcitate contingcntes 
efEce're .imo Oribaf. uidetur uelle illos effe mprbofioces alijs 
uentis,. Occidentales^tttemhumidqs, &lenes, minus tamen 
q»apv'borealis falabtes^eife dicunt,corpori aucem naagis,<iuim 
alios effe accommodates . Aeftate autem prscipue comtnea- 

ttantura gelfo- , , . ,; ,.1.1 ;.. . .-. ;. . . \ . 
" in qua re confidera primp cx AuicJit fnpradixi,qaod one- 
- talcs uen;i fi in principio,die,i ^aucrint faluberrimi funt. Ji in 
fine minime; orientaks. ecp.otra. Vnde poteft dia fi oncmales, 
in priacipio diei flant, .Atfe pccidentalibus Xalubriprw , pr^ci^. 



pue Ci confideraueris^^occidentaics'-quanclo in principio did 
flanr. S,i uero Odentales flauerint in fine diei, minus eruni: fa 
lukes<)ccidentalibus^rifin^ did ft^^ 

por^ occidentales effe &Iabriores,qaiaf frigi<ii > & humidi cum 
fint,calixiirati>& ficcitaci §ftatis repugnant^aKjs Eemporibns mi 
aiirie efle falubres. Orientales autem cun3 cetnperati fint omni- 
bus anni tcmporibas falubres efle , licet in laliquibus mim$ $ 
qiiam atif >at j^lUte minus/quam ocddentales. 

Hxc,Sc alia liuiufmodi qtja^ ^ici poflent ttorvc^rent rarione, 
uerumtarnen it cailibet| qiib dix^m ego;, 

dmerfitam au th/otom^ catiiam ^ efle- locc^um 3 &'r<^ionuttiia 
qiiahabitabanc diuerfitataB,nam^ 

ta,propterfitum regionrum;petqu^i&^^ ca.zl 
accedunt>diuerff itner feTun caMdiores, &umidi<3^ 

res;ficdores^& morbofiores,& ialubf zoi^s; unde fit eoHem m 
thOTe,ttt Attfter atitequam paa^s pertr Tjh ^ c 1 

cxisQt,tv^(^(koj^ct^ homidus> & ciliitosfiati Ob hscciim 
€ejfiis dixifiec Septentrionalcs effc^ 

ait;Sic tamen^ut ha^c inteidmn re^oium forc^ miitentur,nam 
fere inquic uentus ubiqiie amcdicerraneis regiohibus ueniens 
falabris>a mari grauis eft,qu6d eciani Auicinnmt. 
' Cum ergo quilibec author dijudicarit uentos fecundum efFc 
itas quos in faa regione parianr>qui diuerfi eruntiUt ex fupra* 
didis patet. Hincfadum eft, qnoddiucrfimode fcripferint de 
lllorum natura . Ob id non mirum/cum Hippocr. in regione 
moraretur temperata, iibi uenti oriencales tempc- 
rati exiftebant , fi eos omnibus ante po- 
fucrit, temperata enimatem 
- peratisconferuan 

- tur, ut I 

inferiuspatebk.EtliaJCqui- : 
- ' dem de nen tis uniT 

- uerfali- 

bus. 



i> % Caput 




^XA. 164.- 
rerum 



DE MAR BIS ) 
Caput Xlli. 

O c A t Es aenti^qulCueniut a locis pm 
prijsjfiue qui unicqique rcgioniproprij funt ^ 
inquitHippocrJiKde Aere I0C.&: aquis , fiue 
quiregiouibis conueniunt , ut Orib. air^Cunc 
juniuetfaUbus femp^rdeteriores Aer 
tmm {cntentia • Corpora cnim in^qualiter 
afficiunt,n^ue;jto^ 

dicm^lfy^^S^^i^JS^i i^S^*^ Aetius, locales ntnxx dt'^ 

ca 59attttinu^ s Nautse apogeos ueluti a. 

tein^ deuatos jappe^^ C^i ergo uenti locales c te^^ 
rant^fic^iores {uiit» mm a Sole^ a terra exflccaci iuquit Au>» 
thcMrlib*4^ Die|aj> & quf ecampi$jj & c terra 

|>erfpirata uemunt nieUores^fant . Qm ab aquis humidiore* 
i^r^ficdbrestan^ tnagna 
mRaby MqyCAph.parrii^ quamqui a dulcibus acyiis^ 

-cleqantur^ inquit Auth. L de Dicta • Marines falubres efTe in^ 
quit Qritafius hiemepr^fertim>& uere, ^ateautem calidia* 
reSjiDquitfanir^quaii^ar fit * Sequitur Qri 

Quos fiumina mittunt/unt marinis humidiores, hiemcque' 
funr detcriores,aeftate meliores . Qoi e ftagnis exh4.anc utrifq- 
abfurdiorcs func^inquir Orib. peffimi^qui epaludibus^exeunt, 
neque ullo tempore /unt boni, multaalia di<3;i Autliore^ refe- 
rimr uerurn has fufficianrad intentionem npftram 

Copfiderandum ergo an ob iientos flantes anm tempera 
fuo ftacu naturali permotrenmr.quod maxime fieriibler auen- 
tis uniuerfalibhs , Con{iderandum etiam an id caufaaftroruw 
fiat , qu.-E ucl aenros affcrendo, uel pluuias , uel ficcitates , act 
alias (imiles aherationes inducedo id pr^ftc t,iu nonnuili-dixe* 
re^quas etiam uidetur effe fententia Act, uei ob alia caufam oc- 
cultam 5 ut inter Neotericos Fernel. uoluit . Con£derandum^ 
pr^rerea an ob aliam caufam aer a fuo nacurali temperamcntty 

m«tatus,maxime fi in fubftantia permuratio fada fit > quia fit 
a^inquinamentis plenus humano generi infenfis.- 

Et hie prouidere ne homx^ communes morbos^^ incur-*' 
rant , uel fi id propter cau& magnitudinem non licear r faiccm^ 
ut his mortis remiffis afficiantur^ inqjiit Gal^ 




C30 M M V N I B V S. I S 

Napobidipfam poriffirnum gencracio m<irboram uulga-. ^'^P^*!*? 
tinm cognim eft utiDs,uccouucnienna remedia , ratione 3 non 
ibkexpeneatia^ urQuintus^perfuadebaD^ ^ 

,Cal< <jaibus cognitis cmflime fubuenieadu^ne fi diurius in cor- i*cpi{L i 
.pore morentiir humores, putrefcanc , & deteriores fianjc in- & t^eiuf^^ 
quit Galenas . , dem 6* 

Caput XIV. 

E.c foJana debet mcdicus noml&fi aer muta* 
uerir temperanieGmm, fiac-obintemparicm^ 
aut ob fiib{knria: alccrarionem^fiuc ©b uetds , * 
finufemae^ufam per fe . 3 uelconfi>ra J ratio- 
ne ipfum afficienrem,fed etiam ipfum diligea 
tern elle oportet circa aquarum cognitioneaH 
non enim minus fercijuamaer eft ipfaaqaaa)mmumttmmor 
bQrum.<^ufa3^ut: j .de HunKir. j.a GaL habeEur quocirca natu*- 
xam,& q9aU?A^^JS,iiiius pr^ftat habere cogaitas,.ut ibideta 4^- 
^5^^4^>- Saj ficl natafle , quc^l'qaemadmcKlura ^aflu diife* ^ 
xunr>& pondere^ j& ftatione , quodfic cjuoq; oirtace alia: idios 
^r^ftant,inquit Hippocqui defiderat aquam nullum faporeni 
habercfed efle infipidam>&: pandere leuifSmam , fiae quo ad I^M Ad 
pondus^fiue quia ftomacbum no grauec,fcd cito tranfcat;^ua ^^^^ 
enim,qua:citacaler,&refngeraturlem^ ^^v / 

& GaLftaticiam uicuperaat,& ftagnaacemy ii«I:paluftren3>ali^im r ^ 
ue fimilc,qu^ cciam amara,faIfa,akminofa,f(3etida>aut akerius ^'T- ^ - 
lapons,uelodoriseftparticcpsdananamrinquirGalen.nullam ^ 
J-utera qualitatempr^feferredebec^ nequcquicquWiimi ha- ^f^ffam. 
bcre, neque mali odoris > per hoc enim ftauoacm cius ^inqiitt , ^ c^l 
rcprobamus. t^JaT 
Qs^eauteni malainferacnpftris corporibus a<^^^ . ^Pid4.ia 

notafuntkgcntiHippocrJib. maxime.dc Aereloc^ . ^ 
& aquis > h^c tterp pro iiwc fofficiant 
ne uidean^usinhunc locunx 
- . omnia ueUetraUf* - . , ^ 

..,.sferre»> . . 



Gafut XV. ■ - ' 

L de ^eY. ^S^^^^^^W^^ R ABD i cT=is addcmfe eft rcgmnis qonficle^ 
V&aq. ratio: rcf|K>ndent enim inqoit 

ip^^^^K * ^ ^^^^^ temporom mutationes potiffi- 
L d' ^ ^^^^Pl mum naturam pcrmatenr^poftea tamen id & 
BoTJe ^-^^^^ citregio,ut poftrerno aqua inquic Hipp. 
rel ?^ a primisconfiderandus eft regionisfirusnonenim aequ 

J ^ e ^^^^ uiresHegionis fira^ ad Septentriohecnf & uergfris ad Au- 
tex&ci 'foiirD.neque eius jqu^ folerCexorienrem^ &^qu^^;^^^^^^ oc- 
^* cidentemipejaatiaquit:HippoQ& Gai^5^ mak 
^ * oriri foleanc ob fitum regioxiis ^:et iqtld^mBdo fitiis cognofci 
po(Et €aruraj& omnium locoram.Hoc in loco illudadmoncre 
9.C0/.10. uolai ^xOribai^quod films in quam partem uergaturbs ^ ufu 
uenic i js quas in aids fkx funt^nam pbiis & ajquales^iad ntillam 
-orbis partem fitas effe dicere ppffumusl. Tame domos-q^ 
m$ funt;,ad laiiquaJ^ ^juamfar xv^Mi partibo^ -^ecfas i0t eft 
'nec€ffeili9iu& autemxei iudidu;iaquifcOribaf; «5ilcr dilS ton 
:pareiit,iaq'UO Sp\ feneffirabiotas domnsS iEaftrac,n€c'^<^ali 
nlium murum deflediuDomus autem inquit in regionibus jf|i 
gidis ad meridiem uerfas eflfejin xalidioribus ad Septcntrio- 
Or2&4/^/i^. nemmagis conftat. • , ; . ^ 

de C.I p - ^ Malta refer: alia .fcitu digna ipfe Orib.libveod.Gaiv^.c.x^ 

1 1- ex fencentia Antilli,& Athensei>&-marime quo modo pof 
fis cognofcere, exhalationes regioj^um bonas,& liia^ 
fi in regionein qua fit cxhalatio uitiofa neceffitas aliqua te co 
gat morari, per aliquod rpatium, fi in tabulatis fublimioriba? 
habitationis moram traxeris,minime federis,omnia.enim qu? 
cxrerrajauchamoribuscxhaIantur,in fublimc elata, craflSore 
coram partc,in Aeris parte craffiore reUnquentia^ concoquut> 
atque purganrur. ; \ V ' 

C^rerum cum locis didis dicdt OribaC Regiones Meridio- 
nales effe falubres.cum'per totos fere dies habeant folem> Eco 
tra effe infalubres Septenmonaies rationibus ab eo ibi allega- 
tis. Sc cum pr^terea dicat domus ad Meridic fitas ad omnem 
aiffedionem efle accommodatas prs^terquam ad eas quibus re- 
£:ieerationc eft opa$> uidetur hoc effe paradoxum, & contra 
1 C Hipp* 



cmMM&Ml3& S. i6 

Hipp' ^ mente fi |>en^ qua?^de Meridionalibus loc-& ucn /. dc Aer^ 
lis ab eis di<5la fant quis nouerir. L&aq.& 
V Hifi dicamus cam; diAo Qpb^Cq^^ jregionibus quaedam 5 .i^ffe. ^ . 
actf ibiiiirimr,a &u orbis terra?:>qa^dam apropxlerate liia^quaj C. Vi« /ii* 
dam a SolerHis <|aa? aSole^qita^ Sepcepm^ C^dHnt f ri- j^. ; ^ 
lian rur* medio madp ia hoc ^/JiaNnr qu^e a4^|i^^>^^i ' - ^ * 
GcciH&eimuergant.pb ea uerp>^ 
jracianeiympEpmatum cptiu 

Hipp* & GaU qu§ ranpneiy^i>ptomatutn eiicniuiii; ^im q^^ 

qb ftagna lu uikata €ueniar>^pb aquas palufircs>& oB u^nios 

aUquib,mei idipnalibr r;e^Qnib., femiliaresj q.ud cxmgpis^ 

ex fiuminib.'ud cxpaliiite linu.uql ex pckgaP^^^^ ^ . . 

tur,tml ex terr^ .^xh^tionib^s exa \ . ^ : 

Hipp, morbofas cfle regionesxtB^ridionale fiue iQca^meridic 
fpeaa»mmtipa,crf^^ - . , ^ 

c^nox^ ei^t.OpbaC uerp fiue A ' ; ^ 

untpropnci qa^:^^#PJ^bP5>raeridipaalii)^& <patkgu??^% - j^' ^ : 
tioncriimsorfn?^ : -u- L;-.:. : 01- jl^ J I V- 

^ Priete?ea qupnianiq^^^ fuB^t:hi$ qui /. 

calidipri ciyti^ite 1^^^ 

tcmperato clymate Iiabicahar,hinc eift quod uerps :i|\endjpnaT 

k$,& ficum locorum:ad n\eTidicijiii|>^<aanti^ 

les qui a fepieuirione i;^<51:ij:in^ridi^m rpe^fl^i^pyuirup^raba 

Ad cpnfid^raiipn^mTegipm^ilp an 
terra nuda CiuSc aquis cariRSy^Uf:defaj& gqupfa^^ an cocaua 
fir,&: £eftuo^a>uclAka,5^frigid^v.nam hocanimad. 
uertac quilibet quod prpuc beuc,uel male affeda eft Rc- 
giOjfic faciliusjuel difficilius a morbis communibus 
capimur , quod de ihafo cpn ftare pp tcft qui 
quoniai:n ad Sepccnwone.m erat 4pp^^ 
fitus in JU^ ternpeilat^ hujpidiori 
non peft^miAairritb:.^ioqui 
in ea inMpfe^ysinquii: 
Qaleaus, : ^ 



Caput 




'3.1. & 
%: de mu 
fum.%* yi^ 



Caput xvr . - ; 

O M t N V M pf^terea natu ras,&: f emperaiticii 
ta noflcaportet ^itaut noti uniucrfalem tarn 
tumjiideciam umufcuius^uepropriamcom 
pIcxionem>& cotnpofirionem nofcaiiius,etJi 
quse parces imbecilies foerint Cunt nofccdse 
ncc minus qualisfiteorumcibusyfiiic uiucn 
di ratio^ an fcilicet bibali fint > an lurcones ^ & otio dcditi an 
excrdtijs uarijs ucentes, & atnatorum laborum, ciborumque 
plus appctentcs quans pGoiIorum . nam ut alia omit cam uerit 
fimiim eft^quod reculic Hippoe. Naturarto h« quidcm ad ^ 
ftarem,h^ uero ad hiemc bene maleue fis faaben Morbi alij 
ad alia ben«>ucl makic habcnt^ &quaedam ajtaces ad tempo, 
ra^ & loca,& ni^as genera : & alia quse ibi uidere poces. Con- 
fidera potiffimum quomodo hominum nature > & tempera- 
menta,&*ajtates,& fexus>& alia huiufmodi ad ftatum appofi- 
tafint nam inqnit Gal. uel iacilcy uel difficdtcr iUi cedentes , 
uel modiec ad ilium compar atosinuenies > & prjererea confi- 
deri quod ut idem ait rrKxrborutodifferencise profieifbjntur , 
Aeris dixumflui temperamento propter natiiram cuiuf* 
que > & oidum > qucra fanus feruat. uidum inquic ap- 
peiIo>non faunc tantum qui cibo^ & potione conftat ^ ucrum 
criam qui omnibus alijs.otio^exercicacicnejbalncOjuene- 
re>fomno,uigilijs,& uero omnibus qua^ quouis^ 
mode iiunt in corporibiis humanis . 
Quantum prasterea ualeatui- 
^us ratio ad pro- 
creationem 
morborum vulgarium conftat aGaL 
Ldc cibis bonij& mali ruceij& 
nos expert! fumus^ 
annis elapfis ol> 
.^-maximam - 
annon^ penuriam* 



Caput 




C CyU M V NI B v s. 17 

i -eaput X V IL ; 

A M vcm mse^dlac^nm^omnmm petctula Cmt 
^empia^&aathoritacesab Hippo, botioxnm ^^^pj^^ 
omnium aur^re, inck exocdiam fiimen tes. * r • • 
Matationes inqaic tempomm pouffimum 
pariunt morbos> & in quibufdam mstationi- 
bus> magnx mutattoti^s frigoris , aut caiorts> 
& alia pro rationeeodemmocfojveluti inquirGaUuentoram^ 

. Alterat ioncs ergo temporaiif po riflEmttm pariunc morbos 
inquit GaLqaando mnltse alia^ pQitaliarn fiainr, & unius tempo 
ris alceratio , quando contingerit magnam elTc akcrationMa | 
qux expofido Galeni optima eft quicqm^^ 
negarim^quaado mutationcs^fiae&cceflEbQe$ font tem|^J^m 
moxbf^ Gonnaftos fieri>& liceir iieriffimum fit magaas matatio- 
nes in iftis temfKmbns fe^as: mori^ 

Necefieeft ai^ popii^ 
lareVfa<xederedebcat didis alterationibus>ot d^^ 
neque aconrrariaalceradone fu<xedenteemandet0raer, quod 
fepiffime con tingir , ac propter^ non folam fi matantur tetn- 1 : 
pora eft confiderandam yied etiam quantum^^^ & « 
qaaliBus.in qualia,ut monuic Hippocr.& at Celfas inquit , ne- ^» 
que folam iotereft,quales dies fine, fed ^Sc quales ante pr^ceffe- ^^P' 
rinc;de qaare fapradiximus. 

In temporibas qaando eadem die modo calor ^ modo frigas 
fitjaatumnales morbos expedare oportec,aaajiflimos .£ & exi • 5 .-^pK 4, 
tiofiffimos^ inconftantesj & varios, m aidere eft ex t . epidem. 
tempeftate ilia frigida , & ficca, & imequaii^de qua paalo infra 

dicam.: _^ . - . ^ 

^ Quando ^ftas fit ueri fimilis fudores in febcibiis expe^are ^ ^^^^^ 
oporcet.Ec pr^tereacamfapradixerimasqaomodocogaofi;^ ^l^pb.S. 
tur anni tempora fuam femace tcmpecataram, par eftMmoae , f • 'S 
re eciamiquodqaando taliaiaeriat^aanusm^ 

uerofiaonferaaueriatfuamaataraminfeiubriaefaai:* lacoa* ^ ^ 
ftanribusenim tem{>oribus,cum tempeftittetcmpefl^ 3«-#^« <>• 

ti?r,morbi qaoque fiaat conftaaces^&certiiuditiljiainconftaa^ 
tibusautem iaconftantcs,&in<»:tiittditif ; inc<mftaauam vo- 

£ cat 



,P E ^1 P R ^ I S. 

cat tcmpora Hippocr^inquitGaLquSnon feruant fecun^um 
ali<jaid anni conftantis diidum, Inconftanres fieri morbos^ 
uulc>i<ieft>quod uci difficuker, fiue ctrm cafibus pei:ie»lofis iu- 
. dicacimr 5 u^ft^^it^iJunf permidc^yucl om^ 
diaam , & ha^c de morbis ob mucation« tempomm <^ 

fiSE^t^ ^ alteratione vero <yiotidiana5 vt GcSoim m^ 
)Jehu7n. acre fa<aa primus ill ordinem vsnicApk^ 

% 9m P^Kr^ magna ex parte talisfoerity qualem fecerit coi¥ 
Apf^ J ^ ^ w^^^^^ : ftimrionoB 3, tales piurimam morbos opottec 
V^^^^ "^^"^"^ :' exg^are^&HKeodemexaniilccnfticuneni^ 

pluuiarum. multitudinemagna^ex parte finht febres bng^^em 

trisfb^o^s,pati^diBe^jComiriab%attoniti>& 

charibus mifear ^es,Hppitudines>morbi ar ciculares>urin^ftil 

Mddia,dife^lmt^imeftiaoru,.an^ Gal^ait fi ueram eftfimul 

i*ep. r.S* camacre aiteraricorpora^inmliir> per imbres fiuntiiamidio- 
ra> per fqualores ficcioraj &camuigeat calores, captrt erit fir-- 
' ■ ' ■ mum , cum frigoraipfkm quidem erit kmffimiiBn > cpternra 
'"^ tterax^&puimolaboraliunLNorandira 

fini imbribus falabriores,qu6d neque ipfe noxacarent^fi mo- 
dtim excefferint miTLiaus enim fqualor graaes qaoque morbos 

J. gigmc,utiippiiudineSyaimdx>lQnecoaiun€lasjjocusefl:Galeni 
^.epid.7.5. 

f.Aph^ 16 . Praedidis adde ex HippocrxaIidum,vbi q^uis &pius eo ura^ 
X7.& l8, tur hsec malaafferre,Carnium eff^minationem , neruor^im ia- 

conoiiemiamjmentis torpdTem>profl^^^ 

feaionem h^c ad guse morsj&igidamt autem conuul^^^ 
iV ftenriones^iuor^.rigores febriles pra^rerea, frigidum inimi 

camofEbuSjd^entibmjnerm^^cerebi^yfpin^ 

iiero aicii€»& Celfssinqoicomnis Gabr^iecu 
^ m^tneBcemhebetatyiitanimaiefidarsUtikiguispcrrumpac 

tiSfcitjfrigus uero neraorum difteadonem > modo tetanon , ni:- 

griticrain ulceribus^hoxrores ia fe^^^^ 



C O'M M V N I R tS 

aare oporcec>nempe ex bile cuntingentes. Si frigidior,& maxi 5 • -^F*^^ 
jnefi etiam humidiorjhiemales,nimim ex pituita ortos, cjaod 
& infra tempeftare 2, demonftrabo. 

SifrigidiorAficciormelancholicoSj&autumnd^^ ^.Aph. 

temp.}. 

Sicalidior^&:humidior,patridos&peftilcntes,m i*Ap^$^ 

peft»4. ; , 

Sic de ventis di^aam eft ab Hippocr.Auftnui&m hebetan- 
ceSjCaliginofi^capurgraxJantes^pi^^^^^ : 
tufcemcdi tempeftas prauataeric, talia in morbis expc<5tarc 
oporcet.Si uero Aqai!oniafaeric,mlfi:s5 feuccs,aluidura> 4ifl^ 
xaltates inteffinpmm,Iiorroi^,cofkmm dolors > & pedorisj . 
Qoando fa^c tempeftas prasualuerit talkin morbis cxpeiburc 
■coportet^ . ■ ■■ ...I.e. .z-^..:... ■ 

- ^ Aqailoiii^ conftitution^ ^rporia de^nMotei»daat> J* ^^17 
nc mobiiia coloratiora,& melias audienria ifaciuntjalaos cxfic- 
cant jOculos mordent,& fi pectus dolor aliqais obfederit,dolo* 
r^maagent . Auftrina? diffoluaatcorporaj & kume<f^t, aa- 
ditum obtundant , capita a^raoant, uertigincs faciant^ocalis 
acquc co^oribas ^iffidiem iiK>tam prseftmu: , & aktos ha^ 
m^aantv 

EtqaoniamHippocr.deueritistantumAuftral&aqui* l^^^^^C.t 
lonijs mentionemfedc; ideone quidde aiijs de- 
fideremas fabdit Celfas costeri ueati, 
qao uel haic , ael ilii pro- 
piores fiint, eo ma - 

gis : 
vicinos, his,illis ae 

affedas ^ - ^ J 

ciant. 



E a Caput 




Dr E M :0 R SI S/ 
Capur XIX. 

-D kanc npftram intentionemj & maxime aid"^ 
pr^dicendum morbos vulgares> &: ad eas 
qnacjenjui* tomaais permifllim eft viribux prg 
> caaendoSj defemiunc qus ab Hippocr. di<3:a 

^^Ip^^wt aquiloniafaeritjueruero plauiofmiiy &aa- 
ftralejieteeSaeftfebresamtas ^tfemfied^ & Hppicudiiies^Gra- 
i.Proi.S. ciOphtholiiiiasaocant^iM 
Amc. u iniilieriba3j&; yiri^^qm; aa:ara^jnthamidiores:qaa: confirmac 

-^i^iS^. 1 2* StiiefoiqqiiitlfippocrJA Au&*ali$, &pla 

uki&faarif aoec fecuui^ aqtjiloaiuni , mulieribiis qiubas op- 
tas ad uer ineft>€x quacanqas occailone abortiunt . Qg^a^co 

-fa;ejctalihii5L,difl6b^cat 

aquis , ut quando fcribit . Si asftas pluuiofa, & Auflrq mujcum 
" ^ perflecuriixmilifqu^; foquatur auiomaus necefle^eft iitiegpem 
morbidam hi^ qwmtuitaa 

mum exceflfcrttjii: amu^.febresagata&lien :(nempe ex falla po 
tiffimum pituita qaalis ^ft^caufon nathu$ tijeo iuditio) qui iie- 
l.Cana>7 ro bile abundant pletiriciti^Sj fidperipii^am^ 
mat Arift. I. problem. 20. & Auic. 

Si uero inquit HippQe;^ftasnfcca&£rit>& aquilonia, autam 
Z.ApK 1 3 ^^^^ pluuioras,& Auftr^is^dQlores capitis ad hiemem fiuc 
^ ^ ^ tufles^raucedines.grauedines qiiibufdam , & Tabes. ncceflTe eft 
enim inquit GaL his qui nataram habent humidam fuffiden- 
^ , ; ter>fapra nnodum repleto capite^ nuper didos morbos adueni- 
ifProbL ^^^^^ aucem his qui natura huic ai>a fuat ^ quod confirma? 
Arift.&Celfos. 

Cfij, ua.z* g . ^^^j.^ inquit Hippocrates AqaiIonius,& ficcus^ita fcihcet 
ut ambo dida tempora frigida,& ficca finr,his qui naturam ha 
bdiiflmmidiore^& muiieribus conferc^rcHquis auiera, lippicu^ 
. dines 



^xt^iks^: ambobus enini lampocibus frigidis^ & £cds affeetis 
inquit GaLhumfete quidem narar^ mbii oflfend&ur ex talicQU 
iHtutionej quin|)otias aliquam fentieatucilitatem* Gpias rd 
caufam quis re<pkat peroiuimlib.de Acre loa.&: aqiiis^^ Scab 

Ariiii.problem.r I. 

Si uero inquit Ariftocel^^uer pluuiofam> & auftrale fuper- 
uenerit hiemi SeptentrionalU&: a^ftas ficcafuerit admodum:, aa i . 7robL 
tumnusparnitiofaserit^p^Eis pne£ertim,quiacum fuapte na- ip. 
turahamidifint,&-calidi^^ftate%erbuliiunt haniores, &fi 
rper ^ftacemxef^terinr.aummiiQ certe^qaoniam humor diutius 
:i:ecen ms magis ebulUt, Sc pmrefit morbis corripiunmr perni- j .^^^^^ 
tiofis> nifi forte , ^ftare aqua mediocrisrfuperueniens conftim- /e».24 
. tionem emeQdau£rni&>dbtallitioiijmi:prohibaes^^^ iaquit Aaic. 

penejitrSept^ntrignaIis.> muinplicafeuawr io xgsit^ncs 
xsprimetrdi,&L (^ftringendi,& iai^^ 
^i^diHtaiinc3.Aphor*a4. . ^-^^ _ ' ^ 
- L EodeiT3t Auicenaate&e. £ poft hiememficcam . fequatur ;^uer 
^c»m>imliim inquirjgrji:>:&'^mpHu toi^^ 
,6ores,&;uegemMia^deoqae:coj:^ ex: mo^cairbiis qui 

^ca comederiac>&'idea baminj^s.eti^ qalxUlsxibis ufi 6teriai. * 
' Si uero; iaauit. Aaiqeaaaiiiems ;fi:igida pluuiofaque^fiietit 
ardorem vrini fecit 5,&:ficalidica$.^ftausforasfueri 
tas^fuperaenienc'aiigrnaipej^aitiofe,,& quas aperientar.^ auc 
non aperieatur ^ & illas qua^^apeiiienrarjaucematintetius, auc 
:,«xferjus;Ss:quod.Qariola,& mingeindi difficultas,& morbilius, 
*&ambo.enint faliai>& opihthalniia languinis .cornjpda> & 
. triftkia, & menftraoxum, &:fputi rjereutio fuperncnieac , 
; ' Atuerofi^ftashumidafaeric>faas argritiidines prolangati 
inquit Auicenna ^ & ulceraeo tempore uigentia ad eftiomeaa 
perueniunt,& hydropes>& lienceri^ad.Mnc»& alij fimiles raor 
bi jquorum noa eftdiiEcile caufas ii:iueaire, fi eorumiueris me 
raor,qax fuperius dixi , & fi.Galeni Con:imentariam dittos 
ApKorifinos Icgcris. ^ . ■ . - - 

Simile didtis de humidarEftate eft,qa6d Hippoc.& aGal. 
xeferuatuc^. dc huaiQrib.i^* exprimis iRquic Hipp- pluiiijs^ 
;Vbi poft mulum^ficcitatem tumra eft pluuiailicet aquamia. 

lercu* 




BE MOHBIig 

tercatcm pra2dicer^^& ubi taliaparuafigna in u^cuitate ueS* 
coram in rautatione appamerint , ubi Galejiusinquic non cflfc 
abfiirdum 3 cum ex frigidoram » humidorumquc iuccorum 
abundantia hydrops otiatur , ex ijs pluuijs, cum diuturna 
ficdtas aateceflerit> px^jdicere aquam inter cutem faturami 

Capw XX* 

Arms autem fiierit adprasdiiSfcorumcon* 
firmarionem^ttonnullas iic cempeftates ex 
■ Hippocr. & GalcQO referre, qu;^ antediit^ 
corroborant > & quas experiemia ipfkipfe 
comprGbaui.i 

Primaytenipeflas eft^quamrcfertHippocr. 
primo epidenv & Auftrina; , ^ iquali^ fiiit j iquo in;]^ta 
Iqualido >& Auftrino^ qui caiido eranc: temperamenro^ 
uel ob aetatem j uc adofefcences, & Athlcta^ > magii afecit^ 
quam mulieres j aut alios , qui temperamen to erant firigi^Hc^ 
r€^ y uc ptr hoc cognofbimus confiderandum efle, quod £^ 
- pradixiimis>qaomodo hominu^ temperameatay 
; & aetates > & fcxus > & alia huiufcemodi^ ftatum fint appc>fi* 
* ta, fic ea tempeftate caput ab AuftrorepIemm eft> underufleSj 
Sc tabes,hispr^cipue,quiad ea eranrparati> ut funtquiangu- 
-&o [ant pedtore alatos uocant de quibus. Gap*de Phrhifi. 

Secunda rcmpefks deicriptahb. eodemAigida fuity 
mida5& multo humidior ^conuulfiones maxime intulit j pue- 
ris prajfertim, quorum infirmum Jt& neruotum genus . Aioi 
profluuia eos corripiebant > qui nacura erant humidiores:, 
pr^cipue quorum uifcera imbec31a erant . Febrcs prseterea 
iongas , & alios fimiles peperit cos praK^pue infeftantes j qui 
frigido > & humido erant temiperamenco , quibus minus erant 
obnoxij J qui cahdi , & ficci erant temperamenti^inquit Ga* 
Comm. 9* lenus , quod ueriffimum ego comperiJtoc anno x 594 . quo an- 
eiufdem no a acre ufque ad aiimmnum: talis tempeftas his in regio* 
Umfeft^ nibus uiguit > quam hiems ficca {ubfequens poftca emen-" 
- ^ -.-danit.: : ' - 

Tenia tempeftasfrigida:> & iIa:a ,&inaequaiisabHippoc» 
defcribitur J quas autumnales peperic morbos nimirum , me* 
1 Ian* 



COMIMVNIBTS. to 

lancholicos , inconftantes , & uarios ^ Ss: incerti iuditij> uta 
Galetio patec maxime Commen.8 1. & fequentibas j qui mor- 

frigidos^ & ficcos maxime x:ornpiebaat , ut cpnftac textu j'^xtu Jo 
77. eiufdem tempeftatis . Paeri uero minime omniam peri- 
bant inquic Hippocr. quoniam calidi , & huniidi fecundum 
ascatem erant. ^.j 

Quarta tempeftas quam defcribit Hippocr. calida, &hu- / ^ 'jT 
midamorbos pucridos ^ & peftr|eBtes;pix)di}xit , qui maxime 
corripiebat corpora calidiora > & hamidioi^ > uel alio modo ^ ' 
ad eos parata > u t ri^attt de pcfte<^milalMb 
- Quinta tempeftas quas fecundo epidem^ SeA* tenia defcri- 
bitur ab Hippocn fuit iDa^ia cpia uere 5 Sc seilate caliditas ^ & 
ficcitas mukafaitjcaiimmeQ&praecdSflei: hiemsauftrina , cle* 
menti Cflelo4<psamofac^j:^Btueme a^put repletum foitpi- 
taita. feKa , &^iic i^arbtid^- & a>mrtm^^ & fbmnolentis 
fubfequut^cfunt. Aneftatecaufi multis hique, cum exanrhe- 
inatibus , & :morbiUis , li yakfias aoluit ^ a quitts minime 
mulieres.moriebaatur-. : ; 
, Sexta tempeitss quse ^^epidem^ 7, Aufttina quidem fuit . 
fed Sc aquiloiik> morbbs quidem muhosex dcftil- 

lationeobor£os peperk,&m0es>& pa* . , 

raplegias.jj&aliaJiiuufmodi. 
. ijsiquiadcosmor- 

; ., . ,bosm...:"^'^ - . 

rati erant ,& lufcio&s pueros praxipuc 
aflfecit . Seitandem^peftilctt- 
: tcs morbi fadcifunt 
.. .prJIbrtim..;/- . 
Anginae > utibidem 

xonflat. • ; - 




Caput 



D E MO RBIS 

; : Capac XXh 

O KCL V B A u V s cum Hippocr.lifc.<!e Acre 
locis>& aquis,quod>fi q^ais hie mente cofice- 
petit 5 & confideraueriti his plurima omnino 
pr^enolcet , qi^« cx huiuimcdi muradonibus 
lunt fatarayuelud fi pr^fenria€;irent j cogno- 
icens: aaomi proaid€bit>aciaid 
- G€£teraque adhil^m>atmnuen 
con{ale^& fibi laudem , &-gtoriatn comparabir , cam uedaat 
eUm omnes eohdmones temporal 5 & hOiiii- 

num tenete,& ideo illi m^is ie^QUcredere audebum y ex quo 
eciam illis megis prcjdefle pocerii^ aam dam ilium honorabui^ 
&^dmimbanmr > fiet m magis. ca imicentur , qu^ ipfiun age? 
uideni;apquciiiiasinftitutis , quafi alicaius naminis maud^?* 

pVronofi. Nonii<^^ .pEcmi fia ifta uulgarfcis? morbi s eft u tilis^ 
S8. eiiam fooradibus ^{cu priuatis , Vnde inquk fiippcNCi:!* oportet 
auiim y ficikk^eium fo^jmt^t graSaiitium morborum dto 
conuderarejBeoaon & temporis conditipiiOTi tciiere ^ adpraj- 
nolcetida . n« ia s^gris acddencia maximc , inquitGal. condu- 
cic popularium quoque morlM^rafeicogniup > qui iam pra^fen- 
tes,& iccm fomrf iunt,qac^inquit jHippocr. pcrftrinxit fum- 
marim 3. Aphor.&particukriminlib. epidem. Indicijs enim 
morborumjpfomtn adijcicnda funt , inquit Gal. Qu^ex ae- 
riscondirioM lamuntur >qtia:fiijna:conc^^ /pecie cciam 
adangenc fin minus a>nm^ Si eaiisi iaquit Gal. fluores ian- 
guinis faruri (ignac ex radonc Jfcrbi apparent , uere > & coa- 
ftituaone calida , & i»Knida>rakm;jaaprem fore fperabis. 
Pari racione unbre domiaaatc:,ii exmorbi rationcfudores 
foturos fpdrabis, temporis confticutio fpem augebic , c contra 
per ^ftus iqaalentes nullum fudorem expedabis , maxime fi 
ncn fuerint fudores ex morbi ^atione . ^ 

Aanalium etiamconftitutionumbbfenratio quantum con- 
%. de die* f^^^i ad confirmandam ijirtuieliiHiierumdccretoriumdensoa 
bus decre- fttat Gai.qucd quantum ad prognofl:icum5& ad curatione mor 
torfa^^j^ borum cmmum conferant norunt medici omnes. lib. prasterea 
epidcin^primoin prohocmio inquitGaL quod incognito inco- 




C OU U V N r B V s. 



modo quo noftriam corpus aeds ixitem|^rks affid^^ 

bis^auc^os quiiarainoafcrini: carare. 

Eodem prxterea aathore opera^rcriam^ e^^^ immi- i.eprd 

ncaria mala ex aeris intcmpericvt ibideim dc calidis, & faumi ^ 2/ * 
dis tempe{ha1)us exemplificac-Primuminqaitdifc^^ 
fa^atram alia caufa hoc vitia ^gris induxcnt, an €x voigaribus 
fit raof bis jdcinde yt QCCuiT^^ in tale quid 
fenfipaes inqaic e:jf aere i prasuideas nbi & qoemadmodum 
fiimt^fC(x> viAasgeneEe inftimtoa rempeftatedominantedt* 
tierfo dcclinabis • Pr^^rea fi pr^edicere <^h{eqaenaa>clis , 
vel ad hanc rem hoc dottimentabere^ ur corporis afe<ias ia * 
^mni Ccefo a>gnofcas . 

Ex quibus conftar>nofl[e tempeftates , & morbos epidemfet* 
ies>&ad pr^cogmrionem^&: ad prdagiu, ^catsmm^J^^ 
tapi tnorborum coaS^t^^ (^qd con&:mm alibi^ 
&igi^ auteminqait Annilkcmpr^difi^ J .mi 

& morbos ; SiB^ bonihafa^t ftams^vclnaorbiis, com«ane, in fine yk^ 
& quid rnali fbmi fit, &niorbo,commune&^ textm. 

cludit Hnc fcire eft quibus^qaando i & qax^ fit ui^to^ prsefc^ 
bcndiratio. 

Addamus di<aisex Pcolomeo morbos commanes, quoniam , , > 
ex potentiori caufk fianc inexpugnabiliores cfle motbis pro- ^* 
prijs/ea fporadibus^coatra Valei^qui mab , 
dequarefuoloco.Hocaucem qa^mmadprognofccamcoa- 9* 
ferar^quilibet cdnfidcrare poteftl 

Caput XXIL 

[E car^ionein <x)n3m4am morbommcomma* 
mumbrcui4:crnuncdicendam: qaamabipfo zMNat. 
Hippomtc fumemus . Curandum eft in^ hum.^m * 
quit Hippocr. uc corpas^j xjaam minrme fieri 
poffit, tamida, aut imbecille fit^paulatim^tia 
d^ cibis^ p€>tibas demendum^Carand^q- 
ipiritus^ qujtniparciflimeid corpasinflaat^ fitquc maxii^ 
ramiliarisXocus pra?terea in vim alienam^abcoin qoaitn<»ba$ 
uleTcxcitatas eft^mutaadus^Etcorporaextenaanda * Sic cairn 

F fieri, 

4 




DE MORBIS 



,iied>ut homiaes^neq; mtib>^ne<jj irequen tv£pmm egeant jH?c 
Hipp.Qui curarione defcribii: morborum commdnium^qQaticb 
ab aere ortum ducimc* Veram hunc caraticmts niodam ad om 
nes alias caafasaccommodarepoi&mas.lnromn^ 
€tiam conacnit eadera curatio vno aereexcepco. G^cer^:indi- 
' :Cationes carandi non varian:c,ur infracpatebiuVnde fi aqua>yd 
• ^ cibus^v^l alia fimilis caafa fiieric horain JBarborum^proaideh 
<^^P* dnm^&m^^ parcifeie in co^us cgrediamr.verbi gratia 
^ cibas fit parce fompta^aitelaqua^fitqae, quam maxime familia 
xi^jnempmiel .cibam^boni liiC(Ci>u£l aquam op£iniamj?Iigerida> 
pd&fm pmmi^i'H fecerexion Bcet^ibam iiei aquam cm€a« 
dando pbcam pracerea matare debcmas in vim alienam in 
quo morbus excicams eft^qui fcilicet^uclaercm>oel cibum^uel 
^feqft^mhabeatfalubrem^ :; : . i:c: n;, - 

c : ^Bk t<;nuattda,pra2t:cr^ea £mt corpora ^ parce ca niitrienrfet y & 
ii jmiisliu^aQtibu^^ hmhis r^pIeta:fiierini,ea£uacuaBda> & 
, . pyrganda ejcttotjde qmbft^^^^ 

i " :^t»am:omniarh aiixiUorun^, iiit^^i^rnQui j£ni0^ex Adapli* 
Crif. cismtnediaisie^iftij:ui maiexia^ak^^^^ aduenic^finia>qu3 
eft ipfa: h^rninnm cmpora ;. feciisrda vero ipforam aaxiMorum 
a qaibus>uel ex quibus fit finis .noui etiam ex eodem . noh fi>- 
lu m cgTQtafjtis nat uras efTenofcendas^&^raorbi difpc fidon€m>- 
^" {cd edani aim ^u^iilij^qiiodMWbetur, &iem^p^^^ ucen^ 
' ~ ' daro eft > m.mm (cifit; Mim non effe imitiliceriep etei^cia.quas 
' ibi CQpioie inueni,es.j nuric fi fieri poreftlHipp- defeodaaius • 
Gal. commcnto'loci nuperi;xmeabHippoc.cirativ,uuk banc 
Hippocr. orationera rr^ncameire. Cumeniminquic halitus 
fua potias fubftanti^ proprret4te ^quani fimplici aliqm qxiali- 
rate corporibus noxius faentiCaraadi rationem Hippoc. expli 
cmf ; r^ banc in duos referens fcopos >: locorum' kilicct mu* 
cationem^acufam iBodicerefpirationis. At;ueroinquit Galiti 
' his^qui ex qualitate Iq^duntar >non morborum modo iarafe- 
^omaieftQur.auo5uerum& cuflodia ne iiiifuboriantur^pcr 
conjtraria& perficicur qualitates>.Qaia fi, corpus ab- i.mmod^;ra- 
to ofendatar calore , per refrigcrantia , fi afrigore per calcfa- 
aentiai& rmntlcer in; all js qualiradbu5>cam fimplidbus y,qyami 
wmpoiios agendum eft> * ■ ^ i . .: 

- .. .. .. . ■ ■ .:r.£x^.,..j 



Ex<laibus Gal uerbis coti^ ipfiim uoluifle curtodorum 
iiiorborum cornmunium^rationem confifterc in macatione lb- 
GOf utn,in uhmo(Mc^tc(^axiomsJhoqnc ipfe intelligit qu^ a 
tota iubftantia halitibas peftilentibus refiftunt, & in corrigen- 
do aeris quali rates fi adfa^rint , liKv contrario ; hancqoc uki- 
mam partem fuifle ab Hipp, omiflam* 

Mihiautem uidetur hancquoque in di<a;is uerbis H|ppocr. 
comprehendere^ & eciam fub iilis maiora ipfum inteIiigere»do- ^ 
eet enim procurandam efle a nobis,ucaerpaucus,& familiaris 
infpirerur. At qiiomodo erir familiaris , Ci ucl iiiis quali tatibus^ 
tiel tora fobftantia nobis infertus fuerit ? Familiaris fi non of* 
fendatnos fuis quali tacibtis, neque a rocafubftantiauere di- 
ciporeric. 

C^uare uel locum mutando aerem familiarem procurable 
mus i uel aerem in quo degimu^corrigeiido quaiitatibzis con* 
trarijs , uel ijs etiam>qu£e a rota fubfhntia illi aduerfentur ficu^ 
ti tra<5latu fequenti demonftrabo • Longiori fermone b^ec quo 
meo iuditio eft u^ra Hippo<^.fententia, quam bene pollumus 
ad duo reducere capitajdcorum .C mutationern, &c ufum ma 
dicas reipirationis.fub haceuim comprehenditur alius foipus, 
ntbene notac GaLcorporum licet ex tenuario^fi-m modicere^ 
fpiraredebentextenuandafunt • 

Galenus non diflimili modo traditcurarionem pefHs.qtmm i. del^f. 
in duobus confiftere di-Kit * Primo corpus ita pr^parando ^ at 
aduerfanti caufe refifterepoflir^fiue aeri , deqoa ibi loquitur 3, 
fiempe corpus ipfum purum>&: perfpirabile reddendo.Secon- 
do pr^potenti caufe aduerfando uel contrarijs qualicatiip* 
Cam oppugnando > uel his qu^ a tota fubftantiaiipfi^duerjfcn- 
tur-debent ergo corpus fecundum Gal.efle ab excrements pa«, 
tum^& efleperfpirabilej^quod efl; quod dixit Hipp, exrenuani 
da effe corpora : & prater h^c debet medicus > uel manifeftis * 
qualitatibus , uel his quae a tota lubftantia ipfi caufe aduer&n-: 
tur^eam oppugnarcquod eft locum mutare,aerem.£ueLnobis 
€umfemiiiaremreddere. 

Pr^di€ta autem ita peragenda iunr ^ut non oonfertim , fed 
paularim fiant/ubiras enim mutarionescauend^multum.n. & -i^^fh* $1 
repent e aliqttid faccre iKXet. / ,& 6.epd. 

Vnde loco di^o de Natura hum. cum dixiffet Hipp, uiftus 3 S7» 

F ^ fubitam 



M>immmm^nm^c(^cmm(^m^ iubet, ut paalatini4e ci- 
his^& po^iis cfem^ait^s <^ Scdejii^^ raw uti 
defoece;iab^t .,6 <pamj0,nih offendi ^ 

nam fi a tali ui^a cx)n{u^too&ndi homines exiftimabis y earn 
prius corrigendum effe feqiftiidam HippOiCr. m^enrjem non eft 
dubium.Sed paalatim tam^n , 

Ex qaoargaere Iket^qpodfii^ 
trariijs aeris cemperarnenco^t qum alidiSj^n, g cibis aflkerus 
eflfo^geri^^Udaqae eflec aeri$ inten^pcries^qu? communes 
' - ii^o^bots pareret^ qaod ab eo offenderemr ^ger> ac propterea 
eorrigi talis ui<aw3 deberet^ & adcontrarium mucandus eilet, 
paukum tamen^ut infra patebir, cum alijs eciam intentioni- 
bus exequendis . Sin conrra^confueto uiifcu utendumefle. 
. : Hm podffimttm : r efei:emus , quas Gal ipfe diuerfis^in Ipcis 
refclE>& tamde pra££eruatioae>quam de curatione morbprum 
Gommnmum qjiando ab aere dependent in folis qualitatibus 
dterato 5 maxime qaando nulla merit peftilens conftitutio , uc 
hsecuobis eti^a in omni curadojie communium morborum 
defecuiant* 

Ip^ergo i;epidem*tempefl:.x & iib,eiufHem I 
Di£&: 2.de Nk.honiana is* & Lards med,c 85vmub^ 
propofitum dicit , a qaik fere locis infrafcipta tranfcribuncun 
In omnibus ftanbusinquir artende cuinfliber hominis 2eta- 
tem,& namram>ut fit ad ftarum appofitus, mox genus uit^ ap- 
plicabis> atque falubrem nidus rationem uniuerfam ftatui ipfi 
aduerfariam^idque etiamiiKde Saiubri Dieta, & lib*de Dieta 
re&rt Hippocrates V 

Atqui inquit Gal. ratio tempcramenti in caufa eft, ut uelfa- 
dle^ttel^gre^orpus externis caufis fit inferius> aut fimilis 5 aut 
^iflimilis* Namtemperads corporibus falubris efttempera- 
- ms ftatas,intemperaiis noxius licet > non fic noxiusillisfit fta- 
tus intenciperamSjUt intemperaris. 

Intemperads uero naruris fimiles tempeftates infalubres 
funtjcon tran> his proficiunt , proinde ftatus magtiopere^ri^- 
Onba^ dij&tkimidiy-corpora maximelasdunt intemperata humidita- 
ei^mi^j , ^^^^ algore^imidi,& calidi>corpora caMda^ d: humida ofFen- 
. dunt,caiidi5& ficci^corpora calida,& ficca, & ficde reliqpis. 

femendam^^firmatHippocj:. &c ratio eft quia y ut 

bene 



C O M M V KI B V S. ^5 

notat-GaLcu cpQ trariotrfi contrariaJatiixm^ibj. corpora 
qvLX&at ia talemprona jT^ii)axniex.prqgiiaiBtempm ^^j^ 
guiimar.Qa£eroaixaiunt^at;aer imemp^ata^^oini aiiikmima ni%t'aa 
riaai accipiunt^tum iiero multo meliora afficiunmr^ cum abek ^Id^sa 
cc&maSccnmtJQmd quv(^ j^^^ ^^^^ 

ribasiknitacem mebimr, _ - : : -ri/ - ^ t^ ^e 

Nam humixlt2s^& frigidiis fi fie aer cakfecienda fiim: CGi^K>«. D/^^*. ; 
ra»maxime frigidiora>& humidiora^ Qaa^^eexerciarion^^ r ; ; 

profiint, & mnummodlcam^^Qd^calidtor fit na^ - c . > 'j 

aqaamducarj&cibicalefaciences.fiipple>& reliqi^all^ ^ \ : 
enimh?c pro exemplo. . : , y . - . . ■ - ; ' - _ 

Confiderancbm tameit,<jiiatains^el aer^uel corpas ab opti 
mo temperamenro diaertar ,4ir pro diuaiticuii magofrudiiici 
uidius etiam rnmetur qaalxma^nanrquilongiiSme^iifefleifc 
ab optima i^mpera;tora ad buipidirarem^a;^ ..v I' r 

hoc plurimttm iaCcelifl^ra fi:igido,;&liamyoite ^ : , ^ - 

& calefaciemu$:fi mediocriter ad id^d^fiyrdom &erk>^6iimimi ^ ^ . , 
huic idem facere, fed pomone# - 

Itaque calidis ^ & ficcis corporibas> multo mitms ui(9:as eft 
adhibendas calidus>& ficcus^nam id fiia fpmt£ obdnent. Hoc 
autemobfemandam^eft quatenus aer defles^it a iufta tempe^^ 
ramenti qaalitate in fi:igiditace5& humidimci.Qtiod fi paTmu,- 
omQinOjCommittendam nobis noa fft^u t mediocrem ui^^naxS: 
tionem corporibas calidis^ &:ficds ^mmtlr0fmls:,lmamplii3S^^ 
fat erit modice mutafle. 

Prastcreainquiripfe GaLi>dediC£4. oportet in omm cor- 
porumgenere, diligenter aniraaduerrere^x qaa^maximepo^i 
tcntia asgrorare concingat > deiade corporum difpen&iiones.^: 
tamquas-eidem confentiant >qaam: quae aduer^rur canfidc*'> 
rarcjillad pro compcrto habentes , quc^iqiui^nqaecanfeG'-: 
tientes fiintfacillimel^untar. ' i u i 

Contrarias autem,& renitentes quantam viribasj & ma^; 
tudine contrarietas valet ^ taatum inuidas perdorarercdatin^^ 
git*&infedusofteaditGaLquod eciamcofirmac^^ humoiri. 
1 2.corpora humtdiora>cempeftatc iamidiori omai^a efle e3£-5 
ficcanda , quae uero ficciora^in anriqaohabira ^fe coalman- ^ . ' . - u 
^aceosquiiupeirfiai^tibas abandantjpaigatiotH^ 4**^"^ . y 

^^odos , obftrudioncs^ foramiaum apeiieadasr^iat^^dss 

obftrucn- 



4; V -pkxionicoii&namipurgandu m & amputaiidam cSk raz^ : 
^422. itmameius ^ ficatia^ijs a^griuiiinihus ofteufum eft > docd?a^ 

Spilo^S perata,afimiU cemperamento Gonleraanciir, ab incemperata 
ii^qm de ofendmtiir^ & ideo corpus temperaciiiai pr^parandam effc : 
cwtationey m&xx^^^conxxzdem^^mi^ s nan tamen ea- ■ 

^-prnfer- dem menfum>qrianiaindiget corpus afFe^^^^^ . 

mtione CO ftnc.c^^c^im^u$.m. . ■ j 'i . ... . r 

munmm Corpus uero intemperamm quoniam k umili inren^ 
tnorbom fj^perl^dimrjideocdntrano^ftrarand 

fidjerandum , quod ad intemperatum eft jead^ 
cpaa€ri£U:emperatuseft>uel contraria^ Sieadecrr^uelfimili,; 
I .epidem^ ^i^s.i:aj%j qaSse ordinanda eft/^ Gwilcaiir ad con tradum decli- i 
tmfeSi* miLc6£om^:M^m(:xmx2L^ , quod; \ 

%.(xra*7* Edmodii^^i^a tiemperariien^ inulmm>fi;modi- i 

ce mcdiocrem oidum eligernn%fiamplius,fatmtmodice mui i 
mfle iiiquir jGy# - I; ; > , n : 
;^ Eiquoniam quandoque res eo p^ru^riit > ut 
in: fexrebus noa naturalibus minimedi&a pr^ftare poSimus, \ 
maxima quando fiiperfluicates in corpqribus abuDdaaCjimpu^ 1 
raautem pra^dpueiiinr > quas obftruifHonibus laborant , ideo i 
G^enus obftra<9ioncsaufereiidas efle dicebac, & a»rpora e{Ie I 
purganda. " : 

- : Verum qaomatn , ut fupra probauimus aer tempore peftis i 
t^n tantuni manifeffis qualitaribus nos oppugnar, fed etiam a 
tpta lbbftantia>ideo & Hippoc.& Galenas iubebantj nos pro- ; 
curare ilium nobis reddere feoiiliarem ijs etiam, qus a tota fub : 
ftatia ilH adaerfaatur^ uel eu mutare alio nos ipfos trasfer etes. 

H^c fuar qus qiia potui fcrmonis daritate > &c breuitate de I 
morbis communibus referr^ uokii/emper Hipp.&: GaUprinci 1 
pijs adhaerens ,quar neceflario ordinem que fequuti fumus po- : 
ltalabanT;nunc ad tra<aa£um depefte accedemus , vbi quas hic 
defuntinuenirelicebit,&foxte,per&diQ : 
De RepU'^ : Deum autem optimum maximum vaa cum Platpnc inuo«» - : 
bh did^. cemusqui adopen^iftiu$ eonftkationem propitius^j^ i 
^34* ^as^ficynaaobifcumprationcm noftram cxornaturus:, ^ 

Trdi.deMor.Cmm. Finis, 



DIOMED^^ 

PHYSICI PLACEHTINI - 




E s T E ex: getiere morborum torn* 
Jiiuamm e&iiipra diximusjac propte 
rea milbm pcculiarem libraraM^e^^ 
. Hippoaatem. fedfli,:diximus^eda^iI iMnt. 
;iGaletii reifcimonio ^ mnc primum ^p^ 
s ideimales morbos peftilo^isfieri^aijua 
.do maiur pars a:g^oramium mod iii^ S^epr 

In pefteque omne morborum :geniis - . i 
excitaripofle^Hcec hos.iMgis,ilbs minus prouc-antecedcns 
caufapr^fto eijeuideamreiufckm reaimonio , <jui emimerar ^^^^"^ 
morbos peftilentes popularirer graiTantes.&dicicquGd mai^ ' 
ti diuerfis moi:bi$ laborabanr,, l&: qaod muiti .moriebanuir: 
Et fmefebrc , &cu;n fcbrecontra mukarum;opinioiiem^<^ 
ixolunt hon pofle morbos peftiknres cffe fine febre . 

Ex^uibus manifeftam eft,peJiem ipfam eafiJem habere caa- 
^s.quasnaorbi cpmn^unes habenr>'& abiilisfolaperoidedi- 
ferre,fiquidem,iu ait GaLnihil eft aliQd peftis, qwam epidemia 
pernuK)fa,uc fupra diximus.Perjiides autem oritur a motbofis 
cxcremenus, fluefcminarijs ipfia&peftis,de qijibus mfra: 
Qus fic pra:mitr(ei:c uolui,q.uia.molmm confciuat adea.qao 

didari 




TRACT A TVS 

qupmodo^ homines ofFendatKj. qu^ad prognofticiim faciunc] 
Jicemus. S^x^omodo pr^feruare nos ab ea poflimas.7.& ulc* 
quifir peltil.iifiortbrumcuratio, & fymptomatum inleqiien*^ 
cium diiStos morbos. 

PESTIS CiyiD, ET SIN 
«ius«a&» Caput IL 

Vm iam fupradidum fit epidemiales mor-: 
bos eos efle^qui ibultos m communiincaducj: 
aliquo anni tempore in regioae aliqua,& : 
quod ex cpidemialibus morbis eft peftisob; 
quam maior a^grotahcinm pars mDritur.-re*' 
dea GaLdidiim cfle affirmamus^quod peftist 
»ih!! aliud eft^quam epidouia pernitiolay fi^e^im9SiT^i3c-i 
mialis.qai plarimos perimit, nam ex eo , quod xaultps eo<bm : 
i:emporej& eademxegione^^t eodem loco inuadai epidemia 
: V . lis , aat vulgaris popidarisue eft morbus > qti6d plarimos imc-i 
rimac. peftis eftjUi locis d.a GaL conftac. 

Caufas iftorum morborum peftilentium^ fiue pefiis (non^tui 
nomina nunc euro) at ab Hippoaiiabcrari& a Gaifim morbo 
HippXde excremenra;aat coinqainamenca^fiue halitus,euaporationcs: 
Flat. & putrcfcibileSi ut uocanc GaL qu£e humano generi aduerfan* 
fJipp* & tur,{jue uc Galeni aerbis utarjCjuas a tota fubftfnriahumanae: na; 
^iz, de tuTieinfema funtjde qaibus etiam loqaimr Galen, epid.^^j.i 
2siat* ifU* -i* q^^e {piricus ac calorem noftrum infiram primum, ac per fe: 
^ 1. de ofrendunr3Cumilli$ fint inimica,iion corporis temperamentfi 
Jiif.fe.^. f^d totam fubftantiam mntando humano generi aduerfa > uela. 

rota fubftatia humanas natur^^aat corporib.noftris infenfa me-i 
lius eft didum ab Hippocr.& GaKquam illud ^ quod alij rcfe-: 
runc nemper morbofa ifta excrementa, aut uapores aereos ^ uc 
ipfe uocantjuirali Tpirimi omninoaduerfariXiccc enim uerum] 
peftem fpiritoi uirali aduerfarij^tamen ueriflimum eft ctiam: 
ut infraparcbit , quod quandoque plus fpiriribus aduerfatur^i 
quand6<jaehumoribus ^ quandoque fubftanti^e folid^eue parti> 

cor- ; 



D E PTE S 

mcafubftamiaiiifeifiim'V ^ rn % b ^ ' ^ 

Qaam peftis ctofem aoaauUi peftem upcamni^^ 
sibas non curamus ntincut^i:^!.^/ - . , : . 

Dicttnt aatmvciigai^^fli^ piKr^{cibikm>; ^-/^ 

quod ctixic aiarti Gateitis > a^m^aM^ii^ fel?»€ap.^ 
ta proprie uapores fint^fiqaidem neqae fane uaporcs , neque 
uapori quid fimile (empef exiftant>^ r 
riapr^tenui, {eniusque larente/quam c<Eleffia m^ , 
taruntjud alia* caufe,coinc[airiamenta iftajpmnmr pme- 
reaqddniiam coinquinameata ifta m^omV quamiiipc^ 
ferre {bleanc, & plerumqtie cEiam ^flfe cbii^ cam^ 
uaiporani' prpprium non eft . Sed iiapotc^iK>cam4r bb fimi- 
litadinem;&: utficiftorura coiriqumamentorum natara, mo* 
do plus nobis poffibili mamfefteiur. ^ 

Aereus dicimr non quia in folo aerecenfiftatsquodialfo ali Tue.p£ 
qui arbicracifimE^Uc {upratetigimus^&irjfbm^^ 5* 
bimas, quandoquidem>&in terra,&: inaqua, & in nobis ipfis ^^X.C* 6^ 
oriri eciam poffunr/ed aereus didrur^quiafrequen tins in aerc 
cdndpimr^unde fadam eft, ut de fob aere peftilcntiexpreflc 
loeo dido de Nac.ham.& 6 At Flatib.Hippocr.mentionera fe 
ceric.uel aereus dicicur^quia licet in acre non fie orms , tamen Thudd^ 
quando ad alium tranfic^id mediate aere facic>ita ut ex ifichio- Ther* 
pia per aerem Athenas peruenerit peftis , & quandoque con- ^dfis. Im 
ragio ab tirio,ad alium* mediante aerepertranfitjuel aereus cret.6.na. 
dicitar 3 quia cum aereinaxime habet fimilitudinem, ut ctiam 
alij uapores kabent. 

Ha mano generi aduerfa dtximus>quod alij uenenofa ifta ex* 
crementa uocarunc, uel quia inimiricia firaudulenta nobis ad- 
uerfan tur, uc uenenSvuel quia ubi ab eis grauis noxa iilata eft, 
Gullisjcmedijsiedic ficuti de deleterijs dixit Galuel quia fan- 
guf ncm noftrum p^tredihi aptum putrefeciunt,& 
^ modo quo fecere GaLdixit, uel quia drda exctemen ta ikd^ 
l^inuencnum f ranfeimt inquit Ficinusi non qui ueac *r 

G na 



T.E A C T A T V S 



m adii fiant fecunda ibrmam , Scfai aaturamiquia in^idi fif 
efferjomncs ab eis inficcccniur, fed quia haiufaiGdi funt qiialH 
tatis;>ucfecilc ib ueneni naturam tranfeanc , & propric inqjait 
TOnena cfficiumur^ quarwio jp^ huinano cgrpore c^rco 

^qijjQdamgradu humores pucrefiuw^&fimuVeballmr, jd> :qup<l 
inquu di terminp ^.dierum , velcitius etiamfi quis iiiperfl^i^ 
humoribus abundacpf?dpuebile, & fanguine ; & quando in- 
quit Ficinus ueneni iapiunt naturam>calcis, uel arfenici^ qiialit 
- tacem recipiunt^quorumejBFe^ 

V - der eque intus^^ extra^ ^ibus rrinis a&dibu^ omni iiidaftri^ 
refift^redebemus. ^ > 

I de Dl£ modoncmm fit, quodii feminaria ifta uenenum fierent 

feb 4 ottines ioficerenr>uidemr dubium.Siquidem GaLinquit> quod 
^ * ab eadeijfccsuAiliiietpotcntiffi omncs patiuntur^ fed ali^ 

qui nihil>aliqui paEam,npjinuUi ipulcum prouc X vcl non funs 
af^ciad paMenduai>:vel^iunt3pI^^ 

^ Sed illud CQnfid^randiim^quodfem^ peftem 
iafcrunt non poilunt non ellein muhaquantirace in corpore 
noftro jpriccipue quando in aere orta funt, modo fideliecerio- 
mm nataram iad deleceriafiin maxiinaquantiia- 

. ^ te ibmanmr qnemlibet homi 

quando in minima quantirate fanM^ntur>niii ftacim antequam, 
fciHeer, grauis fit iltaca noxa illis faccurramus > cer ce mortem 
illico inferrent ^ cum tamen mpifos in peftilenti coelo fafios ui- 
uere aideamus^& ex a^groraniibus sion paucosfan^i, Ucec co- 
ram maior pars pereac. 

Sciendum eft ctiam feminaria iftar merito uenena appeliarl 
poffe 5 quoniaiii a cora fubftantia biimano generi funt inimica y 
m di€ium eft>qu6d uenenis uidetu^ efl^ proprium :- idque fa- 
aiunt Jfemina ifta fepiffime fine uUo putreiadionis figno,ut 
ctiam lacobus Carpenfis notauu:& infra norabimus , neqj eft^, 
quod quis concendar peftilentem febrem ob folam putredi- 
Bern nos inter ficere> quoniam GaLdixithac febrem difFerreab 
^Hj^ parridis uehemenm putFedinis>id quippe ueriffiiBum eftj* 
fed uekementia patredrnis oritur, ob deftru^ticmem ca^oris- 
ianatij^qiam-pariunt {eminaria peftis^non maniM q4iali^- 
%Je Nat*' mt^^^inimicitia iBafraudolenta^&a tota febftantia, qjiam t^ 
hnm, 4. rip; ^aliods di<^is no^ (cms^fiQ dicinnis i^cneaa<:orrofiua cflfe; 

* ^' putre* 



2 £5 r p £ ;s T 

ftraendo^rru^Qiiem calcm&ciutit>cuii^aloijs inflari pro- 
prium eft fiiccoscon{eraaF^ficati;prmrernaturaIis eosputreE 
cere, ut cum de caufa putrida febriom agemas optime confta- 
bic^Potiffimuni aut^m pucrcdmcmiacitiQtw corporibus no- 
ftris > quando eapacrcdini aptainucniant , quod tempore illo 
caBdQ,& humida^oaagic decjuo epidem^^.urinfra dicam. 
: Scmmairiapratcrea dida tancam iiabene,cum uencQis fimi* 
Ikudiflcm^ttt qui^iplapcreant^^ credantur. udeCm^ 

Sic Aret^us dicebat, quod in peftiientia^qu^ Atfacnienfcs £ 
affixit,^xiftiraabant homines uenena faiffe a Pcloponenfibas 7. 
mputeosxonieiaa* Homines eaim inquit peftilentis morbi - " ^ " 
fimilitudinem J cum L^thalibus tnedicanaenris ignorabant. 
: neterca feminaifta quandbimiexnanr catporz nc^ta apra 
ad ^fiifiipiendamlinfeiaionemfiiam^efledrus^a 
proinde Author L du 'Ehcr;adJPifonemaerempplHIeatem<a 
seiiisllei^utiuenenum* ! ^ - : f ^ , 

. Keque miarum eftin aere foiiinariaadco mortifera iaueni- 
xiSicutienim in cerraitainacre>inquit ridnu^nafdmr ucnc- lS3(at. 
ixum^erum aoa eft ita potens> quia magis fpargitur* Ec Qji^.vj. 
Seneca dicehac^morrifera nedum in terrjB cauernis ' 
latere,{ed eciaminaqua, &in.aerc,.ajqmba^ 
mors hominibusadiKnit qoicquid * 
" coatrarium xionnaUiopi*. - 

catifiau 




T SL A G T A T V S 
^ E :T E M N Q N S B M P E R E S S E G V B4 

.: ; . -Capui;- ■lit- '..r:-: 

I M:y s , fbp^a quod-per contagiam qcrao* 
doque femin^ria ifta aUosinficiunt > cgterani 

^a^t^ M^^i^^^ ' fck^is peftikmb iafe includeare femijia 

^^•^ moy J p^e£eaiuor>qai dicanc neque Hipp. n^queGalenum nje-t 
po^contag^ qiieqaenquamj&x ■auchoribus: antiqtus nouiffepeftem habere 

o ' vE^ieco^ramqae fittHm eflfe demonftrabo, ncqof^itivnc- 
f limioftTamim^ibpiiadm in pefte caDxagimti^ 
fedLqaaaddqacadcfle:^ tSlmilker., u^cfa 
Neque uerura eft id ignoraCTe Galeimmi> nouit^nim optimc 
aii:i:t^pefteMeffeco0t2gittm>^ nmucetiam naseflCe hoeita 
l^ftis pmpriumirrieoiiilicia^utim^ ^stofficvSt no» 

; 3 uit:eilamcQntagia9icami|^ 

cir fi indefimrtDi:^ipe{feiux::noipG&^ 

earn app^lai:eE{^demianip^rmtic^m.^n- L^L--yz, 

Qaod fiijefcom^ta pe&sueflfeipoflitjtecec:^^!^ uidcatar 
aliquibus parodoxcm^nan ^fl: ratione cerrandanij cum hoc 
%. perfici experieticiademonftrari poi&^expertus eft id Procopios gra* 
hellh uiflimusHiftor.incergr^coSjquiuerba faciens de peftilenria il- 
ia magna^quse illis teipporibus uagauit, Cui nullum remedium 
inuenmm eft>pr?cerquam aDeo>inquit.Curatores,& miniftri 
coram , qui pefte ilia moleftabantux dira acque incolerabi- 
lia patiebantur > adeo at noaminu&ipfi quam asgroti miferi* 
cordia digni faerinr^non quod morbo & ipfi adficerentur^noa 
enim inquit contagione is nocebat,fed quod furentes, aut e le« 
{ko fc pr^cipicare^ aut ad flumina ob jficim properare uolen«» 
tes ui reiinebanc J ecce in pefte ifta quam a Deo uenifle di- 
2* de hello cit^nullum aderar contagium , idem eciam Procopius refert pe 
Gottom et ftem, qua- cx malis cibis Romas orta fuerat , de quo ne uerbum 
> . eiufdi. qukjteoi uUui^ fei^ de contagio,ncc mirum quia & noftris iftis 
cemporibus p^r cotam fere icaham cum ob anaouf penuriam 

lima« 



D E P E S T E. r 27 

j|ialis cibis tnulti ufi^iflfent,qu6H in Be^ica regiorie^egacti^ 
pbCeruaui ab infinids raprbis uulgaribus corriper^^ 
bus fere omnes moriebantur^riunquam tamen uifum eft co^ta* 
gium ullum. > . . ^ 

Non negarem tamen fi eoufque malam procederet^iir ex 
segrotantium malq halicu aer, &ipfe aiEceremr,.conta^umad 
efle pofIe;unde ctcdidcnmy<^^ huiufmodi in- 

cliifi fucrinr in ihalarno aliqiio pifi habeatac cura emendaridi 
a0rej&: ipflim ajiaalis exhak£ionibu5> refpitadonibtis ^ro- 
taarium^expurgand^^^qaod iioa; ^rit wa epj^um conuer^tio ^ 
quia poreft aer €ontaminari>& ex eo fieri eontagium. Sic ego 
Qbferuaui > qaandoque in peticuiis di<9;is y cum tamen neque 
peftisy ull^^defleC;, neque epi4t?niiglis fliquis niorf>ii$ uagare* 
mt,^d t^mmp^^^ot^dcsy oKeofuni m^am haytix^ 
^xpiirariaaem afleiStipn^p ab^gro£ariba$ in alio^^^qmB^ 
per^affiil^>aotcCras^fiy^^ fir in his ccuic^iom^ 

qaando jxeft^ Ji^ {pij^icualfcus^^de habe^^unde fepu%m expt 
i^nt,cun\ talibus autem non efle cntum conuerlari cbnja* 
giiW^deDi^fcb.3.nQtum . 

, £iX quibjas b^eaicer^concludendarn^fc exiftimq poflfe in pc, . ^ 
fteadefle contagiumj& ipflenonadefle, & propterea^ tanqua ; . ^ 
peftis propriunr fignam^on foiffe ab antiqiiis podmm >cani^ 
ncqae:fen:ipcr, jcumpefte fit, neque foli conueniax . , . * - 

Quod autem de contagio in pefte non meminerint antiqui 
falfu m eft: nam.Gali.de DifEfeh.s.inquic non efte futum,cuni 
his qui pc ftilenti morbo iaborant uerfari^ne inde contagiu con 
trahatur,;quemadmodum ex fcabie', & prurim contrahi foler. 
^ Eod^:m etiam loco , 8c lib* ad Pifonem quifqutsiUius author 
fberit ipatetipfam referre peftem^ quam i>de Pelop^bello de- 
fcribic ThucidideS j Cum qua fait eontagium , ut exipfo uide- 
ra eft manifeftiflSme /idem- Gal lib. di£fco ^e Di£ feb.cap, j# 
non efle tutum cum his coniierfari , qui fcetidum expiranr di* 
xitj& jtde P;rsfag.ex pul. ut infra patebic .-pefte afllifcosfoti^ 
dum expirare nouic . Noiiic ergo non effe tutum cum illiscon- 
lierfari^raiipne ?f. contagi j^maxime autcm hoc contingit>quaa 
do fpirituaiia funt a pefte primo apprehenfa. Idem GaL i«quic 
forte autem {x^r continuum ex iEthiopia.qu^ putr^dinis fluxe- 
5? contagia ;his: . ^uoru^ii <;orpora ad pacicndam craii t parata 

fcb. 



T It A G T A T V^S 

feb.£peftiicau&,&Cifeminari^5.C (tKTCe^ per acre ab yEtliJii^ 
piain Grsdam cranieuntibtis , qui aerem inficiendo conr^iu; 
faciebancV ^ 

Contagium etiam nouifle Hippoc.lib. de Flatibus cognofcfe 
poceft,fi liber ille eft Hipp. 

JLacrctius eriam in pefte caatagium ^dhiifle dicic. 

Oui fuerant autem praji&contagibus ibant. I 

Concladamas ergo iieceres eciam^^^ cantagium quan^ 
doque in peftc adeifc, fed son femper^ac proinde GaL'coaccn*' 
tas foic aocarc peftem epidemiam pernitiafam, ut fiipra noca-^ 
uimus , nulla in eiu^*de%iptione fa£ca mentione dc contagio#' 

Concludamus edaih in pefte ab acre peftiipT6cedcnre,tuhc^ 
pociflimum adefle contagium qtiandoputrefa<5tio in eo exiftiti 
ut dc pefte qu^ ex -^Ec hiopia aduenit con ftat 3 . tawseri epidem.- 
j.in tempeffareilla peftiL qux obcaiiditatem , & liumiditaterti 
putredine caufante orta faerat no loquitur Hipp^ de contagio» 
Sine quia tiori aderacy fine quiataqua res nota abeo miffa fait*^ 

Concludamus etiam quado a Deo optimo maximo ad ukio 
Zumghe^ nem in homines peftiLmittitur,qa6d poteftefIe fine cdnta^ 
it^ fuis ta- talem foifle ittam unit Proc-opiuSjde qua fupra^ ut notum fuit. ^ 
b^eiufdem ' # 

lib. PESTEM PROPRIAM VNIGVIQVE ANIMANTIVM ! 
6*T^tHY. dari^ neque tamen ab ano animalium genere^4u:anfire ad ^ 
aliud > & an pifces pefte affioantur 5 darietiam pe* 
ftem aiiamcommunem omnibus animahbus» 

Cap. IV. - 

I X I M V s fenainaria ifta Humano gendri eflc ! 
InfenfejUt per hoctiotunatir nos de ca tantum^ \ 
pefte loqai qua^ liumanum genus infect , » 
nam unumqucdque animantium genus>pefl:e : 
fua propria > &: quje no atiud genus animantiu i 
afficiar capi pot > de qua re infra didam : uidi ' 
ego earn quandoq; fseuifle in bubus foil s: quandoque in peco* 
ra^quandoquein poreos ^ & quandoque in Gdlinas. quandoq; 
etiam uolncrium genus p^rimi t.Homer. i . Iliad. & maxime fic 
citatCjpoft calidirate peftem vaftafle cancs> & muios <Kxit. - 
- De qua r c Luerctius poft quam di xerat , qqamodo iiomine* 




c&W p EST E- 



ConjimiliYaUoneyenkbubus qtioqmf^* 
. :, P^iStaf etkmpecudis balantibussgrcr. Et Virgiliiis^ 

^Ep genus pmm,mcip€cudum^^ 

' Cmupitqm lams infecit pabuk tabo. Et fupri drxerat- 
. Mjfam mulmpmdmnpefies^mcfingukmorbi, 

Corpom cmipim* 
inuaditjat Agricol^aorunc ^derarionc vocantmmii earn qfiq* 
in fracas arborycaif^^ affeaiadmoduofe efloiu 

ii;: N^qP? nranfir peftis h^ec ab vno amman tium genere in aliu(|> 
n^mqaa? homines injfbftaCjbm ia^dit^fecl afelibus,&a€^ 
Aibuscircunfeiri pftis ieniirmiiainiioxie^yemi^j non dilfi- 
Jiii|i ratipne^af yidcm gtneri ^iam 

x;ibuq5 ^ qupd *^^^^<^n ^lij^^fi^ Sic^^dlinx fcrpgntcs 

nutriunc>qu5 tamcnvencncmiiint omnibus Hcinus tameain^ 
fert pofle ob fimiluudinem cacnis nofpitituum in porcos xfan* 
fire ab hominibus • 

. . Cau&mautcmiquod^ftis genus anixnanduin^^S 
fexam unum infeflec^ueletiampardcularcs aliqeosyahos mi« 
nimcjeaeft quam Diuinqs^Hipp.refcrtLd^^^ f iaribust ^us 
cius lib. author. : - 

S ed eft iaquic fortafle qui ^czt -y at quid ergo non omniiMis 
animantibus^fed alicui iliorum generi aoidontahi morbLCpe* 
ftilentes ? Cui inquir Hipp.fic ego rcfponderisn.-differt corpus 
h. corpore,Naturaa Natura, nurrimenmm a nutriment ^ non 
j&nimomnium ardn?aMium gencri cadem,a^t j^oaconiOTint , 
aut commodafunc»Se4 fant aliajalijs magisconuenieatia*quan 
<io igitur aer huiufmodi coinq 

3:nana Natura offcnditur,homincs segf otant,quando vcro^tcfi 
ciiipiamanimantiumgencri aer inconuenicns eft, turn mor- 
bus illud genus corripir. ; 
^ Eadem ratione fit>uc quandoqoc mares , quandoqucftrmi* 
Has infefterj& raodocertamarcatem , at Dionyfius Halycarna* 
feus ait , ficuti etiam modo pucrps ^ ctiam foetus, in ^tcro 
fxiftentcs^MC Orib.& Eufeb.dixere^ & modo fcniores a^rcdi* 



tur eft,qaaj cos corripit,Qui remperamsnro funtcalido^alk qig 

Vade hpii 'miirsim pft illud , quad ferunt depefte yijv^^ Ba* 
fileam infeftabat:qiias Helucrios tan turn inficicbat Icalommj& 
Gallorum neininem^nifi ratione Hipp.addamus id forte vltio- 
nediuina fa(Sbtim> quod non r^o foaum eft vutitifra demon- 
ftrabojgens eft enim illain h^refi obftinatiffima, quse flagella ec 
maiora merctur • Cbi Beus fie iba n)i{cricordiapr£eftoj& du* 
ri tiem ^ jcordibus jcorom pxa&a b^^igni rate remoueat^ - - . 

Didtis tamen nQii nQlbbbftaat,& prinxo> quia'hbn uidetur 
ueoim omnianimanaum ^encripeftem cbntin^re* aiurcnim 
fi in aqua more pifcinm uiuere poffemussquoda pefte effemus 
tuti:& Ariftt8«de Nat.aninia;tcap. 19. inqmt morbum peftilen- 
tem nuUuna incidercc^xmierfis pifcibus uidetnr , qttalis pie- 
rimqixe homimbus>& quadrupcdibus-equis & bubas v & reli- 
qui generis nounuliis j accidit tumj feris ^tum vrbanisy & cap. 
ioinquil fliiuiatile5& liu:uflxepifciumgeiius, pefte quidemj& 
ipfiim immune eft* : ; . ^ 

Costerurn vertim eft^ quando peftis ab aer e procedit 3 quod 
fi in aqua uiuere poflemuSjUt pifccs , qui aerem non infpirant-, 
Quoi^pefejeffemus tutij Stamen abaqtiaproecderec, uerum 
hocnoa efleC; , - ' 

Morbum uerdpeftilentem uniuerfis pifcibus non con tinge- 
re ira poreft interprerari ; quod peftis non contingit omnibus 
pifcibus^ & hoc uerum eft ^ quia marini pifces y pr^cipue , qui 
in aluo mart degunt non pefte capiuntur , & ficde alijs iti flu- 
minibus petrofisdici pcteftt&lacuftribus eriam, fed paUidofis 
f ifcibtis poteft conringerev : 

Pr^rerea pifcibus nuittaeft peftis propria^ fed peftis vniuer- 
falis a. quse poteft cSh cois omni animalium generi , dequa re 
infra dicam^pifces eriam moldftare poteft : & h^ccaufamfem- 
per in acre habec , modo fi uerum eft;>quod C afius in problem* 
ait,aerem non ingredi aquanvfakem-in profundo, cum fub 
aqua^uel etiam deprefla>noningrediatur, &:obid fubaqua. 
Vocem non poftiimusperdpere > ukietur , quod aer non pof- 
fit pifces ii^cere,nifaiIominus aerfaJt^m,qui fiipdrficicm aqu? 

tangit iikmuitiarc poteft , &hiec aliaSlM con^ 
ccffiueV 7 " . \ : 

Alio 



; P :% P S S T E. - 

Alio ctkm modp aqua viciari pcaf eft 
U^trs abiea parte terra: , qaaru^ ac^ua tpgiti^qaemilmc^^u^ 
aliji tuponbus, & exhalarioaibasniare agiwi > 

videmus. Adde ex Seneca;, quod aqa^ intiriles peftii^^refqiie S.^^Tat* 
in abditpktent^deqaibus infra/c^ qusfi.^. 
fi aquis lacuum > v. g^vd ftaminum permifceantur^ipfasf pefti- 
lent€sreddere po0imt> & ip peftilecia pifces affici^ & ii^ret hu* 
iiifmodi cafus uidentar imaginari) , nihibminus credendam 
eft propriam peftem inciirrere poiTe eos pifc'es^qui in aquis pa- 
ludofis,& ftag^iantibus deg^xir> quia huiufmodiaqaainpbpa- 
tredinem incen&m peftilences reddi paflaac,-qa0d tamer^alijs 
pifcibas^qai in aquis degunr>quse cohcinuo moueatar non c6* 
tingit.Ec hoccft>quod voiuic referre Ariftot. ncmpe pifces nu* 
nufquam ccerera aniniaada pcfte corripi* 

Qapd aurem fit peftis comiBunis omni anrmantiiim^yidctur 
repagaa£edi(iisiaperias:diximus cninirentpeftempr^ 
unicuxqae generi aaimancium a qua c^ccraanitnalia diueffi gc 
Beris naiB.mfidti0tur ,& niirilominas eftpeftis^ omnibas ani. 
tnantibus communis authoricate Padi,& Aecij , & Apic a ,v 
~ Referuac eni m ifti auihores inter figna qu^ aercnj infe^m 
spefte demonftrant>at mfra pacebit>quod uolacrium gea^r^^^ 
mo iacerirc aidemiis^&quodfiroremcosieftemanteSolis or 
tam J collvdam Cani fidenti obmlenmu s, quod morieraf , idc 
eontingere jii cidem cani offam panis> qu^ fuKdio in fttbUmi 
tocano<5te permanienc comedeiidamobtulcriaTuSt 
^ Pra:eerea Thiicidides inqoit, quod in ilia pefte cam c^ialta x.de Ft* 
hominum cadauera iacerenr infepulca,alitcs qiiadrapedefqae lop^bcU^m 
ea , uel non adierunc 5 ucl qu^cunque gaftarunc artigeruacque 
periere, &c. ex quibasconftar eaadem peftem qux' homines 
moieftabarcoecera etiam aaimancia pofle molelbre , ai<juc in-* 
terimerc. 

Ego illud dixerim id qaidem raro coringcrc,quia raram eft 
peftis feminariacommanicer omnibus effe infenia> oeru ramca 
ficuti inter uenena fane atiqua^qu^ uni animantiumgeneri na 
trimenta {unt^Iicet homini finr inimica^func tamen alia qoa?j& 
honitni > & cundfs alijs animalibus nocenc, & omnia animalia 
perimerc, funt apra,ut fiuit pleraquedcieceria iabliiimum , Sc 
napeUum prajcipue^ & sdia kuias gencris^ica cciam dicerc poflii 

H mus 




T R A C T A TV S 

'tfius poSe pje^em oriri^qu^ & hominibuSj& alijsi^imantibns 
tooi^^eto infcimt>nedum umaniraarttium generi, quia poceft ha 
b€i5€ anaiogi^m qaahdam ca omnibus animanabusjfiueid con: 
rin^t ob ueqeni niagnitudinem intenfamaeputredinem^fittc 
ob aUana caufam^qijam alijs confiderandam relinquo , id quod 
pofle cotttin^ere crediderirn^quando ab acre eft peftis> uel po-^ 
tins quando a Diuinaulcione ortum habet, omnipotens eft .n. 
Deus>qui utlabet peccata aoftra punire poteft. 

C A V S A S E M I N A R I O R V M PEST IS, ET 
primodefaperiori. Cap. V« 

O K s E cty E N s modo cft,vt cxamiaemus cait^ 
fas iftorum feminariorum peftilentiam , lice^ 
ardaa resiir,& ica cognitudifficilis^ut homi- 
nes obhuius ignorantiam caufam in Deiim re 
tulerint de curacione coniixienteSjinquit Gal;, 
eatanacn quse mihi magis:uerifimilia mdca* 
^ tur J cxponet^ otdine tentabo. : ^ 

r Caufa peftis fine feminariorum eius cft>uel fuperior,uel in- 
fnProc^. fcrior>uel eft media inter fuperiorem,& inferiorcm * Superio- 
Lepidm. j.gj^Yoco>qu^£ uela Deooprimo maximo in ultionem fceleru 
humanorum proaenit , nel qu^ ob configuration es ftellarum 
2ionnBllarum;,uel ob ecclipfes, ucl ob aliqua fydcra magna cue 
nire creditur.Sitque pace Galeni nobis caufa h^c , iiiud Diui- 
: nam:,quodin morbis confiderandum efle iubet Hippocr. in- 
nuens Hippocconfiderandum efle, an fit aliqua morbifica caa 
^ qus a fuperioribus pxcueniat , non a ui&u hcminum, ut in 
morbis fporadibus comingit . De prima iam ex Galenopaub; 
t.Treg. 5 ^^^^ diximus>quM fepiffime homines in Deum caufam refe* 
rebant de confultatione confulentes^ex quo loco conftat etiam 
prifcos authores banc caufam cognouifle . 

Std quod magis noftram confirma^ fententiam funt autho- 
ricates in facris Bibii jsrcperise, quarum alias hie pro exemplo 
ponarnj ut Ghriftiani nofcant > atqueomnesobuicionemdiui- 
nam miffam fuilTe qaaadoque peftem^quo fi nonob ahudf^- 
tap*t6* temobtimor€my)peccatafiigiant. 

• in Leuiticoinquic Dcus*Si ambul^etitis^cx aduerfo mihi^ 

ncc 



piam pfQ^ter peacara ueftra > eimcramqa^ in upsrbeftiasagri> 
qa^ aosoriaosfaci^nta & di%^r4a|xi: pecora iieftra^& ad paucir 
tatcm caA<Sl:a redigant ^ deitn^que fiam um ueftr^ . Quod fi 
nec aolueritis rcciperedifciplinamj fel ambulaaeriris-ex ad- 
uerfo mihi, egoquoquecontcauos adaerAis incedaxn > & pef- 
catiam uos ftpties propter peccara ueftra ^indacamqiie iiipeic 
uos giaduim ultgrem ficderis. mcy, Cum<^^mnh$Qtids*. 
In arbes ,n5U5am ,peftiknria^ 6c ttademini 

in manibus hoftium, poftqiiam eonfregerp' fe^ailum panis ue- 
ftci^ideft faftenra.uonem cibi, tea ut decern muUeres in nno cli- 
bano coquant paneSj& reddanc cos ad poadus^ Sc comtdctis , 
& non fai:ujrabimini,&c.qu^ ibi uideri pofliint; fcojrrenda faoc 
que Hebf^is comingbatur. Si fimulijaraadoniflfeati 5.Reguni 
iramsDcus contra I>aujdyquiapIiisconfiia^jmfletjQinIri 
populi^^ nominiDaif Fa<ius eft fermo Dni ad ^mp.Ec dixit Gag 
&li . , Trium tibi datur optio^elige unum^ quod upiu^ns ex ius> 
mfaciam tibi. Aut feptem annis ucniet tibi fk^es in terra tu4* 
Am tribu^ menfibas fugles aduerfarios tuo$>& iili te perfequc 
mr. Aut cerceiribas diebus erit peftileutia in terra caa * Nunc 
ergo delibera . Refpondit Dauid, Cparc^or nimis^ fed melius 
eil^ur incid^min mnus Dominifmuka^enimruat mifericpr 
di^ eiu5)quarn in manus hQminum,-Immi(3Srque Dpminus pe- 
ftilentiam in Ifraelde mane ufque ad rempus coaftitutum , & 
mprtui func ex populo fepcuaginra milUa uirprum^en quomo * 
do:.ob peccata:, peflrilentiam Deus optioius maxipius ad nos 
mittat^Ec quod dixit Dauid, quod el^endp paftem cadeb^t in 
manus Domini^quafi quod ex ep fpla^jeniata&: in eo fob cpA 
fiftatremedium^ ^ r: : 

Apud Ezechielem inquitv Si quod pro.,eo'> quod fanitam 
meum uiolafti in omnibus ofFenfionibus tuiSySc in cun<flis abo* 
minajionibas tuis^ego quoque cpnfringa te>&: non parcer oca-? 
ius n>eusy& .non iniferebor, Tercia pars tui pefte mprierar ^ 
fame cpufurrierurin medio tni,&:c.&: paulo pofl:^& jmmitcatn 
in uos i^mem^ & beftias> peffimas ufque ad imcrnetioneni.y & 
peftilemia,& fgnguis tranfibuntper tea& gladiuminducamfu- 
per te. Ego Dpminus loquutus fum. 

Hscpro cxemplo ex facris Biblijs fufEcianc . Nam fi plura 

Ha qusris 



T R ACTA TV S 

qisxris^ mucnies caltoirates;>q«e in cotBmuni ^^^^o^^ 

aDeo optimo maximo ob peccara immicri> ne<ium peftes > fed 

fames^naufr^iajbelia^mfbciones tei/miim , arquc adeo toticts 

Hiei^tn. 1 T4.& 3 . Regum 

Neque deface tcftimo Hiftorids fid^ dignis.qu^ pr^* 
didacorroborani^Sic refemnc> <ju6d tempore Valeriani Itnp^ 
ratoris pcftilentia fere totum orbera occupauic ob perfequu- 
tioncm ab eoin Ghriftianos faaram, uoluit enim Deusniolea^ 
tamlllofum moi^tem peftilentiaulci^^ 
2*de Befio Prodc^ius eriam inquit fait infuper i|{Hetn tempoiribas in- 
^erfico. gens peftilctia eui remedium nullum inuentitm eft pt<eterqua 
ex Deo aodeuemt,qtiam<juan> inquit mixlti adrogantes phyfio 
logi^ eaafas commencari contendant > uanas quidem omncs > 
8(:inaeftigabilcs,tafi£umq^ fermone dedpicnres, bicenim mor 
ndlianiqoe aecaci^Mque fe3cm>neque loco parcebar> &c, 
Agatiaasue riffimus Hiftorait.Morbum peftilcntem de rc-^ 
2. de Bello p^i^iteimiafifle Fr-aiicorun[i exerdtam.q^iem Leutharas eoram 
Gottorum* i^p^rs^opCcrnedamreceperar^ineaucin tuto, cum fao exer 
citu«i6turus5& cmnopibas male* par ds ftaiturns-; Coeterum 
inquit peftis multitudinem* abfumebac,itaut parti tncircumie-' 
ftoram locoriim-aereni,ar hi3xium caiifarenrury & toias mali 
fiiilleonginem huncdicerenr,partim etiam uit? accufarenr mil 
tationem>qoandoquidem ex aflGdua exerdtacioneylongifque 
itineribus,adotidni3&:dehtias dmerciflTent. Morbi tamen in- 
quit Agatinus principium,& calamitatis neGefficacem non ad- 
modum pernoicebanc iniuftitia, namque rebus faerie vlegi- 
bufque hamanis iUata inmria^exicij caufa his,at reor Aiere.Gui 
rei , uei princeps ipfeargumento far fuic ; quemexDeo ing©» 
fta fupplicia dinexabanr,quippe qui demens iam fadaSjin aper 
tarn rabiem eft aerfus^Vc amenies fo!enr,& funbundi vertigo. 
PrsEcerea crcbrior cun^ excepit , eiulatufque edebat- borribi^ 
leSjCernerefque nonnunquam quoauci utrumque in iatiis pro. 
ruendo ill^fcs'folo ijok tabaiur^abundan riqiie fpuma os-i pfuin 
profluebaturjtan:>en oculi horribiles.uifu inuerfique^'erant , & 
«o iam-mifer ucfani^p '^eneratj tit uei propria menvbia d efaruic- 
-do gaftarctjbrachijs fiquideniiubi iani raordicus inb^fiffer^detj 

■ - ■ tibas 



D E PES T E. 51 

tAus'carne dilacerata in ktx bcdix more is vc(cthmjT,d^&nc* 
temque lingebai: cruoceiru Sic deiBtimiuo cxiaciams , &:pau- 
Imm deperdirus miierrime crhumanis cxcefEt.Coeten «cro 
paflSm morichantur, nil penitus re4:}ic€nre male quoufque tan- 
dem unKierfiiaceriere>qiiiEretiamuelfebremaiorpa^^^ ' 
uara mortem Gbibat>noDtiullos apopiexi*e morbas accerrimus 
inuadebac. AI4 capitis dolorc p€ribancj&: mcmis cxctSuqau 
damiltaqae dam a^ic omaes afficereQmr,in perniikm mc 
biipfi cedebaGt-:dam I^uchare igitaCj & 
camieqtiebaiuar^fic z&u eftj& bunc ca expedirio habuitfine. 
Ha^c Agatinus,qas ad uerbum tranfcripfi,quia hoc manifeftum 
eft excmpldm Dei optimi mamni in eos f^uientis , qui iniuftc 
£e^^imtiSct^m^mM^m{xi^ htimanis iniariaminferantj^ 
itiatiu&^&fcai'eiidaspeftesia^ - . 

^ % rSimilem' qiK^qiie peftcm r^rt idem Aarbor^ mms^ c^fam *^^^J^^* 
inquit Diiiiaamiram fiiiJle qai^^midicebaftc^qua? imn ^meri* 
tahumani^neri^nequitias puniac 5 & 
iicm mucilandaconcidat . > 

: Hancicaque peftem quandoqaefoloiuflu^imliisad earn pa^ 

2a^ximuspaittcreuidemr,ut€2cibpi^ 
cfiximus^flfe primam pcftis cauiam. c - : - 

X rErequsonastamen^a^fidatoTOeklrls^atqaeinl^ 
utitar, quibusuel aeremcorrumpic > & nbs ficafBigic ikpifli* 
mcque fignis qmbufdam-iiosadjnbnet ib , ut rios ^j^ijii- 
bus emendemus.MifericQtdia 1x6 111 fliriaufiiras/i^i^^ 
p^mtenriam egfiriaiirs>ki ipfiim rrfcriimctodi ptofneta^^ 

mx coirioncm foais & Satm3:a Bjegam; pn offir^os demi 

id^{m:mKp^ft€^mxi i-: - torum* 

n Signa laliajGim ccdipfiesiiminariim^ coftelladones^qtias 
etiam caufas peftis fuperiores uocantjille enim fydenim cosfti 
tutioncs in quibus piures planecarum in ahum coeunr, potiffi- 
mum fub infignibusaliquibus carom ftellarum quasfixas ao- 
cant magna ,& noua portcndcrc folenr^ut excmplisconftat 
apiidmultos*.. . .. - Mamudk^^ 

- Qapd fi tamcnquandoquc h^ecappareant-, Stamen nequc ^^^^^^^^ 
peftis ulla, -ncquealiud notabilc flagellumfcqnatuc, idfor- 
5^contigic>^xuainccrim iradiuinaplacaiur, uclob Romanse 

Ecclefe 



T R A C T A TVS 

Ecclcfi^ Catholicxjatquc Apoftolicsepreccs^uel etiam obp^m 
ten£iam>quam & principes>& eorum populifaciunt,iicet enim 
mtilti mali finCjboni rn,& Sandtiairi tion dcfunr^^qm pro nobis 
peccatoribus preces ad Dcum optimum maximum fundanrs 
ob quam Deus iram fuam a nobis auertit , de qua re infinita 
apud facras Bibl,habcmuscxempla>& nos in dies experirnqr. 

Quomodo autem mutationes ii^t ;ia iftainferiora. a di^is 
fyderibus uaria dicunt. i^lucre aliqui cx eorum calefa<9:ione 
Fracasu eleuari uaporc3 ex aquis ^ & terris qui mox uarias > & incei:tas 
cormptiones &ciant^ & Hcetiftud fiarper ao^ 
in conuenirc , quod etiam fiat ut pliirimum. 

Alij dixere quandoqae ex coniundione Samrni> & Marcis 
in figno cslido>& humido^ut V'irgp>& Gemini > tmhimpQxes 
calidos>& hamidosibaqua,& aterrayquos Mars cali 
cus exiftens inflammAt ^ unde. ier alcerator ^ & corruinpitur . 
Aliarum item ftellarum kfluxas id pr^ftare fe^^ 

Alij dixeruntfydera dii^a afferre banc ^ uel ilten intempe- 
tiem^pkiuiamjaut uentos infer entemjautcomraria^cumifthgc 
Vali^^pi* inferioraafoperioribusguherncnturjUndc par eft mutationes 
SeS^i. fieri maximein aere^ac priiKle ex his fyderiKdixerealiquipraj 
cipuc peftem ximendameffejquandoaliquod fignumiconcomir; 
tarurcorruprionem demonftrons yur fiarbores ardereuidean^ 
tar^id enim aerem nos^circumflanrem non fublimc affici demo 
ftrare, eoquc magis fi aer per plures menfes pulucrulenuis ap-^ 
pareacj quod impuriim eum efTe demonftrac quareatcraiftus 
^ , per infpirationemnobisipeilem afFert* - ^ _ 

- Valcfiusuecereseadecaufaaftranominaffeairerirvquiam.a^ 
gnasmutationes uolueranr fignificarciquse fiunc iliis oriemibi 
maxima arxanicalajArduro>&: PIeyad.&quatuorpun<a^Zo» 
diaciillos nominanr, quia repentinarummutationum fantfi- 
gnainquit ipfe . ; . 

Ramun- Alij fpecificaquadam forma>^aurpccaIiari poteftateilia fa*. 
dus e Fin. cere dicunr^ur corporanoflxa,qii6d ab ipiis inftairur recipianr^: 
liJdepe- qua secentiamEcrncLrequucus ellr.mebn$lfaacqi\iuoJuic caa-i* 
fie z. fas horum efFcduum non pofle nifi a perfecflo Aftronomo.co^ 
C'Z6* gnofci,& fi quis arguarmedicos.qiiia defcribunteajqu^ip^ ne 
queuntdefinire. Sat eft inqm*r,quando ifthazcuidenc , quod; 
ipfi prasparando corpora uenmras corruptioni repug nare ua*^ 

lent> 



D E P E S T E, 5^ 

lent^um nihil pofCnttmprimere nmli nifi in corponbus ad & 
£cipiendum tmlumparacis, „ ; i ^^ 

/ttpfadiiiam^^Mc primodeDieta^^iec^ l^aqua^ 
cip. & 4.epid.48. ex fyderibas iftis magDas mo rat iones in iftis pan,iait^ 
inferioribus {eqaiutdemus,6s: inJquit 4*epid. Aftrfi narura exi- i ^.airfar^ 
guum in fblftirio hicmatijquinta aatem pofteaterr^moms^Si ^.tit.i i . 
crgoiftudfit>poflunc raulras mutaciones,&:in Aere, &in no^ 4, epid.^S 
bismecipfisiaccre>qii0d cx varijs Hiftor. obfcruateiicetmam 
de anno X44S» Solis defcdio fuit^quo annojiiaxima> &:cruett 5^^/^ q^^^ 
tiflimabelia mukisinlocis {urrex:erc> ac in uniuerialtaKa e^- ij^ 
dcs, rapin^y direpcionesy incendiaj uaftarioneS:, & in 
mala^Sc fequcnti Biennio lanta fuic ubiq; p^ftis ^ uc de tnakis 
paadre*nanferint:» 

. H^ecq; dcecclypii SoUs^&de aftrisdi^aa fafficiaar, que^:aav 
fa tana^ apudyetneliurn^^t ipfe dixejit. hancifoiamcile^qtif; 
peftcm inferatinani alia? caafaSi qiias infra referam parridos,.& 
malignos moirbos tantum * non peftileatcs inferre di^t : que 
tamen opinio &lfa eft, ,&con;ra Hipp. & Gal. utcxdi^ 
ex infra dicendis pacebic* 

DE CAVS A INFERIOR! PESTILENTt^^^ 

Caput: . VI- : ' : ^ . 

L T E R A peftis caufa eft inferior nt dixi5& eft 
tiaporexiBferiorAus rerrs partibus ad Aerc' 
eleuatus, ipfum oitians^ uel alio mode homi- 
niba^pa^maem inferenSjUt-irifra p^ebir* iia 
|)ateii aGaliiS • de^^iffi f . 4. Cmns caul& igno* . - 
ramr> ur aliqui inqmfit;& renera poffiint in* 
terrsnifceribus, ob uarias cauiaSiiamkmterialcSj qaam cfficic 
tes, & formales, uaporcs fieri, qui poftea Aercm ipfpni, dam 
exbalanc inficiun t auc corrnmpan^Sc^ qu^ris TOruna cm{zm^ 
& quomodo erQmpanr5& quo modoriBficiantaeremyCorpora 
ue noft ra Wd^£,non eft faale^in^enir e>fic SenecaTOuIca mot ti 
fera inaho latere dixicvnecAer'icaum^fiJ intc^^ rtma^.zy 
ptusqjcum eft longofitueniifliiSjpurumjbtaK:Ai?Fe^ 
que maailat,^:poiliiit,ia{aeiiOT^ dttcc^ ipiritunj>a&i^t 
' y "1 noaa 




T R A C T A T y S 

ftOaagcncraTiiorboram, fed cdam ip&acju^ imitilcs peftil^ 
tefqae in abdiro latent inquit Se ncai,quas nonminus fcre qai 
aer a)mmuQe^lax:ere morbdsyrefercGaL j, h«:ni. 3, at quas 
qmnquam ufus exerceac , inquk Seneca , nanqtiam au^^ libe^ 
rior uerberct . Gralla itaqae ac graui caiigine fetnpiternaquo 
te€fc5,aihil nifi peftifertxm in corporibus noftris conxrariu 
habent* aer aucem qui mixtus eft illis ^ quique inter ifla&pali^ 
des iacctscum emerfit^ latevkium foam fpargic , & haurieiiies 
gnecac£t fisquenti capire tnquit^ Mulm aatem^^t^^ 
morafera^nel ex hoc inteliige^quod tor vencna nafcanruri na 
m^u fpark,fcd fponte,folo6:ih^ 

iemina • Quid quod pluribas Italiar locis per quaedam fbramif? 
Ba>peftilens exhalacuapor^quem non homini duccre,non &m 
tatum cft.Aues quoque Ci in ilium inciderint antequam. Ccelo 
mcUore leaiatiir >in ipfo Yc3acu cad^int, liuent^^ 
iKMt alitcr quam per uim^Ufeiauces tument*Hic fpiritus, qua! 
dill terrisOTndnerar,Eenui foramine fluens.non pki^ poxmim 
hdbec^qMm ut defpe<aantia^& tikro fibi illata inficiet- Vbi pci^ 
fecuk conditio tenebriSyacrtrifticiam bci crenit, in iiidum ipfk 
ingrauefcic mora,hoc pcior quo fegnior . Cum autcm exirum. 
nz&as eft,eternum illud umbrofi frigori$,& infernam noaem 
£bli|k,ac Regicfminbftri aereminfiifcW ^TVincuntutenin) i^- 
liorapeioribus) tunc criam ille fpirkus purior tranfit in noxiu, 
Inde fabir? conrinuaeque morrcs, & monftrofa genera mofbo* 
fum^uc ex nouis orta caufis ^l^reuis aut longa clades eft, prouc 
Yicia ualuerc.Nec prius peftilentiadefmir, quam fpiricum illu 
grauem exercuit laxitas Coeli,uentorum iadatio, Ha?c Senc- 
ca,qu^ demonftranr^quod mulu ex terra balitusquandoq-, pe- 
6 Watur ^^^^^^^^ er rumpunt, qui aerem , Sc nos inficianc , quod eiiam 
* ^ ' * Lucretius teftacurhifce Garmimbus. 
Primumrmharumfemnaterum 
Effe fiipra docuiytjua fmt vkalk nobis. 
£t: contra qua fmt motba moriique neceffe e^. 
Multa uokre ea cum cafiifiint forte coorta* 
j)eterrafurguntvbiputr0remhumidana£laeft 
IntempekimfkuijSy^JoUbuu^^^ - 
; Sic ob terr§motuseodem Seneca te&eypeftilcnti^, fepe fiani 
OTK^quod cxHiftor.obferuauimus etiamlic de anno 1 2 2 8» cct 

r^motus 



^ E P E S T E:. }j 

uijs ad qaiaque miliia homiaam monaos iuil& ex c^^mom CtonX i } 
fcrrpcum fit, cui tandem maxima , &c crudelilEma peftis fiibfc- 
qaata efi;j& de anno r45o.pcftis mulds kalie locis,& maxime 
Mediolani defaeuic,vbi ad 5o* miliia vrban^m^^^ ^ 
nuacafanc, &peragru Mediolan^fem etiamfedaftrage de- Ub i< * 
f^aic>feqaenci ueroanno ubiquepefte kboratum^^^^^^^^^ * 5* 

dimukis.ii1pcrfi2erint.QaGd qai<&m^& penuria magna,& iii- 
perior Soils dcfe^tio, &c frequences terrajmotu$indicauete. 
: C^and^qu^tamenijulla peftis^ fcquiturad terr^morus qoaa 
tumuis ingenies, quod anBis ekpfis in ea terr^motu 3 quo uc* 
xata eftTerraria obferuatam eft. Hqn eaim fempcr taUs e&- ' 
^us ad tcrr^motum feqmtur. 

;Qaan<lc>queiesiidaf iones ift^p^^^^ mant&fe, itta- 

menad eas fequitur peftis,qu6d in nonnulJislocis^bfcruatam 
cftjiiiqnabas folispefbs^tiara:feuiffi Cuius caofam 

in exhalatxonesdid:as^tomulrmus,cura in iMis folis feuiret tud 
la aliacauCi prasccdemcy nifi quod magnus riumerusinfolims t 
bufonura,ranarfi>& fimiiiu animalium ex putf edine ortoram 
vbique ccrnebatur , & tamenaer abunde remperatus ex ie vi* 
debatur^Sc circumcircanullus communis morbus aderatj^^ie- 
que v^ila&it^u^pi^odelarialiunde^^C^ ' 

Ex huiulmodi terras cxhalationibos 5 plerunque contingic 
Aquilegos,& qui cuniculos moliumur , & mulro frequentius 
itietalii foflbres interimere, vnde aliqui dicunc eos bafitifcum 
vidilIe>autaliquemDoemonem illosfuffaca{Ie5Cum c^ hu . 
ias effedtus ignorenc.Sic Albert, magnus aperto pu:eo Pataui|, 
maltosanceannosciaufojmulco efflatu ab eo exhalance^ mul- 
los foille peremptos inqait, &Georgius AgiicoiaMcm refcrc 
de quibufdafoilioisatru vaporcfpirantibuSjhuiufm 
fait, qui ex puieo ialfimaioris iam per mukos ante annos clau- 
fo erupitta quo vaporc duo homines fufFocati funt,dum vnus 
poft akeram in ilium ingredi temarec. Xercius uero fcmiani- 
mis excra<ius3& tandem reaiaifcenSj retulic fibi ad fondam pa 
tei appropinquantijtjeluti auram quandam ipfum fafFocantem 
occurrifle Theis 4, Lj-xrad* j* De qua re etiam Aucnzoar^ uc 
alia omit tamjficinquiriqaod qaando cordi^iquid vcnit ex pa 
uefa^ aerc cca:rupto> quod lus nature , & complexion! cJo- 

I uiet 



T A C T A T S 

^ uiet a totafubfknria,& natura/abito morkor; propternobili'^ . 

r \ . tatctD ipfias cardis,cum lit prmci|)ium> & finis uit^ UGittfcuii^ 
qaeanimalisi& pauIo poft inquicm fumm^^ 
uitafaabec magnam nccefficacein> quia aidemus, quod quan<^^ 
homoiMra£input€um>inquoaeraliquomodGnQttmoue^ 
uel in aliqaam groctam>fyncopizat,& arnitiix fenfam omnino 
' ' inconrinen0,& fidiumoraiur ibidem >.moritur^^^^&^^^ 

aijfermr>heUti3s 5 fine quo ne una qaidem iiora viaerc poffu'^ 
mus>ucipfeibidemonfte^. . i 
: Pmer didaM^runtHiftorieiolim Babilorjis ap^rta uetq- 
fUffimaarca exhalatum iiide pernitfofiffimum fpirimm>peftem 
skd parthos>ufque propagafib > & Marco Impcrante , ab Auidi| 
Caflij miKtibus relerato quodam angufto foramine, quod Iout 
giflmiotcmporeprius occiufam fiii&t , peftem dcindeingen* 
tern fequutam^ ■ ■ , r^/:ir:>.: : ■:■ y^. '-\:.'-:.-^;^:.i.L . 

Yaoualan^si^iO cempoi: .prop^ Ne%olim xiidiile 

in rainam JBontem ^ Sc quod {erpences i^iiairi exiueruixt d4 
iUomonce^Et mouftruofij&lobh^c^^ 
^€o>ut^mnes de terra iilaxjuafi o^^ . 
^ ; Vapor eriam ifteseleaatur alaeubu^paludibus^acpiis ftagaa 
tibayatrinis , {entinifijue a quo vapore peftilentianv oramam 
peffimam fieri reftacur Magnus illeAaenzQar loco fupradi^to, 
& dum hcc fcriberem de Anna 5 p>f >No& Ciuitaci cor^dgit 
ob aquaram muldtudinem ex puteis icaturientibiis ^ & ob iii- 
gentes pluuias > poftea fl:agnantibas>& pucrcfcentibiis in aui- 
cate,morbos pcftiienccs faifle oxcos , qui aniuerfos fere incolas 
perimeruot ; oidecur laliusi Alexandtinus tales- uapo res 
uenena uocari poffe » concedere quum hos halitus fok potius 
fabftanri^ proprierate, quam fimplici aliqaaqualitate corppri 

L^deTher. bus fint aoxi j tefte Gal a.de Nac.hum.4* modo halitus iftos uej 

nenofos aerem coacaminare poffej ita at peftem inferaac non S 

dubium>ut ibidem I Galparet>ergo halicus ifti^fiue femina pe- 

ftis uenenumpofiuat dici,& cum a rota fubftandakdar,renie- 

dijs,qa^a rota fuhfianda iUisadi^erfentur faaccurandi>de qua 

fc etiaminfira* ^ * 

Similetii excitat mporcm cadaueruni multitudo infepulto 

mm^ non erematoram^ quodinpra^li js folet condngere > u^ 
ctiam GaLtc^ 1 .de di^£4. & THcodoro Siculo4 .B&iii^t- ^ 

Si- 



■ D ^ P E S Ti£.: 3^ 
- Similein corrapdoBem in acre cxdtarantlooiftxU 

Apadca contigic>&inCaUia4e anno i5^4;CQminfepatr« pa- 
trcfccrcnc>& aeri poftea putredinem communicareat;noa diC^ 
fimilem pifcesin limre maris piicrdacai makorum reftrmonio 
peftem farpe cxcicaruat . Ex uaporibus etiana a fima ekaaris , >j » # 
aut a pellibasaaux lino^aut canabi in pigriori,ncl-ftagr>anti aqua r, *^ * 
mac^raris acrinficitur. Ferunt fimilitcr ex BraflSca^ex b4ixo,& ^ c^^^^f 
ex lara^afil iimilibiis yuiariaerc, 1- * 

& pr^tercaaulc G^enas ex odoribu^ ccBDofis^jautpabflxibas ^£11^^' 
morbos uulgares, & onmk generis otki ; qas omnia demon- ^t iJ^J^*, 
ftranc aerem ex uaponbas malis ad ip&m eieuaas uiriari* Ha- ^^f* 
iafmodi caufe, peflrsparticalarisfant fope^cmifa vaii^rf^es ♦ ■ 
au texji eaufe fan t parius;^ xju;s iilaxu^odclKiwnt ^:uel 4ja^ ^ 
aere^ de quibus eriam infra. . ^ 

. , QiiandoquA u^por iftjerpeftilens in cofporibas noftris gene* 
retar^cnm fame compulfi homia^s.uefci alimentis peffirais co 
gun|u^aUnd;e<:orpora jseplenmr prauisfi^^^ qao prauo fuc* 
qp feo^inaria didapriunmr > qua: morbos peftilentes pariunt, 
yel etiam tefte,GaI*at fupta-diximas, id quod inter gr^ecos ocs 
cpnfirmarunt , & eriami Nonius uon concemneadus mcdicas j. de ®i£ 
lib*de ftb*r- 9- necmirumcumueaena etiam in uaporibus no- ft>.^l% 
ftris,quandoquc generentur ^*,de Loc & 5.. epidcm.3.75.non cibboni et 
autemalienum aucatace,quo4 ex halitapeftilencij&perni fyccu 
tiofo horu m eorporum , atquc ex eorum expiratione aer infi- 
aat^r $c pe.ftiles reddatur^ pr^cipue quando in aliquo loco co 
clufi remaneantajgrotantes,nifioptimis rcmedijs,qu^ infcrius 
x^feraai>ad id opti me fic prouifum . Publicus aiitem aer diffi- 
ciUime,ab hac caufa inficerctur mcoiudicio, pr^dpue quando 
in aperto oprime uentilatur . Hinceft>quod licet tempore. pe- 
nuri« ingentisfequamr quandoque peftis> epiderhiauepcrni* 
:tiofa, non tamen aer fitpeftilcns> quod his cemporibus noftris 
fcxperientiaconfitmatum fiiit,maxime quando curahabccur fc 

{)eliendi>uel cremandi corpora jncque eo quia aer non eft pefti 
cn§ reddicus,ncgari poteft non efle peftilentes tales morbos^uc 
fupmdixi>quidquid in hocali) dixerint^ 
^ Qtjwmdoqueuapor ifte peftilensalocis peftilentibas ftudio 
defeitiircumpMaislaneis^ acipeiliceis,ai«aUa rehuiufmodi 

I ^ in 



TK A CT V S 

in iiu* pcffis feminaria ktcrepoffiint>qui pannipoftcam Id^ 
atiqaibtts demiffi aercm a>ntaminant> fed prascipue cos afEcit^ 
qui ignariiquidmaUlatitetin pannisxiidisxosfecumdomum 
^j:aaE>tanquam ,alioqui pretiofum lacrarijCam tamen paulo 
poftfeangQcm in fina fuo geftaffeocperiacarjeft quando a mer 
catonbas merces ftias defereatc&yhac lucinfeftas peftis originS 
h^er,qi^c Mfleconftat q anms dapfis 
! uitJniqiia pefeHcetaernonfitpeftiiensttamc nili,qui pr^&at 
iatmatidiHgeotesfamni^tiusi^ 

; craflam, & wbilolum^ac iinpiii:um,& urbes populoias^& quas 
Habent aquas ftagnamcs^uel lacuftrcs,& uias publicas^fterccri- 
bus i fimis>Y€t haiufmodi impuricatibus coi 
&,aEa buiufmodiimpuriorem reddont aerem>& ideo putredi* 
txhSc p^ magis apmm>& in iUmmaad lac banc fufcipiwda£ 
& diucius conferuandam • 

Modo fenacaria ifta peftis^in aerecoBcepta^ nef iuavene* 
nofa qaalhate alterant ta^um fpiritus^& fubftantiam cordis 
fraadnlenta ilia alrerationcquas & car rapcio^ putre&dkioira 
proprie vocamrjTt infra dicaRH& ita caK>rem^atiuum deftra 
ViXktySc extingaSt,uel calorcm ipfiim natm»m labcfaAaD^^ vt fa 
pra diiStum eft,quo labe:fe<2ato'pmrefciint bumores fpoiiaricit: 
ftodia ipfius calidiinnacijUndefebris peftil.exq^iifeas patet febi 
peftilxaafara pori/Bmam eJbi£cminariadicba^,no pucrcdii3«n3i 
cum putredinis pod0S quae folet ad pelrem fequi ipfafemina 
caufa Cnr calorem natina labefedtandQ,i&: quando in €orp<3ribw. 
j.^^.|-75 Hpftris generatur^ tale quid operaturjquod Gal.referry quando 
bumorueneno fimilis coaceruatuseft incorpore^ i. • 

- [ Eftinquit GaLeoruni morborum admiranda generario^qiio-^ 
nam pa<Sto in commode aalenres fubiro ixiuadar -nempe non 
eft perinde gcnerationis fabicacaufa^ac ipforu eft generation ue 
Wdicamentu honao lasthalc fumpfiffecj uel befria eum uirtt- 
ienfamomordiffer/edpederentiin ineorpore cauiie^ qua^ funt 
cxcitandis buiufcemodi mails crefcunrjquod morfis ufu uenit 
ar^idi^canibus*Nam apermm eft nou cciari,t>cque conquier 
fcere canis uenen]um>licet fealiqua nota non prodanr^mukis m 
terim proximis menfibus * Veruin illis ftarim , cum mderint 
aqiiam.formido inceflit, pofteaque breui moriuwt iir, loiiga .tu 
lempore caafa^quae rabiem effidr^ augetur^ qu^ ubi eo randem 




i) £ rE S T : 

p^^^ctcrit mortem adfbrtirepetiari^m . Item quttu^ uidofiir 

inilis,in corporibus uickis aliqqid pai^atim agit^ <pm qaaoHo 
iamuifio ppportuna erunt> huraorquc euafcrir aiaofiflimas 
lethale repeiuc apparet fymptomaia. 

Hs&c Galen, a quibus apparet,& quomodo uencnoli humo- 
cc$ in corpore ppcrenmr ^ & ciir rcpcntina mors fiipcr* 
ueniat, . ^ ^ - 

DE CAySA MEDIA INTER SVPERIOREM> 
& inferiorcm. Cap. V II* 

Lt5 RA peftis caufa didtar effe qa^ medii 
eft inm foperiorem^& inferiprem> qimpiad 
Aeris cppfti£U:Cipncm reiemnt,] &^ 
quaii3 fait tcmpeftas ilia caUdaj Schmmd^^ 
, uenti5:in toruxn fileos^de qua^ j.epidrj, &df 
. qua me^minit Galen* primo deTcmpcran^^ 
Cni fimilis fiiit il5a quse Cranoni fait a perenni Auftrino flam 
p^fiaca i de qua a* epid, i. Huiufmpdi Aer calidas, & humi- 
das,auenti$ non perflatas.pefti eft aptiffimus^ ut potequi pii- 
tredini^ pmnescaufas rorciaturycalidiratem, fciiicec, Sc.huipi-, 
ditatem J & injrpotus fere mancr,^,& bscccauCiL apud nonnujlos 
tahti momenri fuic^ut crediderinx inter Aeris alteratipncseatnt 
folam peftis effe caufam/qnpd minirae.uerirm eft, uc infra pa- 
tebitjGaKjEpItim caliditatem exftripf^cam innuit roorbos pefti 
lentesrpolTe fecerejfi.quandpinueneric corpora humidiu^^ 
rcferta^^d putredinen^^effe parata^ refe ncmpcHift. Tba- 
cid. inquic. Sed in tugurijsfufFocancibuSj aeftatis.tenjporej ha- /^^•4* 
bkantium corpora corrupcione iaborabant,Ac quia humores 
corporum ex ui^us prauitate craat putredi;ii obnoxij,hinc (c^ 
hribuspeftilcntibus origodata cft>fone autenj inquij Galenas 
.per cotinuam ex. Ethiopia qua?da putrgdinis fluxcr^.cptagia, 
his quorum corpora erant^dputrcdinero parai^fel^nufncai^^ 
fatura^^h^c Gal,qu« ad uerbum referee Jiol^at uniusquif- 
que cognofcatjfecundum,(Sakrrjent!em>.«Jc pr^^^ ?ftat€ 
admodum calida> in cprppribus ad peftem paracis^prtam efl$ 
peftcm Aihcnicnfium ,quam Thucidi4s5 xcfer; jai^ .forfan 

'per 



T R A'CST AiT.y S 
per contagium Arheaas per aenitjquMpoftremtim (jaidem tfi 

tJepehp* ^^'^P^^^ ad paftem parata foerint ea infecla^non uideo Thuci- 
beUo* didcm dicere nifi forfaa mafe^uei faltem nx>n bene rexfus Tha 
cidid. fit iranslatus hoc foIumThiidd. in&rt g> in ciuiratc eo$ 
magis a*gcbacpeftis quia qui ex Agris m cimmcm ccnfiigiea 
tcs obdonioram pcniiriam in cauerim aniii^am ftrangulia 
li^rarecogebanmr tempore 5ftiuo,& rado pai:er,quia4fi tali 
acre calido admodam, & mm ob naturam (iiam impuro.quaUs 
c^£alicct caiier naruFQ,tu3 aiam ob mttici tuditicnvlibniinUrii 
imparo fa<3:o,uix uiuete crat poffibiIe> ^ fi forte unus caprus 
pefte erat* Sic poterac aereai talem putredini maxime aptum 
dtiflamc inficerejira ut omnes poftea pefte capere^tar* 

Veram fic quomodooinque, fi corpora fi^aerint malos in 
£c humores>^t ex ui<iiis rafcion^ pr^cedente, &iiitcnfiffimus 
cdox fuperuenerit , & didis ibiimoribus iungatar, cum amb? 
cmQc putrediais concurranc^tunc fit maxima putredo^ & i^dc 
p^ftis>nam ueheraen tia putredinis ab alijs pu tridis feb. differt, 
feb. peftileiis^UE infra dicam. talem refert peftem DiodortisSi* 
cuius i4»bibt neque id mirum uideridebet ^-nam non fbla^nj 
calor extraneus feumortbus praui^ adiuhdras putredinis eft 
caufa>fed etiam quando biiis ipfi iungi turyquse lice t adka humi-i 
dafit poteft tamen ficcaefle,& uedum bili^Tedoflibusipfisaqui 
& poteftace,& atftti ficca fiint calor pr^rernaturaiis iu£tus in eis 
putredincm icidacitiUi per hoc poffimus cognolcere quantum 
ualeac ad patredinem faciendam calor prxcernaturaHs, eoque 
ma^is quonia Ucec fuerit intenfu5;& perhoc'exficeare babeaci 
• tamen fpirjcaS'nonuentilatyfedpotiusref<>lair;un^^^^^ 
cafio putrcdiniaficuti.n^namraliscalorcofetuat faeces jUapr^- 
ternatutalis calor eos corrumpit, etiam abs^^ pra'hibica tran- 
fpiratione,natura!em calorem corrumpendo,caius eft propria 
corpus noftrum conferuare>qu£e eft mens GaU xi. Meth, fi be- 
ne eius ucrba confiderentur ut Tra<Sfc, de febr, putrid, probaf- 
mmus>& l*4eMaraf/etiam ab eodem pater. 
' Homerus praetcrea primo lL refert ad inrenfiflimamcalidi^ 
tatcm,& ficcitattem in canes,^- nkilosi peftem^fuific fcquutam, , 
calida nimirum animalia,&; ficca peftem pafla , turn ob analo- 
giam>^aamj»eftisfeminaria^cumiIIishaDebat^tumeriamqui^ t 

abin* 



: "Dm PtE S T $fi 
Iptenfo cak prasier* 

: C4i4ttas:ergo prii^xaroatur^ omne^quod naruralemca iJeMon 
ytmkM^PC^ latent |>utrediai caufc potefti^ u t edam ^ip, i 
Aipimis refetitiadepoftea - ^ " j.^i^ C0p. 

' Meqa$ obftat^quodGaL dix^ritcalorem citra hamiditatem medfecuid 
nihil habere,ur paixe&a feciat. V^rum eft enim calidita imngem- 
tem/ioe humidiute non poffe pmredineinia fat eft ca 

liaicatQm>ili corpoy§ mofttis iQtiisnireliamiatai^ ^ram p^ 
tredirii , id quod facile contingit 3 qoaado caUdicas tanta eft^^ 

; Noa 6>bm mx^ calidas>& huiaidas/uelicalklas tanmmfe 
ftis eftca^s>uemm«km quaa^ fiaac iiaria:,& repena-. 

murationes idem pra;ftar, Auic& Gal. teftib. quiaiaqumac 
fubftanri^^veris^tui^<:0r^ampit^ 

ftimtiapeftileas abHippocr^eJS^^^^^ S^e^u 

tiopefn f^pe,&: repeatinamin aerefa<5taiita iieads modo^Aa- 

ftraUbus,mado, BoreaUbas,& a^aiaofistem 

dere eft, quod licet aoafueric magis Auftr^iis , qaam Borealis 

ilia confticuEiO:,aeqae mtaus fi:igida,quana calida^quod ramea ^ 

fbitpeftikas, &reaeradiiaamfiw^H^ llg ^* 

poft alias fiuatmaUas alterationesia aerc^potifiimamgeaemt ^ • 

morbos , & in inconftancibas temporibas fiuat mocbi iaom- 

ftantes,&;m4iiuiditi|Hipp.&Ga^^^ ^ 

Philor^us pr^terea cx Ruffi feateatja iaqoit ia iicdtatibas ^.jiph 5* 
peftiLMorbosfieri.&iatcreoVbaboaes peftilcates^cx ficcitate 
inquit facaltaccs diflbluantar^quibus diftblatis feqaitur cnidi- 
tas,ad cruditarem feqaitur fuperfiuitacam rcdaadantiaiad hac 
buboacs . Cmerum> quad fiaat ob^ boc baboaes peffiilentes 
npa aideo. Sat fit ergo dicere quaado ex ficcitaribas aires deij- 
^iaatar «iorem aaturalem profterai^^Sc ideo poflimtia aoftro 
c^rpote hamores patrefieri ^ & femiaaria peftis oriri . 
^ Vel forte poteft did quaado ia ficdtaubas peftis fitr aoa ra- 
tione ficcitatis oriri,fed quia aliaade per coatiaaum delata f ae 
re peftis femiaaria,ueletiaia poteft dici ^ mac peftem a Deo ia 
uldoaem fiiiilemiaam,utaateadixi, & i^ 
figaiscaaferapi peftis acerba fedaa^ uei <juod ia t^iiatenipe- 
Jie femiaaria peftis iaiauc^baaiaao gaci toxiacqup 



T R A C T AT V S 



Ali} dixcre in ficciraribus peftem oriri^quia tufe: p&tik ^Jefi^ : 
<f cratur,& font^, ac ftumiaa cxfkcmtm , undc bm^ ob &mm 
laormnmr^ a quorum putrido uapojrc aer corrumpimJ^ s qoafi, 
^uod tuncp^lfis nonjieniat a i3aporU>as cleuau$ ex brutorum \ 
€adaueribus,& non afiaritac^Cf qu« fi boc modo pucredinis cm 
fz efle potdtpcr accidens ccrce id erit: infra etiam in liccitatib. i 
qu3S fubfeqoucag fuerunt ad cometas aatecedcri anno mfas pc- s 
iiera fe<iam foiflfe a^inftat* Sed non mirum^ i 
ficcitatcs fo^tf pbuis mult^jex quibus datoi^occafiopmre* t 

4iniS;^-r: y : / ^_ :;. .-- -ri-r- / ^■■■r : 

Hamiditatcmacris intenfiorem pelHis caufam i 
mam cx largidribusplnuijsuaponbus replctur aer putredini i 
apris > pr^cipue fiquandoquc caliditas a^edac,net^^ eft qui | 

- YentiaJoco peftiknriperflantesmaximcomflium (cmi^^ 
ria peftis,per acrem defeiunr^ad longinquas eria Regiones , ut , 
iupraiex^ai. & Thucididedixidepefteab^^tbippia Atben : 
dclatazpcftishutufmodiinfeftaaithcoi^ : 
dcterenrcalitoreo|>poficolelauorum>f^ : 
no i456*Herciiiano tefte > uel etiam paularim aer peftilenf ; 
ferpit per aerem ab uno loco , ad alium , licet non tarn late fer * : 
pac nialam,uc quando auendsdefertur . EXe quare Lucretius 
ficcecinic ^ 

pYomde ybi feCalumtquod nobis foYtp alknum eft. 

C<mmouetyatque cm kdmcus ferpere ccspit 

Vtn€buk&mbespatda$mrepit/&omne 

qmgYaditurcQntuYhati&hnmutarecmYtaty 

fit qmquCy yt in noflmm^ eum venk denique Cesium 

Conumpat^edd^qi^eM^ ^ 
Auftri pr«erea]ebkerflan£esafiijemqiiepotridisuaporibus 
rcpiences pcftis fuar caufajUt | *epide, j^babetur^quod camea i 
con feciunc in ilUs locis,ia quibus fitus loci repugner, i • eninii 
epidem-tempeftace prioaa defcribic Hipp* totam annum fuiflc i 
Aufrcinuin>fine pluuijs,^&: tamen nulla pefcis fequuta efc> fed 
morbi tantum cpidemiaies, qaos ibi recehlct Hipp^ 

Vbi inqiutGaUquod nifi ficuslociobftuiflret,Tha£{Iubi ui-i 
goit hsec cempeftas, qui locus ucnris Aquiloaarijs erac expofi-t 
uisi^odpeM€n$fiiifleciUa.t£mpeitas#^^^^^ - 



:D E: P Ei S T ' e. 



3r 



: Gb has ixmifcsueca ufk ptiti:cfira;er^&: in {ubftanciacorrum : 
pi^^rj& fit peftis^vi iupca dixiyCaiTi egi de communibas mor- 
hiSySc ab Hippocr, £c a Gal. Nat. humaoa pr^cipue > & ^ 
I>aalo>& Aec.nccnonj&ab Auicea0a,& omnibus Arab* & etia y.C^. 13* 
/ abAu^r.<iii5tam eit 

ATT AM E N NON D ET V R V E R V M> QVp0 

. aerp^trdcat>qiiia vt nocum aftpurredo folis mixtis^ 
* ■ nom ebi^earis cbntingit. Cap. VIIL 

^^ ^B ^&^-I c £ V M qaod aef purus eiemca taUs noa 
^l^^W putreffr^feda^rimpurusccHnquinam 
^^^^^^S ' ^^^^^ ^^^^ P^^^^ ^^^dqmd^^^^V^ /^/.4.-^i^ 
1^^^^^^^^^ idquodcf^time^^ tear. 
fa^^^^i ^^ tin^syndg Ariapg^ dmt 4. Men ioium ignem Tom.U 
^ t ^ i ^ww ^ mwwr^: [ puir^inis cSc expertem^quoniam .£ folas ab 
iftis^nqutoamencis metiw'.: . . . . .. 

-t^Y^i dicas>qaod acr aon acre patrcfic^d qiiid fimilc parte-- 
dfei peftis -tanpore^Gonfeqato^ pr<iiijde^& fbtotiSc moUi* 
tiesj vel tefte Auicenna illi <xmtingac lic^ ^etiam patri* 
dlls^e^;e^^, non taiaen propterea ^imiajrgaei^e^licet^, u t maiti 
faciniu:.A0r€ftpai^y«s^enjoaxora^bfta 
t Si qufdem ex hoc feqiiererc^ , quod omnepucridum a rata 
fobftantia nobis clTci i^nihm^cq^Gifh mmkdio Alexandria 
iKj^qai miTias obiiinate coteodittei^pom iblain- X^Je The 

mifa pujredine nobis aduef&ri^tnon a to^ &bflanria ^nam v^^ riaca . 
oteittam alkep ftnii{Ie^Gal^idei:Nat ^trti^ quod licec pa 

c^fierp poflat aentamen ieminam cnam petes^ontinet ob qa^ 
aer in tota iubftanria corrumpicur , &: noftrmrr:poft^ corpus 
afficitjSccaiori noftro adeoadiierfamr, at remcdiamfete non 
habfeat^tjei pancis Temediaiintauxilio,&: qu^piitrcdiniilli de 
Uiore^ocaraj, er refiftonCj parom profonr ^ ob-ujuod ©ioinum 
paE«3us.q«am feumanum iQTiplCTanraaxiliunii& ideoalia mulca 
an^iiadantur^qo^a mtajfubfkn 
probaaimt^utomirtaiii p^jffcrRiquando v^^^^ 
po&efIefinepatredine>vr infra aotum cat »vide etiani Fern^ 
de A bd. remtn canCcpntra IaI#Alex,c» i o* v, 
, Non ualet canaen argiiatientas^aonniilloruna^qai probare 
fe- - \ K nimn- 



T R A C T A TVS 



nituntar acrem tempore peftis a tota^lublbntia nobis etiam : 
infenfiim co quia uenenofos fic,oam:ut omitram , quodiiipra? : 
dixi^ quomodo aer fit venenofes^non licet arguere, hoc eft ue- 
nenofum ergo a totaiublbntia nobis infennim > ut enim alias : 
rationcs omiccam^mulca Cunt yenena^qu^e fuis qualitatibus ma : i 
nifeftis nobis uenena funt,ut aGalhabetur maxime^^de Sfm- : 
pLia fine^& etiam a 0io{a)ride videre eft^uenena enkn^ueidfc 
cuntur, qajaianguinemi^aftrum^p^^ ; 
uei^uia aoxse quamiiifefuait^yi^t rOTediui^j poreft. 

^3equcad probandiim aerem-atota fubftanna nobis etiam 
infenfam uaiet ratio a nonnuUis allata , id fcilicet , conftare ex : 
Hippocr. quum aercm procurauic emendare cum igne non : 
a^quauis materia excitato , fed a lignis redolentibus* Si qui- 
deraignis j&per feaquauis materia excitacus, fed a materia i 
redoiente malto magis.urere > &: extinguere po teft coinqoina- i 
menta in aere exiftentia,> &ipfumaerempunorem reddere, : 
quomodocunque impurus iir^Iicet ueriffimum fir>ut antca dixi i 
aerem p^'ftilentem a tpta fabftantia nobis efle infeiifam^ucl pe- : 
ftis fe niBari^'.di<^a,& idea in curatione, pr^feruanane i 
d<i>e:e:ntinedun>his><5,i^ aeris qaalitatibus ma^ifeftis aduerk ; 
fanrur;, fcdillisetiam:,qu^axota fubftantiailli funt concran^. i 
uel Galteftimonio,ut fupradidumeft s.dc Nac-hum. 

Ex didis etiam patet , quod licet ex anni confticauonibus : 
ilia potiffinium qu^e cahda.&^humidaeft , & a uentis in totum 
fiiens fit maxime peftis caufa.quod tamen noji eft ucrum banc i 
folum eiTe peftis caaXam,utmukidicunc, cam ali^ muica? fint ; 
peftis caufse^ut ex diciis notum eftjicet eniirj 5 .epidem-5. ana 
lantum cofticutionem, pofuerit peftilentem.qwa^ calida erat.j& 
humida^non ob hoctamen negat alias conftitaciohes eCc poftc • 
peftiienres,pr3efertimquoniamineoiibronon morbornmcau ; 
{as docere uelii y fed ea tan tarn referre > qax Cms lemporibus : 
condgere in hac>a£l iila regionejpr^tcrea 6.cpidem.7^primo> [ 
ut iam dixi aliam defcribat peftilentem confticutionem uariara, 
boreaiem>auftralem,&.niuofam> ui per hoc pateaiHippocrar. 
alias tempeftates peftilcntes nouiffe, prater earn quam calidam, 
& humidam pofuir j.epidem. plures fcriprurus,fi cas uidiffer, I 
Aiij alias fcribunty proutfuis temporibus^uidereeascoacigit . 
Omncs tamea ifte peftis caiifas ad unamillam reduci debcnt , i 

^uam 



f) E P E S T I. 



ijaam Diutims Hippocr* rctulit > nempe ad {cttdn^Lth hxmasm 
generi infenfa>fiixt madb iti modaia ilia tcmpc&zWy&c ma 
' do ilac in aete^modo ia mttSL^m aqaa^uel nobis metipfis orta, 
^ cibis maiiiacci^iiasc ergo ^ft peftis cau^^^ 

Proxima cau& eft labes ifta c ordi commumcaca mcdiacaa* 
fa eft cacochymia, plenimdo^ & in futnma apdtudo corporis 
ad pcftera ftiicipiendani^de qua inf!::a.Caafet lineqiubus cft re 
fpiratio, Sc tranfpiracio yqtiarxdoabaere firjcauia: difponentcs" 
font timor, perinrbaEio m^ads^oximxbmt eniin bumores ^ 8c 
uires i;ubeCiUlrai^ , &: idco ad pcfa-m fafdpi^daai diipo- 
nanr , id quod deilijs fim^ibas caafis dt^onendis intdlige^^ 
licet qoaado corpus eft pelte^mavagens caufa^cumfic adeo 
potens in momenco fere operetarv nibiiominas fufficiens mo- 
ra eft ncceflaria plus miiias fecundam a^aiogiam corporis ad 
pcftis caafam* ■ 

Concludo ergo, quoniam aderi: tempore pefris^, forcitudo 
agenris, fi debitafaerit agenti^ V cum patiente diftaniia, mora 
fufficiens, Sc aptitado paticntis.quod efFearus ftatim feqoimr, 
& ideo pauci admodun^ fcruamur tenjpore pefeis ^ maximc 
qaando caufa eft in aerc# 

SIGNA PESTIS FVTVRiE, AB OMNIBVS 
caufis,fcd pr^cipue a fuperioribus* 
Cap. IX* 

O N s E E modo eft' ^ tit ea dcfcriba* 
mus ftgna>qua2 peftem portendunt.Siquidcm 
utRufasinqmt^&re&rtPauiuSi Aec. & Ori' 
baCSi quis fokrti ingenio prsditus faeric>fa 
turam peftem prsnofcet attendens anni tern 
-poribus,qa^ & mala ftint^ & in bruta anima* 
lia impetamiaciuat;^ enim ambiens nos aer peftis cauia iue- 
jtit^uolucrium generis prior interitus erit^& qui^ mda aoiarc 
foIentjUolant de die> &ecotrainqairViilonouaniuSih^ccnim ^ ^ * 
•conftat akcraitones aeris muko magisj & muko ciiias fencire, ^ 
quam coe^tera aniraalia j ficuci pifcium genus alrcrationes aquas 
m^gisieaciec , utrifque enim eft qusedam famitiaricas cum fao 
4omiaUQjtlincfit,M ttentij^cimb^ uolata^& pertur? 

K i Hatio- 




T R A C T A T V S 



%hmionc demo^ftremriteiiipeitatcs ucro maris piiaum pertur : 
iationejpliis iblito fob&icariu gragatim hoc, & iliac decur^ 
rettcium. C^iorutn racio eft,<juinaer aaporibus mukis ijfqa^ i 
craffioiibtts adraixjus ccaQ^:ic?cunvfu^ 

ro cum iGfcanCjr^mpeftates^exhalationum, qu^ materia uen to i 
rum efr,mixtion^c target * Vtraque autem aliena, & uitio{a eft : 
affedio illaaeris:,fec aqua^iatcjueutraque fym 
tia animdia tangi^^ibJi^ etiam m$ hie dicimus^quod taie ui* 
tium^ quale in aerey Uelaqtia^^iel terra tempore pefcis effe de^ 
bet quaado ab aHqna caula iri Ms exiften te oritu r^ ab animali- 
bus in iliis degeatibtis fentitur^ unde fi in acre j cirias uolocria i 
pereunr,fi in terra pecades , & ^iahuiufmodi aniraalia terre- 
ftria>fi in aqua piiciam genus*Hinc eft;qubd fubdunt didi Au- 
thores>fiiUero ex praais de terra exbaiationibus, haeceontinge i 
rit quadrapedum animalium prior corruptio SetV Adde tu , 
fi ex aqiia mtio pifcmmjgehtts priiisc^^ : 
alia figaa aquas uitdofb j Ut quia itagnaris ^ paliidoia^ & pil^ 
trick. £t prastereaii ex uitiofis cibis fit brta > Annona^ penu* ■ 
ria pr^c^ffitSc yiftus praufcvfosvquod omnibus notum eft.fi ex \ 
Cc3elo ecclypfes , 8c conftellationes peftem mitmntes apparu^* 
runt, fi ob uldonem Diuinam^prscefrerunt ofFenlas prasfertim i 
publi<^3ob qaas omnipotens Deus^^i mnquanviiidex uii3;usv& ! 
icueros nos caftigat,uei tanquam benigflaflimus:pater-nos cor- 
rigit ; iratus qaidem > fi fine pocnitentia Diuinan^ Maeftatem : 
luam uit^ praiiitate offendere perfeueramus j benigniffimus i 
autem cum parerna cura^d falacem>& emendacronem nos ca* 
ftigat, Haec quidem fatis eflc potcrunt in arte exercitatis;ue- 
rantamcuju t clarior res omnibus euadatjdicanius, quod peftis ! 
euentum maxime timere debemus^ quando cauiiipfam eflS- 
dentes adfunt^proinde fi luminarium apparent ecclypfes , ucl 
conian<aio aliqualyderum kigentium^de qu|bus fiaptajpeftem : 
rimere debemus,maxime,fi hsec cum alijs fignisadfacrinc^Cum : 
ergo plura conueniunt^auc inuicem iungantur, tunc fcito in ca i 
Regione ubi apparent/mutationes magnas pofFe contingere . 
Confcquimiur enim inquiunt humidi tares plurimse , ob mul- 
tos uapores a terra>& ab aqua eleuatos^mox ficcitates ingentes ; 
coafiimptis di^s uaporibus , acque ob exuftionem circa ter- 
ram^ & acrem fadam>unde ob iftas mutauonesacr corrum- - 



c D E P E S X & t : 35 

plmr i¥fopfenria,& objteKpfftis^ Kcetqaando Jodt^iiimi- 
dimcm feqaitur potw$ c^m eoje^daryat fiif radiximus >cnm 
decoramumbLis morbfs ingenereuerba fccimnSy nifidicamus 
iftas i^uiatiaaes ob diftas cauiasj^as p^iitk^ 
que>& mconftaaces>unde aecis fubftantia cOTrurnpitur, at fieri 
dixinHis iupra , ex Auiceopa,^ alijs y Has^, aliafuecaufas ha- 
bcat medico, fat fuerit prasuidere^quid fomramjfeqae op^ 
i:epefti,& his qnx manifeftis-qualiratibusj& his quaea totafab 
ftancia lili adueffantur de quibusinfra. 
^, Qnpd Ci coniun&io ilioram {fdcmmGt planum quidcm 
fub maioribusillaruHi ftellarum^quasjx^ aocaflmr^mnccriam 
aliquam infigncm coriugionem porrcudere talcm couiae^io-! 
nemdicunr, ^ r ' ^ 

Sunt etiam afpeAus planetarum qaibus afironcmi huiuf* 
modi portentaafcribuncaquiiicuti non four ttegKgeodi^ira ram 
non femper cimendi>non enim utaoteadixi adh^c fignafem- 
per efFedus fequimr, - - 

Luem eriara a fuperioribus pendBre demmnftrat^eodem die 
&eodem' tempore complurium inexpedams ^ ac repcnriaus 
languor. ^ ' 

Quinctiam multorum interims in locis > ac rcgionibus / : 
montanis , feu aids etiam a Boreapertiaris > quo 
tempore t'amen feruanmr^ qui ia de* 
preffis , & cauis locis Coclo 

iaerriaacqraflToha ' : c 

birantj 

peftem a fuperioribus pen- 
: dere demon' 
ftrant. 




T R A C T A TV S 
S I SNA PES TIS AB INFE RIORIBVS 

E $ T E M ao tern fieri ab folis inferioribus de* ; 
monftrant crebri rerrsemotus, de qaibus fu- i 
pra. <^adrupedum prior interitus,ouium 
prasfertim 5 turn (j^uia melioris funt naturx , 
mm quia propiora terris ferunt capita , cum 
affiammuaporis^Mentis circa ipfam ret* 
ratn exceperinc^licer tunc l^ non noceat , tunc mm 1 

ofScicr><juando maior exieric,mfi force antequam a terra aldus 
exurgar^ita. at ab homine trahi pdffit, illam a>pia aeris finceri i 
cxtinxeritjitiquic Seneca. 

- Aue$ et&m propc terram folit^ uoIare>fuhIimia petutit. Ani i 
m0Zy qu^ in cauemis latitare canfixeaerant , uc mures non* 
nalii^talpaJ^ & fcrpenres fuperficie^^^ terras j tunc occupanr , uc i 
luis iftius nocumenta deuitent * Fungos multos terra producif* i 
&qaQsprodacicfruaas ilfiiauesproducit^ Sc facile putrefcen i 
tes^Ranae, Bafones^ertnes,& aliiTrepalia quae int. terr^ uifceri- i 
bus oriuntur multiplicaturjU t in pcfte quadam obferuauimus , 
ficuri ancea dixijid quod intcilige de aiijs fimilibus animalibus i 
ex putredine ortis > uc de papigUribus ,xuiicibus^^^micibus[j ; 
lacertis, Araneis. J 

SIGNA PESTIS AB AQrVA FVTVRiE- 
Cap. XI. 

Q^A ctiam fua pr£ebec inditia, nam vt omit- i 
tarn, quod antea dixi de percurbatione pi- 
fcium ^ & eorum morte , quam potiflSmum 
contingerc eft uerifimile ob peftilcntes vapo- 
res a terraqu^e aquse fubiacec eleuacos^ut fupra 
dixi c*4. tunc cuidenter apparen ce * Flumina 
innndmtf Sc diu repugnant ; a quibus paludofa loca fiunt , & 
CoDuofaaa^quibus aercorrumpitur: ut de Nola antea diximus * 
Jn Snmm gj^ 4^ Inundatione Tyberis Rom^ fadadeanno ;64.1e- 
Coromc£i- ^nfius>quod in immenfiim Tyberis fluumsexcreuir^vt fiia inu- 
mm^ dadoAcpopuloRomaao magnas dctuierit calamicates,id quod 

muic^ 




D E P £.S T I S; ^ 40 

njakis Vrbibus contigilTc dicitur , qux quidem prodigia CIa» 
dem maximam Itali;^ futuram portendebaar > quod breui poft 
caenic j peftis enim poftea in vniuerfo orbe fuic de anno 5^7, 
qu^ niifoabili ftrageltaKcos onines, &pra?cipuc L^^^ 
ftrauic,&c. - \ - 

^- Sic eodcm in loco legttar, quod de ^nno 1 4 i g.Tyberis fiu- 
uiivsr:taram nrbem inundauic J qnod etiam contigit de aixno 
J.444* &:ftatim.cx more fa^ua peftis fubfequuta eft. 

: E t his noftris. , temporibas imindaufeidem fluuius , &: poft 
paucos annos tanta penuria rota. Flami ncam , &: Marcam 5 & 
LombaTdiam cccpity^ut ob ptauum nidmn maior pars popa^ 
liexcijisSiaii?:.. - ylrerius,& arbitror progrefliita ftrages m& ab 
iafiaiiisSan£t^ Romans Ejocdefe precibiis>& ob pceiutem^m, 
{^ccamaqaicaJDimnapkcata&ifleti . :^ 

; :Pr^di€J:a qiiidem.poi&nt cifo> &figsa, & caudfefpefe$ M; 
CQnftatifi coram qna^anrea diximus memor fuerfs. r : / 
xSic.peftcm abaquaprouenire 'demon ftcant alia atiimalia in. 
aquis qaando moriuntur^ uelquandoaquamdcferimt , ael ad 
caja nan jreaertuniui:^ Cygni pr^fertim aquam drferumliQC 
te^pore>qtiia aqimrum fecreta naturaii iui praenofcunt', 

&IGNA PESTIS A CAVSIS MEDIIS IN., ^ ' 
' nuantaraeris future. ^^Pr -^^I- - 

B acre certiora etiam figna.habemus,crebras; 
incifiones in aere appareates^quie^in Smm-^ 
■ da regionc aeris a uocaco hypocaumace Jfir>; 
utcadentiaiidcra^ comet^crabe$i^e$,§eid^ 
genus^dcquibus.& Arift,&Plin»fo:^nd4^Jt*: * 
Sc Card. Lde 7. Erratic. fteilis.c. de Lemnis* 
fol 87, ubi.uide eius diflrer.& quid fignificenc, h^c^n. in acre . i.Jlieth^ 
circa terras regiones exiftentc fiutit,e fomitc lento> &^ftuofo^ 
uelcalidoj&ficco^deirfQj&uifcofojUt Arillo. ait. quare huiuf- 
modiuapores qui c terra cleuantur talis effedemonftrant na- • 
luras.qui facile putrefi:ant,& acrem inficiant. i*Mmh^ 

Alii inquiuntsq? huiufmodi ignes dominium alicuius Aftri 
oftendant maxime Martis^ut Alberrus Magnus ait>a quibus pe 
ftem efle timendam iam (fiximus dcbent autcm cllc crcbri didi i *M^*io 

ignes 




T S. A C T^ A: T-V-S 

ignes fi talia porfenderc debent , na paoci id facere no pofsific : 
Neq; fic praetermittendum cenfiii, g> iib" nicrito repreben-^ 
dcndi fant , qui alFercre non tiroent comecas,quia fiat sb exha-- 
Iatiomb.calidis,& ficcis, q humores pofriint accendere comple 
xiones xiifterapcraread caliditatc, &ficcicate,& idco peftem: 
dem6ftEare,'& etia caufSre.uieram fie quidem cholerrcaram,& 
acatarura ffigritadinam cfl'e caufe po{Eint,at peftiswfnj'ideci,^ 
Eft qui Aaturano peftemdemonftrarb conieias afferit/^^^ 
foil Auic. fententia, n€cimuriaiib %nainaiu&inal^^^ tcm 
pore fignificare,cum fit pcffimiim,utanteadi<a-u cftitifer tern-; 
pora rotius anni , & xtii teftatar Cdfas 1. a. primo, ucinfta-di. 
tam. Seneca iaquit comerarum cuentus non tantum tientos. 
ac pluuias minari,a< Arift.. nolait>&d-tomm<arinum fii%s^^^^ 
reddere, & certe obferaaram eft qaando apparentj^fuBlVqui^ 
aiiquod infigtte malui& lice: bonnnj qoandoq^ fut^cqiiutttm 
fixiffc uifura fit,non accidicinquit -Cardanusiqaia calamitas u- 
nius cftfortiina,alteri;: ob id ^iqaado cr^dirameft,qd -Ixmuni 
fignificare pofSnt. • .,• - ■ ■ ■ - ' . ^ - - 

^ ; Sgnificam autem femper.%ft^es-iraiaod^ 
•i natur nitnioscwntcaac infydcium conwitiom 
i.'a ' humid.mox ficcitates confequutur^ut fupra ex quib ficctaub.^ 
^ * &<:aloribastunc,ueipoftfiicceduntpIafli2magiii,5tfiDur^ 

tiones aquarum,& quia cum fint natur^jgncsjcxurunt hiimi- 
dum,qiiidam inqmr,perimunt reges,principes, & tyrannos.& 
fapientes , & laate viuentes , & ideo magnam parrem -eorifro,, 
qai in prerio habenuir . Cccterum cur hos poKas.qiim alio? 
^ononuideo. - ' : . , / .■ 

^ Et quia inquit torrent humores,ideo efticiunt irf plebe ma 
gnascogitationesj ex quib-feqiiuntur fada incredibilia:hoc for 
te eft verifimilius , quin fequicur naturam bilis,& multi^inquit 
. corripiuntur melancholia, &:fiunt a!ieni a commani more vi- 
aendi,neqae hoc prater rationem, quia eft hie afFe<aus hurao- 
ris raelanehoiici,quiex aduftionehoctenapore fiertpoteft,ma- 
xime in calidioribas,& ficcioribas.,uide inqaic oriuntuE fcdi-- 
' ~ tiones,&fadahorrida,& fea:?,videapud earn piura alia fluis. 

Coeterura vt ad propofitum reuertar obferuatum eft mulco- 
tics ad Comecas,&: alios diiStos igncs fubfequutam peftem, fic 
Pater cob, & vopifeocoafiiUbus orto comet?, maxima tem- 

pefta- 



j^l^u^yrhcs^^d^^ > : v : : vi ,•^- 

Ica% v ycrum hoc^^^^ Cro i lo 

Ad rem noftram ikciunc magis Qpmcc^ qu^^^annp ^[1 

cor?iparabilc$r&P:^ft^l?SI^ 

in locis.en iurutti ^a4>mqdQ . tn^^gms Jcotacibus facric gA» 

His cxxam nottris temporitus Cornet^ ^tppam^f? j^t^ p 
j^aibos mult^e cakm^^^ ; - 

Videntur aucem maxime fignificarc fapcr ealoc^maii cafo-T 
i:eniin<pk Cardai^ttS^acf ^^li^e^^gai^da^^ 
rioaes^mnc ppnfSmutnjSgmfea^^ 

pra terram manef fcl^c tti;il^^ ; ^ ^ 
^ Ha;c uera pro riUttcfiiffiti ram ef&caaam ac^ 

curiofiasinuefti^ntc^ uc (mrri de Stellis>& Cpmetis^ Scdcff^ 
dedbus loKjuimut quid temcr^ aut iiiipudaiter >aut 

Hoc iblum adaotandum^uod refero^^^ comecas appa Cratd f ♦ 
ruifre,ciaas conftat fupra Lunamiaiflegcnicas,&:unam abocci epM^zo*^ 
dente in or icn rem, alteram abprieate in ocddenco^a * ^* 

contra Arift.& aiios* 

IGNES IN AER.E APPARENTES 
quotuplices. Cap* XIII* 



C acaliquid hicdicamus dc igne ifto ia^re^ 
parcncc^&de diE illius. 
. Dicimus,quod ignesin.^cre apparei^t^^i^ 
fancmociauel quicrcentesjqaiiQOttaitar^yei 
\ , mouentu^^fi niotum cocfli firmamcri>&iUia$ 
motum fequuntur, & dcicrminarum aftrumj 
Vt'g. Marrc, quern ut plurimiUiifcqaumur^&diaintur huiuf- 
ttio^i ignes. coo:ieta^>&: qtiia ,ep, ur dixi modo moucntur. , «o- 
turn ,ortum,&: qccafum vid^nui^:^ qaps comecas uerifimilceft 
moueri cum acre in quo acccnfi funr>qui aer^ut dixi feciandaci 

L quos 



'4- T ie iCIC T A TVS 

Sfai>s n^ctSt ctt^ quoaccefiis eft aid cceli mottim: ta* 

hsfuij:comctailkBarbata,qua:d^^ i j^jj. apparercc<^pit 
iiobisjdie:! z;Nptfembrisy& quoti^Jc appariiit^ ufque ad dicm 
; *i^o.Dccembriis fcq^entts cmfdem anni, & dicum, qiiod ueitc- 
, rem feijaebatur ab Mience in o<xidcittcm,hccc haec motum> ut 
^ iupr^dixirioniemper^^^ m ; ; 

; Alij fanirigncs qui mouehtur nroB motn coeli ficati cornet^, 
^cd quiaignis acccndicBrin una exx^ 

"ttiSiiettnr^afd aliani^excremititais^Siirjilem nidi ignem de anno 
1 5ao-dc Menfe Odobris , hie eft ficut igni^ in &np^ ^C€id^ 
ttfminaia^ qniab cxtremo iWquo acceniiis eft adaliudexrrc- 
mum moae£ur>&fi%nes omnes,qui Hiouetur ab Aiiic.Roih<^ 
toi'dicnnmr^^ " 

' Ali) fontlgnerquiefc^ qui fiant exhalationibtts ^Lcccn^^ 
jfe^mnitni^fed^in aliqaa parte aerisdetetminata eodesn tent* 
pore tota ^qaiigrics eoufqaeperfeuet^ nonae^ 
taferio iHi faggeritar, & habent diaerfas figaras.f.figuramco-^ 
!uirinataniiqaadratanj3& fimrlem aliafe prone comingirdi<aaaE 
tofealationes figurati talis fait ignis , dc merife Apriiis die 
1 hora nc£l:is, & foit dies Veneris commenidrationispaf^ 
JtomsDomini noftri lefu Chriftifcruatoris humani generisiCui 
ingensficcirasfubfeqmicafair . ^ 
• Talem eriam Rom^ cam efTem annis ckpfls obferuaai > Sc 
de Mcnfe Marti) i jSa.alcerum. Videbacur hicaer aeliiti Ga^* 
boacccnfus,& n)ulramaerisregioncm occupabac- . 

C^uc^ ignes Aaic. voeat Afthur. ScCi defcendanx dos uocat 
tiehizit,&: fecundu Auic.fi de Menfe Ca^utumno.f.frequen* 
%cs apparcanr.peftem inferunr^qu^ fecudu aliqooruniopinfa- 
aemaatan>Boincipiet,& !enfe proccdet hi€mc,&: uereJn 
te feuietj&autuno iequend.admodum inteftabitjin poftrcma 
kntem parte itftatis ,Sc autumni tempore^peftis , & aeris pu- 
ki'cdo uenit inqaic Auic^fortej quia corpora ncftra, tunc fanr 
magisparata ad laem talem fufcipiendamficua^ & alios etiam 
jQiorbcs tafcipiendos^iu fol.fcq. 

Obreriiarnm tamen eft huiufmodi ignes apparuifle^ &: ram^ 
nayattxaliadmaian)fabfequucifm foifle peftikns, kdCiccii^ 
tcs plnrimas J utamcadixi^ii qaai tandem feqaebaturingenrct 



t n i£ ^ E ^ t M. ^ 4* 

Sttamca ft^en ter appartierin t ao» cwnst^fiiic^fB^tioniS 
fe^runtalia ctiamf attciKlen<k> & {iipra<&ci,4iccum- - ^ 

isuaeris pluiiiam fotacam, & tamen iK>n piaic, tunc enim fign# 
eft aapores impuros ialere clle], & iaeo fernari> & idco aeris^ 
tcmperamcatu corrampi> maximc fi aufter flauef it leuicer pc^ 
inulciim tcmpas,repkcenim putricbs uaporibas acrem j & ih# 
calidicate.Sc liamidieaccpatrcdiaem exatat > unde p^fti datui? 
occafi&,eum fiaunfenfus a cota fbb&acta homiaibus^ Voliiot 
aac^m V q«od fi fdbfolanus flaaerit qoapdoqueaifn Aoftro # 
quod quia fiibfolanus addit in calidkare Auftri conferuan^ . 
do fortemcaliditarcm ipfiasin hieme , namiaradiiSrum cft fa- 
pra fobfolanum auftrocomj^ramm cfietemperatum £<xaadtf 
Auic- quod tunc hicme excitabioH: pcftis^ nequc acpe<2:abie 

<Iam pr^reTca acre paucitas piiitii^e adbft cum firigorc mal- 
fo, qaodfcigus fignificct iBukitadin« aap^ram-m 
toru,&deinde muitipHcacur auftcr, ^comarbator aer diqai* 
bus itebas , deinde cUrificatur poft hcbdoniadarn uaam ao^ 
fopra>uade demonftf arur illoru uaporum fubtiliacio5& ad tni- 
nima miftio cum acre, fi enim iw^^^ 

retu iftud uaporum confumprionem argaercc . Et accidie 
frigus ia no<ae>& ia die calor ingcns ; quod fit , quia uapores 
aquci ob folis abfcatiam ad aamram fuacn redeuat qusirigi* 
da,& humida eft , atin diea calore Solis acceafi aeretn admo^ 
dutn caUacianr,uade homiaes iaquiuac coaturbaatur,& uclur 
^^efocatioacm Xeaiiunt, qaoaiaax cor aotibene abaere illo 
3inparo,& cs^\ido^ eueatari potcft^Tuac eaim febres peftiletes,^ 
&aa|:iolas, & morbillos fecuadum Aaic/ofaferuarcdebemus^ 
Siaiiliccr quaado xQiSLte aoa eft oilor uehemeas, fed eft ae-i 
hemeas coatarbariOj& matutiaam cempus alteraturad frigus 
cb uapores;,&: alias caafas iam didas > Sc in aummao iam 
^ igaes apparca t,& alia prasdi^ > mac eft figaa pcftiieatiae : ia-^ 
quicAuiceaaa* : : 

i.-Siarile eft ligaum quaado uidei^ia^ aaoacreaialcemSi 
aicibus muitis, & die aliquo clarificari, & folcm clarum <Hirii 
& alia^diecoaoirtmri^ & oririiaiielamimbus acbuiie,^a£e ui- 
dcijtur ficac paittis,peftisiu|ttr« fiuit figna ; haec;a*acremde* 
-.1 * ' L a moh- 



T ,R 4 C f A T M S 



Quod £ pcnje confider^^^^^ pr^iia:a:figaa ab , Auicenna trai 
dm mdi^imm mM. ^Mud? ipf^m tiay&;. infer re- ©ifi quod > i 
^uamio a^r repictiir iiaporibus , id fit canfe uen coram aii* i 
firajmm,, ml ommdm^lcumx fpirantiu m>^fitic ob ^lias caufa^r ; 
qm e J£ iam di^i$ conftanr> neqac fi uapores a fole uincuaior > 
ji^ue nvpluiiiaTOi^fobante ,:fed in aete { at itno i^bo i 
cxpiediaiTv^g^maQfim^ v 
i Ntr<pipab^ irnpuf um aerem deinonftranti, : 

tam^rmligftitarem acqmrere^ uc 

. H^c aace^^ licet quGais tempore, mala cum fintymalum pr^ . : 
s^ij, tienr>mtiimiiOitamc I 
fil^mi^ij^tnc^pe aUud ttmp^ i 
ainque ea generis fit,qais uari js ratiojiii^snocct>pri£cip^^^ au: ; 
tmk feXMm^^ eft^aacumnus fi: poilhiemem aquiloniam , & 
oer hi|midimb& auftralc,& seflatec^ficcam fequacurj ut prima i 
ftohii^. P^^WiOTajumhabemr*^^^^: : - i 
. Ad h^c morbi popukricer uagantes jucpla^ icgros pc | 
rim^tes peftem infeft^^ uelafe \ 

^ alia caulaexdi&isinfeftarepoteft. 

Sicfilumbridpopulariterpucrosadu!tofque|infc^ i 
ftcm pprrenduntyimo inquic Ficinus, qui tempore peftis uer- ; 
mibiis iaborasr^ pefte affeiios efle pofliimus dicere vquoniaia i 
qu^ ebs gignic materia , ad peftem non minus eft diipofitaj^ . 
qaamfiifiirad igneni. 

Priegnantes ctiamex quatbetcaufaedam leui aborri^ i 
cx di^s fignis > fiue quia aer malignitate fiiauires prbfternit ^ 
qui maximeeaslaediri^ quia plurim^m cx corefpirarecogunt , i 
uiiiip loco patet X de utero gercnti^ 

Exanchemata etiam,& eccliimara> ex quorum gcnere^ario : 
lafj& morbilli exiftunt>de quibus infra> pr^cederc ipsa peft€» ; 
folent> atque earn concomitari^ imo quod Aoic, & RaC inter ^ 
morbos peftilentesipfosreponfit>licet urplurimuabiqueulla 
pt^ftilentia graflentur: & ideoillos pcftilcnres , fine peftikntia ; 
vocatFracaft. r . • 

Huiufmodi fi3nti& carbuncuIiaSc atij morbi cxittofi> &: fala-. ' 
cis fic papulif uulg6 po t cechie, fegni>& Hifpanice tabctdiglia 1 



n p E S T E. 4j 

febres peftHctes fy nochas comitantur at plurimum: concomi- 

buiuftnodi lymptomata malignas fcbrjes foli^^ conoraitari cb 
ingcntem •f. pua:e4inem exifteptem in noftds corponbus.hu- 
iufmodi ctiam putredincs cum leaem occafionem ab ambiea- 
te habuerintjpeftilcntcs fiuptjUt ait GaL > 

Sic fames pra^greflaob q^amcoadi faerint fepmines aefa 
^pc0imis,&: maltlucci cibiSjO^ 

*Us humoribus pcftem powndi^ ita ut m Proiikbiplix 

>^fjLQ ?mjuog y utcx Tbucid*eriampatct,ut de annct 1^9 1*& ^* 
1592; obferuatum eft in ilHs r^ionibus > ficud,€d^^ 

remE.^ , - ■ ■ ^ ^ ^- ~ ■ "^-^'^^ 

Dicantqiiejiquod m^irae efidmendapeffisfipoftaGnofat 
caritatem feqoatur aban4antia > <jma ;a3m:^ corpom ^melica 
fincs& ramen replem mdis famiiMa>u£ > S^^ 

inagis l^duntur^non pura enim * ^' ^ 

triesy tanto magis iasdcs, & pneferrim^ qaia cx pra?greffia tita 
eft uerifimile ctiam cbftru^ioncs in uifceribus fe^as fiiiffc^ 
quas. ex ccpdofiori cibo poftea augcri eft ncCefle>& ideo ct pa- 
trcdinem maxime in corporibus ex pragrcflb malo uidii 
bilitatis , qua* quidemuerifimiUafunt , non rameniB6inmba$^ 
cx)rporibus ucrifican tur, ramcn quia^non ieodem mode patiun* 
tur , turn ctiam , quia quandoquc potcft bonus uidus uincere 
maols huraorcs, & ob id, tcmporibus noftris pauci « 
poftquam abundanriam bonorum cibo- 
rum nadifuntjobiercacumia 
penuria plcriquc 

-mOT- ' ■ ^ [ 

tcmobirenfi 



ts- 




T R AC t A f V S 
p ESTI L€14TE S MORB O S ESSE POSSE : 

, p ifficiatw Gap/ XIV. 

iE c qtiidem per ordinem ublui dcfcribcre i i 
quiafuht digna wrifi^Ieratioftc ^ ut in omni- \ 

fufpedo pcSsVLiccc fi rea^omnia perpcn* i 
^ dancacjciaramismttullumdieccrmmli i 
iiPiii^iifi* quodpeftemfumtamdemonftcct* 
Tu re<ae fades fi quando pr^dida figna concurrant, {kkcm i 
in parte,corpbra:adQerfus tantamlnemparau^ris^ 
. Ex di^s fedie eft cognofc^^^ peftis oriamr a fuperiori*^ 
. ^ bas^ an inferioribas^an medijs mufis > & fi afe aere> aqua, aac ; 
* 'mra^autdbis^aafitcttincont^^^ 

; Si enim^Ucec mala m^ntar , aon tamen de iino ad alium. i 
uanfcat mm conragio,nullam adefle coiitagium manifcftutn [ 
■ Mttlcipratef ea Sfpatant, an ficati datur ueneaumMdanv i 
calidum,fcdctiamfi:tgidum,ita dari pofficpemsfm^^ 
qubdfadlefoiuetar^ficakgcrimusqusc j.epidem.j. & maxi- 1 
me i5*diaa funt,& ^.epidem.y. i.fi quidemplures raorbos : 
peftilentcsfinefebreibiconnumerantur. v 
Sed hocpamm refcrr/acfudixiflTcquod licet tempore pe- 
ftis, maxime quando ab aere proccdic ^poflunt pmnia morbo- 
rumgenera fieri, &etiamfebresimetnutt,enic^ , quod tamen : 
omnes morbi tali temple terminanmr in peftem 5 quomodo : 
aatem peftis nos affidat.multif ecquirunt.Didmus nos breui- : 
ter.quod non Temper eodend modo,%uidem aliter nos aggrc-; 
ditur,qaando a fuperioribus>quando ab inferioribas aluer,ali- , 
ter fi a raedijs caafis procedit.Si.n.a Diaina ira prouenit no cfl^ 
iueftigemus^lmdnifi>q>Deus optimus maximus utirur hoc,: 
uei illo medio,qnque nullautitur, fe4 fob uifu fuo id prajftat. I 
Simediisuiitur, fitpeftis'^^t infr'a^ticam . Sinminimeitafe-; 
aMmeft>quiailc illi placuitqui cundtafolo nntu gubernat, ^ 
Si m^iate aere id pr^ftat>hocmodo fi^ peftis in nobis,quia: 
Ft Ude acr gpando infpiratur/ebris enim in peftilentis aeris ftatu infpii 
PWM.4c ratio patiffimum eft caafa^inquitGaluel per occultos meatus; 

ingrcditftr 



ingredimr noftrum jcorpos^re^apetk coryipfiti%uc^^^l humo- 
«s^vei ffirkusyvel fubftanri^^ tmh^cm^m, unde febris 
.pcftilens>qao<i fi alias partes inficit, alios morbos^pcfti- Gd.lM 
ieDt.e$ par it^Hjfque tantum noccCiqui a<i laeniipftm fulcipicn ^iff^f^ ^ 
^am paraafam>v.ca Gakn.pacct^&ab Aaic^^^^ ^^ic. 
iupradiximus. : ; : ; ^2*51* 

Alij dixerunrfpiriram uicalem yenenofo iUo;aerc> qui mm 
infpiratar^tum per cutcnij.& acterias ambitus tbtius in mx^s ' ; ; 
jiQftrumingredimr,«c a^Gal^^atert i akcxm^ ^i«a ikilius,^- 'Z4ri> d 
rims aUeracar , dcindis pufr€f44tionarifi«i,<|tU5:e3QX D^^/c^ 
latim ferpir> & augctut doiiec bumories a>rdis pttfrc&ai^', ^ 3. 
& ab aliena ,ac pucrcdiaalicalidkate ;uj€endantar, tcncll|0^r;- j^^^r^A 
dis fubftantia-m aiffici divto^m^ Hiocpcr itotamxocpBS^^- * ^ 
iidiraremdi(a:am dil!iindi,ynde fcbris|^ : 
parj:csafficiuricur,& tunc bamor^s a^^^^ c > a v 

partes fcrreiJC^aeuncesillosaiuerf^ : 
o:^ permitmnr^y rwie membra npbiba>&,forria ad pp^da ^m5- . 7 . 
d:bria eos cxpellunc , uel ad catim„uniaerfa , aliain uc parteqi 
debilem,yc adinteftiaa,ande carbancuU^ubones, pttftula£,dui 
jauxiones,& alia huiiiftnodi fymptomaca dc.quibus irAa.^ : 

Verum ia hoc i^ieo iudicio crraDt ifti^quia 
fte fcnipcr adeffe febrcm ad quam cec^ra /ymptomata fcquaa 
I ur,quod iiccc,uc plurimum uerfi eilc crcdiitntts^can)€?n no fetn?' 
per.cum eciara dentur alij morbipeftilentcs fiije fcbre ^ & alq 
quorum fcbris eft fymptcma > ut loefs di€tis patfcc ^ &: quia 
fupponunc, in peftilenie febre omnibus fcmper primo lpi?» 
xicus afficiaanquani ad alccracionern promptipr^s^mox humo- 
res , & tandem partes folidas ^ qaodtilfum cil^ex hoc conx* 
probacur. - : ' - 

- Qaoniam fific efTec fcqueretur cum ad /piritus yiiitalcs & 
iafFcdos neceflario j &c ftatim fere mors fcquamr , quodomnes 
peftc afFedi fubiro omnes fere accareniur,ut infra patebir, 
quidquid in hoc ValeCdixeric^qui crcdidic;quod fi darerurfpi* 
ricuoia pcftilens>qaod non elfec pernitiofajqaod ciifcbrium pc 
ffilentiahum prop rium, quaff, quod fpirimofapeftilcns >nihil 
diffcrarabalijsepbemeris. -\ 

E% licet uidcaiur ucrifimile , .quod primo ab acrcpeftilena 
corpus noftrum ingrcdicnte alcercntur pdrno Ipiritus^tamea 
' ' noa 



A C TAT V f 

iion^ hocfequitut ipfos ftarim CQrrumpi5& peftilStes rcdiij 
iadlias-G. pars tenuis alteraturquamxrrafla^ut ctiani Gal. teftar 

; tar^tameapoftalteradoneittnoneftnecei&riupartem^ 

aut fpirims dcquibis nuac loquimur, calorem io habitum con 
traher^i^uod^damaidit Nicai;Flor»^c nos ^p^ 
, mo. ^.cap.i.folaj. eoq;magis>quiapoiIunt humorcs cordis, 

'^ fer ^^^li^^^ partes aaalogiam ad peftem habere,& non fpiri- 

^*cap.4* ^ ^■hamoresfolidasuc prtes cordi tamen ipfos non affid 
% ; *pefteiUm'4dtercntur ficuti eti^ efTe tanta analogia ad 
' j; ; .^rrcs folidaSjmpriusipfasaffidantw 
. , -gaat noiP <jua!itaab.^jmnifeftis5 UC pa I 
^ * ^ ^ ^ faccyfedcoudtiicria qyalit^tiSjfiuc a iota iubftantia,tit cxempio > 
^e/ 1 H^. wagncciSj&: ferri, fici;i poffe dcmonftrar Galen, liceu n* inquiz 
fac* GaL rucGefliane,ad id quod euacuatur^prius trahaturjquod Ic- I 
5. eiufdem ttias.eft,tamen in feis^u^conuenienriaqualitatis tfahanr;>non- 1 
15* nunqusa^>qaodgrauiuseft>priu$fiitafbrsmleri 1 
<fc) id magis cognamm natura fir^Sc ium 
; Condttdendam crgo>:qu6d Kccc qtfse ifti refemnr , ut plu« 
rimuniiterafint in peftH/ckataere pcftil.in humote accenfa^ 
tipn camen uera funt in aliispeftil.fcb.neqj alijs morbis peftil. I 
Addc qd utintomtruuidere cft>q3nunios>exiiccat5marfupiu ) 
minim^^quiacito ignis uel flammajronirrui pertrafiry& poftea I 
numos obaians illos affidt cum marfupiu miniinejfiG fpiritus a 
peftilenti aerq pertrafitur^qai aer in corpus folidum cordis im : 
pingcns illud amcit,fpiritus minime illos quippe cito pertran- 1 
fiesjut nonnulli ct dicun t>cum ergo una non fit peftis caufa,ut ; 
fupradi<iam^ft,quandaquidcm modo ab aere,modo a cibis, 1 
modo ab aquis proficifcitur^aliis ue diitis caufis, non bene di- 
ci poteft q* modus Unas fit>quo corpora noftra afficiantur in pe 
fte, quandoquidem fi aer per fc eft caufa^uel eua aqua ftagnas : 
uapores ue ab hacuei criama terra alcerari qui acre inficiantf 1 
bene poflamus dicere,& areipii:atione3& a cranfpirationc cQr : 
poris noftri nos affid. 

Verum fi cibi peftis caufa fiierinr,aquaue cpota,aut aliud fi* 
mile aquibus gcncrantur in noftro corpore pemiciofi fucci^qut"' 
poffeatalcmputredincm,acuenenofita£em acquiranr>queato 1 
la fiibftantia aobis adoerremr^ id non euenier»qaia> \xc\ infpi^ j 



ramus 



? D E P IE S r T 4 J 

Etmns aercm 5 vet pier tran{{^axionem >iipfe iDgrediamr ^ i^* 
ftrum corpus>fed quia ia corpore noftro putrefadi > & fcarte& 
quando habuerint aliquam oecafionem ab aerCiCor eias uefpi* 
.rims,aut humoreSiaat partes eius fbiidaskdunc, & hocquaa 
do fit febris pcftikns>ntnifi fiercntalij tnocbi pcSalcnnQLi cf* 
fccafficipartesilkMn quibusmorbi^elfcnu, i^hl^^^^^^ 

Vndebrcuitcr concludamii5,qaod pefto femioari^^^^ 
bus fupra^fiue in noftro corpore gigaamr,fiuc extra corpus^ 
^d cor peruenerinr peftU. fcbrem gmci^nt. Si ad ^ias panes , 
alios mojrbo$ peftiienres»fiafFe<aio communic^uraeri^tiata fi 
in nobis c^qfaiftoriim fii^ic,pofle poft^ ad alios cou^ium 
tranfire . Nam mmed^nteificcoat^mm^afioqai minime li^ 
cetmoii)ipeftU^o^as,&peftis ipia^^t;.*,. :h : : : . i 

FEBJUs ^isxmnmxm differentia s 

efle tres. Cap. XV* 

£ R y M qoonia iam promifimpsde fcbre pe* 
Menti dicete^ & Sami diximus^ <pi 
in corporibus noftris fiat omifla ^ nunc cias ^ 
.diffiiiii&t&,quinitte 
dicemus cum qaomodoabaiijs pucridis^iffe 
: .rar>agenius; veniamus ad cius different 
quibus mulci contendanr . ' 

Dicimus ergo eius cffe tres fpccies,nimirum diafiam^humo 
ralem3& hedicara.quicquidiri hoc muki dicant. 

Diaria eft qa^ in fpiritibas,accenfacft,& intra i4.hora$ enc 
cat/piritus vitales , & ftatim toram humani corporis fabricam 
corrumpcdo/ua malaqualitatea tota fabftantia mfenfa nobis* 
Humoralis > qa£e in humoribas accenditar cafque corrum- 
pic cqrruptione a rota fabftantia nobis offenfa^ eius pofllinc tot 
cfle differencias^quot funt aKarum putridarum^ prout^f, hnnc > 
aut iUumhumorem afficit peftilentia, ut plarimumjtfi cotinua 
cft,nam nan poteft effe febris ex maligna humorum putredinc, - 
& ad quictcmpcruenire>tnquitGaIen.5.Aph. 4}.&qn$ to- 
tnm fanguinem contaminat, quia inquit Nicolas, aer obaiac 
omnibus humoribus,& id^o ex diuerfitate humorura fit, quan 
ao diucrfos humorcs inuenit.>pr optereafitaiios hunioresfan^ 

M guis 




T R i e T A T V S 

vi«rit erit cx fynocfa^m aliqimr & hoc quarulo ab aerc 
orriuuhabcu 

(^od fi orirctiir ai^sqaay aot feudtibus peftilentibus: noftru 
corpus ingrcdieDtibuSjUC plarimiHii ioquit N ic. eflct flegmati 
O >quim-pi^o occarrk ftegmatiinftoi^ 

Adde tu> quod £ ec cibismtcrctor maili fucci , quod diucrfe 
erfit febrcs^& ^^|morbi>vt a^C^^^ 
Eiucd,prom ^iiot aiua:& 

inftituca^ & ^ia huminK>di ; corrumpuntur eniin fuccia cibis 
inalis orti>& unalmim CQrmmpitnt humorcs, qui in corpcre 
a<fccam,ac proiDde videmr uari^e effe iftae febres>ramcn omn cs 
BialigB^ -&ar anMcpotif^^ 
ftul^ diuer&, & ulceranoc^ ia ^orporibuSya q^ 
qii^dam fanicsemanat>iclior ue fa;cidus> & corrodens flaui co 
foris,fel mixtiis ex flaao, & jiigrby qiibd his m>ftris teiipori- 
bus etiamobferuacuin fiait. . . . - . 

Tertiadifferentiafebris peftilentis cfthcdica , qu^ in fub. 
ftanuacordis permanen^& fixa.eft^de qua etiam Galea, j^c 
^ Pr^e&*e^ul4*& luo.Meth.iofine. 

^ BILVVNTVR RATIONES CONTRA DICENTES 
non dari diclas trcs fpecies peftiienres febris, & primo 

quomodo Ipiritus corrumpi>& puirefieri dicancur. 
^ Cap. XVL ^ 

Ed di<ais.mulcauidenturcbftarc^& primo 
non cffe ucxum dari peliilenrem diariam , 
quia non eft. ucrum fpiritus corrumpi, neq; 
putrefieri^quod ueru poceft effe de pnris fpi 
riiibus>fed quando permifccmur feminarijs 

^^^^ ^ d:<a:s , corrun:ipiy&: putrefieri poiTunt , non 

fecus^ac aer impurus corrumpitar,& pucrefcir. 

Claruie^eftetiamex uitiofis fuccis.& ex aeris malitia ,&:cr 
uenenofis faculcatibus^uc ex animalibus^qu^ uenenumdaaanrr 
fpirims corriimpf,& aGal i2.MetL 5. conftac ipfos fpiritus 
<?orrurapiex animi affedibus cxingentique dolore , ex eoruna^ 
immoaica tenuirate.atque cx rariiudmecorporum ipfos con^ 
tmcndnm^msi maxinie exprohibiu refpiraaone,& nuirimct^ 

dcfe- 




ilefeda * Gar ergo npn mmi ai> a^xe pcit^ lente (cmnm^BP 

peftilcndbusi ... . ^ : . r _ 

^ piitredinm; eciam geq^raiiccr. lanipiaip:,quajMC 4, teoi:. 

contingere poccft,unde etiam fpiricibus,ut pacec a NfcoloFlo- fer.%M.^^ 
remino , & ut fupra dixx patec pr^cer ignem omnia pucrefieri 5. Ct^e* 
poffiint ex 4.Meteor. i . nerum plara ii qa^ris , de hac que- 1 5?- ?^^;r. 
monc^mdeyaleCnua^hscfiaifia^^^ .... . . contra La 

r - . , : priliam* 

EPHEMERAM SIVESPIRJTVAXEM PE^mEN^^^ 

; .dari,& he^icami. ' Cap. Xyil. , - 

R G O d^P ob di<aas^ caafa? Diari^up fi;brcrii 
peMeAt^mconftat^j^ 
ni conipniim 5 fi^uidern ?am potiflSma c^ufa 
febris peftikn tis fi; aer in^irams.uc primo dc 
: DiffifeK4,habetur>rau^ eft i^nloGiirn^fpiti 
tus 4 taUaqre pc^mfici^^^ 
tia fiat febris peftilens falteni , uc plarimam > ur loco di<3:o ha* 
bet:ur,& Diariariim potiffimacau&.fi£ excerna^ut faislociscoa 
ftabiCjCumdefebreephemara, & putridaagemusj nonuidecur 
cfle abfque ratiane peftileni;em effe poffe diariam . 

Nequeobftat^qaod ipfeGaLcpdemloco depifEfcbaaqui^^ 
COS peftilenri febre cirius afficiiquibus ad putredinem {ant hn, • 
mores parari,non enim ob hoc negat fpiricus, & partes etiam 
folidas cordis putrefieri poffe . Sed innuit peftem maxime ac- 
Cendi in eos> qai humoribas malis abundant ; quiamaximc 
hi ad peftem font proni 5 & tales humores magis 
peftem fufcipiendam,qqamfpiritus5 & partes folid:c,quonim 
tarnen contigerit ob analogiam fpirituumjuel partium folida'^ De qux 
ram cam pefte>prirao fpiricus , uel partes folidasafEci , quam ^naL hf^ 
humores# €ap,2o. 

Hiacfir»quod aprincipio poteft dari he^ica peftilens X 
9b di<5tam analogiam*Nec obftac > quod uideatur Galen.dicerc 
contrarium X. non fieri hedicam a principio > fiquidem etiam i^de^jff. 
ipfe eo4efp ca^p* inquit , quod qui calido j & ucco funttem- ^^^^ 
RcratuefliCQ 9b apcitudinem ftadm a principio febre hediea 




lA X capi 



.^'.^ T- R'A'.X" T A T V S 

CMoi poflbnt,prscipuc fi ttigilijs,& cutis afficiunturi& tetpivu 
du V5antur,& ira,aut m^roreaftatis pracipuc tcf ore compia 
tur,WBdefi ob taltm apwraaiijem feciie apxindpi^ 
mi Pul- pi^H^ttrr , wtflto magis ^ qaando aoaldgwhi habcnr cum^c^^^ 
J^'s ftrap' ^Bffi ea poteniiffima<aufa,t»«damitote^^^^ qapd ip- 

tttL fmin fe <^firraat j.de praffag.ejcpal. ^^^^^ ^^^^ - o j 

ttni NcQuc ualetcotum argomenfBm.qminqmantqiiowam J* 

^* toe. dixit Galxorabfctffntopatinon^^p^^^^ 

. > roarionero, & ad imnicdicas cordis intempencs,feqai m« 
. - V -4 uera .p.hac funt.namBeq; mflamniationcro, neque ablcelium 
>aUiur;Mtera'iGiigo temp^^^ 

lubftaniia long^ icmpbreiquia %uiiur mors;. -Paruef dia- 
mus fequi mortem ad banc intcropcricni uencnolam,ut «iam 
patebif ififta-Valefius cum dixilTet . quod hofum Feb.. Htatca- 
L & U.x, runfaliatftpatthidex cordis paffione,quibafda?n cnim siiquit 
arefeimntuni-cor , qmbufdam ettam adputrcdmem djifponi- 
t^r^Fopf » eius fubfaia putrcfaao ei 
\^^-^tkci peftifcirs , iHidecoBftat ipfum velle rorem Jplam 
cordis Wrieri \ & hos criam capit. de He«aica exempto il o 
cHcbniTinlticernaidprobauimusjprimoergohuxmduaccsift? 
cordis patifitur,deinde fubfucia cordis difponuur ad pucrefae- 
ri; fed anteqnam putrefiat . nx^ritur j per putrcficn autem n- 
teiligimus a femiJarijs peftilentibus a temperacRento proprio 
«arorali pluM degenerarc ob malam UlaiC quah-tatem, qua 
I dem a tota fubftantiailli aduerfatitur , \ euaperauone putrelabilc 
L nocatGalquando ergo dicimus (ubaantiam cordis putrefie- 

^^iMd de ri,^uidemr Gal. fieri pofTe non negate inteU.gimus , d.ao 
?rT. cx ri.;doaffid,r.onfecas,acuidetnusuinup«trefeto^^^^^ 
pi reinaoliomalatt.qualiratetn.qnamexp«trcdmeb^^^^^^^^ , 
debumraro pacrefcac, ita&fetninadida^malamfuam qualita 
■ rem in fubftantia cordis itrprimunt,licet fDbftantia cordis non ■ 
• putretcat,& itaimpriinunt,arpofcea remouerippoflit.de 
quafebrebcaicapktiieriteiraaatGal.3.dePrsfag.exp.&io. i 

■deD}ff, ^'^odaufrmdixeritGal^ 

4. ■ « q;iolicetargueTcnoneflehe<aica.quiauccuiq;patct.Dm- 
- : , ma'iam?utplu%itnumfebret.. peftile^^^^^^ 

pQirefc€tibus,taro enim fit pcfiilens heftica, yd ' 



D E P E S T £ • 47 

He(9:ica>& idco QalcRUs dc ealoquitur , tan<juattrciepcftilcn- 
ti>qu2e utplttrimtitn contiiigif. 

Vcldicatmis/quotd non jniie<5tica peftilenti , tantum cordis 
fubftantia arefcic > & cakfic> v t in alij hedicis , fed* criam per- 
dudt ad pucredinem cordis fabftantiajii, fiue humidimcs in 
corde exiftenteSsUt fupradtximiis, ideo inter pmridaspoflc 
connumerari; & dicicur he£fcica peftilcns , quia cal 
peftiientem^cumdi^sfeminarijshabetfixiim hump* 
ribus> ncque fomice alieno indiget modo aUaruixt he<iicaru^^ 
licet ab alijs he<aicis differat , quia yi dixinon taritbrn alterat 
cordis fubftantiam > fed labem ctiam iilamimprimit modo an- 
tcdifto. 

Refponfioetiam patecadieo%quidicanrquod hccmpdo fc 
farisheAica erir morb^is tamenin fieri>no fe^us^qood videtac 
repugnare nature he<9:ica? v Sa:t enim eft meo iBdicio ad fee , 
quod febris hedica dicatur^ipfara eflc fiabilem,^cfix:am>folata 
difficilem veluti babitns ^ uel fat eft V<iuod habitum corporis 
prcbenderity ut primo<te Di&r.£9.habctu3-.Vt interim fbbci^ 
ceatn melius e(Ic dica:e> ut Valei^ inqtritTOorburn augeri^ad 
ia au<aum cffejquambabere effentiam in fier^ in BiAo eSku 
vel forte eft melius dicere cordis corpus incalefcetc , vei inot* 
Liiflfe , fic^icit Galenus 3,de Pra?%.cx p» 2,ex quo poflet did 
in hc^ica peftilenti cordis quidem fubftantiamin- 
cakille,{ed prajterea affici^thalaillaq^ 
litate peftilenti,qua^fcmpcr au 
gcndo proccdit uf 
que ad 

int^ritom > & fic eric putrefedio ^ pro 
corruptione fumpta ^ ttt 
dixi antea de Ipi- 
ritum 
putrcdinc* 




T R ACT A TVS 

fmdS PESTILENS QVID SIT, ET QVOMODO 

patricta peftilcns ab aliispucridisdiflferac noo fbl^ , 
maKgnitate* Capat X VI 11: 

I T ergo iaiii didis qtisftionibus 
namuSj4i<^niusiebrcm p^ftilentem efie ex 
genercputridar^m, eamque admcdum ma-* 
\^ ligaam^ qna^ non folum pr^ternacuraU^calidi 
tatCj{ed cxiamqualimre vcnenofajfijaea tora 
iubftarma Hpmmibus eft infenia j qua? mata 
jqaaUtas, vcl cxtrinfocus h^ec Griginem^ uel in nobis metipfis 
oritur . Cuius febris peftilentis pucrid^e tres func difFerenti^> 
.diaria>be<iica^ ,& humoralis, modoancedidto, non quod pro- 
^d^Mm^Jic0qLU€ dici poffic eo modo^quo appellamus alias 
heAicas^aut diarks, fed ob ^^nucnientiamiquam habentcuni 
i^s mode antediiSbo. 

Sunt etiam ali^e differentiae huius Ipb. ab accideniibus de^ 
jiimptai> quas hicconfulto oniitto ^ quiaerui|t not^ex figni$ 
ipfius febris peftilemisj^ re%a|ti. Sauusluerit quo*^ 

nmn di<9:um eft fcbrein peftil^entem efle jwcridaip^nuncdice-f 
ji^c quomodo alijs putridis differat, non cnim fola njali^ica- 
te^ ucCaprillus uoluir ab ali|s putridis difFert. Sed etiam ob 
mulca ali^imo quod maligna eft etiam aliqi^ pum • 
^^qu^ proptcrea maligna did tur J quia 
^p^at omnes^as putridas 
malignitatealiccc 
fupc- 

ji^ttir ipla a peftilenri, ad cuiusxi^ 
tiam malign? aon 
^^^catar , de qu^ 
pauloififira* 




FE- 




D E FEST:E.r 48 

£E B R I S PESTILENS P VTRIDA QYOMQDO AB 
,' alijs patridis differat , Sc de anabgiaieinioariorijai 
pcftilentiacum noftro corpore5& quoiiio- 
; <lofebrismaligna dicat. 

. ^ Cap. XIX. •. - . - ^ . 

i T pritn&difFertak^ij&potridis ,<juiapcfiir j^r^ur 
P Ienspurrida rspiffiroe:,& utpbrimom cai^ r^'^ 

fainexteniam baber, cam tzmcnaii^xnra fs' J.^ Traft 
briam pntridarum proprium .fit a nulla, & ^ * 
externacaufaoriri/edab interna, utpleBim * 

, . fliri^u.g. ohflriiaione,cacochymia,fiueob 

humorcs qnintkiteiiut^^^i^tcpeccsjixxs^ necefle 
firadfebrcmpeftileriteiitfafcfpiendamcor^^^^ „ _ „ 

ifta aptitudoiio eft cattfaf efblcntisiebr%fcdfc^^ 
qu^ ur plurinau ab aere peftilen 

canfa exrerna,& pofteavuel fpiritui,uel Imraores^uel partes fo 

Iidas corporis andogia, qaana cura^didis babcnt ioficiunt .^^ ^ : - 

Ettantum ualct anabgia diiaorutn feminariorom ad fpiri^ 
tus hamoresae^t parte5^6>lidas cordis> at oidwmus noniiui- ^^^^ ^ 
los tcmporepeftis affici pefte.qaotum corpora faluhnaeranty. 
aliosmalishnmoribusrefertos, & infalubresiramunesapefte J 
cuadercjobanabgiamquam habentdiaafeminana.cum hoc,-' ^ ' * 
& non cumiUo homine. Licet meo iadicio iaftias fit corppra 
cffe pura,& non impura^ut infra patebii.Data enina paritaie^ 
quod adfit analogia cum corpore pHro,& cum impuro/adlius 
itnpurumcorpus«fficitur,quampurumiUndeuerum crit^qaod. 
dicit Galenas impara corpora magis cffe apta ad peftem.dc 
qaa re infra. 

DifFert ctiam,quia in alijs putridis, caufa putredimseft pro- 
hibiratranfpiratio, fahem ut plurimum , de qua rc nos plara , 
cum dc febrib.putridis;& tamen patrcdo inpeftilcntctebrea 
caufa externa folapoteft criani oririjfdliccta feminariisdidis. 
Nbn cnim futncuiiiillis,quidicuntcaufara putrcdiDisfolam 
prohibitam tranfpirationcn>;raaxiracquia Galenus iib.de ItK^^Jniemp. 6. 
quali intern per. odauo a caufa externa putredinem fieri poffe,. ^ ^Met. 
uult.quod & Valef.difputat.Et pr^terea notavjimus ex Gal. ti. ^ 5- 
Mcikodi c. 8. omncm cttrancum calorcm corrumperc faeo)^ 

&pa- 



T} % A C^T A S ^ 

8c pmtciitum iimchcrejmodo iftc cabr cx trancust potcft e& 
abfquc prohibit tranfpiratione, ut putaa uehcm^nt:ij:alorc 
ambienris».Ciim cairn ambiensaer beae eft difpbfitus.calor em 
noftrum innacum tuccury&: conSmm^m^ uero affe<3;u$ calo^ 
remcorratnpit aoftf ixm^ut teftatur e^k^ luL Alex.& nos trac, 
1 1 .Metb* febre putrid.c. modo in cafu noftro feminaria peftis calo- 
^ ^ rcmiunamm corrumpust > tuncqac fit putredo uehemens in 

<x>rporc noftro naaxime qoando alia: caufe pua:€5^^^ 
' rant<^UditasX&buEm<Bras>uccali^^ 

• Hippo<i^.j.epidetnj^imrmrocona^^ , 
' eft :etiam^ , ■■^.^■■:.:/.u;■■::L^^ .> .. ' 

Pra?rerea calor febrispeMentisdiffert abaKis^^p 
ceilentia pa tredinis^^ & praoitas aSuBdaiMis humoris > inquit 
Galenus ex magnitudine putredinis cpnftiuc. Gum tamen inrc 

3*^^.3*23 rioij^^ioi^^iri^uideatur^m^m^^ 

f Superat eriam maligBitate alias putridas ^ ncquc idy abfquc 
ratione.Cuni enina,ur Ub.de Conftii:.ArasMed.T 

MaSgnl^ ^.maligtiii^febris oriamr> uelex jR^rahuinorum 

tusleb. tmm>U€latifi^rai>iUs,ueli5t«ginofay;a^^^^ 
! ^ ? ' ^^ ori^ 

cffecxndignus.taraen malaj& ingeps. putredo ipiu 

* ^" ' deremaligna>mala autem, uerbi gratia eritvuel cx uehemcnti 
' * humidicate,& magna uidoria caloris cxtranei,&: magna etiam 

obftru<5tione, aei ob malam qualiratem introdu^lam a didis fe 
minariis peftis. 

Vel malignitas oritur ex prasftantia membri ajfTcdi j^^n^^^ 
cum in peftilcnti febre omnes i&x caufe malignitads. poncur-. 
raat,nimirum humoris prauitasy putredinis abundantia,& mf 
bri afFe<ai praeftantia.quod membrura eft cor ; quod potjlSmu 
affici in tali febre.inter coetera.cafus uirru tis uitalis demoftrat , 
ut infra dicam ; clarum eft, quod peftilens febris alias maligni* 
tate fuperabit ponffimu,quia licet in aliis patridis afficiatur cc 
cor;tamen id fitab uapores pucridos ad cor afcendentcs , at in 
hac peftil. febre cor proprie aftedum e.ft :» ut iam didum eft , ^ 
afFedum a eaufa per ie maligna , & etiam ratione mak putrer 
dinis.ucl malae qualitatis. 

Diffcrt edam.qoia in aliis purridis > afiquis humor ex qua- 
tuor humoribus femper putyefcir,atini|ieftilenti febre, qnquc 

fpiri- 



^ E) £ P E S T 1 49 

^irims ^ qaandoqae foiidas partes j i^uando^sc hEti^orcs 
.■^£ca dixi ♦ " - ■ ' ■ ■ - ' ■ ' ■ - ^- - . 'j/./,.. . 

^ Addunr^qnod febris pcftilens eft, cam coat-agio ^ alte putri- 
minimcqaod ut fupra diximu$,uc pliwrimam ueram eft, li- 
cet noa fetnper* Si Hiftoricis credere fes eft * quod mmcu fedt 
£alenas>qai Thucidi4-aathoriTace multa dixi 
hoc non dabicet qais credere Hiftoriconir^qbleraadonibus* . \ 
' Br^^e^ / 
contagio^quando fiintaliquae^ qi^as cono^iqfbfe^ti utqite , v - 
^mpericulis appaaroit^^de qaibus cap.feqd^ ' . 3 

^erea foat aliie^m mod>icpncagiofi>at B^ 

i ;:FBBMS PESIILENS QJ^MODO A FEBRE 

^^ o^ pM u ^datur febtk m^gaa qaa* tamea 
epidemialis non eft>fed later rnorb^ 
des>{ea proprios coniiumerOT:dd:^t,qfi e«^ 
caufa eft uiAus rsuio propria > Geqae £chtis 
talis omnibus iiumoribas > vnitrs^ lociy vel re- 
gionis aonrisgit^putfcbris mictlra h^jet fimi 
!ia cum febre peftilenti, & fimilitudines medicos decipiuat ne- 
dum vaigares/ed eaampra:ftan£i(fim^>s> vc ab.Hipp. &'aGaL }* deHu^ 
pater, ideo opera^preciam erit quomodo hsec febris a pcftilenti 
differac docere,&ibrte volait talem febrem infcrreGaLcam di j^de Di^ 
xit dari febrespeftilemes > fine pefte> & vifiiseft eciam fimiles f,^. 
inferre3& l.dc Cibi>oni>& mali facci>& }*cpidem, abi inquic, C.j. jy* 
Q>,fyncexis uidetur eflfefymptomafebris^quam priuacim pefti* 
lentem vocant,cum morcales , vel citra pcftem pcftis corripiat* q^x. 
Simile inqaic j.de Pr^fag.ex puLfciendum eft inqaic nonnun- 
qaam incidece fine pefte hasfebres,vt de illis prodidemnt om- 
nes infigniorcs jnedici,de quaram naturacora difputauilad^s^ 
inqtiit ll dc DiCfcb* 
i H^eciebrisjeft iflM» qaa,at fk^^^ 

pe£echic,uel tabardillo Hifpanic«,qu2e corripitco&abitantes 
e^em domo, fiuequod cadon ui<9:ns ratione amnwr , fine 
.qaia contagiofi aliqaidiiabcnt inquit Valef* quod pocius ere- 
4o,quiauimab ca capi multps^ qaidUacrfo uiiSni atebanmr* 

' " K Sed 




T H A A TVS 

pr^cipuc cjuando aliquam occafioncmt^ ambience habacriiyc, 
IK dipra dixi » Sc tie CriC patec> 4C proptefcca in una tern- 
.pcfbitc magt$,quamaiiaoiififok0t,ua^^^ 
jf^qaanda fan^is ebulIit,ob feruoreiiJ cni fuc- 

md zed, iHimicttoribuisap^rent. . H - : k ; 

* ^* lodfNiuiil^ppayrcrea maaibus^^^ dorfo^&arcaliy- 

lft|a>riKfyac^ius;u€Utia^^ 

* fiis colicom apparcnres a principio 5 finc^i^ 
intelligopriDcipium,tcmpus fine fignis co<Jlionis,uct quod ali* 
qua Jacu^^aeriiJiatetjiit quando in 4appar ent^qoandoque la 
tuni 7. appar6ariretice ,ttt plarimum auurn fymptomatice ; 
plerumque femper adeft.grauis auditus> & deinde paraphrenc 
£&ri & uigilisefequuptwjUflitudp comis corporis fpoianeagra- 
ms cxtcnfiua , quaiida a tnukitudo^ ianguioe putrcfcencc 
jqaamioqi^ ukcro&jquaDdo bilio&s donuaator humor ^ ut in 
i^rfo^ aria?, lurbata: > & uebu iumcaiom 

^^t^loi jcapitis adeft^ud adcrit >hcet ^quandoquc apparent 
Jaudabiles pul&s a ptincipio > non admpdum iangucat ^ ^ 
procedente/rcmporc bA^n^cadatic. ^ 

Calor non admodum mordax maximc in principio,pr«ci-; 
puc quando (anguinebs occnpac Sed proecdcnte tempore au* 
putrcdine , Sc occupahte totam niaflam (anguincam > quia 
prsfercim pars ccnuior in bilera ucrcafur,mordax ficqoaado* 
que mordax a principio apparct> quando prsecipue biliofosoc 
cupat. & fit caufa fynoe^dc quo fiio locoy & taeo iudicio base eft 
caufacurinfiniiHbusfcbribuSjquandoque c^^^ 
f €r>quandoque minijne>quicquid muld, de hac re difpucarinr • 

Differt hxcfebris mauguaape&ienu,quiape&Iensc^ia^ 
Iiabet communem , hxc uero mirame, fed luus cuiul'quc uidos 
in hac eft accufandus^ licet uc dixi maximcconcingant tales fc* 
bres> quando ab ambi en te » aliqxiam occafioncna corporamaiis 
fuccis rcpieta habucrint • . ■ - 

In peiblenti niaior pars aegrocaDtiuni morit:ar,in hac mini* 
mejhcet muhi ex ea inrcreani, morbus cuna^fit grauifliaQUS , Sc 
aim peiSmis fympcoaaausnuxius* 



€01 ^ E 3 t 1. |# 

In pelHleiiti l8#>i*e?>y4»|E^ ^cdam pap^ifta: ap- 

fibus fimiics,u£ plurimumfymptomAticsB apparcat^ccctcra mi- 
nime J j^i^aftcNl^ am iftisr pap^is nsaiigaa 
fcbris orimr,exakora?m fyn^pfomatum wfe^mcnri^ 
liens maUgnkatern> q^a? m^igmWj& his cnam , uclob iia% 
taram hunioris,aelpu0edmi$iiicl o^^^^ pra^ai^am>U£ 

In pclte maiora oiSf^^l^cenr 
lyinptoffi^ifa^a^aiqttC^Mricc^^ > r 

foncin pefte>&<iiffittigauanirimaximc^^ ; . 

xi Hon eft prafgcefl& c3LQ(z<:ommmi$ zmm&j^p msim 
commcmis foiffet imi re^otii> pb qi^m in takm fdbrejap^^m 
pars iaddcrct,& maior par$i^^ ^ , 

peftilcnsTOcaremrjimoqimdSpc^^ ^z^Tr" 
f^ris maligna in p^^miam cranfirciguaiuiaac sgEocaaaomi ^j^y^^* 
ipfoi!amrcfpirationcaerintomc^ F^^^J* 
f Vcrum lam fatis d€fi4>re^^^cpqaema^^^ oi; 
»uo huias>& criam pcfta^naf ^KC^^ 
0rmmhab«,cadcmc(t 1 

C^dttckmos brcmccr febrem peftilcmcna cfe tnoxiRiin; feK^^ 
cpidcmialem perniaofum cminicbrc ualdc piitri4a> maipr^* 
«^0£^tiam parcem perimencc a cmnqmniBSjenwhuas^nor 
gcneri a tota iubftantia infenfis omm j qrarMinquinam^^ 
ttcl fpiritnSjGcl hamorcsiuel pan« foKdas cordis infidoat: 
^ &pccam concagip affidt, qua dkfoiiibcx<K^ 

EtUcet luL Alex^dixcric ucbemenria fymptomata in pefli^. 
l^busfebribus apparentia oriria ttcbemcQripatrc^ 
ac tanmm > acquc unit admiccerc ftg|>i$ 
cflcs^ucrfaa totalobftanria^ 
tamcn aduer^ti^ 
hoc 

iitpp^& Galeno ^ & idw auhim<i«W 
m^c ipfam&Gtiirc^ 



N % COR- 




- CORPO Kk A\D S T E M A P tA, I 

J-^.-.^:/. - i^^&Qt^ ^■^^^Cap*- ^XXL-"-; ^ ^ ■ V 

ra pcftc^ci^qiif uc ^^ia^tirrpmtnpmkfot 

^tantum fieri pdfiiiatiB patience difpolb^ 
denicjuc nihil affici potcft nifi cum caulk cfli 
'cie^tc apdcudiaemi^abear Mcko inuefbge- 
a» i^Ani- * niW^^na? ikit corpora^adpefl^m idoh^,Jiocqae diiigoitiiSmfl 

Gaknus loco di^odc Di&feb.& euam RaCt7» con tm^ 
0avti ilia corpora ad peftem fufcrpiendam tSk apta > qua? uari js. 
{bperfluitatibQS plena funt:,odo>&;ucnerr 
,4 y |j V ta, & Cf apulis-^ & qoas in mnki^pambas dprporis obftmflio^ 
V^" ' ji^s,&^a4ftG^iose^mfpirationem proti^^f siiabeGt^d4u:ajt 
^ ^ omnia cru«Kmces;&^pmfddin^<*o^fc<^ 
^peftes apta nobis^D^ 

eflfe^qui funr plena biKnQramjdilaratorum potoriim^famisda^ 
tnulrsEbalneationiSsifta cnim a feminarij^ pefclent^ fecile affirm 
'i: i i dWfttQr,-&4 prim infpirarioiie acris peftilentis principiam 
■ M putrediriis fumunr^ac plurimum in m^^^ -:^:*r 
■ QiAx uero corpora munda funt, ac rup^rfluitaabuscarent^i 
cxcr<ritioque;ac uiiTca modcraro ucuntur , & mcderare ueneri 
indulgent, & bonam in omnibus meaubus fpiracionetK Haberii 
cum obftrudionibus>& adftrifftionibus carcanc , uclnihil , uel 
minimum mali fen tiunt, & ad naiuralem habitum regreflam 
hab^nt^neque facile afficiuniur a reminarijs peftilcnribus->nifi 
forte adfitpartieaiatisaBalogia^utfupranotauijnam fih^cad* 
cflct cum corporc fuo % & minime cum impuro , purum potius 
afficetecur,qQam aUernm. 

, Ex de iftis manifeftiim eft Galenum aolalfle, quod pori cor- 
poris fint apet'd tempore peftis^t& ratio meoiuc&io eft, quia 
robuftioraerunr, & qaoniam^min^ uiiis refpirationis auge- 
bitur, & idco minorem quantitacem aeris pcftilentis infpira- 
bunt, Fuliginofaqae cxcrementa tranfpirabunE optime. 

Cuius conirarium eaenireti fi meams aperti non eflent, licet 
tn'im ^minus aeris ^uando claijfi iun t pori per corporis meatus 
■■^c ' : ingrc- 



|0nrcder^ar,foHginofa tamen cxcremenm rcfibercntixf ^ :<}ii^ 
f^aa ttfam; ccfpirarionis aagercc calefefto mniiirum oh eomm^ 

ne abandanripleihoricatn difpofitionem ficuti^a GaL h^cint^ Cauf. mou 
undepUis aeris peftilin%ij;arccoger^^ 3. & i.de 

li^imcntis contteaicncib-prQmdc^f 
mtipct fQXo 

do ingrediatur,fi fueric akeratus^ & a ueftimcntorum«ianiap. 
parat a^uc infra cfocebo, quod tang offenfa & emendari pofi&ir , 
qu^ab aercleripoflec ;4^Qdmfp^. pqri cl^fi^o t fopz^xfc^r 
4iahi cft^cccexion poflimrvnno pmtedia^mpodus , t^b -^em^^ 
fiibiram itasfptratio^to > :&&bgisioforum^xcr£mem^^ 
:^eptioQem?|accre, fic^ger^ peffaat,5cifSiiafSi^far>bpfb^ : * % 
miia'am, utdixE rcfpirariotiis , qaodpks acri& peftiicnris pet: , - - , . 
iBfpirationon trahet^ar^qua^ coceibrjsdapcreos ipfum m^*. v 
gisafficit. Hanccand^mienrenriamuidetuclib.deAlimcnto. 
infcrre Hippocr.ur cdam ibi ootat VakC ^ ; » ' 

Quod fi quis dixeritconrrariunx fcofifljb Aaicennam ».cui^ 
dixit corpora diiatatorum pororom,& ^tfbalneauonis cf- 
fdmagis apta^^d peftcm.Refpondcmus quandp.aurhoritas 
lcni>& Hippoc, in contrarium eft nos pam cflc foHcitos de au- 
thoritaceAuicenn^croaximequandoconuarium nonfuadet, 
^uod fixameo ^5 eius diaaxucri ueliri^dicat ipfum de dilacatio 
ne immodcraia pororiini intcUexiffc^quod acrbaeiusfonant^ 
caim inquit: corpora dilatatoram p«>rorum 5 nmlJiE balneado-, 
nis^Gal; aero intclligcredeiRodejrat^aptruQRe pprorumj.^ 

. A4dc.Aijiccnninunquamincurskti;pn:^peftilfoiS; febr^srfpa? 
dcrc nosclaudcrc cutis mcatuslicet doccat a^r^m redificare^ 
& corpora cxficcare , & balnea fugerc 3 contra tupderrjos^ qiu 

cbudere poro^ fuadetLt. ; ^ ^ r 

> ApparetcxdiaisGemilem non nfqi3<?<p^qneatFeqQUtum 

fiiiflc Gakni pentem ,qm,Gcatii -iKibiit>,^d:^^ ^ ' ' 

Mcutmoba^fciD^taiaJiiabec^qaod eacoi^po^fls ta#igis^ teda»»ir. 



T R A CT A T V S 

qaofum pori kti fiint* Si vero a caufk interna, eos quorum 
port ftri<a^ (iim 5^ proptcrca Galciu iateikxiffb iftomm po^ 
im^flc apertos dd?crc><5pandoXa caufc interna fit pffti&.Auif' 
ccnnam vero inrellcxiflc4c pefba cau& externa prcKiedcnM^^ 
©am & Auicenna»& Gaienus intcH^uardc pefte ab ac^c ^fe^ 
vtvidcrccftcx didiscoruJiccifatMrcgo^qd magis ab inter- 
na caufa l^duntar^qui ftri<9:os poros habent, ac proindc in pc- 
ftiienti a cibis a>rraptis orta^m axime procurandu> ut bene cor 
poraaraalpircnr. Sed illi^ eriam addo iiocetiatn in f^aa^d^a^ 
tc conacaire, ob ratttmes an tcdi^aas,idqae Galeni eflfc mcnt^ 
guod volui repetercqma ad^rationem mukum refert 
pcearisporos d^creeflc moderate apmos^ 6c nuUo moAr 
tdftri^los* 

, Ali| dixerunt ficxeremcntis vacat corpus 5 ncqae<mcitat5 
praxdinis refpixario prohib^tur, <ju<^ fcmper tutior eft dei^ 
fitas^oando a drainmfo aerc feminariapeftis aeniant : raritaie 
tern uero biUofi$,& iauenams^ndliwmeffe fu% 
€ap.%t*de ratibncsdidaeiftiseti^fepuga^tvPr^ 
wmbum canadc carationeiaammiBii morb^mna consriumia,u^Mi^ 
wbm* feci prooirarc debenms paucum aerem corjms noftructin^eVi 
^de Nat^ di^quod minime fieri potcft fi ufus refpirationcaugetur, ;&ii^ 
Imm^ tumidam,& imbecille corpus fueritircfte Hippoc qui amniat 
omdnguntporo^ciaudcnao* . : . 

Alij uoluerunt Galenum intcUigcredc ^^j^rilni^sctftnii 
ftiones intrinfccus paticnciKut in hcpatc>fienc,;mdfcraids> & 
fimililHimoAautem dc cutis denfitate>dc qua Auicmaaim^ 
mt* VerumGaienusinquit,x}uodfitbona,&iiberainomnt« 
&1S meatilmsipiratiojcis noa obftruais^ncqueadftridisonsni 
bos exiftcntibus,ac proinAs , ncque eft ad ii^tcm Gaiesi i&i: 
expofitio^ncque ucritati * &rationi confona,ut ex di<9is patet^ 
niaxinic quiadidt ca corpMa^adf^fl^meftc apm> qtue \sLmvk^i 
mcorporis parabos obftraa:iones>& adftridiones o^fpif a* 
^ncmprobd)entcshabent# 
71 I* ^ftSL etiam erunt ad peftera corpor*,qua£^ milem iarempCi* 
Uemmbu ^^^^ hd>acrinr^m aeris intemperie , ut^fi^apatet > cum de 
cmmmh xaorbiB pmnibos egi jac prosnde quomodo fint pneparand^ut 
bus€.%%. pcffirefiftamdict^us^cnriit!oco, & r ^ 

dpc* 



5* 



o pcftc uoliiftt , mm quia <^amm^rpora moUiora, & hamif 

isagisapca^tiimquiaob ui&42m abundaptiprcni^ &iDor<iiaai» 
mm> quo uti foknt , funt plena humorum . VcriiStnum qoi^ 
dbm eftyfi plena foeri0t iyjxnpruixt,^flc pefti apda^ 
in ali js confidcranda eft aeiis iiuempcrics , ^lac fi iUpriro in* 
temp^amenro adqerfarettir ( quod camen rarum eft , qai| 

ploriraum iapeftUemi coelpjm pr^nial^^ fiqitiia* 

pra dij^imo%)mnc iK>G eSc^ 
iK^uj qaieodem tflend 

Sencs iiero mtoi^ pcftccorripi uohint ^ quia $€pim cpiyi^ 
ifrigidumi& ficfliii^ eftn quod uemmeft de ten&us, qui^^ccref 

Qj^^ ad tm^^^^ attinefc jSogtroeos si^is aJEci^^ 
quia itcileftpguisputrefit a.lpco biliofoV, fr£h&g^acico$,4^ 
melancbpUcps^ m Fidnu$inqmt^pmeittm 
qttoniam obcomjpofitionisrobur^ & ccmpcrationisfatubrica- 

ichdunt. ; XI 1 

Obferuandam tamen efl> quo^J hbceft oerum cc&teris pari* 
bus.Si enim uerbi gratia melancholicus <^cbih>c^^et phlegma- 
ticus fortis ^ cpntrarium ob catpris innaii pblcgmarid copianx 
conringetcr. 

Eft pr^cerea obferuanda anafogia di£fcaj^ob qu^m aliqui fant 
magis ad aliquam peftcmapu> quamali| cuius caufamignora* 
miiSjUt anteadixi* . 

Qui ctiam maiori rcfpirationc indigent (acilius pcftc corri- 
piun cur: qualcs fiint uiri robuftiflimiaGaUdi nempc, & in pafll* 
uis cempcratirqui ideo facile pcftc capiuntur^qoia maiori egcut 
rcfpiratione,pIus ergo acris rcfpirani pcftil Si tamen alia cflei 
caufa pcftiLnon aer,non lie fe res habcrct. 

Ex di£tis etiam norum eft^quod.ca corppra^qq^ nutriuntor 
dbis,qu£B fogicnda efle in pcfte infra <JiccmaSaad peftcm apao* 
tacruniuiiiparioraeniniieddeotur. ; : 

CoEporactiamapiiora func act pcftcm aummnali tempo* 
rev funr.n.refoIntas aires asftaccundeaaiumno fqnc dcbiiiorcs^ 
^idconifi admodumin cibisiam,<^ti>mttltipUcabuncur cru* 

ditates: 



r RAG ir A TVS 

dicat€S,eoquc magis^quiaautamnas, & ob'ftiseqi^t^^mi ma- 
%^Afh* gis <lcbilitar5& oSfiri^s difllari prohife^ac cdrpbra,^ aHdefircr- 
iftamn efiim^qiiibas co tcpor e aefci fblemu^ iit Gaien€^|ha- 
bctur,ob has proptcrcacaerfaspeftis magis^ feufrc ibkr^ftatis 
|. A^.lp. fiae^Sc autamao;Qu5 Ucettieriffima to 

qaod omnes quidem morbtx>mfiibas ' temporibus fiunti, Kcct 
nonnalii in qaibu^Ham magis^ticle «tiam 2k%\s tcfif^f ibfis^pd- 
teft feaii:ep?^isi& cpj^doque c^am magfe^qaam in di<Slis;>fr- 
ob^ittfoirtuntufh cc&leftc; id contirigat;fitie quia ab aliqua re*, 
gionc pcteicntiin^ijst^poribns aentonim flam peftis 
a^raciif^^ae quia eo tempore potius^igerc uulc4ios Deus 
opritnus'imiiinusy fitfe obatiam caujlaniiqiia^ip^ felus nbuitt 
' Ex diai^^dmm cft^quidiSt: fei^is pcfcle^^^ 
ciusf diferenti^ > quomodo ab alijs putridis |M:ajdpiK: cpom 
i©o<fo a m^gna putrida diffem^ &?qua2 corporapfinp inagis'ad 
earn parata > & qoo anni tempore>eonfeqaens eft inodo^^xer 
^ ferre>qux nos iftcogniuoncmdocan^^^^ peftilentis/ - ^ 

f EBRIS PES'f ILENTIS SIGN^ 

Cap. XXIL ^ : i 

G f V R I de^gnis febmpeftrlcris dicamusprf 
: mo eius fignapathognomica,fi qus suc,cx qui 
basin eius cognicionera peraenirepoilutnusj 
|>radpo e ii aiia poftea confider auerimii^imanc 
' autem pr^fuppoQuntur %Qa^mnibusfebf^ 
bus communia, quas brcuiterrtfcremus crafts 
dc alijs fcbribas. . ^ ; . 

Signa aucem parogaomica probatiffimi anthores pm:ipu^ 
ponunc fequencia. Cam uideris praegreffas peftilentiaecaufas 
cxfignisdnftis deicriptis^ram a fuperioribus^quam ab inferio- 
ribus,& a mcdijs, uelfakem coram pleraque > & feuire mor^ 
bossquales fapradiximasjundcadeft aliqua faltem fufpirio fa^ 
mne peftilcatisestuflcatcende* - - ^ 

Sifebris continue prineipio^atim aires cadantuitalcs, fine 
caufa manifefta ; quandoque cnim propter malum ^^rotanris 
habitumjuel propter fenium , uel propter Erfgationem , trifti- 
tiain, ttigiiiam prajgreflkm > & inediam per totam diem fequU'* 

tam 




D E PES T^^ : Si 



tarn febrls.aatcquam cibaretur fop^racnit, Sc noz iMamms^& 
a<aa,ob quaeprimo/ecudo ae die vires funt reddit^e imbcdiies 
inqaic Gal4.Mcth. z.fi ergo fine iftis, vel fimilibas caufis ftatim 
vires aicales in prin.feb.c6tinu5C cadtiaca qua ^rima pars 
mini rnoriiar,pr^Cipae fi contagiam adfuerir,& caufa comma 
nis manifefta , ut dixi,procaldubio dmendum etiam ne fit fe* 
bris pefhlcns/iam certitts crit, fi abfqae figni^^ 
ael papain appareant cftigimaue, auc ftigmata pr^cipue liuU 
da^aat nigra^aat fyatcxis luxas ue colli quariaus.auc deiedio- 
aes -nigrse , de qmbtts infi:ja>aat color faci hcrifipelato cius> 
aac buboacs^auc cacbancali maligni,cmii fi ti incompefcibili,Iiii 
gaa arida^& a{pera,difficili refpiratione^magna^C & fieqaenti, 
ikcc firis ooa ieqaatarj quod in caafone etiam pemitiofo coa^ 
ciiigere iolei^at fiio loco habes>aliaqae figna inccndium inter? 
sarampartiam fignificanria adfiiat > unde circa cor pr^puc 
inccndium adeft, fetec4iehementer asgrotamiam anbelitus , 
omniaquc excrcmenta foccenr . Inappetentia prxterea adcft 
maxima.ica ut potias mori, quam aliquid deguftarc aeiiar>naa 
fcaque aehemens concomitatur > quas fiint pr^cipua figna fe- 
bris peftilentis.qua: fi adfiierint, Sc alia ctiain>quae ia ali js putri- 
dis,& malignisj apparerefolent/ed tameamagis horrenda ap 
parenc^peftilentemfebrem demoaftrant. Vnde Aec & Paulas 
cx Rufo,& Oribaf.7. Syaop*25.refcraat,quod in pcfte horrea , 
da fant omnia5&: cerribilia^neq; quicquam^at in fingulis mor- 
bis occultacar,nam & dciiria3&: bilis uomitiones fiaot^& mul- 
ti fiidoxes erumpant>& excrcma a!geatj& alai profluuia bilio- 
fa tenaia flatas plena argent , urin3e cxcernaacur aqaofx , te- 
jiacSjjbiIiofx>nigrae,qaas mala habentfedimenta j & qa^ in eis . 
innatant peffima, fangainis deftillationes cx naribas fiant , pe- 
ctus £eftaar>Hagaa toxrida fiticalofaqacjtriftitia obori tar, itcq; 
uigiii^ , conaalfioaefque aiolcntx , & alia permaica praoa , & 
exalceraatia . Atqae in peftilen tia aliqaid , qaod terribile npa 
tercibile Set, Sec contra>qaodalioqai terribile eft iion ter- 
ribile fiet^ecce qaod omnia horrenda Tuat in pcftc^&qa^ alio* 
tjai horrenda etiam in alijs febribas effe folent> raagis horrea* 
dain hac appareat , & qaod malta qo.^ horrenda noa font fiac 
korre ada, Sc e contra: idco diccbat Gal in omnibas qaibas re- 
ccafait^morbis peftikntibas, neqiaphtas^neqaealiquodahnd 3.^,5 

O iacom- 



T R A C T A T V S 

ifiCommcKlum demote ccimiire,red ^ul > cum membtotum 
patredine* v . 
Notandum tanieG^quodinptincipicanrcquambenc uu1ga-r 
yaL 1* epu pcftis , u^lurimum non apparent manifeftailla pcftis fi-j^ 
in prlnc* ?P^>^^ buboncSj& carbuncu!i/ed malignae febres apparcre (o* 
icnt^cum papuhs, txel aUs? fy>res mali moris > proccdcn 
morbo>& magis feuiencefcuiora Ulaacdde {upcrueniuni^ 
quarea principio bene att:ende5& maxime ad uiriumimbecil- 
Utatemjnuilum cnim ccrrius iadidoifl^ 

Eft etiam confideratioDedignum, quod eadem figna nan in 
qualibet febre peftilenti apparent fiqiudem > ut ctiam fupra de 
men te Galeni 4i xi Lib.de Gibisbom^& mali facci,diaerfi mot^ 
bi in peftilemia£ant^Hee^omnes fint peftikntesj & perniriofi^ 
ratio diuerfiraiis^ eft^inqoit Galenos ^ quia non omiubus idem 
eft rempcramenrum^non eadem uiiftus ratio Qmnibus.>: & uitae 
inftitutio, non cadem pars in omnibus kborat , fed diuerfi hu-- 
mores peccantin corpore, & diuerfk partes funt aflfe(3:^ ^ ut 
ctiarn j .epidem.^ . i a. habecur^nde aliquibus phrenitides pof* 
font <^ntiBgere,quibus cerebrum, uelieptum tranfiierfum at 
fidtur 5?aii)&aflfe£to ueniricuHore, inappeteDtia>aU flu* 
maxme % xiones akiper easpartejs debiliores naturahumores expu^^ 
epid^i . tey& ficde alijSiOt etiam ab Hippocr.uidere poilumus , magis 
* * tamen horrenda h^c (nnu quam in ali js morbis ^flc foleant . - 
Ac proinde non male Fernel inquir > quod peftilens febriss 
Y i r r q^^ conragione maligna inquinati aecis oritur,fi parum cor 
LMCfebr. , ruidaniaxar generis fymptomata promer>quas 

ff;/'^ infVadicam. : - 

J^ff Atfiimpuramxorpusoccupauerit,uelinqnomaleconftita 



ij.er Lde foj^j. ^^f^^^ cum iiiis fisnis ,impuritatis fympcomata 
€. 12* ^^^j^jQ^^ppj.effio,&aliahaiufmodi,qu5fymptomata3uelmor 



praefefcretjUC SUE cordis dolor^animi defcdiojuaufea^frequens 



bi magnimdinem confequuntur ,ucl locum in quo febriseft , 
uel urrumque^u^ melius infra diftinguam , uuk enim FerneL 
nedum in diana5&: hecaica^fed puirida eiiam peftikpii^n ptin 
cipio figna peftilcntis febrisIimpJicis apparcre:,idcft,:quae febFc 
peftilen tern demonftranr, non cum pqtrcdine bumorum ,:iicet 
poflunt humoreslabela<Slari nonputreiieri, unbidem ipfe do- 
cct^8.com.3,quod^amcn uixadduci poffum,ut crcdam, adeo 



enim 



D E P £ S J Er : 

eni m eil efEcax caafa pftis , y t cum humorcs labc^dari ia- 
cipMnc vk credi poffit illos noA pefte affici , licet alie%ri ppf- 
£ar,ab/q^<luod p?ftevafficjanmi^5?f ; ^ : . > . ^ : . 

Simlia: figna xccolligic RaClaccldk epyemiali 
febrc,per epideirualoti peftiicafem intelligtt>&: male, cum cpU 
demiafit genus fab fccoatinensoinnes mor^^ yalgarcs , vt 
ciDidiais pacec^helitus altus> vehement naufea^cprporis laiE 
ta<lo>mffisficca,tK>thorficcam^ uomimsmelaa- 
dioii^>iegeftiafpamp&m9!c^>& 

uus,fpiffus>& drucrfas > mauemrpaticns^m 
motu,& fenritiri<iaarta tremQrem,& apparentbcnhor somi* 
iiari,& cito recedant,&adefttuf2siicca,cumdpl6r^ hypochon 
^ driorum , & uomitas choyrictts , Scrndkacholip:^ ^^^^mo 
melancholka* - ^ .^^^^^^^^^ - - ^ 

Hsec quided ad demoaftrandum rcfi?em|^ i^Jto- 
cere poffaat nihilomiaas><jaia muka etiam alia Dodoribas de 
fcribuncur , ut res dilucidiar eimdat > &ipfe^ 
per ordiaem 5 qui Ix quis t^dio Icmgbmvcwrs^ms t>su^ 
iioIaerit,nihilreferc,aucparum. : 

DE GALORE FEBRIS PESmENm 
Gap^ XXIU. 

G primo de calore ^camas ^ quod %i3am 
defumirar a propriafebris fubftaatk jnoa 
cnim inqaic Galenus febris eflentiam fuam Color qm* 
' inmotuhabecarccriarum* fed in calore , uc Us* 
I DOS probauimus etiam in traAam de F^ri^ 6^efii* tm 

i bu^subi etiam uidenempe cap. f. i Iquanda ^8. & i. 

diffonantiam in Galcni di<a:is>& eius folutionem. de Diff^fa 

Calor ergo inquit-Galcnus eft pacridus>& corpus tangenti 2 4. 
cxcerius non uidetur efle calidum , uerum interna in ilia pefte. Loco diBa 
quam referc Thucid. adcb urcbantur , ut ne tenuibus quidem epldem. 
ueftibus.aut linceis egritangipatcrcntur, ncque aliud quicqua ULtJe 
prsternudicatcm toierarent> quod etiant con fir mat 9. de Sim. Pelop. bel^ 
m.fac.c:dc:Terralemnia>abiinqaitfebres pcftilentes ndeffe ca lo. 
lore ttehciiience5,quodetiamxcfcr£Hippocrat.g. cpi<lcm.cum 

Ox inquit 



Mi 



T R AC T A TVS 

inquit, quod iebrcs iliias pcftilenti^ non erantacutafi 

Et liecc res fic fe hdbeat nihilotninus funt maligna:, nam ut 
ipfc ait 3 .de Crif*4.febres partite fajpe malignx funt. Cu tamci:^ 
alias qtisB fiirrt<adidaj,&inccndcntes periailo uaccm:aiidc autS 
maJi^icas dari pofficjantcadiiaumeft^mpcm ex humoram 
malignitare, aut uehementi putr^dine , aur ex affe<3:i merabrii 
prajfl:antia,eo autcm mali^ior crirfebris h^<vqtiia coiriqutea 
menta ilia ueacnofa pro caafa habet^de quafe fapra> &; tales 
Loc.jupra calor hoc prx alijshal^t^at infigsitcr patridusik , inquit GaL' 
iww epid* ffe qua reiinfraj Veram deift0caiore fic tucretius. 

Ccrpms^inf^mmq fummamferuefcere partem^ 

Sedfomshpi4am7mnibusp^ 

Jmma parsbotmniyeyo ftagrabat ad§ffa. 

Flagrabat Bgmacl^flamma > rtfarnacibus intus^ : 

- • Ferttte m rMt^tem^ad yentum^&fngomfemper* 

lnftumspartimjgMdosardmtiarm(^ba^^.^r ; . . :i: 
^ ' ^ Membra 4abm I 
E t Thucididcs inqait , qaodc^b a^ftum partiam interii^raOT 
feptimo^aac nono di e pcribant>qaod fi terminam hunc tranfin 
rentjflaxu iBcarrebant> inquir, cum aGerbiffimus doloribas^ob 
qiiem moUidefidenubus airibusperibanr, de qua re infraj, exs 
Galeno, 

Magnas Auenzoarde caloreiftarum-feb.inqaic febres pefti- 
ientes cfFc adeo mites>ucaix a medico percipiantar^^ & tameni 
argri %bica pereanr5& fic at plarimnm cffe tales febres>quas eft 
Gal %de f^^atentia GalenijUt dixi>andefi at plurimum tales funt , at aiti 
Sim. med* Aaenzoarjconftata quod qaaadoque poffant efle mordacesa: 
fac* in fine calore.f.qaod cciam conftat ex Hippocrj^epidem. j. & a KzQ 
cAe Terra confirmarur i y .cont.^. pari ratioae Aaiceam aocaiiit banc fen 
Sarma* - brem exterius qaietam, interias aero contarbantexij , nan fine 
ratione>ac ex di(^tispatet. 

Maximeautem circa thoracem ieftiim fi?miant>ut Aet.PaaL 
& Orib. ex Rirfo referant neqae tantam ^eger , fcd .m„edica3i 
anaaa taagendofeatit eakxri illias aehememiam^neque. boc 
immerito jqaoniam in peftilenri fcbie cor potiffiladmj^ciri 
-turiad qaod laendam coiifugiant fpiijims^.^gois* J^jca^cry. 

4 - qaam, \ 



D B PEST E. 55 

daam> quod caliditas ilia in cordea feminarijs pcftis acc€nfa> 
adfea catocorporc humorestrahit>maximaquefii; cfterucfcen 
tia in partib. fpiricuaiib.ncc non qn<j; inflamario^uelerifipeUs* 
■ Adtiartendara^mem calorem peftilfeb. tepidnm uocari fe- 
cundum aliquoscomparacionc hMnraad alias puqridas cindB 
humoris , u.g. caufon peftilens minorem caliditatcm*'exteritt$ 
pr^ fc fert caufon^: non peMenti>licetcalorena & ipfemorda« 
ccm, quod licet uerum efle pofln , mmrepugnac diAis ambo- 
runviupralegatisuiam reuera cflfepifEme frigidiim corpus ^ 
terius>imerius autemojrit ^ quod propriara cShxmComs mali^ 
gtri^iiftujrieftj&fuolocahd^exur. : , i : -rrr. 
. i ft ii^c febrisexgencre iypiriairu, q^^ 
^tione dolorifica oriuntur ad fecncurbimlerim iangmnem tra^ 
hcnteSyUt cap.de Lypicia ex Galenoxonftat, / ■ 

Sunt tamen-aliqiiefebresp^l^es <pribas JiOB.adfiiM 
fignademonftrantia pariium^internam 
|>rsetcniatiir^ ©brum^ iaceif yScnixQS fca^xerce^^^hon va* 
bt^adeojuc heque ipfi xjuidem segrotanres fbbr ena fcntiannnon 
inillique thedici illam non percipiantv acproindcjasgros noafe 
brirccontcndant , quos tamcn coufiderare ^ponetfepiffimc 
calorem febtiiem effe maximani,putredinis autcm ininitnmn, 
m in tertianis ydere pofliimusi: c contra quandoquc in maxi* 
ma putredinc calorfebrilis minimus eft^piicrcdinis mulcus> q> 
icxGalcn» alias notauimus. . ^ . :^ j- 

Simile eft,^ Fracaftorius inquit in iftis fcbrib- pro&nda ef- 
fcputrefaa:ionemj& fordidam, in qua acrimoma minimepcr 
Cipimr,& ideofebrcs iftas mites apparere,& euam^qufaquod 
uaporat, obtunditur muUo humido /cuius inquit-fignum eft 
lentaeffe feminaria,& fo 

Cus per fe hebetes funt,quod fi per initia aliqu^ frdentiflim« 
uidcmr,idcirco hoc accidie inquiripfe^quia nondum putrefa- 
flrio eft profanda/cd fcbresiil? primo in nobis incipiunt talcs, 
quales ilfe qua? contagiofe non funt,cholcrica? autem> ut plu- 
rimum mox profunda fit putrefeaio, & contagiofa . & leuior 
febris incipit uidcri. 

Nicolus tamen Florcntinm inqQit,^* in pcftc iui temppris, 
paalatim, & lentc incipicbaac fcbrirc,prinio fcilicct inquit jn- 
fceiis fpiritibus,& humoiibuscordis,rcmiffo gradu infedio- 

4 a . nis. 



T R A C r AT V S 

fiis/cdpoftca magis inficieado^donec formam uen enofam ia 
car pofiieratUj acuSores eranr^uerumde infedipne^iritqutTi 
diorameftiiipra, , 

Dc cqtetQ eft aermmile^maxioae quaiidp peftis ab acre pri- 
iiir licetjetiam ab aliacaula ex fopradi^is cu coinquiiiameni;ii 
^um peftileniiiim fit proprium petere cor ur dcleteria mukl 
feciuncjleaiotes iftas febrcs ad tai9:um apparere corde^& toto 
thorace intrinfecus prkno affe<5i:o^&;flam^ rim adfcianguin^ 
& {giiimmtaraiieate, ut ia|^ poftea-accerifo ^lorcrfei 
ixutim oca^pu&cimcel^^ fexc^nis-Hinc coni^tftad iiccfcuf 
rum cflc ^ Fallopios rcfert* feuidifle in peftc^i 5 sSi dolc^ 
ingcGtem fuifle ia tiiorace qui ad claaicoiam ufq; peraeniibai 
cadifficalcare anhelandijchoracenimirfi priGcipaiitera 
.At^c^tm Et ob maximum incendiumin corde exiftente concordani 
lomaes aahelimm efle m^num freqiientemj & ueloccm. 

Nec {blum freqaens, & magaus^ fed ut.refert Thacidide^ 
•<liffidli$5& f^tidas, f?cida:& jK>tias corporis cxhaIatio,fed pr^ 
dpae erpiratio f?tidaurina>& omnia excreme ta>ob inggig^fc 
licet patrecHnem drca fpiritualia exiftentem* unde uoiucraai 
Jionnullianhelitum foeridiim demonftrare in co^dc qpn£rma^ 
tarn efle putrcdincm. Si id contingat ration^ febf * peftiU no% 
€X alia caufa puta dentc pucrido, phriiifi > uel alia fiipili caufa ; 
quod tamen fcmpcr intelligitur. 

Et anheiitus iqics inter certa peftis figna a Ga,L ponitur 3 .di 
6* N^UU pra:fag.ex pulfibus z.De qu;0 fit ceciaic Lucretius • 
c spurns ore foras tetrmn uolmbat odorem* 

Rancidaquoperokntprokllacadauera ritU9 
Exquarecoaftat fcexidamefieadmodum aDhelimm.Ca 
ceramfufficiaat hxc de calore,!&: de anheliiu.cQafe 
qucns mode eft de pqlfii djcerc qui r e- 
fpirationi j jiit nofti : 
jrefpoadctf 




D E P E S T E. s6 

DE l^VLS^ FEBit. PESTILENT. 

Cap, , ; r . . , 

I fopponitur ia febribus peftilentibqs jeflem* 
cmdium ia rhorace, iare poSixmis^diccvc £ 
UB^aderit fkcultads rol^r^quodpiiifecrant. 

Aiqs in bac. febrc cekr a>ni:ra^kmis per* 
" : ^. . ^^wfe>i« q«Mis parte liMc^ 
fia^iq ipirKibus,fia<? in cordis fu^ humoribas, li- 

cet infeftius,<pando inliumpribu3 cft^ccen^ 
mulriplicanmr fiiligino£?t ejccrementa ^ qu^^iffcrentiar pulii^ 
ficappar€j>urit,fi eum .uirtiirp|^emnt i3a}ida,u t dixi^el no^ ^ 
irioduiBriinbecilii fecus fifeculi:as ^fo debilis^^xiojefe 
quando iix §>iritiba%ucl fiibftanri^ 

quoin cafu ftatina cadit': Si emm in toEnoribus^C€n|a ef^^ 
teftmrmsconft^LreyUt etianaajGalenohabctu^^ t <fef^ 

xirGalenusyqupdpnlfusinfebre peffileaci.ficuti in omnibus %p^^» 
febricitacibus nccefle eft^ntfintcck m^>r^ I * 

ccffc efteflemjaiores^ut crebri^re^^^ * * 

occupauir imbecillierunt Siquidjem inqaitip^^ pulfos 
fuac eomites intensperiei ipfius jcorpons TO imbedUi^jni: 
omnes. Si ueropeftilens jfebds^nonin fubffantia cordis fiierii: 
accenfa/ed in humoribas,quos conrinent cordis iinusafine uni 
ucrfus^calor putridas ad didos hnmoresdeflexerirjnpn ad cor 
pus ipfiim uifceris, bis pul&s inqoic Galenus non font pr^ua- 
lidi,non enim Cam imbeciUi^ ni qutodo in iybftanda cordis eft 
.affedio iHa^non fant tamcn admodun:^ aalidi,fcd moderace ua 
lidi >ut per hoc fignum confter , quomodo pefHlcniporridaalf 
hed:ica difFeratmeoiuditio^in hedica enim iiatim irobccilii- 
tas eft in pulfu,ct languidi redduEur^in bumorali minime:imo, 
quod etiam poflunt , quando eft hcdica peftilens fieri polfus 
-parui 5 & rari , mde paraa, & raroipirim >fiaeiublimi refcrc 
. <;al.in^ febnacuta eylioms^quando r^igeracur,&emorimr£|i i.ep.\.'jA 
tabs fecalcas. , " . ' T \ . \ 

: Verutn quandoqu€^ut eodem 5 .de Pra^ifag. ex puLj^inquit 
Gal pulfos in hedica peftilend fianc moderaris fimiies in ma- 
gnicudine,celeri£a te^ & cr cbritate > id qapd concin^t q uando 

^ ii^an- 



r m A c t k T V & 

fiibftaticfi^ feulfpiritus, & fenpis in ucntrioilis cordis centefi^ 
ta,uel eciam corpora quf cor atdngunt^ac in fine ci ufdem c*in- 
qmr^eft fr igidior, id quod ufa cucnit his qui crudos firi^dofqj 
humores, & pitmtofos accniacuc. Sed cordis corpus fine iub- 
ftaaciac^idior eft rcddica a pcftilenti acre,fiuc afcminariispc 
ftilcncibascordis <x>rpus calidius rcdditii quando ipfum aggrc 
diontar^ at nCa eaenib his qid feigidos ioccos aceruarant ia 
foibos Mrdis»£cd(ikiegtc grxca^ codex licet lacirtas incerpres 
aiadfcdomifieritjgr^ois cnim habetlw 
tiffima condtaci foeriDtjant nimiam nigilauerunt cum gtaui &h 
lidcttdinc^aaracrempcftiiefltetnfp^^ 

©ofa aliqiia quality ad cordis corpus pcnerraiierit-Si cnim af- 
fciSxxcetdis a>rpbre ab ana aliqaa caufarfi if^m cakfedent^ 
cominemcomtf^ios iuceos in ucncric. cordis , fcddimt^pul* 
fos modmtis finiiles in 
I at itedem probac Gal & Rafis i7.cont-6. addaccdo buclocutn, 

H'deprd- reddcs rationem curpalfus fiantinhac peftilfebre fimilesna- 

^^'F'f* diticrfe^utperhoccoRftetRafinnta^^ 

foam in h^ici^il efle diucrfitateili affiraiflito in corde ^ 
xiftentiiMij& dtaerfitascft^qu^^ dixit GaU maximec j. pag* 
5 ^7. & C2.pag.5p1 .& C.4. p.^o2. non autem eft caufa^^ 
diao quam mulci afTerunt dicentes.quod ideo reddaniur pul- 
fas moderatis fiiiiiles,quia cordis fubftantia eft affcda, nam fi 
folam hoc adeCTet.proculdubio rcdderentur pulfus iaaguidi, 
Sc forte ctiam rari , Sc parni iam cmoriente natiuo c^ore,ut 
fapradidum eft,at quod fieri poffibt moderatis fimilcs in ma- 
gnitodine^eIeritate,& crebritatcjutdicrc GaL in di<2:o^apite, 
Sc nifi ex diucrfitate complexionunnt modo antedidoyno uideo 
falteos de mente Galeniquicquid multi in hoc dixerint, caufo 
crroris mco iudicio fait textas Galeni male tradudus quern re 
ftituimas nos , ot fupra uidcre eft arn ueto poffit diuerfitas ifta 
complexionis indad a fola febre peftilenti occapaotc cor^ 

- : dis corpus quisconfideret, forte polfe altquis di 

peftilenti corpus cordis occupanrefaa caliditatc hu mores cor 
dis caldfe:if/>b quod deberent cftepalfos magni,celeres,&: ftc 
quentes/edfuaueneoofa qualitatefpiritus, fubftantiamqj cor 
dis^& cdorcm iaaatam rcfolacndo,& cxtingucdo corpus cor 

dis 



: D E P E S T S7 

i^a&igidam re^dan t^<&e^ his^dttahus diuerfis mjx^hxtoxA 
has xcddxmxXLt^pMm maderai^ fimiies^idft enim eaaia iacMi* 

demlbcp^c^u nam poreifccordiscorptisje^ frigidius ^ &.a3a- 
teha iri cocde cocenxa efle calidioc^Sc fie fieri d!<3:os pulfos.c^a 
mm licec id habeac nefcio quid vcrifimiiicudinis,&: probabilitz 
tiSjtd vcru fir h?c mens GaLin hoc cap*aIiusconfiderar:mihi mi 
iiime vidccur maxime quia cap.4*inquic vt^fit paulo ante cix vi 
fceris^lidiorif vicinof ijSn ciirigididram copfiderarcmus 
puifum J febrem diximusyflehcd:icam^ itaBuncfiuifcas^^^fe 
frigidius omnino, quara naturalis modus permittac , & uicina 
caiidiai:^,fe&ic&a3>ii qutdettiii6moIncS!he<3i{^ camca'febre , 
fed uel diaria, uel putrida^i&de con&kt ipfiim uelle in febre pc 
ftiienti he<9:ica corpus cordis eire calidius, fubftanriam uero ia 
cQacQiijCiam3%i|imin;aiE^^ frigidipres. 

Hoc anam dicam'quando 
^poflu nrcire,& cumpeftijb|«|ifo4^i^^^ non pefti 

|pn|i: qaomodoid diftingi^r^ poffiijaas> docet hoc Gal* cap.4* 
ciufdcm i .de Pr^fag. ex pi^IfibusX anheluu fisitido , & aU|s 
.malis fignis^de quibus ctiam infira Atim ^e udaa febridtantium 
peftedicemus,h.^cnunc^fuffidantprppul£u febf is pcftilctis ad 
jnentem Galenimeoiuduiodi&a: confirmancnoftramfentcn- 
:tiaiT) qua: ipf€:inquit in prindpipc^p.fed pr^dpu.ein fiuc,acm 
p^e ipuim.iiplaifle caufam , quod pulfiisiftius /ebris moderatis 
imi fimiJ^s elTein^qualiratc coplexionisjubi cocludit>ha<aenus 
defebcibus>iAqaibus cor tanto qaam natura poftulabac calidia 
tera,qu4iito,quam continec materia frigidior^&c-quam Galeni 
featcnti^m taiem.efle non uiduo quemquam b^<9:eaas.dixiffc* 

Auicenna inquic,quod febcispeflileatis pulfqs^ut pluriraum 
fir paruusv& frequ€nsj& fit uehemcns in ijoiic^quod fiar parr- 
41US ob'debilitatcm faculcatis;&quia paruus^quod fiat frequcs, 
ut fatisfadatfircquentiaparuicati non eft dubium>at quodin 
noifce fiat uehemeris^pulfiisparuus talis .f.quia languida facQU 
tate fitparuusnon uidetucracionabile. 

Nifi.dieamus eife ujchementem comparatione fada ad pal- 
/um,quiin die fit. Nam .calor naturalis., . una cum Ipiritibus ui- 
t^hbus^& fanguipc in partes intimis excradisuirtucem fortifi 
— P canc 



T R A C T A T V S 

eanti nndc puKis crh achraiens, Mtcm nt dixi comparatiiie; 

bFottc etiam > quiarinno^ ^getnrinterius calidiras auifta 
tmicaifu|uiiiuam>finatutafomtfo^ hn 
gaida pulfusuchemens r©idituT ,m primade Caufis pulfujim 
habetur aim agit dc pullu ab ufu mna cum iaculcarc lifacmeri 
Ac in hacfebre nififorteia prindpiojuelquandd in humor 
ribas caatum^cenCa eft febris peftilens, non funt tales expe- 
arandi pulfus, fcdlaoguidi potius > iara enim ex Galcno fupra 
cotaaimus.quodin humorali peftilenri pulfiis poflimtefle 
lidijflcl falcem non admodam languidi. , 

DE VRINIS FEBRE PESTItENS. 
Cap- XXVI- 

; E urinis inqauHippdcr.qaod urin? i^ illa pe* 
^^^^ ^1 erant ixinltse tenues , qu^ nihil dccre tori j , 
3.e^.j.tX 1^ ^^^rl uelboniafFerebamtneque eniminqaitXiafeft. 

^ quo purgaret cof pis , Sc i^feftantra amouercc 
uidetur^unc mohca^aturamu^ fed 
ea rations reddebantur Enutt^,quoniam ob ni- 
l^iata c^piam'ferofi humoris, aas uafa fuftineretion poieranr, 
-aeiquod mordadratem uehementi offenderentur, itaquead 
cxcernendum contendcrent:& paulo infra.inqait Hipp.urinar 
T^XrSu .j^^^Ij^ erant,neque erant ex potu ingcfto/ed ilium exccdebac> 
inulmq-, etiam aiciofas eraat urin? reddite y neque inerat cra^ 
iitudo,uel conco<aio,uei proba purgatio; tiam pargariones per 
ueficam commodae 5 bonum multis portendebant,plurimis uc- 
JO {yntexin,turbationem>dolor£S5diururnitari&Ss& mab iaditia 
cuius caufa erar^^inquir GakEius>quia fy mp comacis -ratio^ne uri* 
«- J ^ euacaabantt£r^& luperiasxlixerar Hippocr. quod arina tor 

* * bata erar ^ ideft > cum dolor e cxcernebatur muka , Sc mala in- 
quitGalenus* ^ ^ 

Auicenna inquit urina eft aquorajcholerica>mclancholiea5& 
pauio poftinquir,quod aqua magna alteratione akcrai;ur,& ta 
men febm occidit>unde aiant^pulfus bonus , urina bona, & ta- 
men seger tendit ad morrem ::ac quomodo pulfus bonus fieri 
^poffitjdiftum eft cap^pr^^fcnte^quomodo amemu^^ina-fit bona^ 
&4eger ad rnoricm tendaCjmuki,mulra5& uaria dicunr; ego id 

inpc- 




iti peftilcnte hcaica>uel {pirim6{k cotingerc poil^ crediderim, 
hiix febres peftil(;ntes,urdixi,cico fef iffime enecaat > antequa 
peftis humored inficiat , & ideo poflantunn^rbonx apparere 
mnc cemporis.Cum eaim feb. hxc peftilnoa mala quaiirace>& 
putrefaaionciIla,qaa concodio cohibemr, arm alijs putridis, 
&uti etiam VakCrefetc.4.fiut mech.^.fed pocios corruptione, 
& tienendruate quadam,qas a cota fubilanria a feminanjs cms 
^xcrada inficiat cor;non erii mixum/i fignaqu^ a qualitadbus 
fieri folent.nonpcrcipiantar , & ucFernelius mquu > ut fupra J^^aefe^n 
notauimus forte cum a principio cor inuadit^muemec corpus ^^-i^ 
purum/edtameaaGalogia,ucdiximusnos/emmanapeftisip- ^^^J^^ 3- 
&m cordis corpus inficient .unde inurina nallum^it malam cauj.iz^ 
fignumiCum humorcs tunc non patiant iir,& quia^ut pluri mum 
talis fcbris eico peritni r^htnc eft,quod urina cxiftete bona ?ger 
moritur, poffuncetiam humores a peftilenteluelabefa<a:ari^ 
non tamcn patrefcere>quo tempore mitior> & in prindpio eft 
peftiiens etiam humoralis , 8c tunc i n talietiani peftiL patrida, 
nee turbat^.nec confufe uidebuntur urinae^fed fubftantia^colo- 
re fedimcntoque laudabiles.fi FerneLcredimas , ucrum fi dia- 
tiusperfeueraaeric>iam magis aflFe<aia o^mmunicabitui: homo 
ribus^ putrcdo ipfbs inuadet , & funcnrina rarbabirar > uei 
^iudfignum putredinemdemonftrabit.ut quia turbata>& foe- 
tidaadmodum eft,qaalcm in Flandria obfcruaui eflein hacfc- 
bre peftilenti;»& poflunt ctiam alio modo alterari urinse pro di 
aerfitate humorum hi corpore exiftentium, ali^ cnim appare* 
feaat in biliofis,al% in pituitofis,&£cali^ in uiuentibus 4ciitio- 
fo^i^incrapuiantibus^&in fummadiuerfe crunt iecundum 
diucrfitatem*liumGrum in uenis exiftencium3& bince(?:> quod 
diuer& efle cumpoffint, & diuerfas quifque author forte ob^ ^ 
feruaueritjquod diuerfe de urinis fcribunt . 
• ^Micolus Florentinus inquitjquodurinabona apparet^& pul 
fus etiam boniiUt in alijs febribus fir , quando uirtus deficit ; & 
ideo wina aide tur bona, quia air £13 s non poteft cxpellerepar- 
fescraf&s id,qaodinquitdecipit inexpertoSyCgo erianiidfe ^ 
pitfs bbferuaui contingere in aiiquibus febribus patridis, licet 
nohpeftilentibus^a^runi in principio morbi^fi urinasbonse con 
tingantinon uidetar poffc fieri hac de caufa^ nifi forte in princi- 
pio ctiam fi|bito uirtus cadat , id quod fit in hcitica prcccipuc, 

P 2 & 



T R AC TAT V S 

5c fpirimofa pcftilentc>licet ctiam quadoqjin humoralinn qua 
tamen ut plurimum projcedente morbo talis apparet^fi came ia. 
prindpio uinus cadit3& tunc poteft uideri bona. 

Ec Fracaftorius eandem caufamrefert,qaa Nicolus.inquiMr. 
^ dcficiccc uirtate^nccpotenre partes craffiores ex pellere>per 
coUacur quodammodo urina.& incipic niinus craffa defcende- 
rc^deinde adhuc minus , donee deueniat ad mediocrem qiian'- 
dam confiftetttiam>in qua nubcculas qu^daro pendent, propter 
quod fanis affimilatur,licet non fit uere fana 3 id etiam ego fa?- 
pius obferuaui in alijs fcbribus putridis, & pr^fertim malignis 
uerum urin^ prsecefferanc craflse , uel faltem mediocres,quas 
contingicctiamquandoq; ob craffitudinem habere fedimen ^ 
jLAph 69 quibu$„ fedimen^fignum bonum npn eft ficuti in 

^ ^ * aliis>quas ob initioxatione totius mprbi coiStionis fedimen ■ ea- 
pianc • 

Gordonius inquit in peftilentia laiidabiles apparere urinas, 
quia non exmorbinatura redduntur,fed cibi,non enim natura 
inquit ftudet.morbum iDuadere propter eius m^^itiam. ^uiu^^ 
fententias-uidetur etianxjefleconciliatpr. 1 . : ; : - 

Taies urinas laudabiles in peftilc^a ftbre appajrerej^i: hc^i • 
^ deVt^f* camfebrcmpeftilcntem demonfttare dicunt uoluifleG^lenuin 
expulA* inferrc j.de Praef.ex pulf.id qucd etiam d^ pulfu modcratofi^ 
mili dicunt>qui in hed:ica peftilenti > folum contingit i & quo* 
tiefcunque adcft in peftileatiiebreahcifticam peftilente efledc 
monftratjUt inter coeteros Alrom.ait.V^rUim pace tantoru uirq 
rumdixerim,Gal*hancno efle mensepatcc bcned 
confidercntur3& quid uelit in eocap*dicere,4oquiipr ibi^i^ 
de peftilenti he<9:ica>in qua corpiis cordis incaluity&^butnore^ 
in finibus cordis contentos fanguis.f.& fpiritus firigidi funt^ ut 
Leodem cap.5.& 4.conftat5&: quoniam potcrat conti|>gcre ali» 
quos laborare febre hedica peftilen ti^uel febre het^lica iiir^pli* 
cijUt fic loquarjcum ina?quaJitaiteaqu?e duas, hedic;a2 muljta ft^a 
habentcommunia>ideo docerqaomodoinui<^ii5 e*as:d^^^ 
rt fe^at > quo^ uidi t iU£tdiftingaitur> iaquitaipici ; iite^dftos 
tj^ont.Ss n)0rbo$;Cfi patiattirquis corruptionem. epide^ialern,a^^^Rj ma- 
km complexionem inducentem debilem fcbrerpiatit he^icapi 
puram non epidemialem^&c.fupppnit tamen 4biQ4# qP^nd^ 
-^^uc iftas affcdione^^neque a pulfu^neq j ab ui;inis^.ppffq dijli^-r 

gui. 



D E p £ S T E/ S9 

guijcam & pulfus, & urkaIaudabilcsquancIo<iiie apparent, 
acproinde ab alijs diftindionisfigna habcc . Si enim peftilenci 
hcdrica laboraucrinr^uc ibidem ex Galenohabctur, expi ratio- 
nem faetidam habenc>quo falo figno ualgus criam eos cogno- 
fceredicuntj&prastereacolorem faciei parrim eryfipelatofum 
habent , parrim herpetibus depafcennbus affimilcm> diffufuirt 
per plures partes,ex calore eciam febrili circa thoracem perce7^ 
pto,fi manum medicus admoueric diftinguuncur^difFerc enim , 
ut antea diximas, quia in hedica peftilenti in illis pardbus ia- 
cendium adeflepercipitur. 

Ex his etiam qn^ balneum confequuntur,diftinguerc poflU 
mus,an h€<aica pefUIcnri^an hedica fola labor^t ,iiam licet qui 
p^itenti hedica laborant fbrfitan & ipfiabalneo non kdan* 
tur^quod tamen nunqnam experiri quilquam hpmo poffitfuc 
uel^x hoc conftet non efle tu turn id cxperirijramen diftinguu 
tur^quia eoru qui hedica peftil.Iaborantoculi inter iauandun> 
ealidi^,& flamei redduntur^nam licet ipfe id experiri non tenta 
lierit^fortecafti id alijs fecicntibus uidit >qu>dam etiam a bal- 
neo tales permanent quQs inquit Galenas plane fciinus lenc- 
^ipefteJcibampra?tcrcarefpuunt>& fitiuntprastermodum , ac 
frigidam expbftulant. 

Addit Galcnus infpiciendam eiTe pr^etcrea pr^ coeteris uri- 
nam,eceniminquit<:onturbataquorun4am corum uidetur ef- 
fei& aquofior^ac noQuUomm multp^quam pfo nacura tenuipt 
at que hsec quidem inquit Galenus ccrtiffima eft .f. ut (arbitror 
cgo^eum infexre^iquodhiecurina 

Addit Galenus nccnon qwaj namralibusu un^equ^que fit^^^ 
lis eft coIore,& craffitudinch^c etiam inquit Galenus adlcain 
dam fpetim;certiflima e%nam meo iadipip^fi^»ci:^^nced:^ 
nacerto ,cumalijs fignis difl;is peftileiiji^ni he^i^^pa demons 
ftrat^ita h^^hedicam fplum^quaeinqjca^G 
m probo fit pra?dita,mukQ ^mm eft (^rtigr j^iqui^jn^^^^f^ 
turn' fit candidum^teue^ & ?qu^ilc , pr^fertimf^^ 
dft animastadhibendus:nam(.f. in peftiknti hc<9acaj) qu^dam^ 
qu? fiibliuida^quodammodo funt>fogiunt,& item ara^ 
neaium l^tas-totas rcferun t in modamians Sftgeftg^^i fi i^qait 
Galena:s qoidtalcaiiiinad^ 

' * ' inna- 



T R A C T A TVS 

ittaatarc yrinis in pciorcm partem iaterprccarc*C peftilcnte^ 
effe he(£ticam,fi contraria inquic videas, quae rctuli modo non 
poccft fi^ri, vt male afFcdas fit homo: quia J. hcdica erit cum 
in^qualicatc^ non peftilcns, & idco fubdit Galen. Ex his igitur 
difcernaSjUtrum inajqualiratc qaapiam aftedus fit.an peftilens 
morbus,& cxitialis, quihc(2:icamfebrcm habeat, cum apprc- 
hendat. 

Ec quoniam eft adeo difficile hos affedus diftingucrc> ut me 
dicos decipiat figna dida, ubiconfiftat diiBcultas fuperius par- 
raucratjnam faneinquituideatur quibufdamperplexa,&incQ 
gnica(Xaffe<aio ifta)fi quando necdifferentiauUa pujluum 
liciat a naturali ftatui&: fc ipfc aegrotus nondicat fcbrempcrci- 
pere^acin^qualiracem^qu^ una moleftaeratbalneis prpciirauc 
rit.Et at rem inquit difficiliorem feciant , ne ex urina quiderU; 
parere in eiufcemodi affedibus firmam notitiam Temper licetSr 
fed eft etiam fere anccps,colore,& fedimento fimilis namrali. > 

Vbi uulc meo iuditio Galenus^quod quia quandoque neque 
ex pulfu, neque ex urinis licet diftinguere , an fitheaicafebr^s 
peftilens 3 aaheaica fimpfex cum ina;qualitate:v:quia forte 4si 
duo figna iqqandoque in utraquc apparere pQiIanc.> quode^ 
alijs figais fuperius deiftis tuncpoffumuscas diftiague^^ 

Veruntamen quando arina conturbata eft , uel non eft tedi- 
mento,& colore fimiHs naturali^fecilius inuicem diftinguun^^ 

Hoc enim uoluit fignum cflicertiflunum >-quQ imiifeem dilUa- 
guantur; ; ^ : ^ . - 

Subdir poftea Galenus f^xcentos talesinquit in pe^ 
diuturna confpexif^Cqui habebant dicia omnia figpa , 
pcrius dixerat non folum urinam laadabilem,ut quis poflct tti 
cerprctari>&c qus aide. , 
" H^IohgiiMifofah oratione>quamhicioCT^^ 
quo non intendimus officio intei^retis uti: , quia res mihiuilk 
eft confider^ionedigna vut faltem^alijs uiampatefeci^^^qiii 
lbcunihunc<5al<?ni iMgis dilu^^ qaomtendit Gale4?il^ 

diftinguere he&icam peftilentema non peftiimti:/Jiequfi mk 
Gal.Signumfebris hc<9:ic^peftilentis effe urinam 3^nam>ui: ^ 
qui^xercjfed infercquod quandoque poteftefle]^dabiU§ ca 
jpulfu laudabili,tam in peftilente hedica^quamdn aha. hcdia> 
&obid cffediftmguenda exahisfigni^di^^^ 



^ D E P E S T E. 60 

in KcAica pcftiL mn p offe urinanv efTe bonam , hoc enim jam 
confirmaws! , feddico hocfuisioueibis noii inferrc Galenum> 
fed cam quam retail fcntentiam • 

- Aiij diainc^uodutiiu; noambdd mf^^^^ & turbida firin fe- 
bre,peftilenti,fed& mgra>&Jiuida ob aduftionem ^ uel caloris 
ianaci exnn£l:ioncm>& quod f^pius tenuis > & alba reddicur cfi 
Cedimcnto non laudabili * Hmc Fracaftorias ioqnit plarimas 
urinas peftilenua affc£torunieffefubiugdes ^ propter mulca, 
& diuerforam buniorum ebuUirionem,<juod fi humor crudior 
facrit>albidainquit fepc*& fubtife urinarcdditur^ fiuerofan^ 
guinis cxcrei3:iem:arcdundaat> rubra, &: confefa propter ebaUi 
tionem,qaos fi fubadulUi^ fubtilia foerint ajiuit tcnuim 
choUa admixia,fimilem mino granatorum urinamfeciunt. Ego 
fubibgalcmuidi in nonnuUi&peftiIe£ifebriaffedis, c^ effem 
inRegione Belgxca,cijtn^bubonibus,de quibusinfra>&: alijspef 
Aiftsfignis, ' V ■ . - , 

Noani^liamntjquodiiri h^^Uuida eft naaxithein ^as fix* 
perficie propter la^fionem fpiritualiumj& quod fetidaapparcr 
ob maximain patredinetxi,& natiui caloris extinAionem, pr^ 
tcraaturali caloreuiuente ,^u£ aatea dixi , de qua re neniini da- 
i bium effedebet;cum f^tida fine omnia excremenrai 

V cxThacididclocofupradi<io,calorena- 
. : , ^ . . turaliiamapeftilentc ui<3:c J 

- J. undenon amplius 

: . • ,xcger^ ' ^ : 
poceft noftrum corpus ideo pu- 
* . trcdoin diesfic 
^ .>:i V maior* 



T R A C T A T V S 




SEQVITVR DEAL! IS S I G N I S F E B 
pcftilcnc Cap. XXVI* 

; A M ex fignis a pulfa dcfcriptis, & ab urina, 
& catorc qua peffimc fe habeant peftilfcbra 
afrcAiconftacpr^cipucquiaex di£tis mani- 
fcftiim eftuii:mccmuitaleni5& etiam namra* 
lem plurimura laborarc* 
Qoibus addequod animalis etiam & ma«» 
^iua peflime fe habent • nam &: corpus & anhnas languct^ut 
ictiam Thucid/dmtioco di<5fco,& iic ' 
~ : :r anmip :> rL ^ 

Lan^ucbat corpus hdiamUminemipf^^^^^ ^ 
Grauitas propterea totiusjcorporis adeft> emartua iacultacc 
fuftccatrice,& mQmcecorporumj& qu^ memb^^ 
bantur,&lcuiauidebantur,nunc grauia uidencui: inqui&<5at 
5*£*.5*6S unde Diodon Sic inquic 14. Baidi, igpK^aumm^^^ 
aderan^ i.: ; ■i y.';o:-: 

x.de pr^f. Corripicbant ante omnia cos qui fakbrierantc^^^^^ 
€XPt^ piris acres fcmores inquic Thudd & Gal. 

cryfipelacofus erat, partim Kerpety^us ddpafcctibus^ aflSunilera 
habenE qui pcftc affiduntur dif&ifam per places panes;perua- 
gabatur> coalita loes. tcmere, nulloque^ordine inqmt GaL 
omnem corporis fuperficiem/edpiimum in cap.inquit Thu- 
ddid. & Hipp. J.cpid.^. 22. inqukj & GaL & quod facer ignis 
multum celericqr per omnes corporis parces:depafcebatur,fcd 
praedpuc circa caput,& fexagenarijs^ fi ucl minori quis curam 
adhiberet. Caufa cuius fuit Aaftrma ilia confticucio, cum traa 
* quiUicateuentorum^ob quam replemm fuit caput, & fcnes,pii 
tredo maximc ucxauit>quoniam humiditaci eorum, ob imbe- 
dllitatemcoaccruatam,acceflic prseternaturalis caliditas aeris 
tunc uigentisjunde duaj caufe putt^dinis aderant,humiditas, 
fdlicec&calidicas,ucibiGaL Falop<refercin ilia pcfte 1528. 
q>colorin facie cicrinus erat omnibus quib. bubo peftilescrat. 

Oculorum fuffufio ruboris > aduftioqiic eos corripiebat in- 
quit Thucid. Gal. lit an tea etiam dixi , quod oculi eorum func 
accurate in fpidedi,nam inter lauandum manifcfte redduntur 
calidi,& flammei^quidaminquitpoftca tales permanct, quos 

plane 



ft E P E S T E; 

plafle/clemas tcneri poccft . Sunt duo hxc figna ab ocviUs dc- 
fumpta,fcd quod Thucid* ttktt , apparetantequam laucnrur: 
quod uero fignum refert Gal. inter lauandum apparct > & po- 
ftea etiam permanet.Si cnim non pcrmanercr,non cSct fignum 
pcftis,ut uidecur GaLinferre. Lucretius autcm inquic 

Pmcipio caput incifum feruoregerebant^ 

Et duplices Qctdosfuffufalucermentes. 
E t-aduertendum>quod & in magna ilia pefte > quae tempore 
Galeni>& in ea qu£e Thucididis memoria infeftabat , cadem fit- 
cics foit teftc Galeno,ut ex koc uidcas tale fignum non efle con 
temncndum. 

In trorfum uero inquit Thucidides ftatim lingua cum feud- 
bus fanguinolenta uifcbatur* Lucretius addit. 
Etafpera* 

Deinde ex his fternutatio inquit Thucid. raudtaifijuf exi&c 
bat,nec diu poft labor in pecfcuSjCmn uehementi tufS dcfcendc 
bar,& cum ad prajcordia ha:ferat>iUa uexabat.Vndc Lnczctms0 
Sudabant etiam faucet intrinfecMs atro 

Sangmnei& vlceribus vocis via fepta cmbat ^ 

Atque animi Interpres manahat hngua crime , 

DebUkatamalis^motHgrams,afperataSu. 

Indeubi per fauces peSlus compler at y&ipftm^ 

Morbida vh in cor meSlum con^uxerat agris 

Omnia turn rero yitaiclaujira lababant. 
Galenus inquit multi fauces laborabant,uox erat aitiata > & - ^ 
paalopoft:& fi inquit in pulmonem, & afperam arteriamde- ^o^ig et 
fcendebat fluxiojtabidi fiebant:&idem 5.Prognoft,5o.afletit, ^^^^^y 
quod Thucidides inquit^cura in cor inh5fit>(inteUigcs pro cor * ^ 

de OS uencriculijid fubuertit.f. ucntricuiura ; fubuerdt intelli- 
git , inquit Galenus impetum in uomitionem," 

Cuadx felliSj^i: humoris.quse amedicis uocantur excretio- 
ncs/cquebantur & ipfas cam ingenti crudamjinquit Thuddi- 
des3& paulo poft inquit>neque uero corpus , quoad morbus au 
gebacur flaccefccbat>fed opinione hominum fortius pefti rcla- 
^abatur . Adco inquit plurimi infra nonumj& feptimum die, 
ab ardore urente uitalia necabantur, adhucaliquid roboris ha« 
bentes^aut ii hoc cempus exiflfent^tamcn defidentc ad ucntrem 
morbo, atque ilium acriterconcuticntc idq; cum aiEduo pro- 

fluuio 



T R A C T'A T V S 

flauio multi qu^que poftmodum debilitate ipfa pcribant. fiitif i 
ie Gal€nus3*epidem.3,Aluus biiiofa3& pinguiaexcernic,quo<i 
eft Syncexeos fignani^ Sc febiis pcftilentis perpetuum , & qui | 
Lib.^.ep* asgrotos fere omnes fuftulit,quicunque enam atram bilemex- : 
^•5»C^4* quifitam deiecerunt omnes incerierunc in ilia pefte,dequa lib. 1 
de atra bile indicant enim earn iara fanguinem fiiiiTe immodice ; 
affarumjatque aduftum* & 4. Aph.2i.& ii.&4y.inquit>qaod 
hiiiufmodi excretiones^fi in morbi principio fiant nimquam ad 
bonum fiunt,magnamiiifceris lasfionem oftendentes .f. ob qua 
ante tempus debituni poft co<3;ione caacuare cogirur> ad mor- : 
b^os uero coniiftentes fequuntur fcepias ad bonum , natura ex- ; 
purgante fuperfluitares. 

Acproptereaipfe eodem4 .Aph. inqait plurimas quidem : 
deiediones nigrasin peftilenri illo morbo longo confpexifle> : 
^ua? non magisin h s qui exiiio proximi erant , quam in aiijs i 
faiuandis apparebant>non tamen inquit^uelin principiO:>uel in 
Cfemento morborum confpiciebantar , tunc enini qua? euacua- : 
bantureranr^&flaua, & ru&,colorecolliquamenca,qua2uero : 
mox apparebant>nigra erant ueluti fex fanguinis . Sine inquic 1 
ipfo fuperaffato habuiflenc geaerationem.fiue iarn aliquam ex- : 
tfaneam putredinei^faffampfiirentjillis qu§ in uentriculo Hunt 1 
crudiratibus proportionaiiter>quado ad uiciofos humores cor- : 
ruptio tern:jinauerir.& 6 Ac Comp.m.£loc.6 inquir.quod caii- \ 
dainrcmperiecircahepar exiftente fiunr cclUquaiiones pri- 
mo humorum deindeetiam carnisipfius hepads,&: euacuaiur : 
per uentrcm bilis craffa graueoiens, & abunde colorata^queni'- 1 
admodun:! inquitinpeftil. feb.contigitj quandoquefluxusalui 
diuerfus eft pro diuerfitate humorum^ur in pefte ilia referc, de 
qua Hippocr. 5* epid.^- inquic idem Gal. 

Et quod admoduni excrementa ifta ficuti , & copcera omnia : 
fetida fint^obmaximam putrefa<£Eionem nemo eft> quineger. ^ 
Cibum omnes faftidiebanc > maxime uero ^ qui uitio uentris 
S'^f^}'S^ decinebacur^cuiuseftratio^inquit Galquoniaciboruappetetia 
e|l opus uentris^ cum ergo uentriculus afficerecur , ur cx fluxu 
anredido notum eft^non mirum fi eius ofiicium.quod eft appe- : 
tere deficiebat > hocque fympcoma omnes afFecirnedum in 
pefte qiice uiguic tempore Hippocr. fed etiamin eaquaeuiguit 1 
tempore Galut ipfi aflerunt, quare fadum eft , ut muld more- i 

rentur. 



D E P E S T E. 6z 

rentur/ortiffimi autcm>qui uim fibi ipfis zS^t^ntts cibam ob-; 
latum fumpferunr,omnes fere fapcrftices fuerunt; plurimi ue* 
ro mori^quam comedere quidquam prius duxcranr. 

Auicennainquic adeffe naufeam > &appe£itiis cafam ,^ cuifi 
non refiftitur,cum uiolenra comeftione intcrficic ^grotaQrem. 

Rafisinquicfinaufeafitfrequensjcum febrc tepida> qna* 
mulds fit communis>quod ipfa eft peftilcns > tantura ipfe nau- 
fe^, aim febre tepida tribu\f. 

Siti aehementi tencntur : cupla.f. obincendium cordis ^ & r > 

fpiritualium, & bilis raultitudinem, cum omnia hi^s genera ad 
efTcnt 3 ut ancea ex Thucidide dixi, ad quam fitim linguae ficci* 
tas3& inqaietudo molefta fequitur ex omnium fentenriainaxi 
me Aetij,& Auicenn^. 

Thiicid.referr,quod fiti inexliauftaada^ ob mcendium par 
tium inrernarura erarillis iucundiffimumin gelidamfe ipfos 
. aquam abijcere,& quod in pureos^multi eorum quib^cuftosde 
eracfeproiecerunc*Qaamquaminquit perinde eraf mmis>au£ 
minus bibere. Et Lucretius inquic- 

A^ukipmciphes lymphisputealibusahe^ 
incidermtipfovenientesorepaUnte 
InfedabHker fids, arida corpora m^rfan^ 
(syfequabatmukmnparuis humoribus mbrem* 

Nihilominus Hippocr, inquit , quod aliqui circa potum fa* 
tempeftiui eranr,ideft,inquit Galenus non magnoperefitibun* ^,ep*^^6i 
dierant^quoniam no perinde his multacopioS putrida fanies 
in uentrcm>ut prasdidis illis»f.qai fitiprasmeb^nturjconfiuerec 

Vndeconftacfuamfymptomata uariare fecundum conftim- 
tionem temporis>&fecundum alias fimilescaufas^maximepro 
ut hanc>uel iliam partem morbus ofFenditatempore Hippoc*pc 
ftis erat ex calida,& humida intemperie^ Thucid. uero tempo- 
re, & pr^cipue asftate caliditas multam excedebatiacproinde 
maxima fiti ^ftate uexabantur . 

Aliam rationem pra^ter ea cur quandoque in febribus non fi-» 
tiant ^grocanres pete a GaL i . epiA eorum inquit quibus uen- $q,^ ^i, 
ter laborabat aliqui fitiebant , aliqui minime,craffitudo enim " , ^ 
humorumjinquic GaL& tenuitas erat aquofa aceruata^frigi- 
da quidem ilia fua fponte utraque> fed acquifitiuum calorem a 
putrcdine mutuans , quarc in quibus iam exced^bat pjatri* 

Q_ z dus 



T R A C A T V S 

<!us iabor,eranc fidbundi ^ i n quibus nonc!uni> Ci contra merito 
non firiebant* 

Et uepid. ^^^^ etiaro qui non ficiant , licet caufa fitis adfit emorientc 
2.y^^ * viniucjVt ibidem habetur,& nos cap.de Caufone diximus . 

Nec foiura linguseficcicas, fed etiam totius palaci, quandoq; 
cum ulceribus malignis ncdum in di<ii$ partibus , fed cciam in 
gutture,&fauci,vtex Aet»& Auicenna habetur^quas exulcera^ 
3 ep^^ii. tiQj^gg putredinem cacoethes fnnc,inquit Galen, qui etiam 
^47* 5,meth.i 24Dquit,quod in pefte ilk taiiaulcera afperam arte- 
riam raoleftabanc^cum ieuicula tufli leuiccr irritante,de quibus 
etiam 5.Prognoft.habecur.Ec Lucretius inqnir* 
Tenujafputay& cmitm£ia colore 
Salfaque per fauces raucasMx edita tujii . 
Somnus quandoquc adeft:^ quandoque vigilia , vndc calido 
illo,& humido ftatu peftilenti inquit Hippocr.quod fopore de 
tinebanmr y fi quibus ad caput a calore fcbriii frigidi ^ &: crudi 
humores deferebantur*alijs erant yigilias fi bilis abundarer. Ali j 
inquit Galenus tenuibus fomnis tcnebantur> quibus putrida 
crat tenuitas. 

Nicolus inquit , quodfemperadeft m^ximeincarbunculo, 
ac bubone ob humores corruptos afcendentes. Coeterum mco 
iuditio fi corrupti uigilias potins facerent > quare dicendum , 
' ^^^od ob uapores a fanguinejUel a fanguine pituicofo ob ebuUi 

tionem diuerfos , antequam fir pucredo tan ta , ui ^crimoniam 
di&i humores acquifier int', & cenuior pars iit in bilem uerfa ^ 
fit in bubone, uel carbuncuio femper/icuti etiam dixi dc Feb* 
cum papulis erumpentibus . 

Obhanccaufam demenrcs fiunc poft ue6ernum5huxriOres.n* 
putrefcentes acredinem ^quirunt inquit GaLob banc caufam 
fit etiam phrencfis,vel paraphrenefis.C ob acredinem didam 
licet hs^c magis acquiratur poft uigilias multas. 

Pofluntcciam in cerebro pi tuitofi humores adeffe^pr^cipuc 
ffatu Auftrino^quo caput repletur > qui a febrili calore iiquefa- 
ili cerebro fporem inducenr. 
Incoacis Holerus uoluit potiusa malaqualicateiftum foporem fieri, 
pranou <l«am a materiajuerum qu^nam erit ha^c mala qualitas? 

Non uigilias tantum adfaiffe in pefte perpetuas.refert Thu* 
cidides^fed & inquietudinem membrorum. Vnde Lucretius* 

Nec 



D E P £ S T i 

jSIec requies erat ulla mallydefejia iacebant 
Corpora^mafjabat tacrto medicina tmore. 
Qmppe paPentla^cumtotas ardentia no£leis 
Lumiria uerfnYentficutorum cxperm fomno . 
Inquiecudo aucena no^lu maximefolet fatigare> turn quia 
fomni tempore grauiora omnia uidentur > fi dotmire nequi- 
muSjtum quia fufcitati uapores y minus diflari , & difcuti poC 
funt^magifque inclafus manet calor>& uapores fiiliginofi ab co 
cxcitati. 

Proprium peftilenris fignum eft uiriumlapUis.ur an tea dixi, 
addo nunc cum fyncopi ^ a uomicu pr^cipue > 3c ab egeftione ^ 
quod etiam Almanfor retulia 

Conuulfio uiolenta confequitur Paulo , Aet. 8c Auic. etiam 
teftibus , ob malos uapores fiia acrimonia cerebri membranas, 
& eius neruos lacefcen teS:>& in conuulfione fit ferinus , & tor- 
uus afpe£tas,conuulfis oculorum^Sc faciei mufculis: ut ob ha:c 
etiam ifte febres afpedu terribilis dicantur ^ nempe cum deli- ^ 
ranr,& torue ^piciunt.inquic Gal Vnde Lucretius. ' 
Trl^efupeYciliumfuriofiisuultHSy&aceY* 

Et paulo poft de conuulfione, fic inquit- 
In manlbus um nerui trahierxtremere Af tus. 

Conuulfionis acerbiffim^ caufam finguhum inane fiiiffe re- 
fert Thucidid.qui fingultus in aliquibus cirius in aiiquibus tar- 
dius ceffabac ; quern fingultum fuifleanonproportionata^uc 
uocant materiajob bilem^fcilicet^os nctriculi mordicante, quse 
bilis nedum acrimonia fua propria/ed etiam a mala^Sc ueneno 
fa qualicate a feminarijs peftis contraftajfingultum , & conuul- 
fionem poterat monere j forte etiam a nimia exficcacione fie- 
bat* De fingultu fic Lucretius. 

Singultufquefrequens,noBempeYf£pedkmque 
CoYYipeYeajJidue neYuoSy & mmbYit coarBans 
1>ijfoluebat€OS defeffos ante fatigans. 6*ep^6* 

Dolores praecordiorum,aderant inquit Aet.fiuc etiam inte* 
ftinoru ut inquit DiodorusSic.14.Bibl. Dolores ueroifti mali- 
gni fiunt^inquit Galenus ex (uccis ab improbo ui<Sta , aut pefti- 
lenti coelo in corpore genitis . Hi dolores ad refolutionem{fiue 
fy ncopin,& uirium lapfum^ut inrerpretor ego)perducunt acu- 
tiffimi,& acerbiffimi cum fint inquit Galenus. 6*epid.7*l 

Ncc 



T R A C r A T V S 

t^3lblio* Necfolum in farorem/ed etiam in rerum omnium oblinio i 
nem incidebanc , qaiinqiiic Diodorus Siculus circu eunres ca- 
ftra emoti mente preibant,& Thucid.inqiiit>qucd muki ex his i 
qui fanicati refticuti eranc^fiue a peftilenciaferuacijomniu qu^ : 
antearnoueranr oblici faere^itaut^&ncdam familiares, fed fe- 
ipfos etiam ignorar encode qua re GaLL de DifE fympr. 5 . 8c 2. 
die Caafis fyncipr-ultimo, & lib.de Animi mor.& corpor.mutaQ 
tmperanvSc 2-prorxhetX5? Srpr^tereaii^ 
Atque etiam quofdam compere obltuia mum 

CunBarum:,neque fe fojfunt cognofceYeyUt ipft. 
Flatus fubhypocondrijs excitari ob caloris naturalis imbe- s 
cillitatem afferunc mulri,uade corum tenfio, & fplenis tumor , 
inquit Auiccnna* 

Erigidicas partium ex tremarutn adeff jfiue id emoriente uir- 
tutc fiatjfiue ob internarum partium inflammationem ad fe ca- 
3'^'3*JP curbitute rim fanguinem,& fpiritus traiiencem > de qua re fu- 
praCap.24.nififorie idcontigerirob multitudinemfrigidoru, 
&crudorumhumorum>°qui frigidiori, & humidioriconftitu- i 
lionc fuperfluunr^de qua re Gal.i.epidem,2. temp. 2. maxime 
com.27ifrigiditatem ante extremorum fieri propter inflamma 1 
tionem internarumi partium>uel eafum uirtntis multa mala ac- 
cidentia demonftrant/ed pra^cipaefacies ilia Hippocratica^na 1 
(as acutus,collapfa rempcrajOCuliconcaui^comprefl^ aurcs^&c. ( 
De qua re Lucretius. 

ji fedibufque immutatmfuccedere frigu^ , 

ISIon dtibitabat item ad fupremum denique tempus , 
Comprefanares^nafiprmorh acumen 
Tenm^cauati oculhcam temporal frlglda pellis, 
^ . . /V BuraqueinhoTYebatn&um^fYonstentamanebat. 
Vide infra j^^qj-^j^ praecipue circa faciem^& coUum tales tentafle no- : 
€ap*So. FalIopius,& quod erant fastidi. De quo Lucretius. 

SudoYifque madens per collumfplendldiis humor. 
Et j.cpidem.j. inquic Hippocr. & GaL quod multi fudores 
aderant non decretorii ^ a multitudine hun?orum grauata natu 1 
ra,Fc3etidi autem erant ob intenfam putredinem.Sicuti ccetera 
excrementa iftorum^ ut ant«a diximus , quandoque fudor ilie 
aoglicus adeft,de quo Lcmnius>&c. 

Inquit Lcmnius U.i.de Corap.Iex cap. i . quod fudor ifte Bti i 

tan- 



^ D E P E S T .E. j?4 

tannicas/eu Anglicus didus eft , quia in ea regione popular es 
frequentius eo corripiuntur.parrim ob operofas laiicafque mc 
ras,ac ciborum aftluentiam.qua illos diftendi contingic, uc Get 
manos.ac Belgas poruypartiin (uc obferuatum eft inguic, ance 
anno fuperiore folftitio aeftiuo ) ob aerem turbulencum, ac ne- 
bulofum denfaque caligine pafflm ofFafum.quo fir.ur concepca 
inms y & foris morbi caufa, atque origine,non finefanguinc,& 
fudore^cum illo colluetentur:,qua{i cum ualido,acpra^feroci ho 
fte certamen fir initum , qaem fummisuiribus excoffilTelabo- 
rent . Hinc corporis animique defedus^ bine fpiriius langui- 
di,ac collapfe uires^hinc intercepta uocc, occlufifque fpirandi 
fiftulis,uir^prapemQduminterirus,atquc exaniniatio. Talern- 
que morbum ob uita^ molliciem , deiicatam y Anglicos > & cito 
corripere , &occidere aic : at Fracaftorius ad Analogiam eius 
conragionis.quam habec ad fubrile fanguinis id referc, propter 
quod die una>aut finitur a?gritudo,per fudorem falccm^^ut plu^ 
rimum,aut finicur^ger. ^ 

Huic morbo cardiaca fyncope inquit fuccedit, & animi defe 
£lus ob morfum ftomachi, qui non minori afFcdu hominem co 
ficic > quam fi cor uitas fontera halitu contagiofo forinfecus in- 
gruente opprimi contingacConfequitur & eodem tefte>ut ob- 
feruatum fuit in Belgica regione animi deliquium , & cordis 
palpitacio,&: ex animi deliquio^^ut Hol-ait fpiraciotrium hora 
rum moriuntur. 

iEftuant etiam non ftomacho ranrum, fed etiam capice;per- 
culfitalimorbo^mox quafieflrentlanguorediflbluci^animi defe Fernellih 
dione corruebant > decumbentefque perpetuo fudore deflue- de Abdith 
l>ant cum febrcjcura pulfu crebro celeri,&: insequali.ncquefu- mum cau. 
dori modus erat ante morbi folutionem * Soluebantur aurem caf* 1 2. in 
uno.aut ad fummumaltero die, quanquamiiberatidiu poftea jine. 
laguebant 3 omnibus cordis palpitatio conquifira,alios quidem 
duos tres ue annos^alios omnem uiram comitata* Initio mul- 
tos fuftuIit.Quum nondum uis illius erat percepcajat poftea ad 
modum paucos.ubi exercitatione>& ufu deprehenfum eft,eos 
qui fudores exciperent prolicerentqu^: & fe cardiacis muni- 
rent.omnes reftitui, tunc micior iam fedus morbus epidemia- 
lis non pernitiofus erac , & ideo neque peftilens meo iuditio » 
base Fe^nelius^&: alia ex quibus concludit uencnum huiufce fc- 



T R A C T A TV $ 

bris pcftilentis potius fpiritui,quam hamori infidere, &:omn^ 
racione in ephemerarumcenfu efie habcndum^cuias ucnenum 
tenue turn ciTec 5 infirmiufque uicali roborc> ucGor laceffiueras 
in catem propeUebatur, fudorc folo prorampcns. 

Cap. XXVII. 

Okpvs inquit Thuddidcs cxcerius non ad- 
modum feruens erat tadii,neq; pallidam > fed 
fubmbrum fufcum minuris puftulxs , ac papa- 
lis fcacens.Et Lucretius inquit. 

JEt fimus ulceribm quafi inuHis omne yu^ 
b&re, 

CoYpju tit eftyperimi^Ta facer cum diditUYtgnis^ 
GaUlde Atrabile c4.inquit>quod in ilia longa peftilentiaob 
febres ardentes fangais craffas,& niger effe^us eft >.qui ut an- 
tea dixi cumin aliquibus , qui conferuati funt,fiiit deie^lio- 
num nigrarum caufa,contingebat autem dcie<S:iones iftg in his> 
qui feruabantur p.die magna ex parte,vel 7. ucl 1 1. quib. ucro 
inquit 5Bgrotis huiufmodi veneris deie<aio non accidit, ijs cor- 
pus uniaerfum nigris papulis commaculatum eft 3 quaj fane il- 
lis non diffimiles erant,quas Gr^ci exanthemata appellacNon 
nuaquam etiam ueluti fquama illis exiiccatis > atquc difcuflis 
decidebatjfcd paulatim^ac multis diebas poft Crifim . E t paulo 
infra inquit huiufmodi puftulas con tingcrenarura^quicquid 
meianchoHci humoris fuperuacuum eft foras detrudcnte , a 
quo genere oritur etiam carbunculus ^ inquit^de quo nos infra. 

6 P I Idem Galenuscicans locum antca didumThucid. inquit, g> 

• per pemphingodes aiiqui inteliigunt febres cum papuhs , Sc 
lubditsuerum quorum febres > cum papulis a fymptomate ipfo 
ficappellantur, nos uerifimiUter ex hoc fymptomate Hippocr. 
voluiffe peftilentes fic vocare febres intelligimus > nam inquit, 
& h:scprofedo eft unafebrium C^tciQS , &c. 

i.tf. 2*^7 • papuhs etiam in febre contingentib. loquitur etiam ahbi 
Hippocr.papute inquit paru^^qu^ non eflent excernedis mor- 
bis>ftatimque euanefcebantjaur fecundum aurcs tumores nigri 
cantes,qui nihil denuntiarent . 

ybi uuk GaLquod horum caufa cflet cruditas humoru^quos 

quod 




qiToH fi rmmra exccmcrc tentaiic nihilprofii^bafemu^abiii^ 
fuperacajaut in profundmn fluere pronafic ^aurpropsar paoci* 
tatcm excrecionum, abfceflanj moliebatur* 

Galen.inqait^quod tempore illiaspeftileuti^cxanxhemata, 
vicedbas ficcis ^manabant per corpus^qux etiampulmch. 
nes infe{bbant,paftulaeinquit,quaj exanthema acK:antar> ni- 
gras^toco corporc confertim mult^apparuerunr, ulcerofc qui- 
CcmplurimiSjomnibuscerteficciB.^. ; ^ , : 

Ex fupradidis antiquos pa pulas quidem tenuiffe c6ftat3qug 
in febripeftilenti apparent, quandoque cum ulcerc^xjuandoq; 
fine,ut quas culicummorlibu^ aflimilatur petccbiasii ut ancca di 
xi uocanc , hifpanitabardillo coeterum in iftisetiamiateHexif. 
fe morbillos,& uariolas affirmare non audeo > quod;malti fe. 
ciuncncque etiam negarc,quaado1ddiifidIlimum-fic iudicare. 

Sictici an de iftis in^ellexerit Hippoc-oim dixit mxMs lacri 
ignis occafionem quilibet,& rainuti admodum puniii ro to cor 
pore pribuerancSed huiufmodi qa^ones,' quoniam curatio 
nemnon uariant,ut c.de Morbiitei& Variol demonfixabo,par 
uifecio. 

Angina p^rnitrofefupcrueniebantquormn natiMram mde- 
rcporesab Hippocr. 

^ Guide inquit , quod in peftilentia fui temporis^a qua ctiam 
ipfe cap tus fair, fanguincm per os palatum , & nares ^ & ueli- 
cam cxcernebant. 

Abfcefllis plerifque horum inquit Hippocr. in fuppuratio- 
nes contigerunr,atque carnis mulrum,& offium^neruorumquc 
decidit ob prauos enina humidos humores foiicte etiam parjc^ 
compucrefcebant inquit Gal.unde tex.i5.inquit ,&:^u^ 
modo totum caput g!abrefcebat:»& mentum oflaquedenudaba 
tar,decidebantque,& quod Ha^c cum febribus,& fine febre - A: 
crant hxc formidabiliora.quam deteriora rarione ibidem a Ga 
lcnoadduaa.SimilisfuitpcfHlentiaiUar§ua,dequaGaiMUsin tM^fup. 
fummos pedes graflata.pedesputrefaciens. fol^^Sl* 

Siniilia inquit etiam Thucid. & infenquodexliis^quando- 
que a pefte liberabancur^grotantes,quafi per crifim expurgan 
lis he humoribus,& expurgata morbi malitia ; unde inquit , 8c 
hacpernitiofiffimalue.fi quis conualefcebat eius uiolcntiamfi- 
gmficabant extrema membrorum.fiquidem ad uercnda , & ad 

R fum- 



fis>aQnn3^i lib€Jaibaami5qiiidam aniiflis etis^ Vadc r 

Lucretius. 

Qmttm (i quh yt ejimt^a^ 
J^tfcmbm tetrii . . 

- . . Frojierkttamenlmlcu^^ manebat^ ; a 

Cormptu$fangmspl€nis.exnmbusVa^^ v , 
t HmhommstomTnm mpufquefiuebat ^ 
Profiuummpoyrd^qui tetri fauguink acre 

: i \ r jba^:^ inpm : : , 

r %^ J 

M^^nibmfinfinonnHl^tpedil?Hfim manebant — 
Jn^ ykatamen j^perdebant lumina pan^ 

la fiim^afiaUqm precio prrefer- 

rim,quando minus medico obremperauerint, aur remedijs con 

, P B X B O N I B Y S, 

quosuereribus faifTe no tos'probac con tra mo- 
dernorum opinionem. Cap. X X 7 1 1 1. 

A R B c VL I. muld octi Tiint in pefte ilia de 
qnzi^cpid^S. a:ftate maxime pb calii^aiii; ferup^ 
tcm^Sf craflam mat«Fi^.n> inqiiic Gal.^ com.5 i . 
w^'^wSf^jm ^^^^^^^^ melancholicu m foras detrudentc na 
Z. de Atlt4 ^k^^^^^^A rura , UE fupra diximusa Gal de quibiis in alia 
^%*ep>Sec. '^mS'J^^.,,^^ peftiLinquit Hippocrar-carbunculi in cranone 
i.inpnnc. '^^iui^c.qu^i , 

^ Nedum autcm c^^^utigiilijied^bubones , Sc abfiqllnsfirni- 

J^^s inguit JPrac^ft^^ 

^cul^^quiA inqui £ farens^??^ pcrgens eft in ilUs n^^ceria/u ric ag- 
- tern introrfuai magisinquii 5 & circa membra piincipal-ia be- 
. paij& cor,^ cerebrum, quarc mcmbrailia mitcuni materiam 
jfiacenremadfaa emandona/& alU^ maceriara ibimixTam 

ex 




aiy E p t S T E . 7 



ex magisfieri tempore peftisv 

oit)ri arfaag^jinc iiife^o^ad ca tim dcpulfa * . i jGiiiiis-caafimitiuk 
cflc V^i-lcf. <l^>ia fa36<: :iK>fliD^fectiio maior eftdbjiniiaacia excr^i- 
mencorum craflorum^quia homines aberius.naTamimr5&: mir 
nus re^xercenr,unde cam humores di£ti , & in dwStis wiemBris 
pr incipalibus, & per xorum corpus raukiplicenmr non.ipirum, 
iicum ebuIKunt naturaadiba emun<£toriacos^pellac. - : 
• In humoraU autem peftibntii^axinie apparent 
carbunculi,€0 quicin Jbac hamores font affe^, tales aoix^ 
fcefliis ab'fajmoribus fieciefeat^ 

nonic Hippocrar. ut mulcis in locis notum eft maxime<$.epid. 
7.4, qui hos bubbnes oriri ubiuit iecorarianena ^ &c arteria: af- 
fe<9:a; & uulc ibi^Valef. loqui Hippocr. de bubonibus^qui tem- 
pore peftilentia? fueran t, dc qua panic ante dixerat . 

Idem Hippocr.raalignos bubones in acutis febribus fieri no 
uii inquit enimin bubonibus iebres mabefidiit cxceptis diarijs ^*^P* 
^uod etiam dixerat in Apiw> i n - ^•coLiy^j. 

E t fubdi & qui in febribus bubones nequiores in aaitis ab ^^^f* 
initio pullutantes^qui deinde non crefcant in febribus > fed de- 
crefcantyfebribus ipfis crefcentibus^malignam materiam > & in 
tiifceribusipfem recondi figni6panf>idep Lepi(^.i%7.rumo 
res poft aures nigricantes fados fi^dixit>q£K>d;nifeifa^ 
tent.his ik:;ftan tibus^noii uidetu^^^um^quodFerncld^ de 
fcubonibus nihilproditum eflia uereribus ,rnamde^<xn pefti). 
Hipp.& GaL plaries maxime loco dido Apb,de peftil. aidetur 
etiam dixiffc Hippocr.locis didis nempe eos nouiirc>ncc enim 
Kcet forte non fuerint in ilia pefte de qua 5. epide. 5 . poiTumus 
argiiere illos HippoennonnouifTeyneqne enim e^ 
inompi pefteillosAconiparuifrern^a^ . , > 

i^iinitiocod^otfJep^d-y.ivdequibast^^^ ^ " 

fepidem. in principio 2.tempeftatis peftilentis^&j.epidemia*^* 
maxime jr. : - ^ 

Pr^ terea falfu m eft de bubonibus , peftiferis nihil prodi- 
turn a^eteribus-Areteus enim dodilSmus.&antiquiffimus mc 
•dicus, quern tnujtiuoliw ante Galeaum^^^^^^ ^MCauf. 
^sespeftifcri^&maligniiecori^^ ' ici & fig^ac.^ 

" 'DiodQius etiamSiculus^qui tempore lukjC^faris, & eri^ 

R 2 Augufti 



T R A C T A T V S 



Augufti uixirde pefteCartag.uerbafadens.Primuminquit dc 
X^BibL fluxio occipit , poft ad collum lumores exoriebaiituc 5 deind^ 
moxfcbres infequij&ad fcapulam neruorum dolores>6^ era- 
rutti graucdmeS-4ndeinccftinorunidolores>&incorpomm 
pcrficie puftulas emmpebanc. 

: Tumorcs;autem poft collum bubones fuiffe non eftdubita^x- 
dam>qui utHoleras refert y&c alij obferucmnc > ut eft Ficinus, 
non tantum fub coUq poft aures, & fub afcellas y & in inguini-, 
hnsy&c ut breuirer dicam in emundorijs obo^^ntur^ fed in cii- 
biuEexara^ctiam:£e bubones peftifcrps«idifl^ aiunt 3 $c in col- 
io>uc.de eurarionebuboniina a Ficino defcripta mam^^ 

SIGNA PESTILENTIS FEBRIS SPIRI- 
luofe, hedic^j & putridaj. 
Cap. XXIX 

E D quoniamdainius febrispeftilemis aliam 
effediariam^aliajn hedicarn , aliam humora--. 
lenijHcet iiltima fit tantum curabilis, ta- 
men fi non curationis gratia^ fakem, quia ad 
prognofticummukumreferceas i«uicem<lif 
ftingu^re > figna cuiuslibec. trad^nda eraqt a 
ipirimoiajilaediariae^oE^^^^ . , 

H^c ecgo-fequuntur fypipcpmata fere^qm^m" fupr^ de.fcbrc 
anglica cum fudore diximus^de qua ranien re Ferneldubius eft 
capir.^7.an.r. hasc anglicafebris^fitdiaria peftilens^cumtameix 
etiam manifefte diariam dixeric>Lde Abditisrcrum caiifis^cap. 
X Q^.eft prjEppue firequens deliquium ai?imi:,& interdum fynco- 
pis.ex ueheme^^ci fpi^i^^W^^ corrup^^^ 
r riam laud^bili^im fpirituum y quam effe unara ex caufis princi- 
* palibus fyacopeminducctibus didam eClf^prade men^te Gal 
in 3 0. horis fere perimere base febris folec , rariflime quartum 
diem atcingic.uomitus eft affiduus^uigilise fere contiauap^corpo 
ris uehemens agitatio>mres paulatim deficere fcctiunt^gro- 
tantes>qua: ftatim in principiolanguefcur ^urin^ iaudabiies hint 
c nec ficis ^modam mdi^ftac>non deie<3:a eft appecentia.^non ca 
: lor multum acutusiaur mprdaxj imo ipfife'^gci minime febri* 
ci|are dicuni: > qua5 omnia medicos ctiam |iqa uulgares. f*Epc 

deci' 




D E PES T E. 67 

j^^ipiunt . Pr^ferrim , quia fudor ille de quo fupra diximus 
anglicos ^ladcft.>quiia principio aliqualpern inexpertibus por- 
rigir>cum tame iii res tepius ipfedHljaluatj&pra^tereaininus in 
hac fluxus ille colliquatiuus> quod e0e perpetuam pefti^ fignS 
cx Galeno diximus, in hacfpirituofaapparet. . - 

In hac pocilSmum figna tola apparent, qua? in fimplici pefti- jy^0^^ 
lenti febre apparerc, dixit Fcrnelius , quando eft peftilens non ^^^^^ ^ ^ 
putridajpalfus.f*paruus,languidus,frequenSjCalor omninoing J^bdit. 
qaaliSjUiresonanespradininiuitalescQ ^^g^^ j^* 

mi defe<aio , ac interdum fyncopc ^ affidua uomitio ^ per quam 
Bcque cibus,quidem optimus cor recreat,ui^li^ molt&x y fr^^ 
quens corporis iadatiojurinas nec crudaj>necturbid^ynccfi^ 
uchemens,nec appetcntia deicda, ncc magnum incedium,nec 
febris admodum ardens , u t idcirco ne febridrare quidem sgri 
interdum putent,qui fine fenfudoloris, uiribus extindris dcce- 
dunt inopinato:diftinguitur difEdleab hedica peftilente,pul- 
fus tamen non funt adeodebiies , ut in he<a;ica , celeriores , 8c 
frcqu cntiorcs-jCalor non item exiguus , u t in hedica, & ^qua- 
lisjnon tamen mordaxjut in humorali: in hacurin^ non akeran 
tur, fyncopes magis moleftant; ^ j cn r 

Hedica peftilenti peffime affedos fe cognouifle icteric S^dejraf. 
uideturjSalenuscxacredinecdori^jatqueipfocalorisgenere^ expulf. 

qaod palfus parum prsetcrnaturammatatiijs in epi^^ & 4* 
l^tuo manebant^quod pulfus in huiufmodi febre inquir prsci 
pue incidunt jimbecilli turn erant,ut in fine teftij capitis con- 
ftat, nam qui pulfus funt comites intemperid ipfius corporis 
cordis imbecilii fantomnes;erant etiam celeriores,quia omni- 
bus febricitatibus celeritas eft adiundailicet modcratis fimiles 
fint , quando nempe fubftantia infinibus cordis contentafngi- 
dior-cft, Sc corpus cordis calidics , uel ob aliam inasqualiratem 
fimilem in corde,aut drcacor exiftentem, de qua re fupra. . 

Adde didisfigniSiUrex Galeno loco dido apparet,quodfe. 
briciiare fc negant ^gri.quia febris occupamt cordis corpus, 
ctenim inquit Galenus,duo funt propria figna hedicarum, p4 
mo fi perpctuo fibi fimiles fint,nec uUam acceflionis inuafione, 
fiec incrementum^nec uigorem^nec remiffioneni h^ent,neQfc 
febricitare percipiant apgrotantes : qu£e duQ tamen funt figna 
-omnibus hcdicis comttnia,ut aofti nedum peftilenti^ ac proin- 

de 



T R A C:T A TV S 

<ie ex alijsiudica,cie <^ua re etiara fopraj in fit hedica peftileai 
•an non . eft haius febris calor , non admodum 4nordax reilada 
ne fkiSba ad humoralem>quietiam medicos fepef^^ 
bre liberos effc ^gri piuanr exigua eft febris iftaji& quia' corpus 
cordis calor ipfe inuafic , fi camen diatiiis manum admGueris> 
de Pr^f. qitafi ex profando calor efferri uidetar , 8c coUedi ^ac acertiau 
pulfz*, halicus acriores/enfam nonobfcure afficianr^ non tamcn lan- 

tum incendiiim fcnriunt^ ut ia alijs inquii Galenus. 
. . ~ Vrina in hac prascf pue eft iimilis fanoraiii, uc etiam fijpradt- 
ximasj&:in fontiiBa cum fabftantiap3rdis 
rnus patiunturyfignaadfunt fimplicispeftilendsjdid:aeft.exiam 

J in ilia magna peftilentia, fine fjccitateXmagna , u t folet in alijs 

! hesSfeicis effe^non ob atiam rationem meo iudicioynifi quia,jcam 

a caufa externa fir or ta , non poteft in tarn breui tempore exfic- 
cadecorpusjitautappareat magna ficcitas. 

Si uero labes iftaad humoresram perueiierit>& mitior fiie- 
rir,itaut ficuti in fynocha fine putredine firebuUitio tantum^fif. 
ne putredine^ita in hac fiat efFerucfcenria tantfi a mala ilia qua-f 
litate (quod uix fieri poffe credidcrimjquin ftarim fiat pcftilcns 
humoraliSjob efficientis caufae magnicudinem>& ob materiani 
iam paratara ad recipiendam peftemji tfic fi Eernelio credimu% 
fimt etiam figna ilia fimplicis peftileDtis, ac fifiat ueliementioj 
lues, & babo>ueI carbunculus fuperueniat,n€;cd:an5 tameii uri* 
turbenttir/ed fin t laudabiles, tunc neque adhuc putrida ab 
eo didtur/ed tuc quando fignainfirafcripta putredinis adfimtj 
non force aberrabir^qui dixerit diariam^uel he<5ticam peftilen- 
tem dici>eoufque donee putredinis figna uideantur, 

. Deprehenduntur inquit Galenus a pellilenti putrida afFedi, 
ft primo febrem percipiant £Egri , fi non asqualicer perpe tuo fe- 
brtdtenty habent enimacceflSonis principium augmentum, & 
iiigorem,& etiam declinationem fiialus fiatura eft;^fi tameii ef- 
fet fynocha uniformis eflet^uerum diftingi tur ab hedica, ut ca. 
de Synocha conftat. . 

Adharcnon habent hacputrida febrilaborantes,pulfiim pr^ 
ualidum,inquit GaIenus,quod perinde eftmco iuditiOjacfi di- 
ceret non efie imbecilleSiUt in he<5bica>noa tamen etiam prspa 
lidos^fed tamen conftare^icet m omni peftilentifebre fint ini- 

be. 



D E P E S T E. r ' ^8 

j^g^gji^ate quadim^afeiS i Ad&n t prasrcr^ea alia figna Hicaa dc 
_fl;jlentefimphci>liqet:timi:adeoikaa,vc ixKhcctica,& ipiricuo 
ia^capitis dolor adeftjgrauitas, propenfio in fomnum/piratio 
difficilis^& gtaae olens^fitis incenfa^poftrado appetitas, hiliofa 
vomicio,excenus mitis appret,inierius conturbans, vrin^ , &j 
excrementa alui fa2dda,& in fumma putredinis ingcutis figna; 
& vkia; figna fopetaenrprit pi:o diae^ratc humorismipfeS^^ 
tium^& prput plus^aat minus affeci t i pft lues peftifcra, & |>ro4 
ut tec^veiiltaparslaborat. C : 

Diudiis hrecfebris putrida ^furat; hi fiint quUintjeamii^|uf 
ftinere uon pofluruiirv hac interiora uracur extcriora frigccUilT* 
brubrumqu^ corpus appareCy&jquandoqueliuidom e3tigut^|ja 
ftulis,ac ulccribus,uel 4ppai*entibus>ut uocaxThucidki: efflor^t 6.ef . I.aS 
fcens^ qiias pemphingodbs pofle dici Hippocr. & Galeni tefti> 
inbnio patet.Quaha funt papula foperius did:^,&-niorbilli, & 
variok.de quib. inferiusj&bubones>&: carbunculi a^gri ifti inas 
qualitcr cum febridxenrijenefebrempercipiunr. 

Refpiraaofeddajmaior.eriam frcqucndor, & &ndaoninia 
alia excrementaypatredimjique indiiia adftint manifeftainpaU ^ ; - - 
fu,ur:nis,calore,& alijs4e qua:re a 
cian tur , lingua eft aridior , Ifogidam imgisexpe^ 
refpuunt -in his prascipue bubones>& car bftnculi erumpunt ue 
ternus fopor fubfeqiiitar,& eriam phrenefis.nr mpra dixiCa- 
lot mordax occurxic, quod tamen pauiopoft n^icelcic 5 hedicas 
faltem refpedu. • . 

^ Huiu(modipi4tredinis maligna fignaV&- alia qu^ ex fignis ^ ^ . ^ 
-antedidis apparent, i n hac confpicua^ q nx maiora fun c , qua tn 
in alijs purndisappacere folent ex Rufi fententia , utfupradi- 
ximus>cum enim inquic Thucidid. hoc morbi genus horrendii 
magis ficjCjuam exprimi poffit,crudelius inuadec.quam eiusfe- 
rociam-humanauisferrepoflSc. V - r ^ 

Quis uero hmnor putrcfcac dignofcicur ex ijs que in ah js ft- x . 
bribus putridis dida funt , fi enim bilis pr^dominauent ex his 
dignofcirur^quse capir, de Tert.cominua, ac de caufone dixuSi 
fang, ex fy nocfi pituita ex cap. de quocidiana fi melanchoHam 
ex his.qu^ cap.dc Melancholia diaa.funt>&:f^uiorafe;deQ^n 

ftran t folita figna.didorum humorum. - 

Si ex mixtione humorum tot figiia habentis , cam.de teke 

com- 



T R A C T A T V S 

compofiris <Kcatn,quibus ualde figna febris peftrlen ti&fupradi'* 
£t2LiSc de hac habcs cxempla ex Hippocr« 3 .cpideni j . 

DE PROGNOSTICO IN FEBRE PESTILENTI. 
Cap. XXX. 

E L 1 Qjr V u eft,uc de pmgnoftico uerba £cia 
mus^& in primis illud repetamus.quod fup^^l 
ex Ptolomeo diximus , communes' morbos 
pcriculofiores efle,& inexpugnabiliores pro- 
prijs,nam potentiorem caufam habent, dcin* 
de illud Thucididis memorise mandemus o- 
J: ■ portct;quod huiufcemorbi in tommcft^ucremedia nihil prp-» 
Eciant ad falutemjimo quod quidquid in pefte fui temporis fije-* 
bat>id omne inquic proficiebat in morbum>.neque ulla medici- 
naconftabat,quam quis ucilem fore diccrer^na quod alteri pro* 
deravd oflSciebat alccri.Vnde Lucretius inquit . 
Nec ratio remdij certadatur» 
lih^ %.U6 mirum cum non peftilenti tempore folura/ed omni cr, 

uerum fic,quod Celfus dicebac : quse inquit medcndi caufa re- 
perta funt,nonnunquam in peius aliquid conuertnn tur> nequc 
id cuitare inqui t humana imbecillitas ''poceft in tanta uarietatc 
corporum . Non tamen propterea dcfperandum , nam hoc,& 
fe ipfum deftimere , nec languori refiftere cotius mali teterri- 
mum fbret^ut demonftrat Thucid. 
pAfh.i'i Cum pr2;cereauerifSmiim fir>quod ab Hipp.dicitur. Acuto 
rum mprborum non omnino certas efle pronunciationes fal^* 
tis^aut mor£is>niaxime hoc uerificatur peftilenci tempore, quo 1 
in principio &pe falutis omnia plena uidentur^ cum tamen no > 
multo poft mors fequatur . Eft tamen quando ^gri rcuiuifce* 
re uidentur^neq jpropcerea^^quia fallax eft iudicium medicina 1 
Lib*2*C*6 inculpandajinquit Celfus , quoniam ars conie£turalis cum fir , , 
uis eft etiam rationis , ut cum fepius refponderit , interdum ta- 
i meniallat nos^idque non peftiferis tantum, fed etiam in faluta ! 
i tibusjfiquidem fpes aliquando fruftratur>& aliquis moritur^de : 
* quo medicus fecurus primo fiiit* 

Si quis tamen fuum iuditium ad malum fecerit y hie minus i 
prognoftic^do aberrabit , peftilentium cnim morborum pro- 

prium 




D E P E S T E- 



tiec rhimm-qaoiemm tempore naturamagb: pefu^ feminari^ 
dcfkia^vccombit^ uiDcere.neqa?ac>fupera- 
tat'ip4,feaiuat ei^min ptigaa iepiffitiie,& nac ura imbecUli^ 
reddicar.ob id^iidetar mors repeac,e:laperuenire,& ye^iflSmp 
eft morbos peftilentes in pcincipio videri mice$ > &:kui<>res , 
-fed camen paulo poft fpeticm maunc , iamin iixcimipia pjeup- 
traiitvbiis feminarijs diiStis- 

^Obfematameft aucem eosprascipue^qai humidioi€$ (mx^ 
veliiatara^ut puerijuet etiam ex accidcatijUt fcacs pUniori la- 
na.quoniam magis hume^aantur , plus pericUcari , & moncm 
fobire,actamen,Ucet mulieres humidioxejs fine &ipfe>Ql> mm- 
ftmam tn , & quia nam xque ac uiri prpdeiin^, plenikniouQn g^^^p^ 
^tantam periditantur. Sanguineietiani.Qaroafiqaeiuuenes>^Q^ ^ 
dc cc tpe pocius incereunt, quoniam tunc illomov b 
xime iadantur,ac commoueatur. in nouilunio Qb^^andem agi- 
tationem fepius aggros pcftilentes moi:i malti dixerc,. . . 

Vrx autem ^grocances feptimani diem pextranfeuntjKcet,ut 
fupraex Thucididedixi^plus'qaandQque ccfiftant, quamuidea 
tur poCTe credi:& licet j.epidem. 5 Sc ^.cpidy. i» aliquos diu- ^.ApKiS 
tins darafle canftat, ncquc mirum in conftitationibus illis ho- 
. midioribus,in qaibiis magna ex parte fiunt febres longce,quod 
dc humorali peftilenci'didum ptita^Nam fpititupfa,uelhe<2:i» 
ca,fi non primo/ecuado>aelad iummum tercio dieenecaxe fo 
letjCorrumpuncur eninj in fpirituofa/piritus uital^> unde ai- 
res protiniis cadiint , quia in corde gignuntur ^ neque^alitaide 
ipfi ueniuotjfi ergo ob Ixfioneni cordis cprrnn5panc»r>regigai 
ampHus non poterit.male propterea CQntrarium.fcntitVaTef. ^-deTr^fl 
Dehe<5bcaameni,inquitGalcnus yquam^m exfidf.^. 
nies adacrfus putredinem^quae cordis, corpus accppapit, pro- 
prio nitpirum humore cordis patienre , non ppt^tt; CQX monia 

fua obire.acproinde ciuiTiniamors reqait^ir^^^ LiJeAh. 
/ Confid^randamiam4n/iueram dElj,quodFe^^ mucaufts 
febre peftilenci prin^Q affid fpiritus, & malo procedente tranfi 
re ad haniores^ca incieiligidicb^re,quod tancum aU^f^^^ 
autem corrumpantur fpirittis^ira ut fd>ri:m feciaat in pnioife- 
brc peftileiite^dequa re (apra>alitef fequerecuraqupd rxemo in- 

quam febre patrida peftilente laboraret , nifi prius ephemera 

S cor- 



\ 



: T R h G T A T S 

corrcptuseffet, & tamen fi ucrum eftex cphemcralhsim mo^^ i 
ri falcemjut piurimum segr^tantes, no poceft ifod akerum^clfc \ 
ueram^uei ialre fequcretur^qubd omnes^ui peftil febrc labo- ^ 
rant in principio femper peias fe habcreBTi qpod falfum cfle, i 
:cx d^dis pat ec, & eciam ex longa obferuatipne, 
. Hamoralis autemncr>eftadeopernidofa>iU;do^ante^^^^ : 
quia hamores,qui in fmibus cordis cordis continenm^ ; 
trefcanc,& peffimeafficiantur,tamenabaiijs partilp : 
tarcontinao,undeiabeiTifiiftinent,diud man^e. 
^ ^ Et prseterea humoribasaf&<ais aon tantum CGec€i;a memt>ra : 
rprincipaliapatiunriir quemadmodum patianEur^qLiando fpiri- 
^ p . rirs cordis,uereiusfub{bntiaeftafFeaa,&infummanonw^^^ i 
3.4ePmJ. ^jJ..^s^^diJ^gcut Galenas inquir, quod multifuperftitqs fiapr> | 
^fuU^. quibus peftiiens febns in humoribus eftalij omAes>quo$ cordis : 
-corpus occupaiiiri pereunt.occidit autem citius caufon^uel fyno i 
cha peftilencia.quam ah> haniorales peftikntes, id qupd enam ; 
uerificarur in puxridis,omniam putridaram>cam fint febrcs i 
acdtifliniie>& periculo&» - 

Ex quibus inferre poiTumus.fi qui in pefte feruan tur eps^ el- 
le quibus bubones^carbunculi , uel papulae , uel alia huiufmodi I 
fy mptomata apparenc,tamen quia febreni pc&len tern humora ( 
km cffehuiufmodi figna demonftranrytunn eciam.quiarobur i 
nacurx oftcndun tad partes ignobiliores. cxpellentis- 

Patetet ex dicftis eas tantum febresf peftilentes , curarKmenv i 
tecipere>qu?!in humoribus accedutur.reliquas effe incurabilcs^ I 
Ear-et etiam, quod uel fpirituofa ftatim enccat , uel in hedi- ; 
earn tranfit,qu^ tamen etiamdto pcrimit, quodfiin faumor%- i 
km tranfit.id quod eft rariffimum, quod tunc permutarompc- . 
bo in mimis malu.poceft curari , licet ueriiEmnm/xiift^s criam 

fanacu effe<iifficillimas. 

- DeicAiones nigras raorbo cotififtenteadbonumapparere m \ 
febribus peftikntib.dixic GaLfiquidem tunc Hunt natur^ bene^fi [ 
cio /qubd-ro^ium eftexpellcntc. Inprincipio autem morbi : 
ad malum V quia raagnam vifceris kfionem oftendunt^inquic j 
ipfe.a quo etiam notumeft,quam mala^fintcolliquat^ deie(5^io I 
^csy&c cibi faftidium cfTepefllmum , ut fupra dixi . . 

Si ftillaex naribusfluit.fifanguinem per naxes, & aluum,§: i 
ueficam profundunt in principio morbi , quo tempore aliqmd 

ad I 



D E P £ S T E; 70 

%d comtnoduQi ^kccrni efle impo(Sbiie>dixit Galen, pefliman. 
eft,qaod Guido Gual. in ilia^ pefte iui temporis obfsxuaffe 
morias prodididMalaalia figna^quas in alijs febrib. recefet Hip 
Sc Galenus , & in prognoft. & alibi eo peiora fiinr in pcftiienr, 
febrc,quo maiora fcmper in ea apparent, uc fupraadnotaui > & 
qao uires fantimbeciUiores. : 
^ Qntbus cuna amentia ftupor eft ^ fi moriuntiir ferc omn^ j. 
quinco,auc feptimo die,uc obferuatum foiffe aiunt^ 

Anhelitam %tidum confirmariim foifle patredincm peftilea 
ccra in cordeomnes concordant^^ ideo peflimum effe iignum> 
ut etiara fupra adnotaui* 

Q.uialcu5&profundumfomnambabeflr, prodeplorans ha* 
bcndos effe referunt>qaia copiam, &. crafficicm cftendantua- 
porum quos naturam fuperare poflc diffidimus^ 

Peftilentes morbos>utplurimum in diebas paribus male iu- 
dicari fecudo.f.qiiarto/ex t030<flaao,habes ab Holero in Coac. 
pr^not.nec mirum caminfid^ finr ctiCcs intalibusdiebus mox 
quod incidunt ante 1 4.7: Sc ibidem ab code habecur, & a Gal. 
Lde Grifibus conftac* 

De bubonibas fant> qui dicuntcos y qui fab axiliisprorum- 
pant>eflre deteriores;alij qui in coUo, aurpoft aures extuberarj^ 
ru eos deceriores iudicabiis yquod cordi magis propinquifue^ 
rint,vei illi promptius affe<Stionem fuam, commuaicenc , quod 
&:dccarbunculis intellig€,& inquiunt,quod quanro pluresba 
bones apparuerinr^tancura melius eft>conrrarium eile de carbu 
cuiis,qaurnqao pluresyeodeceriores funr. 

Bubo mollis fiinduretur peffimum'eftjCircabubones, & cir- 
ca papulas ardor ingensy qui incerdum remittitur^fecuros medi 
cos imperitos facit > fed pauIo pofl^ger diem fuum extremuna. 
obit; 

Si bubo delitefcatjfi papular delitcfcant certifSmum eft mor- 
tis fignum^quod de omnibus alijs excretianibus etiam ex Hip. 
decreto inceiligendumeft>vc l.de VarioJ.etiam dicam. 
^i bubo niger euadit^rarifliaie eaadunt^grotantes, Follopius 
atitem refert>quod in pefte 15-28. coIorbui>onis erat fubflauus 
cum vefica,&videbatur color ille perlucidus. 
^ Siante febris exortum fuperuenerit bubo y cor forte effead 
veneniun expellendamfignificaty & tuijcfebns ipfa cft acci- 

S z dens 



T R A C T A TV S 

^cnsapoftcmatiSjCbiUraritim eft iu4icanduin£h|>oftfei>rm;ap ] 
IdeAhd. parca^i&eft detcrius^Fca:ncl.<tiamtcfte. 
yeYum ca* Deccrior buixj^inquit J^idn. carbuoculo ccnferur^quia figni- 

12. fieat multum vehenumad membic^ principaliadecurriflc^q^od : 

defeb.iS. in t^rllige fi non foerit creticus biiboya quo; namra alkuieiur . 

Carbunculi iudicantur mali^fi puftula eft nigricans duraquc : 
qu^ charionidifrnmpatai^peio^ candidi,a quibus maxime fa 

nies euenit* X^ippe inquiimc ddneep^^^ . 
cohtinetarj& quantOfaridior>canto peiorinquit Ficm , 

;Mino^^ maiuictiJis deteriores cenfent ^ i§c;maUgpiores^ ; 

non uirtiitis imbeciiliratem oftendunty quse matenam infcfl:aii- : 

rem cxpellcre nequit,& materise craffiiieni,qu5 nequit exp? Hi. I 

Dud mollibus.peioce%iiiiidi,nigri>& virides peiores tubris;, ; 

& citrinis;& Fidnus inquit, priniQ nigri peffimi funr^fccundo I 
a. Trogn. ii^iidi , rertio glaud> quarto rubei:. Seddeliuidis cdni-ra^a 

S.&s>. HippGC& Galenus,qma Iiddus color femper acj cj^uniaionem i 

caioris innati,nigeryquandoque hoc, qqandpqae eriam hanio* ; 
i^m nigrum ad^artemcritice expelH fignificat , id quod diftin- 

guc ex facili tolerantia,& puUu forci,& fignis co<51:ioms,&: alifs ; 

huiuftnodi jfignis bonis^cum crecico euenienribus>contranuni> i 

quando iympcomatice fitjd qu^d cc ValeCconfirmac, fecundo I 
pragnoftico ubi dicitur peiHmi iunt carbuculi/i fuperior^s bu- 

bonrfuerinr.Pernitioiiffin3ifie regipm^rdisfoennr^aur uen- : 

triculi>fed onaniu maxime^qui guttur occiipanr.& quanco plus : 
a membcis prindpalibus diftanc^canco minus pericolofi. 

Si pulK columbini^aurgallinae^i j^ueleriao:) Bubonibus : 

admoti non mtereant.pro malis babciur^ea force ratipne, quia i 

vencnum imus dejirefcere hocdcmonftrac, velpernnaciter ad , 
eainfixum,yra pari£ nuUo4:Bodoexcralii pG&^ [ 

Papukdto delitefcenrcs peffime affici ^grotantem fignifi- ■ 
caijt^ut aoiea dixi ♦ 

funt paiiidj^,flauae,& mhrx funt minus ven€m>fevviri" 

dcs ca:rulea:5&: nigrse d eterioreSiquando .C in principio mcrbi : 

. appareanivnam^^in ftatu , & cum alleqiatione morbi concra- : 

rium rignificanr,ex<3aleno, vr etiam fupradixi de nigris ddec. i 

Qu o^^d aurcm perninofior,& magis periculofa fit peftis, quas^ , 

ab aquaivel a dbis proccdit , quoniam velocitcr aer ad cor pe- : 

netrar,;& puki^onem antequam poffit anica coxrigi dxun trahi* ; 

tur 



.P E : P, E S T E.. 71 

veftigia iftius atrociffimi malij^fcmW ^pr^ipoe^^a^jgri ifl- 
fclicircr curanror partim penuria , par tim medicorum culpa , 
uel ^grotantium ipfomni,pta^ipu.e <|9ia defpcrarioncm incur 
rantjpartimaffidentium calpa,auc rerum necelTariaru defedu, 
initpic.Thacid;ii^n:«tPen iu can tis. rebus de^erandiun, mrque 

fUudinhisJmfemnd 

^ ; ■ :Jiefieiem. mmp fn^HoxCtim corde iaf ebap , 

. , la tarx^ta ergp c^l^mitare,quae forc^ peft^ent^iipnffita- 
4onc^aecuitiriiiccpr£euidi poceft ^ni^nuseft^iniendus a^^^^ 6.Nat9.i 
mus , iiiquit Seneca> & qu?renda tjrepidis fckua^acdemendas 
ingens umor^prudcnribus nimirum raciohc «;a,rerrorm excu* 
cieudo>qaia,aulljam maUim fin^^c^^^ 

Iiiiperitis ucro ex defperacione fecuritatem inducendo. 

J^nafalmui&ism . 
AlkmiiJta abcpdem hs^cbiSjUerum mu u h 

aSacrisTheologis,& maxi-me illud Mach^tcmmmuko tpeno ^<ichab. 
fiuere peccacoribus ex fentepciaagerc, fed ftatim ukiope^adhi fi-i-^/^.^e. 
here magni beneficij eft inditium,non.n.ficat in alijs.iiaiionibus 
dominus patient cr ^xpedat^ ut eas cum iuduij dies,a4uenmfi 
in plenitudine peccatorum puniayta& in nobis ftajtuit>ut pec 
eatisnoftris in fine dcuolucis caufana demu in no&i|^ndicct,&G 
emendjen^u^ ergo uiiam^quuni uelutibeqignilfi^ms iiat^^ 
bisommpQCcn^t^Iibus fupplici js uiam dcinopftreu ; ^ , 

C<etc?]TO b^ciufficiaiitvfi iUi^dTli^cidid 
gnum natau^rinaus , quod hi maxime ^grotiswfcebanmr 

qui 



qui peftem effagcEat^l capti erat^ ut poce <wm2LteH<:um: 
«xperti^faiffeni \- lab eoamplias capi noii poffe credejmt j^non: 
jenim inqaic^eftis amplius eos <:apiebat>qui femcL^^^^ideprfi: 
'facnfi foifletKaimiiC cosiaterfi^^^ ctiain contra^nonui- 

lorumopinionem cercum eft ^ pracipue loiiberti qui credidit 
maxime eos ad peftem elFe magis apcos,qui ancea ab ea foilFcQt 1 
captijuerioi: forteefl:Thucid.ob&ruau 
^aaleram: pura habcbant corpora, & oirctHes fbi-tesalioqai xoi 
*niirimc taucum motum uicifletit. ^ 'Si .1 > \:i . \ : . i: ' \f 

D prGgnbfticu m etiam^ pjsrcin ent figna, quaj fi] 
gnificant corpora ob peftemfuiffedemomia^i 
qua: nico iudkio^miiia funt figiii^^ 
dbus his^qui db iieneiium perkmntfv cm 
quis^bre conrinua; uel alio morbq pro pe- 
ftilenti habito perieriti & poft rriortem cor-i 
pus iiucns>aut nigricansappareat auc uarium,aut difflucas,aut 
fix marcore f^dam moleftumq; reddicodorem, m cum: 
pefte perempturm effe dicere poffamusyprseeipue fi buboiies,; 
carbLTncalijaut papulae compareat^pr^tcrcacoiifidcrapr^teri^ 
ta^& confeqaeacia peftem. - < 

Adde^qtiod talker pcremptoram fcqukur totius corporis 
iriolaficacio eciain poftqaam refrixerint. quod tamen non fern: 
per aerum eft^quia ct conuulfi aliqui monunxur^ut fupradixi,! 

Bubones.carbuacuii.paputeq; licec antea nan apparuerinr, 
in cadauetibtjs camen folenrapparere,imo rumoresetiam, q>! 
obferuaturp^ut inquiunt eft in pefteLugdunenfi. - 

Omniisni certiffimum effe uoluic fi qu^dam ps^pok nigrasi 
aut liaentcs erupanr.id quod tamen commune eft niprbis pe- 
iliIentibiis>non ex pefte ^ fiue malignis euiiis caufam uoluncl 
cffe,quia humorum ebullitio, quam hciz piirredo, & poftj 
mortem permanet , & calor parrcdrnalis , act cuiem excre^. 
menrapromoue:>j& ideo papnlce apparent., paritcr aUr.diT 
cunt OLicd fi cadauera a pefte peremproruixi^ feruekrauxa 
abluanrur.qucd papiil^.qua^prias rerrocciieranc^t^aiocariiir,. 
6c cerdus hoc indiaum facere iifqiot in^es iHortOos occupau 




' . D-E: I^ E: S T l^ 

Volacria etiarn&e qy^yis aJk auriimaiia^^^^ uefci coa 
faeca.cadaaera ifta d*iuitaa:c3& z^^^^^o^/^^ fi 
forte dcguftarinr illico n-^ofi • uc fapra Xhadd remlimas^ 
quod fie cedA>i4 {^AVc?pHu5^ v ' 

CoYpOYibm^tamn alltmm genus atqmfeYraYum _ , 
j^ut pYQcul^kfllkk^^%M ^^y^f^Miy^^.9^^?^> \ ': 
^ut ubi gufy¥.^himgwhf:^^^^^ v: 

ComfOYebut auis^nec trKiia Jhda feraYum * 

Et moYiebantnYiCfm frimk fida camm uis, 
StYata uijs animam ponehat in omnibus agYam : 

- : JjiQQmmiataYapi cejt^ift fMneY4 mfia^ 

-O^flQfcipoffint ; qua^fint progrtoliica mm ad lx»imm; tumSd 
,r£jjilan33& quiDmc4p cadaueraa peft^ inter e£ppta coggOr 

, ; Gon{eqacQ$'lPipdp;eft inuefti^^ a taxa lue nos 

^^j^^ms^J^o^mm^ fi jfo^e,^uod I>eus aiicrmt)in earn ci- ^ ^ : 

* A praefeFuatiQae ejgo canqua^ a digniori exprdiendum, ad- . 
qimm roil pop pararn conferre poterunt ea> qu*B (apra in com ^ ^ 
mane dida funcde pr^feruatione,& de cararipnemorb^^^ 

ui .Tunc ergo ad pr^icruatipn^m peragendamnos accingemus V] \ * 
,^t^ado%^pe%m,portendencia apparueriac^ . 
de qwil:>ps fup|:a,fin pinus> tunc exp^ 

uifu> fed at|ditaetiamy qua^ pefte apparent , qux maxime 
onvniu JhucAreferr^ &c Lucretius tranftulit hifce Carminibas- 
^ . JUudm Usrebmini^^ . 

^m^abiker^^ SccM^^csid'^j^ 

finemLibri. ^ '^mll6, 

SedpracipHeillud ^ne^^^^^ ^ * * 

morbus^ 



TRACT A TV S 

Nec morSinec lu&uSi tentaret tmporetaGs - ' 

I^^meaiamfaJiory&aYmentm .^-y^'i-a. 
EtrolmBuskemcmiifrnderatoraratrh 
Languebantyfenitufque cafis contrufa iaubam, r 
Corporaipaupmate^&morbodeditamortL 
Sed illud, quod fequimr omnium miferandum^ 
Exanimispuerisfuper exam 
Corpora riommquampoffeSiYetraquevid^ 
Matribu^^pambmnamfuperederem^^ ^ - 

DE PRvESERVATIONE A PESTE, 
Gap. XXXI Iv 

L X V D iergo prfeo dicamus^quod Au^nzoar : 
ille magtttis breuibus docuit , nempe , quod - 
qui bene>& ordinate fe cuftodiuBCitemporc : 
cpidemi^5& qui habenc cautelafli, & proui*' i 
fionem conueniemcm/morando in manfio- ; 
, — ny^usfngidis.&ficdMumdlMs emfdenv^^ : 
-plexionisxitendojeua^dunc a periculo5& nocumcn^ptfed im: nos ; 
ciarius omnia perfequamur uideamus quomodo quis febfia^; i 
cuftodire poffic in memoriamque rediKramus^^uae fup ia 
Cap.il» commune Aximus morborum <x>mmaniiim oiracioneni 

ducbus cofiftere,ex G^eni decreco^ivnoftracorpor^ i 
z.de Nat. .^^^^j. aeri peftileti refiftere p^ffiar,{iueieminarij^ipfis4e qui- 
* bus fupra,& prasterca pr^poiemi cau & aduexfando^x Diuini 
Hippocr. (encentia, ^ - . v ■ ^ - ; 

Deprimo> uc prater eaqux in locisruperioribBsdiximus, i 
Max- 6. quantum ualeat apparatus corporam ad morbois%pi 6^ : 
eptd^San nuitnosGalenirstprocurandum ergoctit^^s-^^d^^e^^ : 
pr'mc. m fit quammaxime corpus purumV&prfpirafej^ i 
oppilationes,& refiftedo caufis pmrediBis,ii>^ 
dicebar RzC quod corpora fi foerin^Li epIetajindi^riC u^na?- fe- 
Auer, 7. ^ioae Si malis hnmoTibus plena , puTgatiofit'/ifanioUtruaa i 
coLiS^Rit* de obftrucntibus. Sic ergo purabimuk2^^cfifle«dam^€ft 
i4-t7.caf* n>fiiie{eminartjs putredinis. . 

pr^p )ccati uero caufe nos opponemits*refift^Bdb malis 
qualitaiibus acris^fine unafueruu.fuie pbreSi& pra^tereaji in 

ic:a 1 




• 



1> E P E S T fi. 7^ 

to U fabftan tia corrapcus eft > vcemto his qax z to ta fuMan- 
tia illi aducrfeatur , in<juic Auer. de 

de curacione in communi morborum commamum egimus, Sc 

licec ifti AutlK^res,vtia etiam cuni Hippoc^^ 

inteitigere dc acre pcftilenci , tanqaam de poccnciflima caiifa, 

6c aquayvr piurimiim peftis ariun tiir,nihilominii^,fub 1^ ex- 

cmplo eciamalijscaufisrefifterepoflumus>utancca dixi>&in* ^^/^^ tex. 

ferius patcbic, quaoveciam m^ntem effe Hippocrac^ Gakai ioi.c.28< 

probauimus. 

laAM DEI IN PARTES ESSE PLAGANDAM. 
Cap. XXXLIL 

I c E T ergo dc aere principali ter dicemusj 
men de alijs eciam caufis rcnK>aefldis erit 
fermo.Er quoniam dfximuf anrea> non raro 
taiem labem in iiindi^am a Deo opcimo ma 
ximo mitti ob hominum deli£ta > par eft ia 
pr^imis banc caufam > S poris fberit auferrc > 
cuius vnicum eft remcdiump<eaicentia> & peccatoraaidetc- 
<btio.^ ' ■ - - _ - ; ■ ■ ~ , - . * ^ 

- -Scrucemmr ergooimttieremiauias noftras q^^^ 
& reaercamur ad Dominum^id qaod prseftabimus^fl priaatis^ Tbre* 
& publicis precibus , addiderim^s ueram p^nireatia^ , & a 
peccaris abftinentiam . Nam non omnis > qui ^icic mihi Do- 
minie Domme intrabit in Regnum Coslorum/ed qui faci: ao MatUj^ 
luntatemPatris omnipotentis * . V 
^ Sic fepe'posnicentiam ueram agentes flageila nobis a Deo 
imminencia aucrtemus . Sic Dcus pd^'nicences exapdiic j fic 
Deus non Iaftii;ia,fed mifericordiauticur. Dens eniiB rcdacet ^^^^^ ^ 
nos de capriuicatc noftra,acmiferebicur nofttijfiad earn feaer 
fi fuerimus>& obediuerimas eiaslmperijs,ficac nobis, & filijs 
noftris prsxepiciin i<Ko corde>& in coca amMi'^ftra. - 
Neqiieiniqat^as impij nocd^ic ei,in qoacunque die eonuet^ ^^^*3 
(iis^ flier icabimpierate foa. : . ^ ^ . n 

Sicfadaseft fermo Domini adEliam Thesbitendicens; : ^ ^ 
Nonne uidiftibumilitatemAchab: Coram me> quia igimtiia - 
miliatas eft mei caara,non inducam malum in diebas eius,&:c. 

T Laua 




Hiere, 18. 
Mattel. 



T R A .C; T:A! T-V-S 

Laua igicur a malitia cor tuum> at falua fiato & paulb poUi 
Si p^niteari^m cgerit gen$illa a malQ fuo 3 agam & egp p<»- 
i|itentiam faper malo^quod cogiraui>uc fecerem ei . 
. Vnde pr^carfor ille poenitentiarn pra?dicabac* Pcenken^ 
tiaminquit agirc. Faciceergo frudus digaos pcenuentiaj , 
funt autem fiu^^is i{li,ittftiiia:fii<aa> qua? peccato funt pppofi* 
tavinquir Magnus Bafilius hsecquoticfcurique fecerimus^pcc^ 
caca nobis remiuunturiqucid Niniuitaruni, ^ piuhprum aiia* 
rum excmplo proBaiur . Id ergo in primis prcciTjandum. ,^ 
Ieiani|S ergc,eIemofinis,crationibus>iram Alciffimi placare 
C^nabimur-Peccata canfiieblniUra corpus f4nd:i|nnium Chrii? 
fti SalaaiOi-isncftri noQ indigne fumemus; Sandorum im- 
plorabifnusauxiKum, Bcatiffima^ Virginis genicricis Domini 
j2oftci kfu Chi:ifti>maxime qua? ueraeft mediatrix imerD-efi,. 
^ ixo^infs>cuiussincerce{5one iirbem 
Roiiaanaiu dcpopvJabatur iublaxa^ diuinum auxilium 

quotidie cxperimar * 

^ Sic 0<>mn3 eft ipterceffionibus B^ati NicofaiToIentiniBri-^ 
xiamapeft^&uiffi^ mvXt^ 
^asCimtateS'diuiao auxilio libcratas fuerunt. Ad quod proca 
randum femper fblicira eft Mater Ecclefia. Ec inter ceetero&^a 
hoc eft aigikn-tiflSmus lllufirifs^5< Roticc. AcHepifc. D.nofter» 

DE MVTATIONE AERIS IN PESTE:, \ 
: & pra?paratiaii€* Cap, XXXIV* 

Is peradis pitrgarc tentabimusaercm aft^ 
poribusjfiiie a feminarijs ipfis^ ipfos extia- 
gucndo^ac prohibendo,ne asnplius in eo ex 
dtentar;atque qualitates aeris>fi quxadfue 
linr^per fua contraria cmcndare temabinnus 
ex Galeni decreto,& Auer.. 
Nauhtt. VcF qnod ratiss^eft quatenos canien ChriftiaBom Hcet^Ret 
& Auet^ gfonena mutabimus, folom inqair Hipp* mutarc patrium con- 
"juot 1 8, ^^oit in peftilcntibas pracfertim conftitut.de qua rc,ibi ur ex-^ 
ponitValeC 

De hacergo matatione primo dicamus ipxta Hippoc. ment 
tcm^^deNacbam^ 




^ D E PES T E: _ 74 

- - Lbcfi in vim alienam^b eo in <jiio morbus ille c^cit^ 
tus eft,muiabis: id quod pr^ftabimus Ci a<t aerem ibimus ^ qui 
contrariam habeat temperiemciia quo eft peftis,id quod in* 
tellige non foluto de qualitatibus mani&ftis ^caiidicacc nimi- 
rum>frigiditate5hamidua£e,& ficeitare, fed etiam de impurita 
te,ac venenofitate con traitarut fupradjximus & hie nora , q^ 
ii fijgeres adaercm,in quo iam tranfaiais fcx menfibt^isfuiflTcr 
jpeftis,qui aer iam c(!er bene putifica£a5,&: bene re^ificarus^c^ 
hie acr melior>&: fecutior eflcc alio> in quo noti fiiit peftis> fed 
tamen rimetur,ne de propitiquo ad eum vemat. 

" Verum fi cfTetfugiendum adaercmjin quoiam per tres taa. 
tum menfes peftis erat^vel etiam' per minus tempus , quia ti- 
mendiim eft ne aliquas reliquiae peftis adeflent,qu^ reuiuifce- 
#e poffiint j & eos infieerepoffinc ^ qui eaad habiundum ve • 
niunt>licct non infidat eos^qui in eo fempcr habiarunr ob coa 
iuetudinem in eo cofltmdiam^tuncaiius locusyin quo no^^ 
foic peftis jeft eligendus , iicec fit fufpitio , ne de nouo fuperue- 
niat;ibidemque tandiu morandum cenfeBC,doncc figna peftis 
iiicipianc apparere,&: tunc in ahum locum cranfeundura eft^Sc 
fie de hoc in alium,donec fit purificatus aer patriae fu2e,ad que " 
ribn efle redeundum iadicant , fi pefHlen tia prouenic ab afpe- 
Su particulariinifi poft tres menfes,quia inquiuat ifti peftaea 
ciaperduratpervnam triplidcarem fignorum ad minus. 

Si vero peftilentia non elHit ab afpc<5l:u particuiari \ fed al> 
a!ijs caufis fupradidis tecmino dierum quadraginta potcft fi^ 
lireditus, - 

- Vertim dixerim ego permmandum^efle locum ad faburbana 
prasdia primo,cuni adeft peftis fufpitio5;aer.ri»urbanus ^yeo^ 
run habetur peior>ut conftat ^ .de Hum. 3 .& 5 .epid^5 . 14, cum 
paucis amicis^quorumaer falubris eflec,& fi morb^^^ 
inualefcatjtunc anrcquam pat rium' foiam tomm,calamitas ifta^ 
o&upetjbnginqu ? regiones perend;E3& qux con trarium for-^ ~ I 
riantur aerem,vndedifceffum5ytfiaermotbotuscalidus,&hii: ^ 
midus eftjSit ad quern confugimus frigidus,& HceuSa & fie de 

alijs;ad quam r^ior>em ntitUus perueniatj qui aduentu fuoetia 
iBis tabem aflTerac^ ad qua^ fi potis eft,nec fircpimSy necru< 
1110^ ab iofe^ffeo^ioco perueiriTe po|fint , acprcpteteaopdnia. 
fucrit^ pr^alci montes intermedij foerint.cum quibus prohi?t 

T X beaeur 



T R A C T A TVS 



teatur acceflbsjab aer-epeftilSk: a quo vaporcs peftileot^'^ ini- , 
ni me peruenir^e pofSnc^ quorum afflatu peftilcnci yaporcs a^ i 
regipn^m, ad quam confugiaaus defcrrantur , yel intermedia i 
iint inanajaat rnagna flamina ^ qui tamcn aer fu bonus^^ & pu- . 
rus>non nebalofuSjac impurusj& fi potis eft non coauemaii ij| i 
afcendente^&horofcopp><;qmaere5aquq . 

Conferricn aa|:em mura^ndus eft co^li ftar^$JneiBh^<^^i cpntf i 
giam po^a npbifcum defcramus ^ qucd fi force Aim ^ere i 
peftilen;i4^gia>y^^rainimc no^^ 

citarem cum r:aiura noftra coorradam^ pauiaam tamen cum i 
^ aliam perueneris aaram,primus aer abibir^& ilii in quode ! 
gis natararefifte£j& bicedam nacurs^ica ur pefti detur occatio^ 1 
ifecuedum Fieinutp. : 

Ego di:^enmiquanjlp fccum defermr cpntagiiim,<iaod paa i 
lacim naturam illi femper infidiando uincic, ac prolnde nqn fe I 
cus>a^eo$jqui acane rabido tnorii funt rabies panlatim ferpe > 
dojper cempori^s fpatiam non ftatinij quandoque occupare lo i 
^ lec Jta hoc uenenum paulaiim etiam quando in §ere noa i 
iJC^uo ju f^gqj y naturam noftram , nifi forte contra 

ipifom^adco corp^is fuerit paratum-^a^ tipn,pofl^t noxaii^ ab cci : 
lecipere^id <jaod etiam non tarn faiyiiliaritate aeris , qaantata \ 
l>b eamcaufania quia conrra dida femiriaria prfparacuiTi forte, i 
crar^ quaodo in aere pcftilenti degebar* 

Dnm auteni fogimus cauendum ne per aerem peftilenrem t 
tranfeama$^fiquidepvlabori& moras r^fpirationcni auget, ex- ; 
qaomaioraerisquantitasinfpiratar,&: fic maiorem noxam 
iafagaTeciper^Si ac prpinde tutu crit corpus aatj: fugam . 
:^r^c<>iifrapefteni modpinfr^fcripto. \ 

Noile aotem difcedendum cenfent ^ mpdo non adfit plenir i 
lumnm>nani putrefdinefrv augct tepiditas Lujn^ alioqui no^$ i 
aer frigidirate>& deafuate fua potxedini refiftitjtatom erit/e- : 
LB.^^lo. candum Cel{um>j&ca]oren3,&&igus*f4mmodcratunideui i 
i&» I. p. xe.calor etiani eod^m ttft^ corpus obnpxium morbispeftiiea^ ) 
mbusefficir. : ^ • \, ^ , . 

: iente autem progrediendam , turnnc vfus rcrpirationi$ > i 
augearur^mni etiamnehamorcs^gitantur , & calefiant ex dcj I 
fetigationc > vndc maiam quaUxaiem ^ & fpne «iaro putrisdi* i 
iicmmdtta»c« 

Tardc 



- 1^ E P £ S T 1^ - 7^ 

A. Jiaf > Vjt /i^pm dixi sdimirn^ per x res 

^^CNTOt ij:^#oqt^^ Qoniiaoie in co cicg€# 

riiir, turn etiam quia licet aer amplius peftilensiribQ fit^tamea 
f^rjiin^rMaUqua goV^ragioms in pariieribus,ia pannis^pcilifcus^ 
5?^ftifcij^>&: fiogilibiis fotj^^xmmfcmnt^d, quibas itcramoontai 
gi0gedpojQ[ei. :, ^ . »^ 

: A^prciin4e apc^qaa^n^rciieas, & pariecc^ pa£gandi>> & alia 
^mnia fam purganda,& xota donuis . Turn calcemnetercm a 
|^arieribus rempo^J^dp^&nouara indendo>aeI^cemueterem 
d^lt>gado>\Q ^ga t^bus iaicem n^eoiibus peracSus hollas pefte 

; linte^minar eoairi Jaueamir>& i^setera uelHrneara^quflaiiari 
non fuftinent pucgenracjcum caJoxeigais> igneucy-fcCiffita^ 
iientilaEionibu$^<>dp|:ibttS pari modo,&iardnuIas> & fapellc- 
4kikm purgabis. 

Homines pxaeterea fifufpe^facrint parificandi fonrpur* 
gationibus antedidlis^ & aHj auxili}S^y id quc^l fieri upluit fpa», 
tiQi 4rdierrim^,parite.c ,&^quospiirifi<:^s> S^aliaanimaJia 
iTOdus.auteminfra noms eric>quo omniaifta pnrificati dcbctii 

; Nec»minqs^& pecunia^porgandasfirnr inaceto immciib,6r 
OiineolotJe. 

»£xquibus purificatiombus mdeconftitncfen.FranaSforciae 
Dac. Mediolani > & fieri debet haminibiisad hocofficium 

Interim dum his omnibus prDuidetur,.parata habeas^inftni 
iMn^>tujii^ ede,ndais>tum sidi^ibendum^ lcdnmq>^ Untea 
imna>&: i^eflirne»ra>& aliabi^iufinodi^ad quotidianum u&m 
neccffari^ , quajcareaat omni fnfpitionc peftis ; acpfopterca 
cpcimumerit ca feciim deferrealoco aon infeiSrO;, ud faltem,^ 
& parificarcjUntcqMmadufuni reuocentur* 

Donius pra?terea^ommi?tfitJ:ecarea?, &: omnibus fosdibas ; 
cuiufdis gcneris^pr^aJqae fit ab pmnibus kscis fotpnubusjac 
prajcipue^ut antca notaui a cocmetcri js^ in ftimma acj pnras,^ 
^fcgsumri £n imfms cssendemr^tit infra dcaerie f^Uico ^ cam. 



T !C A~ C t A^f V' S 

fcmm aerem uiciiSm emetidare,caiicroc[ue,ne tafesic^ : 
aut ^ialiuiafmodianimalia domum tuam ingrc^ i 
enim alia pr^rcrquam^quod mulris modis noxia eiR pofliinri ; 
iion raro criam ieminaria pcftis Qcntn fertot^quse accem ihli-i : 

^ , ciuat^&hominesrprodomus etiamelcili0ne,uide Author^^^ \ 

^•^^^ maximeOrib. ^ . 3 

Qoum domam talem elegeris , uel falrem , qoae pro ftiaioti < 
parte didtaspaartes teaeatjin cacubkuliim e fit i 

uentis inlalabribus expofit;um,pr^cipuc ijs^qui a pe^ksfi fog 
cd ;pctflanto^x>ptiammiueriit *fi<Jaafo eias fencftr^ maiicanti . 
hicmcaateiB tot adonentem u^^^fic^^ Sc itmXySi&atc^ i 
cem ad Sepcenrrianem,inquicRaCmodo ab4is4ocis p^ 
, ueniac«& ad euicandamak y quasr imminient y Gpfimum cftae* ; 

^7* ^ • • quotidiccmendare his rebus^qu? peMottes uiapores exi : 
ficcenfi^cpotredihcin corrigaiu^& aeri nedtni^yma^ | 
litatibusJatdaerfcncari {ed cimn a tota;fiibfl:atida. ^ ^ :i 
-X^gas omniaigneporifljmim c^equettur^to^ 

ky.cS^^* maxime,& humidoaacfrigido^ex rebus prasfertim bene olentfe i 
bos excitatordiaerfa t^menpiro'^anm tmiparibus > & proiit in : 
camerii^BgrotantcSjaeliamkom : ;> 

, Atticcnnaeirini'pralkjisacremcocrtgitcdidiSj& : 
aegrisamemfiigidisy& ficcis^prsEce 

^approximandimi ignii jiifl pariio^tcmpaci^ iii cerfti tio, hCTa : 
matucina;& uefperrina,temporibus prxfertim pluuiofis^&xi^ 
faulofis5& frigidiufcuIiSjalijs dixi horis minime> ne ofusrrfpS- : 
rationis augeamr,unde maiorem acris copiam infpirare ODgc^; 
t*deNa. rcmur >cuiascontrarium procurandum efle a nobis Auchgj:^: 
bum. 4. fait Hipp.ut anteanorauimus*^ - ' : : : I 

Hiberno ucro remporcigix6 mcndum,prouttetnp4ftas po^- : 
ftolat;tnedi js tcmporibus,€a mediocritery uti eriatn debemu^i 1 
Semper tamcn iliud obferuandum, quod poilqaam igneaite-* 
fatus eft,uel fufitibuscalidis > quod fiineum iintroduceredc->: 
bemas febricitantes,ucl alias refrigerationc indigent^^id noni> > 
priuseft agendam , niG. poftquam alrerauerimus aerem frigi- 
dis,& ficcis;:Eftare prasfertim^ aqua , & aeeto pauhnen tafpar • > i 
geado,utro&,&biolis*:.:i>^^^^^^ . : i;: - ! 

. Gum abigoe ditbedimu^ , Qon ilEcaad aerem extemom^i 
proficifci debema^^ tmjendumeniqpt ae a)r£or4 C2defada:>& i ; 
I - V ^ rare- 



j> E: P B S T Ei : 75 

^t(ifii^^^^'phs a^Cis re(pircni:/& pfeis iUios per poros es tis 

. C^i^n.dp ergo corppr^ tcpuerin t^prodi re liccbi t^licei mms 
effet edpmo non egradi,ur,& ex Hipp, docaimus^ ucrum 
npn omnibus datur h^eclibcrras, 

Exeundam autem,poft Solisexortutnjquando Sol uapore§ 
^durpps,& pebadpf(>s dif^ quod nifi tempore fereno 

|K)teft, ft curiu%^fo qaam ieiunum cgrcdi 

de qua re infra. 

^ r Ecfe^km ai^onana & 
venmni a tcrgo fi quis fl^^^ excipicmu$>ficdcuicabij3?us ex 
fpuaripncm^^eorum^quos alloquim^ 

Qptimumxpc fperit np3 in ore ienere> &fi]u|>er mafU^re 
«^dpariamjCifiiit^ cprriceniiaut (emend* 

tri^ grana iuiiiperiiradic^ ang^^^ 

, Alij fpUum a^^ in pre ceneni:jthqs^& rnirrhamji, 

wel^ tiam Thejnacan) izi ore tenendam ijsbcnt ^ quod non re* 
probp? mpdo pb corum ingratum faporem^quis ea non admo 
dum abhorreat. ] 

i Ac lit ad particukii a pro acre altera^do diicendamus We- 
xnc fufcitetur ignis ex lauro^iuDipcrOi pino^abietc^ tamarifpo^ 
^preflbJcpfifco>fauina,roremarinPylaueG^^ 
4icibas^flan^ijaleriana^ co^ticibus extertoribusphifticorum^ 
pel etianifarmentisiiitiunaoptimeexficcatis > uelalijs fimili- 
bu^bcne oleruibu3 prf fertim,proarcuiquceppia dacur huius^ 
iiclillius. ^ 
J camera fternAnmr calid^herba*^^ 
Ija fepilluai^ozimum^ g^ g^c^ 
,p^yll^f^^tneJifra^calafJ5entumpulegium>rof^^ 
J^/oy^t^iri^ucl etiam ilHus^uclarandp^ flo- 
res^uel etiam eorum maturi fi:u<9;usia camera detineanturauel, 
siia huiuimodi* : 

t Ex quib. etiapi ppffiint fieti decoftiones in aqua^uelacero^ 
nel etiam uino^uelcum mixturahorumjquibu§ & pauimenta> 
^parieces^ergi poflunt^d qpam re uinum genero&miut 
Griecum,uel Hi^ai^iairn,uel .maluatictim,maxime commen- 
i^ttir tempore iiib^rap^uel frigidoa& humidpj res tamcQ ca*^ 
?^da ab his,quibu$ a tiaporibus caput repieri (okr . 



T R A C T A T V S 

mc ex fioribus arancior um,lauendulas,& tribuli cerrervij trifo* i 

lixm caballinum uocaa tyCju^mm a^u^ruxropiafti habere J^ec^ : 

^ Suffitas ex ijs rebus pamd poffartc,vci ex limaco^aligm \ 

niperijvel ciprcflS,vel fimilium^ quse uel fola,uel terebinthifii i 
i^xceptafuaaem fufficum reddunt. 

< Horaqita fieri folcntfufStus^^ft^^^^^^ Solisv& 
TraSi. de n^^^idb ^ aam his horis m<mer^^^^ 

Rafty. EcexRaCetiamnatavquodm ] 

Cont. 6* ^^^^ folum calcfecmnc,ab*a edam (\mi aromatkaiqua? eriiim pii : 

rrefad:ionemrcmonenr,a:Uadiiitetiamftiprica,qH^^a^^ i 

t^&UmidiratisetneadanrrVt^fl t^aitia.rifcus,&^ci|>eriTS,alia fo ; 

. tiliat^eremeraffiHnjVCzinzi^ i 

fo.^Ot. g2^^iyg^5.aiocs^fol#5^iitcii:mamb^^^ i 

€^oraGe)tfer<eiUel a}ij4imile^mpticifeus,iK deicripris. ; 

Storax per fe fuffitus aeTem peMcilt^tnv i 

gaf ^inquit Nicoltis , & profedo id mihi eft femiliaris fuffiius, : 
thus etiam folum bene^uc notam eft redder • ' ' 

Vcritm quia compoliciS'aliqc^i magis delexia^^ 1 
Ifeferam^qii^ memagis dekdanc. r-:^ ^.c^:^. ? r . . : 

- De aqua ex floriblrsJcicrangulorum deftill-ara ^ iael eiiis l6C0 
tribuH terreftris^t I .puiucris iridis ^.ijsftorack caiatni^asij .i.s* i 
fimulin mfe lenro ig«e buliiant,{uauiflimus eaim odor ab cm : 
cxeitatur5& dum-builic, in caufa-porcft pQni arancSus^ gario* I 
phylintextus. 

- De^ftii*acisi5<2«rid^im i 
tibewtySt kdano Optimo formeMarglob^^^^ dmdl^i : 
ftedraganriextradla^cumuiiaexdi^^^^ ; 

_ rina^auc ftorace iiquida excipianturj&- pr^diiSfcis f offintitis ad- \ 
der^ ambram, mufcumque^ & fuffitu mparare. 

Globulum unum ex his ponendum fupcr prunaSjtion mwi' i 

tmna€Gea4s;&&bglobulop6nei:^uim^ : 

Icripra ufdi^ - ' . 

De 



D E P E S T E. 77 

uel terras nigras^ onciij, plus minu%ur4ikgi$ accer^is^mani^ 

cam , & alia huiufmodi addunt/ed pr^didis (iimioikwnmsr} 
^melius redolent exie,quam mmnt^^\\omm mixti^a. 
<:Mu\tastyS^optimos$a^ fuffitas nobiU Hifpaxi, cum pca?*^ 

' )iVJHlatK5uana5^^^t^;r£^ai3a^^ xylaakom^^ 

caiido^^&ojm^me^i^^qc^ 

fpffei^Sljafteaaddle HuSla&% 

ueatary& coquantur douce fiaxdurumiamc^du m 

qirad |ircStdatttr >£ipra maj-mor olea inunAam^mhsti^ inqaic 

lufot^qrip^ ccedipotfft^^ 

iliatOTnl^^iw-i .1^ i\:i.,:?r:,h u^r:;i:>'- s.r/Jj.?-n;:.- , 

- Siiat>&<aliaqUiE.^ri3>tt&adt^ 

Potna^ciam odpraadapacari Colent cx ftorace^cakmita.bS: 
ioino, rofis rub. cakmoaroin. yride^ ladaoo; quae iamorca- 
rio^m piftelk^liduecaUdojccmcm 

ex:t^^a,& cum mociicoJrefi^pim I ^cosebinrkit^g ^^aLfoHr. 
^or fiat pafta; fbr tnamur: j^niiiimefcgkaiiali^Iii^^ ji^ 

phoram , maioranam, macerem, nucem xylaal,tiiafticetnc, & 
^izmukzyqimchtmz^^ prsBdiSoiuixi >2e proptorea 

pr2edi(9:is foils ftimconcencas- ' : z — 

ri&oteft pai^i gbb 
fraxini'ligi:>o;m4,jeciam citrijauriimoqaiii^aiit araaeioram>.ael 
fimilium redolentiumjundique perforams,& iradiuifas^atiii 
€0 poni . poffit ipogia^inaquis^diiStis, ueHK3us aqai^ , &■ ace* 
to rof.uel uittoodonfero, in qaibus mifccci cciara poteft pal* 
uis r^rum rodolentiuip,& fic potxad manibus^ &: odoiaru 

Paratu aii^ui Ikp^Dnem odormimv^pfO: ixuaaaaniv 6c hzxhx 
lotione ego-^ctti'eia torn munfian-ccdfb: ;od oratam ^addeaT 



. ^ T ArOT A T V S 

d^^tK pulacrem rad. yridis>& cu aqita Iaua<iulse>vctaliqua,cx 
diais&riQo glabaloa:ialii:di^j5 adduat maioranam^^ 
g^iopk&i^it hmufmo^fed fpcliusim^his^^ oml 

^ftatetattcem cubicalMiB ad S^ptcmrionem vcrfum cHgha^, 

Ec pjQftqtiam a£i:is:.peftilemis feminaria igne>utamca docui 
^^nxeri$,& cuadcm:a«rem a(jua>& ^eto mixris>^afpex£& 

ia^edimxTO pateris^paceimauieTO ignis hj^i^ tempore c^\i* 
gnis^ikdigranai^lalias^m 

b^rmn ibJ^a; icdani ftaraanmr m ca^ner%&!pr^tei:ea fcli^p-ijitik^ 
caima:mm>uiQkcoi^m.itentifl& fibiiiiiaQiteftig^St fecr-i 
ne c4m3timpdr|>aaiment0m a{perge^ ' p ^ , J 

Ex hisdcm,^! etiam €X asnim>asgta.nztorum;ScMiQ 
mfe^gc^piias.aifeet^&fitus^paraF^ 
jy*.Lof»o Exdiilisaquajpoflunc dcftillari maxime exro£'Sciiarokad 
odhc3aai^eiged5pauiiii^^ 

xof.maxime mixtis atipotes>& ex.didis.dccoitiQB^.adufiirf£ 
di&i pararij,& uarii fe^tukpotecac/eA ieqbcns oprimjis eft; 

AqAia EoCoptknjeidcftillata ia. apiauafe adicuitcri 
bidKendu cmnai^ndo^tcau^ 

ne^repk&am fit fiiaail>^ iffisiiaporih^iaiicis ao" iBfp^i^^ 
fuaiiis eft,& fyabris^admodsm jmiaxime aeftiua! tempoEe ^ ali> 
aqaa^rof;fol^ud=cumgariDpliyB. folis ui:uai5i2?j|fin@.aranciai& 
memiidirioiu^ias rcdolet. - r ; r 

i Saaaiffiimi^iucro eft odor £modicaOT&>i^a<^ £alamita2,adl 

Suaaiflimus criam fitex-coracifeus^p^^ 
niodice cxficmtimnnfaper carbonibas 'pofitoaim>>^UiiOmaest 

Puluis^ex retrub.iri uafe aitreo-ad folem exficfeatis pmnu^: 
fando fepiHS aas uitreumiut ajquali tcr caliefeciat tot urn vas^ 
fit optimaSjCui fi modicunvmt3rfci addisy nihil fuaitias j^Jioc 
ad fuffitias^& ad omnes;odorams'jiJci'potes;iiti p<5flumus piil-- 
uere mohcco uo^to^fblo,adisiiis :mixco,<pi fic.paratux^BLec** 
ttic3dtro£yridisan.onc,i}^<:alami aromat onc.j>a<idc mufci gr.vi- 



D E P EST Evl 7$ 

a: tic exficcafi poftu 

iant exficcenmr,ut Galdocet Lde Theriaca, ponendo X^aia 
locoibliixpoiico^ica tam^:n,ut eaibi non attin 

Ex hifdem paiueribus parari poma pofTunc aciodorancfum 
^uib.:addeiadanum, fandalos, ckrinos.Sc etiam camphoram^ 
cuius tamefl odor grauis mihi uidccur , ac proiodefit eius qaa 
ritasTOodica . Farmcntur autcm modo mii:dv&Q mucilag. ni" 
tiliramdTag.aqua rof.exrra<Sta>cui fi modicum tcCin^ pini addi 
dens foUdiorem paftam conficies,ucl excipiancur^c-fi refiaa di* 
fta,u^i tercbinthiaa,udabieti«a. Iota umen prius^ uc43iinii* 
cakfeciar>cmB aqua m£^«t - , ;^ - : 

Rec, fandalomniura fed maximc citrinorum an.onG.s.uiot 
3 ;%:cor cicum 4it<Hi.araflciOTum fol. mirti gariof. roiatttm yri 
dis ana (cix>p. j. £p, qui cxcipiacurmodo an tedi<aa, 
: ■ Eoflaiu cx di&is poma parari modo aaccdidto pofliint orbi 
cali lignei parari,iiiodo aarcdiito^A: ifta odoranda^ftaccin il^ 
lisponi. 

? i-audat Nicolus fepc odorare ampuliam ,in qua adiSt aqua 
toC cum tnodico aceto, & parum pulacris fandaiorum ros. Sc 
uiol.can3phorsycroci5ga|ioph. & y reos» . , 

Ficinus ex aqua rof. acc£o> & momexito pulueds zedoari^^ 
ucl corcicum cicri parat mixturam %pe odorandam.qtiaeciam 
fa?pe manus,& pedes lauentar. 

Memento > quod calidasftiao tempore in pauca quanticatc 
cffc dcbent^ut tantumfinc uehiculura ad cor , ipforum refrig/ 
quoniam maiorcm conuenienriam habct calida odorata, cuta 
fpiritibus uiralibus:>dequa recum de a^gricud* cordis tra<aabi- 
musjplura habebis. 

Alii contenci funt odorare fpongiam,aceco rof. uel fimplici 
imbibita^uel medollampanis eodem modo.quafepr^feruaUc 
Raimundus Epifcopus narrac in fuo tra<latu de pefte. 

Rec.ladani onc.j.pulueriscorcicum cicri^&feminiseius ati. 
3 . 1 .^caphorse 5 . s. puluerizencur puluerizanda fingula per fe, 
& pubis m findone ligatus odocecur.uel ex co , &: facco bafili. 
odorati f.pomu odoradu,uerum odorandu bafilicu ,fi quas cap, Atmtag: 
de dolcrc capitis dica^uera funr,non laudo;cx euis^n. frequen confzSj 
ti odoraiu fc )rpiones in ccrebro oriri dicanc ^ & licet cam fo- 
- " ' ^ V 1 lus^ ^ 



T R AC T A TVS 



las non odor^mr, poffct dia cakiqmcl non efle d4:J^i^tJ^> 
men tutiiis^ eft #li^up alio exantedidis modo diAaiii pojwm 
^.parare. ...... . ' >^ . - --il 

Troc.de ^anaphpraopcimi funt,& ad odpratum^ & aU^feiU* 
^apcragenda, ; / t 

; Sapofiej?ipp0^f^ftmPJ:cmpor^.e^^ : 
addendo ppljajere^m rpC&:fandaLiBp4pantt ^ ; : : :i 

la ore t^neri pofluQt CQrtices^ ! 
di^korum luaiie olent ium5;& jepru rn ferp. fpjia j & xadi anr 
geUca?>piavpin.ell?,& y ridis^fic firniiium^quorum caliditas non 
lim^mr^qy;ain ore cap mill t^nentiij::fi ianf)ea ad maiorem cm : 
tellani,quis in a<jua roSiVel ace to priu& iQ&adei;ic>apn.crLC fine ] 

r r DoitifHciaedatn parenxuriUianftadicaj^iCum depjaspar^ i 
tione,& exficcaiipi^ccorpprisagant^ ■ ^ a . : .^i^ 

.Mediis temporibusanrediiiiaft^^^ : 

iliifcw poirunt>.veliemperari utipQiltimus^calida tamca (cm i 

per pr££ualeanr>quia pefti magis refiftunt^quae forte faii caufei , 

^qpod .d;^Jbi5 t^tum npnnuU^ l^^^^i*^^^^'- ^ 
^ue^^ii^: vlkm Te{piratJQni^ aygf as^ui &pias^drmnuu _ : 

Almanfor histemppfij>us,& thareco<ftoxyloalde>fandalis, : 
caii?p!iora3& mirto parat fuflStum. 

Pe ladani putifBmi Rec oac-i-raBd.citrinQram5yridis,ro£ ; 

rub.an» oncs.grani iuniperi dr.2..thuris dr.s>ftoracis calonc-s. ; 
i>eGioiBi dr. i xarbonis faluci dr. s* £ p- terjsbint tipa excipien- 

dm.Sc Cx uis magis odo.rata ilia fecere mnku>8c ^mbramadde* : 

Sed i^^^ ^^"s dumcum hsc^.pro exeinplo finipofita me- I 

mtnxQ aucem , quod ex fenrentia Hippo^^ir. fuiStus aromatum i 

ad mult a vtilis eflec nifi capitis faceret grauitatcm, ac proin- i 

$.Jph de>qni obnoxij funt cap.gratutat i^aut dolPri,vel etiam quibus i 

facile caput repletur 5 vc funt pr^cipue calida, & humida cap*. : 

habentes, & corpora excrementorum plena fugiant vfum eor i 
rnmjqoae^ mulcum redolenr* 

Pr^di^ba pr^ierea accommodanda funt x^on fbluni anni tetxi^^ : 

poribus/ed etiam conftituEicnibus,& hominum complexioni : 
bas^^ynde qui calirfi fuRt temperameco c6ftitutionepx?lertim 

caIida,frigidioribusutuntar5qm,frig!dicalidioribu&>^^ " 
d tcmperatis vti debenc. 




5P E: P E S T E. 7^ 

j^re^l^Qfti^.quiaiftqiiiijnta^ pcftjlentcm ad cor deducunt> 
Itofti eEiim^quod noliniusue aerem infpijare eft ncrf 

ccflre> ac proinde melius eft , fic pr^epararum infpirari > quam 
impurum>& cpinquinanientis peftilencibus rcferwm 

Ti. qaibusnon Iicet>ut niagiftratibus,aut non ^W" 
: lubetdifcederesaut peregrinari^uclnauiga' /^^*' "^..de 
re>vr verbis Celfi vtar.Hi aerem emendcnD ^ bum. 
I Bs4uajmamfeftis<jualitatibuSi&^ ^*^p^S'^7 
^antiajipfumcorriganc^ exdccreto Galenv^ -^^rr. 
^ ^ ...upw ' & ^liomip^ut fopradi<3:am eft,cujn denior^ ?• ^7^. 
bis icdmmanilms reftabat^tem matedas auxiliomm de.^ , 
fo:ibere*quodimni: %:ieniu?» - . . . ^ ^ 
I , Iraprimis autem confcrt ad jcorrigendum aerem procurare ^.rfe Telo^, 
neiominum copra, &: prxcipue rufticorum acpumalecur m 5^^^ :[ 
Vi^)e ,alix><iui magis feuies^f^ ex Thucididc coxiftet> 

quod fia Lucretius Carminitu^JifbS^ ^ ' 

a . Copiacomemmsyex omm f^^ v : . 

. Omnia cmpl€hmtlocateSaque,qug]m 

ConfertosyitaacematmmorsaaumMkbat. - - 
% De quare eriam Gala^de diCfcb*: 
X Pr^fcerea quiando flar aliquis iieni:ES a parte qaam p^ftilen^ 
tia occapet v licet fui natura laluberrimus cflet > vel etiam 
quando aliq^ist^entus infal^brjts Ipirat, aut quado nebuiofos> 
& impiirus eft aer^injra parietes magna ex parte fakem , nos 
continebimus^vt ^.epidem^nquit Gaknus.Sic crm^ minus, ^-^^^/^ 
aeris infe<ai iiitfpirabimasj& fyderum inflaxus minus in noftra 
corpora maliimprimerepoterunt* , , . ^ 

^ Exciteniur pr^iejea igpes in uiis publicis mulris in lociser 
materia pr^cipue redokntiiini > tempori$conftit«tione pr^- 
fertimirigida,& hun^ida^m ex lign^ 

roris marini,cedri,arantiorum,& fimiliumjicct quilib^t ignis 
maximeex materia ficcaexcitatus aptus eft aerem impuriim 

emen- 



: TJR^ACTATV%§ 

tmcnd^tCiSc feminariapeftilenti^ extingi3ierej eXGireiituf iu* 
t^m ignes cx eapotiffimum pstrte^a <jua ucnti infcdum a^erc^iil 
dieferuntjfic Athenienfes pr^feruauit a peftiLHipp.quam \X€it 
ti ab ^Ethiopia Athenas deferebant* 

Simili rationc in Belgica prouinda fonim intenfo bombaf*^ 
darum multarum J & igne ab earum paluere excitato peftem 
extin(9:am referunr,cum interim pkbei excicareni: alios ignes, 
quos in peUibus,& cornibus acccn<icbant,aquibusaerem ex- 
purgatum fuifle referuc>uji<le ortum adagiurtf^hic cornua adu* 
runr,<juo di<io contagiofam acrcni adeirefignificant^qui egeat 
didto auxilio. 

Suificus etiam parari potcrunt > ut de acre priuato dixi , ad 
pr£edi<iaraintentionen3« _ 
Gal' i.Sa} P^^^iofus aer^& ex ftagnantiamhalita proucniens ,ucl ex 
tuen.& 3! P^^f'^^<^<^ Q'^^^^-"^!^^ clo^cis^^^^^ expurgantibus,ael qui 
de hum.^l uitiacas eft ex oleribus , aut ex animalibus , aut ex ftercodbus, 
Or.eup»u aebulofus cft^ex ftagni fluminifque propinquitate, ucl 

AetMb.t. cauo5& montibus, undique cico inclufus nullum perfla- 

/b'.j. caf. ^*i^^3,bet>fugiendas eft,uc qui omnibus aetatibas noceantj^u^ 1 
J ^ Galeno habccur. P copterea dicebat Nicolus. quod aer conftci* ; 

ctus non euentams qualis eft cau€rnarum,cloacarum,& uaUiii \ 
fogienduseftjicar ac neque ^ftatis tempore ad eum confiigien- : 
dum fit , licet fit frigidus , pr^cipue autem aer talis ftigiendus I 
cft,quado peftis oritur^e terr^ halitibus^fiaiti paludofus^quaa 1 
do ab aqua ftagnante contagium cimetur. 

Imo, quod ift? aqu^ corrigenda eflfent prime fi potis eflec, ' 
eoque magis fi nedum aerem contaminant , fed etiam illis uti 
habitantes coacfti focrint , neque hoc fat foerit.fi iam ex potu : 
aqu§ huiufmodi corpora aliqua offenfam incurriffent, tunc.n# : 
7*^^^ A QC<i^03^qiia corrigenda eft>fed corpora etiam curanda^ut op- : 
^* timedocerAuenzoar. Verum de emendatione aquqnoncft 

cur, hie plura dicamus;quoniam que hue pertinent, mfra refa 
ram,coercraapud probatiffimos authores inuenies. 

Ad aerem pertineti quod nos etiam Auenzoaradmonet di* 
cens^nos conaiium ab antiquis caperc deberc , qui nos confu- 
lunc nc moram uUo pa<9:o trahamus propc fcpulturas mortuo ! 
rum , propter malos uapores , qui eleuantur a corporibus ip» 
fcrum. 

Quod 



D E P E S T . 80 

condnen£ibiis>uel ex lerr^ uiTceribus hzlitus,p.tBknsexkzh^^ 

.;,£r ii feumaoaiCat:para,uel coe^ccroram ahimaliam^ueletiam 
lociiftarum^uel fimilium infcpulra raalis uaparibus aejf m re* 
ftlmmm>dms(ef^d^^ , uel cretnari , & poftHgc aens 

Cipraii^heada^ucaoteadixk . . 

ris$^fol93uisi.he|i^jj^ &ibtidi odoris , ac j>roptei:ea act 
liortorum'fa^tidas herba&,i& arborc^^ raali odoris contineo- 
tijjBt -J ,pr?&rtim quanA) iatrinf in horcos defcrunmr >fa- 
gietidusjelL. . , v . - 

. Vtmtcmcognofc^s y qna^^^ 
& qu^ inj(akha;es,aot.cr,Or^a£quod qu^ 

<d<endo %i£ ialabi:es^& qua^odorata fanr^ur laurus> &caprc£ Co/, p.l tf. 
ibsySc- flares oiaai£iS,quifua^ 

^l&m. C!doi*ac$. na£bunxur>iaquoriim:Dumero fum> anctkum> 
apiam>th7mum3& omnia qu*e tenuiorcm aerem reddere 

Qaa^cunquc uero cxhorto^ 
i^fis a|fei;u»t>neqirQdoratafanr:> neq; aueroaisifrajimiiabeiiV: 

cuappxacionem obiin^nt :>iuf iaxtis 
t^iic a^boremfiannijamaiBori 

diftant non itcm,<|LjandoqiKdem>faaBrp procal cfclamvplerif 
que defiaxibusaEorum comimx^uSjemtri vim. illam anaitrir*. 

Caeremm fi caafa peitis fiierit a fuperforiba^^an aer raoa- 
mofu*Sj& diicoopertu&fit.fogiendus^, mcc Aaen tcftacar, eli* 
gendus autem fe: aer:cGualiiQm,&:loe©mm fimbraciiium pr^- 
fcnim ex arboribos odoriferis^& falut*em aflabram rcddenti- 
bus,non conuenit inter aachores.SiqQidera qui habiradonets 
laudanc locorum bumiIiani,comprGbace integrum fuum nicfi 
tur exemplo mGnialium in clauftris fuis continue degenrium,. 
& eorum qui iti eoncinuis carceribusdettnenturjuetcdam co- 
rum.qui in fobterraneis^& deprcflfe lods babirant ^nam hos: 
omncs ccEteris minus tali tempoceipefte corripi dicunt . id ^ 
d:e momalibus,& de carcerack^^riri difficile non cflet,quia. 
in publicum non prodeanc, ceteris minus pcfte lentai. 



T R A C T AT V S 



$.eplj.U ri^quandocanfa eft ab aere ex Hippoo:. dccreto conftar^i&^d : 

cAt de faisquiia fii^ert^anfeklods: kab^ I 
conaaliibus non eft id fimpiicuer confemi^ridum^^am fu^a-^ ' 
di<9is repugnet. V ^^^^^ ^^^^ ^^^^ ; ; : : 

. Eoque magiSjqoioniam non defunt> qu^ 
montiumeiflepuriorera^magiscuentacmnj&pacredininiS i 
aptum^acprouideefleeligendam^a ^ 
eoqae^mgis quoniamJaaSttarn^?^ pofluiitt, incpiit'Nic^l*^ : 
relinqixerefblaria,&lmbicarecei*^^ . ':i'r-y::.inor.o^ 

Vcnim poilec negari puriprem^fieaer^ J3:u)imuit}5 qt^ti^ ; 
do peftisaiuperioribus uenit, quia uerihmilecft^eara aerif i 
parceki cidos affici cum lit vicinioxcaufae:pefti!>;rctim0rq5 fic > 1 
stc psroptcreafadliiis akeraripoffit j&: £ uapOTesrad :fiifcipien>» i 
^ : ; Al^ daTOpeftemaptos^eQnrinueritpefe 

^eri tatisiadde ^ quoniam Soktilia y qua: foperiot etn^ aerispicc*^ i 
temincolaijiipimomorianturfaactempe I 

Forte DoncritinconuemensdicerejfiaerimpamsGOiTipa-^ ^ 
ii^iir adiciuidem^enfips,qpod q^ , crafliorc ■ 

fiuiUaspefteiH:admkriffit,^^ ^ 

nbn erit!a:rario©ealieiJJimaqi3and€3ea^^ : 
humilia elegerimus bca^ modo fiigiatmisea^icpiag con?^ > 
: &rida fuutjUtaerem pua:e.m;ccmtmeant5&,qii^ 

ommbusi£taEibuseflenoxia,Si veroiamiocaetiam- > 
.depreffa peftis ceneat* altapotiuslocapeta^ 

mus>qaa?xuni magiseucnr'cntur> &ma - - * 
gis ^ Sole iiluftrcaiury citius a pe-s ^ - — - /, 
, fte Uberad potpmnj: ,& acr : . ^ . . . . : 
eoxam melius. etiamac. . < • - 

ce^cmendatipoce ^ • 



MA^ 




D E P £ S T St ^ 

Cap. XX X V L 

A G I s T R A TVS eciam publici aeris curam 
habeant,procurado,vt plate^j^: vid,& vias 
public? mundeniur a fterquilinijs^cloace 
pedite, & Ubere fluanclongiflimea vijs pu- 
plicisjfi fieri poiEc,cadaucra fepelianmr ai- 
re >vel crenientur, & iocuftaram malcicii- 
cl o &: alioriira animalium fimilium eodem modo emendentur. 

• Hiatus rerra^^qui venenoibs halitusrcddunt, & ideo pa£ci> 
& fe pultur^ tales halims reddenteSjapprime claudaair.Her- 
bae^uel arbores fctidi odoris, fi adfaerixi£>extirpeDCur , &c ere- 
mencur, & poftha^c aer modo anccdiAo ignc expurgetur , vel 
etiam ponendo dolia vinarja a quibus recenrer vinum extra- 
dum eft in aijs publiciSjiiei nini fxccsy mi crafScres cius par- 
tes minime ad ponxm aptas per uias pubiicas fpargcndo exci- 
tenmrque etiam ignes 5 uc fupra diximuiS . 

Caaes>& feles^Sc haiufmodi alia animaliajqua^ peftis Temi- 
naria fecum ferre poITunt, exrerrentur>uel periinanrur^ uc an- 
tea dixi 5 quos tanaen interemptos per uico> abijcere^at fic pu* 
trido uapore c§lam imp.leaa£,uade aeris mxmi murariaiunr , 
quae tantum hominibus exitialiserat , non probamus ^ iicet id 
aliqai laad ear- quid enim nobis proderit^qaandoaereniinfen ^ 
fum reddiderimiis alijs5&: animalibus.quando etiam nobis ia- ^J^^^ 
kndxs rcmaneat , eoque magis^qnoniam malus odor:»& infua- ^^J^ 
uis cordi obeft lipothymiam , & fyncopim inducit . naufeam ^^f ^^^^-^ 
mou^t ; & in fumma ficuci bono odore fpirims refocillaatur, ^* 
fic a malo perdantar5& deftruaatur . 

Ae propterea non minus uirupero odorem latrinaram in- 
fpirare,nec placet>qaod Auer.5 col.airodorem hirci, & urin^ 
eoram multum conferre tempore peftileaci^ ratianeantedi- 
4l:a 5 & licet a tora fubftantia , id aliqui fieri dicant > quoni^ 
tamen fola experientia poreft iftud probari , idque penculo- 
uim fit experiri,& pr^cerea ratione careac,nuilifaaferim taha 
experiri. 

Qood uero aliqui contendant a malo odore neque allici 
fpintus,neqae mcams patentiores reddi, ficuti fit a bene olen 
iibus,id non negarimruerum iliuddixerimcertam eifea male 

X olen. 



T R A C T A T V S 

olcntibu^-noxam ad cor5& ad cerebrum non leuem fieri.abe^ 
nc oknnbus contrarium &fiaer cum bene oientibiis pecit 
cor>iamen criam emendams^t ancea dixi infpiracur , 

Neque me ad contrarium mouet ^ quod aliqui referunt de 
multis locis,& maxime de Madrid in Hifpania, ubi per uias pu 
blicasj ftercora^urinafque cxpurgant ,cum tamenin his locis 
nunquam fit uifa peftis, cum enim iftorum locorum fit aer fa- 
laberrimus> & a bonis aentis continuo fere perflatus , no- 
xamnoncontrahit afterquilinijsj 8c maiisodoribas^a qua ta- 
men alia bca non immunia effent, 

Conuenrus publici in quibus maxime peccare folent Komi 
nes>& diuinam prouocare iram^interdiccntur omnes^chore?, 
{attus,& alia bbidinis irricamenta, eoque magis^quoniam cor- 
pus, & animam uehementius mouendoufum refpirationis ad 
augem,neque non poteftin magna hominummnltitudinetali 
tempore nonaliquidcontagionis timeri » iure ramen Sanda. 
Synodas Mediotanenfis quibufdam cautionibus adhibitis , uc 
quantum fieri poteft fecare^conueniri poffint homines,fuppIi 
caticmes fan£fearum proceffionum admit tit A 2d eas corde pe^ 
ragendas hortatur.quo iradiuinapiaeetur.qua & re pkspr^ 
fidif fperandum>quam damniex conuerfatione. Priuatim ta- 
men preees fade minori forte cam periculo fierent* 

Ma^^iftrs^tas etiam prohibeant nequid femiputridum > aut 
mali fuccMc mali nutrimenti uenale fi&t,maxime corum^qu? 
in peftilenti coelo orta fant,& cceterorum omnium >qu^ tem- 
pore peftis fogienda effedocebi mas. 

ProcuretimprimisjUt cam aliqui pefte fuerintcaptiillico 
in c?nobium ad banc rem deputatum longc a ciuitate deferaa; 
tBr,ubi deputentur miniftris coRdecentibus>quiiUo 
rum curam habeant^quo & fic omnibus ^ 
proaideatur & contagiura 
deuicetur* 



CAP. 




D E ^ E S T E: H 
Cap. XXX VIL 

I s & alijs huiafmodi prociirabimus « Hip 
pocr»decreto^aerem nobis redder^ femilia- 
rem^, & corppra aduerfu5 ranram luem pa- 
rare . Pari ratione fi alia adfoerinc^ qux ae- 
rem i n ficiant 5 uel afTumpra corporibas no- 
ceant^iilaita emendareftudebimus > ut no- 
bis famiiiaria reddaucur , unde fi aqua feminana peftis cona- 
Rear, uel faltem aerem nobis infenfum reddat , coafilio raagni g. 4e CopM 
Aucnzoar.Procurabimus fimiiirer locum mutare^ in uim aUe- m/J^^ 
oam ab eo in quo peftis eft orta. fi enim inquit Gal. aquaruni, 
aut aeris maiignitas apparcat quam maxime fieri poccft muta 
tis locis^ac h^tc ipfa uadando hominem liberabimus . 

Quod fi difcedtre a loco infe<3:o non licet j procurabimus 
aqaametiam corrigere, uel utGaleniuerbis ucaream uaria- 
re^quod difficile quidem aflequemur^ ac proinde quanro fieri 
poterit illius ufiim deuicabimus , & eciam pifcium in iilis de- 
gentium Auenzoar ceftimoniojimo etiacn ab omnibus alijs^ani 
malibus in aquis di Ais degentibus abftinebimus nos • 

Prater ea inquit Auenzoar a la£le;>& a dukibus abftinendu, 
& ab omnibus calidiS3& humidis ^uel etiam acarnibus { fiilli 
credimus) taliconftitutione abftinendum.licetcarnes boni fiic 
ci non uiruperem maxime aadis fi parentur • Taiia nempe 
pucredinem inquit^&corruptionem augent* 

Pr^paranda hoc eriamin cafu fiint corpora nofira^ita ut ab 
cxorementis purafintafint etiam bene perfpirabiliay fiatabob 
ftra(5fcionibus liberajundehumidioraexficcaada>ficciora in eo 
dem ftatu conferuanda^Sc coctera pcragenda,qua; de prarferua 
tione fiipra diximus,quando aer eft peftilens; ubi babes etiam 
quibus auxilijs h^c fin t peragcndamerutamen^utcognofcas ea 
dem etiam rcmedia conuenirc in pefte, de qua nunc loqui-- 
mur, audi Auenz. qui inqcit^ qucd a periculo mabe aquas nos 
prasfcruantmagnse confcibiones vficuti mitddatun^ > theriaca 
magna, & elefituarium de euforbiOi quorum inquit quocidie L^deThel 
quartam partem aurei uniusbibau.neccomedat^afque ad me- ad frif* 
ridicm Gal poft j. uel 6* horas iubet cibum nos fiimere j h^c 
pro cxempio fiifficiant. 

X 2. Aqoam 



T R A C T A TVS 



Aquamcorrigcmusfi aliquidambr£e,in<jint Auenzoarin 
•am pofuerimas^ ucl aliquid aceci 3 adhucque magis oxymel , 
maximeparatum opcimo melle^utHifpanico.Sin mintisaccco 
fo*f. utemar,pr:Ecipue parato^cum aqua ro£opumo aceto,& 
Optimo zuccharo - 

Ad eundem ufam nos etiamiubcc comedcre granata muza> 
& pluries comedere de coriandro ficco^uel uiridi^qaia inquic 
rcmouent nocumenta ex epidemia mals aqa^,multum cdam 
inquicjcoafertfrequentare agreftam, fuccum limoncelorum , 
acecofiiatem citn^& femina ecrum > ScfcniculiySc eius corti- 
ces,& radices3& ftoechadus muicum,inquit confert . 

Idem Auenzoar ab ali}S)& a coepis abftinere noSjiubet^quia 
acutos,& calidos humores gignuntjueruntamen qitoniam,uei 
Galeno tefte allium eft theriaca rufticorum , neque ut ipfe aic 
fine noxa ab eius ufu in frigidioribus regionibus , in quorum 
numero noftra eA^abftinerelicetjUimque habet atcenuandijCa 
^cfacieadi,& exficcandimnde aqua: firigidicatem, & crafficiem 
mendare potent ^ ficuti e contra aqua illius caliditatem, mo- 

eratura ideo ufum illius non damnarem,maxime cum aliis ci 

's,ut fic deuiremus malum eius fuccum.Sic uidemus rufticos \ 
/ magnis etiam ardoribus>atque maximis laboribus>& ccaepis, , 
alliis uti.cum aceto,& pane^aquam^uel uinum optime lym?. 

iatum bibendo;qaare quodfxpias dixi, nunc etiam replico, , 

nfuerudinis etiam faabendam efle rationem, ut etiam paulo 1 

jft ex eodem conftabir. 

Quod fx inquit Auenzoar patiens iam didra mala aqua ufas ; 
ierit;,& ob id incurrerit febrera acutam^uel fcabiem^ uel jfpe- - 
demaliquamaloru apoftematum. Stude inquiunc uelociter 
in faciendo euacuationem uniuerfalem totius corporis , cum t 
phlebotomia , & cum medicamento de ftercore columbino , 
& cura apoftemata ficut oportet.iEtate prseterea cofiderando 1 
complexicncm5& rcgionemi&: alia huiufmodi, ut ibi ipfc do- 
cet3& iam nos ex Hippocr* & Galeno didicimus. 

Pari racione fi peftis procederet>& cibis,& potibus mali fuc : 
ci,uel mutandus locus in uim alienam^ut dixi> uel fi hoc no I 
licet>abftinendum eft ab eis , uel ca funt cortigenda , prasterea 1 
corpora noftra funr praeparanda modo anrediilo, & uti debe- 
mus eleduar.di6cis^inquit Auenzoar* 

Quod 



D E P E S T 



85 



QiTpd Ci inquir Auenzoar.quis vfus iam ciletdidis cibis, & 
potibus mali facci,necefle eft vltraiam dida rcmedia ilium d- 
bisnutrire delcdabiiibus , vt eft panis bene fermcntams , & 
brodium gallina? optim^e^vel caro h^i iadantis^quoniam in- 
quit Auenzoar , iftud regimen facie euadere a periculo proue- 
nienre ex regimine mali,& corrupt! cibi^tu alios laudabUes fu« 
praelige* ^ 

Si aucem inquic Auenzoar virtus fii^rit fortis ; vt pluri- 
mum autem debilis eft in talibus , vt a Galeno habecur libr.dc 
Cibis boni.& mali fucci>& corpus fuerit replecum ex humeri- 
buscorniptis, & horribilibus generatis ex aliquibu^ dido- 
rum ciborum, ftude in purgando ilium a didis humoribas> fe- 
cundum diuerfitatem humorum. Si enim corpora iam caco- 
chyma reddita^priusnon purgaueris>fed ea cibis etiam bonis 
nutrireprocurauerisjea magis tedes^corpora enim non pura , 
quanto magis nutries>tanto magis kdes.inquit Hippoc. 

Hajc pro excmplo uolui referre^vt cognofcas eadem rerae- 
dia conuenire in pefte fada a cibis,& ab aqua>& ab ali js huiuf- 
modi caufis.qu^ reculimus in pefte ab aere fada, & iit uideas 
ealdem in omnibus effe indicationes >qu22 aiongiorifetmone 
nos excufabunt : quandoquidem qua^ de aere peftilenti dicen- 
tur ad alias omnes peftis caufas deferment. 

Cap. XXXVIIK 

V o N 1 A M abunde iam diximus quomodo 
aerem debemus nobis femiliarem reddere ^ 
& aquam & cibos,& potus^nunc diligentius 
perquiramus , quomodo corpora noftra fine 
prseparanda, ut prsepotenti caufe refiftere 
poflint. 

Primo procurandum ica corpora prasparare ^ uc paucus acr 
ea ingrediatur , innoxiusque fit,qui ingreditur^quareeligenda 
funt ueftimenta , quae nos ab aeris iniuria defendant corpora 
noftra funt exficcanda^ab excrementis purganda,abobftrudio 
nibusiiberanda> & rcddenda tranfpirabilia , quod fi quis iam 
tioxam a pefte c6traxcrit>& uelfebris,uelapoftema,uel alia ha 
iu&aodi fupcru€nerint*corum curatio tenianda ^ at ex fupra- 
^ didis 




T R A C T A T V 



4i^is conftatjnunc particulatim catrademus* _J 

Sine ergo ueftimeota talia,quae nos ab acris noxa tueantufj 
accommodara ramen anni temporibus/emper procurando nd 
nimis nos calefaciant, quo Sc pororum laxitas maior , quam 
par fic deuicemr5[& ne ufus refpirationis augeatur, fempcr et 
procurabimiis ne ob grauitatem & pondus lafficudinem indii- 
cant, &uires aggrauent , quas fatis eft a canto morbo graua- 
riaHon tamen fit canta tenuitas veftimcntorum,& penuria^qug 
aeris frigiditatcm admittat^ ita ut poricutis claodantur , quod 
fit ma3cinicfrigidiorica?lo,nctranfpiratio corporis prohibea* 
tur^quas quouis tempore nocec, & in corporibusbono fangui- 
ncpra^ditisplenirudin^m >jin cacochimis putrcdinetn indu- 
I* de dlfi cere poceft fi Galcno credimus * 

/.4. & to Proinde ueftiri materia laudatiir fpiflior^ tcxtaqiie preffius 
^et.4^.& qua aer uenenatus prohiberur poro cutis ingredi, nee tamea 
Lde cmoY debita tranfpira tio impedicur . 

hoY.y^* Quae ergo ex corijs animalium parantur , ut Tunt pelles hir- 
cinseiHierachina uocant, & pr£ecipuc pellcs, quie bonis^dori- 
bus prceparatas funr, & quie perbelle parantur in Hifpania , & 
alibi etiam licet non tarn bene maxime laudanrur • 

Commendantur , quaj fine pillis fiin t ex ferico ut Armefinu 
4iocatum,Damafcum necnon & Zambeliotum etiam & hniuC 
niodi^nam quaepilofa fiinc, fcminana peftis m fe diurius conti- 
nent, Sc in eorumpxlis magis adfa^erent, ac quodammodo in* 
tiifcantur. 

Proinde peilicea vocata improbantur, quodfiquisillis uti 
Ct>coaAaseaeIigat>qua? breuioribus conftant pilis, quales ^ 
qua? ex uaris,uel ex armelhnis , uel ex cuniculis^uel ec agninis 
parantur , eaque fepius bonis odoribus fiafFerri debenr, uitu- 
peranrur etiam holoferica feu uelutacea ob eandem caufam 
& quae ex bombace & Una parantur, qu^ fi coadus fiieris illist 
uti > bonis faltemodoribus pro pofle cmendenturjueftimenta 
omnia fi odorata reddita fiierint optimum fore crediderim,& 
prasfertim indufia ex fubtili linteo parata^S: fubucuIa,qusecoi 
pus noftru attingunt, & recipiunr acorpore fuliginofaexcrc* 
xnenta impulfu arceriaram exterius pulfa,& ipfa etiam uicif-* 
fimcorpori uirtutem faam communicant, quare etiam fsepius 
RiU!:enmr,laue£ur,cxficcc£ur>& ut odorata rcddantur ultimo 



D E PEST E. 



84 



loco laaenturaliqua aqua bene^&fuauiter olente, &exliccata 
fic bene oletitia induantur;eliges aurem aquas fecundum con- 
fticurionem teiTfiporuni anni, vt fupra diximus. 

Qus aucetn veftin^enra codionem non fuftinent fuffiantur 
fufficibus iam didis.ea eligendo , & accoramodando regioni* 
bus anni cemporibus,& remperamento > ut fupra dixi. 

Hue pertinent quae fupra cordis regioncm porcanda cenfet. 
Inter quce fecundum aliquosprindpatum tenet Placenta ex 
arfenico,cum albumineoui q.f incorporata in forma placentas 
redudo; & in faccuio feridno daufo>5^ fub mamilla e regio- 
ne cordis appofito . Sua enim. fubftanti^ fimilitudinecxterius 
uenenum trahere dicunt;& pro maximo fecreto habcrur, nee 
eft fine ratione , licet multi contrarium perfuadere tentann t> 
de qua re etiam infra. 

Geftare etiam gemmas coUo fufpenfas>& quae cordis regio 
nem atringant.ut fuatcarbuncuK, granatin ihacintbi^laphirij 
multi laudant maxime Albertus magnus. 

Cap. XXXIX. I 

O R P V s fi ficcum iuerit>cidem ficcum feraa 2^ 

bimus,ut fupra diximus, tale cnim corpus fo- Mmh. 

lo regimineindiget,inquitRaC quare^in fcx ^^^^^j^i- 

rebus non natur.ea ordinabimus, qua? ipfum ^^'^ 
ficcum conieruent ^%uodin alias lods ^pius 

diximus. . 
Quod fi inquit Galhumidum foer it corpus^omni uia ex 

cabimus>& fi fuperflui tatibus redundabir, purgationibus ut^ 
mur. Obftrudiones foraminum aperii e>atque abftergerc ftu* 
debimus eiufdem teftimonio : quae tanti funt momeBti , ut 
3^nagnusilie Auenzoar dixcrit^quodpotefteflre:>ucqui moritu- 
rus eratjiberetur , fi repktionemuitabimus ; intefligens ipfe 
omnem couenientcm corporis euacuationem. Pr«4i<2:a rcfert 
ctiam Raf & addit>quod utendum eft rebus comrariis^bumo- 
ribus^qui indigent purgatioi^e Sic enim inquit liberabitur 3 &. 
prasfcruabitur ab epidemia^per epidemiam ipsa> & mulii alii 
intclUgunt peftilentiam. Sed male ^ cum vt fupra cu egim^s de: 
?iorbis communibus, fit hoc nomen generalc ad omncs rnor- 




TRACT AT V S 

bos communes : & quandoque morbos communes quidem , 
Lib.}. C.J fed jjon pernitiofosfignificet.Peftisautcm eft cpidemia perni-^ 
quo celerius huiufmodi cempeftates corripiunr,ita ma* 
turius^& eciam cum quadam temericateauxilia rapienda funr^ 
inquitCelfus. 

Quarcuc iam ad parricularia deueniamus reliquum erit cu ' 
de aerc fans fuperque dixerimus , alias res non nacurales per. 
fequi3deinde qu? ad chirurgiam,&: ad pharmaciam pertinent 
referemus , ut fic nihil fuperfit eorumsqu^ ad corporum pi^* 
parationem pertincnt,uc tali morbo refiftere poffint.Iam ergo ^ 
a mocu corporis , fiue exercitio ordiamur:nam alia prxcedere 
debet Hippocr. decreto. 

Legat ledor Hippocr.maxime 2.de Dieta^nos hie paucaad 
inftitmumnoflxura attinenria. 

Cap. XL, 

X E R CI T I V M ergo fic tempcratumjambu- 
landum enim eft/ubdiuoante ^ftum leui- 
rn^^y^Y ^^^^^*^^f^^^g^^i^^^"^jqu<g regulafem 

6.ep.^^z$ ^^^^k-y P^'^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^jfedtioc poriiii^ 

^ ' tempore meo iudiciovaiebu.abomnimoda^^ 
enim focordianemo ynquam eft adiucas t 
deiarigatio aurem pr^terqoam ^ quod vires debilitar, vfum. 
etiain refpiracionis augee, quod quam noxium fit ; didum eft 
^ fepius,& licet Rafis dicat,quod tempore peftilentite iUuis om- 
17 .Com. nes mormi fiint prater uenatores^qui exercitio utebanrut:^- 
o.&def. men de moderatointelligeredebemus , ac ait etiam loannes e 
S* Saliceto,uel potius , quiainquit Raf. de mence Galeni in quo- 

dam loco 5 fiin t enim ha^c eius verba , exficcanda corpora elFe 
multo exercitio, quodintelligit exercitio tale mulrum > icilicet 
debere fieri, ubi non fit peftis, verbi gratia extra urbem infiab 
urbiis , quando in ciuitate eft peftis , & tempeftas humida eft 
admodum,in aere autem peftilenti exercitio no eft vtendum , 
exnicnte Rufi, nifi ut dixi moderato,nam etiam Raf. author. 
ij.cot^^.Ruffi.abftinendu efle a labore, & multo exercitio di- 
ac5& aliisingeniis corpus exficcarc iubet, fi tamen aer eflet re 
^ificatus etiam m loco peftilenti pluri exercuio vti poffumu^ 

ceui- 




B E Vm S T ^ . 8/ 

tempafctiumidlipn,& frigtdi^ 

l^mpcftare ilk humidiori , &<:alidiori , inqait , qaod aifi p^ 
.puUaribu3 vtens c-xerdtarioniinis venules corp^ 
^flfcs jCQncitcfquc»quod copiam coaceruabis craflorum humo^ 
xmiy 8c tcnuiam : crafTaram propter focoi^diam , tcmium^ 
& aquoforum,qaod euacuati no fintjvt ergo h^cvitemus mo- 
'll^racQjVCemarexcrciciQj £c Hipp, cu^m^ 
Ijarciiascibiimpigeradlaboraiirhocautci^^ 

domo,fiue fubteiio^quod cciam fupradc mcntc Hippdi€knm L*z*C.lo^ 
«ft,aate ^ftum kuiter,inqiut Cclfusdeuirando caiorem^ & fri 
^us,&ii pro cxficcatioM^rporis m>a fuflaci 
id^r^ri exerciaum>ali|s ii^m^ ijoirpusxixfic<dini^^ 

s ciC^fi«>^;C^i^ pars ca^aris|)ix>^ 
da iefti; yt x^apac pdiinando , focmdo ^ rQndcadoqtic4dMyt^ 
f^emporibas^pAri mpdobarlMi eft pa3:inaa<k^& pj:§c^^kaasL 
4a deco^tioncj vel aqua aUqua,& fapone qu^l>o©i^ 
^dprem 5 vqI deec^one maioi^ac i& iil att>Qmmit o?qa« 
Miafl^ctis^rabibeo lotioncm^^c^ 

km bjsaejolenf cs pr^eWli^jtm^ faaa^ui^j^^a>y p^^,ab 
iaamr captir.j^aiii<$is^enmr ped^ ctiam>¥claJij5^^i faprg 
di<ais eiigeiidis,vcl tunaalbo,aqua>& fale, v^laqtufMf^,^ 
napr^efertim^vellixmio comemScada&odoriforp.; piilmoctar 
niorc , 6f caatoiexerccatur > ita tamea > vt vfiis^^pirguoaum 

Grata deaixifediaiiombas,^^:& 
taconaeaiendjdorfumlbad^y&rfticjus^^prp^ 

fimilium,vide Hippoc. . V t^u^Dwt 

Horaerit^ta04xadixi iraratina . ybirSi^l v^parts aodar* 
nos 4i4allmt>ncqae volant ieianam aca:c^ri,ii^qa^tetaiiic 
lul^re uti0Bcni^i^cmdinfeeft.neccflfe 
tcmpcftiuias cibati immodice offendantur^qaibas aliqiiad m 
ridomm keo dbi^ v4 icmaculi darm^ dfei:!gt|da€pi<^ mhi% 

Q^pd rumo^pjire Jaadaatpi^ WiflteMiO^^^ 



T R A C TAT V S 



cii addo prius aq[ua ro£ afperfoj^^ & 

- ^ QupAfi^xercuationi corpus non fuerit aptfi> fricetar mocfe ! 
. , ^ ; rate,<juo in raritar€j& denfitate mediocris habitat feruetuPy vc ' 

L.(ie Opt. nos docet GaL qmcqiiid in boe aln dicanr. Sunt ergo fricScS c5 i 

cmconfi}- f^^^^ Hii £0,veleciam cum mambus,& ol. camometli§'iaikan« ^ 

tmione^ thino, & etiara hkms fit coffinoVqa^ olefficacioFaerunti ft I 

m B,M.cum cequaliparte yini albi ^^xhxkliitiim ad vinicoiw i 

^ ^ .V^Mi^Iaudajidum minim dixit> firigidi* ; 

• JotioneiTi .fvBam poros claudendo makum oflfendit^Ucct ifii \ 
: corpore faluberrimo*. 

; Eandemob radon^m iron} laiidb corpus ablui accto , tmios^ 
meo iaditio crii l^uare corpus deco<9ione lauendula? rorifma^ 
€ini>& gmiiium inodiceF^^refecict^^ Sc bene okndum>licec 
rcprobem ex decreto Anicenns^ b^nea aqii^e fimplidsr fire-- ) 

ciu*iii& corpd^eif^mmanKin biliofis & mela0cb6licis> 

balne^afluctis^m^derateeo w poiFemas^modo damen in ifti^ 
«rianarferuecur ficcims c6nuenicns,hx3C tempore peftilenii,^a- 
dtcr y & '^ffiis reprobamus , tamen quia: nimis^ poros ape* ^ 
riunt5tQni^etiam qiifet^ufiim/ refpirat&n& angent^ a;eproinde & { 
^uk^^bb ioBgam co^foemdinem^^^ ymodo ftacim' : 

in publicum aerem proficifearur poft\ftu%vfam/ed i 
gidacum odoriferis ftiffitibus r e^ificatio eoufijue dones ; 
corpus ad:priMnum ftaam& reuerfiim 

- Et quo aerpoirius in^iremr mane c^m eIe<S^ fargis abfai^ - 
to osjaqua, & aceto^ vel vino albo> & odorifcrov denies l>ens : 
cmudat05^& amo fcilirico abftef giro, vrf oiciureE ri fciliticoy & i 
demum> wo albo abluit^ ^ 

' * " " - quenti eos mundatb . 

Recipc^ordorutn rnbroram^criffali uiS, an/^Taj. corticdn^ , *. 
dtf ibene exficcatorotn^yridis Fibrentina? , mafticis an.j:. i. ci* 
per2>ciBamomiiaB.dragm* i: ^^riophy Uatse raufcigran* i|r ; 

■ Vci.^ter6pumi5ce^prafpprarQjCuni fe^ 
dico yridis Fioren rinj^Sr mufci q.f • vt fiat odoratB^^feoc modo 
€renim e3^centur,^tita<^c^,dcht^^^^^ 
£aucaanones^omt>es>& naturale^ confuetae ferueiitur,vndfi ' i 



D E PEST E; 



liot ptaecipac tempore proeur:anciam>quodenam femperob- 
feruafle conuenit, ncf.vel hastnorrhoides confuetas retineaa- 
cim:>veicauteriaobferenturj vel fiftute , vel fcabies non prius 
i>ene purgato corporecaretur excrinfecisj&pr^cipue empia* 
fticis nam hoc eft admodum periculofumomni tempore , fed 
toe pf^fertm.Si pra?diifiomm focris men^ 

Libido vicandaeft,inquitCelfiis^& OribafiiJSjinquit mini- 
mt Vcfiere vtendutii effe>nequc aucumno , neque aliquo alia ^ 
tempore > quoaliqiiis morbus vulgaris verfatur^nam pr^cer- 
<juam 5 quod fuperflua venus corpus admodum debihtat , & 
^vencriciiium labefecSlac 5 ficuti veneris abftiaenti 
mac J .epidem.i.4.Vfam^r^t€rearefpirationis aagec3& mea 
tus corporis plufquam par fit aperit , & corpus calefecit,fi tS 
quis vxoratus jmoderara venerc vtimr, ^ minime Cbriftiana 
-^negandiim cenfcmus^quo & matrimonio fatisfaciat,& pec- 
<ata deiiket,noii fubic<>fe aari peftiIenti,poft vfum veneris^x- 
ponac^multi cnimex talioccafione fubito u i tarn , cum mortc 
matarunt > fed a venercinkito quiefcat y& fi poccft modice 
-^ketn dormiac , fic enkn corpus de&tigatum vires recupera* 
i>ic>& refpiratio mod«rabicur,& ad^qaalitatem tatum corpus 
reducecur^ hora 'Veneris j Vc multa ad h&nc rem dici folica^ 
j>r§tereamifitf pcra£fcam coCtioncmin k>co in quo aer mo 
^o antedi^Q fitemcnd;4cas. 

Soniiiu^ nodu largior etiam conceditufj meridianus 
$xgieridiis,inquit Gelfus , ca pociffimum rationemeo iudicio, 
•quia corpora hamedtat. Verum confuetudinis habenda ratio; 
Precarandam eft autem dormirc in loco aeris rcdificaci,vt aa 
^dixi* - 

Aaimi autem perturbationes vehcmen tiores deuicentur ; 
xifus enim, & l^ticia immoderata corpus rclaxant,& eneruar; 
ira & odium humores accendunt,m<pftiria,& timor &pius pc 
ftem accerfere^quarc ne de morte quidem cogicandum > nedfi 
inetuendum,mortis enim imagir.atio multum imprittxit incor 
pus noftrum,Ynde vires debilicantar* Hincfic^vc pulfus cam- * - ^ 
panarum alioqiri fotitus ob faaera defandorum, hoc tempos ' alef,^ 
ire^nterdicatur . Quantum praeterea vaieac forn's imagina- 
tio ad mutandum corpus Auicen.declarat> & :^gydias volait, 
quod' ex forci imaginationc iaterficiencis moueacur fanguxs 6^Catu 
- Y i in 




T R A C! TT A TVS 
MCpx^orcin^k^Or Sc Gx ^ulncrc emanate fi homiddai]^ 

Si nc ergo cum bona fpe igcentur honefte>& ut jQhr ifti^^ Win 
decetjneque uUg pad-ofirgaudim^ 

ii'ritciur:& licet non ea efle debeat mortis tanra imagjoatip, 
qu^ ofFendat;memcnto tamen^quod mori, & quod ppft mor- 
tem iudiccin iuftum habcbis. 

Cap. X L I. ^ ■ 

Z'deNat ^SfSSi^^^^M^ dbo,& potaillud^xHippocr.prima^^p^ 
hifru^ M curaadum,ne corpus cumidum^ at que imbc- 

Paulatim ramcn de cibis>& pQtibos, qui* 
bus vti confueucrant dcmcndjyiTO mm 
iubira villus ratio citra periculum npu^ft^ 
liqqmd^^!^ permutatione i n cqrpc^e innpuetur^inquir Hip* 
qui paulppoft corpora extenuanda efledocet . In quibus ver- 
bis Hippocratis,illud notandum;,quod male feciunt^qui/incot^ 
faetacibaria>maximc fx ingrataimt hominibus exhibenc. Nota 
ctiam, quod licet quando aer eft peftis caufa jde quo loqpitur 
eo in loco Hippoc.ui<ftus ratio non eft miitanda, quia ipfa non 
eft caufa tnorbi^fed aer:idinteIiiguur>modo ab ea uj^qs ration 
nc folira non offendatur ^inquit Hippocr. nam iiab ea aidus 
ratiope folita offenderet murandaea ellct , fed pauiatim , uer- 
bi gratia fit aliquis alTuetus , uti cibis calefecientibus^ & exiic- 
cantibu$;.fit nunc conftitutio temporis calida &: ficca , qnx 
corpora noftraofFcndat.qus cnam l^dat a peftis ipfa. Hoc iu 
cafu vidus calidus>quo quis affuetus eft utijmutandus eftpau- 
latiiii ad fi:igidum>& humidam ^ vr etiam fupra dixi , cumdo 
curarione in coramuni morborum commnnium dixi» 

Sit ergo temperatus in cibo,& potu qpiliber, &: hoc maxi- 
me tempore cxercitationem lanitatis procurabis ex Hippocr* 
decireto^cibi parcitate,& labore moderatO:^ vt antea dixi pras* 
cipiie^ vt crudita tes fugias^ut fupra etiam ex Hippocr. notum 
fuit : & id Celfo atteftante ; qui etiam nos femelindie x:©?- 
mcdfrefuader : Verum in hoc confuetudinis habenda ratio ; 
qpis eaim Hifpano quater indiecomederc folito talemabfti. 

ncn- 



1^ & P E S T E- 87 

ientiW impctiffjj Prastcrca maxima eft 

fuemdinia in co,<jUi^ g}iqm dicunc: nempc prandiuiG_dd>e^ ^^P-jt'M^ 
cflecopiofiusccrnamofterGalenus anteppnit indicanoncHva^^7»^*^ 
3CSnri?emdine defomptajndicaim 

Concludamus.quod ficut cibi parfimonia pro fcopo iemper^ 
Vtm Galenus haben^ eft ad inftituca mtx noftraj, itahoc ma 
xime m peftiknri ftata etiamobferuandum ^ quod pr^cipk 
Ra£quod rempore epidemic debes minuere cibam>& potunij 
quia nialtuscfbu$3&m ^duntinepid^mianu 
~ Varicmes prQptercai:iborum>maxime dcuitenturinam vr 
idia infinica mala,qa2e inferre folcnt omictam , eradicates boc 
tonpore maxime deteftandas pariunc. 

Sunt qui attcnuaates cibos vitupercnt,quoniam (inquiuGt^ X- deCiS^ 
€wporain:cen(bnc>&laxiorafedunt>&ideoina^^ boniy & 

fiiinc aeris uicia* Caeteruca corttm continuum ufum ex decrc*^ maSfocd 
to Galeni repmbaxepoflumas/&iaft 
mti/poffunt prasfenim^quifrigidi funt temperamenti^^ 
fis hunaoribusabundaatj&obftrudiones patiuntur,qutetiam^ 
man poflunt fine noxa abcisfc abflacere^^ 
teujporibus innoxie omnes per intcrualia^vd poffiint;,bis<juat 
moderateattenuanrjVnde vidcs non eandem efTeomnib-prx- 
fcribeadam villus rationem,nequeegndem quibufms te^^^ 
r&usyde-quaxein vniuerfalibus didum efta miiltis * 

Cibos verocraffi fucci , omnes reprobamus 5 obftru<9:ipncs 
enim pariunt , tranfpirauoncm impediunt^puxredinjem con* 
ciliant>qua nihil peius. 

Dulciabiliofis maxime noxiafuntyquorumimmodicus vfu^. 
omnibus eciamnocere folet>maximc peftilenci tcmpore^.tsam. 
vearriculum iaxant^naufeam mouenT,quodin pefte deteftauf.; 
dumeft^ 

^ Humida maximc noxia^ V'el etiara Auer.tcftimoaio> quia &- 6* col t^f 
cileputrou^ quod in exrcraisictiam vidcre eft. Pmem 
in l^fte op|i humedandasfol exficcandafunt corpora, vtiamt 
dixi.Si CMien seftiuo tempore calidas, & ficcus iuuenis feu^li?^* 
bus bumeftantibas >&refrigcrautibns> moderate ufusfaorit^ 
fion abcrrabi t mco iudicio. 

_ Pifces pcftilenti tempore reprobat Fidnus^quia fri^di , Sc 
tumidi repatantar^iicr.<^aianguis ex iUis genims eftfeciw 

Us- 



T R ACTA T TS 

Hie d&. jjs coftu^tionis . Ficinus tatneh faixatiles ; & p^^rofos cofiee* ; 

eciam alios'pifccs laudabiles pofle co ncedi^ ^uos a > 
i»i^^^^^' <5^.potcs cognofcere. - , 

^t^^.^" Inter marines funtomnes faxatileSjVttriUaorata m ' 

ration^* Intcr^uaiatiles petrofi,timulas,perficiis>ftrigilus^ truta> lu* I 

Cius,& cauacinus jicct hi duo minus conucnian t, quicquid ali j i 
dixerinc i^ . 

ti*de Maxiqcie autem coaceHi ppflunt pifces^^ltare fenibus , cuni i 

fac.c.d^P temperamenti ficci fintj& debiles, vt inquit Gal. Sc tempera- i 

fcib* n^cn£ocaIidioribus,&etiam plethoricis, qui^o^ ! 
c^^pyiC' C^nguinis Qhttca&ipnibas 

diw^& S* P^^^nturautem pr^edpuefiipcrgraaculam a : 

defan* tUi ^Wonura, ycl arandorum, velagrcfte^ vel aceto> quosaeftatc i 

AntiochH P^J^^fos , quando peftis ab acre peruenit,magis laudant alt* , 

finem iUis carnes, quia font tuci ab aeris \riti€y,&dlias coqautt- i 

- uti folitum tur,quam carnes,& frigidiorem ranguinem gencranti & fie pa ] 

effe recefet ^^^^ meo judicio,fagiut corruptionis fafpitioncm^ quam timet i 

^qua lo Auer.fic autem maximecoaueniunt pletborids>&u muko fan i 

ratione fe- Reprobatur Iac>& reco<3;a a Ficinoyqukiadle cornnuptm- 
U^-^ tar.Suntqaireie<^um^comedant,qaoniam'Coniicirnf^^^ 
VtfceSa fero^ci^m modico aceto, quod acetumipfum carrier . Lac 

Ucepo* etiam ace tofum fant , qui concedan t , fit autem acecSfum , uc ' 

Mefuedo,cet,cap.dephcyfi5fi ab eoextrahatorbu£iram>&po- < 

ftea dimittatur in acre tcmperaco vna no^ac, & mane vehemc : 

ter agitemr, 8c fpuma eius excludatur . Lac tamen faaiufmodi . 

£rigidiy& prafli fucd cenfecar > & difficilis CG<aioni$ ^ ^ftuofis I 
tantam uentribus GOnucniens,inquic Galenas lib.de Alim.%, 

Scz.c.p^ nec mirum cum cafeofam partem contineat^ferofam > Sc pin-^ i 
guera depofuerit^ut etiam Aet. rcfert. 

Cali<ia,&: humida,quia facil^purrent fugienda. Humida,& i 

fngidajlicet minus reprobetur,non tamen carcntnocumento,. i 

pra^fertinrf quia corpora font exficcanda,hinc quum aquofom i 

generant fanguinem>reprobantur, ut font fi:a<9:us pes infipidi*, : 

Frigid^ autem,& ficca,ut font acidi fruftus omnes^pu tre^-, \ 

nem prolfibent,exficcantque,& ideo optimi maxime> quiajn i 

fjt Cot*6 • cidant.H|ac Raf* quifque inquit vult a putredine prasferuari i 

vtatur 



D E P E S T E. 88 

^amr firigi^lis^ ficcis>ficat fit in apibus j qax ac€to> &;fele 
ia l^o frigido fc^^^ 

Aaften autem a cibo maxime laudatar^ijujayappmm 
famad caput piohibenty & codionc iuuaat ftomachfi elaude 
do.Alioqui tamen obftru<3:iones,camparere poflint inter: aV 
bos aflTumpti immodlcc prasferrim^ damnandi cShnu 

Optimum autem eric frudlus omne$^qujbas tempore pefHs 
Vtimur ortos fuiflcin ccelo hod peftilenxi jvel faltem > fi priuC 
quam edan tur ^luti fueri n t> vel aqua , vel aqua & aceto ^ vel 
Tino, quifi ctiamdeco<3;i fuerincabiniuria^ z^xis magis uindi- 
cal>untur5& facilius coquuntur. 

Exdi^ismanifcftum eftacidacera&^Iimonum, & arantio ^ i^Dl^ 
ram>& citri fuccurQ>& alio huiufraodi ante cib3,uel fok 
triculus frigidus nan eft>uel non zaccaro^& modicpcinaniom. 
a^cria fi fijeritfi:igidus,coraedidebei:e. - 
* . De firudibtts ctiam hoc ab HippQcr^ob/ernanifufn ; fir^u^ 
inquit fortiores fiint> quam pro humananaturajmelius eft er- 
go a fi:udibus>inquit abftinerei quod; fi quis eis cum dbis Tta- 
tur,minime omnium deliqucritjhasc Hipp. 
'J. Ficinus inter fru<3:us Cri£omila lab4^^ fpirim 
^u£tus>cum facile pb humiditatemiiiperSuam, putredini fint 
<cbnoxia;mfi forte arbicocola vocam inreHigaCi quae inter per* 
fica potius connumeranda veniunt>quam inter crifomik; hsE£. 
ccrte minus humida fun t crifbmilis, ac propter ea tutius con-^ 
cedi pofTuntj licet ab illis cciam abftinendum el& cenfeo. 
. P.atctctiamexdi^isjquodpeponesj ficus,yusmaturas>cera 
fa^et dulcia^vel infipida^ne dum acida>&: ali) fi:u€lus huiufmo-* 
^i biliofis seftatis ccmpore,^ntealK)s.cibos cpncedi poffunt^fri- 
-gidi>.vt primo de Aliin»fec.cap.^deFiu(S:* fbgacibus^aqua prius 
^gblutijvel fi firigidiori tcmpeftat^ concedunturjetiam vino ai- 
bo, & odoriferOj& quod fecundam Hippocr* cum pane edcn- 
di funtjFicinus iubecpoftquam dittos fru<ius coracderint eos 
furaere^Darantiamcum ialc>vel aliquid feAioiU* , 

Ego peponcsicum zuccaro^Sc cin2momo>his qui frigidipri 
funt ventri€ulo<x>ncedo>aquib. Tinum gcncrofumpropinQ> 
^od eft tanquam theriaca contra illorum noxam * Alij^ cum 
-^ccto edendosptoponum, veru m meo palato non arridcnr* 

La<Stacam,cndiuiam> intubumuc talibus concederemaefti-; 

ua 



T R A G T A T V S 



^o«mpo« > quib; i a firigidiori vct^tricab mifcercm memni 
dracuncellum^optimum gariophylia-tuni5udfenicaltim>& 
^eris nK>mentUiCam aceco, ac foCacandarum5&^ ^ i 

His pFfTertim^qmacetarilsjUti folent>fi priucntur alios ei*! 
osaiicffancar. - / 

Pacec^tiam ex dia:is,quod fiingi,&: lubera terr^, & paftilvl 
tia<miammi& panis azimus, uel etiam non m decct fer men-: 
tatus^necleukus , & cafeus omnis generis , &caro craflbj:atai 
-anim^mm etiacn cum fale confer aatorum reprobanmr , quia: 
'craflam>& limofiim generanr fahguinem ^ & meknefa olicattiii 

Parct ctiam ^ quod omnes cibi , qui ex locis fufpedis defk# : 
itinmr reprobamdi Cunt jetiamfi peftilentiaaliaanimaliainfc-i 
lhrer ,<jiK>d coram carnes maximeei^^ cauenda£> quorum: 
per fepeftilentes morbos inferre poller . 

Laudantur autem omnes^qui boni func fucci^pr^cipuecum : 
^i<^s aci^tiiSs uc porati.carne^ autem inter cetera fic exhibea*: 
tar,natn fic minus putrefcunr. : 
:^ Panis ^cgo optimus eftcibus,ex tritico optimo confedus nS i 
in peftilenti loco nams,pr^cipue fi:ex loconon ftercoratofii-l 
^tjficque^modice {aHms^&decen ter&rmentatus^cum aqua &i 
^accto malaxatus^inquic Auenzoar; quem^arant ahqui ex uim 
pane ferime fritici,& altm re^>^^^^ 

& facilius^concoquatur-qui etiam minus hum edet', inquitFi-E 
cinas.Decoquatur autem in forno exigneaccenfo^cum l^is^; 
non putredinem referenuibusj rcfert enim Alex. Benedi<aus^; 
fe uidiflc nonnuUos in balnep periifle> ob ignema puttidis li-i 
gnisacccn&m* - ' . : _ : - ^ 

A carnibustotoboc tempore nos ^ftinereiubet Aiienzaai:: 
bletafquc camedere ex aceto,abique ulkfpede, ueramfi caf-i 
nes parantur,cum his quse putredinem prohibcn tjnon,fi2iit.4j' 
"ipeA^praccipueafliietisi^juare banc fentcntiam non approibi 
nifi forte in febre peftiience>in pr^fcruatione minime • 

lUud maxime obfer uandum eft^an a fupexioribuSjan ab in-i 
ferioribus peftis;oriacur . & ^nimabinfcrioribas caoiisfoerit: 
corum aj^imaliuin c^^rnes funt fiigicnd^, qua? fercxontinuo &i: 
more deguntjUt inter aues [am pernices,catumices, fl^am^i 
8c aha? huiufinodi alioqui lauda&les, & inter quaarap^^^^ pc : 
cadum om^egenus^itau^etiam*caftrari,alioqlu ppcimi, quan-! 



D E P E S T tg 

'i3o ptxtcnim in pafcuisuerfanturfalubnbus>utferefitin cofa 
Hifpania^ & in alpibas criam Icaliae. 

Sin vero a fuperioribus veniat pcfl:is,fiigienda> qii^ein aere 
fercXemper v-iiiuni^& ruperiGra habitant ^ vtfunt Hirundines 
turn paraae,tum etiam maiores , quorum etiam vfus alijs rem- 
poribus non eft falubris ea poaffimum raxione , quia nutriun- 
tur ex putredine ortiSjVr mufcis^ & firailibus* 

Coeceris camea paribus auiu carnes falubriores funt carni* 
bus quadrupedura^non jea cancum raaonc>quia facilius coquu- 
tur, & minus funtexcremencitias ^ etiam quia minus aeris 
aues infpirant. Prscipue autem commendantur phafiani,per* 
dices,mcrul2e,rurtures> palumbi mrricute ijiniores, pulli capi, 
gallinaj iuuenes^^on in cokorte inciufae, fed vidum fibi in ra- 
re qu5rctes,&: ocs aues in nemoribus, aut arboribusdegcntes> 
non in aqua , licet beccaria: vocat^ > & alise hoiufmodi medix, 
cum fine inter eas,qu« in arboribus,& eas qux in aquis degant, 
aflk pr«efertimjcamacidis fuccisconcedi quandoque pofSnt* 

Inter quadrupedes carnes vitulse iadantes^Sc hgdi la<aantes, 
caftrati annui,cuniculi,& lepores>iuniores caprcoli,&: aprifil- 
ueftrisjiuniores pr^fertimapprime comcndanmr.QocKi fi hu- 
midiorum animalium carnibus,vti coa£bii5 fueris affentur cum 
gariophyllis infixa,vci cinamomo,menta,pctrofelino/aluia>ro 
remarinoj& fimilibusy&condianrur aceto, velacidis fuccisjita 
tamen,vt ventriculi rationem habeas* Sunt enim quorum fto- 
machus ex carnis,&&igidior acrimoniam accri non fert. 

Oua forbiUa, vei tremula^ maxime fi falis momento Jicer4. 
acut. videmr fal cum ouis non probare Galen.uel cinnamomo 
afpergancur laudabilis func nutrinienti,memenco tamen^quod 
iftorum, ficut & multarum carnium efum in plethoricis non 
probaatur^uel capotiffimum ratione, quia multus fanguis ob- 
ftru(iionesparat,quod maxime eftcauenduminpcfte Sinter- 
go in ciboparci^S: parum comedant de carnibus > & fint para- 
tq aim acetofis^iqa^iiint qui pifcmm efum ijx ^Iibus magis lau 
dan r, quia minus fanguis gcnerant^dc qua re fupra. 

Lebetinacx pifcibus in fanis biliofis', &: plechorids , ut fu- 
pra dixi^maximcprobaturajftace a mukis^qua? etiam ex carni- 
bus bonis parari potefta^ftacc cum zuccaro , aceto ^ & fandalis; 
hiemc vero cum cinnamomo,croci momento, & uinpalbo me 

Z dijs 



T R A C T A T V S 



dijs tcmporibus his fimul mixtis . 

Inter iegumina folas lentcs probat Jiciniis v<juia exficcant. i 
Ob banc caufam fabam frixam , aliqui comendaat 5 & lupinos 
in aqua macerates ^ quia uemies enecant > qui peftilen ti tcra- 

pore graffari folent • Ca^tera mali fuat fucci ^ ac craffi , pro- : 

pcerea parce iflis .utcndtim , ex eorurQ tamen farina^S^ hordei 1 

cum cremore amig. d. uel etiam amararum y Ci aniara qnis gu- . 
ftat^paratur ferculum fuaue, & falubre uerraes interficiensi 

Fercula parcntur>alia etiam boni fiicci> & qo^ putredini rc 

fiftant^ac pefti,proinde ea condiri iaben t accco^ael acecofis fuc \ 
cis, &oxalide« . - i;. - :> 

1 d AT Hordeatamitaque ^ &auenatumafperfumgranisgranato- : 

/ ^* ram commendarur,iicer de auena dixerit Gaienus earn effe I 

6 deS* €<luiiSi'ii3:i^^i^or^^3i^^^onhominum in Afiafuoillotemppr^^ ; 

' Af^ * ipaiidam efle adm6dum^& ipfe alibi dixerit Auenam^utm dige ; 

^ i:endi habere^hodie tamen ia Germaniaj& utuntur pxo cilxx in i 

iure bono optime deco<2:a,&: ex eiusfarina lade, & butyro^fi- [ 

curi exiarinazea^>& tritici pultem faciunt^ quapueri innox4C i 

utuntur^unde conftat earn non effc damnandam , quodautem i 

Galen* dixerit auense uim iimilem hordeo habere , temperiem 1 
paulo habere fiiie adftri<Stione,ut refert MathioLfalfum eft. 

Mattap. Pcilanam etiam optimum efle cduhum", maxime cum fucco : 

de^/iena* Kixu)niim,uel etiam arancij.nemotiegare deber,licer aliquieam \ 

* damneut^humidatum fit.Cuius laudescum eas Hippo. & GaL i 
perfecuu fim,non eft/qnod nuncreferam . 

Cucurbita etiam,lice1:ftigidior fit> & humidior.tamen ajfta- ; 

te cum omphacio,uelaceto condita>concedi poteft.ficuti & ia- ; 
aucajCichoreajintubus,& oxalisrbiliofis pra^fcrtim. 

Faretiama^ftarccumacetoyuelacetofiscondicumvhiemeue . 
rO:^cum pipere^uel cinnamomo op timu eft ferculum, quod etia 

cum lade ami^/d. uel etiam amararum >ii uermium fit fufpi- > 

tiOjparari poteft^addendo fuccum iimomim^uel alium acidum. " 

orizam hieme no uitupero, ficuti amygdalat^pijCum didis aci i 

dis s uel etiam per fe , quando volumus fomnum prouocare , ( 

quod autem eum laudent aliqui, quia ueneno refiftitjicet hoc ( 

non negem,tamen-ad rem noftram , non uidetur muhum face- : 

re.Si confiderentur caufa* , quibus ueneno refiftit , eandern ob : 

rarionem rapas , & napos aliqui conccdunt , quod tamen non : 

pro* 



D E P £ S T po 

prob^jli^Ct coram ius periaterualla, cum carnibus laudabili* 
bus,pai:acu non contcnere ca faltera rone^quiamoueat urinas. 

Acetaria autera,quaj prima menfa concedi poflixntfiant 
cx UcSlucaintubOiCicorea^acctofa^pr^cipuedeco^tis^-qua^ acre 
menr^dracuculo,ozimo,pimpinelIa, mclifla, mifceri poflant; 
Uudantur^ & flore rof ifmarini,6cboraginis,& bugbflkr-Sicuu 
lupulis , & afparagis acidis fucx:is, uclaccto, cam medico olco 
condiris^ati poflunt. 

'Gappares ctiam hiemepra^ferrim Iaudanmr,laudatctiamcc 
pas deco<5fcas Ficinusralxqai etiam cariaras,uenjm font mali fuc 
ci,ac proinde parce,& per interaallaiilis utcndum>ru£ambcnc 
lotam>& fab afperfam curg nucibus^imdanc aiiqui;C2termii 
hoc iam anicidotum cftjdeqao infra. ■ : 

A metxfa , citonia decoda,ucldiacitonites, fine acl cum (pc 
ciebus habica ratione ^ftaris remperameutiitcmporum>& con« 
fticationum anni,& fimiliumlaudanmn 

S icati pira^S: mala acida^uel etiam auftera>ut a ncea dixi,az 
taorlas laudo, mefpilos J& mefpilamm > quia non nifi putrida 
edi pofTunc concra malmm opinionem reprobo perfica cum^ 
uino aflumpca^ co<^ prxfertim non unprobo coriandrorum, 
& piftachiori3m>cum zuccaro, aelfineufasiam obfoletuseft^ 
amygdalae etiam, & pinea^^ cum uinolot^ , non reprobanmr, 
paflula: optima funt . Caricarum ufum mcderatum non uiru- 
pero, ex quibus ruta/ale paratur antidorum ^ de quo infra; 

Aromacum ufas vquia ma calidi race ufum refpirationis au-* 
gen t,a:fta£e pr^ferdmimprobatur, licet hieme frigidiori in re* 
gione^ & temperamenco,non abfque ratione concedi poflunt^ 
maximead corrigenda cibaria frigida>& humida,dnnamomas 
ergo pip er^& crocus jmaxime cliganmr,quorumcaiiditas> noa 
mulmrii excederecredicuE, Ficinus l^dar fpedes . 

Recipe fandalorum ciirinorum on.s.cinamomi<irag.iij.croci 
dr^^ quibus aliqai addunc margaritas,aliqm maccrem, alij ga? 
riophjlLeatdainomu^anifrim,nucem.rjpiperem,&corian^ ^ ^. 
pr^paccx qmbus eciam cum 2uccarx> parancur fpecies. 
> Poms pro ^anicace cuenda parcus fempec eife debet cx 
& Hippcx:r.uc fripraadnotaiii , fed hoc tempore podfSmum: 
potens uinum aliquiprorfusreprobantjqaianimis caicfeciea- 
do afum refpiradanis auger , & fanguinem efteruefcere: &cit. 

Z 2 C^- 



T R A C TAT V 5 



C^teram moderate famptum,& aqua pr§cipaerofacalimpIit 
tu,uel chalybeata tempore frigidiori, & tali cemperamemo X 
frigidoiXtatepraeferrim declinante a me non reprobatur. Yi^ 
nura aaccm oligophorumjVei etiam mediocre fubrubrum, mo 
derate aufterum ab omnibiis laudatur , maxime fi aun lamina 
in eo extin<ftafic^& fic donee clarificatar dimifrum>*alij laudanr 
album maturum. Tu confuefudinis,& etiam guftus tationemi 
habeco. 

Nam vt optime refert Act. ex philum . lucu nda fit inpri-* 
mis potio>& aduerfus peftem,nam duplex robur, & admiraii- 
Aim fimulauxilium^xhibet, id quod edam naturse ,obiucun* 
ditatemgratum cxiftit.Veaier enim, vbi quod blandumeft fu- 
fcepit>& in (c complexus eft,tenet & probe concoquit pro vi-i 
ribus,maximefifaerit quantitatemoderatum. Excitator emm 
natura, Sc a<3:iones fa^peab:affe£tionam feritate mifere af9i^ 
^ftas fufcitac^Sc morbo repugnatiuxta dupiicem modu. Ipfum 
quidem malum palam contrarietatis natura caftigans,viresau-* 
tern animal gubernantes coGfQlans>& excitans^c fortificans ac^ 
luperanduni morbum* , 

Quare qui yinum abfintites>aut enuktum ^ aat 'cum betoni^ 
cajVclroremarino paratum rantum commen<fent5&: extolanty 
bene confiderent prasdid:a, & fciant , quod iamenfa illis vti y 
quando ingrara fan t non conuenir y licet medicamenti rarione 
ante cibum iilis, quibus conueniunt^modoTalde ilia non abhor 
f eanty daripoffinr;.nGn negarim etiam in prima patione ilbef- 
{c deguftanda>pra2fertim abfintiteSi& maxime quando uermet 
mokftantjad quam reraJetiam paratur*r 

Recipe Di^tami ^bi, tor meat iilas, biffort^/angeliciey mcu ^ 
€a^nan:K>mi, pimpinellx, an.vncs. zcdoarias yne. j. rutse drag. i|* 
feor dij^meliffe am df ag*ii|.rad*valerianae dr^v.b^caru iimiperi- 
fcni cardai benedi^y. dr4ij.cinnamomi>gariophyi.aii.drag.m jv 
nmeifm. dr.i.m:acis dr^sicroci ict-j'S^camphorse dr. j- s. £ f*, qui 
ia fmm linea raral^tur , & maccretar cHebastribusin(pi^i^ 
duabus vini optimi > deinde extrahatur puluis ^ & fonemr ui^ 
mim in vafe mundo^quo Vrere,vt fapra; eg^ cum fem^ citrf> 8c 
fcordiOj& radicangeiicae di^o modo pararcm uiriUm^id quocf l 
laeilc,& cito quidem paratur. ^ 
Cocterum fi quis volueric vina iffa medicata par are diligcti- 

' ;^ tiu$ 



D E iP E S T E: $1 

'^^imf^tct^ovq mm herbispefti 

r^fiftenribusdequiHus infra uidcantidoEos. 
' Afrtj£tibas crcfpini arboris maturis uinum cxtrahimrjquod 
cum iuleb.uioLuel roC& aqua mixtumfcbribus peftilentibus 
tttile cffe referc And.Mat*l:in Diofc* i o. 1 05. 

Fit emm ex granaris acidif. d. & medijs uinum ad.boc utile 
xnodoeo iiramur quando conuenit,quibus poffiimus eciam uci 
in biliofi$ agftiub tempo j:c , pra^cipuc quando uini oligophoxi 
nobis npu daturcopia. 

Ali j ex cerafis acidis uinum parant>uel folum > uel cum mu» 
fto^dum ca mufti tempore buUirc'cum CO feciunu 

■ Ex iimonibuSySc aranciis apud aliquos in Afia priefcrtim pa- 
katur in aqua prssmaceratis moreceruilk 

Pomatum piratumque alii parantidc quibusnos cap* d<?mc 

lancholia^. : : 

Hydromel laudant alij ex pane airo,& cinnamomi^omcto. 
Ceruifiam zitumue reprobat Manardus>& ctiam Fe|^ius, ^. deSim* 

fequuti Galcnum, quia fit ex pucredinehordei>uerbi gratia tri f^d.fac^ 

ticiue, 8c floribus lupulorum > dicuntque potum efle craflS > & 

xnaii fucci. 

Ego non uideo,cum uel tefte Galeno^fit acrior hordeo, & fit 
acrisj&calidus potus^&etiam parte plurimafit aqueus^^ ad* 
dus , praecipue fi ex hordei^& lupul* floribus paretur,quomodo 
pofSt efle craffi fucci,eoque magis^quia potentcr mouet urinas 
Sc cito permeat* yidemufque belgicas nationeSj& fere totam 
Gcrmaniam, f^lubjerriine hoc potu uti . 

DIxerirn prapterea cum loanne e Saliceto ^fi ciara fuerit 
cerui(ja^&: fubtilis ^ftatis tempore laboriofoeirc optimum po-^ 
turn. Imo quando ex hordeOj& lupulis deccaccr eft p^ata>& 
iam inucterauit , quod amara cft^inebriatque magis > quam ui- 
iium>fi quis ea immodice uiatur^& calefacic multum non frige 
facie 4uc aliqui dicunc , quod autem fit praui fucci^ m protuUt 
Galejiu^ > non uide^ur ucram quando qui eo ucuntur optima 
fatitguine fcatcant , neque aliquod figimm demonftratj^exea 
praui^mfuccum in corporibus eorum>q^i co ututitur, fieri ^ &c 
in his pptius experiencifiquam rationi credendnm ipfe f^f iu$ 

Aqu^e potum laudant aSuetis pr^fertim> sftate praecipue. u 



TRACT ^ T V S 

ftomaehus jaon repugnec Sit aucem a^a > quamfa peftis^jei;^ 
rit a fupcrioribus bpnorum fantiumi& profundorum^uei^tiam : 
profondis puteis fitulifque alciffime depreffis, ud ex fluuij^j 
laudabiiibus deuitando earn partem * quam aer attingit pefti* : 
lens. 

piuui^cm hoc tempore reprobamus,qt3ando aeris peftilen- \ 
tis naturam rcdolere poteft . 

^iautem^nonfoeritcaufaa fiiperio aqaa ci«^i 

fternarumoptimanim, quandoa rerrafueritpeftis, bonorutn' 
tamen:fonciam aqua non reprobamr* 

Optimum autem faerit fiaquauicium habaerit,eatn,ut fii* 
pradi<^um eft>corrigere,& eas deftiliando^ucl fakem decoquc ( 
do^uel chalybe ignico isepius in ea extin^lOiael arte afia feccre^i 
ut cum hordeoj&dnn^omi momeato^cui miG>dicum auri ad 
dunt . Ego frufta cirri , uel limonum addo , uel eorum acidura i 
communiaqua ad gaftum bibentis mifceo. 

Optimum aucem fuerit infunderexinicornum , uel mono-i 
cerotis cornu>ueliacixirfaam, uel fmaragdum , uelaliud fimile^: 
quod ueneno refiftete a:edatur pptionibus ipfis. 

Cap. XL If . : 

O N folum aurem corpus pu rum ptieferuabi-^i 
mus ab excremenris procurando debitumi 
regimen in fex rebus non namralibu^. Sed ! 
eriara perfpirabileiplumr€ddend<^/acpr<)< 
prerea^Si repletum.fiierir,ipfum; euaixaadb ^ [ 
Si cacochymum ipfum expurgadoy^ etkm^ 
fupra notauimus. 

SaLBb.de In fumma enim quf toto fuigenere priecei natura qualia vc; 
Confi.art* ncna virufque animalium,^ qualia funt peftis feminaria, vt fii' 
med^ pra probauimus de mente Galeni^maxirae z.de Natiir.hum.4,i 
tumalterarijtumeuacuaridebenc . Alreratio iStper contraria^i 
qu3 vel cota fubftan tia aduer ranmr,vel akera,T^l vtraquequa- 
lirate. Euacuatio aurem fit? per ea qua? vimartraliendi4abefic,i 
inquir Galenus c^remm^inquirGalenu^jh^c oiijniaquibusfint 
peragenda remedijs ab ipfis afFe<5tis eft petendam , quia inquici 
Gaienus fi cmnes pariter humor es accreuerinrjmaxime atquc 

praj- 




D E P E $ T E. 



pfecipua coram euacuatio erir per fedqjn venamjdeinde veto 
pcrfi:i<2:iones,pcr cxercitationes^per balneas^per inediam, nec 
^iZfincimt eric euacuandi rariOjCuni folus modam: excefleric* 

In qaibus ergo f^nguis excedit ex Pauli,& Aet. decre^o, ve- 
fiam fecareoportet^qaibus fupernusuenrer pituiram habec vo 
miribus eaocare.Commoda eft etiam per vrinas euacuacio^ & 
quaicunque alia fit per corum corpus.Subintelligitur ergo eua- 
cuatio per fudores'j licet <juando aer eft peftilens haec fufpc<51:a 
fitj mfi forte eam naturatenrauerit , vj^Im infra. Euacuatio 
etiam fa<3:a per fcarificationes criirunijquam bono cum foccef- 
(h in feipfttrn vfus. eft prib. tempore pcftilentijpcr cucurbit Lib. de 
ctiam euacuatio intclligitur^per cautcria,j& veficatoria> & hu« Cucur.zo* 
iufmodijde omnibus ergo ^ quando omnes conueniuat dicen- 
^umcft;. , 

Prim o ergo ( quando boc eft generale pr^ceptum in omni 
corporis purgatione> fi in \nemricuio ptimisue vijs excrenienta: 
cpntinenturyper tiomitumleuem jfi ilium tentat naturay& ad 
cum facilis eft paticnsifunt euacuanda, Vel per pharmacum le-^ 
uitiuumjde quibus mox dicam^ vel perclyfteres ienientes^pra^ 
cipueii ininteftinis continentur > excrementaenimfiin pra^di- 

venis cantinentur,purganda funt hisqu^aluum dcant>in-' 
uit Galemi&deGonft.art.med.ip. . : 

^ Pofthaec fi fanguisabundauicquod etiam fignis fepius enar- 
J:atisiii6in lococognofdfur ; ad multitudinem eius euacuan- 
dam proptus efto . Per ven^ fedionem ii nihil earn prohibear, 
ift^tas,& alia huiufmodi^fin minus ventofis fcarificatis vrere, 
Yel fcarificationibus^abfque ventofis , qu^ refpondeant venaj> 
qux fecanda eflet ; vel fanguifugas locis di^is applicabi^. 

Vtautcm vcnam conuenientem eligas in ptxdi&is confide- 
ra^an aliqua euacuatio folita retenta fit,& ftude earn venam fe 
care^qu? euacuationcmretentam proiiocetiVelfaitem illius ui 
cemfuppleat. 

Ergo fuppreffis menfibus , vel haemorrhoidis venam tali in- 
teriorem fecato quantitatem fanguinis metiendoex his^ qu^ 
nofti in tradatu de vena^ fc^liionea maxime fecundmn Galeni 
mentem -parcior ramen fiat euacuatio hoc tempore:,^uam alijs 
temporibus.com vires facile cadant>& pardtas cibi fit necclla 
prater ea ftude fupprcflam iftam euacuationcm prouoca 

re 



T H A C T A TVS 

aUjs ingenijs fais capitibus defcriptis. 

Si veroeuacuatio fangainis per nares fieri folira retenta fit^l 
cephaliGaiD fccoto, & aliaperagico,qu£e fuo loco dida funt,& 
iic de alijs fuppreffis euacuationibus iudica . 

Quod fi corpus quidem plethoriaim fit , & timen nulla fid 
euacuatio fappreflajcomraunem venam fecatOi 

Si capuc repkcum fueric cephalicam > & fie de alijs , fuo 
cap,dixi. 

Hicnotandum.quojd iEiciaus , & alij multi dicunt optimum: 
fore partiri ven^ fedion em, vc tranfado quolibet bimeftri jbi^ 
fanguis detrahamr^prima vice ex dextrojfecuda ex finiftro cu^^^ 
bicojcempore pleniluaij^vel Lunain bono,& fortuiiato afpedlut 
cxiftcnte. 

Verum repetita toticns ven^e fecSfcionc non probo.tum quia: 
lA^Meth. GalenuSjipfefrequenten:! eius yfum damnat>quia in malfi cor-( 
poris habimm > & hydropem perducit, vretiam ego in praxi 
obferuaui J turn cc quia cgc peftiieati crd>rius maflam fangui-; 
nis mouere non effe tmum iudicQ>maxime non mulupletho-i 
ra exiftente ^ Adde quod quando ctiam corpus eft pietliof in 
TL de Vie* femper neceffc uena fuare,fiqaidem Galen, etiam; 

^ tiiftc inedia5& cibi parfiraonia fepiflime totum coxpus abfqud 

uena: fedione euacuamus decencer , qua ctiam hoc xen>porc: 
uci debcmusjficuti fuperius dixi^quod fi feccrimus non eft ci:e- 
dendiim nos in plechoricam difpofidonem cadere poffe.uerfi; 
fi iam corpus aliquod cfler plethoriaim , non temcre rciterann 
da eft uen^ fedio nifi], quod feme! eft euacuandum partiri vo- 
lueris 3 id quod non reprobo cum hoc modo euacuario fadfca" 
minus vires deiiciat. ^ / - :^ 

Hora autem fic eligenda eft inquit Ficinus , quia in corporq 
in quo fanguis purus abundat,fiat venas fe<Stio in ortu folis ^ ^ ; 

Inbiliofo^fiat inmeridie. In melancholico in occafu folis 
in pituicofo media node , mutantur enim ifti humores his hos 
ris>vr ancca didfcum eft . 

Verum ifta indicatio non eft tanti momenti meo luditio , ut 
alias fqperct euacuaciones nam cholericum meddiaDa horai 
^ftati prseferfim euacuare non carerec reprehenfione , ne- 
que phlebothomore pituitofum media nodc^ quo folenius: 
fomno vacare,cft tucumncqueoccafu fohs,quando confuetu^ 

do 



D E : r E S T E. s>j 

<!o ut P^ll^^^^^^^^^ft aliis ergo f^pi'a.^^cli^is 

^ligico,pernpe fi nihil aiiud i)bftet.pofl folis exonp cb , . 

J^ot^prsetexeaquando dicimus biliofa^ nie- 
kncholicum effe phlebotomandum , qupd intelligimus adef- 
fe prisdominium languinisjalioquifi corpus eflec caccchymu 
purgarione indigerct noavens fedioneyhinc eft quod idem Fi pj^^^^T^ 
cinusnos admQnet^ne fiatuens fcdio^quadofangais adalips q^^^^^ 
hamores decliaet,dicitqa£ & Gaiemim,& Aoicennam.quan- n^,^ ""^^'^ 
to confumatiojcs fiicranr> tanco magis fe a Cecanda vena ab- 
ftinuiffe. 

Til etiam ncta ex Galen, quod iure merico>in ea pefte,qase 
vitio ciborum maloruminfeftabar i medici fe a fanguinis mil-: C:!^^ 
fioneabftinebani:>fi quidemxiitiffime vires cadebanucaute ergQ ^o'^h 
procede5& licecetiam vires adfini, vndex>b maximam pui:i:e-. m^n^i^^^c^. 
dinetn, & obmorbi magnitudinem uenam fecandan^ cen/cas, 
& pptiflimum raiione^quia fi virium robar adfiierit nulla po- iihM 
teftelTe tanta crudorum huniorum copia^qu^e vena^ fcdiO' ytn£. [cH. 
nem impediat^parcius tamen/anguinem in hisdetrahes, eoq^ auhc:fj. £ - 
magis quando non crudimodo ^ fed etiam vitiati fun t humor ^^fisi* 
4s,vndeexqiJaiibetcaulacadereuiresfc^nt* : % 

Ecfi folus fejnguis inodum excederery quod.vix£eri 
in caii pefte,pi>ft yeas fe^tionem nihil aliud agere debes.qaam LJe Coji, 
fri<5tiombus vd3&: inedia^fbalneis enirajaut alia corporis exec ^/Lmed^ 
ciratione,vti non licet) aH^ au tern euacuandi rationes non dan j p. 
mr hoc in cafu,vr ex Galeno conftar . 

. V.eriim fi etiam peccant ahi humores unacum fanguine poft 
ciusdetra<5kionempargandi funr* - 
J .Vdfliam^abiquedetractione fanguisis^cos 
guisnon abundarit > &: fipenitus humorts ifti a nacnrajaUeni 
fiierint.ficuti fere fani^quam primu eos euacua bis, nulla enim 
ratione fieri poteft ^ ir^quic Gaien*ut tales humores naturje (ux ^-San.t.^ 
graciam recipiant. 

Si ramen id laborantisnattira,velaliodimpediat,vt ibidem 
innuicGalenus pdmo humores peccanies prsparabimus ^ & 
vias aperiemus.Eft camen locus lenienab.etiam in principio* 

Pro quibu$ euacuationibus notanda, maxime qim a Galeno 
prrecipiunturLde Conft.Arr. med. ip- ubi inquit flaas, vel 
atras bilis fuccus, vel ferofus humor accreuedt>opas eft euacua 

A a tio' 



T R A GT A TVS 

tionei tioti tamcn eodem moHo. Erenim fiea excfe 
la in primis vcnis contincanmr^ pni^anda fiint his , <jq^ 
aluum cicant> fi in aliis , & tenuia,aquofaque foerint, per vri- 
nam> vel alai dcic^tionem, fi biiiofiora per piirgatoria.: Si 
vero didi humores , non in venis primis , aac venis aliiscon^ 
tineantur ^fed cecum corporis habicum occupauerin^t> fi te- 
Boiora faerinc^xct^emcnta,euacuenttTr,auciiidore^am^ 
menriSiquse ciici applidca vim exficcandi habent^fi vcro bilio- 
fsj primum quidem euacuarione egenc >:mbx & per cucimcx- 
ficcacione* 

Pitaitof as autem humor faifus expurgandus eft^ii vero acf ^ 
dus fuerir,expenandum4nquit Galcniis^fi poffumus eum alce^ 
jare,natara2 ad ilium concoquendum opem feremes, & longe 
ctiam magisid centare debemusii dulcis fueritjeric enim con** 
codufec0ior» > ; ^ 

Ad concoiflionem autem condiicir quics moderata calefo* 
^tio^cibi parcus vfus^boni ramen fucd,potus vini parum calfe- 
cientis. Exiguum vero caiorem, & moderaca friAio induccrc 
vakt5& vfiis aquarum moderate calidarum,& cibijac medica- 
menta temperate caicfadeotia obftra&iones remouent , quas?* 
cunque, vel efoilenta > vel poculenxa > ucimjedi^^enta exte- 
nuant^inquit Gal,ex his ergo elige qu^ad rem mam eriinc ac- 
commodatajmihi uero uifumfiiirea omnia in hunGtransferre' 
locum>quoniam niultum deferuiunt in omni curatione • 

Quse aurem fint ea qu^humores prceparanr , ubique habere 
pores,quibus hoc tempore addes^ qu^ feminariispeftisaducr- 
lantur. - -y^'- ■ 

Bilcm ergopra?parant fyropus defucco acerofevacerofas.C 
fyrupus de €ndiuia>de cichoreajrofatus ^dc rrilms infufionibnsj. 
aiolaras^nenufer.fyrupus de ribes^de limonibus, de acido citri ^ 
oxyfaccharajqui dilui pofftmcaqoisacarofa^^cichorex, boragi 
niSjendiuiae^trifolii acerofi5rormentill^5& fimiliu, uelca deco- 
^one earundem heibarum.de quibus cr infra, cum quibus {y 
ropis aliquaancidota dareconuenir^Sc obferuayquod qui frige 
faciunt.& exficcant maximeconuenionc ,qt«a putredini prar- 
cipuc aduerfanrur ;non tamen omnino frigidiy & humidifii- 
giendij ut dixere aliqui, eft enim quando de caliditace y & dc 
ficcitate febrili maxima eft habendaratio^praecipuein he^licaj- 



I: 

: D E P E-S T E. ^4 

^U^l^tiam in cprporibus \ 
ii^us; cum qaibus lam^n e^mifceri poilunCi qu^putccdini^ & I 
'^eftiaduerfentutv:. ; - , ' 

^ Melancholicas humor pr;eparamr ; fyrupo de fromi$*d. de 
borag.de famocerrce^de lupul.fbber regis ,& fimilibus^ quibus 
.^dde fyrupum de aceroCcitri,& acecolum s.exhibe cum aquis 
ucldeco(5t.appropriatis. . . 

Pituitam pr^paracoxymel. s.& mcl rpC col praecipue cum 
melle Hilpanico pa^atum^iyrnpus bitutinus de becoa«:a>de fte 
.cado'^qiiibus adde iiropum de acenf. cicri , vel alium ex didis 
pefti,&: putredini refiftentibus/exhibe earn aquis^vel decoit-ap 
priaris» 

Cum autem innumera fere fin t qua^ ad di Aum vfum aflu* 
iniiamr medicamenta inxe^ re circumferanrur yo- 

lumina^placuic quamuis omnia propemodMm vulitatem miai 
ine cpnremnendampr^ftenr^^^^ mihi vtiliorauifa lancdjge- 
re,& illis addere^quod lequicur apozema , quod pb mulxipli- 
cem illius vfum alijs pr^tuU.-eft.n.taquam polychreftoa. medi 
camentu.quod addendo, vel decrahendo>prQm medico affidea 
ti expediens vidcbitur.ad pmnes hiimores pr^parandos defer 
jiirc potericifi cciam vermes moleftaritit ficau yt plurimia cem- 
pore peAilenti molcftant,eos enecabic in immenfam enim mo- 
letri volumen excrefceretii fingula que ad hie rem dicaca func 
icribere vellera^ apozema auremficfehab^^ \ 

Recipe rad. graminis rufci,& afparag.fenicuIi,aDgelic^,tor- 
mentill^.perroCcichore^an* unc.ij Jiquiritis,reccDns,dera&^ 
diftami vulgaris an.unc}ipl.cichore^^boi:^^^^ 
ui^,pimpinell?,acetof?,la(auc^/ummicammlapalori^ 
Xi^ aa. man;i j.beconic«,me}iffa:/cabiof§,agrimQntj^ pccaphylHs 
praffii, hyilopi,feordii an.m^n.j.fe>lop^Qdriae,eu{cui^an.{cr.|, 
abiiiichii/olioru mdidami crecen{iSjan.man.s.fem.comm. s.& 
fem.citn,& nigeilas an.drachaiij. 

Lauenrur omniain aqua opdmc.poftea in aliaaqna cligca- 
da^vc fuperius dixi/ecundum quod a fapcriorihus* vel ab iafe 
rionbus peftis orta eft^decpquuncur ad med,CQnfumpc<deicoL 
Recipe lib.4-fucci acecoCcicri, vel iimonum , yel arancmrum , 
yel granacorum s^rof vel cciam medii fappris>-vel vi^at berbe 
^or^auc ribef un<;aiii. zuccbari albi q. dcc.£ apozema .quod 
^ . A a a pote- 




: T R A C T A T V S 

porerk aromatizari fpeciebas elec:<{e-gemmis,vel diamarg.vel 
oiia iimili ,4equibas cum de-antidotisrcmas apozematis cap. 
onc.vj*veiplus,autminus>prout oportebic y'- . 

Vcifel decodtio lupra<it€ea fo vnc.iiij.adde 
fyr^e acetoLcicn viic j.de endia.acetofi s.an*vnc. s.miice pro 
fyr.pcrfIynt^dam.amidoiadarica4 > vel fyniic 

Recipe palaer.be20ar.gr. vjhiacinrhor.enmargar.aa.grav.mi 
fee , S^cifmixiodicoacefc^fiGfer cum eochieari detur, & ftatim 
fepcrbibar didti apozedaus^y^l iympi iaiep-didi vnc vj. ; 

'Z-Z - : Cap- XL I II. 

T ergo iam ad pharmacadeueniamus a leuio 
nbi3(sierHciuavacant)iixcipiamus><^^ 
taBujm eommiinibus euaetiaa ' : 

Manna pr^cipaei^qu^ mana folikr voeatur 
s: apprise qonuenit prasfcrtim bile peeeame 
f ^ cuic^ Ynb-iii cumdecodione tamarindorurn 
in. fero kilrs^parara^ adn!ris propinarefoleo , velinaquaeicor- 
Sic enim non b xlefcit^ v& tamarindi eius p^^^^^^ 
iiifafittt^i:i^& pueris minor-qaanritas cktur, quod m^ 

Cafla eciamiqmm aliquiob eius iiumiditatem timent, dan 
potefi ad drag.x.pr?fefdm,qma corcigi poteft, vel cum fpecie- 
bas diamrg.d:arhod.ab.uei cianamiyuel fquinantijautanifo^^ 
uei CmiL uel etiam quo magis purget fpeciebus Hier^e s. Gal 
uel ctiamdrag.i.reiibaiei tamarindorum,ut Recipe floris cafi? 
vnc/i.pulp^ tamarindor. drag.ii* mifce 8c (^b^ ^ _ 

Tarnarindi enimiaudantur abommbas^in bolo dari pofiunt 
uel cum cafia^ut dixi/uel cum diapruno .11 uei compo , ut cuni 
manna^ueLad diflbluendam cariam^aui aliud leiiiciuiini. 

Syrupus etiarp rofatus foluti uus>uel mei rof.fol.maxime cu 
melle Hifpanico paratum^alii cu meUe,& zuccharo paranc.ly- 
rupiim zuccharinum uocant : optima eft medicam-Recip/vnc. 
iii.uel & vnciiii.cum decod. cord, auc tamar.aut fero laCfeis dc 
puraco*Laadar^r <}iaprunisJimpLleniritium,diacatho!ic.jiIad 
biiem magis^ifta duopituiram potius,& acram bile purgam>li- 
cet oes kumores expurearC'foi^E; dai in caibus uiis cotinctur. 

^ ^ Si- 



: E P £ S T OS 

-./Synspus ctiamde (limo terr^fclotious paratiis ex eius her- 
i^notdcs faltem infoli in:agm,urin£undi lolenc fc&, quartcio 
'fit mfof*folrGf.& eu zuccharo; humores aduftospurgare er^cli 

per urinas pargarefumariam dix^ric Gal.tamen hoc modo fy* 
rupusfi paremr per aentrem etiam tales humores purgat . 

Poffunt eciam prxdida medicamenta fimul mixta exhibe- 
*i^t>Recipc mannx y nc. ii. fyrupi roC fbl. de fumo terras fbl. 
an. ^ne.ii. mifce,& di<to modo £p>i:i,uel £poti, cum apozema- 
*te liipradido. 

Inter leaiamedicamenta connumeranmr etiam pilulae Riafi^ 
fine aRufo*color^> fiue potius a Rufo eara inuentore>ur credi- 
lur.ut eciamPaulrefert communes dicuntur force, quia com- 
fnuDibus morbis coniicniunr jpeftiletes>quia peMia^^^ pro- ^ ^^^-^^ 
lun t ; has omBi^cati , & cmni in tempore conuenire ^Samt f 
^as habereparatasjCum aloe Iota etiam no eft incoteietoieris y 
lit fic etiam comnaode dari poflint^quibus, uel hemorrlfoidesr, 
Bel menfes phis quam conueniat fluere folenr jquicquidn. Ma 
tardus dixerit ccrtum eft aloe aperire orificia li^narum, qiiod 
^o,obferuaui fepius^ - - 

* Harum pilul compofitio non eadem eft omnibus,Paulus no 
. in forma pil. fed potionis hoc medieamentum fic parac Y^<>^s 
partes ij.ammoniaci thymiamatis ij-mirrh^ i-h^ee trita in iiin© 
odorato faba^ magniciidinc dedir i^uotidie uidelicet^haud fcio 
inquit Rufbs, anfitquis^qui ex hocpotunon apefteimmimisj 
ac fuperior euaferir; hxc Paulus. ' ^ ^ 

Rafeas conficit ex una parte aloesy& dimidiacroci > & mir- iy£oU 6^ 
rhaej& earum puluerizatarum parum propinat cum vnci.iiim 
odoriferi> & ait dixit RufFus nunquam uidi aliquem bibenteia 
hanc medicinam , quod non liberaretur , & pr^feruaretur ab 
epidemiajnunquam fait inueniamedicina,fibi compar^nec fic 
laudabilis5& expert a> Recipe autem aloes vnc» mirrhse croci 
an.Vncs.f p.de quo parum fumatjCumvnca.uiniodoriferi* r 1 ^ 

Raymundus croci quantitatem diminuit forte ^ quia dolo- ^ 
rem cap.condhent , ut omittam , quod inter uenenaponitirr a ^<^»^p-^-p 
Dioleor; ' ; ^\ 

Ab aliquibus ergo fic emendantur.Reeipe aloes drag^iimir - ^ ^ - 
rha; drag.ixroci drag.s.puluerizenttjr^ &^um fyrupo de abfim 

thio> 



r ^ T R A C T A T V S 

tiOitiel acerofo^ueidcacido aibOjUelaquaac^tQ^ j 

^,ucl fcabiof^pro anni natur^uel^tarejuel alia imenrionc ht i 

,tncntdr,&fi timemus earum calidkatem ^ m calidua^tcmporir : 
bus, & complcxionc calida* poft car urn alTumptioncm j fe* 

rum ladis bibarur , uel4eco<5tum camar. uel fyrupus de acido : 

citrijcumaqua acecofe^ uelaliudfiti^ile refrigerans, &pefl:rra^. < 
fiftens ncc^arum operationemimpediens* 
^ JJicoIaa^ Flprennnus fic earum calidicatem emendate & e^s 

j^ffi^aciorcs ad pcftem facere arbitrarar.Redpe mirrh^, cvoch : 

boliarm.oncoralrub.charabean.dr.j.chebul.dr. ij. aloes faepa?; i 
a4 pondas omniam:confice mode fMps^adii5to*Fidnus aloem lo 

jam ponic , & loco mirabal chebuL terras figil. & toliarm.an^ ; 

^^^g- ij» ponir , format eas cum acido cirf i , cxhibec cum vino : 

^ ^ albp3J& acjuajrgCAlu fic parant. Aloes £lc(ftaedrag.i].mirrh^dr, I 

..u ^ . * |xrotigi^v},&Ldi<5Umicreten{is,^ i 

piSy8c,ipt^mM^i&c angelic^sboliarm, Yeri:,rerra^^gil.an.dn^ . 

i:eub.agar.Ei:ocaci,draca*^ < 

uibus Emafla^Rec fcr. j. fingulo mane per horas duas ante ci* ; 

bam^yel falcem alcernis diebus. A lii alia addunr , quas pefti ma« i 

gis rcfifterc creduncur, vc femen cicri^vel paluerem fmarag.ia- \ 

cintora,y ^os4e corde ceru i, vel aliud fimile, eo>fi pilulas quis ; 

dcglucirenan yalec, puluere ucetiif ex aloe, mjrrha ;, Srcro^ : 

co^quod certe eft remedium aafiqaprum^a quo no recederem i 

aiuhoricace rantorum viromm frpms ^8c remedium cum Cit I 

logo vla>& racione probaium. Cuius vircuci forte detrahimu? i 

aha iiii mifcendo^quibus tamen poffamus alii diebus vti,quari- i 

> do mutareremediaeft animus , nec cnirp i^ fum , qui non crc'^ " 

dam etiam alia remedia cocrapeftem inueniri j acjuerce auremj ' 

quod Ci puluis bibecur,infuaue eft medicamentum 5 ac propter : 
rea melius eft in pil.formare , & poft earum afrumptionem fu- 
perbibere. 

^ Ad eandem intentionerp funt pilut magiftri Io.de Santa So I 

phiafol.defcriptiea Mocag.in Antid.qua? iimr Rec.aloeseled:^ ; 

: i ync.vj»mirrh5 vnCviijvCroci ync.j^s.reub.drag.ij s.gariophyk^^ < 
- ^ ■ i|-%^ca^,gr.ii..corticum ptri drag^j. fcm citri^fcraj iem.acetqfe, 

. tormenriilxjfandal.rab.an^drag j coraLrub.drag.s.boliarm.dr. : 

Conf.zS^. iij.gemniarumlpecierum ele^t.de g?msnis an*dr.)'S,n:)argar.dn I 

j^(^xLQ\^L\[ym^o^cctoCc^^^ contcmnendepil.Mpa : 

tag. 



E PES T E. : 

Sg/qu^e ^icparantur.Recipe bGliarm.or.u 
vnadk naruraii cfi fucci acetof* & cichore*E,& bo^rag.an.iinc.if. 
deindf infandamrin eis (pedes qu^ Recipealoeshepar. unc 
iiii.camphor^ f^^^-ij-fragmentornm.hiacinthi/aphiri.fmeragdi 
anjcns-margaritarum drag.i.fem.cicri dragii.cignial.fem.bafr- - 
liconisjcharabe coralrub.zcdoariae an.g.viiirrofarom viol.fem* 
aceto&> floFu borag.& buglofTae an.fcr.s*Species ife perfefia-^ 
garalitcr iriix infundantur cum pr^Ddidis fuccis^ &<iiligen-^ 
tcr agicentur,& foli exponantur adpredidiorum faccorum con- 
{ampuSc renouentur fucci illi rribtts vicibus^ exfecan<io fem« 
per ad folem>de materia ergo ifta fpiL vii- pro fingula dragma^ 
cum aqua vicis > de quibus omni die capiat unamante coeaam ^ 
per horam>vel iaaurora , fi dia mediciria affumpta non fueric 
pilalcoph.pil,de hiera,s.Gal:pi.impeJ^ & pil.de tribus cu reuK; 
valent etiam a quiJbus piLcum magis w^pnrgarc vobem 
tes propinare vnciiiUiel viiami;{yrupi roCfoLvrfmel,To£fcL 
tan tundem,vel fyrupi de fumo terrs fol/fupradiai , ael quod 
magis puig. fequcns de fiimo terr^ fot Nicol. Flor* defcripti 
humorcsaduftos,&aquoibs;purgani. > . 

Recipe corticum nMrabol;dmiiv&c!iebu!.an.tmci^ 
borag.buglo{fe,molafc^mlwi,iufeut^fo}y<i 
lia malo an.anc.s.miraboLindorum UBci. rofarimru1>eam0i 
completarumJiquiririxan.drag.vi.epirhim.unc^.p6l^^ 
fi/cniculi an.dr.iiipranorum^damafcenomm.pairukram, entt 
cleatarum am»nc-s-fucci fumi terr^ deparari,fine cocfcura lib. 3; 
(ego huiuslocopoiTo infufionemfamiterr^faaamrK>m ut 
fit mfaf/oUrofaru) taaiaif indoru unaii- s. omnia exccpto di^^a 
&cco,^floribas,& epithJmodcco^uannir in lib. i i.aqa2ibn* 
tis clar^ad me<iconfumpt.tuncadde ftores,& epithimum> &r 
fuccum V & poft unicumferuarem ab tgr^e deponantar> & be- 
ne manib-fricexitur, & poftquam tepuerinr,colencur, colarura^ 
adcle fucci &mi terra?,& mellisrof.fola0.unc.vh zucchariruk 
lu>.iuduas5& femis,& depQrcntur,& poftea decoquanrur, cum 
puluere tiirbith.& reub.inpetiararaliga£o,qu^ fepeBianibas 
friceturan.ancJ, : 

Sunt qui piLmafticaddendo ilhVreub. laudant, alu ag arica 
jaagmfice extottunt-Tu modo hi^,modo illisutere.ne nimis af 
iueicat natura uni medicameato ♦ 

Scias 



r R & C TlA T V s 



Sdz$ pr$tcrea<k<jaaatitate exhibendb^^^h^ mul i 

turn curafle ai;ichQres^nam dc pilRutPaulinquic.quoddifi ad : 
quandtatc fab^ eas efle propinandas^Rafisparumquidquoti* 
die fumere nos iubec Cant qui fcr.j. quotidie deiiorandum ceri- ; 
fcnt.Aai<;enna circa drachmatn quotidics fumendam iubet. , 
^ NuUi dubiumeffe debet^quod fi earumyfus fucrit quoiidia i 
mi$,qiiod parua debet elT^jdofis plus tamen,& minusfecundtt : 
lyitiiram hominis jregiani|;,jeta£is>& aliommiimiHum • . Nam i 
hieme,j lernperaiiienrofr^^^ j^ecace maturiori plas'dandum; t 
minus contrariis conueniencibus , eoque magis fiiacile fix pur- 3 
gationibas cprpus-Sunt cmm,quod ex quaiiis minima dofi bis : 
& ter dciiciuar^aliis ne drag. j. quidem £emel ventrem moueta 1 
^ At fi non quofidie j fed femel in hebdomada qnis eas fura* ; 
pferit yCiHuquojcidie poftea fiimac v.alia antidotakpn purgan^ : 
U^drag-i.ad ^rui^ cpiAus pilforbeda' - 

j^iqua pocio,y t magis purgct qucmadoiodum fiipradixi fi vis , 
rjiaiorem eaacuationem, hoc modo , quod excrementis mulcis 
:^mndantjpripriqui fanifer<funt, S?? lUis ad exficcandum cor* : 
pus,& pucredini refiftendumj& peftis y enenofitati tantu utun 
tut;&iiHaUQ^aptidof:a (emel injhebdoma- : 

da purgatur;quotidic aliquod aliud an^idotum fumant^uel ma : 
dicum>dedi5fcispiLKufi, , 

Forciora yero medlcamenta erunt fequentia > quibus tamen 
came utendum > nepaulatim prsecipitata materia ad inceftina 1 
finxus perniciofos pariac , q^ tempore peftil. facile incurrunr, 1 
V£ cum de fignis febris peftilcntis dixi adnotaoimus , prinium ; 
• ^ft,qi|od Recipir Rcub,ele<^li drag.us;fpica? gr. v.agar, tro. dri. i 
faLfeng ondrag^vi.tam.arind.ync. 5. fioru cord4an.p.Lpolyp.q. 
dragai.cinarn.fcni.uel fpicaj tanmndem. 

^ Infundantur f.artem in f. q. feri la^is , uel decoct, cord, ^el i 
aqua acetofa; , vel fimili fpatio hprarum .decern^ deinde poft . 
unicamebalIitipnemcol.coLaddefyrupi roffolvncii. manna: : 
cle<51:^ ync.i.mifce & £p.Kppft couenientem pr^parationem. 1 
Poflurnusdii^isaddere irypheram perficam, qn^ admodum ; 
cordialis,^: in febre peftilente pro curationei &":enam in pc. : 
ftilenria pro praErferuatione commendatur mulcum, qus per fe : 
fumpta etia iauat>fi femel in fepr.ad drag.vi.uel et vnc.i*fuma- : 
lur ia bolo>uel cum aqua ace:ofae,uel iimili in pom. 



-ba<^^ aalucris pargarc, uc tryfcr^e ancs^!cd.&dt dr^ii* 
i 1. Si pkuitaai. Recipe tEy£uncs.agar.tro.drwi. 
> Si humorem mcIanchoLtryfcra? anci^confcMamcch dr.i;s. 

Valet ctiam diaph^hic.& cled. dc carramapro pituf ta pur- 
ganda • ■ 

Ad piirgandos omnos humores laudant diacitrca hoc mo* 
doparatum. 

Rec. conferu« aio!.& fior.borag.unci.rad. bagl. corticum 
cicri/acchar.condic« uel ctiam opr.exficcatoruan.dr*i.zinzib« 
-ali>i (k.s. pulacris di^agati frjgidi dr.ii. diagrid.j.iii.tarbith 
Uncs.fenas dr.Vvpanis zucchari 3.x.f.elec.in tabulpondnncs. 
dof. una , uel ctiam dnx nempe unci, pro uicc , non ailipero 
ele^t.de pfil.& diaprun.foL& non foL pro bile pnrganda. 
- Sunt qui his non content! exhibent ctiam dc bor. ellcbor. 
rad.in ponrio concludunmr, pomu ftupa aqua rof, m^de&<^a 
& exprefla inuoIuitur5&: fubcinerib^coquitur, pomum fic co 
^um aliqua puluere falutari mixtum,ut fpedebus diarnarga- 
ricon comedendfi dant reie^o ellcboro.qu6d fx quis foerit dc 
bilior non primum pomum danr,fed cundcm cllcborum in tl 
cero porno di<Sko modo iterum coquunt*, & hunc p^omum fc* 
cundcm ad comedendum tradunc.fortius mcdicamcntum eft 
elkborus fic pra^paratus detur:dacurautem hoc modo* 
' Rccrad.eieb.di^o modo p^^epar.fen^,cinnan^an. j^. diag. 
fcr.s.infundantur in draii}.vimgranat.& unci*zua:h»ad muf- 
faj horas cola,poftca 8c exptimcdetur in pcftiLfcb.apparentc 
buIla,antequamdormiatfuntquiftibupraeparatigran.4. cum . ^ , , i 
clci^Jiberantis etiam iti morbi princexhibeant, Alii prarcipita 
turn ad pondus fcrup.s.cmn 2uch.roCexhibcnt cum margari- 
iis,& aliis quartueri cor poffunt. alii pr^cipiatati.gr*S. tatum 
exhibent cum fpeciebus diamufci uel diamargt& miranda cu* 
i^t,qua: ncc creder^da funt,tiequcillorum experienria: fiden Tbe.L^l 
4iitt),maxime fi feb.adiltj in robuftis tamen tempore faniratis traSi^^^ca* 
crorumminori cum pcriculo^h^c ufurpari poflunc^de quibus i.& 
iK)nnalla infra Cap,47. HocrnedU 
Auenzoarlaudarelct^.deftercorecolumbinoj&non ere- camentum 
d^S'inqm^ quod ftercuscolumbipofimm fit ^cafu»uel fortuna defcriptum 
in pr^diflo medicaxriinc/ediuiribi pofimm cum^elecfHorie & eSi fups^ 

Bb proui 



T R A C T A T V S 



prouiilone magna, eoquod prardidumftercus habetpargare^ 
& cxpelkrcpurrcdinem,& corrupcioncm acris,& aqua? feci* 
dx^Sc corrupcas>& iiiquanmm eft ftcrcus affimilacur illi putrc 
dini, &pro tantopoteftillampatrcdinem magis trahcre^cx- 
peIlc^CJ& purgare . Sic autem paratur. 

Recipe ftcrcoris colambini ficci. Aloes £uccotrim>agarici/f 
mini0i;,polypod.recctiSjrad.lilii c^leftis an,aurj\ ihymcni aiir. 
iminus qiiarca* Salis,& ellcbori nigri an.fcr.s. (uQci abfinthii> 
alcond* caraihaL cum iblij^ cok>quinrida? an. o&auam par** 
tcm aur • i. locidc coioquintidam minurim> & mifec earn cum 
taii£Ui3dem amygdalarum> & poftea coniiinge ea cum praidi* 
dismcdicamentispiilaerizatis , iocorporando eascum bucy* 
rO;»aaccino,& fyrupo, &: fquinzabin ^ & dabis ei adbAcndum 
pondas aur.v. cum fero h£ki$ ^ & finon purgatur fuffidentcr 
adde de ifto aar. v.cam fero caprine; & rege cum ficac in aliis^ 
mediciniSi& pro qualibet fella mereturduobusdiebus al>a^^ 
cepricne ipfius,& poftea iterabisdando plus,uel minus de ifto 

d:camine fecundum tcnorem uirtuds^ & oaruiam patien?* 
lis/ecnndum ordinem medicinal 

V^micum laudat PaiJuSjAcrius^&^OribafiuSyquando pi*» 
tuita eft in uentriculo , quidquid Celfus dixcrit lib. r.cap.i.oi. 
©am uomitumad purgandam pituiumipfeconccdituipel|i» 
knee febre lib. j*cap*7: 

Xeuioribas tamen uomiribus mendum , at Recipe aqu^ 
©rd.vnc.vi.acccofi s«ucloxymeLs*vnc.iixap.. tepidum.^ 

Dia^n,q«od a Fern.defcribituraddrag«vi*mpdo di£ko, uel 
l^tS^r ^riam cum aqua tepidaualet vauomimtamen abftinendiim 5, 
* quando a?ger non facile uomit , aKoquimateria agi tata,& noa: 
euaaiata ad fpirkualia moueri poteft cum periculo*. 

ITrinas etiam prouocabimus breuibus diiuetic at deco^fc^ 
apii petrofel afparag.fem.meL5cckri, & fimilium ^ de 9tubu^ 
mis mlods ^ quibus vtilitcr mifce tuc acetoC s. vel ^mpus dc: 
acetoCdrri^veldiad fimile pcftircfifteas, maxime ifta vaknc 
poft pargationes , quando humida eft tempeftias-j & humori'- 
bus fcacent corpora^ob id 3*epidem» inquit Hippocr. ^uodhii 
maxime feraabanmr>quibas adftranguriam diuertcrctur^dm- 
tur ergo pr^edpue , quimdo natura folcr per i^iam^ p^^rga*^ 
se^vd quando imbcoliiterptr earn m^ 



D E P E S T Ei f 

vt crf*"^^^P^^^i^^ P^^ fiidores corpus cxficcare > in his pr«- 
fertim »qiii pcrfu4orem fofitrfaiiteuacuari ^ &quorum vni- 
nctCam corpus humidiratibus eft refermm;eoquc magisfi fu 
fpitio aliqua Gallici morbi adfuerit^quo multi fuat> qui nunc 
MK>rant;in quibus plas commodi cxpc€kandum eft a tali prs 
fidio^quain pericaU cx pororum apcrtione 5 coqj magis^quia 
fudor in acre redificato prouocari potcftj^c poft fudoretn pof 
funt corpora retineri in lococonucnicnajdoncc pcractum fit 
tcmpus , quo fumi folec tale pr^fidium , quod ad to. yd 5 o. 
dies prorogari poteftj plus minus fecundumabundantiamhu 
morum^ 

Detur ergo pro hac intemione decodio guaiad, vclfd&, 
velrad.chin^parata,vt fuis iocis didum eft* 

Dccod.fafaifras muitum kudant ccmpor. frigid. y<i falcem 
medijs incorpor.frig.& humidis>quiB ficpararem. 

Redpc lafaftaC vnc.i.fem.uclcorticam dtridraoUnfiindaa 
curs.anemin lib.io.aquie.s. vel accto&', aut alter* cord.fpa« 
do 24.-hor.pofteabullianc>doncctcrtia pars fit abfumpca^Ca-* 
itis avnc- vj.fingulo mane per quatuor horasantc prandium>& 
fi vis fortius medicamcntum bulliac ad mcd. vel ad duaram 
tertiarum confompc, 

Secunda decodio pro potu fiat,ex eodcm fafafraCin daodc 
dmlibr.aqua?,doaec terciapars fit abfumpta in fine addcndo 
paffijl.vncs. 

Potcft dum fumit decodum diaum^yddietaconucmenti, 
ytcumfumic decodam guaiaci . 

Sunt qui parant aquam cu draCiijwfafafeafi>uIiiaatin lib. i ir 
aquaj^qua pro iymphando vino vtunturedam fine a^aaflum- 
pt^m fudore exficcat^ & ftomachumxorroborat. 

Si quis vu volucritleuioritus adcuocaiiduni fudorem vta 
tur hordcii& rad.fenic.d.vcl perrofeL& caricarumdecodio- 
lie cum modico vint albi; & poflSint fcm.dtri,addi in decod;. 
vclcumanridoto^iqua dari pcro , quae fudorem etiam mo* 
neat. . ... . ^ ' 

Antidotusfudprifcra,i|maximeprolw>,qiiiapcfti ctxefi- 
&t eft, quae: feqmtiir . Redpf confedionisde hiadntho , the* 
naca? magna2an,drac.j- pulucrisrcordijdracs. decode fcocdij, 

Sb ^ $M 



^ R^Ai C f A T V S 

dr;ac.j.4€tur,<5c ab ea bibatur aijuad^ftiUngchcar »alc£;fi^ 
bipfe fuccus ad.vnCtUij.potatui i^umidracj,^ 

Valen t ctiam aqu x theriac^les, dc quibus feincl iij fcptimil 
na org fudorc prpuocando^qaod eft coniicnien$ auxiliuni, y t 
infxa valcc illad deccp^de quo infra. Si^Um vc» per ^fta&$ 
rq>robadaniea fiint. 

Cap. XL nil. 

XsiccABVNTVR criam corpora rcferta 
plurimis cxcrcmemis conrinuo eiiuflario > 
quod corpus continue pargct> quo potilE- 
mum indigene , quod aJiqua membra male 
affeda ita babent^vteorumafFediones no 
poffintcurari,vnde continue excrcmema 
generantjfiunt ergo caureria, vcl in brachijs , vel in cruribus, 
vei alio in loco foiito,fecundum .f. membrum afFcdum j quse 
CO niinQe purgando corpus exficcantjnequc timeas ingreflum 
aeris peffelentisjyi dixere aliqui^ nam prsetcf eas raciones pof 
(ilnc cegi non hedera? tancum talijs/ed & coriobencolenti>ac 
lamina ex fubriH metaUo^vel argepto fed^ 

Si njcmbrum aliquod etiarn particularc adfaerit humidius, 
potent cxficcari rcmediis fuis in fods di6fcis> quibus quse pefti 
aduerfentur jnifcerc paf^^^^ 

Vnde ad cxficcandum capuMon ^xtrinfecijs modo vtimur, 
ra#ic^orIs cde dplo^cap.diiti fcmina vcl cor 

tice$ dti:i>i:ad.augelic^^ & toi-mentiik mxfccre poffumus , ad 
hoc valerc mulmm aeditafciafafrasinafticarum>&:ore rcren* 
tam,idemqtte prasdicant delapide Bezaar vocatojqn§ feruianc 
praexemp!p# 

. .Vcrum quiaqu^.toto.fiii generefunt pr«ernaturam,tum 
akerantur^tum euacuanmr^&alteratio ficper^ontraria, quae 
vel tota fubftantia adaerfantur^vel altera, vel vtraque qualiu 
tcwa^uatio aiitem per ea ^ quae vimhab^nt artrahcndi age 
iam poftquatn de euaCuatione,& de altetarione per quaUtates 
contfarias fefta diximus^e his ctiam dicam«, quasrnon ma^ 

nifeftis 





cancurjquas & corpus cxficcan?, jaritafpijf 
tdbikraddanrj& membra pii^dps^osn- 

pefcknti>& aqms yiri^ 
nariis contagionisiti a toica fubfianii^ 
fbntjqu^ vcl hjec omnia fedunti^el^ram pancsypduf au* ^.^Stric* 
tcm>quam ad vlteriora prc^rediamur iuxta Galenid^if tpin> 
qua? pcrperam aquibuWam medicis, Bmt>ScAicmi%mff:i3J:^ 
guamuSjpoftea veto qua:^ rede fcliaiient doccamus* ^ : - 
; Sunt ergo qui negant thcriacami&micciiamm 
iufeemodi licet vcnenac!eftraant> non tatnca/peflileatiba? • ^ 
motbis fubucnire; quod falfumelle,vdcx hoc confta^;,qm ' 
cum piurimas habeant &cultates huiufmodi antidota j £1109 
vna,altcra faltem fubucnire poflunt^ 
, Praetcrea ea nos apcfte,& pr^eruarci & morbospeftilen- 
tcsoirareconftaccx fimpHciwis ingredictib. in coram cpm^ 
pofitione, compoficorum cnim mcdicamcntonsm virms fimi 
plicium vires comitatur,inqait Galcnus prime deAad^* 
CIS exigua quadam>in ipfa componendi radooc differentia ob 
ueniente, prajftantiffirnaque fiunt cb coram> qua? ingrcdiuxi'^ 
tur>compofitionem,& obvirtutis inter fe proportienemymo- 
do ingrediuntur in iftis antidotis,qua? adaerfiis venena,& ui^ 
pcrarum morbus ex omniu confenfu coniieniunt , mukaqua: 
a Gal. contra peftem , fi qaid aliud commendaatur,puta boiu^ 
farm, terra figillata,ita utprognofticaantidotusiJ>ipfo uoeata 
ha^efolaj&grana iunipcri fufepiarjquastamen contra peften^ 
pluriraum ab co CQmmcndancur iib.de SimpLmed-fecideodi 
cebat Galenus in principio libri de antidotis aHqua antido?a, 
ot eftthcri^pcon^itterc nos fecurosrcddere,jieidamakBta 
lium mc<iicaatj^tora^ 

abaf&AikiSia'^^pioimi^u obom ^es^nr sftiimoiii a .3 
aprauo ni&a ord ^anliafeL^^ 

bo* 



T R A CT A^T V S 

^oft^&inaK &cd>& poufSmumiunt pcftilentts ipfiihlntlp5 
libwde Antidotis dicebat dc Theriaca* " 

VeSHferamque hem curat ^qua tempus in omne 
Spiratugrams eSi > intmacmficiens > 
funt Nicandriucrfus ab ipfocomprobati , ut ucl cx hoc coit- 
fiec non th^riacam modo pracfcraare nos a peftc»£ed ^tiam po 
ftcmtplamcurarcw 

Eodcm likde aatidoris qaem nullus ncgarcpotcft cflfc GaK 
ipfiuS|inqaitaiitidota effeia triplicidiffcrcnria> nam aelcon'^ 
tealaetali^mcdicarocnta, uel contra uirulcncos inorfiis y vd 
contra morf>os ex malo yi&a : ergo fub aUquo hor^im dido* 
rum ,antidoca, qu^ado^rfantur pefti conrineri eft neceflc: 
dari aucctn antidota contra peftem nulli eft dubium ,fieo« 
rum^ qu« antca diximus mcmorcs foerimus ; a cotacnica 
fub&intia BOS oppugnat> 8c quas nos a tota Cibftanria !«- 
- dunt rcmediis a iota fubftantia auferce oportct , talia au tcni- 

7**^^^ fane antidota- 

meiL$ .i J* 5£ ^^g^ di£ds non continercntur antidota mancus effct 
Galenus. 

Idem Galenas mcdicamcnta defcribit, qu« inquit non fo* 
lum omnibus ucncnis , fed etiam cuilibct materia uencno&\ 
&corruptoriamuim habcntifunt conuenicntia , qux tamea 
non alia recipiunt mcdicamcnta,quam qu^ etiam uenenis rie-» 
fifterecrcduntur. 

Authorji.prieterea de thenad pifonem,& alcerins ad Pam- 
_ phyL& Auicenna,& Raby mofcs theriacara, & mithridatum 

f «pP'«^44 [audancin pra:fcraatione>&: curacionc peftis. Cui fententiaefa 
uet Aretxusetiam uir in rcmcdicainfignis. 

Addc ex Aduar.tf .fux meth. i i.8c Diofcorides hb; " .in pra; 
fationc ^ quod cumantidota ex aromatibiis , & antidotis con- 
ftent>ut piarimam>h:ecautem natara,& facaltate c-egre muta 
tionem (cntiant>in ilia lac thifera non aincuntur,neque imraa- 
untur,fcdex aduerfo ipfamoppugn;irc folent . 

Ex his quidem fatis conftare arbitror theriacani^mithrida'^ 
tum,& alia httiuim€>di antidota , ne dqm uenenis > ^ anima- 
_ liamucnamoramiw>rfi|Hi|>fed^^^ 
f * «fcFm. larndxadiaab^oii^s m^4M3:a^ife^^5iam,quia^^^a 



D E P E S)T Ei I I DO 

an anud^c^^ calida(talia autem fane maiori pai:tc)pdiilcnti!- 
bus moxbis conucniunt ,cum<juibasadcftfcbiis^am^fi^ 
iebriSjinteraperiefuccaUdiot nos impcdiat> non eft quinegct 
eajconuenire. , .1, . 

Pi:pft <2:o fi eadcm rcmcdia, & feBri, Sc pmr edini conucm- 
xettt,& feminariis peftis,& poffemus firigidisi & hunudis^ url 
ialcem frigidis>& ficcis, haec omm 

Si amidota inueniuntur^qn^ fi:igida,& huimdafint,uclin* 
gida,& ficca>& feminaria peftis aufcrant^ aliis onuflSs qn^ 1 1 
Icfaciendoiuuantjiftisutideb^inu^, 9.^1.^ 

Sin minus liccat nobis, & febri, & pcftifentibas feminariis (J/^^/ja, 
refiftcrc,alccro non negledo>fed ci,quod magis urget rcfiftcn* 
do,uel etiam illi fpli quandp periciilam eft infBora^ut dc mca 
leGaknidiximus/ aT p; ^ 

Ego certe inucnio probatJffimos aucIiorcsdicerc,quod an- f*^^^ 
tidota bezaaraca> in quibuscaliditas pradominatur funt uri- ^-^Catk. 
liora aliistob id uc coram caliditatem emendarcm firigida ilUs, 
promifcuerantancq^incomieiiit Tibi cor iaborar rncdicaijai^nta 
non fpoliaricalidiSjUt cu de dRdibuscordisagemu^Coft^^Hf. 

Ac nedifcedamnsaGalenoipfefecundodeantidotis^zo* 
piriun antidotum,calidam fanCjUt quilibcc porcft uiderefcbri 
entibuSjCummalfaproprnar^noni^rientibas cum uino;idem 
Galennsuon ueretur amaradarc in uira animalium , imo 
uimlcntis beftiis conticniunt atnara efiedixiC) tamen & uir&% 
& amara,calida fimt. . 

i , Videmos Hi^oaa*iit fbpra notum fiiit,fgiieipfb pc^s fc- 
xninaria cxtinxiflcj cx eo habemus qui&medicamcnto nonca- 
xanturjferroeflc curanda >qna: ferranon enranrnr, ignentiss 
curare debcre,qua& igne non. curantur eflfe imsiedicabiiia jli-. 
ccat extremis morbis^ extrema adhibereiemedia* 

Ex his m&Uof credidcrim^, noaabfque mione peflfe 
mi calidioribas antidotts M jpeftS^mi admifcende? ta- 7f&B-it 
men refiri^amia^iitfic minus eabrifebrili^oceaat^^n^ ^€^tc*%^ 
men ea efieomnino acalidi^ cxplic^nda^quia £c earcddont 
|>auciiuttamcntiain<iuklo.c Saliceto^ 

Pra- 



t TK ACT AT VIS 

.r: J^p»t^ mihi trifeiti fuit atttidota, & firigida:, & calidla, 5^ 
mtdlaiiwriftt^eferiisfer^ J qu(>iad arW . qmseaeligcrt 
poiictSckgiaut ca aprobatiffimis uiris,rnftrcns nonnirilajqu^ 
ipfe experms^ ium^multa omittens a nonnullis cleganti oratio 
nc dcfcriprainuficata prorlus > contra dodrinam Galeni , qui 
ft* ^tiqaorum retnediis foic contentus, noua aliqua minime an^ 
fus tentarcitiifi prius longo experimciO ea comprobaracflenr. 
6 inquit Nicolus ire o medice poft medicinas ncuellas , 
^{Id * qaiafolent pararc nouiiates.Siciui enim uemra eft , quod ni- 
cpia.Stij. gft J^fpiciendum,ira non cftinoppormne,& inconfiderate 
aJflTcndefidumjinquit Galenus^idem Gaienus primo dc Ancido 
tis nos admonuit J non eafdcm aires obtincrc antidotum , & 
poft noxia mcdicamcnta,& arite ca aflumptam,nam magnitu- 
do ip&ruiT5iqus fufficic,at homincm illsefum coftodiac^eadem 
quadniplojaut quintirpio aa<ia,cam poftea datur , adiuuac>id* 
quenon fcmel quotidiejfedbis^augecur autem dofis, uel dimi 
naicur pro anni tempore.regione^temperamenio ySc aliis di- 
&is Ub.de thcriaca ad pifonem . 
' - H^c qu^fo confidercnc , qui calida quidcm in febribus pe- 

ftilcnribus antidotaconeedunt>uerum in pauca dofi. Con cera- 
peranda quidcmingidisyu t dixi>fed non diminuenda quanci-r 
tasjimodandaot GiSenusdoeer*' ^ 

Cap. XLVL 

A M^^o ad amidota dcncniamus, a iimpli*? 
cioribas exorfi • Inter quaspriniumlocaai 
*^^m fibiuendicat lapis Bi^zaar uocatas>fi adultc 
ll^P raciiS:noniucmhuncRaf.& Scnuoluerunc 
refifterc fuauirmte^fiue per os fumatur,liue 
collo fu{pcdatar,fiue ore contineatur/iuc aquain quaiDfiiihs 
facricpropinetur,omnibusuenenisramcalidis,quanvfrigidi^ 
&cundismilneribas^&moi)fibusnenenatoruni. ^ 
' Ma^ardusde eo^pcricdiJ^ttfecifledmt^^^ 

. . - a quaa^abanrui:^& pi^ieraabantar,^^ 

tcri minime.idem malignitatemoninium aliarumfeb.cundem 
lapidcmcxtingaereproicftatur. © f 



dilmoycatxi aqaa roCvci fcorzonera^jVel fiorum araati j^aiit d 
m,yclaidccofe,vclborag.vel fiiniKj&: fi acuxiorirat fcbris abf 
qac yiao, cum folis aquis <iiflds,vcEetiam cum momento ace- 
ti albi , vci cumaqua dccoita cum citxo in fruftadrffcAo ^ it?L 
^ua (blco infofum xeacrc carnu vnicor^^ 

Valcfius4i6nmakam.vidcturtrib^ - 

-fata {ubftanfia,& ieriam iadoi^^^ moocndo, vtcttoi 
«go ipk^xpercu^iStejlicet nemcdri videar^fi t^t om^a mihi 
obfcruacis^alijs lapidcm hone com mendare caBor/fatms efle 
^^ixi authoras fide d^rriores ,^«x omaium confenfo difcer- 
^^endi periliffimQspi^tcftibi^^a^ ^ , - 

^^0^ di^lrs addo, <p3od Mot^scd^ilhm^ddLhm cm&'^m^m 
-nu puIueri^abD^Raby^ f^m^ drrf^^go^m:^ 

do.of , margantifg jmifceo ip^am,& pmpino modo mtediGx)^ 
Bolus antiena a Galena anteponitur omnibus alijs medica» 
trends in cura^ida peftejitavt dixerit^eos qin cx eius vfu non 9*^^^^^ 
ianabantur , foifle infanabiles , perfanaban mr autem ^ cum eo ^^f^h 
multi.propinandun> eum cchfct » ex vino alba confiftentia tc- 
nuimodice dilur6,fiinquit,atft f^^i pla^e^reat ^er,auc ie- 
nicer ea ccne^tur.fin grauius febriat admodum aqaea. 

Ali| a drac|. v(qae ad drac^ij.cias pr<^ 
3M albi, permixci cum vnc.ij.aquae rofarumi 

Alij in Japidc porfircoipfum l^uigant J cum ^ua^ ro^ 
& dc ea fickuigato danr,cum omnibus medicinis^ & cibis ar- 
grarantibus conceffisaparum quid; ^ <■ ' c 

' Ali j terunt ipfiim fubtaiflimc, 'tricum in uim> infundmsr, 
aqua mfarum>vcl acccofe mixto^ita vt ab ipfis coaperiatur,& 
poft aliquas horas ipfum extrahunc adiiSa aqua, & poftea ex 
ficcant,& in fubcilimmum puluerem redigunc , rerque fic re- 
petunt> dequoficpr^parato ; propinanc modo fupradido a 
fcrup.j^d fcrup.ij.GaIenus hoc modo cerram Icmniam ^ffiiuo 



tcmpore.itt Solepluribus vicibus^x aceto> i^el vino pknegiL ^ f 

uo fubftancia periuddo Squale eft &!erniun,velaliud fimilc,^^ ^w^l!' 
ciusmedicamencumpararidicebatjcertefiV^^ ' 
erit racdicamentijm,ncc folum,qma cxficcat, fed a tota fub 



Cc ftaa- 



1: . Sunrxjaific paraBt mjBdi<!aAeomm« < 
liarm Joti modo fupcadi^ yncsvrad.tormeiiriUa2 dtac.ij.rad. 
;angdicae;drao j. facchari ad pondas omniu f* p. €X quo potcft 
fieri apiara^po&nt form labclte^p > 

^I^eriam4ari:carn:?aiceh . ; V 

- : SaRcquiiiea43i deftUlant cum; fbccoiiinotxajp, :& acct<^SSd : 
^^jemedicanveaturo yijro adur cndi hab^r,qiiare tujat^i^Q abfti- ; 
jiei:c>^ce£am ^ enim>& foccus limoiipjxb fi d^ft^^ i 
Jc&cifindi iateniam {ortianmc . . : > . . , , . i 
. i > £ft eti^m j^rra figillaca, qaas ncdam prodeft^cnaplafti^a^^ i 
tii^claudendo vias y^neno, & ficcka^^&: ftigiditar^Ci (5^ ; 

^l<^o Jjiflt^^^Jtaa^^^ ^eC^ , qu3 bplufarm.ia olikim^ j 

* Ex ea ppceft.parari antidotus prognoftica D empcraris,2*de : 

^tidoas a CSaleno tritms iB lodsdefcripta^vryipl ex hac ux^ \ 

na xcpetidonc ?iotiX manifeftiim ciTe poffit , quantum illi fi- i 

jictarvt anciqul; ^ y 'Sfip^*^ H^^^ ai>tidptu(n ego jetiam fop €x : 

,£crien£ia> moltum prod<;ffe> 5^„apud , m pro n^axii^p fecr^- \ 

"iuniperi dracij.concunde>& leuiga affundcns olei boni>dulas 
modicum, ex Wbc ad magnimdmucis auellan^, cum yGC.ij.mc t 

iicratij.;;; ... '.^ .r-.^. -v.- \v 

Si quis inquit Galenas atire yenenian^ fumpienr apiidptum 
^iom^r ftatim>y na cum cibis^qw^aid yenenacum affuippfe ! 

Vit jqui vero dubiiat,ncquc ccrco ik aUqui^I cpmedifle yeiie i 
narijfi banc antidocum poilea fupcrbibac euomet , cum ciba> ► 
quicqaiderat venenati , quod fi nihil vetieni comederit i 

naufeam qaidcm incurret,nedum vomimm habebi cimo reiir 
p^fct optimc cibo^ quqs cpjnederar : Vtilis,eft etiamad 4pl<> ; 
miater^m 4or£ ,^5^ veik^^ & rcnum j^cobib^t j^guin^'n 
fitfei^ teJ^r^y nd^ le^am ex pulmpn e » Scd'curu: : 

Q3im^Gn0vo^e beTO po^q^ JDe hac antidotp ^fidem 
Ga^misi^.de Sim§hr^£C^^^ jdiaiuaiperi voc^ \ 

' "V " " ' ^ , '^" ^ " " Ego 



^^^^w^CMois modc^lHpracli^pin ^ peft^€ntib;^mor- 

^rd.ej£ {upradi^iSjV^l uirid iJUi^^ " ^ ; ^ ^« 

. jE3C terra figiil& :bolb^m.pai:amr anddpms,hoc modaRe 
cipe terrae figilL boliarm. ueri lotorumv modo di^Q'm'di^Ay 
v^lboli draj.ta^rrgf* drac.j. rad4ormennlla^,angelica?>lcm.citri 

ijJmucQti^t:^^^pitt^diac4\ *margmt. u^l {pcciefSdiamki^^ 

^anicQrs3ii^atuciii<^^ ' ' 

^ LaudajiUr n^ime vnicorau,monocemr alias uidi ia 
^ifpania,& carbu ccruinitm} coram limacura dacur a {ctixp^m 
iddx3kcd^mQi6(u^^ mfariduntur in aiao , uelaqua • 

lurabricos iaccificcr^^ii^i cr^fl^antar, puluerizaatar , & cxhi- • 

* -Hia^atlms kdeo laadamrVi^ ktfcram ODndliare 

IwSaitf orc^eccammjficatl &g^^ id cordiales efle ere; 

dfiScur*-- - " " - ^ 

Siiicragdas ccrebrp',Saphytus hcpaci>coralusttentriculo» 
atiiica fanttoparius adacrfus vcnena eiia thcriaca^prarfertur* 
- Agates>& margarita^pefti j)rascipae adaerfari aiudty&^ru- 
binumaSc carhaBCuIum; qiiar irel in arinuKs gerancnc > ixel ore 
i^nencur, autfuguntur^aur c regione cordis appenduntur^aat 
inedicamentis cibisue in puluercm icdn&x miCccnmt^udcx 
coram puluere fit anridoms>& da tur cum aquisdidis^ ud ca 
aliqaa confc raa, & di<ao palaere £ opiataiuel parancur morfa 
licx puIuercdido3& zaccharo cam aqua rofarum,vel aliqua 
cx di^is dillbL ^ ; 

Coafedio de hiacintho Cic paratar . Recipe hiacinthorum 
clc£t.vnc.s.boiiarm. terras figiliataj.lotaram^ut fupra^tormen- 
tilk,carlin2,becn albi,& rub.fquinantian.dracii. naclcoram 
nucis iuglaadis non rancidoramj troc.de camphora an. dr.i.s.' 
^anorum tinftoram^ croci , gentians y mirrh^,rofarum^rub#' 
ommum fandabfem.ianiperi, rafurse; eboris,cornu cenri ufti 
ari.drii.oflis de cordc cecai num.2.fem.^icri,muridatorutn>& 
acctpfae, fe.b6mbacis,portaIac^ ati.driS.fapIiyroramy fmerag^ 
fcrici crudi aa,fcraufera.rut2 fatitonici an. fcr. i ambf s grife 



fcrtU.mufci Oi;»fcr.iiii.paamcd^ 

I i.cum (ympaac^rpCdm£confe<SHo liquida^feuad modani 
opiatae^cftenimcfficMQT^qiumfiint^Hilisparet^^ > ^ 

EgohaiafmcKii gonimscamBczaar boloarm.& tcrrajSgil* 
laca cxhibeo^ut antca 4ixu 

LaudatairacetpfaaGratcis oxalis didaV Cuios 5> foliaieia* 
BIS d^atar, n^pqlais coram cxficc^comm > uelierninis ciu^» : 
ucl <ktar4i|§4eco£feQ^dfuccus,aci aqua deftiltmaxime ad: 
b.m*uel^? Wsfic fyrapuixfe more, |>aarcdimarccad« max 
ittc idoncuSjMonraginquir, quod fi facci fiuias acctofeanc,? 
iiiicam drac.i.aqu^ roildctur qaolibet mane,qaod & propr^ 
{crqarione,& pro caradone ualcu Amidocu aliquific ex eapa 
ranc,R,edpq puluer, acccc^,fic fm^dtri aii*fcr4.rad. tarmeaw^ 
tillar.&angeiiae a^^^ 

iGodqaatcdidbcw:; _ ;--■:^■:G:.i"^^1V^:>' 
Ru^a domeftica cciam laudamr^UDde Gal memod^t 
xMATtnu quic prodkum eft^fi nuces regias cumcarids, &ruca, & mo* 
fkc.cjpMe mentoiaiis^aate alios dbos >quisfampfer it ^ pharmad^Jb^'^ 
JS^kclb^s. thaiibus nihil magnapcrc kfum irt>& lib.dc AntiAhanc anok 
jP;i2^e5 il. J dpttim fic defcribit fpL rutas num^rq 2p. naces iaglandcs a*^ 
^^P*i^l glcbuliefaL i .cadoj diif ^hxccomedenda i^iiinp cxhibe. pro^ 
tibcni;emm nocametita uenenorum ♦ Sunt qui affxrmant Cc 
bac copofitione,& mithridato felici cu fucceflu in pefte ufos«; 

Arabumaatera compoficio eft fequens . KutxCiccx partes 
2 o*nucam partes 2.fa!is partes 5 ,ficuum ficcarum partes 

£go 4Q|finiiagredieaciu.rn hums antid. npn multam curo^ 
fiqaideii^id etMtii negb fere Gal z de Alim.cgo crcdiderim 
gufl^segrocantis elle a^^ ;v. / 

Alii nacis dimidium > Kmx foL 5. falis gr, i. fiae cxiguum 
cxhib-ent. ^ , , - ■ ; \ ^ 

Alii nucleos nuds indant in caricas difle^as per mediamj^ 
cum fol. 5. rarae,& falis gni. poftc^ leuicer omnia ad igncm tor 
rent,i8cmnpa(per{^deuoran^ 
cali4i^bpl3^m^diint^3fi^tin^^ 

Se^.dtri mundi ^ pmnitms lau4amt,J^ptan^ cx cins: 
pataei;e» cum fucco a<:etp£ae prbicalos cappnitcpjrQ caratipiie, 
& pr^feruatiojJcvlaudantttr>& flores dus,&: cartex,& totum 
cirri i ^uo dec»(^pro potu^um Wi^caira 

par;i* 



ED/E ; F EI S. T E^^ T 205 
p^^e;parit«r &lim0nam;& iai:ancfexn.coKex>jfic flc^s ^,1?^ 

bemr^ vei ct;4mx;ui« xiK:cbar0c6nferuatar optimal v& ea^ 
vruntur loco rad. turn,quae lam a memoria homiQam 

Recipe rad.aQgelic^ drac.s.theriac« drac j. n>ifce >& c^hi^ 
bcaiMiS: ibdm angelicae a<giia<icftilL bdhatur ad coocand^m 

Mcli(?a,borag.bugloia , & dasflom^ ;oma3>usi^dl^ 
^fdari poflumcimiiace^ofau ^ n - 7 ;r 

Scordiam (bii3mopcrec«mUimr,i ut dixerirGalcims,ca* 
daaera fupcr co irmenta incorrupta pcmmnfifli , cx quo no^ 
Mm cft,qaod utibpra dki , qiue veneno reluitantara corra- 

tatar anridoius^qaa^ fic fe habct Diafcordion dicitur^Rmpcci 

imn*ca£beLaii.yac.s*fcardi j: vQc|*d^m^ 

taiarans, biftorccan* vnc^s^pih^ y garm 

Wilpracis draciiij.s.acccofe3rac^»s.gen tiane vnc. $• boliarm. 

cnvncls* terras figillarx vnc;s.pij^is izinziKa^ 

albiiJcfpu. lib. ^ .viniarom^Ub.s^ccbaii^K>CU.ia^^^ 
fcrupiupulacns fcordiicdntdraciir^^ toL laifirejexhi 
bc,&rupcrbibeA&im cxhActo^fitafaeeaqimmi:o£ cum vino 

Ex boloarmc, terra figiUata, lapid.Be2aar,vmcornu> hia* 
cintho,torracntiIla>angclica/cm.ci tri,& ruta?,& accroli,car- 
lina 9 Sc carduo fando, cum fcordio pararcm anudorum nuili 
fccundum« 

Scabiofe facciis an. vncaiiixam <irac.i. ihcriacse ad cuocan* 
dam fudorem laudacur in pefte. 

Laudacutcmciaraurraqocaqaouis modo fumpta , & car- 
duus bcitcdi<£luSj& galega,fiue ruta fyueftris , ucl cius fuccos, 
Veronicajdrac-ii.cum drac.i. tKcnac^* & vino meracoepota 
laudatur vincroxica? radix ad cirac.u.pcndus> cu uino epota , 
&rad.mfii1aginis maioris^codem modo* Succufli feu morfus 
diaboli radicis dilu turn ex uIaq cpcmm^ Sc ipfa reccns fupet 
carbunculos pofita laudarur^ nam cos enecar. 

tandatur ariftclroudidamia}b!,rad.5c impcratoriae^Abro 
?^imm kudaiur:^ h^ecorania^yeiepoa* uei alio modo (um» 

pea 



TRACT A TVS 



medrio in acccariis fump tus a ieiano ^ & pimpinelk ^ dc ikxtm i 
guiforba^punpincUx etiam fpecics>vel earum fuccasjplurimfi : 
dcce»9:u^s &odoratum pefti refiftcrccreditarV& calaminta : 
iat»si6^fbrisadmoca* v 
" Lauckturconferua garidphyllcmm^YalgariiimjCieinpcfio- I 

cx floribus in eo infoiatis paratum. ^ : : l : 

Taxo,barbaflb,fiuc verbafco inagnauis;iacfle oreciitucl i 

2 oia cum muftella pugnac cam fcrpentc, illica, vt uirus eius : 
mat vccbarcum qucrit, & eo uefcicar , |ind« ftacim pugtiam i 
wfhutarj&ccrtojuraiunt experime^jo foOTisa cn^ 
prcflas> & cum vi£K>adonfeix) v& pric{cruacapcftil,6Ci . 
cciamcataiv. . : - 

Aqua ejcpapaucrc R^b^e deftijlata iumisaq commcdatur- i 
aftaxini coraceiGtcriote,aquid£ftiliata cuius vncJiica yna; : 
iii* albi vini bibuntur contra peftem ; qui potas iterrnn poft* : 
tr^ horas reperimr , quo tcmedio tcrtnina ^4, horaruxn pc*) 
&c a£Fe&um Uberatiaiuuc aqu^peD d£ftiUacionem>exi2udOQ^ i 
iuglan^xiEca feftom SaiisSfci louaimis parara ^ ad < '^^t 

frigerar,&: pefti refiftir,& fo- 

tisf impoficava^• 
bus,&ukcnb|is.calidis, & ^ 

antrad peftilcnti 





i D € P E S T X04 

Ci n y Hi ;filuain M: tranfciibcrc aolui > qaia 
Jfnrer cetera a muhhipJT^^ laudaturjlei- 
gat>quas quilibccvolucrir; licet cnim ex mui 

borum fporadum gencraHiaimtion^'tra^a 

r qiipniia quadam, f^jc^i>|iis iliippiidttm ifcmo ad cas ms pro - 

. , ; inter omnes copapoficasanridoros ^ prim ^ . 

/t^ciiaca,&, mUhri fnfmcju 

i qacKl etiam C€*nfi?'n^ Am* ytibpra dixi quantkas, quceda^ 
. tur harum an ti4di^^^6^ eft pro anni tempore regionc,rempe ^^^*^^t 
ram.&aliisaGaldiaisUcTher.adPyf. 4- ^ 

Vfus fere eft hoc tempore pro praeferuatione a fcrup. i.ad , 
; drac.i,folam dare, uel cum di£tis aquis cord* frigid. & ficaU- ^Oi/* 
, daeftaregio>anni tcmpas,complexio,& al;^ huiafmodijnec dc 
funt , quod quando volunr eius calidiracemreprimcre ; quam 
taracnnonexc^derefecunda ^ exhibenc 

ipram,cam conferua^ycl aquis roj[arum>uel aiokrum^uel nim 
phcs>ael borag.ai^t bngloflk proutplus>uel minus ea cmcda- 
,rcuolunt,&: prouc hanc,ael iflam magis cxpecit patiens, frig, 
complex, 6c temp. &.reg. cum uino odonfcro propinandam 
■;^olenn \ .^^ . ^ ■ . ■ ; ■ 

Datur ieiunis fex horis antecibum ex mcnte Galeni,uetfal 
tern fpatio 4. horariim , t^erifimilceft enim hoc tempores ui» 
re5 fuasper cprpu^ diftriboiire. 

Sunt tamen qui fuadent tempore pcftilenti , qao/roinima 
tnora etiam fufpecSfca uidetut , etiam pleno ftomacho , dare 
ad curandam peftem maiorem utilitatem confcquucuros no$ 
afErmando^rcfiftei^dopeftijquam damnum ,.qupd ex mixrio* 
ne ciusjcum cibo fif ri poteft,quod tamen non laudo : aljam fc- 
curiorem mithridatumpotios tali cafudaturus^ut Bexaarcam 
^oaferua citri 



TRACT A T V'S 

Not^quod fi quo die thcriaat 5 auc mithridatum {umitur^ I 
quod minor quancitas fui&cit»ac&r» u 

Sunt qui cx illis fimul mixtis antidotum parant ^ ut Recipe | 
mi trid-draCtittEcriacse drac» viii^fei^-citri jboliarm.an. drac.$# ; 
incorporantuCjCum aqua roC mulcacaRccipe drac.i,omni4i<> I 
iixquiunu ^ 

Auicennauidetuj^eflccoatenmsthcriacay^^ : 
HclmedicinaRufi «r : v ! v r 

Suat & aquaj thcriacales deftiUat^iquic utrcui^em^t^^ 
. & aUammanridot»aqmbu^elidun£ur o&tm^^ 1 
ab asgrocasribus 'fumumur promptcque 3 ae facilc?permcanc 
p«r corpusjcitoquc fuccurrunc j quarum defcriprionetn pr^- ; 
termittcrenolui;pra:feran:^,Jqma a fidedigni fein pe- : 

ftiLeciarn feb*nedam in prjeferiiationc per: fudorcm uidifleab : 
. €15 multos fuiflc Iibcraco$y& qui iltis non uiebaricuryqiiod oiu ^ 
^ ijes moricbantur5& quod muki cum his curabancdr, &: inftni i 
ti pra^feruabanturjin Bizantinorum urbe Turcamm principa* i 
les illis plurimum colunmn 

In curatione pofliint mifceri , cum aquis frigidis deftilL uc 
antea adnotaui :»in pr^fcruarionc folje poflunt fumi,fcmel : 
cum fyrupo^ fi in quamitate fumanturi fin minus pau^^^ i 
ticasquotidiefumipoteft* ' 

Inquiunt autempoftaflumptionem iftarijm aquarum per ! 
feptem , & cxiam q<^o horas fudorcm cfle expe<9:andum , & 
pcrfcrendum fortirer plus temporisXemnius , uc infra dicam i 
a quatuor ad fex horas. tantum fudorem cxpeclare^ uult f gro ; 
. tantes folrj2 .interim pro fcdandafici ^ qitae folet aehcmca- ! 
ter infeftarlsegrotis dat aliquod iuleb.rcftig. uel aciduin cicri 
jx>ndimmjUiel acetoCs.uelfyrupumdeacefoCcicri,a"ut ■ 
iubuSiUel de fuccoacctoCcum aquis refr.cord. uel manufchri- 
fti perIatu,aucconfed:ione,aliamcGrd.dant aquib.propinant 1 
diAas aquas: fun t qui aquam carnis dcftiliatam^cum refrig. di 
iflis mixtam propinant^dc quaiamdi<5cum eft ^ uel aliqua alia t 
iura rcftauranriapropinant. 

' Interim etiam cordi poft fudoris abftcrfionetn aliqua refr* : 
cpithemata.Caue tamen ne fudorem reprimas: defer iptio aa- \ 
tern ther* aqux iic fe habet^^ 

Recipe radicum hcrb^ tumici^uel angclicie,di<2:annii albij-& ; 

tor* 



BE PEST E. Vos 

t^rmentlll^ reccntium,&: pimpinella?,fcorc!ei>cardui bcnedi- 
<ai an.Ub.s.rad.enuk.camphor^ vnc.iiij.fcabioix, & aceto& 
an.Iib j.fem citri,&: acecofe an.vnc.ii.borag.baglofls.cam rad* 

ftoribus rol.riib.campeftnum an.lib.j.fucci acetof. cirri> vd 
limoniim>vcl aranciorum.aat granarorum, vel in horamde- 
feda agreft^, vei aceti.a quo tamen ego abftinerc^nam Vt dixi 
exurens rcdditur per dcftillationem , aqu^ vhx ex Optimo 
vino , pluries deftillaca^ vnc. ij* theriac^ ekdae vnc vj. bo- 
iiarni.terrs {igillaia?praparat^ vt fupraan.^rnc-ij. margarira- 
ram bonariim,been albi, & rub. fatidal alb. Sc rsb. fpodii aa* 
vnc,s.f afarce eboris^offis^e corde cerui an.vncsxroci dracaif* 
camphora: dracii^auri folpuri Yiics. - 

Prime folia aari minunm ineidc > cam forfice, vel ea aim 
melle luper lapidem palimm dacito donee ia puluerc fubti** 
iiffimam rediicaatur.qua? ficcomminura^pone in ampalla^ iti* 
fandendo fuper earn aquam vits^dimicrendo fic per x J.dies^ 
& bene fit claufum,& obtaramm orificiumampull^* 

Secundo , pone perlas iubtiliflime tritas in alia anipalla fi* 
inul cum fucco citri> vei limonum, vel granatorum , vel aceco^ 
diminendo i ;.dies cam orificio> vt fupra claufo. 

Tertio lauato radices omnes^cum vino aromatico , ita vra 
terra bene mundentur^qnas ficcatas in umbra conquaflabis ia 
mortario. 

QitarrOiherbas femina,& floreSifimui in morrario conmn* 
de 5 iftis paratis micte omnia in vas terream vitreatom man- 
dum,&adderdiqua« 

Primo X. tberiacam deinde aquam virae cumfoL auri , Sc 
confequenrcr perlas, cum fuccis didis , & fugiiia poftea uas 
itavt nihil inde fpirare poflic ; qaod fepelias in terrain loco 
liumido ad profandicacem , rrium vel quatuor pedum , & do 
calce viuainfandofoae^jfacfolariumdimidii P^^^^^ 
ius medio pone vas cum vinatiis^vei fimo cquino, circumdan* 
do , & coopcriendo ipfam, deinde fuperinfunde vnamyaut 
daas fituiasaqu^,& fic fepulra dimitreperi2.auc xj. diesfii 
per fimum.vcl vinauas.renoaando.f.decribus in tribus.vel dc 
qiiatuor in quatuor dies.ExpIeco hoc tempore,excrahe uas^&r 
tnedicinas omnes repoficas, pone addeftillandum in alembico 
uiueo,opdme rigiliato,ad iga€mlcntum>fme fumoj & aquam 

Dd quam 



TRACT AT VS 

^u^ deMlandd cxcrahes, itcrum proiice faper feces , & fc- 
<un<lodeftillaj(UC prias,&.mnc tercio pone di<3:am a^uam {lac 
fccibas,& dcnuo deftilla in balneo maria^j^ deffiilatatn in atk 
pulla uicrea,ferua pro afu>raqaam rem preeiofam^& nobileat 
ualde , caias dofis eft cochlear primum per fe , uel cum aliis 
pulueribus confe<9:»aac aqais fupradicStis , fpiiritus. mulciplicat 
<Iarafqae facit3& priadpaiia^memb^a corriDi^*at > &: difpo- 
nk ad r^eiiftendam omni caufse peftiiertci^atqae iienenis nair^- 
biKter> nee mirum , q^iia diim res jfimul remanent fepuW 
fit in cis quiedam fermentatio , per quam &per deftiliationc 
eft inrroda<3:a noua forma fpecifica>per quam ultra impreflGo^ 
nem primarfi qualiiatamopponiturfortiter ammacneno>&: 
W &^^CoP^ caufe peftilenti earn corrumpendo; ficdeftruendo^ utaiunt ^ 
jw z Galenus uero medicamen^a fic fepulta uolait fieri magis t^^ 

i " Buuium partiuii^& minus adftringentia. 
^ Aqua uit^ contra peftem ufurpatade anno 1547. ^ 

Eis^qui eamiumpferum mxdecimtisperierin^^ 

Recipe margaricas oprimas WacinEhum or. matrem perla** 
run)j,coral«aibos5& rub^an.ttnc^i.comti iraicomu u^nci* s^crOf* 
d5mirrW>boUarm.or4:errae figilktx,zedoari^ Jigni aLeboris^. 
nmluidati^tberiac^^cmnam^.^ albi^jfe rub. cretici ySc C^mt 
citri^an^ua^ii^famfel^mnimii iiBca.s.oflis>ecorde ceruinunw 
12. anorum, p^onia? 5 & granorum inniperi ananum.^Q. 
eonSru^ bugloflSe mic.ii. rad. tormentilla?,di£l:ami iiuFg. radi> 
inuIas^^aftrati^aCh^lidoniiy libiftici uulgar.rBorf* ^ 
ferian^jfnmpinellf ,an*unc.ii. faluise, fcabiofas, rut£e, rnentaftd: 




Beftriumjiunci^fiue cicerbii^jcardttibcnediiyilbpi^florumbo-^ 
rag,plantag*maioris yridis an.uncv. 

Liquorcs deftiiiadosjucdeus in balnea marias mifce cu opti 
mo nine ueteri^aur quod eft mclius^cum aqua uit^e fcpties dc 
fiillatse quantit. lib. 4* idqye in ualida cucurbi ta nitrea capace 
Kienfuraram jqa^tpor,qnam4)ene lutatam pe^ quat ridmim in; 
Jbalneomari^relinques.: T 

Deinde iiiacinthos,cardos,margarkas^ rnanrem perlarqtif 
incalcemredige^ igne ureG05& fuper marmpreconteresdili- 
^eniiffime^ita ur nulla aipericas ta^i |^.ofFerac^ huncpulue- 

^ ' rem 



^^iniiafealiquo impanel aqua rofarumdiJuram ift 

cumaqua iterum ter es,& dennodiluas^Cardes quidcm tricQS 
Kceret per dies 14, in fuccam elieberorum impofito§ aqua 
refoluere^qui modiis mclior eft.Poft hxc radices mediocritci: 
conaxBdes^&: fimulianiperi,& p^onise grana^herbas ucro di- 
icindes , deindc in ualidam cucucbitam aiaeam fex mcfucaru 
capacemimmitres>h£rbaSjradiceS;,gemas>camrofacea diiuw 
& fuperiafandes aqua aics.qua? cumliqaoribus ftiilatiais it^ 
5.m.digefta etty Sc lmo fapientias umnic^ cucurbitam immic? 
res in foueam.qua in ioco humido cxdiavis, uc in olla aliqua 
fabi£rracaalcicudine duorum cubitoran:i,longimdinc fere > fic 
iacitudine cubicorumqoatuor,quamfimo equino , &calce rc- 
plebis^^aliern^ flacorum {m,m uocant ; ita ur per pedes duos, 
fuprafoueam eoiineaDr^nhuias medio cucurbicam reliaques 
per me^fcm.>:deinde paulacim remote fimo > ^mao&res > Sc 
jnateriamqaamxominerdeliiikiidam in fex minores cacui:* 
Jbixas deftribuaS3&: in balneo ttiari^ dcftillabis^igQelcco^ra ut 
a delapfu iioius gurtas ad delapsu aicerius decern unicaccs prdi 
ner nun^eres^ omnino enina catiendum eft ne iafto calidius fit 
balneum . JPerada de/lillatione feces in fiogulis. cacurlncuiis 
relidas r udevime ijaculo^aliq ua mediocriter agiiabis, & aqa* 
a fingalis deftiilatamdenuoibperin&indes, & iierum deftiUa- 
bisignelentOjVCprius* . 

Hac etiam deftiJlatione fkAa^feces omnes efiuGde.^&iiqtKi* 
res in fexcucurbiiulas coile<2:osdiftribae ia daas cucmrbitas^ 
quaram ucraqiie crcs menfaras concincat > & in balneo marine 
leuiterdeftillabis. J 

Sic habes thefaurum,& mirabile remedium^ut aiunt adper 
fuspeftemanGi/s.fiuefemundahmusliqaon^ eppcai,corre- 
ptosapefte fanac modo non fit captus poft i4.horas (nam 
huic nullam eft remediam ) ilec in le<ao medioerieer cooper- 
tus in cabicuIo> ubi aeri fit reclufas adicas uentis^radorem cx 
pe<aer,qai poftlioram,& mediam faperuenietv & fic per cres 
horas /iidcturj praeftatcc tamen quatuor horas ftidare iiiilio in 
ten'mpota adonflb,& facie fubinde linteo abfterfa, poftea pau 
lacim remo tis ftragalis,& abilcrfo corporei& bene qaicto hot 
dcaceam famac^^cam aceto ro£ael fimplici, bibat aqaam cocSia 

Dd 1 cum 



T R A C T A TVS 



^im hordeo> li<jniricia5& pafliilisj quod fiaiudarc icerumeaF 
featietyt^at iiquorem deftiilatum ex refirigeramjbus;, 
or^tc^& intubo, & epichemo refrigeras cordi appUeeiui::, 
& fi aathraiCjael bubo inter £iidandam , ut ferme fit oboriatur 
infrafcdpto utere* Cajpamin parte aliqua refcinde, exca.' 

in cauum iniunde theriacam> tormennllam> & didama, 
tritaaaa partes ^equales, & credoiquod fuper cineces caiidoa, 
p^ias ebuilire debet , uide iofta , perlinteum aceto xoC a&fo 
exp^imito > indemadidam liateolaniloco imponcs , & qao^- 
tiesinariierit ,rarfus madeiacies,& impones, Prasferuabirur 
aut-fi femelm mcfe faiiias liquoris unc.s.epota fudarir^^derit 
ctiam^fi quatidie unam> aiit alteram gattam in ore contineat. 

- Iftias aquas lauda^&: maxiine primam/ed rnulto 1^ 
multo pretio parantur^ ideo fequens parctur minoris laborist 
&4ifpendii*Recipe boiianTi^terrx figillatas pr^par, an. uncii. 
raiangeHae;didami>tornLieatiiI^>piaipinelI<j>ge 
herb^ imperialis .Cmagiftrantise omniu contufarum an.unci.' 
cardui bencdidl, fcabio& an* -man. u Infunde omnia cOiitu&, 
& madeia£ba (credo) cu iiino aromatico in aceto>& aqua uitf 
an.iib.3 .Hec fimiil per I j^dies in loco calidp agitaodo , quoti- 
di^aur bis,tcr, &po8:ea deMIaperalembicu fenic^ 
uelter>fi fortiorem ueiis^Sin aero debiliore^ea arere poUpri* 
msim ^eftiiladon^m . R^ipe in adultis cumiiieriaca,aut Hoc 
cochlear in no adultis fufficic medietas; deinde prohibepa- 
ticntema fomno per dimidiam aodlemj cum dormiat > inquic 

JiKeSaU^ Ia*eSdiccro,aerantamen ta quid de fomno, & fudore fupra 

ii.traB. dixerimici^;^ 

d& TeBc. Has aquas.ael alteram earum Ci dederis antequam morbus 
confiriaeturi, &: uenenum maguam fadac in corde impreffio- 
nem.facere crifim faiutaxem afferunt per fudorem, maximel 
patiens paterir per multas horas pc rfcrre fudorcm ad fpatiu, 
Icilicetjfeptem, uel od:o,ucI planum horaram refiflendo fir, 
it^ debiUtatijar fupradiifcum eft. 

Norandu etiam , quod fi ex hmafmodi pora euaaiarentur 
aqa^>qaod fecundo>&:tertio etiam reiterandusearum potus, 
quia qaancb euomantur fign am elt ^ quod uen eno fa materra, 
maitum imprefii c in cor. fed an tequam fecundo dentur^debet 
prliis OS abkijCanibGno uiao,uelacecoi&: tanc ftudendum eft 



::t> t P E S T E. T ^^7 

^ ^<jais rimaeritdi<5fecam aqoarumcaliduateni, qaai3^ ca^ 
0i£nii<ni^ffetime^amdiximtis,pQterir fcqueauims ud m^^ 
ximc mdilf aiition^^idaiRecipe r y^I;ieii3$Ja£^ 
neaafc& ck£iidaai^aajtb.s.-a^^ 

c4^:¥^>s^imrum param btiHianjc^pafteaico^ 

fione,&: fi vismagiis fortem €fle.deftilia><Sci|l Ya&:viMeo^- 

iSca^rcpone- Dofisliiiiuaeftd^ftiU^uiiw^cumdi^ 

Aliam fic parai^c coquaaircfadMitnaior,ftd.&: i^dk:e^^fcm 

an.dc.iiHUQt 5. accdopdi^H 
cam ©p|:arf<>^aiitsiGra Jato & ipacinm unim 

he^x torn dmikii^a<iteraas partis confumpc. ^CDlamii^ 
tamin phiaia4iki:capoa^:,denmr gutt^paaca?ad pr^feruaii-» 
d^<*^i^eiie?aucem correpto cochleare rum theriaca , &ial^ 

xgram fudare. 

Suntaliqai qdi ex ak^^Sc mirrha^&crocoelixK fic ^^^t; 
ponbnt ea in peiicano^-&:ia arenam ipfum ponuntper dues 
mm&SjUC leaifSme afcedac, tahdeoi feparant p^r aiemhiaim 
okiim a fecibus cauendo adaftionem^oieum hoc una cum cir- 
calaco per menfem digeri permitcant> ponderc qaidem ajqusi 
li,poft leraant > hiiic aires balfamixribuant » &ad coaferaan- 
dam faaitacem.vitam pcorogaada^& ad refifteadum omnibus 
morbisconcagiofis miraada cananc i 

Aatum porabilemaltipraspararidocent contra pcftika^ 
{y ncopales febres,& caatinaas , & alias onines contm hedici 
phtiiim,peripneumoniam,pleurefiai3marccrcconfamptois,& 
ad cos.qai fine caafa criftaniar.contra md[ancholicos>epilepci 
cos^maaiacos apopledicosj& contra omnes cerebri,& cordk 
2egritudines,qaod fi quis paaiuluna degaftari^qaando propi^^^ 
<^uus eft raorti > vi ram cias prorogabit , doaec faltem peccara? 
fuacoafiieri, & aUafaccreipatio aliquot horarampoteritsnSc 
aHa pr^arcjdeqiuibas inter moderno^mdefalop.Cajter^ 
quia noa inuenras eft hadenas modas foluendi aaram > ftnc 
corrofiaisa& hoc non difiblacum ab aiiqaibus^creditm cfle fi| 



T K A C T A TVS 

^eftum;modum defoibcre volui/quo fine noxa diffolui pot 
fejK:etcorrofiaiscreditur5& eftfequens* 
>^ Recipe auri purilimati ad libitum fbluatur inaquafonH: 
deindede ilia aqua extrahatur peralcbicumin balneo marise 
uon in balneo ficco,& aurum remanebic in fondoy hiimidu 
ftej&calcinamm,tdnccuficut cftacdpe3& poneillamin boc- 
«ia aitrea^& dcfapcr pone aquam meliis deftillatara modo im 
frafcripto quoafquefupernatet addigimm unum^uel plus> & 
pone a dcftillandam in fex minores >& deftiUa per diem b^l*- 
neo temperaro,& aquam meliis exirafae ; poftea aliam aquam 
xnellis iiiperinfunde,vtfupra,&iicfacies fuperpQuendo aqua 
di<9:am,& deftilIando,donccextraxeris omnem faifedincm ex 
auro^quWexaquafortiremanferatk.: : \. 
, Ettunciuppone daaqua viri5 oprimc, &: iepiies deftillataje 
qua foluatur ip{a calx auri dulcoracajUtfupjra dix:i>,quafQla- 
ta,abfl:rahedi£tam aquamuir^ cu alcbico^ ufqueqoo apcrfi r^*; 
maneatiniundojficutceraiau£oleum>ccafrumautbot^ > 
&:iftud eftaurtim poubilejqaodfoluitur cum paucoiainpin^f. 
biliflimo ex eo modicum . . , 

Aqua autemmelUs ficparatuT»R^dpemclUspuri:quantut» 
vidc£ur,& pone in boccia^qua; non & cum co plena>jDifi ad-t^r 
tiam partem, & immitte lapillosdaos paruos ad magnitudi* 
ncm nucisjqui in aquis reperiri folenr3& knto igne dcftilleri- 
rurin fornace, velin balneo manas>&dec ingeniofe dcftillari. 
- Et aduerte ne unquam deftilles mel^ vel tcrebinthina>vel 
mafticem nifimedianEibus lapillisdidis^ud arena^uel pulue- 
re aliqoo conuenienri,ut mafticis macis nj^uel fimilium fecuu: 
dum intentionem tuam ; iftiemm puiueres.prohibenc afcen- 
iiim meliiSjVei terebinrhin^j ut ego ctiatn fum expertus; 

Ficinus cradatu de pefte ex Gencili defcribit aurum potabi 
ie hocmodo^Recip.auri unc*i.(IimatiXuel fifolia auri fuerinr, 
contritiiUE fuprajquando aquas £heriac.defcripfi>argentum ui 
mim debet etiam meo iudirio^prius diUbiui cum faliua ^ ut in 
primo^uc fit) argen ti uiui uncii. mifce^donec aurum firdiflToIu 
tumj& fic in alcbico deftillatur lento igne donee atgentum ui 
uum per alcbicum fine deftillationem extrahatur^pofthac au- 
rum>quodinfiindo alembici refidet accipe.Cui adde aqu^bu* 
gloife unc.vii»&: in alebico uittep ponatur^ bene obturato , Sc 

tcnca- 



1> E P E S T E. ioS 

tencatur Tub eo ignis ptopprtionatus cocinue per tres dies^& 
tres no<9:^s ad alembicanduma & in fine h arrem noueris inue* 

t ,,A]^£c feciuuf Recipe mel & faao§ deexammp apum;!^- 
ael]^ra>cui miice ambram gdf^am, fpermi c^e» agalochSpi- 
'j)er iQngS;jgariopii,nucem fandalos,& aari parum*£li|3aatiiin> 
vcifiitu^ut {up in fimo equinoper di^s 3o«rc|ia^cs. 

jft^m deftH|a|>€p al$bicut^ in bainepinari^ , drindepla^iS 
ji^n^areli^rB conteres Igai^nda fi^er maxi^ore;& 
;4^|iiktajtn^d^^^ 

Tib^s.H^caqua aaruin folait^nam fopcriafofa^erdiqai^ 
; mmi^ fondo diflolumm ^vt de alio modo iUpradi^lo conftat^ 
. & fic meo iudicio in tcUigcquod fi mmm potabile indurctar 
aurumifan fando a|embici4erdyi<3^um, accipies^^ 
tudineni impones iai^iil^ 

Juj:^i:deix-ieris,& ica foteetur, & hocfolamma^^ 

Luks laodat quiocam ellenda^ ciim-i^uinfa ^lle^^ 
tian^jSc fimilium* 

Isloa defunt qui daaSjVcl tres gmtasoLe uirrioto,u€l fulfil- 
re cS vino altcratOjVcI cum decod:*vel aqui^ deftilUrefrig. & 
.exfiecaatibus prapinant^quoniam cum fit cxficcandum^ta vt 
fumma curationis fic cxfkcaciojvel Auicena refteex omniuqjj 
fententia, harcautcm mukum exj[Icc^nt>& citifllmeVniaximc 
conucnireaflerunc,& in prseferuando5& in curando cdamfc* 
biem p^ftilentemjVt expericntia fe nouilTe aflcrunc. 

Mathiolus etiam caparofam in aqua ror.difloluit,& itcrum 
cogitjieiteratis tribus, aut quatuor uicibusjda:que obolum in 
pefi:e5& yomitfi concitar»Cc£cera pr^terqaa^, quod adeo ca* 
icfaeiun vt vranc>vnde minus in febre conueniunt , admodu 
huiufmodi effe infuauia, qu^ ex calcathoparator videre eft a 
Galeno de Atramentafutorio,quando tamen ncceffitas vrgcc, 
& alia non conferant, de i{Bs etiam fecere periculum licetjhac ^ 
de caufa ipfe,fi iuxta ftomacbun^aaut aluom vlcerofafocrica& ^* 
feAio Jicet multaties ifthsec affiimpta ex calcatho ipfc vitupe 
.ret illis vtitur^ necmirumqaandaqusecqncoqwnon pofla ffS? 730* 
«xficcanda fant 6. epid- a^f jit j^etpro pof^ 7^^* 
4angf,& t^tioribus vcendum meo iv^tia ccetenimdc purgao 
|ibus uehementibus;^ide£aprap^ 

... ' ' " ^' " ^ ' Cap* 




T R A C T A TVS 

Cap- XL VIII. ^ 

A M vcrodeueniamus ad a»yo-ta aiiatc^ : 
pofita>nam pr^ida antiquomm pr^cipue; . 
abhemiftaru funt potius ; licet certc magni ; 
vfos^Primumautficanridot. ex ifeguin^j^ : 
VI alias defcriptioGes^, a multis defcriptas 
maximca FalopioGmitmmificGaU,d^At^ ! 

*'Uz%)kik^f:mntdy^ uindeiitiypiperisJ.&: al : 

^biyOT^SS^acorijef 6diphit,m^y cK^ia^ ammoriiacf an. ; 

dracm. ii.am6mi, opobal{ami> ieraims rutaj, filu^^^ cumiRi 
i^diiopid>amfi;,fanguinis anaris mafcu]i,& f^minx >ficGi, he* : 
clini&ngaifiis^'anferini fariguinis^ napi , filat ftris fcrninis an. ; 
^ncJi^.gcntia^aeimfol^J,i^nc^rotund^^fl^^ ■ 
i6iaramficeanim an.draC'iiii. pet^ drac. v. polii creti- : 
iri tantundem^einnamomi d^c^vi.fiorum fcor^ dracvtii mir i 
rhas nardi an»drac.x»croci drac.xii.cafia? dracviiixonturaj cri* : 
brataqae diligencer melleattico decodto fubigitOjexceptis in 
pyxideargenteautitGr,vtmaximo medicaments. 

Antidotus ex centum rd^Lis CQnftans^>yrkIe hccatoniivig- : 
tnaton dici tar,qua u tor i n qui r G ale nas cam p r a^par a^ii Cx(^n 
ad omnia 3 peculkre atitem ad lechaiia j ergo €f iam adp^tou : 
meo iudiiia.Recipe autcm. 

Abroroni drac.i.s/ariilaldrac.xx.aeada; drac.iiii.baccamm i 
ianiperijCafnis tanmndem>croci drac. ii. affari draciiii. anifi i 
drac.iii*amon:ii dracvi.agarici drac.iiii*frii€cus balfami^bdeffii ! 
an. drac-iii & cbolii balaaftii dracbJi. gentians dracEm* iiii, i 
iocd dolcis radicnlas tianmndem, rapi femibis drac. iiii. ueliit 
alif drach.viii.terr^ fami^ draciiii*alii draci.dauci femin. dr* ; 
iiii.rad.dracunculidrac.iii.oboLiii/eniia.crifin?a^ yris : 

illiricas dracai.mirrhse dracvii.oboliii.zinxiberis cantundem, i 
rad.crittgiidrach.iiii.obolii.thiafpis drach.xx. conizas tenuis , i 
fine pulicaris minoris drae^vi* oboLiij. ciperi drach.vi cicu tas 
fcni.co^ draGi.obol.tres,ame©s drac.iiii. fern, cnici. drac. vii» * 
ob.ii.cmnam.dr3c.wcofti drae^i;ob,ii,eaffi^ drac. v,obJTf. 
jfijcci cientaurii drac-iiii* ob.v.caft^ei drachm vi. calami odor ati ; 
drac.ii#fccttndum alios dr#iiii.gummictrui.catrdanaomi^dra.^ : 



D € PES T £• 1 16^ 

dtzch. iiiLhlum tarimodem viemJurrlMErlajBChu^ 

tharis 4r, vl.0b0Uij.fem.f5niocir.vj. kchry papaoerldf ^^y^ tide , vfrfe 
mini) kmnif dj:ac4iit.lKeraiti dtac.i*i^ "DiofcL 
meUjden.x.fanguinisanatis drac. vi. nardifyriacse drac.yi*oS» cap.i^^* 
iii^nardi gallic^ dra-viii.xylobalfeun dracJii.qpoponacis drac 
iii ormini fem.dracviiineraorum alboram drac^yiiir 
cedtdx^tcviopohzlCsmi dracaiupelecini dracvi.polu4rach*y« 
oboLii.foliorum polygoni dracix rad.hclenii drach.v.oboLiii. 
petrofel.drac, vi*oboUi.qmnqae fotii drac. viii.Ii<juoris peace 
dani dracviii-piperis nigri dracv.oboLiii.& albi drac iiii.ob* 
iiiJongi drachaiii^alii drac.i.ftinci drach.iii.refixi^ terebinthi- 
nx dracii.rofarum jficcarum drac^viJagapeni draGviii.ft5cha 
dos dracain.nucIeorum pitai ftiiftoruin drach. vi. iunci rotundi 
dracaiii*pbai.vu£e paflfe carnis drac iiii-ftfelis drac v. obql.ii# 
fem^paftinacas drac.iiii.fellis tauri drac,v.fellis vrfi dracv.cha 
masphyos drac»iii* fcra.pfyKi draoiiiichaoa^ryos draiii. fed 
mi friiaidrac. vi.rad.confoLdracii*fummica^^^^^ fcordii drac.i» 
obolJiii. herb^pediculari^draav^ftiraci5 
trifoLdrac. x*mxdili fieminis dracii, (quod CcQ^mu^CM^^hB^:^ 
GCumi>^ noa ia9enia£ur,^£erum:ie{eli poneodam #jr^£?m 
ut S> de SimpL medic. fac.aGalcno habemreand^^^ri ym 
omnesfortiantur) foliorum teucrii,qaod noanullidic™? 
cbam^dryn draci. bypocyftidos facci dracls. fern. dt^^<^dt^ 
iLthcQj^omid drac ii. <x>tyIidQiiis rad.dractob.iiia2ini;&J^.cl 
lis q.£^o ainum non adiidoJiajcGalemis. . : 

, Et quia medicameatam fatigoine mircent.muki>cum 
iliis amicLmaxime com medicamentode (i^pis ^licec io paut- 
ca quaatitatc,neaIiorum operacionem impediat,ideo medica 
25:^cntms decoep^ddcribereTolai. . . : 

Rccipec^pas daas albas^uas excauabis in unaquaque 
pones an tide ti pr^didi de fanguine drac.ii.-velalteritts antW 
|k>^^ Gakn0 de&^t§^ttt ntichridat. pofl^ c<^ue c?pa$ in 

c^^i^iolurimm^uisiacere^addef^fe^ 
J?i§A!idaliad^odexp£:dkeii^k " 



- MathibldS capideG^a3.iaq^ Gjp^lalbi ex :^tci^^a 

ta%qtteerej^arpera£iiisiis,quipefti^^ ^ 

autbcrfe^drumv&poft^^^xpriiwunc^oucid^ia i 

ibccotdrmentilii, del d£ri , & addi^a quar ta parte fyrupiam : 
dc limoniblis pFopinanc. : v 

' Et quia quida ait fe pr^feruaffein^peftilcncia, cum elcdaa- \ 

rii A rnaldi de V ilianoua^ideo hie eum uolui defcriberc. KccU i 

pe fetn.ianiperi drac.ii.s.gariophylL nucifm* zirtzib* zedoariae : 
anadrach.ii.iariftol.ucriu{qa€jracLgeatia^a^ 

herb^dmidsjdi(3ami,rad*enute:cai^^ : 

roniei,icm.acetofe,cicriaiiini>gai^^h ^ 

Kmi3,tcri^a2 figilki^^fcoxdiirofl^ s 

margaritarumy fbagmentomm .2.apKyiiifmeragdi>coi:^ x 3 

ramiComk^ermBy&idra^faito^n f 
ffet^loHicK an*di^;CQB&ruae:xofarum,bagidife,naai^ 

-to.vnc.i*^ Iib*iii.£elei2^arte3cain aqua fcabiafe f &5 S 

xo&um^ mafcam aydey^equeuolai omittitje^eftd^Meou^ 

quod a multis exroHitunRedpe crgo-ouumi&: reicdo^iss aU I 

biimine pcr foramen afaguftum impieatar cxoco^8c igncltazi£ i 
fime teireatar.donec 

ouum in pila c onrundamr minu tiflime , ut cortids reliqiiiie: ; 

Hon appareanr, huic pulucri aidde medictacem om , fem.icra- i 

cjeyradaormentilla^jdidami albian.dracwii*fem.^^^ i 
di,& acetofae an<drac*i.s..nuds uomitas dracicoma monocer- 

uini^uel ceruini fi primo caremus drac s*tii€riac2e:magmac ad- i 

pondus omniunlj& in .mor tario ibrmeniur troc.dofi^ drach.i. i 
i^urat, & prafcruat ; , . ^ . .^.^ 

NoiT reprobandum credideriiii antidonam illam^fle^qaam 1 
I tmfath ^^^^^^^ libro'priino in fine dcfctibiC5& earn adti^foiomiii^ 

ne fm m' maia paxar;qaam^quilibei poteft videre , fat fit nctaffd locumy i 

&cuniDiofcw.dixiircjopoi;Ec«aprifcoram fen^^ s 
" - " " * ^ bcrc* 



4iarfeod.^b.& alia huiufoMi qiiarum defcrip^apii^ quoijuis 
inuenies^licececram a mulci^^^ ut alctierm. & jJfi 

gemrniu^rinc^?c<ii^>& cciamconfc&iodeJiiagmcIiis^tra^i ^^^^ 

5 Antidotaoijtaqai^n^jualcrad hydj:op.{pld^etic;ttiiSi^Ates> 

rhalia u^nem > & matetiani aim ©armpcoriam 

Jiabentem , & i^ep:eaoiam . A nconii Mujfe , inqim Gj^enu^ j^deCoi 

quando ergo iapjradi<aos a pcfte rcntamus pr^feraare;ea.utc med^fM 

jpijJ^R^.pipeoi,^bMi^^ 

cardamomi,myrrli^toJfan.d^ikxi%^^ 

fulphiiris uiui draGvi-corncam^radjanE 1. corticu mandrag, 

^md\<^maif^. codi <jX datur 

his qui per cireuicas infcftanmr magnirudinc nucis , ponricaj, 

x^^Sti§f^a:ii^^-t4?<>ife W^Q ittditioxempore i^fttSj^i 

. > li^^ ipiifch|e^^i>5«i^^a^i«^ Mqntagriana ia , ^ ; . 

J^r4^M*^flb^s^^ alias antidocu^pr^tta- 

fie^&U€'pra wlig^ lccap*ii»di<3:a * 

mi^;itip^k :^dc^r ja?i%55otdi^ an.drac^^crodibap*i»^rib 
pliyiLh,erb^0C draas-cornucertti fcriip.ii, fandal rtd). icrup^i^ 
(^rairab.j[em*acetofe,aa,drach.s.^^^ 
^ccicruitt;^kd.diegemmis anvdrac.i.s, camp 

rupo dc-citf o^y^lde ribes £pil. ; 
> Puluis Saraccniei^ I>iui0osy^ pras* 
par. vnc.i.^.Cinnam*vnc,i.^^d4i<^lait^,&: carmencill^ an.viic& 
radaanici auj-is^Iogoang^lic^ rgd. ponimus , coriaad. pra?par* 
aa.drac,iai.reub.cledi drac,ii.t€rrs figillat^e,zinzib. corticum, 
-cicrijbeen albi5& rub*coralrab.fandal.cixrin. limatura^ eboris, 
margaricarum an.dracii.chard^asjmacis an,dr.i. fcm*accto&, 
cn diui^ y poxculacae^ fppdti> lignialo^s.offis , e corde ccmi ana 
Icrup.ii. ifet^ coipbu|be d^ac.s^limatar^ aurij&: argcnti an/cr. 
iquorum loco/oL aari^ & argcnti iri portulaoc redadamodo 
anredido pone^ atnbrie gr. vi.fpicas nardi gr.iiii.mafci gr .i. yd 
httius locp camphora? gr^vivoic^rim fcrupAf*p* 

. E c a Alias 



t a A e T ji T V s 

Alius pro pucris criam^tr^mic^fJs,Reci|i.£em,lanto^ 
aceto fortiffimo per cJiem iafiifi, iK)iiar^ 
foil an* vncj^rad^ia-ami^rafUr^ aco3^ vffi, lisnxaulium 
aa,4p,iLfeiti.ciOTvCorrica i-adicumtor- 

f %t^iicUd^mnd-pr^r.an.ciradi4i.s. fe^menforum zafiri , 

cmiihi(b»fem,pb ii. oifis ^cordeccrut ^xafur^ 

mchar^acua»cum aa por^rfac^ , T 

. til>«sd^mr^cujnt3f)odko}ai51:isaftipuk^^^^^^ 
^rmari ^um aquis^ ycI rupode acido dm , vcl fiau^ 

■•■ '^'i-^ ~ -'^ ^ ^ Cap,. .^Xtl^. - 

J^^^Sj^S T quoniamnondeioat^pcm^a^^u^a^t^ 
f^^^ primtc yen enamiiyntjioquitGak 
I. ^Fitc M^^^^ ^rit inconucoi^bs^am^lui^ 

ho capii famjicet^tizm non imatilia fiinc ad pm^femanduiii. 
^ £go fofco vri theriaca,Yel iBiihridato, vd alio ex di Sis an * 
Motkm^ximczmid.cx fang, cum aceto > fi feb.^deft diflblti-^ 

Sttm^yelarandom autcin tegioni 

a>rdJS^ paMfeus maaaim^pedam^ temporum icpida. 

Balfaj^jim id^ pr^ftar^ cr^imi'^quad verum imm: de la* 
Ms expOTtatar^^ wrafunt <iu^ Alpinusalfcrkcap. de Balfa- 
^1 oleumdefem. atri,<juod ii tpcr «x preffionem \ eft etiam 
opnosuiQ* 

Simile oleum 4e rcorpionibus fim 
fcmpie^ pamur ex icoj-pionibus num. &oleun^amyg,a.ud 

^^Compoiiaim dit^orfiii^ fotet. fimplidox Wis^ 



am 



BE 1^ t S T £. TTc 

-quunttir ac!i€<aa aqiiaC vrfdeftiikta lits>c^ia£ dixkmts pefii 

mo ; buUiancadiiqiioriim corifdn^pnita vr folam rcmancac 
oleum.In colarura irnn^crgaoair rcorpiooesnnm.x^J*atquc ita 
fiiffoceamr Contineaiur vas in furno piftrinali , vmie fufctra- 
ihispaois €ft>ideiTiqiie bene daafas fit,dcinde icca falubri fa 
bkdoacere.fiaepalea milii , aut purgameatofrumcntifunda 
vafisjreponacur. 

Etiara oleum ie Scorpionib. defcriptum ab Andrea Math* 
fammopereiaudianir.Faliopius fequenaUbentinsarimr>& di 
tit fe iiiiiiscompofirioi5em habniflea ReuerendiiSmoCardi- 
nali Rauenate^qui tcftabamr fc bsthmffc illamdefcripwPoii* 
" tifice maximo Leone^a qao poftea£manauitok Mathk>ii>pu* 
40 ego tale e£feoleo Magni Duds HctTari^q^od pra^dicarar, 
taqaam res dialna, Sc certcpra^ftanriflimum^ft oleu^vt etiara 
eg^ obferuaui,Fallopiu$inquiC:,e:godamoiaximam fidem ha- 
Beo5 & vtinaiTi iraverfeispoflem illutncxtoUere ficuri expe* 
rientia comprebatum cft^^ & fubdit>tiidi pr^tcrea deftiiiattitn 
hoc cleans a deftillatotc toll] tettij5& aqaanriiuifleiJeftiUatam 
gnlHaiiuctJtidiiSinam^Sc eft ciri habeo in- 

-quit "dam? ampulla iitliJs^ i qnati^ fexAioin iiiaxHi^is occafionib. 

V fus eius eft in veneno a&cnpto per cs>in viperarxim mot 
fu^inqmiuetmibns^Scirih^ibom^^^ pullaa 
tcs aneriasapparoaies mantrntn^ &pcdtim, & temporum, & 
cordis rc^ionejn ^& dorifom> ter, & quater intetcedearc fpa-. 
tio fex Itoxarnm.ab tina aiicead ^iam^& fic paramr.Recip:oiei 
antiqui S pofltimnsc/eQfiim annoriim.Sin minus. Recipe clefit 
^liuanirn trsaturam^ & coqaatur diu in farragi0ea^nea,yelfer 
xea^liuius olei RecipeUb.v.terebimyii^f^prime, vnc^yi* 
eufoxfeiljCaftorei an.draca.lumbricoramrerrcftrium pr^par^- 
iori3iiinomaIuaticoman.s»niifi:e,&CDl|dcaom inyafeyi-^ 
treo,& buliant in baiaeomariaf, Ipatioofio , yet decern hora* 
TUfn -poftea cola medicamcamm pi^rlinrfiam parum^n^qae te 
mie , nequc cralTum 5 fine jexpreflione addimus colaturas 
in diebus.i^mai!an1>usfco^toiies nmnero i8o.& duasm- 
peras f^mtnasdifieftas infrufta cum capitibus , & eaudis 
fangaiuejh^citaquebuiliant iterum^poftea exponc uasfoli ap 

pea* 



TRACTATVS 

- penfcm^cl coliocamm^io uafc pleno arena per die? ^^cemiS i 
, diebus CMicularibus 5 hoc ia4lq a<|4itnus puluercs huiulmo- 
duRccip. pulucris zedoariae flause,rad*tormcntilk>rad.genna i 
naj>raddiaami aJbi,fad.ariftoLV reubarb. eledi an.ynci. flo* - 
,rum althe^,perfbrats>cbuli5roniin.ficcatorum omn^^ an.m. 
s.thcriac^,mithridati an.vHC.i.mifce,& in vafeuitrco , uel ui« - 
rreafo optime^claufo/epdi^ur fqb fimo equino per 40. dies, , 
oiel tfcvd .9o:{ecfida>qf rcqnirit necefStas,& fecundu ^ qua? i 
rinius mcdicamentum plus>vel minus co£tum^ hoc fado cole- 
tutmedicamentum>&ferueturin uafe ftanneo,iielargenteo. 

Ex^rfenicochriftallinoinfacculo pofito fit facculus appli^ ■ 
c&ndus cordi, vel ex ciufdem arfenici chriftallini partibus dua 1 
bus , & una parte rifagali rubri <:um albumine oui formatur 
placenta mifcendo omnia finiul{uper materia metdJifajCrafJ- 
^cudinis uniiis digiti.ucl formatur placenta^ex diftis arfcnif o^^ , 
& rifagalo cum mucilkgine draganti , quam coUo, fufpenfami | 
c cordis regione.uci fub axilla fmiftra geftant. Cuius inucatof e 
fhitlacobus Carpenfis , & iuiat Failopius millun) prasflan^iu^ ; 
medicamentum hoc inueniri> & cffe maxitxiam f^^^ I 
pr2^ferUandam,& curandam p#etn^nani a |imiUtudine %bft| . 
tiaad fctrahituencnum iacorde^4^^>^i^^W>^^^^ • 
iHicnfem,pr^tcrquani,qupdeKikpandpr^^ 
acripurri ^ utdicit Failopius (Cr^fdoJ qui non folet naentiri^ 

Parari poflu^riaqculi ^x %radidis hcrW$^& i 
cx earum Ipeciebus appUcandi«gioni cordis jut Recipe roia^ 
ram ^ub*iaiKlaLmb.coraLr|ib.ip 

aloe&5cbr>am^gariQphyH.cor%a erga 
Ipecies diamarg^r^inie|yMel rfiar non eftfeb- ecies^ 

decxliam.Avdd^>^??^«H%prffi««ili^ ^ 
in facculo ti-odo in granajqpi regioni cordis applicentur • 

idem faccuius in aquaroC $c aceto cum fpeciebus temper* 
madefieri potcft, & exprefFus cordi applicatum in caufa cali- ■ 
da5cpithemata,& alia^ut un£eionis peie c.de Caufone . 

Mon defuere qui djxerunt radicem cllcborinigri^fi in cal(^ 
nei cu tern prius perforatani inferatur a peftilentia prasferua^ 
£. de Ret. |:c,rcmedium fortalTe a Columella dcfump tum>cuni a peftilcn t 
€Mp*6. tia grcgcs carat> radicem enim ellebori nigri in fturcm prius 

cur^ 



^texiilcifrj »t ipjfe docet {aferir ^ cjoo rcmedio mc^momms 
tiis«^rbi;pmne vii:us peftiicns^ia earn paxtea^ eltekur j-tic uel ■ 
ex hocconfter^qaanrum reualfio ualear.Sxmile eft quod a fide 
dignisihabui^canem^ fiocam^ritanucis vomica? emoriemem> 
/e<9:ione extreme pards aiirfe fanari yobdolorem ad cam par-f 

Cup* L» • 

jE c quidcm pto prefer uatieiie abimde di- 
dafuat . Veruntanien cjaoniam omncsprac- 
feruari eft impoffibile^imo quod mulci iicec 
optimis ufi remediis ixoxam minimc pefti- 
IctKem effugare poflimt , ut de fe ipfo referc 
Guide J ideo medici, &c maxime Chriftiani 
munus eftvofficiam fiium non dcnegare ajgroran£ibus;licer.ii, 
libentius fubucniamus iliis>qaorum naturammorbosipfos vi 
<9:umi£i ccgnoicimus , quam illis quorum morbi namraipfa 
fortiores eSe videmus>non propcereaiftisj&: miferis denegan * 
dam eft auxilium , quos cerco fcimus perimros , fi eos uel prae 
meca> uei aliam ob caufam dcferamus*^ 

Non tatnen indifcriaiinatini ^ neque temere iilis fubaeniea , 
dum eft>fic enim promp te,quando adeft conragiu ni, & medi- 
ci,& aftantes omnes inficereurursquod edam efiec cacifajUC ia 
dies magis>ac magis rerperet malum, q> uel ex Hiftoria a Tiia 
cidide relaramanifeftiilimum eft, cum iuiaria Atbenienfium 2*Pelop* 
caufa potilSmafucric morbi, tarn immaniter {kuieatis , ut ex ^^m^ 
ipfo manifeftum eftjergp cauce iftisferuiciido^& amimini- 
imo £ fieri poteft pcciculo, id quodiaccrc procurai>imas ma« 
doinfiralcripto. . : 

■ ImprimiiantequatB curationcm tentent , prouideantcor* 
pusprseparas^o 5 vt ^tea dixi. Agcns eaim noaagit, nifiin 
patience difpofito-Sinrpr^rercaasgrptantes in camera apena, 
^euenjtata^iflquanuilas expcfte fit mortuus, multo minus, 
tn.^acadaucraputridainfepukaiac^ntjobquam caufam fo 
km &peortacftp«ftis>utfapradixim . Necenimcredca' 
dnm eft his qui dicunt , cum corpora mprtuo cxtingui etiam 
e:eftenum>eoquc magis,qaia,m cij Tht^dide iam relatum^f|, 

qux 




T It A C T AT y S 

^(apefte capicbaaturjin^nifem %num in ipfejfemk^ : 

femixiariapcftist ; / 

Hon fine antemplur^s agrotant^s m ana.camera,nam qua : 
j^urcs eoimpurioraerj& obi4>& medico3& aftantibus pcri# 
i<aii^or,<|u^fi^^ i^^miorfocritacrcamem, obcada- 
tierainmcidftentia primo promdcat,lit^^er»£ac4 deindc e 
purgetur aer fufdtandoiieam ia ipfacamera^& fuffiius exci^ i 
tandojdc quibiis fuprasfc interimiAiadamr camcra,ut fic ua« 
por iftorum, & ^aisipfc uires ftias inaercm tiielius impti^ : 
mac^&pofthoramapcriantur feneftr§,&ianuf, cx parte quj : 
Septcntrionem fpe<S ec,modo ab ca peftis non proueniat. 

Paulo poft mcdicus 2p{e> cum face in manibus acctnfa , uel 
Cum magna candela, & (^ra, & cerebinthina, ut fit parata,ac- = 
cenfaqacjiDgrediamr ad ^grotantem.Abluas primo manibus i 
Sc facie aqua , & aceto^ uel quod melius eft aqua rof. Sc aceto, ; 
tofato* 

Ec Tpongiamin his infofam * & poftca exprellam naribus 
luis admoncat^uel aliud iimile,de quibus fupra. Interim ore 
Contineat,& maftrcet>cinnamomum,zedoariam , corticem ci-: 
trijgatiophyllossaiia ve fimilia* T 

Ingreflus ad r^groraiium 3 aaerfa facie ipfum audiat ^ ira vt ; 
nuUo mpdo halicam cius recipiac.Proptereainaldori locopo i 
uatur £Egcr , Sc H aii qais Ipirat vcntus 5 adaerf usipfum fpiret : 
^Bgrotamem* 

Si pulfum tetigeritjCaueat ne manus fuas fudore^aut halira . 
pucrido comquinecj acproindepromptam aquam, &acerum ' 
habeat^quibus ftatim manus abluat j mukoquemagiscauear»: 
ae aut f^mnc,toc puteie coinquiner>fiu miuus fiatim,.u t di t 
xi prouideat* - 

Si vrinas conrpicic,caue4t^.ne c^ior illarum fuas narcsfe-i 
tiat , quod fi vel inaitoidc6cingeric>odoret pratinusaquam^ : 
& acemm,&perna^es etiam trahat* . ' . i ^: r 

Cum fe ab^grotanc^ expedkiai i^^greiro thalaim>cmrfu^ : 
&facian,& maotts.vt fopraa^^ potefti^eilmjcutaalia : 

indoat , (di^m qi^mod^hi^fmmimmA 1 
€^flarus,Cpria5 ia&Gc^e aoi| po^^dr. „ , ; - _ . : 

£f poAea alia per^at^ qua? depr^marioiie ancea di<5k i 

func* 




B I PES TIE^ n j 

i|int.Sab qtiU>as A tfta coimnebiamr^qiut tamen darions<l» 
Afiar gratia aaki ficdicere* 

Cap* LL 

VnATtaHE^ veto m^borum peftilcti* 
tiam pea^fappofitis^qua: ad hanc rem per dne 
re diximiis Tra^aeu {upcriori de Communi- 
bos xm>riHS,ad paaca reducemus. Sunt enitu 
iadicatiotics carandi t quasdiximps de aiijs 
mo^is^iUis taotum addcda eft indicado> qa^ 
defamimr ^ipiis peftis femiaarijs.. 

Cum ergo rfc fcbris pcftilcntis axrationc difturifimus^t 
qu5 ccmporc pcftilcatix potiffimuni inter alios morbos mor- 
talcs infcftac3& qus tanquiun pro cxemplo ad curarionem alia 
rum morborumpeftileatiam nobis de(eruiet. Optimum fo- 
re duxi indicaciones aliarum feb*putridaru curatiuas breuiter 
hie recenfere ^ qux Diaino adiuti auxilio cx mcatc Galcni re* 
feremus Tta^fcatu no flxodefeb. -putrid. 

Quibus indicationibus addemas cam quaj a £em. peftilcnti- 
bus defumidcbetjeaautcmeftproprie aiteratio per contra* 
riafa<3:a, &nott folumpcrcontraria, cum alterajucl urraquc 
quali tate>fcd eriam cum his,qu5 a tota fiibftantia aduerfantur, • . 
Sic enim qujc toto fui gencrc fuat preter natura alteranda * ^ 
funtGalenoteftc. . * '^'^ 

Dicebamus itaq; antequam curationem ag^cdcrcmur nos 
debefc bene cognouifle fiircm , &^us fymptomata , fi qu? 
aderant;&an diuturna^an acuta eflet^&cius tempora,& cz\xm 
lam,& utrum effet coatinua , an intermittens , & diff<irrcnrias 
partiam,in quibus accenfa crat,& tcmpcramentum totius,& 
partis ipfius^ 5t pr^ cipue eiTe confiderandum » aaputreia&ia 
#&t in coto^an in aliqua parte» & fi in toto » an in uenis , an la 
omnibus partibus <^nofis,&fiin vems,an in maioribus intec 
aias,& inguina^an in alijs cxiKoribusj&fiio parte, an in venis 
veacriculi,aa tcdnorisjan pttlmonis,an aliaru partium;& fi ia 
parte extra ucaas cxiftente,an in mcfer«o^aae parte ^ cixck 
i^ypochodria,veletiam circa partes carnofasaliquas. Confide 
^damquc cfle , an in parte aUqois cfTct t alius cgregtus afe^ 

Ff ^lus^ 



Tit A f j4 ims 

vir^jvna cum aeris temperie,&,vldjn^:^n|ei^ -ms , 

rutem cum morbo^ & tunc quando febris non^ilec cfefperata ' 
aggrediendam eflecu ration em. 

Curantes eas aurem indicationes defiimebamus ab his , : 

xam^ dicebamas^^o^jg^Eujn^ : 
jiem^fidic^ii^^s^eco^^)^^ {ui|^fiu;^am, , 

, . E;sc^hi^<ji^.|>r^cerga^^ fUai-pEU'Ra in^ i 
pxv-z£^t^^qn3^iri^disj^ cura^ida^raj^- -^^ 

. . ' Akera a pn Lr^diQ;^a qua^dux faaiebantiir infeia«>^s,Yna ; 
ab eo^quodpucrcfactum eft , quod fui c^c^mom^i^^?^^? \ 
per vrinam>dpie<itipn^j^{udQre$y & alijs fimilibys qnod vcro : 
xcIiqaumefatdei^oSjcab^^.a^iuft^ : 
Bere. -. . 

- Sepandal^dieatioa p^tredin rumebatur abeo, : 

^uod femipiurid.Lim cancum erar:> quad ipfum nulla euacuatio 
Deindigetjied folfi ad iufta (ymmecna reduci debere demoa'. : 
ftratjidqaod dicebat Gaieaas fierimpderatismodbas > fupec : 
qaibus>& geftadoDjeSj^ fnjftiQ refrige-- ! 

rante perfpiracujfiae id fiebat^quod ide.m eft ^ adhibcndo mcr : 
dioGres dimO:done.S yyna cum aeris bona temperie^,&: cciam ; 
Mhibendo.alia>qu^j&calo:rem pr^^rnamram auferrenr y vt 
fic^^alor namralis olSciaiup/a^ngi ppfrer5^& ex« ; 

iiibendo;,qu^ humores ad putredinem per calidam>& humi- i 
dam reG^ntes^eorrigant-i : . 

Defumebaturmam ii^^^^ 
iu.m vna era: prphibitatranfpiratio faita , vel a mukimdine ^ i 
vel^ cr^fjcic^yel a cobre htimprum^qua^ fuo concrario erant i 
auferec^da HHikitudo cuacuatione ^ craffiiies acrenaarione^ dc 
incifioncjen^r abfterfione vProhibeatur enam rranfpirario a i 
conJMp^auhascaufis^quasfaadere oporcebar,& adenfanubus : 
^uas relaxareeracppus* ; * 
. Alteram patsredinis cauiam dicebamus cffe externam ncrti-* : 
pc feminaria ifta peftis,qijias & pucredinem inferanc > & calori : 
noftro a tora fubftancia fiint adoerfa^acpropcerea his quidena : 
qua^putredim, & cins C^S^ refiftuat explodi poftulapr, fe4, ' 
moko magis/his <|u^ a^xoiajfafeftattda Ulis igixmca fane , anti*:, 



D IE P £ S T Et 214 

<l6ta> ^ Alexipharmaca vocancqusefi toto fiii^enere iant 
prasternatufam qualia Yenena,virufqaeanimalium;airerefitur 
& etiacuenrur,mquic Galenas de Conft arr.med ip. aiteratio, 
inqMic fit ptr <:ontraru,(^ vehora fiibftantia adu£rfanmr> 
vel aicera, vei wraqae qualitate , euacuario aucem fit per ea , 
qu^ uimartraiiendi habeant. 

Ex qaibus omnibus conftarueriflSmumefle^quod fupradi- 
ximus in febre X. peftiknci nos habere eafdem omnes indica- 
tiones^quas habebamiisin alijs piuridis^&pr^terea aliamde* 
fumptama fcminarijs peftiicntibus* 

Qh?^^:^^^^^^^^^^^ > ibidem ex raente Galeni 4iceba'^ 
mus , qitod cum pltiresin hae-febre concurranr indication's^ 
non iini cantum^ fed omaibus efTe attendendam > id quod per 
ordineraibidemjfecundum Galenumtradimm. - T 

-Nifi forte interim ;^liqaod fymproma fup^ brd^ 
nem perturbende qua re ibidem* ; . " . : ^ 

Dicebamnsqueorcfinem effejiut primo a aenaefeifiiofierer^ 
quando euacuandaerat mukicudo-paftea qa^obftra^lioncm 
auferuni adhibenda>^ putredinem emeBdabanf^adh^c^qaodr 
pucridum erac per euacaationes ^ tarn per deieAiones , quam 
periirinam efFandere5& alias aiasconueniemes ; habkafem- 
per ratione partis afFear^.&aliorumfapradi^oram* 

Quare ticec omnia j, & nos faciemus ^ & qiioniam pr^ipue 
cor^qucd eftfonscalorisinnati in pefteafficitur adi<3:isiemi- 
nariis > indicatio, quas ab iftis delumptajalias omnes fnperat^ 
ideo femper hocproc:urabima$> ut di£tis antidotis ipCis femi- 
nariis adtierfemurj&eaa corde enocemus, & cor ipium cor* 
roboremaSjUt iilis pro polle refiftac* 

Mxc quidem ab his qiix (ant praeterAaturam defumpi^ in- 
dicationes exiftont; . - • . . . ' . 

* Ab his uero qoxl^mtiectmdum nataram,diia^ erantpctifll 
munijuna a temperameBC0jalteraauir£ute>qu^perfimiliacii 
ibdiri poftnkfit. ^ ^ n ^ : . 

Quare cum in omnibus morbis maxim-afit femper haben- 
da ratio uirmm^qua^ indicatio femperomnibus aliis dignitate 
ptxftaG^^quit Galenas quandoquidem iilis deficicntibuscas- 
V tera corruunr.ha: in pefte potilEmam cailodiend^fant , qux 
jpriausendmdiSbusciiifEme^^^^c^^ . 



TaACTArvS 

Dicebtmiuautcm mrtscoafUre extriplidfubfbnria^irit^ 
fQU4aiabftanaa,&: arnofe>& quod anaqa^qac fibi fimiW>a$ i 
erat conferuancia^* Spiricas refpimiQne>tr3.nipira.rion^^^q^ 
& uapore, qui ex langainc of iiar. Ec prsctcm prohibcndof t 
qua:£iblUntiam illius a{tcrare,caacuareue>& ijorf umpcrc pof 
iant> quod maxitnealcxipharmaca didapr^eftafepoffunt . 

So lidas partes, folicio nummcnto. 

Carnofas aero nutrimemo, quod mcdiam namram habcat : 
inter httmida,& folida corpora, 

Etquomam,«t bene dicebat Galenas nonfempcrmter fe: 
C^fcnnont h^e omniajfed inter f© adaerfa5ta:r,ita ur uel air- 1 
tari morbus no» confer tiat^uel e coticra, oclcaufi fcbris, ipfi 
fcbri aducrfemr,u€i cft>quodcontraindicet,au:aaon!s: 
ipfius fcbrisiUelcttftodi^ ipfarum uirium,ideodicehat Galena 1 
quod cuttc fDaximum omnium aggredi cndum erac , atque ci , 
iiel ib}i>uelm^i$>quaDi coeteris {abueniendam.SoU^Cqaando : 
nifi ftadm<Kxarramus pcrniaem pr^fcntem afFerecNon folip ! 
icdiIli,quo4 ms%is urget,aItero non negledo,quaado non ta-i 
turn qrgecut prffcntcin pcrniticm timcamus. 

Quj maximc font in pcfte obferuattda»i aqua horrcda 
cmaia,fed nihil mag^s horrendum,quam feminaria di<a:a;illis 
ergo multotics folis coa£U fumus attendere,quando fere fcm; 
per,nifi occurramus^prf fcmemperDiriem afferrc folenc. Sin 
minus cantum femper argciit,ut illis ppjdpueJicetaHa negU-^ 
genda non fintjoccanrcredebcamus. 

Hat funt intrariones quas fcmpcr prac oculis habebimus ini 
curarionefeb*peftilenas,& potiflimum eIigendo,qaa?plures. 
fimul adimplent^ut font firigida* & ficca , acida nif$camcntt^ 
& akxipharmaa,qu5& febri,&putrcdini,&enampeftilen^ 
tibus femiaariis rcMlcrccredanmr;& exdiftis incentiombusi 
ca excqacmur , qaf poterimus j eft cnim quando folis alexia 
pharmacis,& uirqicem corrobaranriiRis,t6 cAis,cum medicai 
mentis^ po{{$mui5,ut in diatia,& heftica; in pumda aatemi 
fere omnia centare poflumns • 

Vcemur aucem ad exequendas di&as mtcnoones' infkumea; 
ds foli tissue ibidem ex Galem decreco dicebarmis. ^eta mmzi 
xum,pharcEi^!a,& Cfeirargia. 

Ncquepropterea minus foHcai eflfe dclK?maf io curanda 



B # E IS T E, ttj 

i^um <;um mortc terminate (olc^ntccSecd cnim cnm pericii 
loaUquidfecerc,yUnona!iavia^aatrari^ {koSc^mdk^^ 
potias <juaiii:inf cncatuin morb^ 

cididi5 cxemplo probat Galenus, & y el agen tps aUqiiid ^cu^ 
cliiari> Ima^uod vei Acri| teftiaionip in pcftc temmrit? pc^ 
ciditari conucnit* 

Hoe vnum^animadaercant bmnes ^penculuto efle in mofa^ 
fcrpic enim , & cita penerratlQcsifta,ac,proinde quam pri^ 
mum^ybi tempore iffo homines corpus grauari fenfcrint > ac 
laflStodinc quadanj appcchendi5& caput dpiorcaflEcijCU qua- 
darn inquietudincqua BodcprarapueinfeibOTur , ojm yi* 
riam^tam vitalium , quam motiuarum fefione nonlcai , licet 
fcbris,vel nalla,vel leuis eos infeftet,iibi veiocitcr, vt Aucnj& 
tctur,proaideant,nequc maiora cxpci^ent figna , caque felb- 
cia adeo,vt mcdicoi^ etiam non yulgares fi^pc dcdpianr* 

Inprimifque debkum regimcfn in fcx rebus oWerucnt^fi^ 
quo nos prirao dicer e aggredimur. 

PESTILENTIS FEBRIS REGIMEN^ 
Cap. LIU 



V M iam dixerimus pcffilcnd febrc Ifcoran* 
tes>itacibu abhorrere^yt moripotius,quain 
aliquid deguftarc velint 5 dixeriraufqac ob 
morbijVehememiam virciprimis dicbus^ni- 
fi prasrfto iIK$ fimus c»derc,operf precium eric 
stgrotamcshoftarijUtfibiipfii viminfcraptt 
^itumqj fttttrimcnti capiant , ^oaatoad vium fuftcntandam ^ j^^ 
&op!u« Denowftraado illiscum iB omnifcbres mt^ff^s j^j'^g^ 

fcr»a»4Mv^»^crbi$ Actii vtar . Eoqae magis quoniam 
•odMi te^ftmcf ^ pcftilcntab«SHiiMtop«orcm maicriam 
toiviriBttr€iiim>vtJcgrotame$a^iii«4aw (mi, 

quit IalK)ranfc$ afe^comtd^c^iii a)§»di,pkir€s1&^m 
•I eU^biifiitBerc volant 

C^i|c»ithi4^erim Bb«:aliaf jfridwcfemttriefidum 



inanitse rcpkantur {eminaiijs pdliler^tibusytion tamcn 
plcndos effe ^rotances , vt multi fuadent nam vfas refpira<» 
tionis augererar>vt^praprGbauiihu i 
pra^&m^egimusy&pi^aeterea eradicates^ ^ 
imih febribas omnibuSj vt docaimiis , cum de mente Galeni i 
docebamus ciborum co<2:ioneni,fine ea in ieeinoriy fine in vcn i 
triculo ficimprofperafebres intendere^ ac fucci vitio exacer- ■ 

putr. 1 1 Pr^cipiie aurem deuitandam eft pluri ciboj vna vice, fum- ■ 
1 -^ei". febres aggrauare. Sic enim vir^s <ju^s reiicere eft ani i 

^iv iniis fufibcanlma ' : - ^^^^^ 

In plares e^rgOTices diftribiiatar cibtiSjica vt>& ter^S: qua* 
ter fi opus foerit 'in dienatriantar cibis faciUs co£bionis > boni 
fucci^qiiifecumfeanr/qu^ & peftilentis feminarijs rcfiftant, ; 
& cor corroboretit 5 babiEra tamen ratioiye coh&ettidinis^ Sc \ 
aliorum fopradic^rdm q^rum memof es^ aos femper efle \ 
oportec. . '-y'V-^'- -^'^'-v-.- ■ .... /.^ 

Ex quibns infertar qu^ nutrimentaliquida vocanturjquo- 
niamfbbito viribuscitoc^entibusM^ acidis s 

mixta, & cum margaritis J& fimiUbus cordis fpiritus rcfocil- 
kntibus maxime effe ad rem. 

Ius?rgo pulli , & aliarum bonarum'carnium , cum oxalidc * 
decodlumjvci cum aeido cirri^ limonam>aut aranciorum r^f^- ; 
turn apprirre conuenir^uei etfair. cum acero3veloinphaci<>5&: i 
citoniorurriuiaQ^uei cdam granacorum^ licet h^ceonueraanc 
minus raaxinie, curai obftaidrio adeft , auftera cam faGulracc i 
muicam panicipent>ut fupra diximnSjquibus ideo aliquid ace i 
. ^ , ti mifcere eftdecens > ureorum adftridio foperfliia^^^ - ; 

- tor Cuiiuri fi pIusnutriFe voberis virellum , cm potcsmi*- • i 
fcere. " - . - - - ^'^ - " > ' : ■ > 

Vel pot.es ex di&a puiii c^rne confi:mmarum,vt vocant pa 
rare,nem£e decoquea^'do carries -j dobccberte ab offibus fepa-^' \ 
rentur^ & cob po'ftea exptimaninr cu 0E>di<S:o'iurcr,vt fic plus i 

'nntriari'ns:ip(brn/ ^-^ ■ ^ ^ •>'f f"^*. / . p 

Magis nurncr.E iiira ex came g:}.llinx-'ii!ucn'i^>*^d&ue magts ' i 
capi^Sc adhuc plttsf irlraiie iatSantis ^miudMs C£tftrati::diQ:o 
mbrfoparaca* ^ ' ' '''"^ " i 

Soico 



!^$as jp^rc^s^^Jl^ £Ba^us veneris 

^b.^k^K?^iS<li^^ ^^^^ 
pro at neccfnras poftalat. : 

^camj^c^irgienx^Uia^^^ 

^|^ii:;erp%^ali^hqii^ bi§^xprella.m faccum colU 

Gui ad^ci micam panis^^ ^i^i^^^^^'P^ fand. &: zac- 
^jqhartun rof,& borag,& aU 

nealiquid fic> qaodguftuml^dac , ac proinde ego non addo 
fcordiam;,zedoadam,5c4^a & minus michr^ne-* 

Sunt qui carnem capi crudam excorticatam; de^ 
nnntiaalembico5&: po%afruftacitri fuperponuncj & poftea 
fi fluxus adeft fruftadtamorum,& rurfus frufta carnis> & po- 
fteacitri,& deiiide citoniorumj& fi lubet in quolibet folio ali 
quo, pulaeres cordialeSi& bezaarcicos contra pcftem afperge 
ac margar.terr^ ligiilar^jvei eciam herbas fupradictas pefti re 
fiftcnces^vel fimilia aliatandem cum alembicuna^uel orinale ib 
XBi plenum faerie in balnea mari^ daffiUa - 
r Deftillatam dacur folum,vei aurn aqua cord, vcl acerof, ci- 
tri^vellimonum. . ; , 

Alij pulpam capii vel perdicis y vel aliam fimilem jCemiaffa- 
tam conrundunr>& poftea addenda modicum brodijboni per 
colanr,& rurfus cai:n^s cpntundani:^&pofteaconcpfas,a4den 
do modicum iuris percoknr, & rurfus contunduat* '&^pei:co- 
lancdonec totusfuccus carnisextraha£ur,qai exB&.n 
aquacarnis>velcumaquarof. . . . 

. Alij alTanc carncs,donec fint femicodte, poftca fub torcula- 
ri cxprimunCj& codem modo ^grotancibus cxhibeni . 

Alij cohcifas catnes,& a pelliculis mundas in pfaiala vitrea^ 
cum cordiaIibuS;,& aqua rof.& medico uini odorif & his qu? 
Ipeftiaduerfanturad balneu raari(jbullireficiunr,&:<^aur^i:o- 
^fiierinrexprimendo fuccu excrahui^quo modo d. vii;cur. 



TRACT AT VS 

Aiii i^piiidiiiic cftniesi^er£is a^uA t<£w4 ttM cdorife^ 

iniufido vafis {pedes attdidcs poftutit>deiii4cius^mmaai 
ad balneu tnacke bailtre£idim> %ido qoitH]iic> vel fcs iiora« 
ram , & excuda carae » qiis mocexficca iniiemcmr^ &tid^ 
fuccum carnis inuenics^^fis dm cochtearia per le^ ydiaod^ 
fupradi&o* 

Ail) decoquantcami^ didas cum cotdaLSc pcfti contrari]a 
hcrbis ad offium feparadonem> poftca colan€> cum cxpreflio* 
ne>& hoc exprciTampropinanttVci ad balnea tnarur,Cttns pa* 
ne dcftillanc , & deftillaco vtunrur modo £upradii5);Oa ncc dc« 
fant,qui vel in deco<3ione,ycl in deflillanonc fempcr aiiquos 
florenos auri ad baliicndain^vel dcftiilandum ponuntr ego fb* 
lia auri ponerem* 

Gum didis iuribus dcCQ6;is tantum, vel eriam dcftillatis Co 
lent darcpuiuercs marga. vel alios cord.^ bezaanicos.de qui 
bus fupraanre cibum tamen faltem fpacio rrium ^ vel quatuor 
horarunj^non ut aliqui faciunr^in principio menfe. Sic enim 
mco iuditioantequam diftribuantur cum fecibus dcfcendunt 
difti puluercs. 

Licet videantmr aliqui magis laudare didos pulueres > cum 
dbis cxhibitos, quia inquiun t diutius in ventre morantur ^ Sc 
cum cibis mixti melius poftea per corpus diftribuun cur. 

Alif aero rcprobanc etiam vfum lapidum preciofarumcS 
liquoribus exhibitorurasquia inquiunclapidelcunr^ & fic ma-» 
gis obftniunt.exemplo calcis id probanc 3 uel altcrius rei fimi* 
iis^quajcum liquoribus pofitalapidcfcic.Ego cum iuribus, uel 
demllatis credo per corpus diftos pulueres cranfirc melius. 

JLaudatur pvluisinfirafcriptuspro utudiiflo. Recipe corna 
cerui>& unicornu, margariurum fplcndidarum/cobis eboris 
an.gr. vj,£p,tenaiflimus cxhibcndus modo fupradido. uel Rc 
cipe di^a: piilucriSjUcl etiam folius pulucr.margaritarum dra# 
ii.2ucc.cfi aquaro£difloI^ncaii.& fiant tabcllaemanuchrifta 
perla£amuocant:<pibustabellisutunmr addulcorandos^ & 
reddendos magis cordiales cibos , ue eft ptifana , cuius etiam 
liumidita$,quamdicuntmulri in his morbiseflfe abhorrenda, 
emendabitur a dido puluere^Iicet poflSt etiam cmcndari, cum 
fijcco limonum^uei citric uel aranciorum . Pari modo potifl 

cmcn- 



^ f> E P E S T E. tx7 

tv^Lkdm c6nmQm atmium<li<3:vM^m > Sc exhiberi^ licet Sc 
concufum,& ptifana cum laAe femarfelonum^fi maximc mo- 
^ci^per yfinam eft animus, uel^^^ amyg<iat. €L 

fialiqui<l e pe(3:ore cuacuare uolumus > ujel euam leu«ra fom* 
flum conciliate. 

Conueniuntiura alterata axm aci<iis di<Slis , & mixta >xam 
tiirello oui, qui cibi Uquidi £\m > ac proptcrea prompte dc- 
ftribuuQ'tur, funt facihs>-5< prasfti nutfimetiti; & ideo ter^uel 
ciiam quater in die dan4o^aucam;q^uamicatemprouice cx- 
hiberipoffiint. Laudatar etiam^anislotaSj camdidis iiiccis' 
acidis y & zuccharo params , uel eriasp cum modico aceri , uel 
^dam uini albi,oIigophari,^ zuccharaparaxu^ 

. Vciliter etiamdacuiriura congelaxa^geiatinam UQcant; dan* 
do dup> uel tria cocklearia gelatine, & pofteafuperbibcndo >: 
ud di€fca iuraalrej:ara>uel deftiliatosl>rodid$ > uel aquas di<2;as 
4eftillatas cordiales-Nempe hoc, uel illudprowplius magisue 
cucrire inrendis|uel refrigare magis. 

Poceft gelatiaa aromatizan^cutn f^ndalis citrinis> & aceto, 
uel fucco acido cit ri j uel ciconiorum (i fluxum alui cmendare 
nolueris. 

Ec eo magis gelacina commendatur a muids^quia inquit in 
pefte cibos adu fc igidos effe exhibendos-Gekcina autem Tem- 
per frigida exhibetur, 

De potu autem exhibendo in febril^us peMenribuSjillud et 
reperendum, qnod fupradixi ,exfenrenna Aerij ftudeadum 
effe dare fuauem potum ratione di<3:a loco fupradiilo , qaod 
etiara pro pofle in cibis obferuandum ^ ac proinde habenda 
maxiraeracio confucCudinis,temperamenri, & fimilium ; ha- 
bendaeft eiiam ratio accidendum. Sif enimfluxus eftreftrm- 
gendas.aqua deftillanda ad balneum r^iari^^ cum dtonijs pro- 
ptoatacum vino berberorum^aut granacorum, velaqua fer- 
rea^aat in qua aurum fit excindum.cum didis fqccis^aut vinis 
propinanda. 

Soleo vt fupra^cum de j^a^feruadoneegij adnotauivpropi- 
nare aqaam.in quacicrum, diffedam fic decodum,vel limone 
CQdcm modo decoquc in fine modicum zacchari addendofi 
dulci magis deledatur pom . 

:ycl demraqaa,liordei deco<fta cum momcnto cinnam. vel . 

G g aniC 



T RAG TAT V S 



zmCSc fkti.dtrMn tnodtca^tamen quantitate^ne Cm amarita* : 
din^ga&im deprau^t . : 

Vakticcurida ; 
qaaiBiilcodens aurum ignicum faerie cxdncSeum . Cuius loco : 
acjua chalybeata vtirour. 

^CiuiBiacds^^^^ ,quibas pofliimus vcicum : 

quoUbec pom:>modo Ulps noBabfaorr^at aegrotans . Aquam i 
fcorzoner5.Hii|mmtnaxime lauciant>v^el eius deco€bc0m hor : 
dec ^ Aiij aquasdii5laspEopina^ cmm rof. qui etiara i 
Vtiliter-cuni uino granatoruin»aut berberorum datur. Alii (y- ; 
xkipum Je aceto^ci criaVeilinK)num3vel de granatis^veloxyfac ; 
charum cum muicaqaantirate didarum aquarum propinanf, i 
vet etiam cum aqua foia deco<3:a> vel cruda bonoru fonrium , : 
aiaxime fip^ftis a fuperionbusjuon abinferio^r^^ oriatur. 

&L>leo egoin di(fti5 aqois continue infufum cenere corna i 
Vni<^rnu,v€l,cerainum3ud be^aar^hiaciBrhum:,velaii fimi i 
le^ vel feruare didas aquas in vafis^qui creduntur refiftere ve- < 
aeno,& peftiivc etiamaupurn ^ut efl coch vocarum> uc eft por : 
celkaadixia. . 

Sunt qui aurum in aqua decoQUuntj&: earn propinanr. 
Alij.pr^dpue fi fluxus roiatum in <!i(Stis : 

aquis diiroloautj& ilfem a^^^^^^ 

Aiii oligophoram yinum dilucum propinantj quod non ui 
tupero^quando adcft lyncopiSj & virium proftracio , maxime i 
fi febrisienEa fuerit . 

Debet autem potus quantira^ elTe moderata non copiofa, ; 
vt aliqui contendunt. NecobftaCjquodfipaucus demr firim ] 
magis excitarexPauIijAetiijOribafijjCeifi, &: Rufifentencia. 
Ifti enim loquuntur de poru aquje frigids dato^ad reiinquea- > 
damfebrem^dequo infi:a,non depotu^ucfic dicam cibali , fiae . 
pocu.quo urimur pro prandio,& c^na . Verum de pom aqu^ : 
frigid^jCom de accidcncibus dicam,quid feniiam uidebis^fuffi 
ciat de cibo5& potu. 

Quails autem debeatelTe aer in pefteaffedis ^ patet fupra , ; 
cum deprsferoationeegi ; maxime autem erit corrigeudus i 
liis,qux ad corrigendumaerem xftiuom conuenire diximus j ; 
debet autem effe frigiduS:,& ficcus.uel moderate humidus, ur 
tails rcfpirctur - modo extrinfecus corpus non refrigeret • in 

qua 



D E P E S T Ev 1x3 

re tamen non camniitrcncfds eftiBo!tari^m^crmr^ quFdu 
uolanta^grorarues abiniijm^aecis^^ ft defendene, cos adeo 
^op^riunc patinis rubeb^otore coiorarisjUfelaffis regumeix- 
tis^at iplosa?ftuenr,ac nimiocalorecx^ftuerit^ 

Maxime procurandum asgrum non mafierein camerav jit 
^aa alii ex peftc fiierinc mortjtii , fedin aliam^uE antea^dixiraa 
tandas, fin minus aer op time emendecur firtgidi^y Sc ficcis^^ at: 
Auicenha^dpcetj&npsfupradiximus^^ " - 

Dencur pi^opte^ear xp^tmtHms odoi^tida frigida ^ &: fi<> 
ca^ uteft aceru rof.foliim y uelcum aqoaroCqiias etiam iola. 
perfe-odoratay maxiiiiecotidBcir^ueloaorettroa^d 
xa,ue! cironia^uel cftriimi ttrf alia bui^foodi aiiteirifeti- 
dosr probarit odoref male dict^ : : . 

. Somno^ & (jtBie^ad partes itirefn^s^moaert trenwomiaifir 
aliqui>ac proinde ab his abiHSsndiim* 'Cfercraih er m 
& uigiliis ctiam calidiras augerur , & uires dciickmmr: uires 
anccaaferuate hoc temporejmaximeconuenit 3 Calidirarein 
tiero emendarc ob multas rationcs 5 fed maxime'^ quia uires 
dciicit^Sc iifum refpirationisaugerjquQdpeftiferam effe in pc 
ftileati tempore dixi mas* ^ . 

Moderacus fic ergo fonimis,& mi3ms.- 

Neqae eorumprobamus (ententiam , qui ea potiffimum 
xatione fomnum longiorem laudanc ^ quiacrudos fuccos con* 
coquitjqui abundant maxime peftikn ti rempore^Nam uelGa 
ieno cefte longior fomnus criidos fticcos digcri non permirtir, 
& uilcera reddicgrauiora,-adde quod corpora etiam humidio. 
ra reddjf, & caput uaporibusTepiet.cauenda prorfns in febre' 
peftilenti , moderatus eft ergo fomnus ^ qui erudos fuccos co- 
quit • 

Fri(3;iones leues conueniunt, pr^cipue fi per cutim natura 
tnouere tenrat^nam quo naturauergit,eo perloca conueniea; 
tiaducereoportetjinquit Hippocn ergoinpetrculis uocatisr 
ftidtionibus poriffimiitn utcmtirj & cucufbitulis 3 m inftapa- 
tebic, 

Repletio oronis cauenda^utantea dixi , & oB^nesconfuct^ 
^acuationes procnrandae^ac proinde aluus fit Icnis^fi non fp5 
te faltem clyftetibus emoUien tibus^cum quibus mifcendajqu^ 
Vermes enceant,& feminariispeftileniibus^^contrariafinr. 

Gg 2 Vc 



T R ACTA T Y S 

Vt Recipe deco<9:.maluse,uiol. fcordii > agrimonte, grami* i 
niSySc {ebeften,ablinthii>& cardui bcncdi(9:i amygd* I 

fluuel olei oliuarum immaturarum , omphaeinprn uocant ana ; 
unc.ii. hier5p.dracvi.ucl cled:, de ftcrcore cclumb, Auenzoar 
uncs.falis draci^alii loco falls communis, falnitrum^ ponunr, 1 
quia^ut aiunt materias prauas,& aduftas deducit > ego fidica^ 
mcdicamenta,ael alia fimilia in clyftcribus ponp^noAaddo fa- 1 
lem J ficque falnitrum , neque timenda eft hiera»p*caliditas > 
quia feb,tepidior efle folet - Si tamcn elTec alcutior lenitiuum 1 
poncndum>uel fimile. 

Debalneis^&uenerenon eft quod loquamar^Qamnequc: 
unqumn conueniunt xn feb.peft.ex didis fupra^ 

Animi accidentia effe fiigienda iam fupradii^uni eft maxi-- 
XQC timorcs,& defperationcsjqu^ fiquid aliad ad peftem con* ; 
trahendam aptareddunt corpqx^ . 

CVRATIO FEBRIS PESTILENTI$ PER 
medicameatum* Cap. L I IL o 

N ST I TV T o debito regimine in ffx rebus 
non nacuraUbus reliquam eft ad medici- i 
nalia cranfire . Si ergo qui pefte correprus- 
eft , uencriculum replecain babueric , ci- i 
bo 3 & pom> uei etiam cruditaiibus refer* [ 
tur>uclpitaita:,u£ Celfus,Pauius, & Aenus, : 
prgdpiunt praeundca prius regione cordis oieo de fem.citri3. 
uei alia un<aione>qu5 peftilenti ueneno aduerferur^uel epiche i 
mate aliquo cordiali fado^de quibus fupratde quibus y & in- 1 
fra crit fermojftatim uomitus proaocandus, uei digito in ore 
icnmilIb>oel acetofo fyr.com aqua tepida epoto^ucl oxymel,& i 
aqua hordei^uel alio fimili,tuto enim leuib.iftis uomitiuis^ro- 
borato prius di<Stis excrinfecis coi:dcjne huraorcs agitatos^uel 1 
napores ex ipfis excicatos admittatseuomunt quar in aentricu : 
lo concinentur. 

Poftfaa^c fi aluuslubrica non eft^clyfteri leniciuo fupradido : 
lenienda>acl alio fimilij& ftarira antidotus aliqua propinetur, , 
qua? etiam ftatim>ac ?ger fe fentit capi morbo^eft danda^nequc 1 
craftinii difterre debemus huius antidoti potionem,& ante. 1 

non 




D E P E S T E. 119 

flOn per OS dare mcdicamcntum Icnicns ; quandoquidem , vt • 
fopra dixiraus indicatio ca vcncno pr^ualer , & periculum eft 
in mora. Sat ergo fuerir cly ftcribus effe inteftina afecibus mun 
da,& vcntriculum acruditatibus, vel cibis uomiculcui. 

Poftea antidotum dare mcdo fupradido^ & pirocurare fu- 
dbrcm ab eius aflbmpcione > cooperiendo moderate , ica yt 
noa^ftuct paanis seger fpatio trium horarum > licet fi fader , 
optimum fit ad feptem horas feruare fudorem^vt antea adno 
taui, interim ad tuendas uites dare aquam carnis deftillacam , 
yei aliud fimile,de quibus fupra j quseautcm fint antidota fu- 
periuspatct, & nonnulla eorumetiam infra dicentur ; & base 
quidcm intentio eft qii^fola fere poteftexequi indiaria pc- 
ftilenti , & hedica peftilenti , nam alijs ini;cntionibus non g& 
locus. 

Pofth^cc fn puttida peftilenti, quandoquidem,quod a nata 
ra.itaalienum eft.ut adbenignum reduci vtBti poflSt, euacuan ^^^^^^ 
dumeft teftimonio Galeni , humor aurem pcftilens> minime 4*^^^a» 
reduci poteft ad benignum ; & quoniam > quodputrefe<2:um ^^deSan. 
eft fuiablationemindicat; quod vero eft in putrefieri a corru- tuenaa. 
ptionevindicandum eft^ha^cauiem omnia euacuatio praeftare U--^^** ^ 
iriaxime folct,quam primum euacuandum eft , eoque magis > 
quoniam citiffime morbus ifte vires fuas exercet.Sic videmus 
Gaienum excufare Hipp, qui licet fecunda die vocatusfuifiet i.ep.j.i5 
ad quendamasgrotumjnon tamen venam fecuit, quiainquic 
non a principio vocatus fait: videtur ergo ex hoc poilc argui , 
nififiat prima 3 velfecundadie venasfedio^non cfle illi am- 
plius locum ob virium lapfum^qui confcqui in his morbis,ma 
xime folet . 

Si ergo vires finunt/anguinem mittere optimum eft, prasci 
pue fi cum dolore febris cft^inquit Celfus lib. 3.cap.7» 

Fiat ergoven^ fedio fi coetera confentiunt ^qux fa^pius 
difta funt>maxime trad.de febris putridis in principio »dum 
vires conftant^alioqui cito cadent, uerunv illi poftea erit locus. 

Et quia cito refoluuntur in pcftilcnti fcbrc , modicc fan- 
guis dctrahaturjcoque magis^quoniam Galcnus parcius fern- ^^^ .^ 
per fanguinem euacuat in corruptela humor^m; in hac autem *^ 
f^bre maior eft putredo^quam in alijs putridis , imo quod ve- 
dementia putrcdims ab alijs diffcrt > vt fupra adnotauimus j 

eoque 



T R A C T AT V S 

eoqiie magis 5 quoniam non cb piitredinem illam fimpliccm 
folum>fed ob veneficam illam luem, & fpiriius , & humores, 
& cordis etiam fubftancia corrumpitar, 

Corrumpunmraareni humores potiffimum^^fifcbris h^cac^ 
prauis cibisortafueritjin qua maxime vires cadunt,vnde Ga- 
lenas laudauit medicos > qui parous mittebant fanguinemia 
pcfte a prauiscibis orta^non tamcnbic dico in tali pefte minus 
Li de Cib^ yixcs conftare^quam in ea, quas a peftilen ti aere or turn haber, 
honM^ ma contrarium cenfco.quando in acre peftilenti.aer peftilens 
Bfucch pgj.- J, j.^ ^nod Ci forte pararum ad peftcm inueniat, ftatim ai- 
res cadere eft necefleJpfoafFedo protinus , nifi forte pariipcr 
in morbi initio rcfiftant.Sed quod aufim dicere illud eft. In pe 
&c a cibis prauis orta^ corruptionera, hamorefq; adefle 3 & in 
hac humores putridos3& malos abundare, qui potius purgati 
medicarnento funt euacuandi.quam venas fediond, , nifi forte 
pr^ualeat dominium fangainis,quod eft de raro cpnungenti- 
buSjinhacfebre. 

Atin fa<3;aabaerepeftilenti non eft fic>quiapoflunt corpo- 
ra euam plethorica, & bono fanguine abundantia capi pefte , 
cuius abundantia vense fedione commode cuacuari p^oreft . 
antequam vires cadan t^qua^ quoniam_cito cadunt> idco quaiB I 
primum vena fecanda. 

Sed duo nunc fanrdifcutienda.qu^mulros torquenc, - 
an fcilicet ven^ fedio in febre peftilen ti coii' 
ucniaC:>&ficonnenic>anconueniat . 
poft purgation em 5 an 
uero antea» 




D E PEST E* 



I20 



AN VEN^ SECTIO GONVENIAT IN 
peftikmifebrc* Cap. LIIIU 

V c D ven<e feibio non conueniat aiiquibus 
videtur probabilc , quia vires cico cadont 
modo non eft , qui nefciat , quod quando 
non adeft viru rcbur> vena non eft fecanda. 

Pr^etecea ven^ fe<3:io non conueniEjquan 
do renenum partes corporis ex teriorespof 
iidet> neadparcesincerioresvenenu trahatur^ficinmorfu vi- 
xuientorum animalium prohibct omnes ven^ fc^ioncm. Par 
autem uidetur ratio in peiieorta ab aere^fiquidem aer pefti- 
lens inficit humores in ambittr corporis exiftentesjqui a venae 
fe<3tione attradi ad venas interiores fanguinem , & membra 
interiora magisdficienc. 

Adde^qnod in^baboniKcarbunculis , exan thcmatibus sefti* 
inatib.ue,ac papuHs^non enim nunc de nominibus euro) in qui 
bus materia^peftilens uidetur in vno loco colle<2:a , fi fit vense 
fe<9:io periculum imminet^ne a materia eadem uenenora3& pe 
ftilens a loco afJe<Slos ad partes interiores traliarur>vnde di£ta 
fuperuenient incommoda j qua ratione dadus Fallopius ve- 
nam -in bubone peftilenti minime fcc^idam cfle alTerait ; 8c 
experienriafbifledo^iumabea cxitium ^gris comparari* 

Morbus prarcerea exitiaiis eft3& qui ad malum, urplurimu 
tcrminatur, quare ne medico mortis caufa impute tur^auxilia 
magna fagienda uidentur,quin potius folis prognofticis^S: fa* 
cerdotibus ^grotosefTe relinquendos • 

In contrarium arguicur febrem peftiientem efleexgenere Gakn^iu 
putridarum > in quibus venam fecandamelle ex mente GaL Metjieu 
docaimus authoricate,& ratione Aduarijcomprobata^cude 3* Metb. 
patridis egimus^eoque magis in hac, in qua maxima eft putre ip> 
do^quas nulio auxilip magis uidetur poiTc emendari^quam fan 
guinis miflione i 

Morbum pr^t'erea magnum eflfe^ quod unnm, & prarcipuu 
eft ex indicantibus venae feitionem , ut lib, de ratione vidus 
in acutis notum eft • 

Vt plurimum fanguineos ralem febrem occupare, cum cali* 
humida corpora lint ad pcftem, maximc omnium apra « 

In 




T R A C T A T V S 

In vcnis pr^tcrea putre<lo,& tnalignitas humorom exiftunt 
qusefaiablationempcrYense fedionem indicaCjVndc non cft. 
timenda reuocado humorum, a curi, uel a bubonibus > & car- 
buncaIis,quoniaiiiin uenis eft plcnimdo,&caufa antecedcns, 
quaj hocauxilium maxime,expofcit, utcu depapulis inferias 
agaiDjdemonftrabo Galeni etiam teftimonio. 

Mulris itaque oaiiflis^ qu^ did poffent de hac materia bre- 
uiter concladendum ccnfemus , fi reliqua confcnriant^ modo- 
qae uires conftent, aenam in febrem pcftilend efleiecanH^m, 
& quoniam cito vires cadere folenr, raorbufqi ^ft maximum, 
^ cito fuas opcradones exerccr,ideo ad hoc auxilm> & ad alia 
eft feftinandam,fin minus fero fapient Phryges^ hancq; fuifle 
mentem Hippocrads,& <jaleni patec ^,cpid.7. primb^qui in 
curaaonc angina? illius peftilenns uenam fecari iubet,fito- 
tam corpus plenum ad affedum locu materia tranfmittit 5 8c 
aniaerfali euacuario ne persagainis miffionc,& parcicuiari ct 
utebatur^ut ibidem conftat*Purgabat pra:terea> fi ad afFedum 
locam , corpus humores tranfmitteret fua qqalitate infeftan- 
tes, ac pera<aa uniuerfali purgadone, ad localia ueniebat, 
quod & a Galeno probatur . 
Lib zJer Aetius prieterea in peftilenribus,& carbunculis ucnxfedio 
I CA^i i K adhibemus^ftadm in principle non autem cibi c6- 

^* tra(9:ionein>fames enimpeioremiriateriam facita&uiresinhis 
confcindir, qua$ integras feruare uolumus in omnibus febri- 
bus,maxime peftilendbus. 
Lih^.c.j. Celfus inquit fi uires finum , fanguinem mittere efle opti- 
mum^pra^cipue fi cum dolore febris exiftit , ut iam didtum eft# 
Pauius cum dixiflec carbunculos etiam fieri ex quibufdam 
i.4*r.i J. popularibus caufis>unde peftilentesdenoratjeos curat, nifi par 
pauius Lu ui fuerint,uenaefe(9:ione,ufque ad animi deliquium fada,ean- 
^xap. 5 6. demimperat in bubonibus 5 licet quis dicerepoffic cum non 
n^euz.i' intclligerede peftilendbus>ueruntamen idem Pauius :»& Aet. 
conf. 6c Oribafius in febre^peftilenti ex fententia Rufi ucnx fedio^ 
Ofibaf* 7. nemimperant. , * 

fynOpf'Z$. Neque eft^ut quis cum Faljopio dicat eos de prxferuationc 
non de curationc peftis intelligere , cum poftquam nenae fc- 
dtioncm imperarunr^dicant . Qnod fi ardore cxarftuat a?ger,& 
flamma ufqae ad pedus afcendat, & coerera qii^ fequuntur ia 
• febri- 



D E p £ s: t t\t 

febribas arflentibus , rantiuhmodo contingcntia , & malignis 
ficuti flint peftilen tes > de quibus cx ptokiVo illis in locis era- 
dantjiidem authorcs iubent,nedum vena? feiSionem , fed ^ & 
alias omnes euacaaciones in febre peftilente fieri deberc> & 
cciam in bubonibas,carbunculis, eoque magis, quoniam in pe 
ililenti febre, vt plurimam adeft partium in ternarum infiam- 
juatiojve fupra didum eft. 

Quod fi Rafis vifiis eft earn denega{re>tunc fcias, inqui t Ni- 
cda& Florentinussquod eam prohibet, quanda accidentia fu- 
penieniunt>m^ignaqae matena vincit>quod in principio noa 
fit^ xjuanda vense icdtioncm a>fm&mc dixixtm^ quod fi fii- 
perueniret, vi^eyirescertum eftiipiiconwenirc, ficati ncquc 
inalij&fcbribus. ■ : 

Irv4>iapulis etiam diximns y enas fcdiotiem non efle denc- 

gandam^vt cum de VarioLdicemas, nam eft author Gdeni $• 

cpidem.2.^o. qui docet Emxiores ad xrucim vergentes , quan- 

doeftmaxime humoram abundantia in corpore^prius velpur 

gatione^vel venae: fe€bioiie aacuandos . 

Oribafios prsterea Galenumfequatus in exantlxematibi^ Orihar da 
cuacuatio imperat * 

Aetius etiam^, quandopuftuk^culicummotfibus fimiles, ^Vi^* 
vibicefue apparcr in corpore^in principiOjfi nihil impediar ve ^1 ul \ - 
nefetSJrionemimpcrat. ^ - * *** 

Vnde Hippocr.inquitjvbi fauc^^grotant> & tubercnk aa T^p^l^J^ 
fcuntar in corpore ^ ex vrinis cognofcit medicns , vna cor- * 
pus iegrotare noa elTe tutum nutrire nos docec; vndg prius 
purgandam etiam corpus docct Galenas . 

Neque obftat malignitas in peticulis exiftens, vt aliqui arbi 
trati funt ; nam eft authoritas Galeni , qui cum papula nigr^ 
cum macula humorumin pede apparcrent yenam fecandam itf 
iubet. 

Noftram fententiam tenet etiam Valef 7. epid. 7 8. & locis 
ibi a me notariSj&: Mercatus poft euacuatione copiofiorem a 
bafilicaiad:amjfaluatellam fecat in malignis febris 3 vbi papu- 
la apparent, maximo cum vfu , vtipie demonftrat iib*de lud* 
tncdfoL255. 

Non obftantrarionesinc6trariumaddu(3:^>nam quoddc 
vitibasdicant> dicimus nos vcnam fccari, ant^quam cadant\ 

Hh quod 



T K A C T A TVS 



€[Uod Ci fubito ccciderinc^ficuci v£u cuenirc in diaria> & hc&i* 
capeftilcnti fupradiximusaiam dcplorati funt talcs segroti,ac < 
proptcrcanccvenafecandainecaliudftrcnuumaaxiiiam jfed : 
folis antidotis v tcndum^ & cibis optimi nutrimcnti , ut antea 
diximus. ^ - 

Quod veto in alijs vencnis non dctrahatur fanguisj ni£ i 
quando totam maflam fanguinis infecerint>idfaremur, & pr© i 
baniirs . Vcrum non eft par ratio, quia in fcbrc pcftilfcnti aer 
peftilens ad cor per infpirationem,&: per arrerias ad cuiim ter 
minances tra<9:us cor primo afficit , & non tanturn" humour 
res in cure exiftentes^vcl in parnbus. cxteriorilxis, vc contin- 
git in morfibiis animalium mrukntorunjv Sed putredo eft ia 
vcniSjVt fupra pTobauimi2S,qtiare ob hsec yena eft fecanda* 

At vero fi papuk,aat carbuncuHvaai bubones criticc appa- 
f eantjtum alleoiatione morbi concladunr rationes di£ta?>noa 
venam effe fccandam ^ Vcrum quando fymptomaticeappa'^ 
rent, ficuti vt pliirimum fit > non itnpcdiunt venas fedtionem 
quam alia figna indicant , in principio ergo > vt nos diximus » 
quando ali quid utiliter excermnoafolet,quamprimum fecaa 
da eft vena authoricate maxime tantorum uirorani > itt omit-* 
tam>qi3^ ab Arab.dictrntur. 

Ex quarum author, pari tcr conftat purgafioncm etiam com ! 
uenire>quam nerao negabit , fi cum putredin^ aiij humoresa ; 
fgnguine abundauerint > utferc fit hoc tempore peftilenEi; % ; 
qua uis caufa con tingac, ut ex fupradiaiis y vnicui* 
que notum effe pot^ft . Pra^terea vcri- 
fimile eft cum lues ifta totam 
fanguinis maflam 

OCCU- ; 

parcfoIeat,aUosetiam humored 
praetcr fanguinem in- 
ficcrc* 




© E P E S T E. tiz 
Cap. L V. 

T E R V M an qaando , & purgadonc, & 
vena: fedione opus eft vpr^ferenda fir pur- 
gationi euacuatio per uenx feciioaem^ an e 
contra, in dubium reuocatur* 

Ego vero fic de hac re ttaruendam cenfeo. 
Si cognouerimus in ventricuUs , vel com - 
munibus vijs abundare excrcmenta, vc fere fir, quando peftis 
ortum habuit acibis malifuccieuacuandapriusfunr, vel vo- 
mica r&clyfteri>vcpauloante dixi , quod meo iudicio me- 
lius eft> ne di£Feratur venx redio,quam nunc fupponimus ef- 
fe irecefTariam ^ucl fi rimes hoc m@do non polTe fieri conuc- 
mentem purgationem , aliqao leui medicameco tempeftiuiiis 
cxhibiro^qito eciam eadem diepoftoAo , uel decern horas,ab 
affumpco medicao^eaco , uel poftquam iudicaaeris perai^am 
fai(reeiiispurgationem,fieri pofSc ueQa5fe<5kio,conruieado ca 
men interim aires. 

Er femper memoria tenendo , quod fia prauis cibi^ ortum 
peftis habuerit, quoniam corpora cacochy ma funt> potius ea 
cgenc purgatione^quara uenae fe<2:ionc > ut etiam Raf. nqcauic, ^" 
& femper memoria tcneadum eft, quod Galenuslaudat me- bmMtm 
dicos, qui parcius mictcbanc fanguinem, uc fupra dixi* ufuccu 

Vnde foleo ego talia corpora antequam in febrem cadanc 
paulatim , &:leuioribus pharmacis faepius repecids eapurga- 
re,& interim cibis boni chymi>& facilis nutrimenci nutrire^ut 
fic ad probiorem reda<2:a fangainem , uena^ feftio tucius fiat ^ 
non tamen facile duccre aluum debemus a. eflfe mukum aada 
€esadpurgandum,acGelfu$iuber. . 

Verum fi febris iaoi eos detinet , poft unicam purgationem 
leuera ( nam fortiora medicamcnca non fcrunt , et ex coram 
ufuprompte cadunr in flaxumjqui cos perimit ) modo aires 
iEonftent^uenam fecandatxi cenfeo,|^arce tamen>quia citb uire$ 
cadunt,potius poftea ea reitcrando^fi expediens fiieric, ut per 
«picrafim cos carcSjCoqj libctias detraho ranguinem>qaia Cx^ 
piffime inccriora aranc , & inEammaca func in febrc peftilea* 
^>at anrea dixi , qao ia cafa quant am cimere pharmaca debe - 
?^ipcafdpue forcia,& quantum Uiiear aeiae leiiioco^ftat 

Hh 1 omai- 



TRACT AT V S 



©mnibus/cd prscipue ab Hippocipfo 4.acat.in textu obfccC. : 
fa inflammationc hypochpndria>de qua re, cum putridi^ 
febribus. 

Scio mulca alia paffe in medium adduci, de hac qula:ftionc* i 
Sed base ne longioi: fim omicto,hoc anum dixerim> licet muU 'i 
ta Vaief.dix^rit , eum tamen non legifle omnia Galeni loca^& i 
maxime 6.epidem.<>.5 •ubi habcc h^c uerba^dolentibus oculis I 
corpus uniuerfam>antea expurgamuSjdeinde fi fanguinis ad- t 
fucrit muldtudo ad uenam cubiti exteriorem incidendam pra i 
peramus > &c. ubi conftai Galenum prarmictere purgationem 
uen^e fe<9:ioni^uerum de hac re in noftris concradi<5t. 

Sed iam ueniam us ad magis parcicularia;ut quomodo fieri : 
poflStuense fe£tio melius cognofcanromnes. 

Ficinus ab anno i4.ofque ad fexagefiraum nos fanguine de : 
trahereiubet,fipucredafueri£ jn-fanguine, uelin humoribus i 
fanguini permixtis.fatius efle ratus, uenenum per ntnx fe<5kio 
nem expirare^quam fanguine non euacuato^^gram niagnope | 
recruciari.Tu nonascatem tanmmfpedlabis^fedalia^quajia 
fecandauena fpeftarifolent. 

Vultautem Fieinus nospartiri uense fe<5bionem 5 faUem in 
duas uices Jnterponcndo fex horas, ab una fe<Stione ad aliam. 

Derrahic anc.x.in fanguineis>& robuftis.In mediocriter to 3 
buftisunc* viij- in dcbili bus firmo tamen pulfu exiftenceunc. i 
iiij.ucl unc.ij.oel ad minus unc.j. & inquiCjquod fi biiis pr^do : 
minarit unci] ad plus debcmus extrahere. Sunt mulraobfer- ; 
uanda inquantiratefanguinis dctrahendi,qure a Galeno>& ab ; 
alijs nota funt. 

Secandam aurem effeucnam ante tertiam diem ratione ui- : 
riumjqu^ tamen fipoft tcrtium,& poft feptimum ctiamuale- i 
rent<:2eceris confentientibus , quolibet tempore fecari poteft, 
m optime m metliodo docebat Galenus^uerum tempore pefti 
lenti rariffimum eft,tamdiu uires firmas permanere, & pr^te : 
rea in quarta folet fieri aliqua crifis> ob quas ratio ncs rare fc 
Camus uenam^nifi primis diebus. 

Poft ucna?fei5lionem in fangiiineis(modo fcilicer>nec papa [ 
hti necbubones ,nec Carbuncali appareant , cumalleuiacionc 3 
morbi) aperith^morrhoidas firicando eas , cum folijs ficus , ; 
uel alia re afp era^uel fucco cjp^, ucl ucntofis^ uel knccola,ueP 1 



D E P E S T E- ^ ^^3 

fettgmfiigi^ applicatis J quod laqdo poriffimutn in qpita^ 
tmms£ Cant C(m[uct3^^^^^ ' - ; ; 

Mtii^iiq^ , nc^cniin'' 

in tomm.inquit Celfas , curandi funr pueri> vt feniorcs', tnnc^* 
b paeris ducmda eftalaus,& narriendi funrleiiibijs cibis > ia 
kis enim parcius^endiim^inquit Celfusj & pwef ea its ptie- 
ris, & in imbecillioribas Ficinus loco feaionis vene , aperit 
te?inorrhaidas,etiam bulla appareate,modo £ciKcet>cum mor 
bialleuiadone npnapparea^ > 

Sunc eciap fangmfuga? locis conuenientibirs apjrticandiE ^^^^^^^^ 
qiiibos vti foleo , vel ven tolas , cam fcarificaridn^ adhiberc ; 
poflumas,vel eriam fcarificarioties folasy qua^ qbfantam^^r pc-V 
ftUente fcbre conferant cxpenus eft in fe ipfo Oribafius. Sca^ : 
rificentur aacem prlmo iur^, ideft, partes carno&crurioih W 
maileo fiipra,parteinferioriincipiendo; &furfum afcenden- 
do^vrque ad raediam partem carnofami vxfic fariguis deflqcs 
ivon impediat fedionem , liganda autem prius cfle crsra ^ &.- 
aquacalidaabI^cnda^hemoeftq□inefciat. ' ' 

Scarificationes autem' fine ventofis , & cum ventofis fieri 
poffuncacproinde^malc dixere nonnulli vemofas fcarificam/ 
Jiihileflealiud^quamfcarificationesantiquorum. ' ^ 

Alfj fi tririum roburadeft, eodcm ccmporeVtramqaebAfi- 
licam fecanr, ne fi ab vha taritum trahatur , Tanguis vcnenofe, 
qualitatis particepsa parte dextra ad finiftram fiuar. V^nim" 
rccentius raeo iaditio Nicolus Florcntinus^ quiadmonct pro 
curandum elFe nedum vena fccaturv materia faper membra , 
principalia tranfeat^ac proptereain bubone,& carbunculis no 
debet fieri , inquit venas fc(5tio ad oppofita reuellen^, fed de* 
bettrahiad extrema j illimembro fappofira, & fuper ipfum 
membrum , licet lint qui dicanc > feda faphena oppofici pe- 
dis quando bubo eft in Inguinibusj minime trabi raatcriam 
venenoiam adhcpar. Tu vcto ficproccde. 

Si bubo nihil ue fimileapparuerit cumadfuerint figna, qu« 
4cmonftrant fanguinemdetrahendumWe, inrrepide bafili* 
cat» dextram fecato^ut fic plenitudo totius corporis euacuc^ 
tursmctiendo quanticatem,ut fitin alijs morbis , modo camen 
P^cus fcmper hoc tempore detrahatur fanguis, vel' ctiam 
^-^ceftimpaiot ' ~" 



T C T A TVS 

, Altera die fecetur bafilica finiftri brachi j partiendoX qniSJ 
ticacem fanguinis , cum pr^fercim v ena hac fc^a vapores 
a corde cuacuencur Auifrenna?, & mulcorum aliorukv tcftu- 
moaio* 

II Tertli l^^eximdiim ycm fecatur <^rdi,vel{ubaxilHsearemedia 
de' canon ^licaBis^qii^s iiipra,qim de pra^fcruatione egi adnoiaui , vt 
^^j^r^^ * inrerim cor dcfend^^^^ 

dr ad cur. ^^^^ RaC cu omaia figna prjedominatis fanguinis videt 
€ordis^ & virium robore ad anirai del.qaium vfque decrahician- 
con&mat m^^^^^^^^^^^ ce gcres,maxime quia quando 

lo^ de adeft humorum corrapcelaa tali euacuatione abftinet etiana 
jlMmate feipfum Galcnii^ aliaqui in fccaada vena audaciffimus, quan- 
ta auccm magisabftinerenos debemus in pcftilenti febre a ta 
li fedioae in quo non corrupcela modo^ fed vcHeaun:i prorfus 
adeft? 

Rede Celfas inquit non&ciie fanguinem mitrerein pue* 
n$ {cilice£,noa facile ducere aU;iuna,non craciare vigilia, noa 
fameue^aurnimia fidjiQ {limoia ab his extremis cauendum* 

Qocnd Ci non plechorica? difpofitiones figna adfinr^idemRa 
fisi^iausdeccahit plus minus, prom plara,aiifmi{iora figna 
fangainis pr^dominatis adfUerint crudoru m vero hamoram, 
fifi<yaaa<JfaerinE,nuUa mivlU>^r^^^ purgat corpus. 

^on defunr, qui die eadcm , cly ftcrc cuacuaac , 8c venas 
ieAione, & per fudorem j vcrum hoc tantam alexipharmads 
fiai; J idque cauero ne niniis dcfacigatam iam nam-: 
ram faciges . Et hsec quidem fi non ad 
cftibabo,aai: aliud 
fimile. 



D E P E S T E; «4 

- "Cap. --LVI, ■ : 

T ATcro fi fine alleuiarioDc bnbo, aur carbun* 
ff^^^^^M ^^^'^ ^ apparuedt in ingii to itiW?' an rc^uafti 
^^^ffi^^^^ venann ieces^cucurbiaifes natibtrs*;&coxis 
^^^^^^^ appiic^bis magna$;quas^aiffVriaTn appiicanc 

iSS^^^^^m^ quod forte fieri f^tcft finbn ad^ft ihtenfif- 
Mmus dolor ; alif fupec ipfos ftapasvue!fpo«gia*- ^ licetfiupas 
tnagis laudat madcfedas in deeo^ionc nialt>ar>& chamorriife^ 
V^l alia fimiii attmlKiitejtepidas applicaneyur ficmareria 'y^- 
nenofa ad iaoi afte^as partes, & ad infcriores aiftra^a reuocc 
turacorde,-- " ''^ ' ' ■ - --'-^^ - - ''.-'V" ' --^ - ■■ ; 

Secari aarem debet eiafdem pedis faphenaj licerin pietbd* 
rica difpofirione oppofiti pedis venani fecandam aliqui fiia;* 
dec , quorum fentendam non reprobat 1>3icolus tpodo ftri^a 
fiat- fe<3;io> vt fangurs fubtili s qui eflrcatift antecedens ptimo 
euaeuecurj^poftea eiufdem pedis fephena eft i^i^a ad ena- 
Cii^dani materiam couiun^lam; vcrum rarodacur ranta pic- 
thorica affc<£bio, praefertim tempore peftis j quaunufquiftjue 
ftudet corpus munddm tenere, ha c venae fe££ione fa£ta fub fi* 
gho ipfo pbnanrur uencofaejCum fcanfic^rione y uel fiant fcari* 
ficationes,uel eriam^ueiicatoria fiant fab ma mas^uel^ in coxi^i 
vcl cruribusjinqmt Nic.uei fanguifug^ tbiappHcentur, & in- 
terim limantur loca inicr fignuniySc coc theriaca ipfa.quia pel 
lit ante fe ueDenam^& prohibec rapmnv eius ad cror^ar multi 
dicunt , ego earn cum acetodiflbluercm ^ pofllimus etiam uti 
alijs fimihbusantidotis, . . ^ . 

Aduercendum autem^quod fi e^et pr^egnans^ qnsepeftc'k* 
borarer, quod see fapheua fecari,t>ecd:<aainfefiora remedja^ 
fine periculoaborfus fieri po&ntyac propterea ab iftis abftiac 
dum : &bracfeiafunt fcarificanda> uel cildem languifug^ ap- 
plicandx , uel etiam natibus , & hoc quando fignum,uel bulla 
nonapparecin pactibus in&rioribus > nam ia tali cafa forte 
aitlius eflet nihil horum temare mco iudicio. 

Verum fibulKxia collo>uelpoft aures^uelacollofopraorra- 
^t^ue car bunculuSjfiae morbi aileuiationc.fiue {ymprofnati 
i^jC^aU^ eiufdemkumfecetu uenaprope dtgkun^ 



, , TRACTATES 

itiagnum^q^ eft c<jphaHca2 uicaria a deinde qu^ in ftonte eft, i 
aucctiamqua^fub lingua. - 

Prsefertim fi angina adeflet.uel tonfillaru m maligna inflam i 
niado>& dam (ecamr uena jicruenmr qnx (upxz dixu 

Etquando>ueloba£cateni,uehiircutis imbc:cilUcatetn ,aut 

aliam ob caufam grohiberemr uenas feftio, eius loco h^mor* e 

rhoidcs prouocemr,uel fiat fcarificationcs>& uentofentur Iq- : 

ca^q^u font ^colio infra, &ibidem^ a i 

circa emundpria >pfd. cercbri^inquit Nicolusjubi adeft fign5> i 

fed ad coUura>ad {pamks,ad brachia^ubieciam ueficatoj-ia;ap i 

pUcari ppflunt , interim loca inter fignum ^ & cor liniantur ; 
theriacaatitiupra. ' . . ^ 

Si uero fignum appareat circa cordis emun£toriarUt fiib i 
axillis, bracbijsue,aur partibus circuftantibus , ut a fontanella 

colli ufque ad umbilicum^Secettir bafilica eiufdem lateris>nifi i 
force in maxima plethora , de qua re fupra^ & feruen tar qu^ 

diiba funt>diim fecatur^ a fedtione autem ad brachia , uel ma* \ 

l>uSjUentofe applicantur , aut fapguifugie , auc {carificationes i 

fiant, & ueficatoria edara excitentur j & interim Ipca inter fi- ! 
gnum,& cor liniantur theriacay Ut fiipra* 

Atiiero fi papula? per corpus appareant>fine morbialieuia^ ; 

tione^fiuein principiQ niorbi,§c fy mptomatice ob rationes di [ 

<^as,& alias multas diiftasy& a Vallefio,& a J^ercato^ prxcipue : 

pe materia maligna diutius in ucnis contenta fanguinem infi- \ 

ciatjiecetur baijiiica>uel edam commuiiis,fi- & a Mercaro loca : 
fupradi^OjCaput afFedum uidetur>&: die etiam fequenti fecet 
tur laIuacella qpam fciffionem,maximeedam momenti expe* 

rientia feinuenifle^dicit Mercatus in malignis febribus>& his, i 

quibus macular ill^ uulgares apparent , uel ab utroque latere i 

detraha tur fanguis, m fup^ra dix iymaxime fi coj- dcfa tigari per < 

dpiatjUt fiimofica tesjfiue uapores a corde euaeoeSj^*: req ellas. i 

; Eadem die> uel qijam cuius poteris 3, appricentur uentofe , e 

cum fcarificationcjubi pra:cipue papulas apparent yUt in nati-» : 

bus.cpxiSjli^nbiSihypochondrij fpatulis^ i 

iicet circa regionem cordis , quod fa<S:is alij^ di^tis euacuatio- i 

iiibus tuto fit^ad reuelleduoi a partibus interioribu§> ad exre- i 

ripra^fuiiginofa ilia cxcremqntarunde poftea etiam melius,coT i 

fucumr^interim fcrpadoquf di;3cimQS ibpra^dfi uepaiecetuu 1 



: E t:a vcnse^ £e<SH0tie , & pofl: diiStas alias 2^eu6l&^nes ii mpr • 
bus^ diutius perfeaer^t^n^n cfitirtconueniens,.fi nihil obftite* . 
rit vdficatoria-iaxcmribus excijtare vt fic^conrinuo reuella- 
mas a cordejdc qua rfe infraCap^jS. Quod fi aiiquid uease fc- 
<aionemimpediat J urereetxca^bicuUs diAisin regionib. appli 
catis,de quorum v£b>aiidciiippacrJ^^ cucurb- Celfiis^ j 

pcseterea^iaqiiirqi^ paciuutux ex uena ^aa ^. 

guincpi mim,cucurbimlas applicaraus jauxiiium minusij^ 
Teb^j&ns/cd magis mtum , & neque cum periculo eft>^ 
etiarmii ia medio febris impetu >:£tiam fi in cruditate adbibei: 
tur.Pr^jcipueaucemmeoiudinoconaemunCjgttandofolerua- * ' 
Uira per cutim noxios humares^xp^lerc^ atin petioilis dc - . 
qua etiam noanulla^irifraiapJiiSia^g; -^-^ . _ 

Fa^a upa?fe^i^ne> uielt:ttcuibi3filisia^licatis.>.detur dc-- 
nuo aliquaantidotus.cumaliqao^rs^^DixaeipiaJli^ vel fal-. 
t^m cum aqua Aill^mia^wlchm iuto^it^Mo^cc^immuvL' 
lino temppre^ramym buiufmodiauxilia ,^e<f &: aniecoenam > 
& media no<9:e vciliccr dantur.vt & conrinuepeftirefiftamas, 
& humored, pr^parentur,& vise apcriantur, 

Poft di<5tanon expe^aaca codione modo vires coaftent^ &: 
ctifis figna n.onadfint, Sc f icinus, & alij.probaiifliminiriali- 
quojmedicamento leui lakwi purgacronem tenxarvuNaniCeL j -r 
fus inquic>quando. celeriug|huiu;£mpdi cempeftaces coxripiut, ' 
^ maturius auxilia eciarn cum qugdam temeoiate rapienda 
Cjnr>neqae expeccanda .eft bona crifis in pefte >oequecodio, 
quam neque moliri nature poteQ; > vet quam falcem airtas ex- 
pe<5fcare uon poceft priu§ a.veaenp uicfea, nifi prius aliquodiic 
nenicum humoribusexicahacur^inquit Ficimis . . ■ ; 

Addc quod quando humores Concpqui QjOn.ppflunt exfic- 
candi fuiu^ atq; cjuacumdi HippQcratis>& Galeni decreto* ^ 

AttajiienUcec nulla adefler,veIparuacon€odiQj^& * 
le^aliquaexcrecio a nacura^cu aUeuiarione £a<3:ajUt bubo> car-.! 
bun<;^^Uis,papuW>caueto ^purgationfC^a qua ^tiam cauendum^ 
fi pbreifa ftnerinc iiiflammadoDehypocondria^jSc aiiafigmad- 
faenqr^qua^iliam^prohibe^flt ^b Hipppar, dijftav&^CeHb to- 4*-^^«^ 

Si v^a^xcretio dida.fi^t fine ylla alleuiacione > purgabi^^ 
dixi kuibgs niedicairs^nti^ obfcruaado , quse dum {ec^^ur 

I i vena 



T R A CT A TVS 



ucnitQl>{kruandaefffidiximas» SicA:eruisia doloribusiiitt* 
iturarum proccdit, n e mareria agitata a medkamen£o,> vd sk i 
vens fedione mata mafla/angi4nea,Gonairf at ad loca affe(9:a* 
^ Nonramea £os probo^qui ra2pi{fimedaiit parganria medi- 
camcnta, licet ctiam Icuia fin t ^ tamea quia co<a:ionem impc-; 
. diun£,qusqinetefic,camqaiacrillm aliquam impedirepof*^ 
fant>tuni quiaaliqaifepe humores moaentur s qui cum aaa i 
pcrfedeedoeanturirraunt in partem aliquam nobilem , tutrf i 
€tiaiT5 , quia non eft tutum &pius malignos iftos humores per ; 
iateftina deduc^re, ne tandem dyfeatcriam parianr incurabi- 
4*cpi(L^$4 lem . Vnds Hippocr*purgationes inquic multos ofFendcbanr, , 
C^/^f* & mukos faftulituenterjafluxu illo colliquatiuo fcilicer. Et fi i 
caput aflScerctur in papuiisjVt fere fit> clyfteribus mollibus p0 i 
tius,quam continmsph^macis promdeTOun^i & procuraa^ 
dnm,ne ueater aftringatur. 

Complera eaacuattonc , & fodataagitatione pharmaci>ali* 
qoam antidotum dabis , at an tea adraonui > non tamen dabis i 
camlet maxime fi tfaeriacana hal;^eac,anrequam pcrafta fit pur : 
gatio , quia theriaca , fi bene parata fuerit pharmaci operatio i 
nem impedit>inqait author.Udc Ther* ad PiC 

Interim tamen ad reftaurandasuires acidum citri date , uel I 
aquam carnis fupradiifto modoparacam.Maximcautem paft I 
^ didas euacuariones fijdorificiantidoti continuari debent » in i 
papulis enim mtior eft euacuatiojquas fit per cutim. fin 1 1 imen i 
leuia fudorificajneque CnSocQt tpgamentis patientcs, fed me* ■ 
diocriter tedi expedent, fudorpm non violenterprouocent* 

, Abftinendum profedo a mecficamentis fortibus , & ab his ! 
pr«cipue> qu^ uomicum mouen t,qoale eft antimonium a mul 
ris commendatum , licet enim ieuia vomitiua non damnem, 
quas^ mareriam in ventriculo coptentam euacuare , fine noxa I 
poiTuntypr^cipue qaando naufeabundus eft a?gerj tamen non i 
tuco materia per lotum corpus fparfa mouctur uerfijs fpiri- - 
£ualia>nec tuto euocatur ad uentrscuiam a reliqao corpore . 

Gentiiis,& lacobus Carpenfisj& Fallopius^liccc talia medi 
I V : camenranon commendarentj tamen copioic aluum deiicien- 
da efle fijadentjego fcamoneata omnia interdico^prf cipue n€ i 
caufetur fluxas ille,qm omncs tollebatHipp. tempore. 

Leuiora commendo , inter quag etiam locum habere pofTc i 



P E S T ^^g 

0cdidctim,Sc r€ubarbarum,& agaticum mode fit optfmtts^ 

In prindpijslaudo,hoc. Recipe fyriipi rof. folanaiij.maa 
n^dcdst unc4.fyrupi dc cicor.cum reub.complunci^ 
florum^& £ cord.q. C cui libentcr etiam admifce unc u fyrupi 
de acetof.dcrijuel Recipe fyrupi rof.fol.unc-iiii.reubar. elcAi 
drac.i.deco<aionis ramar.& florum C^nifce. Si loco 

reub.ais ponere dfacj^elcdr^de fucco rof.vcl rof.mef. yel dia* 
mmnx , vel airerius fimiiis id fecias ^ ego libentius ali js ntor , 
eoqae magis <jijia qua^ dixi,iiertnes etiam enecanty qui ut pla- 
f imum,catn pefte moleftant* ^ ; 

Si bolura malucrit^gcr. Recipe diapranis fimpl iiellcnit, 
uel diachatoLdrac.vi.reab.ele<3:*fcritp4iii.uel fi pituitapeccat 
agar.trocfcrup.iiii^ pulp^ tamandrachai. mifce> & £ b. elige , 
quod uis fecandam materiam pcccan tern , j 

Vel fi hiimores adufti fucdm^Sc etiana maxime ferofi^Reci 
peiyrapi defamo^cerra foLde qiioiapra cam de^prajferiKirio 
ne, unc-iii^^ympi ro£lbLuaaii. mannae eie<a^anc i.dcco4^ 
£jpxadx^qX :\ < 

i I Si feaioracupis.Rccipe floris cafi^ Rouiter ex traa^ dracn 
^.puIpx^aniarinAdrach, ii. mifce , & £ b. uel Recipe diapm- 
ms^diii diafcbeften lenit.velele<a.1emt< ueldlacatboLdmc. 
^.^cir b. nel Recipe floris cafi§ nouiter extiraa^ dracx. pui- 
timsdiara^rg. £veldjarl^^bb:iiel fern <;im^rach.^.uel 
alcerius fimiiiS5miifce,&i;b.oel Recipe manii^, cxfoL iraxiai 
coUedae fi habetuty optima eft eBim.& ucnenis omnibus refi- 

unc jii.detur cum^eco<3:.tamar.tam^rindienim > & fyni- 
pus ro£fbl& omnia quae ex rofis paraatur mihi, maximcari- 
dcntjreffig. €nim^& Cicc^nt, pucredinem emcndanr^humores 
inprimis uiis peccaces nulla perturbatione purganr>aliud Re- 
cipe iryfcr^e perfica; drac.vi.reubarb.ekdi draca.mifcej& £b. 
aliud Recipe reubarb.e!ie6i;idracai.fquinanngr, v. uel eius lo 
CO fpic^ nardi taotundem infondatur in uncii. infuCfolutiu^ 
ro£per decern horas 3 dciade fada forti cxpreffione coletur , 
cuiadde raannae eled^ unc*iiXyrupi rc£ fol. unc.i.s. mifce,& 
£p.his uel illis utere,& in principio , 8c etiam prcgreflu tem- 
poris poft alicjuam praepararionem>maxime poft feprim^m, ii 
interim nihil decretoriiaduenerit.Confcdio hamec>runc rem 
potisporeftdari mareriaadufta^uel eaampituitofa pcccante j 

ii a ua- 



uaijet- de£lkrfe:t;kro ioL hmnonbus omaibas peccantiBus y cU 
i^j^fopr^qaod fi qui^piiulmakeri^^lk^ in febre non iiinr, 
4ileoii^c^c0 quia impjeafius ^^alefkcidiit tam pot^s>ael €as;dc 
irihas,j£am reabarb.uel communal da^ quas fi minus putga 
cre4ideris,cam media pai:£e;piIuLaggreg.uigorabis:>ut Red 
pe piLde twbus>cumreubai:b^ggreg.am fcrap^ ii. ucmm poft 
pilulas prQpina feri ladis deporaji , Sc cam ramarindoruiti 
pulpa pra^baiUti ad minoisua^i^i^fy fequeas diuinus di- 
cicuria ^iir^fi<ip>i& pm^^umdo a peftc, Recigs cor ticum ci- 
tri,rad.capparoram, berbe rorum/and. fpodir an^draciivgarit) 
phyllu^ymcliSkMoglo&Xyb^^ man.i. acecolW, 

praflitjitepanc^ an.raaji.i.s.fcariaias fylueftris drac.ii. feminum 
cacacbicx^cicrulijcucam-.peponum, yiolarum an,maaa. thiuii 
ejpithimij>agarici:,r^ubai;b.fenas polipo Aq,an..dcac.ii.-facci ab- 
fiaciiit fami cerr^ .^bol^pJ^n tag*an.dr^Qh. y iuniraboj ithiebuL 
dr5^*icitrinQium:dr^Adi4grid;df^cai*^ 
fjrrupas zxihx^m acet:<>fe.caii, aceto^ citoniowm Aridbuitu^ 
hie fyrupus magiftro Pecro de Tuffignanajegoaddo^Iia jqua 
ihagts pefli.rcfiftanc>qu£e fupra pptes habere, ip;J:C^ftisjion 
habeiixibus.uentrem.lujpricum ab unci- s. adung, ii.-.£:tmi aqua 
biiglofe/emel in fepcimana licet %bisji6c; t.er cu$xx dac Montag; 
t4m in ^egrisjqiiam in fanis> &c fi derar j c^xn^ ascidoto d&^n& 
guin^ y uel alia ex ,di£tis > i^alecjiiagis, ,Eiin'dem fyrapuaiySC 
• ; Mopragn. & Ficinas defcfibupr^ uerum uarian^ . : 

'' iadofufaccaseftadfimilitudine.mtryfe 
ras perficae ^ hcet magis 
fqluac . ^ 




Cap* 




(^oncm^quam per purgacioa^wfe<2;as^iqiio 
rempme eiiam dixtous eilc procuramdam 
<iarC:aHquaj <jiise pefti adtxerfantur i^danda 
hnc ^ymfi rmi'dQ€K>£ku^ 
-mM^ ymit iaDiidot^^x^uas.tmuc^^qaKierix 
con £ emp er eri£>. & "p^arpar-erKy & vias a p^ria ni ^ .fed iaiultQ mi* 
gis venenq haiiis peftilcaci^ aduei*fcntunSiqaidrm>vc iam fa 
pra; diximusVhceomdicatio a {^ftiieatib^ feminariis defumpta 
alias indicaciones viiycir;& pr^^ter^a iiaa eft quod^grotantii 
bus ncgotmm f^cizvhumoram oka camv!mnis^ cxi'» 

^ cd&ioimn poftutamus , fed ma^im co^aiond 
emradar raan'p^t efl:;ac^^ exficcari pbitiikr &c etiaoiajcu ^ 
fepf a >3i3ri-,'deaOTr- erga fyxhpi appropriati h umdiiibus pee^a.av 
tibus>de quibuSjCamide febribus puxndisy quibnsiea mi^ 
quaj^peftiaduerfanuir. : ; - , ' 

- Recipe {ftupl^^ioC ci tri vn c.) ^de iucoa acetofe^ acetoil 
s.aH;viic.5^detoainirafcnpc£e vac.iiij.;m^ fy copOi dex:o«i' 

fic-'pa"ratur»^"'- /■ .-^ . . o^/.,- 

V 'Recipiacetofas man* j-cichorcxyqicerbir^e^ejidimas Jx)ragva^^ 
iqanip/i/meliffe,capii ven.annnan^^^^^ 

card.ana p4-fad;tormemillas vnc*:j.rad.aDgeIicai drac ij. femi- 
num^Sc corricum citri^an.dracj fem.aGeio& dirac. ij^iem, cor^ 
£an.dracsvhordei manip.j£decoi5lio 

oonfampcdemde' colecurjin calacura p^r noifteminfunde cec- 
ra2.figiUac^;,Vel bolkixn*or.paluerhar^>& pra^paracae-modo fix 
pradiiSto m peria linea rata ligata3& mane.!euifi£ta . txprei33o- 
ncin di<ia deeoilaiiiice cam diifcis fyrapis,& propina;addedt 
^ft^ deco<3:.fi vermes magis infeftanc agrimon.granam,& fipe^ - 
<5us liqaiririam,& pa£ffaraS;,& caricas>qa^ enam ad cacem mo 
ucntj Vel exhibebis margaritas^ auc pulaer^s cordiales >..vcl 
aliqaaantidotdm ex di^bis^cumdido lyrapqjaiica;ncecuin:co-: 
chleari> & iyrapixm foperbiba^^ ^ u 

Aliqui berberorum lib. i.ia i o-ve{ i a^Iib. aqa^ cum fmfto 
panis^vel cum. aiiqaibusiem.feniculi per node infundant man 
5^coiaat> &cam fyrupo aGecp£ dcdj.veicam^zaccbaro, aai^ 



T R A C T A T V S 

pmus^, 2uccharo rofatokrgiccr propinanr# 

medic. Sunt qui ftiUatirias aquas ad balneum mari^ paratas ante- : 
^^^pt.u poaust decoc. quia tenuiorcs cum fine, proraptius penetrant, : 
& dtius operamur , dto aurem auxiHo agemus 5 dentur ergo [ 
aqus acetofe>borag.rofarum5cichcreaeiCicerbit?>trifblij aceto : 
fi>cndiui^j&fimilium,cum didis fyrupiSjSc anii^^ 

Sympu|etiamdeHmon.&granatisdeberberis>fiueri 1 
de agrefta^^etoCCde cichorea.dc endiuia.dc borag.oxizacro* : 
fetus finapiex^qui mifceri debentcum (yrupis , qui humorcm, : 
peccantem relpiciunr* 

Et quoniam adcurim cuocare optimum efle cenfent, maxi- « 
incpoft purgationes,ad quaai,vt plurimumin his morbis na- i 
tura mouere folet>opamumfore iudico deco^tionibus Aiikh I 
hordeum addere^Sc aliatoitifmodi qu§>ablque caldg^ione fif 
dorcm mouent^nonnuUi rad»cannaram, ali j chinas radicem ad. ; 
duntj verum ifta po tius^quando in declinatione eft rnprbus,&^. < 
nullamaUamnaturaeuacuationemtentauem. . 

Et quoniam morbus ifte contintio maxime fatigat naturain^ [ 
& citiflSme folet ad malum terminare,ideo bonum eljcotinud : 
eciam contra ipfum prasliari , & ab eo nos fc defendere^ & i 
Celfus monec,quo celerius ciufmodi tepeftates corripiiin tjcp- \ 
xnatucius auxilia etiam, cu quadam temcritate rapienda /ui| t , 
proprereacgo non in diluculo canrum,uc mQ« eftj^vel in decli--i 1 
narione acceflionis , fi aliqiiam habet febris acceffion Sed. ; 
ctiam (modo febris acceffio, aliquodue accidens no repugnet) : ; 
ante cgna per tres horas,au t apozima a' iquodpropino^aut fy* ; 
rupum,aataliquamdecoclionem,ut eftantedi^a^autaliquani 
ftiUaticiam, cum aliquoantidoto^velius alteratum>aimd!<9tis . : 
fcerbis pefti rcfiftentibas prius ycnm coehleari aiiquem puluc- 
rem ex didis^vel aiiqaamantidotum> de quibus fupraabunde : 
exhibendo^ 

Recipeprjedi^J:^ decodionis libras fex , quibus adde fuoci : 
acetofxitri^vei limonom^ vel granatcrum acetoforum unciij. i 
zacchariaM^niij^milcej^cvmcabuliat tbisUiione^ita vizu i 
charurPcliiToiuatnr^&feroa vfui, decurmodoantcdido* j.: 

'Veloiam &pius in die>cumaiiquaaDadoix>^& I 
res debilesjvei faltem corum cafum times y oh mala accidentia \ 
aliqua^qu^ urpiurimumadfun t,ficuti, an tea paret > vel ctiam 



I> E P E S T il tit 

oBmatfgnitatetB morbiipfius,iri die, quaftdo traniafta faerit 
ttttia hara poft cibt^m allitopium aqoara carnis ftillatiriam ^ 
fuc^is^difiris acidi^ vd ^eiiam ciim pufocrecordiali , aut 
-^iqaaantidotodabis^ ' - • : 7 > : i 

Aliqui iaudant fyrupum,qui efl*Recfucciac€tofe,& Borage 
^□glo{&,meUi[&,pranc>ramaeec<>forum;oran^^ 
4pp^^^^^^^<53^um>aqaaEr nenuCeadiai^,acecofe rof.an.quaitariua. 
r^SdalalbSc rab.aa.drac.j.coriaadr. pr^epar. drach.ii rofarum 
rubearum una s. ^ucchari quarcar. tres , vcl qaanium fufS» 
citfiiz fiyrapus arce>uel Recipe fuccimebfl&>b<irag.i>ugloflb,c| 
chores aD.vnc.iiii. acetofl ciari^velUmonum, Velarancioruni^ 
vel granatorum aceroforam vnc.s.aceaalbi unc.s.i&ccharilib» 
•i£fyrupiis,vei iuleb* addendo G lubct aquamroC &aceco&. 

loannes eSaticetaprsdi^lisiympispargaatia additiveru 
q^otidie vtipai^ancibas.nonlaadaraciombasant^^^ 
que magis^quia co<9:io,quam (y rttpis tea tamas co£tiom fir, 
lib,de racionein aciit.patet ; Scpr^terea nature- moras pk>teft 
impediri.fSi tamca quis, per inrcruallaadmouendamafaum^ 
cum didis infundere volaerit foLfen5,& tatrjarind.an.drac.iu 
per no<3:etniSd poft vnicameballitionem nianecolatum propi 
nare>non eric ab rc>uel fyrupum rof.foLuclnunna^aucc^fiaEa 
illismiCccre. : 

poft debitam pr?pararionem natura nihil mouentc cretfce^ 
purgadum corpus eft aliquo medicamenco conuenicnrijquod 
«x fupradidis cligc. 

A purgatione frequcntabis antidota ipfa , eo quia melias » 
tunc proficient,pr2ecipuc autem frigidadabisjfi fitis intenfa foe 
ntiSc alia adfacrint figna internarum parriunaardorem^etno-* 
ftrantia, qu^ foleni<lari , cum aquis ftillaticiis cordial & pefti 
rcfiftentibus,vc hoc pa^ko etianaintemperiesfebriliscmendc- 
tur,& feminaria peftis cxtinguatur. . 

Quod fi nullum incendii fignum adfoerit>ncquc profaerint 
refrigeranria antidota , fi ex re fibi vifum foeri t calidis vti > ea. 
^|rfa aliqua potione refrigcrantc dabis,vt fapra docui, ubi an- 
tidota eliges,& memento iili,qaod ra^is vrgec attendere,foli 
fi immmet pericalum in mora, noafoli , fedStero non neglc- 
&o,quando morbus dac indacias^r ^uprade mente Gdeni di- 

Hoc 



- : Hoc ^tfem tempore fi ad jextinguendum fi^ilcm; calorSa s 

4a»mus;fex A eniierttentia>l^giQr^ clixi^quia fi cofis> \ 

fe non dcmv nihil conferet^uc cap.de caafQne,dixi,.& diAi aa-* s 
thc^res admonea^ , 

Redfrigeranciaetiam^ e(3:priadnwn^ : 
tenciane,ut iafra apparebijyCum de^ymptr iftarum t 
- : yfei enamfete^^a^ auc kuaca : 

cfti^oinicu purgace oppr!:eri& fipkuita^inquir in ftomacho : 
cpitUnciiaata^aGcelSo ^ft ^ger.Tti leuitei: 

^oiBitii^^pio^ euni ten^pc|?^uei mpueate^ &i ; 

fii^ikjpipmqo^n^ : , ; 

^ Pariratipiie fodprcm h(jc tempgre,uriaaiquea &: alias fimin i 
te$ quacuarione3>ueLniqaebima^ f^Iu- ; 

ram e^^ei^cuatipnes mGuencem adiaiiabimas.CanGnes i 
liandoa (3akaOy& Hi^^ actdc Fcbds |)a . 

§fidis:jpj5^op Gradqn^ hqrum auxiliQ*; ^ 

rumfiet^ij3pracapr44*;^^ r : ^ - r : rr : ; 

Sac&terit adnotalleyqa ; 
l.-^^.zi. ter tentaucric.y.eam effeadiuaaridam:nam naruraucrgir, ; 

ueriieaacuacionemj&camen morbas urgec,6^ pra^dicfba req:|<^ : 
diarCX>^ferFeino;^ aid mqrx^ timeami^^ 

pmitasJtoOTneiu.mqA^ i 
abfceflus illos prouocare,qai foliti font muare mqrbum- ea eft 

6.^^.^.40 HippoerJententia.Siergo tempore peftis.nacurafolecfolaere 
morbum per cutimad earn euocandi fum: humores, ut infra , ■ 
cum; de papulis dicam^&: de uar^olis. Si per bubones j^funt ifti : 
pTocurandi,fi per urinas, func uria^^xnquendce * & fic de aliis ; 
nQji t;imen,qailiber abfceflus fempei- fii np procurandj Jed qui, : 
uc dixi/oient tales morbosiiiuare.rld partem eiiam quandoq; < 
prouqtancur ktivnoreSiqaando pars;dolec>uel alia figqa habec ; 
b^imoris^ ad ipA^P "^^^.^"^^'^^^ • ^^^R^ dqlqre$ ppdagricos i 
co.n/iietq^iitilice:r prqaocamas y Cic hemorrhoidals ^-cqnfuetas-^^ [ 
quandppr^cipue eo aergic natura. •;, 

S ep^^^i Fiunr auteminqaic Hippocr. ex aliislocis, in alios morbo- 
<um; _f^X<¥p>iones,aur-ob aliquem dqlqrem > feu labprem illiiiif 
membri.in quod decumbunr^ aut obfridionem j aut aliquam; 



D E PE ST E. 

ab extriHfcco aducnicnrcm caliditatc, aat ob acre aliquod me- 
dicaments icritans^aut ob humoris graairarcm:,aat propter co* 
muncm membrorurn confeDfam, E x quibas manifeftum eft 
quomodo medicus etiam polSt decubitus prouocarc ad par- 
tes aliquas, & quibus etiam remedijs > Emandoria inguinum 
conjeufum cum iecore habent, qux fab afcellis funt cum cor- 
de>fi tempore peftilcnti folent fieri abfceffus ad illas partes fti- 
dionibussvelcalorifico exteriorialiquonon abre prouoca- 
buncur, fomenracione puia rerum relaxantium & moderate 
calefacientium , vel etia doiorem excitanda &attrafaendoca* 
eurbitulis admocis.vcl fimilibus auxilijs . fi h^c non conferunt 
acrioribus medicamecis utendum > mode ramen nihilfit qviM 
prohibeat . Qii^ haberi porronr abauthoribuspene omnibus 
qui de finapifrais & ph?nigm.fiue veficatorijs tra&antvfic 
Ficinus in peftc iubet veficatoria. fieri in brachio dextro, ia 
parteanteriori fiib mafculo folito, vel etiam vbitangimuspuU 
{km non tarn fupra pulfijtn alterumin crare dextro fub ta^ 
lo ^Non iunt tamen h^c rcmedia temcre vfiirpanda in fcbri- 
bus maxime . Verum de pK^nigm. iftis audio optime multa- 
difputaffe Excelletem Maflaria nunquam fatis laudatam^qaa 
re iili manus^ do iibenter . Reuulfionibus etiam hoc tempore 
vtifolemus,cacurbitulis, fcarificationibus, ligaturis^ & fimiK- 
bus , zd qnx diaz veficatoria etiam peninent , quibus reuul- 
fionibus ad prohibendaacciden da fepe vtimar.&adreuelica 
dum humoresacapite,&acorde>fediam ad fuperucnencia 
fymptomata deueniamus. 

Gap. LVIIL 

I itaque bubo appareat,poft euacuationcs 
didas nunquam dimittendo vfam antido* 
turn , nc forte retroceds.t bubo ^ & ne crco 
vapores peftilentes petant membra prind- 
paHa iubent veficatoria fubipfo buboneap- 
J^S^^srsfisaT piicari , & aperta teneri cum folijs cauUam 
j>utyro inundis, vel decodione ex fcabiofa,chamomiiIa,mcli 
^^}^^Sc malua,fpongia admota . ta pores vti diadidamu GaJc- 
Si ergo bubo fuerit poft aures fijb ipfo in cbUo appUcet V 

ficato- 




n T R A C T A TV S 

ficatotium. Si fub afceUain brachio ciafdem loci aifeAij 
inguine circa talam cruris e dircdo rcfpondentis., fi: ia iugirio 
anteriori apparaerit^applicemr recrO;& c latere guciiuris, fi re- 
tro apparer, applicetur fiib ipfo bubonc, nunquam aucem fiat 
in parte anttriori ^ fi ia alia parte , appliceciir fub ipfo babone 
per fex digiros . ita ramen vt nunquam apponantur in pedrorc 
ifta veficatoria iaquic Ficinas. tu enam caue ab arterijs5& vc- 
. iiis,&: nertiis &: rendonibas^nam vidi fepe feua accidentia fi;- 
quuca qaaadoiftis parubas adniota facre. 

Inierimdum dida veficatoria yelali^ etiam reuulfiones & 
diuifiones procurarur, procurabis,nc materia mora perac cor, 
Yeiad eos vapores mittac > vt fupra diximus cum de yenaj fis- 
6ione;& de purgatione veibafcci • " '^ 

Scico emm inquic Ficinus quod poftqaam vcnenam 
tuirt decurric adapplicada vcprincipaiia iT^^^ per hoc 

aJUieuiara, nifi per bene . & continue id ipl^^ trahas , & rediifi. : 
cess&purges intrinfecu apoftenians vcnenu ,plus exaiperacur^, 
con eradu vaporac ad intra & occidit. Idcirco ioco ipii^m forti 
fica conft ringendo yias eius intiis fiiprafcriptis anudotjs^&^b 
extra, f.epithematib*& vndionib.fiipradiiii s humores f«€pius 
' cuacua^de qua re cum dc pargado diximus rjoftra aperiiimuf 
fentebtiam, venenum plage inquit redifica, nihil fperes certi 
ex ilbrum fpc ranitatis pr^cer rarjonem , quinimo nec ad in^ 
ftans ob hoca rcmedijs ceiTes^maxime fi adhac feptimusnon 
fit elapfiis dies, nam *eodcm amhore qui poft feptimum penjc 
diem mala potius cura id euenit quam huiufce narara morbi . 
Hxc Ficinuss quaecomprob^nt Aetij &: Celfidocumentum & 
multorum aliorum qui fuaden t in pefte remere etiam omnia 
tentare.Illud tame tu mcce teneas.morbis vt profis^, vei faltem 
non noceasmeq; id tibl videatur paraum aut contemaendum 
documentum, nam fi tcmerealiquod aiixiliam adhibucris tu 
huius pr^cepti vtiliiaiemcognofces,inquit Gal. ana cu Hipp* 
t Epld. proinde licet multi fiiadeanc fiiper bubonemipfiim nem 

■ L I pe in parribus ,qus interiaccn.t a, bubone ad cor repercufliua 
^ Y ppm>ateft bolus armxumaceto & oLroCSc aqua roCquod re- 
Gm nicdiufn etiam membra circumftantia defendit a corruption 
n^ ^ or inquit Nicelus Flor. tamen umerem ego ne hoc etiam 
Xfm^dio prohitmrcamr humores a corde & a oiembris fiipe- 
- _ . - rioribus 



D E P E 5 ,T : 136 

xiof ibus & principalibas flaere ad locum aflfei9:^mJac^ que con 
linaum artrahere volumus^ifi forre toc^^^^ 
locum iam fluxa eflet^de <juq quis poteft effe fecurus.cu vt an*, 
tea diximas continue venenum in xorporelatens in fuam na- 
turam omnia ver cere t^n tec } Tucius ejcgo meo iudicio fuerii 
reufilfonis nti,8c iftis prouidere nc a loco IxCo ad mebra prin 
cipalia n^aieria recarracj& ipfa membra interius &: etiam exre 
riu^ corroborare.uc anteadiximus- Si quis tamen theriaca illi- 
liire volueriE inreciacctes parres^hoc non prohibemas^dc quo 
remedio fupra cum de ven^ feccione & purgacione agebam* 

VoIunEautem quando ex alleuiacione morbi,& accide^ium 
fpe^amus materiam rotam in bubonem collecfiam elTe, quod fi 
fuericinmembro non eman^i:orio,neque in membro propin- 
quo tnembrb principali>qu6d tunc ponantur repercufliua cir» 
camcircafi vero faericin membro principali, vei in emun<^o- 
rio^quod ponantur raniEummodo in parte qu^ eft inrerpiinci- 
pali ic fimupjftorium jVt qii^ eft pf bpmqua principali, " 

His. pera£tisiamrcmpus eft ad bubonem remedia applica* 
^e. lubenr itaque^^fi bubo iiuidus eft>& malignus ficuci vcpla* 
rim^ in pefte concingit>fuper ipfum ponere magna venrofami 
vcnrfareria ad affcdru locu crahatur»acrame fi fluxus per fe eflec 
makus > cimenda elTei: ex rali uenrofa corrupcio membri meo 
iudicio 3 & ne vehementiflimus dolor excitarecur; . hoc ergo in 
cafu omitte hocxemedij genus, vel fub bubone ventofam ap- 
plica, licet llueficacoriumXubeo excitaiu eflcr^non eflet eciana 
hoc neccffarium • Si autem mukas fluxas nonefler earn uc di-. 
xiapplicabis. Etpoftquam ipfam extraxeris , fcarifica bubo- 
nelxi uarijs iniocis. & poft fcarificationc aliam uetofamappli- 
ca^j uriic fanguinem extra€tas ^ quo extrado eamremcue^ 
tres (anguifugas purgacas ad loca fcanficaca apphcabis , quas 
cuii^ plena^ bene feennE,renioucbisj5c hie pullos uelp 
lumborutn per medium dorfiditredoscalore fuo naruralicali 
dos apphcabis,remouendo unum, 6c aicerum calidum admo-^ 
uendo,quando refrixeric aker .qui ctiam caicficri poirunrin 
decodiane calida Chamamill^E^malua^vfcabiofe & limilm. Alg 
horum loco Gallu,m.£c applicant . Deplumctur gailus ar^^ 
anu^ ^ (i fece^ iKm excreuerir^procura ut eas excernac cum 
f^pp^^fitorio ex faponeaibouelnigiro cum fa!c^ fccibus ^er^-i 

Kk i lis 



TR AC T A T V S 



MS inunge fi laBct tBeriaca pr^eparata cum c^pa,vt atttea adnoi : 

taui anum Galli , & Sale in ano indito > iplum anum Galli lo^ i 

TO :afFe<3:o applica^ interim ftringendo os Galli vt ipfe cogatur : 

per anum venenum trahere , & ficper horam dimitce , & po- : 

fieaalium renoaabi$>& fic continue procede continuando tota e 

dicy donee venenum perueniat ad cor Galii , quod cognofces » i 

quia tunc Gallas dco moricur • Alij Ranas applicant vt dixr de i 

puUis. Alij emplaftra attrahentia fuperponunt vt quod Recip. | 

C5ps>& fciU? in partes mioutas incifarum,ana lib,s. bulliat ad i 
perfciflam deco<fi ionem^tunc pi ftentu r & contufis adde mellis 

albi vnc.iiij*terrebintfain^, vncij* pulpx ficuum>vnc.iij. Alij na i 

CCS rancidas cotufas applicant^alij raphanum alij finapifmos,& ! 
ctiam veficatoria . 

' Poftquam ergo hoc vel illud attra<3:orium ad locum remo 

ueris , quibus tamen vti licet per diem , theriaca maximc cum : 

c^pa prasparata,vt anteadixijlocum affe<aum inunge/ Poftea : 

quieti egrum dimitte, & deinde hqra conuenienti ipfam re- : 

ftaucabis, vt Axicumde dietaloquerer > &pofl:eius reftaura- i 
tionem cauteriza locum cum aurojaut argento, aur fcrro igni 

to ySc efcara fa&a poftea pluribus in locis nouacula incide^vt fa I 
ciiius poftea cadat,& quod intus eft renenu melius cxpiret » 

poft hajc butyro inunge efcaram fic incifam fijperponendo fb» : 

lia caulium , vel iutyrum appone cum oieo & axungia , vel < 

cmplaftrum brancae vrfinie> malua?, radicialce^mandafarum : 
mnte^^nrnfanim cum axungia pord non fahra, & butyro an. 

riquo,& diraitte , fimul putrcfcere per tres dies, poftea cxpri i 

mantar & colenmr^colatura; adde parum cer^ & mafticis^ Sc ; 

vfui fcrua, & aegrum quieti tradito,& fic inungendo procede, < 

donee crufta per fc cadat ^ & quandoque magnam vcntofam i 

applicabis^quas totara plagam ambiat,ncque cam tangat fed ta* i 

tumpartes fanas drcumcirca exiftentes attingat^ficxmim venc : 

nam fine dolors extrahes . Alij timcnt vfum humedlantium, i 

ac propterea illius cafamprocurant cum praecipitato cum bu- i 

lyro mixto , vt cum unguento ^gichiaco , vel puluere vitrioli, I 
quibus vulnus impleri iabent donee benemundificet , & mala 
iqualiras amoaeacur, quae eft curatio reifta meo iudicio. 

Adaertendum tame quod fi in principio morbi fada cffec 
fcarificario quando noadam materia.tota ad locum expulfa 

eft. 



D E P £ S T Ei fjt 

^quod tunc nott cxpedaturcafas cfcara? , fed iBco cum pUo 
<jtjantum eft poflibiieatnodcamr , ne per earn mquit Nicolas 
^fpivibeatur deiaxas macem,qixaj inprofoado |:enuiiferac,& bunculoh 
hoc iiueprofbndum foeritcauteriurajue non:fi vecoinciaic qMur^ 
fiicolhaum foeric cauterium in proceflb temporis praeapu^ 
in ftam, quando tota materia vcl fere iota ad locum expulu 
eft, tunc bene potes cafum efcar^ expedarcquia morbus dat 
indudas . ^ - . 

Non eft cotemnendus modus curandi a Valeuo defcriptus^t j^EpidA6* 
qui in parotidibusmalignarumfebrium>mox atqueoriii inci- ^tMk^f^ 
piutVoleo relaxanteaut Chamomclino foueri vuic ipfas paro- 
tidas,quod fi exireoinaetur paroas>cuc3irbitulam affigit ne- 
fit minor abfceflus quam prodeire poffic , vbi autem abfceflus 
foerit fatis manifeftus faftus fi breui nigrefcat plurimum^rar* 
fus mittit faoguinem y ne fit maior abfceflus quam poiEt fufti- 
neri.mox vero durum adhuc tumprem,neque ylla fiippuratio 
nt expeAata,ignito ferro aperit^alrera quidem in parte^ fi alte- 
ram tolam ob&derit tumor , in y traque verp fi utram<pe , & 
poft h?c cataplafma fuppuras apponir,& plcrunque ioquit res 
bene Cticccdi t . nam brcui computrefcens mtmt inun^Jba elc^r 
r^fcilicetjouotidie ut fieri foleibutyrovel^o^x {upr^i<a:is, 
pus manare incip!t, & per id orificium caput & reliquayifce- 
ra perpurgan tunNequc id cuipiam uideridebetacrox, inquic 
Valefius.pars enim adenofa per fe fe quidem silis eft^quamq^ 
ob id licet urere fecare & vcru mqj contemncre.ldem Valefios 
in malignis inflamationibus & gangrenis,noa ciTeexpearaDdu ^,Efid^ 
horum auxilium ex folis rcmedijs uniacrfalium uocacis alk^ 
Tit ( tarn Sc fi h^c deben t ropica ancecedere > fed dnflSme dc- 
ueniendum cffe ad feaioncm,vftioTiem, & ficcarionem maxi* 
me , & pauio poft inqait ^ q> peraiiis uniucrfidibus di<aiS mox 
in ipfa parte ferro igne & ficdlSmis medicamentis cenanduoi 
eft putrelcenriam extirpare. Nam inquit hacrationein pefti* 
lentibusconftituaonibusferuantur planmi. 

Alij prius crudos bubones oblique fecaat,nc intro retrocc^ 
dac uenenum, Sc oh hanccaufam uentofas & alia attrahenna > 
applicac & fia feitione immmcat corrupiionis periculii ftatita 
ii^ttm:, &dicutirj^ fi prius inurarur,q> uenenum inius claudi- 
tur^aerum fi profundnm fiicric caater ium^hocpericulam tffix 

giunt 



^ TRACT A T Vi S 

gidfet ut infra ex iSsiitenria Nicoli ciica>quan4o car^uiicuIutS 
curabo | fi u^ro non liuidi fixcrint bubones (cd rabei coloris , 
uel fub rubei , eos quidem fubico cffe aperi 
fteaiaaari cum lixiaio calido, & falito>& poftea imponunt pal 
uercm fublimad , tiel troc. de minio & theriaca cxterius inan- 
gunt quaqa eciam intiis nQsponerepofli aiunt* 

At vero fi bubo benignus fbenc fine uUa aialignitatc matu- 
rantibus nos procedere docent , molUficanda admifc^ndo fi 
durities una adfaerit>qii^ ccrte racione di<3;a fun t>uerumcame 
cempdre peftisqaando fiifpecfla omnia fant^Sc licec,horura ac*^ 
cidcntialeuia quando apparent^mox ramc pciora fe demori'- 
ftranr,tuaus crcdiderim procedure ut antea docuinius^ fe^tio- 
ne icilicct> uftionc& cxlkcatione. 

C A a B y N.C V L I C V R A. : 

I uero Carbunculus fiiperueniatiacSfca euacua 
xione,& cordis coforcarione & aliis p^ra^is 
uniuci-falibtrs , quae de buboncdixi>ad ioca^' 
lia deucniendnimeft, &:ipd£tio iUud adnQtan 
dam q> licec emplaftrfide ^noglolla a G^-? 
Jeno in prindpioad jrepetcudendu , & illu4 
de Granaris ab Auicenna defcripcum in CarbuncuUs pUirimfi 
comcadentur, tamen tempore peftilcnti nuUo modo calia con 
ueniunta licet eriam moderace refoluerent , ne materia pefti* 
IcttsadinteriorarepeUatur, 

< Sed qoim primum^ateria Gati»unculi educenda Sc Car* 
fcunculus mortificandus. 

Ad quas intemtiones exequeodas primp uentolas appb'cat , 
& poftea fcarificaat profonde,maxime iri eircuicus po^ft^^^ 
fcanficatum fomentac cum deccilione Chamomilte,to&ima* 
ioranas fp!c^5& fimilium>uel cum aqua falira^auc cum aceto-& 
aquafalitauel cum lixiuio & fakjuc fcilicet languis meliusef-' 
fluat, & pars a corrupcione dcfendatutyucl loco fcarificationes 
fanguifugas apponant.uc diximus in bubone>&: poftea icerum 
mmofsLS applicanr , Sc poft dictam fbmefttanonei^ facianiiUt 
Hxi^Sc G, ex Jiocprioio auxiliqaccidentia noa alleuiaatur , rei* 

tcranda 




|> S ^ E S T jE.^^^^^ tS% 

leralid^ i^^^ pmnm 4i<3:a >^ fi li^quc pb id remittantar ^cci* 
defttiafidnigredo ^dficrud^^l^ ^ Camenzciurjocii^ 

^arbancaiii$> 5c h^c eft inqaic Nicolas Cara,rc<5ta & bona fe* 
cundam mentemaathorurnvqui^i^ nos facere banc curatia- 
utm quaiii citius. Imo quod uidetur pi'obare caurerization^m 
nulla icalpellatione pr^miff%aut appofitione fanguifugarum , 
quonia inqait cauierizado uenenum deftruecj& quo^ pro* 
fundafaenc,ad locam attraHeCi 8c educer>cuiusinquit fignum 
e{tqaia;quan4oque ex loco cauterizacouiiaeft egrcdi uenena 
^ahunHdiC^s.Higraiinii^^ 

liis excrmfecus admotis caiH:eciam c<>nfexre aica & in hoc cafti 
fiiniiiter ijpef^idum cile inquit . 

Muko melias aucem fic cautcrizatio ferroignko & fccurias 
cS abeQm^)^^ffi3.<^ autem 
fopifliit>e membrum corrumpimr & gangrena labfeqiu tqr» . 

Aamqnam 6 ponuncur drcumcirca dcfcn-^ 

fiua ex aqua rof. aceto & boloarm. parata , & inter locum Ix* 
film & didam defenfiaum diftanter ab eopec digitum poiieti 
dam eii inquit loan* e SaUceto aliquid thetiac<e , quod etiam 
fupraadflotaai, Ycl circumcirca ponere debcnms cmplaftrum 
deArnoglollkael de Granaiis AuicenaSiUelquod exboloarm* 
terrafigil& oxyrbodino paratiir . 

Gomprehedac aurem Cauterium partem ueficatam &:cum 
cfcara exiftentem ipfius carbonis toram ufq; ad parcem fana • 

Profondctur aurem donee deueniar Cauterium ad eius ra- 
dicem & earn totam deftruat, alipqui fi fuperficialis faerit^noa 
profiindajlongc magis nocet quam coferat, inquit Nicpl. qao- 
niamueneaumin locoexiftens non confumit , nequequod ia 
profundo^ft adlocumtrahit,fcdcumdaritie &tefteafolidi- 
tace efcara? rcmanet uenenum quod p.rohibet ipfum a debi^ 
ta tranfpiratione ; inquit hie & propterea ipfo damnat cau- 
tcrium cum cera liqucfeda a candela accenfa eflfundendo gac- 
' tam cer« poft gutta » quja folam cutis fuperficiem cauterizat, 
& fimiliter quod fit cum bqccella panis in oko feruenti infufai 
& fuper cotum carboncm pofita, licet minus h^c noceat . 

: Quodfifo^^ pon foeritprpfundaLumCaucerium, uelob 
crtoremucl obintolcrantiaminfirmi, uellocidifpoficionem, 

tunc 



\ TR A C T A TVS 

tunc amotar^arauclreiteremr GautcriumV tiel fi hoc fecci^ ; 
ij^ttis feat ifeetur locttSjUt matcria^j^ 

' Caue eciam in Cauterizando necadat Caateritim a<! partes : 

circumftantes phlegmomzant€S,qma fic l?derentur abfquc uU 1 

lo iauamentOjfcd tancum cautcriza locum oftracofum, & pro- : 
ptcrca pr^ualccfi tcr,uel quater itcretur paru pro uicegrauaa 

do , & ftatim remoueodo , quia fic paruum fecit doloretn , & ! 
mciiorcm iaducit cffedum ex tinguendo uenenum iaquit Ip. 
eSaliceto> ^ ^ 

' SuBtqui poft exitara {anguinis & poft fi:alpellanQne & laa^ : 

guifugarumappoficioncrdteracamquandiuexpcdiensfo i 
& etiam poftamotionem nigredinis , fiadfacric> quandoiam 

atnplius non perarabulat ulcus fed omnia figna recniffa funt & 1 

iam ad bcBignum materiam fuifle reduAam fit ucra coniedu- i 

ra>qo« dolorem miEigant, apponunt uc fi quae reliquiae ucneni ; 

reli^te fint, ex crahantur,&: raebrum confortan t, & que, ui cok : 

rum uei;bis utar,aullum terror era nature inferant,&: non pro* : 
mittont locum confolidari. ^ ' 

Cuius generis funt pulli, aelpuUi columbini fiipradiiio m^ . 
do appofiti, quod tingularc & ul timu remediom appellat Ni-> 

eolus . Ali j fcabiofam incer duos lapides contufam > &cum a-p i 

xungia rancida 8c fale mixtam laudanr . Ali} pedem columbl* > 

nam 8c confolidam minorem uincecoxicum uocant Hetrufct^ : 

inquit Nicolus, uel morellam quibufdam herba uen ti, uelian- i 

&i Laurenti] uocata, uel bctonicam predido modo cum axuti i 
gia mixram . Alij plantaginem & radicem agrimoniae , aiij fal 

cum mtello oui applicant & fingalis horis remouenc & reno* : 

aant . Necdefunt qui zafirumin circuitu carbonis apponunc t 

ipfam fic recinendo & dicunc quod a proprietace uenenum tra i 

hit> quo & fi qua alia huiufmodi efle cen tentur, quis pro arbi-» i 
trio fupquouis tempore uti poteft* 

Poftquam pr^dida peregeriSjVtprorfus materiam ucncno i 

{am extrahas,reitera uentofes inquiclo. e SalicetOy & ilHs ex* : 

tra<9fcis appone mundificaciua 8c abfterfiua omictendo marura- ; 
riuai ne puirefedionc faciant aut augeac inquit Nicolus, fed 
Ic ulcus regaturregimineulccris fraudulcnti acmali . 

Mfidificatiuum bonu &abfterfiaum fit c3 mclle ferinalior- > 

dci &momcto Cibs, uel cxmelk pballito & farcocoUamixto ♦ : 

Poft 



P<>ft mandificatiQne>utcarogen^ 
vlcus cpim foiiis bafilkonis criris , non habere par in gene, 
rando carncm in iftis olceribus dicuat/ Abj Rec. cencaun mi- 
jjor. Gonfobd^ maioris pcntaphyllon Sc deftilLquae aqua mi. 
X0 modo carnera generat, inquic Sab^^^ 
^ VsruiB & pro generanda carne , & etiam pro cicatrice in- 
dacendamuicaaliis in locis habet:ad huDC locum di- 
cereqaod ad cicacricem i^dam aflumendam laudatur. 

Primo locam famenrare,cam decodfcione cabda maluarom, jj^, j 
Sc chamomillre* Roftea periam in balfamo inrindam > quod contm\ 
tmxc€xlndiis verum defermr>fiuera funr>que Aipinus referr, 
fuperponaiur > tiaTOcieatciaemiia attenuat m uix app^eac i 
valet enam oleum de;qiteUisouorum5& 
|in<a:ap^ratamcumdebi£aqaanritateoL^r^^ inquitRaC 
vngdias ariei:um>uei caprarum affa, & ex bumiditate deftillan- ^ ^^cont* 
te cicatrices iiiine. : j . 

- Ne aucem huic noftre orarioniali 

can teria. potentialia non ita connenire ve aftoalia, eorum tame 
nonnullai bicdeicribam , eoquemagis qaoniam mu|ciporias 
mortem eligunt > quam permitcere ferrocandctite mcmbrum 
fibi Cauterizari . 

Si ergo illis ud volucrisdefenfiua circucirca fapradidaap- 
pone. 

Poftea (uperpone capitcllu non qui coiter paracur ex dnere 
cerri^inquir lo. e Salicetoied qood nc fk- R.Galcis uiuse bb,2. Jartariii 
4uminis rocche &c cineris cribeUaras,an, lib,j.s.bulliant in uafe 
^neoueluit rearo donee japidefc3t,&mox in ampulkuitrea , 
pone qux bene obruremr > alioqui ftatim in aquam uercitur • 
Stiperpoaatur quaadcas cineriSaUel aueilanaJparaae>& eft for- 
te Caureriam. 

Vfuale fit ex fapone moili & calce cum lixiuio forri 5 quod 
^eperifur apud eos , qui facianc raponem;alij cumialiuacom- 
p0Qani5abj pr^Ji<fl]S piperem addonr^potell auiem, uel da* 
tum^uei in formaliquidiori parari,proUi magis libociiu 
Abud fic ex fipone moUi cuni moCilag.lynapis» 
Aliud firex ftcrcore anferis cura oleo mixto. Aiiad cum 9o- 
$ris fapone & an'^^nico j ex quibus quandtas fabx loco fa* 
P«J^poaamr, qusj cermino o&o boraru operariqtie petficmnr. 
^ ' Li Al:} 



T R A CITIA TCV S 



AHf fublimatum ceteris anteponunt^alij aqua forti mu^^^ i 

ali) oico fulfiiris,alij ol vitrioli, & prima cfcara faSa ipfam ex* i 

trabanx. & poftea ircram diAis cautcrizanr. & fic perfeuerat > : 
donee fafficienrer profandaiierinc . Alij feqacnti muntiir. 

Recip, Gacharidarum conrritaiiu, olei,& ' 

, diflblue cum capiceIlo > quod fit citiere cef ri iiae qaercas ca- ; 

iusRe^; partes 4.caicisuiua& par cesfex,& fuper colour aqua i 
qua poftea. Cauteriza, 

SimiliseftcuraZon^ fuperuenien^^^^ cftautcmcumcr mali- 

gnas^qmStquaudoabuboneiaglaadulaexiftem^^ : 

jmenid excremimi j ubi utpl^ carbunculusto* i 

inor Zona referens peruaii^ oritur a feraenti& putri f^ i 

neinglanduKs detentOi&parriminloco'carbuQe^ : 

Sed qui inter carbanojlam & bubonem veluti quidam folidu I 

neruum in partem iacinam diftencura> & velari ob conaulfio* : 

nem regentem produdt , puta inter brachium & tibiam , qui i 

neruus^Zpnaue^eft CQloris modo rubri, modo ftifci, modo ob- ! 

|cutk)ris^qaandoqu« uiridior is , eft quando iridis colorem r^ ( 

fccacr Qu^habeteandenicaufana & eandem curacionem,qua ; 
de^rarbone &bd>one dixi^ . - 

S A P V L A R V U C V R A T I 
Cap. LX. 

Ekti vm fymptoma frequenter fupemcniens ] 

fcK peftil vt cx fupradidus patct eft quod fu* ' 

pradiximusdc papulis>qu5 oriuntux cbullien : 

libus fuccis ob putrefceciam illam malignam , i 
de qua ancea^in venis, & ideo vtplurimu fym 
ptomacice criipuc potius, quam ui expukrice 

<jas cretice mouente ob ebuUirionem etiam repleri folet caput i 

vapordyus acribus primo & biliofis fuccis , ynde vigili^ phre- [ 

mtides & alia hmoi , Sc tandem craffis vaporibus 8c humori- : 

bus repletur quinetiam ipfi efferuefcunt in uenis^c propterea ( 

tandem euadant fere omnes comatofi &: pene lethargici , de : 

qua re vide etiam fupra : erumpentibus autem fttccis ad am- [ 
bitamtotius confequiturlaffitudo totius corporis & quando- 
^ac vkerofa cum biiiofiprasdominaturfacd vtplurimus tcii- 

fiua, 




^iia^ob plethoram,cum/^Epilfe pleihorica corpora vna cum 
fyppjchafefa. corripiar; in<^x erunipunt papute marfibiis culi» 

cunxfimiles4equare &pi^^^^ ^^^^ ^^^^^^^^^^^^-^ ^ ■ V 
C^oniam ergo plenitadoadeft eftqiie euacaatio fee fym^* 

ptomaticafinealleuiarioncjfaltem vi plurimum,euaaiatio;pet 
iaogui ais rnifSonem> & poft^ per p harmaca £mm conEcni t , 
jion folum quia tanta Bm poteft fieri ia^ 
qusta ifldigec moribas ob viri am imbecillkatcm ad m^igaua 
tern fequentem>fed eciam quia> hamoresalij peccatjtaqm per 
pharmacapargandifimcynamyr {ppradixifihomor^^ - 
fi: tomm corporis h^imm " 
cgerit,morcufaqoiiepcrcimmin^ J 
Med. r^. quibus eciampr^efidijsacapitc reaellimus , & licec* - ' 
fy mpbamaticaiir h?c eaacuatio papakris»qaonia^tanie vtilirer 
maiignihaniorescttocantiir ad cu eciam proba- 

uimus & tionmillasiymptc^m adiau^das 
ffiie^ :\?el iklcem non impedieh 

Ideo 'poft viitu^rfaks^ ^ euacuariones vdle eft eas iciiocare ^ ^ii -io. ^ 
cudai fudorifids^ntidc^is^de quibas fupm & prater ea>& cap. ^aU fiitd, 
de VanoL&morbiiiis & fndionibus cum Iinec> panno fed:is, & in mase 
vei eriam cu hord^acea farina, aut eiiam aliqiia vnilione kv Tiaturgen^^ 
xanre vi ca quam comendat Aetius cu oleo chamomeL& ni- • 
tro & aqua^vel R.aqug chamomiila? vnc.iiij.olei atnygd.vnc.ij. ^ • ^ph. izl 
cicri,yel falis vfti>vel eriafi ad cxceriora frigida cum faerinc ca- ^ 
lorera volacris reuocare TQ^lfons j. vei aquaj lib* 2. olei com. 4*^f ^'•T 4» 
vnc,iij.nitri> uel falis ufti 5.ij*bulliant fimul ad aqase cofiimpr. &l*^p*plu 
prout aatem maior vel minor eft calid.plus uel minus aqua? & hahu 
uini raifccralij vinum album & olefi comune cum rorenaar. bu ^uacuatio^ 
lire faciunt ad uini confumpcquo urt:.tar fadis didisfridio- ^*fsfymptQ 
nibushocueliUo modo* Tegendas eft ccger moderate ur dor ticasq^ta^ 
miat^& ii tegatur cum panno coccineo utilius erit.Gui uidetur "^^ncofere 
fauere Galenus 2.dc Humor, 27. humor inquic a fimUibusali- hanh&L 
mentis expurgacur^a cotrariis repellitur,qui in lib. de adumb, humor* 
cmpirica inquit , quod color rubeus fanguinem expu en tes ir- 
rirat^in reliquis uero paffionibus , & fymptomatibus eftinud- 
lis niii fit fenfusjin fanguine expuctibusa.in omnibus morbis , 
ia quibus fanguis exrracxpellitur a naturaundea fimili poffii- 
dicere colorcm rubeiim admotum in periculis conferrc 

LI z eas 



t R A C T A TVS 

eas extrahendo, fakcmhocrcmedio^grotantes taeiiturafri- 
gQt€,Sc fic namra fadlius eas expwsilrt iiibe t praeterea Ficinus 
daas magnas fpongias dorfo renibxis & peAori apponi ei ui- 
no ftomacfro madefadas in decodo chamomile & Icntimn , 
& cxpreffas. ' . I 

Et fi hoc modo.non euocantur & praecipue fi rimes eas re- 
troeedere ncc aires dcficiant^uencofas cum fcarificacione locis 
vbi maxime apparent, pr^cipue coxis,craribus,dorfo, & fpa- 
tulis utiluer applicabis > eaocanc enima profondo ad partes 
^'dekc.z. externas tefte GaLacapite ctiamreacliunc^quodeft oiaximc 
de memo^ procurandum ob phrcmtidem> uel lethargam imminenre, 
mhfa & ^ftoanciquecordiacpalpitaaci & fyncopiaanti opuulantar^ 
tdecucur- yt & Mercacus & Vaief- affirmant . 

hit* Vt aucera omitcam nmlta qax ad eas euocandas dari falent: 

Jktercatus rnedieamenmm RaCtantummado d^rfcnbaiii , qtiddi:fi aliqua 
Li.c^^de exantidotisdidts pefti rcfiftenribus propinarem maxime cfi 
ifmd. Jud. Bezoar>& acetoC citri a catidioribaCqiieabftinendam cenfeo^ 
f^^^f* 4* maxime quando adfunc figaa magniif^etidi) in parribu^ ia^ 
meth.^ tcrnis>at !toguaficjca & afpera >firii i^conipeiabiH^ ficaUaha 
4. wzadi iufj^odi cap^de cauf^dida 
€p* 78. & Medicina inquit Raf. Diuina mulcae: experienrise & bonita-' 
78' i\s nraheas ad faperficiem Gorporis vaciotas 3 bQchor,& omnia^ 

1 ^.contin. qua: n eceflar ja fun r exteriu^ educi , Rccip. ficus albas qainqu e 
S.^^^r.iS^, palTularam cnudeacarum aur* x. laccje^mixadat^ j.v^dragand 
^idefupra. drach-iij Crociaur.s^alij v.quodialfum eft. coquamr in cribus 
^otulus romHs aqu? vfque ad tertiam>& detur in tribus diebus .fciHcet 
desmc^U qualibetdie,terria pars ipfias&pauiopoft fic earn de(cribic> 
^' . * ficas ficcus nu.7. paflulenucleatar.dracvj. laecx mundat^ a li- 
gnis fuis vnc.i}.draganti nnc.iij.Croci fcrup.ij.kntium excorti 
catarum vnc v. coquantur in duobus rorulis aquae ad med. & 
deturde eain pom . fupra. 
. AUquilocolaccxlignifandalponm 

Medicaraentum eft quod fequitur nouum a capite euo- 
caDspapulasmorbillos &uariolas, & calorem fcbrilcm mici^ 
gans , palumbum ucl tencam pifcem fed aptior eft palabus per 
medium difledum calidum calorc fuo naturali applicant pe-r 
dibus per haras duodecim inuolaendo ipfum panno vt ficca- 
lorcm diuaus feruec tranIa£tgdiftoxcmpQre>remouer ipfum 

■ & 



1) E P B S T £• ii5 

4^ ibrim in aqua frigida quaad manus habcx proi)dunt,utfic 
malam 4^ abo minand u m ilUjtis odorem deuitent • hoc reme* 
diamin Briunnia raukiuneftinufu^df; quomirandac^ 

Cap. LXL : :V . 

V o D fi forte papula aliqu^e pulmcmem > & 
aiperamarccriam cum taffi leuiterk^^ , , . 

moleftantj ut in peftil ilia ccntingit ^ de qua J 
Gaknusjquas examhemata iiocat cutari de* 
bente^ificeannbasinqBitGale^ , ^ ' ' 

rapier ieilkscurarefolear tcftedi<3:oGaleno. * 
Talis eft fyrupus t»irtinus4e rof. ficcis, & quo maxime uce 
rer,diadragxum b^^lo^riiaenaparaiij vt Rec-£pec.diadr*drac. 
jtboliarmvor. fcrup>i^ 

, Tandem fcilkecjp^ ^^^^ 
barGalenus praquiNs vide Aettum & Are^^^ 45, ^r^r# 

.ra;cap.deVarioU&rnoA^^^^ - ^ iatuuftg. 

: Excrinrecus utcre ol.mir4iio r0f.& fimilibus . cS^ c i. ^. 

, Ad hoc^^geaus exauthemarum pertinent Vatiol*&^^^^ ^j;- ^^/^i^^ 
dequibus clariprisdo4i:rin£e gratia fpeciale caput agea\us>Iicet axM^i^g^ 
ex diiStis quo modo fint cradanda notum lie > eft cnim in his 
fine dubio nature moras adiuuandas,prsdpue qaia cricice fe« 
Xcfempei: apparent. 

Cap. LXIL 

VoD fi forte Angina fopemeaiar tnalignaj de 
qua apud Hippoc.in peftiisncia i!la in 5/epid. 
6.primi mulca hab ts^ curationc pete /cap. de 
Angina, eadem clt enim ui ibtdena habes 3 ab 
Hippocrate : |-lippocrares n. corpus pWnom 
q? ad locum afFidu materiam tranfmurebat, 
cuacuabat ucn^ fc<iione,in cnbito , & prscerca inddcbar "oc-. 
nas quse propelinguan:ifit2? funt5& ficorpus liUiiiores q*.iaUu- 
tcs peccantes ad locum iT.aadaba.n purgarione ueutrem pe .r 
turbabac , & perada commuai cu caiione , ad ciTaticncnn'-^ ci 
ftoprianaawxedcbac, 6t compr^{SaAe.;ijK;p^ 





TRACT A Y V S 

:tijbii$ quam pituicam cuocabant^quibus tamen auxiliis faperai 
re morbum ©on potQic Hippoc. crane enrm ^ymptomataraa- 
ligaiora quam uc remediis cedereiic i Galenas & h^e de 
angina cx tumore circa fauces ada , 

Tu aarem pr^di<9:is aaxiliis eaad<le,qa£e indicantar a peftc 
ipfa^nempeaatidotade quibus fupra* 
: At uero & angina a laxarione iiertebrarum adinterfo 
.a:a> orta ellet , cacatio eitis efiet impoflibilis finera fine quas ab 
HippoCtcelatafunt, nihilominus fi vulgaris eflec talis morbus, 
\ . dceo emmnunc loquimurprocaranduni cffene homiqe 
Thnp. J* earn caderenc id quod non efler impofiibile vcl teftc Auczoar. 

. cumqaeoriacar ucipfeafferic ex hunnditate maia quas figiiur 
inrer fpondiHa fecit ea ^ 

lur comprimar cannam pulmonis ita ut fuf&cationem indo- 
cac>fabriliare debemus regimen &: uti deficcaciuis & inungerc 
locum oleisdeficcantibus&pLro^&de{e(amino cum^^fo 
de coriandro aindi>uel cam terrafigiL& mcco di<^io £ empia- 
ftrum Sc fuperpone > inquic Auczoar^ ubi mderis aliqa^ m fo- 
aeamparauncnbmpatientisuertebrse. Cum enimucleodem 
tefte fpodyKa colli boc tempore poaas d^^ 
fpondyUa>qaiano habenc defenfiaajqusealia fpodyHa babenr, 
fcilicet ab utraque parte coftas,& plurcs mnfculos^qu? no per- 
mittantipfa fepararijpoterantfirmiora reddi,adftringentibus 
& exficcantibus didiis^quarc non fic facile dislQcari potcrunt 
necfcparari. 

Cap. LXIII.^ 

Ontra veto flaxum colUquatittumpraj- 
fidijs utere , qua^UKde fcbrecoUiquante 
ex Galeno & Hippoc* notauiraus refrig. 
nimirum & humedantibus, quibus addc 
anridofa & acida omnia ancea nocata. 

Et primo notandum ^ quod non reme- 
re fiftendus eft fluxus ifte , cam periculo 
cnripno leai retinetur uems pcftiL& acris materia acprpinde 
nihil melius liftimr quam bezoatticis & fyropis acidis iupra- 
di^s uiwle Bezar anicornu niargar.bolu{arm*ccrra^figil. coraL 




i> e: f e^s rmi tig 

Sp corpiicemmiim & alia hiiimfmodi vfu 

fc fcordio calem fluxum fanaffe> at uel ex cognofcamus quadi 

tum aalea^ c qua? p^fti r cfiftunc ^ mm plus iaapf opcictatc ipe- 

^ jK^^ defoere > qui in mroxa^^$^ fca^ aliqaando cum vino - _ 
^rap^i^HcI fucco acetoCdcri diflblu-cam pJ^oponann ^ ^'i^ 

limpbatumcum aqua in qua anrum extinaam,fit>coBcedant, 

. Pcifana^cremorem dat Sc aqasefrig^^ -^^^ 

codionis %aumappareacGal-f.acac,^^r^^^ . , ■ diffa# 

: Rafis ius Galli cfi medietarc fucxi granaroramaddoromku I 

dacjaelin quo granagranatoram acidoromcomfa; fintcc^ta^ 

& & yigili^ adfuerin t addit prilanam> & fenxpapaueris albiaVt 

{ohcct iure di<3:p mareria biliofaj cducantur Sc di<9x) fucco al- 

tcrentur. . , 

An veto purgatio CDnueniat videtur^qnod non cum purga-^^^ 
tia calefaciancx& ad inteftina djii erranr quod malum efle noruc 
omnes.ac proinde videmr cffe tnrius alcerantibus di£kis vti • 
\ ^ Hibilom inus Falop* qui eft ueridicus author fefuo tempo- 
re flaxes ifto^peftiK in pe^fte q viguit fe curafleait rhcubarba- 
ro & chamarindis, quibus etiam fiaxus fiftebatun &: Alpinus, 
inquit in tali flaxu , uti inftiiionethamarindorum &berbaro- 
rum, qua faie , ficuci & inluilonemirabolanorum citrinorum, 
cum fero la^i$ parata tutius>yri pofleraus^alijs purgantibus* 

Galenuscum fpumo fas deie^iones in febribus apparent ia- - ^ 

di<:at efle feb. colliquantesquascurat cremorepcifana? &a- 3*^^*^i 
quas frigidas potufi quantumuis leuecodionis fignamappa- 
reat,qu6d confirmar 4.acut*4 1 . Sc x. muL in fine &: licet eo in lo 
co ValeC paucum potum dari fuadet frigidum turn quia& 
multo pom timet Euore augerijii hiiominas meo iudicio muU 
tus aque frigid^ potus plus iuuabit refrigerado^quam fit quod 
fuo quantitace nocere poffit. 

Confert fuccus piifan^ iniedus, & cauerc craciare fame 
^gru quando pr^cipitof^ 5c crebr? funt euacuationes maxime 
in pefte, inquanonfunt fame crucianda corpora, feuec huic 
opinioni locus Hippoc5c Val,7,Epid.j?dt 

Tu alia vide lib, de feb. col. 



1r R, ;A C T^ V s 

It noS>^ fi pedes calidi icraari, mq^it 

Valc£^€x Hippoc4.acaf.40* 

: A c A ax tremoru ft igidicas adfaerit maxirne cum alai profla. 
uiojaur etia colli qoauuo,qaGd f^piffime coringit peftil.fc.cum 
fine cx genere lipiriaram^ qoacum fieri poteft ad extrema ealor 
"A aCi^^AO ^^^^cari debet utab Hippocr* habemr & a ValeL &^edam 

^ etiampukiscalore &o namraii vtfupradixi.O 
trema appHcat rubificantia. 

Auicenna bezoarticis &: cordialibus di£ki$ vritur> q uia cali* 
dam nacarale & iiiis augetur » Celfas inquic,vbi ex terior pars 
^5,14* corporis firigetjiDretior cam ficicaler in malis ineftiegersled^ 
tanc qaoque in fri<9:ione vnicum eft prsefi^^ 
incutcm euocauit poteftalicui medicamenEo locum facere, 
debet aarem fieri^vel ceffante>vcl remicteace fek minus certe 
cum remitar> qu^m cum vacat# 

Cap* LXIIII. - 

I verof£b* pefti!^fueric inqmeta &: implaci- 
da^vt Hippoc* yocat 4* acur. 8c quod iym- 
pioma , vel ftomachi malidam fcquitur^ vcl 
tebre ^eftuofam qualis eft lypiria , ex quorfi 
numero pletunque func peftil.qui etiam pr£& 
ter hcec h^c habcnr luem iliam peftiL qu22 
femper moleftat Raturam. 

lacerc inqairHrppoc. debcntin conclauiobfcuro , in le<3:a 
Valde molli, & quam minimum fe mouerejneque fe proijcere 
auc ia<3;are dcbent. Hypochondria fuucre iini femine ina« 
qua 8c oleo deco<3:is quibus corroborationis graua abfynthiu 
ec rofe addi poffunc : teauiffime item fane nutriendi ^vt ibi- 
demh^eiut. 

Tu edam fi leuibus uomicibus^vel leuibus medicamentis hu 
mores acres &eroden tes purgaueris bene ages & alia quae lib,, 
dc fado eft feb.diccmus • 



Cap* 




V {>1 TP E S T K 




Cap. LXV. 

t viriam imbeciflitas adfacrit rcftaarad de- 
bet his,qiis proptc putriunt,& boni fimt fuc- 
ci>ficutl fun t iura fupradicla cum vicellis ouo 
rum>& ftillaritia carnis atque eias fucois , rc- 
ftauracur etia bonis odoribus omnibus ^ ut ab 
Hippoc/Ub. de Alinicnto habemr qaidcjoi^ 
in boc dixerint makii licet multo melius odoramentis rerum 
odorabilifi opcimc nutrientiu, ficati&odorptilIia{]&ri aqua- 
xos.cfi modico dnnam.velgarioEafperfi^& sdiaqufdidalu^ n '/» f ^ 
lib. de appetirus proftratione naaxime odor mellis & panisca- ^^^^^h ^* 
lenris nutric, necnon & iaccperiem aafereado,& multo magis ^P*^*^^^ 
rcfiftcndo luci ifti peftilenti antidotis dictis, & his qu^ taiti 
intrinfccus adhibenturj quam extrinfecus admoucnmr rcfirig. 
& cor , & alia mcmbf:^, priiicipalia corroboranEibas de qui^ 
busiupra. 

Xaudacur pr^ccipuea Fallopio pro hac inceatione placenta 
ex Arfcnico parata de qua fupra. 

Ad appetirus proftracione pofl: purgatioaes conucnientcs 
eadcm,qu2 ouncdida funt conucniuni:^& praeccrea hortandi 
cibum vt capiant ficuti ibpra diximus. 

Cap; LXVI- 

I fudorille anglicus laperueniat dequofa- Umus^ 
pra^quicumcuraruntexpericntiainuentum HidefHSm 
foiffe dicunt , pra^dpuam curam effe quieti 
fe traderc, nec manuSa^aut pedes ,aut aliam 
pane corporis ad refrigcriam ja<2:are> quia 
luppreflb fudore moriuntur, quod fi force 
tantam malum uincant:> rurfus recidiuare, ctiam bis &|tcr Sc 
tadem mori^ut ex Chronicis Anglias^quas Polydorus Virgilius 
foipilc notfi eft.Ac proptereafiquis interdu a pefte captus efl:> 
itatirn nnUa interiedca mora eriam cum uefte^qaa indums eft 
decumbar,& fudorem foueat . Si veto nodu/efc coliigat & in 
*iaum procinus reducac, &: fccooperiaryut moderatus fudor 

. M m cffluat 




^ AsC^T A T V S 

efflaat fpacio quatuor horaruni, aut ad fummum Ccx tion au* i 
tern vfquc ad i a. horasVut aliqui^mpir ici faciant > non enirn 
fine maxima iiinum noxa tanmm fudorcm fuftincnt , ut ex i 

I , lei^mo; faabetux^ iBjccri^^ 

. X. eco^ cxcaracj camanddorisdi^is^ & aceioCc 

minai:iir,ac|>rppt0rea m^utenend^ Cum uircs^qqide, fed hii, 
quse piMDmpte putdunt^neq; naturam ab opcre inc^pxodmcr* . 
lanc, Siomimu^ius^^ alccrat^cu^^^ 

araftmftti?a>U€^ lim<)oamdem re-, 
fbciileat rer nedcftillaiis > at corIfcrai^^& anridoxis didis , i 
ueiaiamiagendo panem-in amo albo aqua bugloflfe diiuto * i 
t.^ octd Ij3:^05Q6d nomine i^opis^quf lupe : 
ji^^r^ ?;2il ecianiuiaum a LcmnioiCoccdhur^nouascfi cnim morbiis,qai 
tacuLuij P<HJai:emediar£qtiinxinqau* ipft pr^dxdta enim principaks ; 
partes tumnr^ctilmtes ip (as reiiaur^ 
camcitii:^ de cai|>dreexp£lli2ni^& ob h^c receffiocem reddut \ 
falubriorem^ac breoiorem5& a fymptomanbus fseuilEmis^qug 
XMmm kemieqiii foient^ros iiendicant ,&: licet cxantedi- 
&\s qoalia debent eife deftiilaca conftec ^ qu^ lamen proprie 
defcribiinmr adiale fy aiptomat^^^ 

R* €onferu32borag. bijglxicliorea2,adiad aibi fea 
ati.uncii.Confero^jrof.& coruciim citri condii. an*^Jnc.i*s* fo* 
liorumiieri di^ftaijiijiadicis pfeudodictamijAngelics.tormcdl 
iE5an*drach.ijJemixarditi3& cirrij&oxalid ze- 
doaria:^gen.tian3e^an*iincs,mithridati' ueterisjtheriac? an. unc. 
ii j. Ipecicru diamarg.f. &ele61:.de gSmis & diarhod. Abb, &: 
trinaifand.an.uncs. brodij^iuris & caponum alcerati com oxa- 
lide/cabiofa porrulaca^iigi^ff^ caleadula>& boragine^lib.x^cu 
foiiis auri puriilirni namero 50. fiat deftillariofuper cinere ia 
Ego in 5, uicreo uafe^S^ feraeriir in alio uirreOjRecip.in acceffionejunc. 
t^mnm. ij.aut uuc. ii). pro uice>& detur calidu bis uel ter . Pro prsefer- 
uadoue autcm detur ante acceffione per doas horasjcum zuc-* 
caro & momento cinnamomi. Opiata aniidomsve ficparatiir* 
Recip.Conferoaj rof. borag. b^glolfejCorticis citd^an.unc* 
|. thcdac^aut mirridan iieteris dracli* iij. boliarm. terr^ figiL 
an.drach J|* £ opiata 5 cuius parna quanritas fumacurfupcrbi- 
fceadoiuncijauGiaibi deiHUadjUel aqua iw^^ 

' " Castcra 




?: :Cag. XXVII. 

D pr^feruandum sgros ifymo^XMOti cfjt > 
alia digamu$i><}«andp <ju5e peftaiic:uraac & ab 
„ea ijos prasleiuaaciyacopim eaam arcctic^ & 
veroUap^WAi^nti {uba^aicQdum dk^ixto 
rando fadem aqua roCad prqhd>endam 
lacicHiem IpiriEaum^q^^s a^ 
& pe<3:a5 pan no ex eainadido ^Qm;^oic&:^4d^^f^^-^ : 
f)^ncapi;habebisV: V ' ■ i ■ ■ . v. :^:> h: -^O 

Spidrusauremteftajarentar odoribu marjpa&gene-* 
rofi vini,5cdbiS;,& alexipharmaGi^ coi:diaiibu^%ra- 
didiSjextraiiantur etiam ad cxreriora fpiricus,^tfapracamde 
extremorum refrigeratione oecera cap.^ 

Cap. LXVin. 

I vebcmentiffima Ccis infeftet 5 confideca fi 
incerioravrunt & cxtrsma algent , cue cnim; 
nihil aprias eftj qoam procurare vc exErcma 
: caldian r utfiipra dixi >i4c4icaparribos peni- 
tioribus foras calor reuocecar . Prsecerea , 
ccrnfideraan iofiammatio {k in palmone,& 
inaliis ineiiibns retpirati^niini^ 

Aaris ffigidiorisiBagiskdatui: quamalio aaxilio , ut bene dc- 
cebat Galeinas ac prouide coopecto pnus moderate ^gro^ Ae- 
rem refirigeraiuibus & bumedancibas alcerabimus , uc^qua , 
uel aqua & aceto paiumen ra irroraates ^ uel alia peragences^de 
qiubus rupracum dcprarferuatione * ; 

Si vero veaincmas, uei eriam he:par,partesve circ^ ftanies 
^ftuenc.Paali & Acuj teftimooio frigidadada>modo mhii pro 
hibeat.in his enim conucnir^inquiL Ceifus frigid? potus.m qui 
bus prater ardorem nuili dobres , nuUus pr^cordiomm tu- 
mor,nihii prohibens uei in thorace uel in puliiK>ne uel mfau* 
c^bas adfu.'non vlcas iion deiedio.non profluaium alui>in pri 

Mm 2 aus 




T R A C -f a: T V ^ 



imis caaeto firigidam propinare, quanda cxtrcmaalger*? & m-^ 
teriora urancurjcft emm id fignu inflamationis partium in*;£fw ; 
narum, vcrumcumde fcb.pucridis ericfermodehac repiura* i 

Copiofa auce propinanda ex decreco diAoram aathoi am > ! 
B enim pauca datur^ab ampiiore uentris calidicatc uinci t ir, ua \ 
de nocer poeius qiiim luaet. : r . 

Vbi aquairigida prascordia cxtcnta fuerint^ & Talis refiige 
rata,eam euamant cegcotaates 1 licec inquriorit aUqui eriarn ne 
vomitum quidem cxigant > fedipfa frigida tantam ad faciera- i 
tern data pro mcdicamenco uiancur , abi utrumiibec inquiani i 
fa^um eft^mulca uefte operioidus eft seger , & colic candus u c 
dormia^f^a^uo fcquifolet fador y temedium prajfentiffimum. i 

Qood fi quid potam ftigidas prohibeat^detur aqua ftillaticiir ( 
<icore^,uelacctofe,ueialiaiimilis5U , 
tofej& rad.tormentillaj cum fyrupo acem^^ uelquam Al-r 
pinus comendare> inqait Aegyptios>& Rcc.berbcrorum lib,j; ; 
iafundanrur cum aliquibus femin* feniculi & frufto panis per i 
node In lib*x. ucl xij. aqu^ fimplicis»poftea colletur,& cu zuc- . 
charo, ucl zuccharo rof. uelacido cicri propineturjSc largiter i 
propineturjmaxime quando adeft etiam fluxus coliiquatiiias. i 

Ego ucor aqua decoifia cam toro citro in fiufta difle^o, in , 
finedecod:ionis addendo zucchari q.v*ad guftum c£groramis>^ : 
&!n pcnaria cicri limonibu^ucor.nondefoere^quifcrupJwPiii ■ 
ion Rom*cum did:is aquis propinanr^quod non ui^upero,qoa: ] 
do aigiliae moieftanc edamjmodo aires ad&t. 

Locaiibus pr^Eterea teffigerantibus utimar ca admoiientc^^ : 
ubi ardor fc prodic quod maxima fecere folecpeflilenti tempo- : 
re circa fpiricualiajac proinde refrig^rantia ped:ori admouen- i 
da Pauii, Aetij, 6c Onbafij teftimonio a quibusabftincdum-ef-.^ 
fe cenfco cum papula etompant, aucpercutim euacuatio a le^ 
gieimaanatara centacur. 

Rafis emplaftrum ex fandalis camphora> & aquaro&rum ] 
fuperponir, Gelfusaqoa & oleum mifceremanibu$docer, do^ 
nec albefcant> & in ijpfis accelSonibus fic ?gros rcfrigerare , Sc , 
inconclaui teBereegrotum>ui: ficpuriorc aer^m rcfpirec^eum : 
tnialtis ftragulis coopcrtum> fed admodum leuibas uclatumi^ [ 



Cap. 



^ E P E S r K I 139 
Cap. LIX. 

I vero nau{ea adfuerir,& uomedi defideriom 
abfquie oomitttii ncl (altem mc^^$;^a6mi^r 
tus,!<iquecx bamoribiis inycntimtuOQxi&c^ 
tiHusjmoms naturae adiuuandifs eft aqua tepi- ; 
da^uel aqua^ crdd.& aceco^uel acecofoX 
oximcLCvel iirFaliopius docet>ex aqaaftiUa 
ticia ex pataminibos nucis iuglaadis vieidioris maceratis ia 
aceco tribus dieBas exhibiraad pondus unc.4vu]el^nc;v. 

Aur euacttentur bumorcs di<9:i aliqaoieui pbarmaco^^maxi 
me fi difficilis flieric ^gcrad aomitum> detar ergo caffia fo» 
laj^v^el cum modico rhcai>» . : 

Si vera moderacus foerit vomi tus & prsefertim Creticas > 
totam onus naturs^ reliaqaamr > nam if la quod^noxium eft 

A c uero B faperftiia^ vomlias 'fx^rit , tunc fiftenda^' eft, at 
cap. de vomica diiSium eftradftringentia ergo & refiigerantia - 
intus & extra eriam procurcatiir aim his etiam^ quse pefti re* 
fiftunt , laudarur propterea myaa. C citonicoram praecipueji 
cum bolQarm.uel aliol:^zoarcico>cIigcn4o,qa^ ftomacbo ^tit 
eipue grata funr. ^ ■ 

Excrinfecus inter caeiteraappIicciiturV qus balitus peftilea^ 
its cxteriastrahuat & coram malitiSemendanc, inter qoas o* 
leum contra venenum Matbioli, velMagni DudsHetrurie^ 
vel noftram fupradidum tenent principatum^eciamfi calidio* 
ra videantur mifce cfi illis aeeti^rofati q.v.vera no adftriti* 
gunt, vel parum^ ac foUim videntur vcnenatis bumoribus ad- 
uerfari & calorem innatutn tueri# 

Adftringunt & corroborant e^plaftram de craftapanis^v^el 
mica panis a{Iata,vel/ad ignemcakfaila, Sc afperfa aceto, vel 
ctiam vino fi non adfuerit mukafcb*& poftea puluerc gario£ 
Sc cinam.Sc ro£ vel ex eodem pane Sc fecina hordei,& paluc- 
rc aniforum>&feniCQli^umacetc3b&oLmafticXemptaftrum* 

Alif Reccarnis citonioram vncaj^palmarum vac.j-conttm- 
dantur bene.ad^e palucris mafticisjfpicse rof.drach.j- fpodi j & 
tienuEfi maximus eft ardor an. fcra. j*cum aceto^ycl acecofo.iX 
^inplaftrum^ 

Cap. 




T C T AT V $ 



Cap. XX X. 

I expuunt fangiiinem>& {kaguinf s a^fi t dottit 
nium fccetur bafilica, vel fiac viuas fcd:io vt 
fupradidam eft. Ficinus ex vrraque faphena 
miccit fanguinemy qaod fi multo fanguinc^ 
5ger ahandaric ex mediata deirafcit fangui- 

IMcq; vale Eicrnus/artguinem fifti^camen Ci force exefa eiTet 
vena aliqaaiCafa ifto poft reuuifi0nel& diuerfioaes fiendas^vc 
ca,de fpmo Cmgmnis nofti, fiftendas cffet^yt bo!oarm,&: finii- 
libus, alioqain vt dixi ab his abftinendum^ & admuandus flu- 
xus expe<Storaatibus di^is Gap. de plearirfde,qiiibus tamen 
mifce, qua^peftiaduerfanturi vreft.fc<>rdmm > qu6d pr^cerea 
fpocam iacilkac xenere item cicri didis mifceri poteft . 

Si vero.flu^eric Unguis ex ycfica.vel ex riailbu^ quo. tempo 
re.<juid.eGualiacomuUi mc^riebantar, faccurrc admifcendo 
aaddocaalnstemedH^coue«ienrib.fapguinis dl&is fluoribus. 

Nihil auc^m meo iudteio fanguini^ fluoribas5& etiam fputo 
conuenienrius hoc tempore quam ancidpius.prasfagiens dida, 
qnse Rec.boloarm. cerram lemniam, & grana iuniperiy ut. fii- 
pra diximus,& cumiyrupo fcordio poceric parariJiocenim 
xnodo &c eciam a gra^ij^^ wniperifi qua noxa poteft a boioarm. 
vei terra ieiuniaprouc&ire^em^ndabitui:* . 

Cap..: bXXI. 

Erro fi vermes infeftarint fuis capirib* mul- 
la habes Sc noniiUa etiam antidota retoJi eos 
enecanria & ptfti rchftentia > pro qua iiuen- 
tione vaLrtrornu cerai vftum cuiytup"bace- 
toLdiri vcl fimihb.dari poteftfcordium ^Sc 
eius decodio valec/eu. decodio fcbcfie^por 
tolac^,rermentiUar> gramiiViS iCordij,abiynchij>& ru'ac capra- 
ri^jvel etiam decodrcicorea^graminis rcim;:nuilx,& febcftea 
qaando maximc fcb-e-ftardcns & Ci fa-up.if rbciiKpueris cum 
aqua,gramiais dederisy cos enecabis Sc educes , amaraomnia 
• - cnecaac 





cnccit COS, nec placet, quad loan, e Sdiccto probat , ibgiencia 

feflF^ei^ife an^ara^,^ *<|ui^ verm ea fagiMt , polTpBt enirn fgla 
"3ani&^ p^ek^poflurKcCtiin iiilci^s mifeerivqcr^ fi uoltieriBt 
^girtet aarct^iOTa;^um amanseacd^gaftabunt & ficf necabS- 

ttHsatf tim de feac re c^p.de lumtmos-j ^ ; 
" PaEantur & ctyftcria^cum qiUbiisfiint^ai oleum nuHumini 
'fcentyquia uerrlies oteam^i 

cinutiviiteccr adsmfbco , addc>:zaccartto 

ften & maiii^'5c-agrimbri.p & ztii^^^^o^ uel 

meiFc>uel foio la^te cu 

lac facile corrurapi fofct ixrikb/pim^^ f^^ mmm 
u ti deco €t. fupradi^is ,uel i a re carni^>& afoC;, fiiara eniwcaU- 
dior forie fuerit quam par fit. - - » : i> : : ; 

Exrrinfeciis muita fcripta fant fuis Cap. ne tatTiC base p^^i- 
tus omirtantur hoc in loco^diximus ex nucleis perScorumi u^l 
amig.& cerafarum^cum aqua graminis, uel fimiliom lace^ctra- 
hi^ in quo linteoluinfiifum utilicer umbilrco applicararj uel^x 
/uccocaulium foLperucorumy &: abfynihi) faleepithema fiar, 
^ai afpcrgere potes pulocrem aloe ex cuius pulucre & fanna 
4upmotui5c fem;platag.emplaftr*potesparareciii edam fel aii 
•qopdaddetepotes remictedo eius calore cum mixtioBe ac^fi. 

I dorfi- dolor adfuerirVq^i ut uoluii Falbpins 
ex magna piuredine Oa,ai:r, fdliceiebiU^ 
' fanguine in uenacaua, qiKS per dorfani exrda 
' ditnryfedamrinqaicipieoieodefcorpianib* 
uel oleo Matioli paratis, ui ancea ego notaui. 
Alij unguento ab Alabaftro uiuncur, uel on 
guento rof.Mef. liel reFngetante^Galem -maxime c^mpliora- 
to^uel aqua ro&om mbmeeo aceti umntor pro epithc m.renes 
tielRecvunguendpopuL.Rofad MeCan.uncj. Alabaftiicadidi 
lincs.olei oenufaine.j.s. caphoras ,fcrup.i.cer^e quam raininiu 
& funguenrum hxc 8c fimiiium conueniuni in maximo calo- 
rc^quod ex fignis alias didismaximeex caioreaba?gro>&: a 
niedicopercepioinregione renum cognofcitur* Alabaftrum 
autem unde debet uritur uc a Diofcdidu eft & a Gaieno <>. de 
fimpL m.fac. poceft didis acetum addi.utdiaa medicament 
^ccto iauari poflunt ad maiorem penetratio^m • 




T R AC TAT V $ 

Cap, I.XXHL 
1 paraphrcaefis{apcrueniatc^p.4eph^ 
tide multa habebis jadmouenda inttri^ & 
ex tcrius ftigida^& humida,maximc poft eua 
cuationcs^reualfipnes, & diuerfioncs h6tzs , 
maxime friiSfcionibas partium infcrnarum:de 
vcna.afit frocis fecanda^ & hiradinu hemor 
rhoidibtiSjVcl & poft aures appofitione>vide o de phrenitide. 

l>aritcr , & yigiUasimmodicas enildabis euacuationi^^^ 
uuIfiony>as3 & diuerfionibus !kpias didis » &c fomnifera inte- 
riusj&exterms admoueiidp^tempore tamen^quando cxpuifio 
Bern namrse non impediunuSoleo ego iac amygdalarum d. & 
fem.meiQnum>& fern, papau. albi dare cum ptifana , veipane 
trico^vtl fola eapropino^alii cum lorbili fem.papau.nigri fcr.j* 
exhibent>aUi a cgtia fyrupum papaueris aibi in ore deunedum 
ad cochlearis quantitatem exhibent^ coecerum ingratum eft, fi 
tamen co deiedeniur 5egri fomnum conciliate fin minus propi 
nctur eius unca.s.cum unciiii^aqufE vioLvel iaduca?. 
$.eph^io Refrigeraaua>&; humedanriaappHcccur fi:onti>& naribus^ 
ego vtor oleo ncnaf.yel viol, p nares a coena faspius at rractq, 
vel fpongia in decoft.uiol.la<3;uc^>corticu p.albi>& fimiliu in- 
fafam,& expreffam ad nares admoueojquam fic fgpius infusa^ 
fi exficcaueris3& odoranda dederis/omnu cociliare inueniesi 
Remediumad vigilias pr^cauendas optimu eft jllud Hipp* 
fomnus inquit ftabiUs redorum dormitio , quare facigarara 
borantcm oportec , vc ibidem docet Calcnus. ; 7 

Cap. LXXIIII. 
Rofunc fomno profundo euacuationes 8c reuul 1 
fioncs^Sc diuerfione5,& cucuxbitul^ cum fca- 
rificatione ceruici appofica? ea parte vbi cutis ; 
capiculata definit^d: in hac maxime ad rcuel- 
lendum ualenc fcarificaciones crurium mode i 
antedido fadsj necnon etia ueficatoriajSr di i 
£ki$ lociSj&r ec fpatuHs admota^maximc quando febris non eft ; 
admodu molefta^iicuti no eft quando fopor infeftac ^grotaces. 





FINIS 



TRACT. DE PESTE. 



D E TA R ro L IS 

E T M Q R B I L L I S 

E T S C O P T V L I S. 

la (po den 



■ pore peftis {kpc yagantur Y^y^ols vo- 

tes posantur^ & prGmifimu« nos dc 
cmnibas fynsptomaribas adfebrcs pc* 
ftiLacrinentibus verEa facere , i<Jco nc 
manca iiroracio aoftra ae Varioii$ 

liluci aa rem m primis dicamaj^qaod f^akf. 
mukum ad cognitionem VarioIarum facie -. Taniores prater- ep,2*z3k 
naturam'infignes tubcrculavocari . Sicuti vicera in% 
cantcontinui infignes folatioocs,. Alia vera omnia, qu« in ea^ 
te germinancexaatbemataaGr^cisv'ocari moda etiam 
maca ab Hippocrare> vi: maki dicon t qaidq^uid in con trariam 
dixerit FcrneLLadni papslas vocanr. 

Ex horum ntimera,vt tra(5lr.de pefteconftat Cvint macafe iL Cap.Szl 
!e culicu m morfibos fimilcs 3 quas valgus pedcnlas vocac> Hi* 
fpaniTabardilb. 

Sunr edam in papukrum numero qa^W>et puflufe qnie 
cum exiguis vlcufculis fiu ti au t fine hi$ vt eft fcabies caias fant ? 
ptixra gencrajSc ali« haiufmodi vlccradonc^ quas eiiam in feb. . . . 

Nn pefti- 




t\ AC T A T V S 

p^ilenti contingcre ThuciA i&: Galcni te&imotdo dicimus ; i 
Erigui cdsm tumoKS Tr & mor- : 

Qmtnmotcs an noti /aerint aQti^uis multi cont^jndiint , Sc ^ 
an fint illi^e quibus loquinir Hippoa3.epid.pluries5& i. cpi^ : 
dem.iegrpto fecundo fciHcec dc Silcno * & dc quibus 4. epid. ^ 
& 7.epid.5>4. & Manardas contenditHippoc. voc^lVt morbik : 
losjherpctesjficuti cenceAdunt , an dc hijs Galen. inteUexeric ^ 1 
't$*cmU$ 5 , mcth; rt.^liEi de atri^bile 4* eoqiis migts \ quomam Rail ; 

teftatur Galenutn cos noaifle citans qucndani !ocum>qacm ego [ 
ha^tcnus non inucni , 1:on^iKftin| ctian> vtmm Cclfiis dc his ' 
intclHgatlib*5.cap,25.qu^paru^^^^^^ i 
infra patebit no variachiua^^ [ 
me fecigat, quod hoc illove nomine quis vcatur > conrcmnen- 
dasenimcfle noiiencl^uras^ I^^ 1 
ptL ^^^^^^ rcrum fcicntiam eflc exercendam nos docet . Ve- ' 
^ rumtamen quoniara his, qui doccre vuftjcraiitat^m qoafi me- \ 
nofl* j^in %aare dcbet,& fic fermonem fuum abfbluercjvt accom i 
modatp cuiqjrerfifuoncie utamr, nec mutas nec transferens : 
some iUudjfed cm rci ipfc ab initio impofuerk per : 

pctao vfarpans>idco ftatuamiis nos nomina ifta Sc dicamus. 
* Variolas nos vocarc papuias illas tumoresvc paruos, qui in 
toto corporc femci fere in uica contingunc , cuique per cutcm : 
praecipue efHorercenres^qua^ crafTx funt & m mmorem cleua- \ 
tie comP ^^^^ fimilitudinem varorum , qui in facie oriri folent.de qui- 1 
md iuca ^^^^^^^sp^^^P^eagic Galenusde comp.m. Xlocqui itrmores [ 
* "^tplurimum in abfccflurh cerminantur . Et videncur paruie \ 
VakU^p. ^^^^^^^^^^"^^^ H^^^"^ ^^^^^^ vocalic \ 

* corfuptovocabulo.necpruriunrnifiquandQad fupputau^ » 
^* tcndunt. 

Morbillos vocamus tumores illos, quos Ecrufci RoCalia vo 
canr^fimilesilHs^qm aeftiuo tempore in corporibuscorum>qui ; 
fubfcruentifoie itincrantur/eilas uulgus uocac^Hifpani uiru- i 
corriipco uocabuIo> rubicundiores funr & in principio ma* 1 
gis pmriuntaariolis,& funt lilis mulco minores,ita ut macula . 
hco potius qu^m aibcrailafinr, qui eryfipelatis naruram referre 
f^^^^F tali cSparatione utiigni pfico eas^rcfertRaCiS, 

contt 



^aS^^hoi^paruas^ado Wuocauit Auicenna ^ ex quibas cor^ 
^ac J^omeo Variolcex tendi ad hos xres cumorcs de quibus nunc 
^loquimutjikettamores quos primo ioco pofuimus nomca 
generis recineanc > & proprie variola nominenmr • Rafis vi- 
dcrar blacios eciam uocare morbiliosy vc iS. cone. 8. cogno- 

. Scoptalas voco^quas vulguifchiopdas^v^ . 

I)£^s noatdiffimiles ueficis ab igne exdcaris ^fiu^ itlis qu^ a fei> 

tuda aqut ali^buftts earergunc nan ramen raptis ^ mulcu do 

lorem indacunt \ quibus ruptis fubflaai bumoris copia pauia- tAetX^.fl 

liva efiluet5& hsc aliquid func ex Variolis inquit Aaicenna. Z\6i* 

Hxc breuiter pro defcribendis iftis papuiis fufBcianr^ex qui 
bus quid nomine variolarum^jmorbilloranij & fcoptuiarum in 
teliigimusconftat* - > 

Mode quarramus illarum caufas> quod minime affequi pof- 
iumus^nifi prius nouerimuSjqu^ fit caufa papularum* tuiBoru 
ue illorum paruorum fiue cxanthematum Inb <^ux tanqua fab 
genere di<ai tres tumores continentur,&qu^ tradica ab anti- 
quis curatio* ha^c ergo breuiter perquiramus, qu^nos pauia- 
lim manuduc^nt ad id qui>d intendimuSj & qa^ mulcis obfcu 
riora vifa fant^nobis clara reddens 

PAP V L A R V M C A V S A, E T S I G N A> 
&curauo« Cap. II. 

Aj>ViARVM Communemcaufam effc natura 
intinias corporis partes ab humoribus ipfam 
molcftantibas^xpurgantctn 5 & adcutim ip- 
C>s depeiletem, quomatn ob eorumcraiSriem 
H^PO cos ncquit purearc^ vt in excretionibus fieri , ^ 

, awr=» foIetiCoftataGaknoccnuioresccenimhumo- ^^ ^i^fiig 

res ac magis aquas naturatn refcrentes attenuans digcric in ha- j q ^ ^ 
iitum^craffiores uero cuti impa<3:i>imprimis autera cuticul^ . ^ ctz^ath* 
^Epiderniidi grasccnmicupatas^utquaedefior fit,paftalas pa- j ^.^|*^^ 
riunt quod maximc illis euenic , qui denfiore ac duriore funt ^ ^* ' 
cuiejcumaegre per cam pofficcraflbrura, ac uifcMorum uanfi* * ^ 
tus efie. 

Ex quibus patec materialcm caufam didorum humorum 



1^8 



T R A C T AT V S 

«flc humorcs naioram ipfam intcftantes, cfficietcm cfleipf^ i 
naturam ,ut ferefacerc fokc quandoucla mukirudmegraaaT* . 
tur^uel a mala qaali tace irricamr>modo fit ualida^fiaalem^uc £e : 
a mokftia libem * 
Gal 6 ep Signa quajd^tpojiftranr papolas cx didis nota Cmu 

2 /<r %^ butnores diStos naturam molcftantcs dejmonftran i 

debHmor* ^OHCogaoicas fecundam Gakniim,<iijia fi a alidioribus : 
* <>rianmrhumoriba$jiaacummpapaif atrdl^^ ; 
* genr. Turgcie aurem ipiascognofcesex prm^ ; 
nam qu^ moderate font caIkia?fblospruritu$x:ient»quse au* i 
: : tern ibnt maiorcm cabrem aflequuta:, iam & mordent , Sc 
cruciant* 

. Craflam aaiem Sc itigidamhiimorem. denionftrant lata? pa 
ftul^.non admodum prnriginof£e3& fi faerichumor melancha : 
lieas color eft liuidus &: niger . 

Si pnuiroflis albuSj& cumorTOolHs^utmeiias infra cum d^ . 

VarioLagam* 

Et quoniam iadle eft ctimvpapalas,^ am exanthemata app^" | 
x^nt humor^m peccantem cognolcere>ut 4.de fanir.tuendaiia t 
hecur^^eo ha^cpro nanc fiiffictatsiicetpaucapaulo infra dica# : 
Signa uero prognoftica «at pr^cipaa> qq6d exanthemata i 
-TOorbis fuccedeciafdiicet £ne aEeuiatiosic morbi >malignitatc 
fignificarc fblen ante mozhos feda magnos ad morbos appa* 
tuuSySc arroqiie tempoi;c,qu5Bbrciii>atqiieinfp£rato euanc- 
{cnni dercriora fanr^ quam fi pcr^orbosdurant iifqae dum 
, ^ fcbriscd!er^ant^ modK)S4iero5aDto tei^^ 

rc ^^merieratputctnrmeritof ex w paufeam^fle re^ 

&>^arum* Ctimenimfcreniciiancfcaiu^nft^^^^ 
fed reconditiim potiusinaltum cffc jatque interna grauiusa&i 
fici , ^nd€ in argcotantilms tnorhus gr^-s limetar.als exan th^ i 
- ydef.Ji^ i^tilxis proptcrea iaiuscelidismdignamdyfemeriam^e i 
€pii,3o> inter alios morbos dnicndam ^fle conftat^nt 4,ep.habe£ur 8o, 
In principio morbiad rnakmapparcrc.in declmat ipne ue- 
ro ad b<^nm5Ut etiam^li^excrerione^^^ 
l.'efii. dcclinationem euntebonas.effe remiit Hjpp* omnibus coft 
s^i^to a. - Ci^andoque^ licet fymptomatice erumpantiamen differ ana: 
de fikno ^li^oxtem . nacura noxios hamores ad cutcm propeUete Galena 
Jkiiim* ie&imoiiiQ* 

Noa ] 



DE VA R I O t is; 141 

' Gutajcioaem papularam Jiabemus aGalcno,& abHippoc* ^^^^ 
fouendas nimirum ^astmk^fle HippccCaiidis^ ntqae uomi, 
turn conferre>%uomatniaquit Galenas bumpres adciitiai pro-^ 
cumben res fuac per earn ^uacuadt , longa enim inquit Galenas 
nirnis eft uia, Cx rarfas uoluerimus co5 ad interna reuellere, at 
fvilicet per aotqitqm^u t per aluam mox euacuentor* 

Ec fubdic Gaienus pucabis farfan me id aflerere^ numqua 
in ralibiis patgatione cfle ex ofu qtiae per alauna fiac . Ego ue« 
ro inquic id non dico^nam in caratoriislibris^ edodtas es his 
purgaciooes effe oporranas^in quibus muita fit humomni a£- 
flaentia * E tenira nifi prius quod ex ipfis redundat.aut fangui- 
nis miffione^ aur purgad-oueddcraxerit qui fpiam^uolgeric auc 
dQmEaxatfbuerejhoceftufascalidioribusfpmeni^^^ ^ ^ " 

tere^plus raneactrahct gcutim euacuetur,uerucam^|\uniorfi 
cuci impadroram curario prorfus foxu calidorum medi^amen- 
torum perficicar,& id maximequando latae fancpuftaliejnam 
indicio funr humoremsqao illaeconfiant ^ neqae calidampm* 
nc neqiie tenue^fed fads craffiim acfrigidum ^&cc* 

Quas omnia & Paulas &c Oribaf-dixctant: manifeflim^imt ^md. I ^ 
cnim J quodiaquibascopia humoram fabfiftit in^foJunda S^Orikfym 
( id quod ex arinis Sc aliis 'excrenieariscogaofcere ,iicef * :i. ^op*7« 7* 
aphor^ 1 5 .) eos prius purgare oporiet, fi qais ^nim nbn prius 
hoc fado difcurcre aggreditur , obmrabic magis ipfos quim 
cuacuabic per carem. Si uero profandicas fine fijperfluicati- ^ 
ba$faerit>perc%iemipfos euacuareopprtec, & nonpr^^ 
ftrahere^^aod condngic fi per uentrcmjaut per aomitu s eua* 
cuare udi^* ^ 

Ergo confidcrandam, fi impumm faerit corpos. Vbi eiiint 
i&uces ^groanE^aut rabercula^nafcumr in corporeudnas in- ^ 1^^^^^ 
fpicere oportet^namfi biiiofaefuerint, quia 
tat ante onaniaipfiim pargandum cife ccniec Gaienus , fi nera 
fimiles fanis fiierinc^ xutum c& corpus abfqae uilaaiiapur^^^ 
tionc nutrirc- > r £ - 

Signa aliacriam fijnc confiderarida , qu^ nos^ocent fi hu^ 
mores peccat in corpore.dc qui^us t^os alias et mukus in ioa 
Hippocut Gaienus maximcMb.4chuaaoribusaprinc!pio 
:i T ' ^ ^ pfocc£» 



T R ACT A T V S 

' ptbccffnm&4. de (anit.menda . Si ^go fanguis pec^^ 

ven^ fcdipnc eaacactur^fi alij humores purgenturpoft pr^pa 
raaoneiut la aliis locis diximus mcdicamentis 
cx quibus manifeftum eft qiiando tuacuacio conucnic in papa* 
lis^deqaatnukainutiliter muhi {cribonc. 

Poftea uitum crit per cutim euacuare, vt iam nofti , 8c tunc 
tumm erit cxeqiiiyquod Gelfus pr^cipit ^ in omni puftuiarum 
genere inqmt Celfus primum eft mulmm ambulare & cxercc-^ 
ri^fi quid ifta prohibet>geftan • 

Secundum eft cibum minuere abftinerc ab omaibus acribus 
& extenaantibus,eademq; nutrices inquit fecere oporcec>fi la- 
gans puereft affcAas &c^^ autemdixit aoibulare multum & 
C xcrceri, intelligCjVt dixi purgato vel euacuarocorpore fi pie 
^ - * , mm fiietic ^ vel cacocbymum , nam fi impurus laborec vlcera 

'i^ '^* expaiuieiitinqaii:Hippoc.& Gal 
atb Qg^aatem percacim euacuationem di^am moueant infi- 

Xaari tenera folia litemqoe rutc pari portione terito & ma« 
nam thb ris cum olea dilutam addico 5c iliinito . 

Auc becam reneram codfcam trira imponirOiaut cersr drachr 
■ S.fulfans drac.8*falis dracvj.h^ctnta& olei dimidio, cyacha 
* Cmul affafo furiul omnia CD quiiOj ta£fcoqae iadcempiaftroud 
tor^ fed co'cl'oni diligenccr eft affiftendum, eft enim cptimum 
medicamentum.' . - ; 

L28»uirt^ Crciaminuscunmdetergic5& omnia exanthemata curat la^ 
fmpL cqL qnit Orib. ego rerebinthiaa lota, cum falfofeftoraceliquid 
^04. Sc (ales oleo, & bucyro pararem linimeatum, addendo li cali-^ 
diores elTenc loco oLcommunis^oL rof. & fucci limonum mo- 
mctaai>y r aiiorum caUdicas emendarctur^non q> repellencibus 
fit uteadum maxime hoc in cafu noxis.cseteru h:ECpro exepio. 
$Me^h,i% ^ Sciendu ramen.q> vt bene notat GaLquadoq; exanthemata 
IpoteiuadefidentjUnde medicamentis adeadiicutienda &re- 
C)!uenda minime opus cft^ficati manifeftfi fuit, in paftulis qua? 
in ilia pefte orta: fuerantjde qua ipfe loquiiur, Sc 00s quoridie 
ob£eraamus in variolis & fcopculls^fed prscipue morbiIfis,ca 
iiatura humores quos ad cutim expulit per halitum etiam re- 
foluar fine alio arcis auxilio, vel maturando &: exficcado fanet 
irt infra norum erit in varidiisy * 



DE VA RI Otl^ 144 

€AtrSA VARIOL. MORE. ET SCOPTVL. 
Cap, HI. 

.j^^^^^ X his ni fallor non crit difficilc^noui(Ie caafata 
'3 p^^^^ Variol& morbillorum,& fccptuiarum.fiqui- 
M ^^^^^T dem at exdiftis patet effidens earam caafa 
5i C^^^^^ ^P^^ natura:,ab humoribus mokftara , fiae 
mukitudine^fiue mala qualicate* 

Matcrialis eft ipfe hiimor moleftans^fi fiaaiem uis addere di 
easjur partes internas fanet & fanguinem parificct, fiue ut fc a 
tali moleftia liberef/ 

Licet quandoqastaata eft humorumcopia in Variolis {nuc 
perTariolas inrelligo di<5tos tres tiimores cum ut antcadixi fit 
nomen generis > ) vc & partes exteriores & interiores oesfere 
occupent 8c nedum in palaco,ore,oci3lis>naribuSjgiatture &per 
^o:am catim uidereciir^ fed & nerui & membranae & uentriai 
las & membra nobilia cerris inditiis illis indci cognofcamas , 
ergo uoluni diftinguere papulas antiquorom a Variolis>qao* 
uiam inqaiunt anLiquornm papule tantum cutim moleftabant 
quod camcn legend Galenum loco dido non cix fic clacum^fed- 
hocparum refe'rr^ucdixi. $.rmi7.i% 

Hii mores aaremftimalanfe5naturam,ucl funtcraffi jUt eft 
iangais corruptas piruitofas inquic Auiccnnajaei etiam melan 
cholicas,qai ad Ci^tim expalfas eft & tunc variolas propriedi- 
€fcas parit.i.tumores illos varis fimiles>qui per abiceffun^ termi 
nari folenr/upparari enim folet &: pofteafui veftigia relinqac 
rc^iicet qoandoqjcum funt melancholici indurefcant^nec ma- 
turenrur , aut refoluantur ^ quod iRier mala eft ffgna> «t io. 
fra dicam nam fi fanguis nou faerie mate quaMtatis . Salubres 
parit variolas.fi uero malac qualitatis, ot eft quado melancho- 
licus eft, uelct biliofior, infalabres ut infra dicam.eft qaando 
una uariola alteram in (e incWfem c5cinet5& doptiees yarioks 
vocat Rafis^q? ego qfiq; obferuaoi,& eas pcffimas effecognoai. 

Vcl humor es ad cutim cxpulfi funt tenues>& ferofi,uel aqoo 
fiin camore eIeuati,nonrampetescacimjdeqaa rcetiaManac 
dus & fcaptulasparitjde quibus fupra,& hxvefic^non cermi- 
nantur ad fuppuracionem/veram Aluhumeras,at dixi mco ia- 
iicio vocat Auiceana,& dicit>qu6d funtaliquid ex VatioKs* 

. Vel 



T R A C T AT V 1 

Vel funtadhuc tenuiores humores uariolarum,ita at maci i 
Us fere tantum excifencj&: nifi manibus cradentur, tieque ex-* : 
tuberantiauila^neque cxafperatio fentimr5& tagencibus nata 

qaaiitas qu^dam potiUS>quam tumor perfemiturjnifi quod : 
quando func in ftatUaad que citifllmc ueninnt^apparent quan* 
dpqucgr^qo milii minorcs apparentiimilcs»Haliabb.tefte,8* 
prada4.&perfere{biuuntur^nunquam/uppurantur. Seine ' 
fiant morbilU upcaci^fiue fit uariola choIerica,.inquit Auicen* i 
pa y nullum autem poft fe uefligium relinquunt , nifi quod : 
cpidemis afperior^& paulo poft ad ftatum foam rcuerrimr^ : 

Vidi ia praxi qcandoqj ex materia crafra,& tcmi oriri hu- . 
mores iftos confase^ica ut neq^ uaros rcpr^fentenrj ncq; mor < 
foilics/ed medium quoddam,plas minus, prouc materia craf- : 
ixor^^uel tenuior uincit.qudd etiam nunc obferuaui in mulierc : 
cxiftentein Caftro Mediolani* 

Ex di^is pateccaufam uarioiarumeffe fanguinemxrorrupcu s 
cam quo tamenut plurimum maceria piruitofa mifcetur, licer : 
quandoqj melancbolica,qu,andoq- biliofa^ui ncen t e rame fan-- . 
guine fcoptularum caufam cfle humores aquofos. 

Morbillorum bamores biliofos^ quifepiffime oriunturj, : 
quando a caufa aliqua externa occafionem habaerintait fit fe- 
re calida>& humida tempeftare,ain0mnoque&: vere , uel ctia 
peftilenti coeio, vc quando cibis mail fucci vturur.uel ladepr^ > 
cipue camellaram, uei da<S£yIorum duldum inquir Aoicenna> 
quandoq; nulla prasceffic caura,&: tamen ueniunr>& vuigatur*, 
& tuac iA conftellaiiones caufam rcferunt . 

CVR HOMINIBVS VNIVERSIS DATVM 
. iic femel invica variolis corripi. 

V Cap. mi. 

l^^^^gljKr-Erum cur horainibns quiliber datum fit, ut fe-* 
r^^^^^^^^ mcl in vita faltem eis capiantur, nifi mors il- ; 

^^^^^^^C^ los pr^ueniat. difficile eft admodum diiudi- > 
^^^^^^^^^^^f* carejcuius^^r^^^^^^^^ eft fignumdifeordia < 

^^^^^^^^^^^^^^^^ ^^^^^^^^ obfer- '. 

uatum eft eiiim pueris e^t^^^ vtero cxi- : 

fteatibiSjVarioks incidere cum npnnuUi cu illis nafci uifi %c I 

ut : 



^plaritntim tamen poft ormm, vfqtic ad feptimum anDam & 
tigant, liceeadQltioribus eriam cotingant,& ettam iuuenibus, 
&vkis>& fenibus^iieet id ratiiEme > licet oiftaagena^rium ip- 
Iccdraueric Variolas parientem mnltaSjCjai iaaiLs coafir, alios 
etiani^eerepiros his tcratos;vidi ^ qiiiperiere omaes:vidi,qut 
96.agebat annum iftis n5oleftatum,lic€t Ifaac decrepicos vario- 
ias no pati dixerittimpGffibile eft enim^inqiiitjillam materiam 
Varioiaram v%ue ad dccrepitam man er€>&c. 

Gaaiam ergo-conamaacm eife necefle eft camx)mnes la co- 
muni inuadac, nuila aateni aprioruifaeft Aaicennats Auca- . - - , 
^ioari , & liaac & alij^ amiqtii^ -qaim 

infins i n vrero nu ti-itar* Hcecenim yd ipfo Gatem tefteinfea 3 .7 5 
tern puriod (anguine matris natriri veriffimumfir, rameniai- xJefan'it, 
|>oiIibUe eftj maxime quando grandior eft fexn^^nbn ctiam all ^n^^, //f^;^ 
tjiiid impuri ianguinis cu puroa%u rrahi>vt primo deeaufis Ijipje nat^ 
fjpmp tamaciim 7. pT^ terea p<^ftquatn: fet^ in keem. edi^ fueri » 
^ft la^e iiutrfEur^a6d^^ti^a;in:m^na ex pat teoritar a meftrup 
farigijine rerenta > membra ergo feeras meo iudido meliori zc 
'^Eif fori patt^ fangninis di<5ciqui tri in parte ctiaimparus exi* 
ftitjiiiHriancur> quod rcliquum eft in membris & venis rema- 
netjinqiiit Haliabas fine in porofitacibus membrorum, vt 
^Gordomus dixir>fiuc y 1 1 feac^nacura in quibnfdam locis ciaa- 
fis a principalibus membris remotis^ curique vicinanubtis pro 
peer debilitarem mcmbrorum foscus^qualirar^ materia illins 
no fuftinentium * donee aiiqaacaufa.iiliim moncaCyid q? rariA 
fime &c in prindpio meo-iddicio j quia paacas eft impurus ille 
ianguis tfereH(3;as in Iodsdi<5tis , qui propcerea a benignioci 
fanguine cu quo mifcecur domatusjnon poceft vires fuas exer- 
cere>proceffu autem cemporis,in fai nauiram aliquam partem 
purioris fanguinis iliitiscum quo mifcemr permusans , & ex* 
pulfiua fortior reddita vis fenficiua eciam quod fere fieri fo 
let in aduftionibus quando calor incipir vigorari 6c tbrtificari, 
vc etiam Gordonius aic^in fumma naturae iam moleftior rcdi- 
tus , & moleftiam tunc magis nacura fentiens, cum a fanguine 
puro ieparare tenrar^etiam cfFeruefccnria qu^dam fir in fangui 
ne, y nde natura impurum ilium fanguinem iam a puro fepara* 
lama licet aliqua eias porcio cum alio fanguine meo iadicio re- 
maeat,ad Gmaneas partes detrudir fibi vicinas » inquit Ifaac & 

Oo pro 



1^ C T 4 T V 

pro po(& a parubus aobilioribus ad ignobiles^fit aqtem fcgue- i 
ibapohaec iaflguinis noadiffimiUter ac 

dum feruet craffiorem eius partem infandum vafis^- 

mum efticin ^ngume ifto parsp^ura in yeriis r^tna^^t, impa ! 

ra cxtraipfas expcUiiar ad parens igaobiliorcs, & hie eft ynu^ i 

modos^ quo poiHimus dicere Variolas oriri , neque id mirum : 

videri debet , nam fi tamdiu . tarda: namra ad haac operation * 
aem faeicndam , nam eft fimiiis iili quern refert Galvdc eanis 
2^^?*7? ^^abkHmorfu,&alijsfauiuimodr^^^ : 

*^ Eft vcroiaquir Galenas <eorum morfaorum adauraada gc- i 

" ijcrark), qoonam {^do in^Comade aalenres iabho inpadaar , 

ni;mpc noa eft pedade generationis fobi ta caufa ^ ac ipforum : 
, eft generatio , vr £ medicameatum iethale homo fiimpfilTet , 
tielbefHa,eum vixuleatiffimamomprdiffetj fed pedete 

^rporccaufequ^fcntexcita^cUsh^ ' 

:qu6dmorfis vfa venit a tabidis^cahibiis,. apercum^jft : 

4ioa odari^aeque coaquiefcerecanis v^ncri^tajlicet aiiqua 50 
ta aon prodaCy multis iaterim proximis menfihu3 . V erum iHi 

ftatimcu videdacaquamjfbrmidoiace{Gt,poftea^^^^^ : 

r iuntur^logo cairn tempore caufa^ qpas rabiem eflSdt augctur, i 

q»s vbi eo.taadem perueaic monem adfec repcntiaaai ♦ ita i 

inqwit Galenas ia hac phreaitide > loquitur,eaira ob phreaiti- : 

tietq^^^teniadieperemir^uitiofashum^ ■ 

ttatasiiit:»veaeBolethaHpropeadfimili ■ 

mis aiiq^iiid poktim ageas ^ qua? quando yitio iam oppor tuna : 
crant » humorque ipfc euaferat vi tiofifSmus > lethaic repentc 
apparuit fympromata* 

Hiac obiter adMttaiidum>Fracaft©r.lib.de morK coatag.2. : 

cap.y ^dice^efoluai hoc aon a morfo caais rabidi affici , fi dik- ; 

CaL ^-^^ ceratur curi^cam tamca & aibla faliuaafEciatnriefteGalcao 1 

ior. 5 . -1^- canis ratidi , 5c uc Arer^s dicit , licet nullo a^do momorde- 1 

nuude u xix^^A infadem homiais dum fpiritus adduciturinfpirauerit, i 
&ftgms jabi^ infidet hominem. 

MUU J* Auenzoarlibtherfir. 5. 04* emendans qua^pr^cedeti capi- 1 

tedixcrat^vr uidcre quihbec poteft>quoaiam foetum ia priori » 
capite faagaiae menftruo aacriri dixerat^ait • 

Pro certa embrio aucrimrfaaguiae puro & laadabili > fed : 



n t TAK IO L IS; 14$ 

qnhdiStmmtvt&rmB inwmkc:impcdmt8cm corporeipi 
fms imbibitur, Beat v^fa imbibunt ur a li<japribu$ in ipGs im* 
pofids > & rcfudando exrerius hume^bniur^ &: quamuis va* 
fa ritreaca ^ionginqua fin c ab infafionc & imbibicionc liquo* 
roforanjjcanieii vidcn^ns quod e^r longinidine £cniporis> red* 
piam iiifc^Bonrcm &H^b&^ a fern>ejnco> poilquam ibi 
fedrum&erit.&icq^rinuatam feerit tempore longpj,icaqtidd 
pbft imulcaitvablutioncm, fi pofiieris ibi paftamazymiSJii > fetw 
me^tabitur abfijue ferpiento aliquo , quod non fict in vafe no- 
uorcontrabit ergo a fanguine menftruo affedioRcm illam ma- 
km fanguinis menftrn^ ^ qus foiaeft etiam cauia , quod in hW 
fterick vapomexloci aarura > vt voluit Ferncliu^ycncnsyi^x 
dtentiir^Vt cap^de pr^carioncucemlicatiu / > r i 

Et hoc fchemate inquit Aucnzoar periDifcetur^^ 
dicum ex di^lo fanguine in embf ioae > fed fotdtudinc mmtim 
ds>& cx alio mulro &bono nummenco> quod redpitnon 
dicurdum peiraanet in macrice* , 

Poft autem exitum eius ab ucero » nutritor ifeians & coada* 
tiatur calor naturaiisin ea,& augaments^r^iScconfoiucur na^ 
tura, & conatur digerere ^& lubdliare p^^A^teni bumpreni 
malam & fioduum & pb loagani meram poteaicciam fii^uni 
mco iudido,&: idco fanguinem eriam bonum infidentemjvn- 
deob hoccu moleftiornan3r;E ficfa<5lu$;cencatextenusipfi2nt 
expeilere,& hot fiet qim labore for ci Sc angaftia noagna^A: fe 
breuaiida&graur. . 

Sed inquit ex fubfiantia pr^didoromgrofForumhuinorum 
fibnr variola 3 & morbilHy qui exeunt cum fefereualida ij:npc- 
tuofa &: maligna quoniam videSjquod illijqui extrahunt baty 
rum a lade ncn ficiunt: iiiud nilr cum labore magno & forci ual 
dc,&r motu laborioio^arque grauijquare credendum eft.quod 
in raom & expulfione variolaram, & morbiUorum illudidem 
accidere valeat;»&: ddnceps externanj uariolaru m caufam refe 
rens inquit. 

Qood femper euenire confueuerunt tempore epidemic fa-« 
ex corrupcione aeps,yelcaufaaqu? putnds vcl corruptaj, 
vel ex cibis malis & corrupcis famptis,& comeftis. 

Qua: ad verbum iransferre yolui , vt ^enci viri authoricas 
magis A^aleat. 

/ Oo % Sii?*' 



€^libi}i SiuccrgoofeaffcAioncm a matrice e 

thtifir* c6tra<aam faiiguis qao f^rus nutritiirin vtero vitiu contrahat: 
Vta qao lafcfcm hanc fosrus & ipfe recipiac* Aaenzo^r voluic> 
Siaeob relicjuias aliquas impori fengmais actra^fe^^cum piitof 
languinc^cjiiem pro nutrimemo trahic feci^^ 
£c uitio/baim <fi^cius rctemni fkedri^^iiariok otiat^r daiii 
iiatut-a ab€o mokfkta ipfonv ad CuraBsas partjes:d:et]P^dity fa- 
€feafc|)amiQi3eiftius impun^nguinis 

agicatione ralft, vt non mimni ^fic fcbrem accide^cia- mu||^ 
ie qui non conremiiencla^ de quihus infraciaruni cft» qiipd effi : 
parificatio fangainis qua tctsx natnra> nee Hsiriro mderi dcher 
qu&d tandiu remaneac in corpore abfqae aoctitnenco 4iqijc^ 
ii bene qa^ dp rabidi canis morfu dixi ex Gal. notaq tur J3 ' 
4iibi£f$#m^go an veromlit ^ quod I faac dixit talem jiBpuFaoi 
fen^tnem a natara recondiraTn j&iiile in partes vicina^ oi ti > 
jiatn quando fitexpulfio ifta, ^rerum eft quidem ad cutim ma,ip 
rem partem , iftias fanguiQis expelli > fed ramen non leuis cp- 
pia ad paEcesenam inceriores expelHtur, qu^d oculis ccrni 
ihtis in^|^laco& gamife, & ad inreriorcs etiam partes expel-% 
Kmrad uentriculiin3^meffina,& alias ^ uc ex corpomni dil&- 
^ioi^ noniemeluiium fiiic :mui€orum t#imoma,& e x excrc^ 
tis^quando variofe maturantar^vidi enim f^pius iiiaceriam fa. 
puratam per vrinas,& per ftceflbm excerni , 

Exq uo melior miiii nidecar fentenrfa Gordonif & al lorum ? 
authoram>qai tenenc talem matetiam in parofitadbusmcm* 
brortim occultunim diiTeminatanr nempe cffe per niinima: is 
pambus ipiis 5 & quando fit fequeftradoiftius impuri abim- 
purojtnnc qnae^libet pars extra venas quantumuis minimas ad : 
luperficiem partis illias n:iateriam banc cxpellit^ ad cmim pltt 
\ rimam tanquam ignobiliorem > cum qua partes fere omncssfi [ 

^on per contiguum ^ faltcm aliquam communicantiamj>pr^ci* ; 
pae median tibasYcniSjVclarterijsh^^^ ' " 




Cap. V. 

. C t o Fettndium & alios haius r ei caufaai ad i?, abdi 
confteiladoncs refcrre/&: ad caufas occuUas/ reri^ * 
ea pduSimum rarioae > qaia ncn ukJenr quo ^^j^^j 
modo non & mulieres quando menfes de^i* 
KBcntur 8c in omne corpus4:cdundant , uari6* * 
Ik Sc ipfe non capianturj& quomodo csecera 
ilia qus itieaftriiaiurjnon eciam uariolas incarfant . Pr^cerea, 
/quia non uidit quomodo tandia tale excremencum maneat ia 
corparefiaenpxaappar€nte,camuideatnus fepe,& iniuaen* 
mE:e,&: in fene<9:aapparere variolas > nan anieaia calibas cor- 
poribus vifas * Pracerea dicunt fi a tali caaia fiebant > quod a 
principiomundi molcftaredebebatitj veiantiquo tempore>& 
quod ficirec talis cauta neccffarium eflec unomqucmqi in ai» 
ta pati uariol^s, & nemincm pofle kcnndo , aux terdo preheri 
di ab ill!s> quod lamcn falfum cffe dicunt \ addan t rationem ab 
Arabibus ipfi$>ui: aiunt dcfcdptam^ncmpe^variolas eoruin tc* 
ilimonioaerisuido produci. - 

C^ibus quod ad: confteliariones attinct oprime mco iudi- ^^^^i g| 
do refponder Au^cr.Noa poteft did inquic , quoa fianc a caufis 
cxtcrais (conftGllariones autcm cflc caulas exceroasnon eft 
dubium ) quia inquic Auerroes iil^ non funi: neceflariajinom 
m hominc ^ a varioiis autem & morbillis nul^^is euadit Sc eft 
aegricudo ficut nacuraliSj &C. : 

^ Pr^]eterea,quod ad primum argumentum corum fpe<9:atdi- 
cimus > non cfle par^m radonem muUerum,in quibos reteacse 
funt purga£ionesj& nutrimenri foccuSjnam fosms notdmccuoi 
pro maiori parte eft fanguis purus , pars ucro impurior pauc^ 
cft>& mixta bono illo fanguini quo nacritur,& cum eo tranfie^ 
per corpus , neque prse foems imbeciUicate fecerni & feparari 
poteft^malum, 2^ bono, fed fic rcuianet in parcibus affixus . Id 
quod minime contingic in mulieribaSjqu ibus menCes fuppref* 
fi func , quomap per uenas cum alio fanguincconcurrir, 
tanta quantitate cum puro mixcus,vt nifi prorinus euacucturi 
xlA a naturaiUel ab arte>alia mala ingcrat^hydropcm puta, fca- 
li^m^ ^ alia huiufmadi > qus ctiam exantkematam Baturam 



T R AC TAf V S 



teferant> licet non variolarum proprie didarum ] bides cr^ 
iiaturam a quancitate & qualitate ralis*fanguinis mclcftatam 
tion diutius ilium fuftinere pofle , fecus eft in fetu , quando a 
principio talis ftnguis paucBS. eft,& non moleftus* 

In fumma alia eft namra infantis , alia mulieris, ^liud eftj ^' 
cperaiur humor in corporc Jn quo a nacura geniius eft , aliu^ 
eft,qu6d operatur^fi in aliud corpus ingrediatur,ik m^nttruus 
fanguis ab aliis epotus effcdus ueneni paritjicecin^auca j^S* 
tirateiumamriCuna ramen in muliere recenrus , licet roalra pa- 
riar accidentia. non ramcn adeo fcua. Aliud pmerea eft.quQci 
ppcracur quando paucus eft & longa moram trahit in corpa- 
rc^ & aliud quando mulcus per pai^uum temporis fpatium 
in corporemoramr. 

Nec ualet, quod aiiqua alia animaiia menftruas purgaticnes 
Babeanr^qu^ camen his morbis non tentatur^difFcrc cnim api- 
mal ab ammali corpus a corpore inquit Hippocut tra<3:.de pc 
fte nocum fuir, pofTune cxiim aflfcdus in hominc produci & hq 
in brutis^id quod euamde alijs morbis apparer , nam neque 
bruca morbis corripiuntur omnibus , quibus homo jixeque c 
Contra* 

Qaod ucro tandiu duret in corpore , etiam poft alios mor-^ 
bos>pon eft mirusi £i bene CQniidercnEiir> qua? di*^^ funt a Ga-^ 
Icno de Rabic, ur antea notauimiis , neque enim quod aliqui 
opinacifunc^ rotus fanguis infcdusfupponitur/ed parccs^im^ 
putioris iftius fangqinis depofit^ font mode antedi<9:Oj& cum 
paucus fit diutius rerineripoceft, & tandem moueri ^uc ^tca 
clocuimus. ^ 

Pra^tereadicimus, quod uidemus alios morbos ex utera 
cpntipgentibus fiue amacre contraiftoSsnoa nifi poft trienuim 
& quinquenniumjuel ctiam pluresannos ab ortu fetus appa^ 
rerc^utde lepra Azarauius notauir > quia humidicares infantis^ 
vel primae aetatis refiftanc ficcican hu moris melancholici^a quo 
lepra fit* Pari ratione dicere po0unius uariote, & morbiiii in- 
digene caUdonotiobciifo>&ideo cardanr poftpjures anncs ab 
©rtiifcetus, plus minus iecundum unrietacem complexioRumi 
& fecondmn muham aut paucam infedionem menftrui fan- 
-guinis, qu^ qaandoque adeo pauca eftjUt nac uram non ftiaia-t 
Ice mfi aouj^ externa mottctur^ quo tempore maxiine uigeni 



0E VA RI O L IS. ^48 

ifti tnorbiiioti ^quod cmk ifta externa talcs mmhos cx ftpra- 
^ucar&fic Arabes uoiuere . 

^:Qa^bas" ^^i^^ibias rcfpondet ad illad cti&m , quod dicunt 
. tiam^iir:€l!elbircitani de nacaiafeciis,&; ideoimulta peragc- 
: i:r earn; ab omni eluuie emundet » qnare non efle u^rifiriu- 
' ie tandia manure in corp&rc talcm humorem^ nam prater ea, 
qu^ diximus^ddimus etiam hoc cfle naturae opus quo iangui 
nem a tali lac parificet>& famirn hominem reddat £cuti urplu 
rimum fitjuerom naturae morusordinati faiTir^nequequod mo 
kftat excernit^nifi qaando ipfom edomim^p^iq, uzmm mor- 
borum eft medicos ^ ipfacjae fibi aditus patcfecic inquit Hipp. ^. ep.< 

Veriffimum prsterea dicimus> cffe unumquemque femel ia 
uita uexari iiaciolis^nifi prius cum mors arripiar^quim iUis in- 
feftetur^ut in dies experimur,neqnenegamas qaammsnoucs 
tnorbosoriri pofle fciam maxime cx Ceifos a prindpio: fcrre 
xnundi cum primum alij morbi homines infeftare caepcnint ^ 
hos etiam cxperros fuifle^cotitcntos autemiuifle authores an* * 
tiquos de papulis in uniuerfaii dicere , cum ikpe ex gcnerali- 
busparcicularia etiam intelligi aoluerint, m interim taceana 
viros doiliffimosteftari maitis in locis epidem. Hippos mot 
billos^& uariolas cognouilTe . Nequc ucrum eft bis aliquem 
uariolis corripi^ifi quando prima nice totam materiam mm 
' ra non, euacuauit>ob segri priEcipaccommifia,qaed ego iK>a 
melobferuauisqusB enim rclinquunmr in morbis recidiuas fe- 
ccre folen t^at cum natura pcrfedam fccmit esacnationem (ut 
fere fit) niii impediatur>iaanquam reticria eft h^caegritudo* 

Improbanda eft etiam iliorum fen tentia^qui dixere neceffa- . 
riamaquidemcflTepurificationem fangainiscaiiibet.ialiem fe- ; 
mel iii uita, &ideo quandapurificatixr uariola§jt>riri j ucrum 
impuritatem fanguinis non a nutrimento foetus fuii&a>0trar 
^iam/ed abing}uuie5& a malo nutrimento ^juoutimnr^^qtiafi 
quod natura otietur/emper^non attrahat>tion concoquat^noa 
cxeernat quafiquod uircs & inftramenca non habcat adcxcre 
mcntaexcernenda idonea non partes ad purificandum fangai 
nem deputatas^non liencm,non rcnes>non ueficam fclleamtno 
alias huiufcemodipartesjquafi quod noninuenianturj quipau : ^ 
eis comraiffis erroribus aiuanc > & tamerntiarioli^ capiaatur, 
'^liccc non negem €go,<iui maiis^abis utuntiir ^ magis ilBsinfs* 



t R A C T A t V S 



&2i,th8c cam maiori periculo^au^a nimirum tabe ilk & a^S^ : 
Iaram,a cibis mali fiicci ; . " 

Aliqui ftatuanc morbillos > &: uarioias h^redim^^^ : 
fieri^hxredicarem aucem paternam/eu proprietat em, Me po* ! 
lenciam, & aptimdinem quandam filiis ingcnitam, propter i 
quim redduntaraptij&difpofitiadfufcipiendosmorbos^qaa | 
. apritudinciaaquam inftramcntouritar natura,ad produccn- : 
doseffe^as^ & quoniamhmufmodiapt2tudo requirit mate* 
xiam idoneam,& agens efficax^ ideo hoc in cafu ftatuun c mate ; 
mm efle fangainem & ichores > & caufam efEcientcm ciTe ca- - 
lorem^qui prout eftmaior^aut minor ^ fic etiam^m ; 
jnodo minus agic* His determinacis cocladuntjideo omaes ho 
mines tencarivarioUs , quiaparentes noftri omnes hac lue la- 
bor^ant>uirio autcoeli parentes primo hoc mprbo iaboraile • 

H^ec opinio naminores paritur difEcalcates % antccedens . : 
' . . Primo fopponit onginem huius mali a axlo ueniire qnM 
^ tamen ipfi damnaueranr , prxrerea ad hoc iam quid dixierit : 
Aaerroes & veriffime retuiimas. 

Ad hxc non negarim ego morbos dari hasreditarios , cum . 
nedumiddixerit Hippoc.lib. de acre ioc.& aqms , & Gal. - 
Aphor^ 28. ubi uult Galenas pkrofque incidere in podagras 5 i 
qaiapatres & anos habuetepodagricos, in qui bus icmcn §Tzt ; 
mtracum 5 aiqiie ideo. nads uebcmenriorem fecerunc partipni 1 
-imbeciliitarem>fed etiamid experient!a demonftrer i Verum 1 
r^ii .uitiato femine paren turn talesimorbi uc ipfi referunc priun- . 
tur ncceflariojcur m>n etiam ob uitium nutritur I 

§* de ii^fyrfottis> U£i erianiob uitiunt uteri!pfiuSj eoque magis qaoniam ; 
pyffocmo C^erumcft^qiiod Fetnelms refert^ob uteri naturam poceft hu 
I2f t mor in eo gignineneni naruram refer es>qaalis eft iile a quibws : 

^riotevfiant ex ommum conlenui. ; ; _ 

ai ^^«e^a iilud dixerim me^idiile iwlcos.qni patres^ & auos ; 
h^ucre podagriros,ncl aliis miUbus morbis harredi tariis ten e 
tatos^qui tamen amuquampodagricifo ere juruelex hoc-con*- 1 
ftetmorbos^quos uocant h^eredirados nonDeceirariotranfire ' 
TtaB. %• in focceffores omnes . Non hsredif.anmr inquic Nicoius b^rc 1 
ferm^ i Me ditari*e a^gricudin.es,uocat^ in omnibus filMs generatis^quia ali 
P'mf.mCT* quando refiftitur eiex confteilationeaIiqaa,aucforci imagina- 1 

f iJp. 18* cione tempo^am concepciojais^ ^ut fort e m proceiTu ex &5nir 1 

— — - — - ^ ^ - ■■' ^^^^ J 



DE VA RIOII s: t^p 

rate regitnmis,fint modo has caufeyan aliar, fat nunc fir Nicola 
noftranicomprobare fententiam, hxreditarias vocatas ^grita 
dines non fern per haereditari . 

Prastereahasrcditarios morbos videmus , ve^perpetuo ma- 
jicre>vc de Microcephalis conftat, vel fi perpemo non manenr, 
taitien non femei cantum/ed Cxpim iafeftare, nec mirum cum 
caufam ad hos marbos gignendos aptam femperhabeanc , at 
qaas ifti referunr.imbeciUitatem nioiirum panium ^ apritudi- 
nemveillam a parencibus contradam^mareriam^netnpe humo 
res.hac pr^fercim noftra ^tate.qua lauteuiuunt homines, calo 
rem aatem ilium adefTc non eft j qui non vidcat, cur ergo noii 
f^pius variolis tenranmr homines ^ Pirasterea fi femp^r ad^ft . 
aptitudo ifla fiue mala quaiicas in membris omnibus a pare%» 
turn uitiofo femineconrrada ^ unde etiam femper materiaali* 
quaadericparataad rales morbos gignendas > quampofte^fi- 
fiisimperriunr,cur pMqaam easquis pailusfu^ \ ■ 

ob contagiam abalio concra<^um aificirur variolis ^quod ta- 
men non fir, nam foli qui iilis non kborarunt contagio tali a£. 
ficiuncur eo^quod foli analogiam habent ad taie conragium fa 
fcipicndu.ut infra dicam>cu de prognoftico varkoL fermo eric* 

Pr^terea uidetur iftoram opinio , ichores tanrum fanguini ^•^•^3^ 
tribuere , & tamen refte Galeao quilibei humor fiios ichores 
habct . Si ergo ab ichoribas fanguinrs variolar tantum orirea- 
turjUt ifli uidentur fupponere forte admitii poiTer ob hocnoa 
horrere^qui talcs morbos patiunmr y quia ichor fanguinis mi- 
tis eft. At quid dicemus demorbillis, quos neceffe eft fiab 
ichore £unt fieri a bilis ichore,quid de ichore bilis^qua: eft ma 
ligniflimaJnam ichores ifti mordaciffimi eruntjob quos nccef- ✓ ^ ^ 
fario horrorcs vehementes fieri dcbcnr. •^^•2.35 

Conftat ex his^^: aliis qnas facile eft unicuique inuenire, no 
minores difficuhates horum rationes habere^quam quas Ara^ 
bes artu!ere,& maxime Auenzoar , ac proinde cum in arduis 
fat fit probabiles reddere caufas^ vt etia in Timeo fecit Plato, 
debemus prifcorum rationibus eiTe concenti^a quibus^fi ratio- 
nes deijs probaciffimas atque exadiffimas referre non potuc- 
runCifacisfedora efle pu tare debemus>fi non minus probabiles 
quim quis aliiis rationes artolerint, ut ucrbisPIai.vtar , Neq; 
^os mukum folicitec authorum in re hac difcordia^ quadoqiri 

Pp dcm 




4«» IS fiiratipfleiiq xDinije^ conueniunt^prop tcr qui^ atmti z. 

nphi^ perquiruntur^ aidemus & cos eancfem rradere curatio* 

jie>ne dicam eadem remcdia , quare h«c pro d^fcnfioGe vetc- 
j , Ethh* 3:um, nos reliqua profequamur . De morbis iftis miferabilibu^ 
\^ri^ Ciim enim caufaoi habeant inaoluntariam miferabilcs funt><li-^ 

gnique mifericordiaiunt qui illos patiun tur^aon fccus ac qui 

CPsdt aGaduitacemfiant^ 

Cap. VL 

X pr^didis conftar^ arbiter quid fint yarioy 
& qu^fitearu-Gaufaialrem probabilis^Gonle* 
quens eft de%nis earum dicere^ &primo va 
riplarum proprie di€toram deinde morbiUo-» 
rmii&icop^m^ 

ytd^tnfrd ^"^■'^"'^'^ ; '■■ Prgceduatitaque vadqia$ex{^ 

' cefmie^al^RaC Sc omnium Arabumfebrisiynocha fine coclu- 
fa,qti? Vtplurimiim meo iudicio eft fine^^^^ 
fcngainis ipfius>faltem in principio^quando faiobres funr, indi 
\^ / tio c%qmac«ni^ppareni febris cefl^ a principio Iau- 

*^ ^ ' dabilcs Jirnt ^pulibs imgni quidem 

tamenqtii contraiftionis illias celerirateni nos habeant ^ quam 
feb* putrid^ habeor^calor eft adinodum rnordax^ Rcerq ua* 
doukerias malum pfocediE^finon benecxcrementum hocna- 
turaexpellatjfoieatin putridam craniire>& figna fynoche cum 
patredin^e pras feferre quas cap.proprio reculxmus . 

Animaduerten<lum eft eciam*qu6d fepim obferuaui, quod 
^ , ^ licer^qui yariolis t€Jatanmr > Alubribus ^ poftquam namra eas 
" ^ expulierirperfei^ejafebre immanesfint, tamencum matura- 
reindpiunr ^praefertimfimultar funt & partes inceriores^& 
exteriores tcner/ebr^m fupcruenircnon diffimilem ab cphe* 
mera^qjiaE raxioneapoftematumfir^ua? tandiu durar, donee 
pus excernatur & variolf manifeftsdeGUnanr,& quoniam fg- 
piflime contingit non vno;& eodem tempore eas maturari j 
ied diuerfis temporibus ficuti diuerfis etia remporibos exeur^ 
Irtpkrimum enim a facie incipiun t dcinde circa hypochodria 
& ut infra dicam ,Tndequ£e prius apparuere citius maturan- 
Hjur^urdius quaefero, hine eft , quod talis febri^ per plures dies 

pcrfc- 



0E VAKiozis:: Tfi 

l^cr&aetctjdum enira ana pars uariokrimi eft in HecUaatione^ 
alcera tft in augmenco^&pms eft altera pars in fta^ u. 

- At uero , cum perieulofiGf eft ^gricudo feb* fynocha a 
principio putrida eft cum manifeftis fignis putredinis, ucl fal- 
ccm tertiojuel quarto die, quas non putridaerar, in putridam 
mafit , uei etiam medtcoruna culpa quandoqiie,de qua re cap, 
defynoeha. 

Sant>qui Paulo antequam crumpant papula ift^ veluti epi- 
leptici co0cidunt> ut referc Hollerv quod ego obferuaui femd 
in ferua anhorum in xij. Illuftriffimi Petri de Bonadilia Caftet 
lani Medioiani , qua^ nunquam fberat epileptica &a fynocho 
capta.paolopcftepiiepticafada eft, & non multopoft eadem 
die eruinperecoeperunt variola. ' ^ . / * 

- ^ Pr^cedicp^tereauarioiarum exitum dolor dorfi ypkjtitas 
narium, timor infomno^rabedo £cici&: oculorum j^dfiint 
^calortim iacfarym^> & mukirudo halicum^ & faltiis cum an- 
heiitip>conftrid:ion^, & peaoris dolorey<apuis dolor adeft:, 
cordis tremorV dolor in gunure& afpentgs^H^ui^ HolLoris 
iCxficcario* 



Paticns it^i RaCmanet fapimus vS^ fepd^fetiet pedes, & , g W g 
tremit,& pesdolet^dum mouec fe,vei refupitiSt ; & in fumma 
inquit Nicolas idfunt %na plethoric^ diipolitionis, 5.- tu ad- 
de 5 &; fanguinis feruefcentis >d qure duo prsdi^ta omnia re- 
duGuntur. 

Sentiunc praeterea pundionem vehementem in membris , 
ac C\ inquiuric eflent fpinx fixa^in cis quia, inquit I faacaiats- 
ria volens cgredi.cutem & carnem feparat, at facilius exeat, id 
quod tertio die fere contingir, licet quandoque iecunda ^ uel 
etiamprima dieob caloris febriiis magnitadinem, a{ij 
voluerunt punctionem di&orum membronim noii fieri a ma- 
teria fubtili acuta penetrante in fabftantiam membromm^ 
cut contingit in apoften^nbuspannicalorum, fed caufafi per 
feparationcm materise fadam a^parte qua continetur , cum 
delegatur ad aiiam partem. 

Pr^eedi t tuffis leuiter irritans , fiue ob vapores eleuatos a 
feruore fanguinis circa partes fpirituales ubi plunmum feruc- , ^ 
redemonftrantanhciitasdifficultates, & pcdorisdolores 
'^atea^ixi .Siuevtrcfcrt Valeii id accidac fieri incipieatibas 41^.113*. 
* Pp 2 era- 



- . T Jl A G T; A T V S 

craprionibai^fecuncium internas membranamm facies^m nm 
tribus & cauls corporis pai^ibu$ ^ locis praecipue caiyifEmis^ 
ve in tboracc>quapa0ione,proc€^d£9|e3inq^ 
fiones5& dyfenteris fads pericalofe£erilol^^^^^ 

Cum uero incipiunt apparere>primum uc fepias ego obier- 
naui J pr^ fc ferunc iiibices qusedam mcrfibus culicum fimiles, 
ita vt a papulis non difF^rre aideantur^unde uolait Ralis^quod 
quaodo lenfirnon pores iudicare Ci iiac uariolse ^ uel morbilli , 
tjunc iecuadai?5i diemcil^^ & rune uariolas efle 

iiidicaUs qijaDdp & minus morbillosjaddc 

quod fi fcoprute fiierinr , quod veluci vefic^ apparent, ut fu% 
prareculi. 

Veriim quando referunt morfus cuHcum quomodo a peti* 
cul^jdiftingmrar ? hoc a ncmine didum uidi>qaare quod ob» 
I {efffeiiidicam • _ ^ 

„Obferuaui ergo in periculis yrinas in principio , ytpluyri- 
; ; mnm: velefle pernixbaras , uel confufas > vcl alia figna putr^ 
' iinis pr^ie f^re^:& alia malignitads figna febris mail mo» 
ris adeife^in wiolis aurem ex morbillis vrinasefle laudabile^t 
neqae ex put^aHarjCrparte adeffe malignitatisiigna>aut intea 
putredinis^jx*; ioleo in principio fympfomatjca iftis, diftin- 
^uere>na proceffu repons uifiis cas diftinguife licec tunc^^quar^ 
.do morbus namram uindt^uel putredine au<2:a eciam in uario 
Iis^& urina? perturbantur & %na malignitatis fuperueniunr* 
, , iPoft uibices di<Sias folet fequi pruritus quidam licet no fem 
pcrut obferuaui 5 deinde apparent res ficut capita acoum in 
cute qu^paularin€ egrediuntur donee fiant fimiles grani mi- 
lip>& paulatine crefdt>ad magnitudinemr maiprem aut mino- 
rem fecundutn materia quantitatem & fi falobr-es fuerint re* 
plenrur^& maturantur3& rumpantur3& exit fanies manifefta> 
& in parte eriam quandoqj tefoluuntur , poftea fit crufta, quas 
per fe cadat^& tandem relinquit ueftigia maxime in labi js, ge- 
, nis, naribas & praspatio obcaufas didans ab Ariftot.^. de nar, 
anim* 1 1 . Sc fi profunda cauitares fuerint magis apparent fin 
ininu$ ueftigia rubea tantii^qu^ rememoratiua dieuntur. 
hdhaf* Morbilios eadem figna fere pr^cederefoleC:, quar uariolas 
;4iximuspra£cedeceinifi quod in morbillis inqaitRaCfcbri^ eft 
uehementior^4c <^4iar. eft lynochusxaufonides & calidicas 

totius 



D E VARIPLIS. t$i 

- f0|cia:S xpdor , & febris iftojru magis properat 

fnationes o<^Ipmm;dniis fiesi^i& 

mant magis > <jiwa mar eria eorvim eft acuriorjA: inagis mqrdu 
cat , ut iaquitAaice£p^,:&in &mmab^ 
adfuntjVelbiHs^fferae&entis^dequareca^^ . 
bicQ apparent^ cuir^yarioLE aliquid poft aUcjaid e;^car^f teftc 
Amcennajin morbillis nmi^ft dolotAotd vt in varioIiiSjin <jai» 
bus multus ianguis ^bulUeudq cin cm^ vena didum dqlorei;^ 
parir^cu m a muiricudine fanguinisccrmpti fiant> morbilli y^* 
ro ob maliciam fanguinis pauci corrupti fiunr, inqmt Auic ^ 
Ec cum incipiunr ex ore videmir iftius cutis coloritu bicat> 
que illic maculis pallidi$ , non autem r^ftrre morfuscuiicpnw 
. Paulo poft ad fiOTmum terdalice fepius fecunda morbilli 
fe manifeftant $c funt ut antca dixi leucs tumores^granutan^ 
lij tckvBtcscohtkpziUdiydct ftatiittjqui^ poftfe 

borein quendam felinquiint & cpidermidis exafperationcm , 
qu^per fe poftea ad priftinurareueirricu^ . Raf,;inquit uehe* iS.€0nt*2^ 
mens anguftia affidue abfque nau fea cum mHrmuratione & Ia« 
bore affiduo/unt figna uariolarum ^ quae figna etiam poft 5>*dic 
fe vidilTe air > vt per hoc co^iftet fecundam mulcitudincm > 4ie| 
pauci tatem^& fecundum craffitiem;> uel tenui-catem^auE mor^ . 
^ dacitarcm> uel e contra y ad pUires , uel pauciores dies extendi 
iftum morbum . Scoptuias eadem prsecedunt fymptoraara^ fed 
mitiora. 

Etcum incipiunt apparere manifefte uifus illas iudicat^v;^- 
ficse cum appareant manif efte de qua re fupra . , : ' , 

E t utplurimum per fe rumpuntu r fin minus quando duripr 
eft cutis arte^exitquc fanies pallida & aquofa>& uullum ppfte^ 
ueftigium nocabilerelinquunc - 

Sedperperuo memoria teneasjicetdatur leges in medicina 
tamen^non eas cfle inuiolabiles^utplurimum quidamfeb. qu« 
venit cum didis variolis c5tinaa eft & fyoocha ^ Vi?l fynochus 
caufonides. v«runtamen obferaauihoc aapo dam;h^c^ fcrir 
berem in Caftro Mcdiolani cum miles 25 .annos uel circa na- 
tus tertiana fimplici laboraret prorfusintcrmittentea &qu^ 
ne odo quidem boras acceflSonis febrilis haberet csteras pror 
fijs jmmunes a febre in declinatione feptimgacccffioais fuper* 

uene* 



- t ri r ^ A C T A T V S 

Sinerunt figfta, quse culicum morfus referunt ; qtiare omnes : 
€xciamabant hoc morbi gcnu5 cffe, quod ipfi T^afdillo ik>- i 
cant DOS pcriralas, ego eodcm feptima <Jie ipfu m viii propter : 
acccflionemjerat ipfe prorfus ithtnunis a febrejneq; ueftigium : 
putredinis in uririi$,aut pulfa ullum videba . 0€taua diepror- 
^us a febre libcrerat & in omnibus bene fe habebar > uario!^ ; 
iam manifeftas erant ^ qu^e proccdente tempore adconuenien- 
tern m^nicudinem prouenemnt, macuraruntq; ^ & cum falu- i 
te termmarant,neqnc poft feptima vnquam uila febris fuper- 
nehir^nifiquando ad maruraiionem peruenerunt, vcfupra di- i 
xi contingerei&debito regimine fanatusfuic & adhuc uiuir» - 

Aliam mulierc curandum habui diiuina febre in fcirrho lie- . ! 
©is atque alijs obftruAionibu^ laborante , quse cum a me ab 1 
iftis mails mulco cum labofe fanata elFet , iamque prorfus a fe- 
bre libera e0et,derepence earn noAu febris continua acuta 
inuafic cum delirio & accidentibus^quas fequi ad morbiilos di i 
ximas>& eadem die (c morbilii manifeftarunt,aquibus perfe- - 
&e termino ieptem dierum profluuio aluiliberatafaic. r 

V t u,ei ex hoc conftare pofllt^, diuerfos quandoque hu mo-' 
resjin locis diuerfis latitan tes, varios & diqecfos morbos pof- 
fe mouerejeodem etiam tempore^fic quaadoque laborat unus 
feb4ntermittente, a qua cumnondum liber fit^akera faperue- : 
nit continua>forte ab agi ration e febris fimplidsraotis humari- 
bus ^ qui dum quiefcerenc nihil mali inferebantj qua^ occidic 
sEgrot^antcm, Sc (nfpcG:os reddicaftantibus medicos^qoiantea 
falutemsegroii prsedixerant,^ iurequia inincermittenti nul- 
lum adeft periculum • ~Sicf>obiliiEmus uir hoc anno morcuui 
cfr,qui tertianafimplicicaptusjinquarta acceffione a feb. com 
tinua^&maliguacaptuspoft paiicos diesperijt. 

Aliam uidi aliud morbilli genus habemem , eminentiores 
erant quam morbiili , minus eminences uariolis , alia erant il- i 
gna morbillorum , a quibus per refolucione eoru termino 20. : 
dierum libcrara fair cum vfque ad 14. in maximo uitae difcri- 
tnincuerfkaeilet. 



^ n VA K t ot ts. 



154 



^SIGNA CAVSAmU DlGfTAKVU PAPVL; 
Cap. riL 

I g k a vero materia in uariolis contentasTii 
bcnmr, quoniam inquic, Ifaac dc purp fan- 
guiiicfaenntifunt rubeiejfoperiijsacuwiin*^ 
ferius lat^jCitQ maturantur & iq faaiemco&p 
ncrtpnturjfunrqii€ &ltibr^, quia fenguis eft 
arnicas tiaturs^ & digcftioniobedieas > cai|^ 
4us&humiduS:Cumik>/ ; ; 

Si a biliofo fanguine faerint > vincente tamcn fanguiney 
fun t dtrini colprisjpamas rptund^e^capica eamtn acuta^& qiia-i 
fi acus pungitiua^propter acuitatem materia jac propter quani 
earup figna quo ad f^atem &xTK>rtem dublalant^wfitaniea 
jau4abilia%na cocQmitaflmr,ur in vrmadie crttic;a ap* 
f^mSySc fi febris a^fiti3 mi tigeatur ,& variolar ap^riantur » 
Sc abcis hamidicas efflaat,bpnum n^ntiant>contra^ 
contrariam demoiiftrajtic* 

: Si flegmauciefaerint ucmpe fanguine dpminant^ flegmaii 
xiiixto , hmimt>lmeSyM digcrendpnii uel etiam 

nullo modo digeruntur, ex quarom materia {kb cui^ {uitrefe? 
dafastormagnQS gcnerattrr^prsedpuefi materia falfa fucrit^ 
Si tamen pus fiat ; iuncdifcatiuntur, etfi Suit 4> eis putredo 
^ruginofa mortem nuntiat, pr^cipue fi urinafucrit cruda . 

Melancholia fanguinis figna funt, quia in initio lioid^ , dc*; 
inde vcnetce > ultimo nigral fiimt >inquibus3 non cpadunatuk 
faamiditas/unt enim paru£e> durip quafi dur^ uerrucac,&: iunt; 
pcflimas , neque maturantur , ncque humidiiasab eis effluir, 
fed ficcantur,*& finduntur , inquir Ifaac, fyncopis fuperuenir, 
animivedefedio^&alienatio , quibus appareniibus inors-aii"? 

nunciaripoceft. 

Sigua matcrisein morbillis concentas habentura di^i$>qat 
fi quandoq; cralSorfucrit, eminentioresfiut morbiUi^i&iui^C 
;tieiati quid medium inter uariolas,& morbillo^,qudd ego^b^ 
feruaui quandoqt^* - . : 

Scopcularum maccriaex his <iu^<ii^3ta fuat maniffflia eft* ^ 

' v./ ■ ' ' "Cap* ' 




TR A C TAT V S 



I GK A i q use variolas pr^untiant iam ex his 
minifefta fiiut, qu^ diximus^^idlas Ibletc 
prajce<iere>qu*e omnia coUcgit f^afis diceas 
cum fcbris acuta Sc conclufa^ucnkecoeperit 
pueris prsecipue aut iuuenibu^^maxiine cum 
a ptieritia ad adolefcentiam fit tranficus^vc ip 
^ielPcfoH: i 8» coDt* S/tunceni^^ fenguis domiaatut & c&ruc- 
fcir.fiieritque cam ea darfidoIor,&: narium pnirirus & in fom 
jio £jmor>& capitis grauitas^& oculorum rubcdo, & in corpo- 
re {entiturpun<aio^icimdum e% quod asgro^ aut variofe aut 
nK)rHlUcitiffime {bperuenient^^ 
fn Dmili. Superucnireautem folec fi falubres funt, kimt^,l.^^$.^ j. 
... KcecipfeRafisdixeric multoties fe uidife , variolas poft noRu 
diem appamiile, cum ramen nullum accidensvariol* auc mor- 
biilomtn pf?ceffiflec , nifi affidua anguftia abfque naufea . 

Si autem prima > auc fecuada die apparcant ex vehemcnda 
febris id fir, & ex profunda ^ vehementi ebuUirione, uel ex 
I35ulritadine^ & iBaiignitacc humori 
cum periculoemmpunt* 

^ Signa makin VarwL & M^rhillls . 

DEteriores inquit RaC func Variok,&: Morbilli.coloris vio^. 
iaceijuel uiridis,aut nigri,-& quanto magis ad nigredincih 
decKnant,eo peiores inqujc Auitenna, verum/ie his coloribiis' 
plura {upra cum de papulis^rium peftihdixi * ^ I 

Parua?, dura^a Sc quae non maturantur font maJ^> Sc difficile 
cgrediuntur, &^gre maturantur^neque febiris^nequearftus fe- 
' ' damr,aut aUeuiatur,& pra?tec base fyncopis fuperuenic, & cox 
dis^tremor^asger |)roculdubio morietur , quod eriam fopra no- 
cumfaic. / ' - — ; - -'- r-^ 

! -Qo^ font alba,pari^>& dur^^difficilis exi licet in prii^ 
cipiofpem falutis pr^beant,tamen rimendum ne earum maxu 
ranb<ti&ife fiac>6b materiajcraffitudine^^ 
cxpdlent/cd potius rctrocedctur,ac prc^terea mors cimenda 

eft. 




DE VARIOUS^ i^j 

cft^ vndcRafis ex his qaandaon fiiifle mortar rcferc^ qua? j8»ro»t8* 
icnaebat im crius inflamiiiaiidnccn y msnem xcit^rc&z^ std 

Vibiccs dicebat Act. qui rerrocedunt pe^mi > nifi forte eo* 
r^msnaciyri^ p^aluiim e»acnemr, lib. HitSil Rafis habe- 
tttr quendamfeabaifle accidemia y^cnsm oh bladcas ponrisfi^ 

^^tpinde dicttBc fi variola quaadpque occakaamr^quaui^ 
qiiecxcant,mala;font^iBaxime violaces^jvcloigta* . 

quiujic iucccdar ab eis refadatio> npa j&dais cadcre uimitcm* 
fed ipfamfordficans^tiinccnimpoB fant tnort^c^Bcecficiar 
qaaftdoqriecadcre*in ulceramsia & diiEciliscuradonis, und<? 
fcqaicuE eciam membrorum corruprio, licet enim cxcikx fiat, 
& ob id allipient nat^^m^rameii pb maligoitaicm humoris 4i 
^damna mfci:uncr 

, ^!Cauciod«j0t>quid Variofce>atrina!^pamar>dar5,propin^ 

mulca?, Yehe«i€nti$ ml^dinis , vioiac^ 

iotmicXi 6c qua:fecianc fiiperficiem corpom^ m %a{mati > & 

quaetermmaiicur ad corruprioaem membri, lantmorcaie^ ac 

proi tid cqux mulfiE fon ti& <::pntinuancttr adiaakm ii^>en res 

lajter^v^u|:ratuada|B fortnam, licet alfc^fi^ 

RaC quod varicJae. circuit , &: quoi^unx^pitt &gx occuliaii 

Peflimie funtniagna£,&:doplices, idcftquando hi uentrc 
Vaius eft alrefa yaqa^ ,:|iC eas^CK^rR^ Saia^ , pcAo- 
rcySc ventre appareaac plufqoam iu pedibtis &: crqx^i^s ma- 
lum eft ♦ , 2'- .1 
' Anhelifus varioL aut^orbillos ^ti^tium admodamfire- 
qa,eas>c^^am virratis^velapoftema dkpbtagmacis dcmoftrac . 
Si anguftia awn^fici adeftjqua? non pecmimt a^om quie&er^ 
& excrema rcfrigeran tur^& ad colore viridem accedant> mor-^ 
bus eft ia fbribus pra:Gipue>fi uclrarde appareanc^.ucl poflrap- 
parinonem tarde egrcdianiur • Si in magnis uariolis adcftex- 
tremus dolor in tibiis malatn eft fignumjinqait Ra,C nciaximie fi 
aigricant eodem tefte moriales luat , qu« ia fyroce feb. appai^ 
rcac^fcilicet aoaaUeuiatafebre. - » 



mm diminuirur/aiubr^s funt^ maxime fi didis diebus^Cretteil 
appa^erc inc^erint*rs ' ^; i . .^-A . 

DiiSis in bomtatc fiiccedant, qijaeiant albse-vl^ 
tiumeriipropinqusBfibiipfis^fedfiaecondni^tfen^^^ p 

Si ad fifcrem iequaiatar uaciolaj 5^ earn ad^i^^ 
ttiatcs/duus eft^ inqait Aoicennajqaam li fuperuen^rit fcBris 
■ ad eas • . .v; - - - - y-..^-. .-.-ly^^^'^ 

Saluates eft eiommum-featenm fi^%rox , & anfeefiras te- 
tnaMtttfine felione j^uia partes fpiricdaies , & guctur illa^as 
<?fiexIcmonftraixt,quod {^ritnam eft» 

NS qui ex uariolis moriuntur^inquir Aiiicenna pieranqj'eir 
imgina fttffocati pereuntprta nimirfi inflSmarionfein guttare 

Voluerc tamenjaliquem pofie mori illaefa \xoct^ & anhelita 
i%fo,obflaxqm dyfentcrieum {bpcruementemjOb 
itientiam refoluta uirtutC5& fiib orta fyneopi . * *^ 

PwicoloficMs fiint J ut experieriti^iemonftrat in adolds » 
ratioBidetur efle^quia quanto plus moratur natt^a adeas ex* 
fellcndas^e^ craffior^m & aifcidiorem rhatcriamjeflfe d^moii* 
ftratjquae a natura domari non potijit in puber4;at€> ^uanto ail 
fern pUisiiioriatar in c^rpore^eo dcterior lir. ^ ^ 

AKj dimnt Irci i/tes efle ratkm 
lignior &erir,ramo magis earn ^gledi na^ura^tjset, uetfi fsfe^ 
tura indo^a & inerudica^ mn eogitarione operaiionesiaas & 
iCiep4^^t4 ciEjinqaitHippoc. - 

Rafis dixit|>deto^albes '&rab blati* 
dos y eflfe ad iaariolas|)fafatos^ macitentos aatcm & nigros £^ 
motos efie^ eis« 

- Contapoiitcfrt<>mtt^ tfDhifit>{edcutti els tantani>qui eas 
Hon habucranf^ quia nomfum illorum fangiii^ pti rificacus eft a 
fimguinc il!o m^ftruato de quo fiiptaj& earn qao analogiam 
liabent non cutn aliis humoribus . 

Variolamr homoi inqait AaicerinaiiHiltdtiesd^ 
bas^ qiiando fnatetia aggre^tat ad expellendam bis j dicani 
aliqui ex maio rc^idiifle . Ego obferaaai, eos bis pati aariolas 
^uando prima aicc tota materia cxpalfa non foit^qaod ob co* 
->||im iacemperanriam maxime €Oniingic> unde ob derelidam 



DE VARIOXrS. i>4 

m^teriam.fit recidiua^i coque magis qoajido in poftca 
peccant , alioqtu femel patimur varid^ ^ morbiMos^ x^md Sc 
RaC&: Auer.etiamdixerant j fi quis ramen obftinate conten- 
dar quandoque contrariam contingcre , dicimus Artem efTc 
de hiS;,qu5e noa raro^fedfepiuscontingant^cx decreco Galetii, 
XJtx mtxm o&MjS^^^ toco 
Y^cxA^Mxm incdnrk aarioLca mmirum cacionfeqt]^ cowtJ^ 
ptomacice^rmnpe^ Men? > iic antea dixix:am l^^iie^: 
moda^ii? ik (eaeniuncrek<yiias^.m corpoix rdiihc^uat^iia- 

te^maxime^patiens feerir irai^^ 

fc!C,& cius ueata? iaiflaEus 3topeiiufliiS56mitfi tyn^ani rcddir; 
Rafis in Dmifionibas^wliAiGaidHa^ 

i Id^uolaidi pi4^<^^ appar^c hi die crerira ad ia- 1 5i C0f2^t 
li^f , c ccMfra ad mortem , maxitnefii^unda , ud foe- 

^ie appareant J quod cc^aadec in orambus do<ih:ifi§ Hi^ 
poc^& Galoii. - ' . - • 

Si uideris aatumnum uehemen[tiscaliditads & fim^ 
fcyemem fue natar^propriae, cxpeifci inqoit Georgias uariol. 
in fine hycmia^ Aircamno cciam ficco pr^ipa^ fifftasx^ida 
admodum fueric tcfle Auicenna fiunciiariol5-&ii3orbrtli . 

CoUegit Nicolus figaa bona , & dixie . Sanguineie Cnnti^:*' 
Ui£>& choleric§fafpea:a^>6c qa^ funta flegmarefalfo>&cmic* 
rant faniem srugiiiofam func morcales;Variok yero quae funt 
in principio tcnctst fcrnollcSsSc funt in prima apparicione ad 
modum phlegmonis rubei> dcindc dealbancur , & faniancur , 
pr^terquam quod in colore permutentar > & qu^ fant parua: 
& romnd^,abinuicem diftind2e,& aon muIt2E>& funt irfextrc 
mitatibus corporis plurcs,in facie vero^capite. & pedore fuoi . 
paucie,neque ocnlos, neqac guitar , ncque nares ofFendent«^ 
qu? cito & conrinue,& facile exeunr^nec tarde>nccdifficulter^ 
& nequ0delirefcunt3& ^ntcumfebre leui>qu« antecedit casi 
& poftqua apparuermt febrts alicuiatur,& funt cu Icuibus aeci 
dentibus cum coftantia uirtuxis, & fedlicate anfeeU^ 
claritaEc,ac bonitate^abfq; prauis accidentibus fupradiaSs^fe^^ 
falag^prfcipucfi pueris,&in ptima^ate contingant,b?cqw- 




T R A C T A T V S 

^emiiint optima figtui & (iommi adfaerincomimutn^ Sc <|u^ 

Cap. IX. 

N T £ <xy A M ad curationc dettctiiam iftarum 
affediomun^icet meo iadicio fit Affidfe ^rx-' 
(cnmiab eis^ ncqvfonc fit lioc nccei^ 
ant utilccum finoclcas unumqaemqj pari fic 
n^ccflTcjftifi forte quando pj^rmtiofe uaganmr 
quis boaam c&iudicatierit differrc caiu exi- 
tanj,»m6ii nomiulla hit ad la^intcnrionc referre lidui.qu* 
ad hoc dcfcruif ncfidtcm^tfecai^s^iquis cas ia^rat^ 

]^ram mquit Rafiadv^i^ p^mm & moxbiJIos<ron- 
/cma ne vere>^ & hy^me cadat m fcmcmsLmmx$min§^^do Sc 
extmgaendo ^ruorcm laogsmis eia%iiiqua£uia;pote$,& lub- 
tHiando regimen leius^exhibeado (jo^ laDgmncm futHilemgc-^ 
ccrant^&cauendose fop^riyits^ra fic IpilHi^led ex* 

Ccnuerur £icationc,cxetcino, & balneo in^ft^^ In autumno 
aattm QQfiundi|€i:itancaeiiiu>dia^fe^ in fixate fit 

sn^na re^hmc^ob ^tiac^aocumno langms erJc^paucas. Gcor 
giasetiara dicebat, qaod qaanda expe<aan£ur variolf ob ccn* 
iiuiiricnem j>r5?<^ic^ &:p£5(intem qtiibas lam didu^fl, 
qucddebes^cinducre malcis paonis,& tued ce axagore^ nc-» 
que dcbes intpir are iiberaiius acrem frigiduns. 



PI CVRATIONE 
Cap. 



VARIOLARVM- 
X. 



uaphon 
6. epd* 



Vratiokes ixidicariuai in aariolis , 
tBorbiUis &icop£ali$ pcrfc fiipra.vbi di- 
ximus qaomodo papulj in comuiii lunt , 
curandf cx Hippoc& GaLfcntcntia. 

lodkacio prima eft, quod cum narura 
per conuenientcrcgioncm bomores no- 
^.y^^^ x:os pu^«,pcreandem partem func eua 
cuaodi, nam qao natura vergit co per iocaconuenientiaduce- 
re oportet^Sc idcoHippo^diccbat Bt fupra dixi quod per oi- 

tern 




D E VA SlI Ol is. iss 

ie eaacuattdi fanc^humores non vomitu fiuealio modi«mcttI 
to pargantt cuaqaandi per ncntrctxijeft.raimmmisvial^ga^ 
Yt iiwdem jcUjCcbatGalcnus,^^^ autcm pcrcutem ca^ 

Icfackaribas Sc poro5 dilarantibus a prpfbado adcatim triF 
benribus- ' 

Vcrum licet h«c fit uera variolarum,morbill0nim, & ko^ 
ptttbrum , curmtio quatcaas fuat papukt a n^ra comnK>iib 
-excc^,nihilominus fi in profondoadcflet a>pk humotiimi 
neqactotaperpapuUseaacuaremr^non eflettutum pcrca- 
tim tentare udcm euaaiatioaem,niii prius hatnores in prc^iui 
do exiftcntcs eiiaoiareamr >qiiarc ex urinis & alijs %mf coa^* 
^^ementibus> vt ibi aduotauitnt^ confiderao^la^fi, & qt^es tui 
mores^abundenc,& prpin^c vel ycnx fedianc <jui in i^ciolls 
& ctiam£:optali^.pr?dpue,conactiiry Uiei medicameto purgea 
tc^humorem pr^ferdm biliofum^> quod masimein morbiHis 
epnaeniteuacaandum. , / : , 

Vemmtamen^quia^tpluritmm 
cipio vtinas eOe boxias iure pofTumiis credere > iam fepara* 
tarn cffe maceriam diiStoram tamoru a bono tanguine & ide© 
ft onus narurfrelinquaturincc aliqaa caacuarione impcdiamr 
yiderar tutias, nifi forte primo ^ vel fccundo diC:, cum iiondu 
fcilicet5apparent figna, naruram cxpellerc iftos humores , led 
taatum ea. qu^ plethoricam difpcfitioncm > ucl feraefc^ntiam 
faDguinis demonftrcne > vena fececur moderate , euacaando 
fangttine>vel aliquod ieuc pharmac2,ut caQiacua^£amarindis> 
vel fuccusroCiol.velaIiudfimiiepropinandu,ve minore (sl&sl 
itiaceria.&idco^eaiata narara abGncrefitcaufaj vt fadliis-, 
^ rcliquum eftcxpeliats quod iecuru tnagis redder medicaid 
in adminiftrandis poftea auxiliis , qua; ad cutim hurnoresauo- 
cent,ficin magna pleihoria eaacuacions-Auicennatccabacia 
cara varioL &qu6d dixi dc fccundo dieiacdiigo ctiam. pofl: 
qaartam> & eciam feptimam Sc nonam ^ finondumapparcaac 
variolasjcartcra aatem euacoationem indiccnc . ^ 

Apparentibus autem ipfis vmoiis>vei mcrbiilis>yel lla>p«* 
lis > rariffime poteft conuenire euacaano >-nam cam papulae 
iftseper uiam Crifis apparere folcanrj qussad bo^w tecmioars 
foienc & ideo illis apparentibus febris & alia fymptoamia W 
«iorafieri incipiaac muko jjima^ in Ms qaim in aU|s ptpfii 



,T R A C T AT Y S 

j^naeniec eua<5jauo ali<|ua3,neqjie ego vnqtiam quando appj: j 
^ent^d f:omp^odamy(cilK ifta, & 

cam bene f^runc 5egroranc€S,aliquam tc : 
lB*COta*B» m ^Qxm nature impediamr, licec Rafis antequaomnes cxeac i 
variol^,venafecarjC5ceru quandoapparercnr fineaUeuiacione ; 
^ad^flj^^J^S .Humorum ja profimdot cxifteniium ^ prefer* " 
^^cttmwagtig^rij&dilfiimlcaceanh . 

jpe ^agna plethoria non ciTet inconucniens euajCuarione : 

Hiuf^4 §C.hoc cum confider arione agendum, ne fi ad ma i 

iiim tmpmtcmm^ttxdOi jsrt farpiffime Ecit quaado apparent : 

fiiiet^ttMlle^%tibi^,medjaJ^^c^ < 

liiiioiok infemb RaCLoco y^qaando dixit quodii omsies : 

Fa^l« appareancjdcbec fieri ven^fe^io, (cd in pauca qiianrf* ; 

.ta-ttjnQft eft redargucndtts. G^etemm fi : 

cum alleuiadone febris & accidenrium cum vrinis bonis ficot : 

vipiurimum fir, ego nuUo modo euacuarcm > ncque per ven^ i 

fedfcionem , quse maxime conuenic in variolis^qaoniam , vtfa^ [ 

pra diximus a feruof c fanguinis fiupt , neque per pharmacum i 

tliquod^qupd maxime in morbiUis fit* ne namra? motus impc^ i 

diamr^ turn etiam ne materia ad inceftina deriuetur.qu^ fe^^ I 
Iblcc dyfentcriam mortalera inforre* 

. Nunquam ramen ad fyncopim ufque detrahi debet fanguis : 
Vtloanitius pr^cipiebat^ratione antedic^a&quiaexpe^amus 

cuacaatioac a nat ura , ne debilitata a nimja euacuationcyquod ; 
eft reliquum^pofteanon poffint ej^pellere . 

■■^^ t quando in principio adfunt figf^ euacuationis fild^ an- i 

tequam apparent 3 ucletiam quando incipitint appajrte^e fine t 

alleuiatione morbi fiat 7en^ fedio ex bafihca dextra Sc ur cap. ; 
de^ynocho uel Caufone fynocha dixi. 

Qupdfi vel ob ^ratem> velob alias caufasfepi us didas ue- i 

ca fecari nonpoteftin tali cafa tuc, vei fanguifugx aenis appli i 

centur conucnientibus>uel uento& cum fcarificarione appli-. i 

eoimr^piilpiscmrmm^natibus^&coxisi^ ubi m ; 

jCC£efolent:;ueIi:etiam ubi apparenc tunc temporis , faciei^- \ 

men exccpu , ucl fcaxificationes fian t , ut tra<2:acu-de pefte no- i 

^Hoqai E waamtio Gon fiat quando fciUcety non a^^ 

vel 



yisl fi apparent , non cmm^alleuiarfbne toorbi cum^gBis > 
qa§ plenitadinem coi:porisdemonftran£(%piils enkt^<j^u® itti 
l(a liintrep^ccrebporcec) pericuiu imminet ACiiccnns & 
teftinion!o,n€ mciLii^bmmcxt^^ maeeria 
ilia mittancar, vcl aUo<jaouis moda futfocatus pe^^af kget 
i muhimdiae fciiicery& mala qualirare feigoifife'm^focaroi^ 5c 
^xti'n^to calore thi^ato^ - ( - - : , r:^ ^ . . .. I 

Etnedbrndi^fomodoeeracuati debet ' 
ftca difpofitio didieamr eflc^n^ 
iriftaciones & ruborefadci^&^cigtiic^riim^e^gn^^ 
fikdfintfignaflaxum iaogainis^p^f^ = 
fiuet , ut fplendoris , uel lampadum appa^uio'dr^ omioks 
tunCjUei fecetur uena nariiimubi fanguifugaj appliGari foIenr, 
uel fanguilug^ appUcennir i^SBaribusiTdieds|>ordmi^|i 
guis nariam pmuocctur^aei^js ingenij^<ju^i^ de 
^ng.fliix.narium. * - 

H^c enim fanguinis euacuatipa ftaribiiSsUdfpont^el a^^ 
tt fada aSeo Gonfertyfnaximd^ adfom figna amtSidS^^ 
iolo fiu%a iftb ^gtotaiites iftos {anatos uidMfe Kafisdic^^i &^ i8.^0«t3 
earn folam praefcraare a hocarhenro oeulos & aHasJiaciiei pa^ ^ 
ttsdixerit Auicenna, qua: fanguihis cxnaribuseuacuatio^cm' 
per mcdicum esciifar ab omni alia euacuatione^ficati fecit ecia 
quae per uterum,iiel himorrboidas fit yiiiodo fiat cum aileuia- 
tione >imo quod i&x euaGuationies firctenrre eflent a principi<> - - ■ 
tempore di^o anrca commode prouocari deberent ingeniis ; 
fuis capitibus di^is], quando ex expulfione variolarum nba 
alleuiaretur riacuraj uel nondum appareren febre fynocha> 
uel fynocho caufonide. 

Fada ven^ fedione nondum apparcntibus papulispoteft 
dariienitiuum aliquodmaxirae in morbillisjin quibus poft ue 
Has fedioncm ad bilis portionem dei rabendam & ipfam con- 
cemperandam mihi familiaris eft caffia cum tamarhld. vt Rea 
floris cafEae vnc. j.pulpa? tamarind.dracbaj.mir.& f.b. 

VelRec.fyrupuraro£fol.mann£ecIeftaean.vnc.ij,feri ladis 
in quo tamarindi praebullicrint x. & fiat potio cetera cap. dc 
caulbnide fynocho pete. 

Hasc eadem nurridiadtentidaridebent ficud aetcra auid* 
iis>qu^ puerulis varioiantibus conucnirc cxiftimauinius . 

^ A4 



T-R A CT ATV S 

AdiiirfiG<iiim autcm quod nifi Icuia ctiam ifta medicame^ 
ta dcdcrii in prindpio> qu6d proccffii tcmporis nuUo modo 
dari debcnt 5 nc iBaceria ut antcadixi dcnucmr ad intcftina Sc 
pQftca Pyfcntcriam mortalem inferac ^quas fepc etiam cx fe fa 
pemcGkefolcr>utantcadixi cumdeprognoftico . 
Nifi fonc in dcclinarione morbi cognoueris cx pcrfcucr atia 
, , &{>^«iUcrantiaaUomm fymproii>atu rdiquias ifto- 
Tramhumqramin corppre adeiTc^quo cafu Icuibi^s diikis;, ucl 
^ fimiUbas^cuipiatiorii deuirando & ea omui^ 

pfc^r0MM»,qu^fluxum|^rpuoc^ ^^>^^g^ euacua 

%lgl^hi0. ticbqaamppftA^^ & Rafis & $er. pr«^ 

; A N STI ^ TI C ANTf A/E T F E RV O R E M 
^iguiuis cotnprimicuua copferant . 
C^. XI. 

1 1 $ fedis nec dam tan?s appa^eatRS morlwHis 
am varioliSiUielfcoptulis communiter onuies 
authores , qui de hac materia iraibamnt > ca 
propinanc^ quaefcruorem fangainis reprimut 
& contempcrant, ea rationc > ut aiunt quo ex 

— — — hocvclprohibcarur papularum egrcffiojpcni 

Ha ai tus.aat {alcem,uc quod cgrediatur fit pucum 5 inquit Rat. 
^?».r.i4# Veramha^c ratio ranti viri mihi no arridet , neceaim mcdi 
d intcn tip effe debet prohiberc cxitum variokrutn* ut fupra 
dixi . Non ne^o tameadanda huiufttiodi efle auxUia>fed non 
ob hanc rationcm a Rafdidam verum ut febris caliditas con- 
rcmperetur^& partes interna defendatur & praeferucmur afa 
spfis variolis^quas multo eft melius 8c tutmsad cutem expellL 
, Conueniunc ergo refi:igcraniia,quselcucm aliquam ftiptici- 
tatcm habeaat , qus & refrigerando & repcrllendoieuiter ad 
ante diiias mou can cur partes . 

Scr.fyrupum granatorfimuzoruj&troc-dcfpodio laudar* 
Cpnucniunc fucxus delimonibus, &: dc acctpfitate citri.de 
fuccoacecof^ oxifachara, & alij huiufmo<K cu decoc^ionc^- 
chorcae acctofi£,barag.hordei>fem . mcfeuum . Laudat HoUer. 
aquam hordei ia qua iUiabe>febcften,&ieticu!a graebulUtrint, 

cum 




DE RIO LIS. tsj 

^y^fyrafio de papaucFCyVel dcpinibos, fitaffis,^el diquak^ 
fip in garguhone fiierit . Ec Ucct hsec immotumjiialigaSa» 
etiam refiftanc qua? femper adiaD<aa cffe fciei VariQiis , & di- 
^Hspapiilis omnibus, tamen fi maiora capis vide trad.ant€ce^ 
denti dep^fte* 

Hoc etiam tempore couenii: Aigere granara acetofa^&eriam 
qu^ ihni medij {aporis^ & in ore cenerczocchanimx^ndidam 
viol* & diadragantum , ^ alia huiufmodi qua?, pr^femaiit gut- 
tur,& ventriculum^qudd max^wneprocuraadnm eft, multam* 
iubiSj vel u toL vel de granari^mazis labeBdfi etiam damiis , nt 
& gottur3& t^as;& paimonc defi^ 

«axi me procarandam eft ocalos pr^feruare a nocumearo ea- 
" riimjnftiilanda in ebs aqua rofaram infai.vel deoafto fiimach> 

<fe quibusindeommBusirifenas* 

" Nares etiam iraht^ado iamm aqaan^ hordei folanx> vel a- 
quam Tofacam tuel?iiixar> r - ; 

Inreftiaa clyfteribu^ lauaciuis vocatis ^ paratis nimiram ex 
^aquaJiordei^ yel (era Ia£lis caprsBOy vel^acciao cu zaccharo> 
&viteIioouii& memento oLrofati* [ ; 

Ordinando c^cerum regimeainfex rebas noiinamraUb^ 
quod feraoremiarsguin^ 

taluepr^feruarjde qua reinfi:a-& -hecqaaado fioadam appa- 
raerint Variote^morbiliijaut fcopcalce. 

APPARENTIBVS CRITICE VARI0LIS^, 

quid agendQm^&: an lenticalarumdecc<aum 
tunc profit. Gap* XI L . 

E r v m fi iamappanierintjfifiiericcom bo^ 
na toleran t ia j& aileaiet ar fcb. & tera acci- 
dentia, vnde coaftatcriticc Sc commode eas 
cxcerni , cam fit h^cexcreiiofpecies Cdfis , 
^ei Rafiiplb tefte> Scx^n^ iudicantiir , uel ia- 
dicara funt integre neque moiierej neque ali- ^^^'^'dpb* 
ter irrifgre oporteat Hippoc, teftimonio tocum onus naturae -o* & 2. 
relinquemas procurando interim ne exitas earum impedia- humor* 
mus Sc materiara ad principaliarecarrerefaciamas , corpas in ^ 3 • 

Rr pdmis 




3 



lS*deM F^nrfskawperiendo modeiratc & fudof^nj^etia^n proct^andf 
^ * ircfe R^^Alnuvt dicMti iofta. . / : . ■ : : V ]^ ; > 
. Hinc coneladunt omaes , quod <j«ando vsriol^e: incipiuni 
appn:ei:e>refog^ratio*cam inteciomp :*^u^m exteriorum eft 
caufa erroris magni ^ quia earum exicum probibec t & tamea 
iKm:d£fvmLimcaoftrat«mpeffatc , qui ^ priocipio ulqj^ 

.adBQcr^r«£i%ctantia;& tUpticapmp maKimo^ro- 
^tium-difcriipine, &: cGmmaniM^folenc exbib^cdecojftio- 

imm boirdeo acecola 8c achotecv& pittan t hac dccodione ad- 
. :ftnngere>qaibus vfticaenit iiladqa6d:Hippoc. i^ferc>mula , 

^7* parirer deiftis dtcenciixm, qui decipiaaruc putaates lea ticula- 
TuA t decodam aftringerc , cum camen Galatius dkerit ^ quod 
lib.detah. l^^s,|^54eGoaa.^ilpprimi t aim proflama^& qpod fi ei^s deco- 
^ &nm detarcontrarium operetur, laxandi aimirum fecuk^ 
6. ikcop.t^ praditutn & coatram adftriageaci > Sc alibi lemium d^co* 
mfJ. r.^. ^^um gacgariza^dum pr^bet adleniendam afpritudiaem 
pag.yyB. acerbis iadudam^ leuieadi enim vim babec & coatrariaafpEj- 
tudiai abacerbis ecrntradata, acpropcei^eaecdem libro ad ea- 
pag. 780. dcmiatcatioacm pro qua deeo€fcum ieacinm gargarizaadum 
f F^buerat;>dat d^coduliqumti^NCoa^m^ d.&melle 
vt vel ex hoc cogaitu fit faciie leaieadi vini habere decQdum 
leatium, decor ticatiovero lead hoc prsftac ^ut miaus alui pro 
fluuia deficcet eodem Galeao cefte iib.de Alim.facul ergo leas 
deCordcatamiaasdefecabic, fedcraffiorem iiiccam &peio« 

rem geaerabir. ... « 

Si qua ergoratioae decoa:um katium in priacipio prodcft, 
iflud fecit aluum lubricam ccaeado quod ut iafrat patebic m 
f riadpio eft otile , vel quia fi acerbis mKeetur eotam afpri tu- 
diaera leaiet , qus forte fola cum aimis adftriagerct aoa eflet 
coaoeaieas . 

- ^ Fracaftorius leaticulfe cam dragaaro utitur, ut feraorem 
faaguidis,iaquit Goatemperet fcihcet fi:igi€fep& ficc^om 



D E VARI OLIS. 158 




SI DiTFievLTER EXEANT/ 
Cap. XilL 

' E R V M cum incipiun t quidcm-apparerc^^ fed 
difficile exeunt ex omnium fen centia naturae , 
moms eft adiucacfus maxime fi exaDcedi<ais ^'^^^^^ 
c^gnoueripnis a taii excretione naturam Ie» 
r iiari ro qdarnteiidbne recurtc {iipra de ca 
raribtrepapnlarumin^commu^i.^^^^^ 
,Hic tantamaixerim qaod owe hmufmt^i^ In^it'cale&cere 
font hata^uT anrea dixi> cure fcbti adaerfanmr, afe proinde hac 
non negh£}:a'iIH pr^ecipae attegderedebcmus^hisei^oqi^ 
non mnixum calefaciunx vtamur , pr^cipue qtiaxido adeft 
tium internanimiocendidm, - ; 

^ * " Laiidaromneslaccam abiuTam.pro cuius ablutioflc vide Se* 
irap/inter c^eceros & Andream Mat^^^^^ Rafis -^^Z 

voluic earn cpnferre.quia hepar corroborai,&: cuam corrc^* conuS* 
rat ventriculam 3 inqnit fer^ Rafis ergo inquit medic^mea- 
tiim, qood fequitur effc diuinum mults experientia? ^ & boni* 
tatiSitrahen^adfuperficiem corporisjvariolasj>othor, &ottw 
ma.qu^ neceflfaria flinr extcrius edua>fi fepius in die derur. 

Rec.ficuuni cit rinarum drac: vijJentium excor£icarammj& 
1accaej,{ciIicetabiura^;an.vnc.iij*dragaa£ifem.f§nicuHv^^ 
quando ipfe RaCaddir crocum 5 idem ad Almanforem apoze* 
ma^inquit fiat dc ficubus, & vuis paffis, & lentibus abfqoc cor ^^P* ^ 
ticibusj& fem.f5nicaliy&: frudibus lacc^,addic pugillu^ di^o- 
Tiimin aquadccoquaiur^ & de colatura faepius in die fumat. 
Adde modicum crocifiuis , maximeinqmt RafisconueniCjfi 
uideacur paflSo dura ad egredietidum> & ^geruideatur€i& vc' 
"hememis naafea^^ & cum muha a^ftuatione >&accidir ei leui- 
tasaiiqmbus horis. 

Caries prajrcxea & dragautum nocumenta pei^oris & pul» 
monis arcent cum hoc quod caricse , uti cefte Auicenna ^quo* 
niam ob fuam doicedincm trahuntur , a membris facilcad cu- 
tim humores mouentjfemen feniculi idem operatur fubtilia- 
do & incideudaJacca^remouetHepatis oppiiationesy& ut^^xi 
eiiatn ftomachnm corrobbriitv<xocus ad curim mouet^ 
, Rr a tuecur. 



T R ACT AT ¥ S 

tu€tur,ego hordeum zddo nam ad cutim moaet &: aliorum ca < 

lidiratcm corrigic^brnc pcdus>adconte etiam ca- : 

Iorem atiorumqaandqfebris acutio):cft addo rad.cichore55& ; 
ct acccofe nam non prohibent eaocatione ad cutim^ Guliel-* 

muslQCo iaccxponitfrailaligm landalimj vei mirticoptufi > ' 

ad exteriora>iiim mcHicntj & pulUiPi cordis I 

huiufinodiaccidetia mqmcUaac RecJ^^^ : 

Ub.de feh drach,vj*dragaoridracu},co<^^ tib,agfqa? a4 teiv ' 

mt^y & find adeft (ozm fcbris: ^ddic. Lacci ma rac Kii fttie^^^f^^^ i 

culidrac.ij, &gmraiimpr:opinat,.uc felicec garcc-s^pc^lofis^^^^ [ 

' £godi^mde<X)dionem cum fyrupo de zccioLcitxi propi- i 
n<;><iaad9 uideo m4ig»itatis fuf^^ & uc coi: defendam 

a iuaUgnk^^ Y^iobrum, yd . 

Recipe fyrupi bizantini vacj.de cichoreajde acctcf.cicri an^ i 
vncs; D^cpiSt, hprdd cichoreas acetpfsjrad.foe nicvili irecen tiu^ 
^ uclap]j& tormetilla^caricarum & florum cordialium vnc iiij. i 

. NicQlus fic parac Rec ficas albus magnas &: pipgues nu. f * 
Iccitim excorticaiarum,nu.7.ccquunrur in medio rcrulo aqua? ; 
ad cpfiimpc.trium partium, & in refiduo qux erii (juarta pars t 
diffolae drach.j. crQCi;'& propina. 

Aliiidubiadhaceil: de calidirace fads Rec, uiolaru, dracij# . 
liquirici^ pairul.hordei,an.j.rad.apij,& fccnicaliian,vnc,s.fcm, ! 
fojnicali & portulaca^ian.dracLjJaccasafclLU^e.dracjj.Cau^ : 
nu.6.&f*decoitio , quaspoceft lyrupari cuzuccharQR.v^ - 
emu aqua hordei calida . vel 

Rec. aquae fceniculi afparag-Sc brufci, an. vnc.iij* aqu^ ^pi}^ ' 
Vnc.j,^ifi carui fcmaiielOiUimsan.draa 
' builiant fimuU uel ex herbis & rad, didarivm aquarum 
cum alijsdi^tis fiat deco6lio > quae c^^ I 
aqua capil.v. quae medico croci uigorari porcft. 

Alijdecpitxaricar«imda<5tilorumpafful & lenn^ > 
ticacaru & fern, fgnic & ligni laccx d« quibus fupra propinar. i 

Succus fceniculi > & api j apextusfacic eas aucem inquit Raf. ; 
tuexillisfyrupumparanondiflirailembizannno. . 
/ , Anaatcmtheriaca&mirridamm>&alia?CQnfe<rtic : 
goje poffinc CHCodaria uide irad.dc pcfte* vbi aliaanddora eligc 

danda 



0E VARI OX IS^ t$9 

^^d^tempotjs peftis in yarioL ue! quando maipra malignita- 
ti$iigna cam ds apfzxmK y Sc hdon&c^zmi^^m cum dickit 
i^uisjaetdeco<5t.clanda erunt modo feb^ 

Ali) eciam acjuam hordcicam modicp aiQi alpi| &fub 
propdnanc 

Aquam deftiliatam ex floribus lini niaxime frcum modicp 
facchari propinecur eft mukum utiliSjUt miUd'dicun^ 

Sunt aiia , qaas extrinfecus admota uariolas euocant calida 
nimicam cum fine tefte Hippoc. m dixi cuavde curaticpe pa^ 
pula^ com muni cgL 7 fer:^^^^^^^ 

Cooperiatur ergo corpus moderate pannis jsaxime rdbeis 
lit de icarlaca , de qua re aide tra.<^aca de peftevciim de pa- 
piilisegi. , : ■ ; 

Priuique tomm corpus jfricabis etiam cum aq^a;«^^ 
trorum paraca ex decreio Aedj,qaa:muki comendanc^de qua 
cum de papulis egiin pefte, qua rapcn ego nunquaoi hocia 
cafu ufus iam,necdefunt, qui linteolam pumfucco reftefacio 
foinictrli & apij) welaqua eorum intin^tum cprpori admouen* 
du m cenfenc>quo coram inuoluunt Screpidum conftruerur^ 
iiec defuere,qui pedibas teneam,ucl pullam admoncdum fua- 
ferinc quo remedio ut disi de papulis ex crahere uarioks a 5c 
.jnorbillos glorianrur, & fecicm 8c cocas -partes iup^riores, & 
inceriores a noxa pr^feruare, materia fic ad pedes attra<fla, 
quod remediumficntinon laudojita eciam nonuirupero. 

Ego fricaro uc dixi corpore &: decodione ahqua uel lyra- 
po exdidis propinata cooperiri afgrum iubco &dormirc, 
idque bis die fieri debec>modo nihil prohibeat , horis conae- 
jnieniibus^ quod eflopusaftantis medici. 

Ecfi ex diccis exeunt non eft.quod de reliquis roliciti {imu$. 
Si maioribus eft opus>cucurbi talis eriam cum fcarificarioncad 
. n^ptis.U'CGr:^ profiiadoenim maxjjne accrahunC5& licet uidea- 
mr uiolentum auxiliucnjtamen maius eft commodum > quod 
prasitat euocando ad cutem quam incommodum, quod poSic 
ob aliam caufam oriri , de qua re cum de pedculis cgi plura. 

Caueto prcecipue hoc tempore ab omnibus rcfcigerantibus 
cxternis admotis & ab ufu olciexcernis admoii * nam inqait 
Rafa© principio prdhibet exitum illarumsSc in fineulcera ca' 
rum caua reddic , ueque conucnit codem tefte nifi ad Crufta-* 
% rurn 



' T R % C Tf A f V S 

turn cafum .idem Raf.iib.de Mirabilibus > inquit non empk- i 
t$*cms^ $ ftrcs^neque inungas corpus haben tibas variolas,aiu morbillos, ; 
quia anh^ftus ob hoc cito reftringitur ^ & acquiritur fluxas 
malignus Arvrina rubea,&c. 

QVAE DERELICTAM INTEMPERIEM i 
caiidam emendcnt* Cap. X 1 1 1 1. 

Xthactis varioiis cum perfc^e curan- 
turSc Colum poftea rcmanet calictita^ fcbri-' 
lisjfuadent dare rroch.refirigcran res. 
' - Ego ad haac inrentibnem propino zuccha j 
rum rof. cam aqua cichorci^i vtl acetofe, vei 
triafand.cum aqui s di<£hs , vcl hordei remo- : 
cent calidicatcm derelida & fltrxum prohibenr> qui forte pot > 
fctcx acredinehumoris dereJidifuperuenire. . . 

Eadem'rcmedia conueniunt morbillis & fcoptulis eligendo : 
tcmperanrioraaquia iii his plus caliditaci eft intendendu quam i 
IB varJolissCum fie eorum materia caHdior. 

-Neque remediis extrinfecis morbilH cgent poftqnam exic- 
ruBt perfeAe, ftiodo error aiiquis non comittatur^ ita ut rerro- * 
ccdarit cum per fe refohiantirr ^ fi tamen rerroccdcrenr^ procu- 
randum eft eas rcuocarc cum his qu^ antea diximns facilirarc ^ 
eisexirum. - 
mtt*14» Variolic aurem fi per fematurantur ficmi fere fcmper fucce ; 
* * * dit non eft quod de maruratione iUorum fohciri fimns nifi de 
his quae antea dixi,& deRegimineuiduSjde quo paulo po.ft; I 
Vcrunnamen^quiaquandoqae nonbefiematmanrur J mm: [ 
poft feptimum^uel nonum diem quando rarde TOaturari tas : 
uiderimus eorun^ maturationem adinuabimus^ ' - - - 
yarioks / ' Prohacintentionepropinat5daeftdec^<ftio caricar^mipit^ i 
qus matu^' guium paffularum enuclcatarum & dadilorum . ^ 




DIE VA RhO L^f. 




O. G A t I A E D I A, " ; 

.; ■Ca|^,..,,,.XV..^^ 

I Xo- ^ K t V s in manifcus pra:(erti m &c pedibus 
& naribus in quibas iblcx xuaximus cxcitan 
dolor adixioueaciir^quse moderate calefecianc 
cauendo ne ullo paAo refirigerentur^ quod eft 
maxirpe noxiurnyfiant ergo {affi^^ a qtiibtw 
fpcnencationes fiends* ^ &: Hnteolum ex deccN 
6tionibus fuprafcripcis madefadum admoueiidum tepidiim* 
S ufFumigac eas Rafis cum aqua calida a dea><3:iooi$ cKamo 
millge fomenraji eciam poffunt cum decodione mdua? alchear. ^ ^* 
Fenugi^ciiem Jinii&fimilium, & pedes^ & in ea tene* 

re e^ Hafi poflfcmus . ego fola deco<5i;ioGe maluae otor • 
- Adidobrem yariolarum commendat Auczoar lenimcrutn 
m me^lia bonum & ceruprum, tu uimlinay& ceruin^ aterej 
verumab iftis emplafticis pro poflc abftiaendurpa^rifi poft om* 
nimodam varioUexficcationemf 

. Maturata^yfipe^ tumorcm 
attolinatuc & iniignem dolorem inferant cur^n tur,ut tales pu 
ffuiascoafiieuerat Galenas curare ficiiti ipfexcferr 3, defrad. 43; 
primum acu inquit eas aperio ( qoara argenceam efle aaiunc) 
ut humor cxicumhabeac,quemetiam leaker exprimo^ (iK>m* , 
bacefdlicer,ut DOS folcmus, eciam in piaribaslocisjfim^nat 
foerint^ur nunc fadmris) ac cuam>inquic inh^erecem r elinquo^ 
^uod fi eueniatjUt conclufo foramine y rurfus eodcm replean- 
tuir J iteru puftulas plenaj eodem modo aperiuncar 5 expreifof- 
quc huHH>re cutis reducitur & feruatur , quoad fupppfitaillt 
caro exulcerata a4 cicatdcem deducatpr^texpedit eni%ucom^ 
ne ukas cognata cute ccgacur > inqttit GaJenus , uc uei ex ho^ 
con&et non redeillos facere, qui forficibus diffedtam cutem 
aaferunt, licctdiflecareeriam eam poffint forficibus, fed earn 
non deii^ercjUerum didlo modo procedere eft melius. 

ybi faniesiam^etcrfa eft modo di<9bo>uel Itn teoio molU, nc 
fupcrfic cauitas,puluis ex his,qu5 implcnt cfiinfpergenduSj^c 
eft qui ex amilo thurc^ cius manna^ aloe, lithargiro, cerufa 
ferina &baramj^cicci:um,oiobi|lupti«)ram paratur ^ at unus « 

didis^ 



<H^is potcft infpergi in faciei partibus> in quibus cauitarc? fie^ 
ri timcmus > non tanien otnmbus tnco iodicio , coc^m magis fi ; 
aliquaadhuc fanics cxceimerctur, nc hispuluerib. retincatur ^ i 

Si hoc non fufficic , quia non exficcentur cumdidisjcxlic- < 
caiidas easiuadent aqua fahfa,cum qua modicum croci addSr, i 
& ali) loco aquae communis rofarafalita vtunruft. In hac {alia [ 
^quainfundunt cortum^quod applicant fuper uariolas dc pai> ; 
teinpartem^& ficdimittiint donee (ugantSalem^^^ ex- 
ficcantur, &: feciiius cadunt . Saliun t aucem paruas fineaper- ; 
Uone3& magnaspriusaperiendas cfle doccc Nicolas • 
^P*^5* SiccrgodicStam aquam faliram parant>aqux rofJib.j^ : 
unc.j.croci fcnTp.j.£deco<5fcio . 

All) parant deco<5Honem aflarijthaniarifcijientiumqne cx- 
corcicararum V ego non excorticacas ponerem 3 quia magis ex-« 
ficcant m aftteadixi . Adduni fendalosalbos & rubeos-^Cuius 
aqua? partem faliunt & aliam fine fale relinqpun t, & cam fa- I 
lira non apertas fbmentant, (quod eft bonum fi pani^e fent) & 
cum non falita aperras, cauendo ne falita perueniat ad apertas : 
cum interpcfitione pani linei>aut CGti5& dicum non fiat falitio i 
iftafubitppoftqii^m apertas fuerint, fed intcrponaturfpatimn i 
conueniens,& interim cum non falita fomenraripoirunr*^^^ :;^ 

Notada.il ctiam quod falitio ifta> ut fic dicam fieri debet 
partibns carnofis.in quibus non fentirur ranra puiiftio.a laleifi i 
%%,C0nt*8^ enimfiilira aqua daret pundionem & dolorcm , abjs ingeniis 1 
deficcandas eflent,qu6d Rafis denotar ,[nam quando non funt : 
-bene maturae,&: tamen uidentur ad ueiicacionem tenderer an- ; 
icquam faliatur^aquarof com muka camphorareficcari dcbec ; 
antequarafaliantur^alioquimultam clolentiidem Rai. . 

Linimentum paracexfarinaxizi &panid cumcrocQpauco : 
"cum aqua rof. diffoluta. 

Alij eas abluurit cum decodione exficcantium fine additip- : 
ne falls ficuti funt decc<ai6nesfitprad:d.T,fi fin f^^le paienrur, : 
& hoceft turius,urpagina feq^ienticonftac^iordin eiiam do 
18 cmt 8 ^'^^ apum mixta cum farina hordeieas deficcat inquit Cal. 

'Exficcanrur etiam fuffitibus fub culdira byemis tempore 1 
xerumcxficcaniiumfadis. - . .j: ; / 

^ Poflunt fufStus in camera parari etiam de quibus trad, dc . 
peftc^ unde hyeme parantur cum uernice Sc cciticibus thuris : 



D E VA RIO LIS. i6i 

& fimilium . Interim excicando ignentex lignis Kenc exfiec^ 
tibus> vc <|y ercu$r& thamarifci , & farmentoram vicium bene 
cxficcatorum»u£ fic acr cameras ficcior eaadat 

Aeftace fuffims fiat cam fandalis, vel ex eis^vcl folijs , vcl li- 
gnismirti & oliuarum exciccnturigDes , & eriam in camera 
fternacar fimilia^ut granatorum cortices.folia faliciSj & myrti, 
qu^'ramcn iuuant.fi aer ab eis alreratus infpiretor^aik^qui fi ex 
€0 r efrigerarerur corpus ^ fufpe£ta elTent, quia materia ad par- 
tes inreriorespoflunrrepercaterc- 

Exficcantur etiam cum tora materia cgreflaeft , & tamea 
nondu Turn exficcaiie vario!c,fed humiditas ex mulca ema- 
nat. Culcicram parando ex rebus exficcantibus fuper quam 
dormiant . ad AlmanfRafanquit^quod^gcr fuper folia falicis 
dormire debet , vel Ie£cam puluerizaricum poiuere ro^ferum^, 
idem t S. cot. eodem modo fbliisliliorum nos vti iubet yqu^ 
frigidiorij& humidiori temporecoiienienri ficuti illacalidiori, 

Auiceona & ludeus iub^nt cum variola fbnri 
^edtmber e fiiptrr farinaiB'fabarum>& ri2i,panici^& hordeiiex 
quibas impleripollantculcitre etiam. ^ : i,. 

'-"Rafisad AlmanC x- maxime vitandani ^ qiiod huiufoiodi 
exficcantibus primo Rafis^vtirur antequam falixiohc vtatur^vt 
per hoc cognofcas quantum pores a faiicioneeffe abflinendu , 
iqua ficuii ab aii|s iocalibus fupradidis nifi forte ab apertionc 
quando bene maturantur^mc abftineo ^ quia reli qua per fe na- 
mra operatut^ & perncir^ fic refert Gaienusde apoftematibus 
iiiiSjqu^e tempore iliius peftilenn^contigerunt. %MethA% 

Et quoaiam poft earom exficcarione qaaodoque dura: per- 
manentjnec cadiant cruft^ideo ad iuuandum cafum illarum 
Raf. oleo fepiasin die eas inangerciu bet , idem Auicenna a HkdefeB* 
quo ramen oieo abftinendum,nih hoc tempore vt antea dixi. 

Er fi ylccra remanent aliqua ea fananda veniunt unguento 
de cerufa , ucl de liihargyro , uel unguento aurcojfiue rubro a 
Mefue in Antidotario defcriptOjVel vnguento albo^quod coa 
flat ex cerufajalbumine ouijoleo rof.& cera^cui fi addideris mo 
dicum camphor§,iHum reddes meliorem- 

Concauitatem a variolis dereli<5cam reftauratam non vidi^fi 
quid ram en eft, quod iili conferat^eft regimen impingaatiuam 
« RajS & omnium fentcntia, Sc prasterea poft fricacionem 

Sf cum 



#0m pice Mam^ n<^etia!Tvdiximas* cap. dc impJnguariow 
^vpotis niacilcty Ruog^recam pipgtiedine humana, vel cum 
^nguento fedo ex puluexe^^aadiaiim madnarum V 
xundum tot^icatom iia>ftaiuiaUr€r3 in^uu Nicolus cem oleo 
<ommuni. 

Solent remanere vefrigia poft variolas , qnx utplurimum 
iuac rubca & deturpant^tomm carpus . led feciem prascipue , 
quas remoucrc plarimi tentanc , licet rcmporis Ipado per fc 
cuanefcere folenc , ne tamea huic noCtrx ui&uioni aliquii 
4efit breuiter cx Rafi dico.quGdqaa: pannum reiaiouent, ea^ 
.4em etiam auferunc, aqua ideo qu^ feqaitur mulm laudatur. 

R€C.rad.yari,& ferpentari^,an*vnc,} Joruip fabarum, vna 
iij.coaquaffentar,5d deftilleHtar,cfi aqua rof. 8c aqua limonii, 
v^l ckxangiilorum fdiic^caqua ex eorum floribus deftiUata^ 
lan.^ncii|. &fi uituli pedem addideris eritperfcaior, fiea 

^^^v^, ikies la^mr^ : . t ^ ' 

V4aqtia^ TOgi^larum arietis, dam aflanf a tcollige ^inqnit 

K^-Yelcgprarum emm vx HaiiaUinquir ySc locummmgp 

^xc3L mam procuidabiomquiaflc ckatrices delet, 

Velpi«medmem afini in oleocoL diiJbiue & deluper ckfti 

^atoi^enciixangendcu^esim expcrta raaio 

Mtefte. 

Vei Recaxang!^ anatis,&: gmixm,zn vnc ). macilag. drag, 
gumi arab. infoforum pcrna<aem maqua fabaroiti * aa. vnc.|* 
potccllatarum cemperatarum in aqua limontim pernodem^ 
^ drach. v. melius eft autem meo iudicioiuccum limormm ioco 
^qu^eius ponere^boraci^ mineraiis, drac. a^cungiae porci^ia^^, 
dracij. nnfce Scmm aqua fabarum f.ad modam unguenti,qu<5 
fecies'inu ngacurfero cam ledu ingreditur ^ man^-iauatur cam 

aqua furluris- , 

Vel Reciithar gyri abiutiyTadicum cann^ iicc^, faring cice- 
txis & ofiGum ucmftorivm& codi ante teranrur,& liqucatur cu 
^aliquo4iquore,decoxatiuo^& liniatur ex eo facies,& vifupra* 

Y^l Rec* reft? oaoram^offis combiu1:ijrad, cannarura^amidi^ 
farina! laDinorom/em. melonum exeorcicatarum, farinas rizi 
•abhiti &graQa becftjde quibus cum aqua-para limeacu ex Raf. 
^.C^r^^Z VclRecip. ii thargyri lib.j.puiuerizecur fubtiliflSme > & per 
^aaumMaeumfabciie <x>Ie£aXjpoftea ia yafe uicreaco pona- 



VA RI GLl S. 



tnr, & illi adde Talis albiflimi lib* j. & tunc infondc aqua^ com^- 
Biuais tancumjUt per digitum fupercmincat> & itcrum ne agi- 
tado cum ligno aliqlio ad folem maxime diebus canicularibus , 
quod dum peragis fi aqua exficcctur>fijpcra£Me alia>DclitEa]r- 
gyrum indaremr^quod fi contingeretopus eflet itcrum ipfum 
puiuerizare ^ hoc modo ipfum S>luendo reddes albiffimum 
quo fa<Sio adde aquam eoufque>vt per quatuor digitos faper- 
cmincat,& bene agita>&mitcc, quo faaorcfiderepermict^, 
Sc fa<9:a refidentia^aquam proifcc& alia infonde & fic perf^e 
r^bis donee aqua falfcdinem prorfas amifcrir> & dulcis guftui 
videacur , tunc pro redra aqua lithargyrum ad folem.cxficca* 
bis, & poftea in uafel>ene obturate feruetur^nepuimscumar.- 
tingat . huius Hthargyri, Recvnc^s. & pafoerizctur fubtiliflv* 
me in nafe ukreato;cai adde olei amygdaL reccntis, 8c zhhd, 
drac^j.plus minus, utad fbrmam unguentilblidi reducatur , & 
ttincauafe cumdigitoextrahaiar > fic enima;lbidiasremanct>^ 
quo utere> utfiiprav 

Valeiokum de myrrha.quodfit fiouumindurettrr &mtel- 
lum proiiciatur , & «ius locus myrrha implcatur, & iteru doo 
aibamina innicem iungunmr , & in loco humido ponunmr , 
ficokum myrrha? ab eis deftillat. Vel myrrha diffoluamr cum 
oleo fem^lini, aut de fifticis & illrniatur , ualet eriam per fe oL 
fem.lini5Uel oleum fifticorum, uel quod miro modo dicunt »c 
ftigiaiftadeicre oiex feminecoti>fettbombaC3S cxtra^lam > 

Landatur aqua e pedibus uituli, arietis, porceUorfi e mellc^ 
e terebinthina,radic.ferpentarisJimombu$,citrangalis, flori- 
Ims fabarum j& aquajqu<jfoUiculis ulmoram includitur^fi pr® 
£ertim purgata a uermiculis cum zuccharo mifcs* 
sur^uel cum mclle, & terebinchina delUi 
laturjlaudatur aqua etiam ex 
floribus fabarum 
deftilliu 



T a AC T AT V ^ 



V : ■ . Cap. XVL 

^^^^1^5^^^ V NT aiiafymptciriarajquas magis folicuant 
^^S?^^^^^ medicos tempore uariolaruyaprindpio ita- 
^^^^^^^^^ que ui: pra^rementur ocuii , qui tedi folet)t 
iiiaximeadidismorbis&praci^^^ 
liSy Sc morbi lib y cam primum fufpif ionem 
habueris caliom morb 

lis^appiicando etiam uenxoias natibus^ fparcilfs 4 opus fue- 
rir. fe.ocalos ^fuMka^m^^ fi- 
ne morc&atione^q^areid quod ab pmniljus laud;i,tur eil aque 
rpf.V'nc.ij.fum^;]! comfi fc^^ amt aiiqui draCif infoadatui: 
fia^ulper ao^2:einaijel fimni decoqaan cixr;,&: fix eo iaftill e t ur in 
ocaIos£um qui addunc iandoLaibos^ riibeos 8c coriandrora . 
an.djac,i-n€c dePanr qui eolocur^ modicum caphora^ addut - 
Alii fuci^mn pormlacejtiel aquse roC mifceac^ uci 

iffqaic Raf.ifb.de fcbribus ^ facctitn granarnram exprefluin in. 
futidejverujm 'hocmprdicarcc meo iudicio>nifi niuUa aqua rof. ^ 
coretnperemr^uakt col!yriam>qaQdfequiai^ teftc NicoLRcc, , 
pulpa^ granatorum non uehementer exprdlbrun) ^ i^d parum 
quid de hiimidicate cemancar in ipfa palpa. Et famach & mir 
iillocam&cofi^ndri pi^parati>an,4rach.iii. tccantur & infon 
dantor in motc^rioagicando cum aqua plantag.& rof.vel cum 
aqua mirril& coriandrom>poftea^olen colatura diiTol- 
uecroci&cajiiphora^an*fcrop*s.ceruf^ bene agi ten 

tur,& item coieatur.de qua colatura pone in ocuLguttas duas 
uei rres prouice in die iipius. didis pores addereaibu me oui. 

Recaqoas rof,v.iic.ii2i*fie£,albi fine pp.drac.s. zucchari cad. 
puluerizari dracJ* mifce catiendu hoc tempore Sc coto mcrbo 
durante ne man^bus ocuU fricentur aut etia langaturjuc infra* 

Quod fiiamegredianrur variolas Scpruritus uexatocuios, 
urfokcuexarejl^afis iubet Almuri& falinoculosinftillare,& 
vapore aqu^ ca|idas vaporare eos , quod remedium fi egrelT^ 
fuerint vmioIx^Sc indecIinanonefaerinc>laudat Nicolus i 

At quandomcipiuncapparere vakr,qu6d*ficex myrrha& 
xheubarbaro in aqua rof. ^diilblatis > myrrha cnim pr^feruat 

oculos 



nEVAKlQtiS. t6t 

eculos a nocamento &pruritum aaferr, inqait Mieolus. 

Valet & coiiyrium album teftc Auiceoa* quandoyarioteap 
parent . laudant omnes colly|:iu ex andmoo|o par^^uiB,ciup4 
iJigai per horas in aqaa calida iafan4ani:> & dillblauaCvS^ 
gqaa pro colly rio vmniur. ^ 

Caaeat maxime fricareoculos"&: pr^cipae manibus Aiis , 
qu^ cam a variolis fiot afFw<i^e,m 

Ecquoaiam ream0er<iuandoqae^^m nebula aurc^Ii- 

gOjoleumfifti 

lanir£d:ifiqar>{at|r.<jai piftachi a<juarofac.ma 
defaciuai: poftca expri«iunc> cxpreffipai farinam^h^ mi- 
£ceac,alia pece cap»de ophchalmja- / . 

: Ad pxa:feruandam guciu^ prarcer eajqu^ fupra 4i:5£imQ5; r^^^^ 
^atreadcapvde Argiaa* R csim a<:etpgarga- 

zizm iaber^ueiftgaa rpC ualec diamorrhonjfuccasdie gra 
deribaSjde mlrris ^ #eiu^:^:^citQmorai^ ac^ii 
yd eciam yini ^u^ti ^ maxime qyando aialla applet inflam* 
maiio v<i^ii<^U:3^cur cam aqua plaa^agj, yjcl yr aiii caa> d^co* 
ftioiie kmmtn>de qua re fopi-a* 

Veruoa atcende ex; Nicolo^ quod npn femper debent aAa 
frjgida^CgarizarijC^d tantam^vr arbitrot>quandp non cftdo^ 
lor vfi enim dolor adtiieru prcecipue. cum ulcere tepida admi-, 
fliftreiur, uel rudus (ii ea omittere>& labenda:dare,vei fugerc 
granata^vel aliiid fimilejli vlcus ca dolore fueri: lacchalybea- 
rum^velferumiin quo ctiam rofr prarballieriat leuk-er garga- 
rizer^vel fi non eft ulcaSjIac ioluuiatepidaque fint omnia^ficuti 
tepidam aquam cum zuccharo, laudatRaCyc eciam antea^di* 
xi.poteft Sc lac cum aqua planrag^tnifceri quod auce diadraga* 
tum>& alia huiufnicdi valeant fupradixi . 

Si iam vicera fada^in ore, vel gutmre^ abluantur aqua hor-. 
dei 3 cuoipauco zuccharo mixta > vel melle , deiode cam<§a- 
morrhon^vei diacarionj&: aqua plantag.Cgarganlaiaj &c taa» 
dem folium plautagmis in ore teueat. 

Pulmo Sc pedus prasfcruantur lohocde pijmoneyulpis 
lohoc de lentibus diadrag. {yrupp viol mirtino iuiubino ^ 
fimiiibus>quae Iambi , &pius debent , afpcritas fuerii pc 
ftoris^maxime iniine vtcre ^ inquir HolL mucilag- cx ferp. li^ 
aii, & fcm. dcoaiorum,cam.mod^^^ 



• 



AC TAT V S 



.8# Nares pr^eferaantur odorando acetum foJum, uel cum fan- 
dalis,& aqiia,ucl aquam ro£aim aceco mixra exfentenria 
RaC vel accrum rofatum > ael excipiacur uapor ex deco^tione 
alida ro£&:fandalorum. 

Vakt etiam fogerc oLmirtinum,ueI rcfanqumnt aliqui.ego 
ab oleis abftineo,& porius deco<3:ionc,cx granis mirti,& hor- 
4c03& roCvtor^ueidecoa* fandaL alb. & rub. & ro£qua extc- 
rras etiam u titur NicoLfief.memtc ciim aqua toC & aee to mix- 
ta commendatur. Ego eriamfoleo iiticlecoa:, fola herd ci > & 
roC cum feropararta-^itel cum aceto J & omphacio & aqua-rofi 
mixtura tin qua linteolum madefiat , & fepe inducatur in na« 
res . Quocf 6 in naribss iilcera per manfcrint fanatea omnium 
fententiav& maxime ferap.fingaentum ex ^:era alba,dragantCHi 
& oleo par acum . Q2od ficruft^ adfaerintiinquic Auic. ex ce* 
raoieo>6cclimia£unguentumquouterc. ^ 

Aures fidolent eoaporentur,cumdeco^{6nehordeia& mal 
ea?. & fi^hquid effliaat ex hum pF0ciH:a,&: fi pfera uis,uide cap. 
de dolore Aurium,ftomachum, &: inteftina fuperioradefen4i- 
sins fepc ftimendo ftiptica^& frigida, quas fupra h^es ut Rec. 
iui€b.ro£unc.iij.fympi myrtim,uRc.i.mifce de quo capiat 
cochleare prouice^toraiacies pr^feruabirur a cicatrice fedaca 
Dcndoa fcalpellatione^^ macaras uariolas aperiendo & tra<3:a 
4outfupra» 

Sunt maxime foliciriauthores.Defliixus fuccedat & intefti- 
norumulcerafuperueniantj quod fepcfoletob materia ero* 
dentem per ea a natura excrctam , Sc etiam ob uariolas partes 
illas occupantcs,ac proptcrea loquuncur,5^ de pra^feruatione 
earum &:dccuratione J c^terumcaradoncm cap.de dyfcnce- 
ria pete. 

Pr^feruationem procurabis ftyptids, Sc frigidis , iit aa* 
tea dixi^acpropccrea laudantfi^grotanres cibentur milioex- 
corcicato & poftea torrefadlo, & cu hordeo torrefaito^ uel ex 
tis^aei etiam ex fob hordeo torrefe<5to parato ptifana, quam 
etiam cum lenticulisparabis^ut cap.de dyfenteria nocaui . 

RaClibde fcb.cap.ultimoprifanam paratcum fpodio granu. 
arab.& boloarm. trocctiam de fpodio dari i oben c • 

Poirunrparariclyftcria cxd«co<a. hordei/uclcxferola^is 

in qua 



©E VA Ri o t I S- 164 

i« quo rpfe praebulli^rint^um zuccharo oui^ei cmm 

^umrnomcqcpal.roC . : ^ 

Exfi cam fluxu fucrit tufSscum didis mitrillos pones^&: fj^ 
pjpam mktinam bibendum dabis ex Mali > etiamauthonute 
Xa alia p£tcc.d<? pleuricide taiS. 

Syocopi fuccurre habcndo aqaa^n fr igidam, inqult RaH Sc 
irrorando cameram cam refrigcrantibus> ica tzmsn > uc aer fo- 
iiim frigidus infpircmr^fedin primis procurando egreiTam 
uariolarum>ur SOS aacea docuimus, lie cnim uaa^ Sc fym^co* 
£aata,&: cau^am aufcrre poflumas^ 

DE REGIM. IN SEX REBVS NON NATV^R. 
Cap. xyii. 

X diSiis anicuique snanifeftam cfle poteft^^ 
quod Regimen in fex x^bas non naturalfbM 
diucrfom eS;, aliiid cnijjijconaenii: appai^n* 
tibas>aliud jaoa apparentibaSy aliudqae regi-» 
men quatidoaugeamr>almd qHaodoin ftatii^ 
in principio,aut decUnaao'nCi& aliud fecutu 
dum diucrfitatem humoram peccancium , pr^cerea alia febri 
conueniuntjalia iiariQlis ipfis^lia ac^^^ 

iKis^ac proinde pro pofTc quid fit intancis difficakaabus agea- 
dum breuiter demonftrare tcatabp ab aere exoriiis., 

Ratiotic ergo ad papulas habira aer debet calidus effc qaaa 
do iticipiant apparerc ^ atforte eciaai anrequam appareant ha 
bendo rarionem ad Crifim adiiiuandamjquara per cudm mo* 
ucbit narara^& hoc faepecitius facie > qo^ai quis poffic imagi- 
nari yquare pari cuds dcbent effe aperu & uniaerfam corpus 
^xcrin{eca5 calidum. 

Verutan^en indicatio a febre defumpta^qufie^calida eft inret^ 
peries \ .& ficca, & in uariolis ( per aariolas incelligo iUos tre^ 
.tumores anceadidos ) acuta effec folcrjCum fir, uel caufon fy- 
nochusjuei fynochus fmcputredme , uel cu pucredme^primg 
inteatioai repugnac,aoproptcEia^ad id quod magis urgec cri- 
mns atremi» altero npn negUfi;o,uc nos in mcthodo admonuk 
^Galenus , 8c nos fepius diximus noa folum tra£l;ata de, pefte, 
4j^<^n^dejQirajiioa«.fcb. j3uui^ in principio antem 




T R A CT AT V S 

^irariQlaram inaxime quas^ tiofldu^ apparent vrgct magis ini 
dicatio a febre defumpta> ac proinde aer fngidus y & humidus 
ctk fi non ex fc arte paratos at alias di^imus , verum nc impc- 
^diat hoc auxilij genus egrcfl^m variolaru^intcrim corpus unu 
ucrfam ita tegemus ne aer id frigidos actingar » ut etiam nos 
admonuit^alenus , fed fat foeric frigidum iafpirari aerem • 
Ecfr coopercura fiierit rubei cploris^hoc etia adiuaabir exiium 
varioLmelius at ex decreto Hippoc.& Galeni demonftraui cu 
de papulis egi apparen tibus in pefte5& febribus malignis . 

Nunqaam autem ita cooperiatur ^gcr^iic ipfu in grauec tegu 
mentum^aut ipfum debilitet>ut bene notat Nicolus • 
' Quando autemincipiuat apparere,modo non adfit lignum 
inflammationis partiam inrernara m modsrare calidus effc de- 
bet > aer ut fic facilius exeant uariol^ , fi lamen interna^ partes 
inccdiumdem6nftrarent>ex(tciyinqoietudine5fic 
& alijs%nis f^piiis iam di<9:i5/rigidas infpiretur mode ante* 
dido,& frigidas etiam in fpirari debet Jicct variola copareant 
quando uel cordis tremor uelifyncopis fuperiieniatj imo^tunc 
S C0nt^2* R^fi tefte;>a£ger decumbat in camera veris expofita & pdo- 
ret fandalos cum aqua rof.& c amphora, uel faliem quado in** 
cipiuiit apparere , & tamen non allcEiamr^ger , fed caliditas 
iatus remanetyfit aer tepidus^ vt Auicpnna ii^bet. 

Et quoniam poteft efle cafus fere repentinus quando fuper-? 
cenit fyncopis^uel aliud iimik accidens^a^gro exiftenre in ac^rc 
c^i4o,&: tunc necefle eft permucare ad frigidum ipfum aere , 
v^i e contra ratione variciarum necefle eft permutationem fa^ 
cereacalidoad frigidum>tuncadmoner Auicenancspaulatim 
fecereiftam permutationem tarn in remedijsintririfecis^quam 
cxtnnfecissitaurficoopertusfoeric ^ger &: fit necefliipium 
a coopertuta alleuiare>id paulatim fiat ^ donee etiam prcdoca- 
tur ad nuditatera, Sc tfic tamen pauco tempore fic permaneat, 
qu^uoluidicereiVr bene fit in omnibus oculatus medfcuSj li- 
cet cnim talis cafusraro contingatjeuenire tamen^oteft:nam, 
quid prohibet raris nomen ineffe meum ? 

Hyemcc^o,uei temporibu#frigidioribus quandoopus foe 
tkaercm calidum, uel moderate calidam reddere claufis oftijs 
& fei5cftriSj& cuftodia habita^ne quid firigidum segrum. tangar, 
edcfiat aer, ut docuimus tr^<3:atu de pefte > e contra refrigerc* 

tur 



i^iindb opus futrit, vt ibidem diximus seftate, & alij tenr 

Triftmam fcgfa«f;& metam 
^ntibas uariolis^ phlegmatici pra?fertim , irafcantur . - ^ 

la principio & declinationc variolaram fi aires id perrait- 
tant,motam coficeduni in aere remperato, totius tanaea fiieric 
ftic^atibnibiis Icuibus>uti his tetnporibaSifub coopcrtaraiadis - 
mifc pori aperti maneant, &hicobh€rdtccn^ 
caoribils cauendam cflfe,iie oculi Icdanmr , ne feilicet maniis 
cos attingat>auc aliud <|aodms , fecillime cairn inftammaatar, 
& concagiQ affiduDtar , qa6d maximceft cauendam ecxj^ma- 
gis in variolis,qa^ i^tiafi ex namra fiia eos kder c folent ; 

Somixos moderarus antcqaam apparere mcipianr conae- 
mt^Ucrum iilis apparentibus uigilix ^^afcaat^f^ at ia 
dedinadone,& fomntts,& vigiSa tiibdcratafir^ ^ ^ 
^ Cdniieminittosjnesi vt curam habeamas ne in principio^ 
ms ftri&a fit,acproptcrea antequa apparent fi ftipricas fo«« 
rit «ger;vtarurdbis lenientibus, atriplice Bimirum ,maliia> & 
cucarbita>yel prunis in aqua,& zuccharo decodis,<ju« vt no* 
&i pauIo ante cibum iunu <lebent,ficuui Sc carica? pin^^^quj , , 
criam mou^nradcorim humorcs*^ ^^^^^^^^^^^^^^ *^ ^ 

Hoctcn^|K>re rfyftetcs lenienteswnueninnt $ & manna^ & 
cafia, & thamarindi ^ & alia huiu&aodi , ^slenitcr moaenr 
&Iubricaap. 

A t vero com indpinnt apparere adeo timendum eft ne ma* 
terisB variofaram ad inteftina dcriaentur,& dj^enceriam effi- 
dant , vt omnia Icnicntiafogienda fnadcant > tta m RaC taleh. 
trioLdeuicari pr£Bdpiar5& nos vti !emibns,& fimitbas-adftcia* 
gcncibas cif>is,coqae ma^s quoniam hainfaiodi tuemiH- fto- 
machum , & inteftina & fere omnes partes inreriorcs a va- 
riolis. Nicqlus omnia lenienoa fugit etiam ctyfteria hoc tcix^ 
porcfdiicet . C^d tamen reprob^^ aliqai verom noncum ^l/^^oorj, 
rarione,fi pr^dida rede cofiderentor.Scrapio propterea^p^^ 
feptimom fug!enda,quaeleniuDt fuadet, & nos vti adftrin^®. 
tibusjuc cdam Rafis, quodintelligeqaaDdo fupe^^ 
atoi maxime cam excoriatione , quo in cafli vtar p^us clyfteri 
lauaciuo ex aqua hordei , vel fero cum zuccharo & yitdlboni 
'%:aco,qao per inccruaUa etiam folco uti , ^an<^ nihilex 

Tt cgcruat 



cumento uariolaraai ^ n-equc eft periruliirn 3ci iuatidmsaci in^. i 
tiohim^l necclTe eft pot^s tu'rouciaHfton^e^i&iSja^^^ i 

- 45^:to4anten5yenqspanfir excrcendaabfonumeftdocerca : 
lniCi:,c:i>4riai\Bprmi^^ deairand^4ulciaii2;Ut^erIamafyra- i 
|HS dnlcibusahftiii^^^ Ancmozr, quia dm^t, ne 

in Mini wri^Wi^jf h<^^J^^^f ^s^^^ cxhp^i)Xy^(^ 
fa > inauitln f6i|xfoy;^|3t:^£t^^^^ ^uant.um^pkjac i 

d§,m melie eft u&s^-^uppeffime ic ht^hmt^Scmxm^&it [ 

!?• contS ^i^^^^^^^^m^Wii^ jpfe &^falfis5ne cuflis 
• ^ucaiar-^^nquitUaf.additNux^la^a^ 

facile uertunturiFpgier*da ccia^ go^ cralli idnx£[xcci Sc4Micilin 
cottionis fake ea raaone>quia egreiTuni iurioiaru proiiibenr* : 
Voluir eciam Aiicn.zoai- & cum lequtuos eft Haly* & KzC i 
t g.cGnu^gXQxS.res iftps abfunendos effc a puUis fappkjinquit | 
NicQiabalijsem^ii^:?^^^^ s 

ijaine^Ti ger^erani, dooec-oiT:iriiiio mil ^ & accentur v.a» 

-viqW^Sc eadani inquir^aaim conices^id qnod niaxiiiie verurri 
^ftquat><iofcbris eft ac^iia^ nirrus conftar^&ideoegoautho* 1 
; , f icate untormTi viromai ttciuSySc ipla raaozie aaifcas^ uoii Ic- 1 
mc\ y(cA &pms xEgroiantcs ^^ftcs nurrid ibia^tifana , vel pane . 

■loxlkm jaagendo uei diaunaeKdp.quanUiairn'i faoram ciba'? i 
^^imu prouciruhi expe;4iens nidcbaiuivck itn^pcr res bene fu^r I 

peclinantc tamcn febre Kicolus' laadaccarnes bonaruai " 

^4 ' aaium^ i 



^rn hoc tcias iiclim.quodf^^&ctizmi^^ Sc 

"qtiSd nacura pecince^na txpurgae uariobiom incriofecariim 
:mareriam,a<^aa'€uacttacrorie rimenda eft dyfcncena^ ac proin^ 
ic fi laleqiud contingac i^rius^ages eoufque. dido rcpmittc 
^cendojdonee^fcis kcQ^us ab immincncibus malis^ adaiigeeda 
^oiitts dittos cibos & abftmendo £os:acataibus ^8c ab mm St 
iiiin6v&;<jaand6uino mi irdueris^ficuiriumftypticom paui* 
femm , a<gia ctely&eara diiaeti \tc criam'Nic.nocauic fciiicey ^ 
:pmCipio>Sc titinfraj&^uamieas cibi fit moderatajtum ut xc^ 
pletiancm Sc indigeftibnem fogiaWiis , mm ^etiam^ne narura a 
-eibo occuparani po(Ec -expelicre variolasy mamrare^cxficcarCi, 
Sc m fammamorbaatcenraeffe aon qaeat 
- ^ E t quoniam nff fi^fe ptifena; vel folo pane trvto nmiri cotea 
ft fuflr,ideoalfesj limil es camen cibos tu eligc^ & nc <iim pane 
lotum^quo^riam ancea dixi me uti folere >Ted:alios cibos, cap* 
5!^ CyBochb & eaufone <fidiSi& tra<3:,dep«fie^vbi ctiam hdhc^ 
^^oscoiiue^^»ientesqaandouirtu&deEcir«, r . , 

HiiicRalis dixic , quod u largiorem appetit ajgeir nucridor Raf. ad M 
nem fciIicef>qoam ptifaaa Uc^iitqu^ipfui^ii.Etus debilisl^ aoa mj,nTib.x* 
deium-'ai'i^5i>ifitfrk C*rm pouca aceto 

'prmo d'e-almV, £t Aii e forbiaon es,qa';^ fitrnt ex amito> & zuc- ^ 
charo,&- oi.ani^^g. diiiou^^ iiel <tP'ufeqtiod ex oleribiis tTigidi% 

■qna* habrfv^ifuiu pr^paraTiirjino^ . . , 

Vnde Auen2w*ar egOjihqaic ncdum tcntes concedoTcd & !a 
^hicas dcco^ivvscuni acecO;& meduilas titrult,& aoguriamyiSc 
CLicnrb:raii^ ualde dcc<^d.vm 

conccdi p'vceii maxime in priadpiOj & etaus. qiiando &ixus - ^ " 
3^ai adelic: ^ q jO ca:'u non coniieniet' pr^>{ana^ mfi £)rtvtgiranis 
graaatoritrnm eaafperfe, utinmerliodo admontbar, Gal. & 
hoc tempore len rcs^ tiicttis cancedi pedTcnr^aec aegarieiTv ius al- 
teraram cuai acetofa ^ vcI fucco aranciaram ^ vc! granaccrtini, 
cum vitciioouijp-jaxiniv i7 vitim caderci: quo caiii , &c ccnfu- 
fam darem Sc alia^qa^e dcficicnte vinucedaada efiedocuimus 
traddepcfte. 

iii|idii:erun>a:quc itcrum admoDitas omnes velim fca- 
' Tt 2 bcndam 



TRACT* DE VARlO|,Ifc 

& fimiyam fepms diAoram • 

Etnota>quM quaado incipituit appaxerc vari^^^ 

pida y fine calida potius > quia cepida os ventriculi diiroluunr,^ i 
<knda£flc,DcdjumdbQS.icdetiam 

Potas fir aqua hordci fola^uel cum iuleb. roC ^'^cl fi vis alu5 I 
lenirecum iuleb^toL Auicctia^dcmmodqaquamprop^ i 
qui potus in priuci pio, nondu apparent ibus yariolis^frigidi da 
f i poflant , Yt iflis appar cncibus cucius eft calidis vti , nifi con- : 
foecudo,&: narura xgri obftcat, func cnim qui fi ctiam calidam i 
potionembibant,naufeenc,& cibum^enitus auer featur^ ■ 

Scr. aquam dccoquitcum daabu^ partibus horddj & vnatn : 
lcntiutB,qaibus addic graaa mirci Haliab.qaando fluxus adeft, : 
aidl, & reaera itum grana ii? tali cafom axime coueniunt,cam . 
& p^aus Leaiant & cueaacur abiftis morbis ^ Sc y^acriculam . 
etiatn & inteftina, . ^ . 

Viaum zmcm in decUaacifenc paudfcram bene dilu tu con?' : 
. ceduac muUi , rubeum aliqailaudaat, alij ut Nicolas aibunia4 
ieuemdalccdiaem declinaas, aulli dubium » quod fiin princi- 
t; pio dari viafi coadras effes, vrgeatiae eaim cau(a no acg^ i 

iedari qaaadoque cmuiin priacipio iicet fi pores ab eo abfti^ j 
tiere fir melius,qu6d rubeum eft melius, quia partes iafcrioret ; 
tnagis defeadic, quod etiam fliixu moicftaate, aibo eft melius, 
aquachalybcatadiluEum . 

Verum fi apparcnribus uariolis uinum coacedere coadus I 
cflTes^BaUi eft , quod album ad leuem dulcediac dccli- ; 

naas^quia a membris atrraheretur fecilius , magis coaaeairec • i 
; H«c&aliabeaecoafidera,eaqueomaiaaccomaioda fecu- : 
^(tin^catcm eriam & eti<un nuttidbus , <^uibus cad^m conue* ; 
nittot ex Hippocfeotentia, & Galcni . 

TRACT. DE VARIPI 



DibMEDIS AMICI 

A P P E H D IX. AD m AC^ AT YM^^^ 

IN QVO AGITVR DE CAVSA PRAESENTIS 

imminent , acde iUorum pr$yfi^ 
& prascautione. Cap. L 

commiinibus raorbis attulcrim exem. 
pk ab ipfo HippCK^^ defumpca s in qui- 
busdifcendis cxerccxi maxima 
die tcftimonio GaL mhilomijpus quo* 
nianouam^is dekaare foUpc, On)- 9*^^^ 
nibas,rera gratam me fe^urats exifli* 
mauifipr^lenas GpfHturiom^^^ 
defcribcrera . Eoq; magis qaoniam Ji» 
cet ijs>qai diligecer perlegerint, quae in fuperioribus diximus, 
fuperflaus hie nofter labor videri poific, aliis tamen Yidebimr^ 
cx cognicionc propria ipfius tempeflaiis , nos melius pofle & ■ 
prajuidere morbos futures, & praecauere nc fiant , vt ergo iftis 
morcm geram,hanc prouinciam aggrediar • 

Tempeftas hxc , qux etiam nam viget firigida , & humida , 
initium habuit ab autumno pr^teritOiperduraait rota hycmc, 
Sc toco verc , vfquc ad xftaris initium , in quo nunc degimus , 
frigidior quidemj& humidior fuit autumnus^fed mulcohami 
dior : Hycras humidior certe, non tamen cius frigora intcna- 
peftiua fuere . Vcr frigidius & humidiu$>fcd multo humidius, 
fitempericm quam hac in rcgione feruare foict fpcAcs,fer$ 
cuim frigidiufculum eft « Nunc eciam a^ftatis principio fo^* 




■Thf T R A C T A r V U 

Muln coto hoc cempore ab onente perffarunf tThtf^W^ f 

pauci a raeridiesprsefertimia veris c&trema parce ^ab occicfea 

aU^jui^paixciffimi a Septjentrionej^iiiQ^e collarerales dni&vL 
^ulJc^ipJpfouks m&rrc^JetYt [ f ] 

laibresjacrunc imilcUargi nimirom,& nragnii largot ucco ' 
cum G^IeBQ iepemiiru35ii8c.'iiefaf mentcs, licet moxc^jflcn u 

Magnos>qui & paulatim incipia^it.d: paulatim irxxi:tcunt^ : 
fed cocum dionY&nodtemper^ fcquenci die uel s 

^k^iappaulatim 4e corgm abundaniia detrahuni: , poftea con« 3 
fiftuhc. - ; /- ; - \ y Jv /' ^ 

Nfcrerfiym'e^fi'Oft'mnlt^fircrB^ Re- : 

gio h?chabdre foler^cxtrema tamcn hye^ie^qu^ afpcricr fbir^p i 
8c veris principicTiadmontes "circuftanres > plunm;^: faerant, 
^ Interim {udumerat maluimjnterniixi^ fe- : 

Tenrtateki'fia m mterpluaium tefcptis fcrenirm pcfriiis fiieiif^ i 
^qnimnbbilbfam* ^ : 
eohBblxu ' Non fiiVrune figtrain Aftns fieri {blita, lu ex tabelkPcclo- i 
de re r//^* m^i.&exOribatV;&'ie^^ , ' ^ 

Hi^dlenusitaque anni leinp orafaam non feruarunt Confti- i 
tutfonem,qiiare li taiia pernnanene , annum fcre niorboftim ti- i 
."mere debttrsns , G prxdi^tcmm record^a^Tir , licec talis nunc 
*nori iridearur , non enira morbos. .conirimncs xlauni appar^ie i 
neccffe cll* ' - 

Aacun^r>us nam.qn^ bumidior qui jf^iir, ficcvtatcinpr.Tceden 
tis ^^ftatis eaiendarepoiuii ^ qvx tpic caufa ^ ih illo rcmpore , 
n^qi\c pcpulaii's:af:quis ir.oibii5rvig''.ei-iT:neq^ U:crdde6 ir uiti. i 

' Hyeircnon rrcLr;m a propric rrirpcrrirerrc'dcclinantC'> 
pauci eaaci^i fueru nt worbi > hccr ;^onnalIr ad moiEcm arron> i 
tutr.proni.rtpeniedrcclISrrini^abeccr.pLi* ^ ' ^- 

Vereiam magis anaturah ccmpcrraiicnro dcclinsr re , in i 
e<>frig5diori,&lTan^MiOninreirpc:r}cpcrd^^^^ j 
jiumes ri»Oibiiri<;rp<;rGnr/qin f^rc crnnes a capitis diftillaciore 
originemjraxeruj. repfctc fAivixa capue a flr.':D Aiiffr::li:Trn^ ' 
Sc poft<;a.comprc no cercbrc^ii a ^rhr.dnate air<bienns> miis i 
a flacu boreaiium , rota tthm par? c^j pin's exterior ^ & rota'fa- ; 
cics ciilypelacxbus tecata iuiriocalireham bppirudiWibus lc.Bo- ^ 

rarunr^ 



Eilere ctiam fiue fere^aur lyrequas Arabestiocant, multo* 
infcftarunt , puftula: tsimimai e^t ^Iporibos craffioribus ad cu 
tein cleaaris'.oriendbas a fangutne.bili* vel eciam flcgtuatc faU 

<juiE :nuhc:^^iget^orientalespklri^ni perfl^mnc^ » <^ ^ 
^ alij uehci omnes ; in ilia Aqtiilonanj plari- 
nu,^: pUuiiofi, vigaiciaiipcf?as illai©^ 
nc temperaia^ nam qimscoftimnones litcraTOi^-i^oninjeGri^ 
ti-adidit Hippocrates jonme^in ircgionfeus^tcmperariscxdte- gal^.apK 
rcinotto aiuem.in ^gione ad fabniidum & fdgidamii)Tent. jj^^tt^ de 
J>eratay quae res noa paruifadendaeft,fi^ pr^uiderexnotbos hum^iZt 
veacuros voiumus^& tjc fiaritprouidere,qaare hacconixdera- 
tione imprimis habita dicimus.^'Difi fort^iupemcniac coarra- 
xium aeris reniperaiBenmm^^quod pr^fens emender^qpam %i 
cffe maximc confiderandan^ %pius admoQuiHius } immiBjerc . ^ 
^^Sbtbos illis iimiks v quos dicta tempeftaiecondgi& s refert 
Hippoc. qui omnesoriginem trahe^f ,cx human bus in cotm 
porenoftrciK^bambienteffigi^^ - 
Frigid^e eoim caufe,inquir Galenus hutnores prohibet a 
geftione.liumidiras aucem acrjs>iion modo aoavremooet acor 
pore quicquamj fed adiicic,ob hxc fupcrfluiras in corporibos 
Congregabimr^non omnibus cadem ^ fed ca quam quis habie* 
rii pro temperamennranonc^&vidaspr^cedentis.Sc alio- . 
ram huiiifmodi rhumidicas etiam adiiciet aliquid humoris pi- 
tuiiofi, inquit Galenus>adiicict cciam cx aliis humoribos ali- 3 ^^ph.t6* 
---- ^uid^ 





? TRACTATVM 

^j^^adiffandencla Sc diketi<io cos magis rcdtm^f^c fi? 
dec, & pimi£«miaturana <juo<kmmodo rcdokre* s , 

Cap. llh 

^ Va propter ^utbos in cor poriEos cxcre* 
^ ' mcntum focrit biliofam^^uales fant eaKdi^fe 
ficct,natGrst» ucl art€> vr qoi laboriofatii agunt 
viwm,& coris, ac foiicicudinibus pknam ^ & 
Vigiliisniukisclefatigararn, hoc n6;digeftum 
a^&us producer bilio&s ,dmerfos qmdem^ 
proat talia excremeata^faaec velilla pars afFeda aa t tebedllis 
fortiori depulfa fufcepcrkj& prouc pucrida, vci imptit rida fo^ 
tiat>^quorara feruor,ob pituit^ mixcionem compeketur. 

Si igitar tale excremcium iriHoftim in panibus c^^s^^Qt 
ctiam vt noanuUis vifam fait circa hy pochondria, pti ti^cfida 
fucritjvcferc fit in fimili tempeftate , inqiiic Galenus pluri«ias 
Hnif^H»(& tertianasintermittcnt€Sgenefabi£# Si in venisicqntinua^* 
C3il p non ramcn exquifitas> quoniam eodem tefte calidus , & torri* 
dus fiatas casnon generabit, fed impedita taneum lotiuscor- 
poristrao^iratio * - 
Sivcro raleexCrementum ad ueatrem inferiorem deuren* 
dcrit,alui profluuia effiderjdyfenterias^tenefmos Jicnterias. 

Si ad fapremum ventrem^vomitiones biliofasj & alias hu- 
iufmodi cuacuationes ad quas,fi diuturniorcs fuerinr, & mnU 
turn dolorifics , labcs tandem , totiusve corporis confuiupdo 
confequctur. 

Si ad renes,& veficamjfixanguriam parienr . 
Si in cercbro fe firmauerft phrenitidc0i>fi in membrana c$|- 
ftasfucdDgenrc>pIeuritidem . 

Si in cxteriori aliqua parte eryfipelata , vcl puftalas ob bi* 
Icmcrumpcntcs jveialiahuiufeiodi. ^ 
Si per ambitum totius effluat/udores muhos * 



Cap, 



Cap., -nil. 




V 1 B V s- vero m corporibas pimitofum ix* 
crementum congcftom fcerir^ vtm temficrs 
taris firigidis ^ Sr iiotnidis 5 atcjue.iaiiis , 
:^kam odoiamciegtintj& plaririiamfeingar 
gimfttj hi maximc omniuA hoctcmpomia' 
>:bDrabant * Cogosata enim intcmperie coar- 
guenturi coqae niagis qooaiam frigidionbas hamoriba$ ia 
coium corporibus exiftentrbos^ aiios pr^rensconftirotio a4ii- 
cieti& plarcs qo^E in Miis temperamrisyficpri enim in fi^ 
tibas^hu mores biliofi generaturs ita in Eamidioribus pitmroli. 

Febres ergo picuitofas expeftate debeat tales na tur^^inter* 
mittentes quotidianas^fi extra ucnas, condnuas fi intra venas 
piurefadifaerint hamores.fi aero ad uentrc inferiorem fliix^c 
fintsuel etiam fiiperiorem 5 flaxiones ael uomitiones iam an* 
feadidaSiex humore pitoitofos qai fi falfas foerit moieftiora 
indujCCE fympiomataifi in articolos podagram^aelaiiosardca* 
iarcs mGrbo$,{l in aliquam extcriorem partem.Q^demata^fi ad 
-uniuerfum corporis hahicomsCdxhexiam: fi pet cutemesput* 
; . ge tur 5 fiidores miilios trirca hcpar obftru&ones^ rci^- 



■.guriam,maxime.fiialtamerit-pitm • - ■ 

Vkeriosaiicera tali aeris inrcmperie proccd€ntej.& cere* 
,-:bmm.molcitanie ^ fopores iiifeftabaBt^iatuimes-, apoplcxi^ 
^epikpli^,conuuiiiones,t erani^paraiyfes^parap^ ■ 

alia cerebri^&^nefiioxaoiacGdeRtta^s^pliir^ 
m deit.ilationes capitis frigidas ieqaifbleot ^ ad quas deflilla* 
liones h membra Ipiritos centiiierint 3 8c pr^cipuc 
£ Mix fberinCs ukerato tandem palmo- 
■ : ^ tabem confcqai eft vc*. " ^ 



nuniilc « 



Vu 



Cap* 




. - / Cap/ . V, 
T eos,qui ftigUiori, & ficciori funt tempera^ i 
mentOyti€iaiia ex caufa humorto>melaneho < 
li<mm congelTcrint 5 quaies funi: biliofiorcs^ : 

tdcciinaxiatitv & aiij ilmiks , dcqaifcus capite | 
4e meknciioiia di«imis tnorbi Mdau- i 
chaiia infe&abttnc, a quibii:s ncl h^moirhoicJes Ecpeftine fluca i 
lescosjUberarc poterunt> vel cciamquarrait^ fi eos prseripue* 
.riQC.hi ergomfanias expe<aabant4em€cias, hypochoadriacas . 
^ctioncs^&aliasm^ancholia^perfejyelper conies : 
€l:occrebro^mania$€tiam,fi fupexaflatas humor ifte fuerit , & , 
cerebrum petierit * S i oero pucredinctn extra ucn^ adeptus 
fiii^rit talis iiumor melanchoiicus ^ qaartanas inrermittcncess 
. qtj^ eciam ab initio mulcosinuadeiit:,iicer in eas multi alij mor i 
bi iermmabuamrjfi veto intra vei5as cx>nrinuasq i 
, 3icrabtc>muiti lienoli Sent firjnato ia vifcere ifto humor^quod : 
tandanai|ti^ iatcrcatis caufa elle poterir, hepace per confea* i 

At fiforte ad ucnTrcminferi talis humor, \ 

fijuxiones di^as & ip& pariet , quod fi faperaflatione ortum i 
traxerit^acerbiifSmasj&pcricijlofiffirnasdyfeoteri i 
ad lapcrioremyeatrcinjiiigras exiam V€Hniciones»quodad : 
mei fa^um vidiin lienGfis^ licet rare talis iiumor per fijperio- 
» piirgari fol^ . 

.Qapd fi forte Jbic kimor^iti aliqoa parte firmetur fcirrho^ « 
^el ctiam caaicros quaado ada fttOMm ortas fit > £ per um* ^ 
jscOam^cem cxpargecOTs^ 

^ : . Gapu yi. 



V 1 vcro fangoitiis abtsxidantia laboraiicrint , 
pkihoricos morbos incarrenunam fi in aliqtia 
parte corporis firmetur iangulnis copia^phleg 
inonas parictj^^'el fbruBCisios^veletiatn fi ferui- 
dior fanguis fiieritjCarbuncuios . 

Qood fi in venis maioribus elFcrucfcat tan- 
mm iaogois ^ febrem fyaocham fine patrcdiae ^ ^ ^^cro puire- 




DE MORB- COMMVNIB* 17^ 

icat/ynpcham cum putrcdinc parier/quod fi diatius ccUe^a 
cxcremencafaerint^qiiomam obnimiam moram^quaEn in cor t» ^* 
pore habebir>maiaremcanfeqacncar pua & idcopc* 1* r» 

iora^^cdereriora Sent, morbi ex makacorrupuqnc orientur ^ i%*&tep^ 
es: magnitudine autem putredinis prauitas couftat humons , L 
ideo non abfqaerationcrimend^tanceffcnc febres iil^ niali* ^p*i i*i7^ 
goae^qua: ingencem fequuntur putrediiicmi& cam papulis ap* 
parerefoknt, rimeri etiam poflanc moi:biUii& variol^.fic tem^ 
peftate ilia Hippoc. papaWexcicabafttur^qu^ non eraac ex- 
cersendis morbis pareas> aaa ram^n illae putrcdine^ exp^a- 
^dsd iirntj qaas caiida> & hutpida temporis conftituna^£er|^_fo- ^ 
Ut^i tmO:^ de pefte nocaiiimus > ex diikis eriam mtelligitiir » 
quod fangumi$ multipid^,ad Ccdtm> vel ad ycfxacm ^cupc* 
tit4ux|aaes didas^vel vomiuoaes didas pa^^^ 

T iicecpauci admcdam fimplices morbi > ttt 
ante diximas orientui^hac conffitiition^ pet- 

hi maximeineurreii^^ quiex^ namrafua, 
ex accidentt ypIuriBas humoribusfc4tent,fi^;^ 
qai Iaborando> & operando Cc fe, ad lafliradi- 
nem v%ue afftigunt ^ poienr autem Ur^<?^ rum intempefHuc 
exercitaiionesfabeantacibQ fciliccr^aurubi tardias conccx^i 
faht dbi,a,«tcquam in ranguiB£:m,na£:niiicnium fit probe coa 
uerfam • Etqui biliofi faat ceaiperametui , fi fe olio , & era- 
pulis dederiar » procelTa temporis biliofos .iiaipores rarionc 
^tnpefamenii^aat rarionc labqruip.ctuaQS aero, ob otiam>& 
crapii!a!#^ aut inrempeftiaas exercuacioines^cogerenr , ex qui* 
bostandem morbi illi grauiffimi fafciraburiiui^ in qiii 
ufque hamori$ magna coUigirur copia^quod ftleao contigir* 

Hacitaque rempeftare fi hamorcs bilioliA' picuicofi ia ue-- 
m$ putrefadifacrintjfc^bres liias nataraai teriiansp refercntes 
expe<3:aredebemus y led imprimis critseophyes lilasjquy non 
ex CuccQ vno fed ex pluribias generanciir^ qaorum calidior, in- 
quit Galenas fcbr em acu tarn fuc^iendi £ , ftaci mque dilcutirur , 
qux dam corpus terier^contingit feigidioribus corrnmpi^& 

V o t patrc- 




: T R A- .G^^T;A.TiV S" - 

putrefcere.s iraqoe itefam febtcm j acceridi ex ilia cemiillo^^ ' \ 

quod eft aeiuii rcquie,&: imminutione fcbris^atqu^ ifta febrig ; 

cuadit deterior priorci videlicet, quia vires, a pnoabiis moic* i 

ftijs defacigaras oirenditjinquit Galenus, quod oprime ego pfa» \ 

fcraaui ^ fidiri quum de fcbribas compoileis agam ^ maaxfc- E 
fitimerit* 

, Ppterit&dictis humores dido modo putrefcentes^ caulb-* 

0emnotliam^& alias fimilesfcixesuDihasikcerc^coanauas ; 
ixicra venas^intermiceeni^^^^^^ . 
: :Qi^Qd fi eamm vn^si^tra5a^ius exrra vcaas pacrefcat HemK, ! 
rjiiiam pariem. - ; ^. . . : : : 

-^itmt^ etiam/cbres^.diueribrom.^liuitiamm Cbi>bles mntw i 

igqm^tGaiemi^^fi veto ia aliqiia parc£ ie^firmaueript ^li^^ . 

mores^comppfico&aiof bos aiiquos prodoceor epanv .Er jfif i 
las putacedemacoCumjauc cederna eryiipclacoiom. : 

Et qaod dixi de humori0biiioib5& pkuuoib mixdSj di^lum- : 
puta de alioram etiam raixtione • 

_ - -Gap. -yiii. ' : . ■ I 

I^S^^T: I y "^"^ ait-emm hare omniajBoif fta:.c|^ | 

^^v,^^ #1 bu{<ia i^on,^ eru cq-majfae ri^c;ctu}c ir, -rr.oi bis, . 

^■■'"^^^^yt &^-^^isi^^^^i^iVi<>di,quxiokriCie^^^^ ] 

copiam- ktii^ioratn ^ morbos raies cxciran- , 
Temp. d> liiia^iinquicGaleEos^acproinde.cbcopiam crudori^ni huiT:G* 

Sii* c/|Zw rum abfcciras fieiir.qui parul-iifoednr nihil condacciir , Gaa* . 

tern magni, vires 06 -eraBC pares.qaod qii? vioJeo ta fuerinr^ : 

^ f * ftarim -Hires ■opprimencsoec proderun ob €otl:ioais cnimiiif- ^ 

ficulratem3&copiam.heiB0rom,nGlkmabexcreti^ j 

ieqtienmr emolomency m ^ Fonaffe aatecp muitos ^gros a pe ' 

f Icela vindicabit c^cretfe per vrinam facfca: nam tempore ^ 
HippocmtiSsqiiikis ad ftrangisriam lio mores diuer remat & 

in hoc abfceffos fecli -foerc a^fatutaf e fuir ^ expurgaro ainiirom 1 

corpore^pei: reaesj^ per ;V€ficam3fic^tiaiB • j-*Epid.^ 1.6 1 purga • 
tiones per- veficam -c^m-mod^^ ^ bcmttm- maids port endebani i 

^iia^docnim i^-oiiHilbiislebribtts cootiAiiis paixidis co* : 



D E M O R B; COM M V N I tjt 
mola eft^quum vrin^;,ex venis,& arteriis ctefl;illenr> in quitnjs 
piicrefainrfebrium humores, mtermirteniibas etiam prodeft, 
quia. licet eorum humorcs extra vafe puirefcant ^ fouentur ta-* 
men a materia intra vcnas exiftence . eommoda eft etiam ha?c 
euacuacio omnibus morbis vefk£e.renum^ vrccerum,gibb5e 
patis>& fimilium:expurgads ergo his parribus^A: toto corpore 
per urinam^fequetur maxima hominibu5 commBdit^ . Eruac 
autem obnoxia his morbis anteadidis , qui imminent nobis , 
ob hanc tempeftatem , corpora , omnia quidem, magis tamea 
frigidiof a,& humidiora>deinde iiamidiora,poftea calidiora,e€ 
humidiora, deinceps ftigidiora, p oftfaarc frigidiora & ficciora^ 
parumper ficciora^ omnium minimecaiidaj 8c £c£X» iftis emm 
per aliquod temporis fpatium/alubris potius ejririin^cperieni 
eorum emendans * Si tamen a morbifica caufa t^mdem uiiKaa- 
tur,peffim^omnium fe habebunt ^ ob caufas a Galeno dicfcas^ uaph.^^ 
quod fi serarem fpedres. 

Pucrosconuulfiones poriifimum infeiiabuntyob neruofi ge 
nerisimbeciilicatem>inquit Gaienas 3 &:aiij etiam morbi^ qui 
ob humidiratcm mulca fiunc, fenesqui nuliam fibi curam ha* 
bent> quoniam mukisexcremcntis abundant, deftiliarionibus, 
& aliis morbis infeftabuntur.minus tamen fi fe bene gefferint, 
fcigida5& ficca quum fit eorum narurajfi fexum (pcScs mulie i . 4e Die* 
res prompcius qnam uiri didismorbis capienrur,humidiores, ta nu.^o. 
& frigidxores enam quum ilnt uiris, iicetuifasfii: Hipp. quan- t,de mor^ 
doqae fenfitle conrrarium . bismulieb* 

Si uero arres refpicis , minime c^eteris paribus uitam labo* nu. 
riofam agentes > fi prsecipue tempeftiuis utantur iaboribus , e 
contra defidioil Si fortuaam, feruilem agenres uitam iilis ma 
xime capientur quoniam quouis tempore ambienris iniuri^e 
fe exponnnCjeoque magis i^dentur,fi fe crapul^dederint^nam 
utanreanotauimus^nequetunciiiis labor proderit, potentiffi- 
mum fane auxiliumaduerfusmorbos huiustempeliatis,fi tern 
peftiuum flierit . 

Quselibet etiam Regio, in qua diutia$ dominetur ii^EC f©^'^« 
pcttas didorum morborum critferaXjquia in omni, cutis con- 
Itipatio poteft fieri , tabs autempotiflimuiR eric frigi^a & hu- 
mida^contraria minime^ qua; tamen ii ab inosmpetie dominaa 
le tandem uincatur^grauioresprofcret morbos.quoniam a po- 

V a 3 tentiori 



j . , A f f E NfD 1 5^>^D T R.AC j 

^ pocJn morbis «)mus periclitaDjturquoxu natur^.au t ^tm^mt ; 
.liabuui^ut tempcri.fiue regioni<K>ngcuu-morhus5 qtiim qui- 

„ £x bi^conx^iudcrepoffqmns > quo<ibc^^ eadcm mala nobis ^ 
4mtijir4caat3 qu:Eob fiaiilenvrempcftaiem infcftaruniTh^ i 
tempore Hippoc. qui locus erat temperatus, tamcn non adeo : 
rpericulofa erantin noilraRegieneiTigida& hamidajrumob 
^.ationes iasi3di€kas , turn exiam quoniam noftra corpora aeri 
frigidiorf & hamidiori magis funt aiTueta^quie uero longo tc» 
pore aflTuera font infocus minus folec n^oleftare.Gnius concra- 
sm dc cz\id3t Si ficc^^&c dc remperataetiam Regione dicendfi* : 
Adcie,quod utaarea dizi Ci qaaUraces raacum fpe<9:es , tempc- . 
fbs ilia Hfipprparum aux jnihil ab hac differ 
quia in itiaaquilonarij mulri pluuiofi , in hac orientales uend i 
plurimiperflaruntiOri„enxales aucem fakiberdmos dixuHipp, : 
ydnaipautem^tas^nuncpropriuni teBipef amentum adi- : 
pifcatur^perfleturque aer fepius ab Aquilonatiis recta fpiran- 1 
ribus^ut fic prscerirainti^mperics emendetur, quod etiam an- 1 
nis elapfis obferuauimus^ficuti anxea noraui, q aod fperandum 1 
eftfan<2:am & ApoflolicamRomanamEcclefiam fupplicario- i 
bus condnuis^qiiaspro omnium rakueeffandix,confcquu:£aia* ] 

Cap. IX. 

E tamen Ars medica humano generi mtinos 
' foam denegare uideatur, poftqustm lam do- \ 
cuimus^quse {laccaufa^huinsccrifticuiionis, 
& qui morbi immincanr> in quacunque re- ' 
gion€> & in quouis corporis remperamero, i 
fi diudus uigeac talis tempeftas, iam modo : 
dicamus ^ qui fic modus praeferuandi corpora a morbis immi- : 
nennbiis^ne maxeiia in eorporc congefta, effeclus fuos produ- 1 
cereualear. 

Cap. 12* initiuaiaorem fit abhis>qua?anteadisimusdemenre Hipp* \ 
&GaleDi^uix enim aberrarc pocerimus, fi tantos uiros fequer : 
fnurjpr2£caationem>&cara£ioilcm iftoram morborum in duor \ 

, bus 




bus confiflrere dicebamus prinro pr^poienti caa& acfaerfart- 
dp > & oianifcfti^ qualicaui>us^ &c his., qux a tA>:a>feUbnria ip- ^ 
{iimappugnani:, - , I ^ ; . : 

Seaindo .corpus itapr^parando ^ vt aduerlaati ca^&cefi* 
ftere ppffic . Qgum ainem aer hoc remporefr igrdu^^ &: hu- 
miditate raatum nos Isedac.nullo aiodo kxoa iab&^mr^vc&i^^ 
ficandas eft calefacienabus , 6c exficcantibus , id miai' duplici^ 
via exeqaemur, v^l locum nnuando in vim alreaWab co ^ 
quo talis rempeftas excicaca eft^ vd eundem , fn qaockgimusl 
calefaciendo^ & exficcando : quomodo aiuein,&: qaibu^auxi-^ 
lijs vcranqae facere poffis abande inuei^ies- traSl^tU'cte fcfte 

Corpus aucem pr^parabimu$>vr adum^qri oioi^-rdiilatifi 
perfpirabile, & ab excrementis bbemm ^it^qibd: €^&mk>^ 
coabandc docnimas. Vemncamcn koqcmm^mAocc^ itcvnnt 
admonitam leAorem yoIumuMa corpo^ibas:aalidis,& ficci^ 
vidas rationem tunc cantum modice-eifon-hacxepeftare 
mdam > quando a^F; q)Rlcum jdiuerterit^a;iufta:m^liocritate 
t?mpcramenci^ 3c quod ficuti in corporibas calidis > & ficeis,^ 
vi^as vehemenrer caUdus,& ficcasmuko minas eftadhiben- 
das qaoniam,id faa fpontepbtin5t>itafi:igMioray& 
Ta corpora, maxime calefacienda, & exiccaada fontiidquein 
ajjs temperamentis pro poctione ftataendaiTi- c£e Jt Caabas 
autemextremiSjfacUe eft ad media d^iien ; 



Gap. . X.. . ...I.. -4 - 'r.::-!^.- 

c quidem faiScere paffem^^:mfeilomiims 
ne vidcar hoc in loco vniaerfabaxatum vcl' 
le docercomiffa qua? pluribasidici poffetjma 
teriaeorum^qa^eaerem re^ifieem;,iie ftoma 
chum i}s facia^ qui iam traAatmmdc peftelc^ 
gerant>attingamtis alia no naiaralia,paucis. 
Corporis vnultx cxercitationesprofaat plurimmisifrigidio- 
ribuspra^fertim, & hnmidioribus: ficuti enimquies, & otium 
hiimedant ata exercitationes exficcant corpora>inqaic Gale- ^* ^^^^^ 
nus,& qu^per fiagulos dies ia nobis coaceruamtir excremen i^^P^^^ 5* 
tacxpurganc. hoc au tern hac rempeftare maxime coadiicet^ 4*''^F^^» 
ficuc enim , in setatibosj ac aaturis, 5: ceniporibus, & regioni- 

bus 




6.ep.$*zi ba$5::tM0i^Oiirnoaex^a pars fob rfHait ^c^pore; , 

iia iQ f^^idi^^ilw ergo i 

retenta Cant euacuencur, exerciracione vrendum ; prompcito-' • 

6,ep.^^ 2 2 ck}: 0|L^^^ mi kbores>& vW pardltas pft , vera ex erciracio {a- ■ 

nk^i|^;v^ilb:p£tijeft cdaquod Gaknus neminem vn- . 

<pt^:a|)icttaAira£^adcfidia^fo (cd tamen qumtt : 

liamprpfefint hommiim naturae , non de his omnibus tamtjiia i 
ddy»^ firfarjic^ierminandum , qmm ergo fibi profuturam ext- 

iMma43^tguiltbe£ ^ligat, habitararioneiexus, aetatts, virium^ t 
f^mfl^fi^a^^tiipoofafimdims a&€bus totius corporis, & par- 

da«^^m;^iSta£^»&uitionim>qaibtts^^ - 

tim^^^fmom Q^tm^Mocnit Galenas y . (ani i:.caendse,prpde : 

6.ep. 1 1 ^^^^i^^ aedipm fcc^poris , fedanimi etiatn exercitation^s » 

oi^^Qitoi^ttic^E^U^b^qiiaeunque re ab hominibus eft exerceti e 
da ihato fianiijmmicogk^^ robur illi compa- 
rabic5«3is,>qu^ci:eciatuiad^^ expedit in frigi- 

h^2* Gaieaa^odemiococStoratiKiueexei^i^ : 
po^rkoHBiteiKf^u i^Iaco ^ fi jcjois^^ 
iEanidmif dDur jaaxaram^ qiian:i^ric€m unkier fi uocatrimas 
ita^minqoam torpere permittat^fed m feraper,iiigt<j; 
, agipcbneiketnis^remifqu fecuadum mturarn : 

ubique refiftar > & moderata quadam comn?30tiane , aberran- 
tes pafSones corporis, partesque cognationis ratione feruaca , 
uiciffim in ordinem red^ar , & exorner, fccundum ilium fer- 
moneni fuperioreni,quem de uniuerfo habuitDus^neqoaquam i 
fiaet^imimcpin ininiico admomm , prarlia in corpore mor^ 
bosqoexSere ,ied efficiet potius , larar^iicttm adha^rensami- \ 
CO &n!ca|cm.;Corparis meatur : omniam^ero tiaotuam optif* \ 
mnsilleeftj^tti in femeit, & ^ ieipfo 6c :-nam & mentis ,M \ 
tormsipfimmodoni cognac rffimits- eft: qyi uerp abalio %>d(^ ? 
mior-hascad iieAum transferretiioItH^qGoniam tantam^ ( 
^ifyteliabent:^utAfinimerian3,ad4aiK)respi^^ [ 
cerepc^iac. 



Cap. 




D E :M:0 R B, C O M NIB. 171 

. Cap. X L 

.O b V a aucemcorpoci , & a«imo non I^rc <J#^> 
cantuai paramusjied fomQp^uam^ & 4:ibo,& 
aliis huiafoadi. 

Somnoitaquequilibet vtamr ^ qai fit fatis 
ad coAionem , fic paiB<jae m iooinis 
exerGentur>quae atfrpentain ccniidenr , & bo- 
mam re;ddeat haiMtum conuenienti eciam cibo viatar, qaiii br 
^lacrimexum pemafieric^ reftautabitj quod in dicsdeperditur, 
^k^fque priftina^jConieruamc J quare^quU^^^^ fibi conueaiea* 
vjcem cUgaE^habicararione eornm Gmn4aiii> qu*£ fopradi^cimi^* 
Edaliis aa tem boni fucci^opcirnu,!!! faeiirdum paean mradde- 
i realiquid ecrom>qiif cal^faciebic^exficcemq; in fcigj^ 

sfij^ni^ mxdHmcxtA^^<oinmh . omnium > in 

/^^effioribaij&non ift-aquisy & etiam 

.'Caf-nibas^kiStancis h^ydi^CijnicuU^ vet^xi^nilcpalcu* 

^j,^aftraiL4qu^ iotwo.ris>:&capt^^ vel fimihbus cpMm^wio* 
rShedkim ^pataaf qui^ rnifa? ecic , vel piperis ^ vcl dnjiamos^t, 
^ Vcigingibef is,vei garipphyUcHTiim moiT^epktu^^^^ 
V ^ecilma rim,lecpUlji by iTopi>ap ea{^ 
* oniiKTS ^iFa^poivufqaa^^ eii3^a^ 

^ ^ I j (dem eiiam emSd abir piices faxad les> v-ei mar i r>os> yeifi'^- 
t tikeiieSi&et hosmagts^y t^rur eri^m oufsibrbilibas^vcl trimu j^afh^lja 
\ \\t moxmxo dniiarnomi afp^rfis>pjars; eiigccraiSi.d^ aph.% 
. dia amem vtantur omnes t^am fia exficcac.iiccc ex accidenri* 
' Vinum inqqit; Gaienu^ ^ in fngidis^ &,huniidis nacuris fcili* 
cec^hi: modicumi& calidiore nacurayquod aqaam duc^rj^ poccs 
nerape fulnum&xenac>ticenim edam yrinam ptomouebic,ia 
aliis naturisypius miriiisvcpotens,cligatQr>his quippc om^m^ 
bus corpus erip perfpkab jie>& p^rpm 

poFros/uliginic^ f:5s;crtraicnca expurgaru, neq; enim; iQjg ^^xer 
citationcsi .& f<i4iiotit;s ante cibam.ad ininus per horam 
id praeftant/cd-^tum balnea ip(a> hi 

'excrcmcntafaitginaraaceruanc/uncatttemea,. ^* ^ 

qusB praaisyiaptUJ: ^lulip^aEr criam ikpius crpdit^tjc |>atkin- fdrt^%.^. 
tur 3 nam digeriii^c balnea ifla iicec ^X::ac44?^?iU|^j* d«,6a?it. !^ 

luen- 



TRA^CTATVM 

I . ^ tucnda. fedtimbribus dominantibus exprclle ea comendat . 3** 
& ^, ^,5, <}c bumonbus 14* imbribas inquit^dominantibns>cjua& imu^ 
& IP- ^^^^^^^ funr in cGrporeputrcfcunr, nifi quis ca qcse qootidic 
metb^4'& ^^"g^^^ fane expurget exercitanonibus,& balheis* & cum bal i 
ie Cauf. didmiis inqimipfc,ii non apponimus aquarum fpontc m 
morh*i. rcenrium^aar raarinaruiii>aut fiiiphurearum> aut alaniinofarfi 

iemp^r has confuecas inrclUgimus . Euacuatn autem balnea 
Sxp* 5.}^ yfokm fere cucim^qu^ aiirem {unt,per carnes>& partes {bladio^ 
res^faperfluisares hand fufficienter^ ex balneiseuacuanrurs j» 
-aph. 1 5;.po£cft tamen quarra balnei pars>qu5 fudores deterger» 
omnia cxcrementa euacuare* i ovtuetb. 1 1 .p? ecereajfi a balnea 1 
copiofe quis fudaucritscorpus euacuabiint.j.acut.sx. 

Neque eft, quod quisdicatjideoeanonconuenirc, quia 
refrigerar£>& hurae^are &piu& dixit Galenas , ut <^f . de he^* \ 
€tica dicam^Ss: quoniam eorum moderara caliditas hume<9:aae ; 
^ ^ poteft* NaiBut i.deiamt; tuenda habemr,iiia(ki^ ; 
&6ep6^ fiani5.cale&ie&t,& non perinde hume^abuni: j & pr^terea ia i 
J * * ' di^Hi naturi^ apprime conueniunr poiiffimam caufam niorj^ : 
rum auferendo^quam cu Galeno diximus fopra* effe eu iis> con-* ; 
ftiparionem > poros itaque cutis apetiendo , fuh'ginofa cxcrc* ; 
menta digerendo^&etiam modaanredidoeaa^u 1 
niunt didlis £€mperatusis»maxinie ilKs aflketis ^ & ofe baec im» i 
bribus dominandbas ca conferrc dixit GaleDus> , 

Frigidioribus yero naturis ea tancum uutiter adliibenj?ur 
balnca>quf exficeare3& calefacere poflimtjquafia plurima fun 1 1 
oamraliain agroLacenfi J Scnenfi, PatauinOj & aiiis in ^ccis^ < 
quas £ ad mantis non fine, arte parentur decoquendo & pcrn^i ; 
fcendo>qa^calefeciunc,& exficcant cum aqua. 

Fluxiles etiam reddere debemus , meatus alios omnes^ qui : 
ad fuperoacuorum emitlipnem j funt proprij, Inteftino^uen* s 
ll*meth tricalo>& me{enteriO:,&coacaui$iocinoris»inccftiaumredu. 1 
Renibus>vefica^>iocinoris gibbis.vense cauxj&: arreri^ maguse, i 
omnibus>qua& in lumbis haben tur, eum qui in vrinis eft defega : 
ms. Pulmonibus & pedori^fpfam afperam arteriani>&: feuces . i 
Cereb£Oi& eius inuoiaeriSjeum qui per pake u> &: nares de- : 
fccndirsinqaii: Galenas addefiuisj& earn qui auresexpargar* ; 

Libcrc etiam fluantmcnfes^Sc hasmorrhoid^s allqetae3&: ft- 
fittlaf^& auiteria/oEta aperta fine* 

Cap. 




DE MORS, COMMV^NIB. 174 
Cap. Xll^ 

T qaoniam paaci fun t qai di&z omnia per* 
3ganc>«ixque fieri poffic, ut non muUa con- 
^gerantur cxcrcmcntajin laii tcmporis confti 
tuciow diutms pcrfeucrantc, cptimam fuc* 
ric^quo magis corpus perfpirabilcj & ab cx« 
crementis iiberum reddamr , obftruSiones 
apcrire J humores pecatntes purgarc j & anridotis principalia 
membra munirc » ac totum corpus esficcare^ 6c calefecere >uc 
trad.de pcfte docuimus , ubi korum omnium maceriam inue- 
mes,quare hie a pluribus fuperfedebo^nam ibi inuenicSj& qa^ 
humores pr;Eparcnt,& uias fluxilej reddant,& fingulos humo 
rescxpurgeiit>& omnia membra munianr. 

S ed quoniam no defuni hoc noftro feculoj qui purgarioncs 
penicos fugiendas pr^diccnt^eo quia Gatenus freqa.eniem pur 
gationem damnarir,&: Plato eriam 1 nTimaro^hi fcianr eos etia 3*^r^'^ 
dicere purgaaoiicm>ualdeindigenribu$>&:exiongis internal* 
lis efle utilem, nofque eriam frequcn tern afum medicamento- 
rum forriumaquibus atebantur anuqui reptabare , fed eoram 
quae nunc habemus leuiumiaudarcjquado humores^ & copia, 
& quaUtare moleftant, nec folumdcbitam regitncn m fex re» 
bus non natutalibus eos commode euacuarepoteft,neq;enim 
inquic Celfus,purgationes fubmouendae funtjnam corporum, 
temporamqueratio^poteft eafacere neccflaria,dum,& modo, ^J^^ j.^. |^ 
Sc non nifi quum opus eft adhibeanmr , fie Galenus pharmaca 
manus Deorumeffediccbac^iuaanteniminquirinaxime^fi ras 
quiillis utitur.in larionali mechodo faeritexercitams5& naca 
ra prudens . Si uero , non faerini adepa utentem eis rcile , 
nihil funcjinquit GaLprocuret itaque unufquifquc, tnm nam- 
ra prudcnreminuenire 8c in raaonali methodo exercitatum, 
qui fciat lihs rede uri>quem non inueiierir,uel artificis impc 
ritiam>ael fui ipfius negligennam accufetmtfiinueneriUam fe 
faiutem inucniire arbitretur quam humanum faffragium afFec* 
re poteft,meUoreq; ab eo expedet , qui vcra'cft lalus ommum 
in fe credencium * Cui fit honor Sc gloria • 




