i 


ATA 
A 
A» 


SUID, 
, ais) ¥ 
ALS ASS 
Lact 

Hie 
at 
bby, 
, 
r 


% 

t 
af 
+, 


if 


‘ AN 

4 — | 
* Ay ¥ 

i? Ve s 
bates 


? 
% 
A 


- 
I] 
| 


r 


i ch ae ; 





é 
1) 


ia NY 


Br Ll. 1083 











’ Digitized by Google 


Bis Verily derma ate Darrder 198% rie 
spefu asi Gop IY 
Brun tes fd iw Sere bgp oe Te- RFK ye -(8) 


( Wie Baad we wth *) 





.. RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 





MEMORIAM 
INSTAVRATAE RELIGIONIS 
£VANGELICAE 
ORATIONE ANNIVERSARIA 
IN AEDE PAVLINA 


PIE RECOLENDAM 


INDICIT 





SPICILEGIvM I. 
Autographorum, illuftrantium rationem, quae interceffit 
Erafino Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fui praect- 

? puis omnique republica. 


IV 


Nullam enn huius ad Eraftnum epiftolam vfquam inue- 
nimus typis exfcriptam. Vnicam, eamque breuem, Erafmi 
ad illum legimus epiftolam T. III]. Operum Erafmi, Lugd. Bat. 
1703. fol. p. 717. ep. 626., {criptam Bafil. 21. Maii 1522, poft 
quan Ennius fafciculum quemdam, fua cum epiftola, miferat 
Evafmo, fuumque fauorem ac bene merendi ftudium offerre 
coeperat Summo Viro,: gui antehac illum fantum de nomine 
‘norum habuerat. 

Praeterea Erafmus, in epiftola ad Conr, Heresbachium, 
Bafil. 1g. O@tobr. 1522., (ibid. p. 733. ep. 636.) Ennium hunc, 
inquit, nuper fe Conftantiae commorantem infigni comple- 
xum. effe comitate.  Denique laudauit’ eamdem ‘Erafinus in 
epift. 650. ad Marc. Laurinum, Bafil. 1. Febr. 1523.’ p. 755: 
fequ.i et epift. 694. ad lo, Matth. Gibertum,° Bafil. 2. Sept. 
ims P- + Sil. 
. ENNII Filonardi,— 

Epiopi Verulani, Nuncii Pontificii ad Heluetios, poft- | 
hac Cardinalis Epifcop: slbanenfis, Epiftolae quinque 
ad Erafmum, AA, 1523. 1524. et 3532.. {criptae, 
x ex Autogr. 

- Epiftola prima (vid. Index cit, A. 1523. n. 3.) {cripta eft 
iGonftsarise, d. 23. Sept. A. 1523., pridie, quam exceffit e Vita 
Aira VI. Pontifex. | 

Reueren’ Dne hon'| 

Comen: Lras ( Litteras ) D. Vrex R. ( Dominationis Vefirae 
Reuerendae) una cum annexis ad Vrbem, ‘hodie cum fumma animi 
confolatione recepi, quas (ut cupit et petit) omni qua fieri poterit dili- 
gentia, cum aliis meis, Romam fideliter perferendas curabo :| 
Quod eiusdem familiari preftiti, parum extitit, cum D. Vre R, virtu 
‘tibus et laudibus maiora debeam:] .. | 
‘SiR. L. Vra excogitare pofset ienuedia opportuna ad harenaig 
herefimn quanto citius extinguendam, de’ illisque S$," D, N. infor- 

maret, 


y 


maret, meque (fi placéret) certiorem' redderet,..arbitrarer' rebus et’ 
eius gloria apud ipfius S.!°" (Sanfitatem) plurimum.profuturum : | 
Si aliud contigerit, ubi D. Vrx R. obsequi.valeam, rago officia mea 
non negligat: meque in dies in cids feruitia ardentiorem inueniets, 
precipuam: enim spem in Di Vra R. reposui, si eandem in Vrbe in 
excelso et debito honore j jux (iuxta) Pont.‘ ( Pontificis) mentem et 
coe (cordiale) defiderium uidere licuerit, et sic eidem aia (anima) et 
corpore femper me commendo, trado, dedo, et offero, ut felix 
uiuat: Ex Conftantia. XXII. Septembris. M.D.X XL 
P OW. RD. . 
Obfequentiss fr, 
-E, ‘Epus Verulan 

Reuereit. D. meo obser."° D. Erasmo roterodamo sacrae paginae 
Doc Vnico. Basileae. (Cum integro Sigilla.) mo 


, Epiftolam alteram {cripfit Ennius poft obitum Adriani VI. 
et ante electionem Clements VII. (Vid. Index A. 1523. m. ¢.)” 


R. Dne hon’: 

Comen: Poftqn R. D. Vra Iras (litteras) wna cum meis ad Vr- 
bem tranfiniferam, importunam illius $.™* me: ( Sanbtifimae memor 
riae ) mortem incredibili cum merore fensi, quo cafu oes (omnes ) 
profecto condolere pofsumus et debemus, cum adhuc ignoremus, 
quem ci fi milem, et tantx bonitatis, fimus habituri: 

Sed si R. D. Vre placeret illa ad cohercendum Lutheranum tumul- 
tuin confilia interea mihi aperire, qu. iam feribit p.te te S.™© me: 
(pro tempore Santtiffimae memoriae ) Adriani VI fignificafse, uel .reuo- 
‘cer uel perimaneam, omnia futuro Pontifiei Vnanimiter insinuarem, et 
nihil omitterem, quod ad eiusdem glorie augmentum fore cognofce- 
rem: Cui certe tantum afficior, ut occafionem defiderem, qua eidem 
non uulgariter obfequi v: valeam: eique ad Vitam ufque teneri fateor, 
et omne quod ; in me ipm (ip/wm_) incrementum ili cuperem :| 

A 3 In 


Vi 


In negocio aut (autem) Dni fo. . Frobenii, doleo uchementer talein 
non efse mihi facultatem, ut als (alias) pro quodam monacho re- 
fpondi, Qua fi elset, R. D. non femel | experta nouit, me eidem nihil 
pofse negare, cum eadem apud me et (etiam ) impofsibilia queat: 


Cui toto corde me offero atque commendo, ut fecliciss diu Viuat. Ex 
Conftantia. XXII. 3. M.D.XXIIL 


V. R. D. 
Obsequentiss 
E. Epus  Verulan: 
R.D.Dao obferuaa.D. Erafmo Eroterodamo facre paginz doc Vnice. 


Reliquas tres ad Erafmum epiftolas (v. Index A. 1524. 
n. 2.3. A. 1532. 0. 18.) exarauit Ennius Clemente VIL. Ponu- 
fice Romano. 
: R: Dne. iowbian: 

‘Recepi inclusas quas D. vre (veftrae) R. more solito fidelr (. ‘fide- 
liter) porrigo, vt intelligat me et (etiam) in minima re ei nugqm (nur- 
quam) defuturuin. 

Ex Vrbe nihil responsi hactenus habeo, cum habuero’ non tacebo, in- 

terea eandem hortor, vt letae vitae incumbat et me ad eius vota in dios 

Ardentiorem sibi persuadeat, Cui tanto efficatius me offero, qnto 

(quanto) eidem magis ac magis complacere cupio, vt diu facliciss. 

viuat, Ex Constan.* (Conffantia.) XILL. Aprilis. M. D. XXIIIL 
V. R. D. _ 

Obfequentiss fr 

E. Epus Verulan 


R. D. hon Dno Erasmo Roterodamo summo Theologo «c ( Sigil 
tum integrum. ) 


% 





R. Dne hon. 
Agens meus in Vrbe mihi fignificat opus R. D. V. in paruo Vo- 
lumine dedicatum Pont.% ( Pomtifes ) per equos dispositos primo teanfe 


usa 


‘VII 


mifsum peruenifse, et per eum S."° (Sanfifimo) D.N. fideliter porre: 
tuin fuifse, et eius B."i (Beatitudini) plurimum placuifse, et iufsu Suz 
S."§ (Sanéfitatis) ftatim fuifse ligatum, vt maiore cum obledtatione per- 
legere pofset, miuit (refpondit ) aut (autem) tanti laboris immemorem 
non fore, resque D. Vra R. R.™° Cari ( Cardinali) Campegio Legato 
antea commendafse affirmauit, qm lre (quam litterae) meae, de statu 
V. R. Dz facientes quam potui mentionem, peruenirent. Sux igitur 
R.me D, tanqm (tanquam ) digniori commilfsa eft provincia tanti Viri ad 
eius B.W5 ( Beatitudinis ) familiaritatern conducendi et honorabilius eg 
decentius quo fieri poterit tractandi, Cuius aucte (aufforitate) {pero 
eandem.D. V.R, ad Vrbem inuitandam ét conducendam, defiderat 
n. (snim) eiusS."** (San@itas) D. Vrz R. confilio et opera coram aliqn 
(aliquando) vti pofse, quod'ad producendam Vitam R. D. Vre paciter 
conducturum, ‘sicut uchementer {pero, et pro uiribus promoueri non 
dubito, cuime ex corde commendo ut fxliciss diu Viuat. Ex Con- 
flantia, XV. aprilis M.D, ¥XII111. 
v. R. D. 





Obfequentiss Fr 
: E. Epus Verulan . 
-R. D. honsD. Erasmo roterodamo Summo Theologo 3¢ Ba» 
sikeac, (Sigillum integrum.) wage 





R.Dne ét pr obferuan.™ - naan ie 

$i protraxi re ipfa complere, qu diebus prateritis R. D. V. pol- 
ficitus sum, sz (fcilicet,) me operam aliquam daturum, quod S. D. N. 
¢omprimi mandaret Inuectores illos Luthetix: et de hijs in hunc us- 
que diem responsum non habuerit, nulla propterea debet admiratio- 
ne duci: Immo sibi pro certo persuadere me honoris sui non sécus ac 
proprii studiosum sémper extitisse et fore: Sed cum his diebus. Nepos 
meus, qui res meas agit, ad Vrbem redierit, procurauit lrarm (ite. 
“) rarum) 


Vil 


rarum) responsionem, quas ad §.D.N.scripseram, contra eum qui Lu- 
thetiae maledictis te lacefsebat: Rescribit n.$.S.'* (enim Sua Sanffitas ) 
adinonuisse eundem Obtrectatorem tuum ab iniurijs abstinere: Idque 
benigno aio (animo ) fecit; et eius est animi, ut te humaniss tractet, 
quandocunque contingat Virtutes tuas meritis commendare. 
Qu de Aleandro scripsifli, cum aliquo Rome agente, si tibi con- 
sultum. uideatur, comunicare cogitaui, vt cum offeratur occasio ille 
possit eadem Summo Pont.*! (Poutifici) aut alicui ex R.™s D, Car tbus - 
( Cardinalibus,) reserare, id tn ( tamen,) te inconsulto facere nolui: 
Proinde qu uis ane fieri in hac re scribas: Ego nullum amici offi. 
cium pretermittam, quod tibi prodesse possit: Et si quid praeterea sit 
in facultate nea, quod tibi uelis impartiri, miht profecto gratiss erity 
m co tibi posse gratificari:,Cum inistis partibus habeam neminem; cui 
magis obsequi et prodesse cupiam: |Et me R. D. V. ex corde com. 
mendo et offero yna cum R. D. L. Ber coi (communi) amico. » Lu- 
cernz, XIII. Nouembr. M. D. XXXII. ‘os ej 
V. R. p. ee ee 
Post scripta. Ex inclusis Iris (ittéris,) R. D. V. cognoscet, Ne- 
otem meum non neglexisse exequi que sibi mandaueram, ut lras ( lit- 
éeras) toas fidelr (fideliter) redderet: Qui tandem, cui destinantar, re- 
perit, et responsionem obtinuit: Quam ad te his alligatam transmitto. 
Obfequentiss 
E, Epus’ Verulan. 
R.4° Duo Erasmo-Roterodamo Vti fri hon. 


op e wee ~~. 


Adiicimus his autographis Ennii epiftolis litteras ADRIAN 
VI. Pontificis, quas ad Heluetios dedit paullo poft ele@ionem, 
quibus fimul ENNIVM, Nuncium fuum, commendauit; ex illa- 
rum exemplo quodam ad Erafmum miffo, quod cum Autogra’ 
phis ex eius bibliotheca ad nos peruenit, (v. Index, p. 7} : 
n, 20.) quod vero fine fcripturae.compendiis reddimus, ‘+ 
as, as a ‘ -~ +5 
Le “AADRIA 


IX 


ADRIAN! VI. Pontificis Rom. Litterae ad Heluetios, ex Apo- 
grtapho Biblioth, Erafmi Roterod. 


" Magnifil et "potentes domini, Quum altiffimo et omnipotenti Deo Ii 
‘buerit, non ex noftris meritis, fed ex vberrimo fuae clementiae fonte, nos 
abfentes nihilque tale cogitantes, ynanimi emnium fanétae Romanae Ecclefiae 
Cardinalium confenfu, in Pontificem eligere; nihil nobis cogitandum prius 
curandamque exiftimiauimus, quam vt ftatus fanctae Romanae Ecclefiae illae- 
fus conferuaretur: quod veftra ope, et invittis armis, confequi poffe maxime 
videtur, quorum virtutem tot tantaeque victuriae declarant, vt, dum nomer 
fanftae Ecclefiae extabit, quod certe erit fenipirernum, femper omnes, qui 
veri chriftiani erunt, vos meritis faudum efferent praeconiis. Nunquam 
enim multis iam feculis Apoftolica Sedes periclitata eft, quin virtute er fin- 
golari pietare veftra egregie, feliciflime fit defenfa; quod tot veftris labori- 
bus et vitoriis partum decus, pro veftra prudentia et ingénti animorum mae 
gnitudine, retinere conferuareque debetis, praefertim his temporibus, cum 
Petri nauis flu€tuet, nec:praefens fit, qui illius clanum regat, Quare per 
jnuitam yvirtutem et fingularem religionem veftram vos rogamus et preca, 
mur, quod femper antehac religiofiffimi feciftis, vt curam ecclefiaftici ftatus 
viriliter et conftanter fufcipiatis, prouideatisque, ne quid illius dignitatig 
decideretur. Quod veftrum erga nos ‘et fanctam Sedem Apoftolicam me- 
ritam nulla vnquam obliuio ex animo noftro euellet, yerum omnes cogita- . 
tienes, vireg et comatus noftros ponemus, vt honores, fidem , tirulos, com. 
moda, ftipendia, dignitatem er ftacum veftrum, vei veftra meretur virtus, 
conferuemus et magnopere augeamus, praefertim cum propediem noftrum in 
Italiam aduentum futurum fperemus, prout d, E. Verulanus, Apoftolicae 
Sedis S. Nuncius, noftra nomine vobis referet, suius-verbis plenam fidem 
adhibebitis, ac fi nos praefentes ‘audiretis. Bene valete. Ex Victoria 2 XV, 
Februarii 1522. 

Adrianus, Eleétus Romanus Pontifex. © + 


Inter Proceres Aulae Pontificiae Erafmi aeuo vere eminuit 
IOANNES MATTHAEVS GIRERTVS,. Vir fama do@rina- 
-, que illuftris, qui a Leone X. conferendorum ‘facerdotiorum 
‘epracfecturam , quam Datariam nuncupant, accepit, Clementi 

Va. ab intimis fuit confiliis, ab hoc Pontifice ex Abbate 
A tS #8 A. 1524. 


xX , 


A. 1524. d. 8. Aug. ad Veronenfem Epifcopatum euectus, pose 
feflionem M. Febr. A. 1527. iniuit, randem Veronae d. 30. Dec. 
1543. obiit, Vid. Vgbelli Ital. Sacr. Tom. V. Venet. 1720. 
fol. p.958- feqq. Tirabofchi Storia della Letteratura Italiana, 
T. Vil. P. I. in Modena 1777. 4°. p. 252. feqq. Dicit Eras- 
mus de hoc Giberto,. in epift. ad Germ. Brixium d. 5. Sept. 
153c- (Opp. T. Il. p. 1308. f ep. 1135.) eum impenfis fuis 
totum Chryfoftomum Graecum editurum, feque non femel 
fuis litteris dignatum effe, ex quibus licuerit eximiam quamdam 
hominis et grauitatem, et prudentiam, cum humanitate fingu- 
Jari coniunétam, colligere. In epift. ad Regin. Polum, Frib. 
Brifg. d. 25. Aug. 1531. (p. 1416. ep. 1197.) loquitur Erafinus 
itidem de toto Chryfoftomo Graeco promiffo € Verona, aucto- 
re Giberto, at nondum edito. Ad eumdem Erafmi epiftola, 
Bafil. d. 2. Sept. 1524, jegitur ibidem typis exprefla, (p. Su. f 
ep. 694.) In qua Erafmus, fe pridem, inquit, fcripfiffe per 
Ennium, Epifcopum Verulanum, eiusdemque epiftolae exem- 
plar mittere denuo, vna cum libello de libero arbitrio, prae- 
terea loquitur de eduerforiis fuis, item de Academiae Louanien- 
fis priuilegiis, etc. Ad has vero Erafini fitteras refpondit Ge 
bertus litteris Roma datis d..1y. OGobr. 1524: quas nunc edi- 
mus ex gas ie stay 


IOANNIS MATTHAE! GIBERTI, +. 
ER, Datatii, Clementi VII. ab intimis confiliis, et Epifco- 
pi Veronenfis, Epiftola ad Frafmum, A.1524. Ro- 
mae {cripta, ex Autogr. 
“Rae Done S.°P: 

Postquam tuas . me priores: literas non modo receperath ,” fed 
ad.eas etiam refponderam, accepi cunr exemplari earum alteras tuas 
poftridie Kalendas Septembris datas: in quibus preter tuum illum, quo 
ubique {pleadefcis, Stili candorem, etiam m me amorem tuum,’ mi- 
= hh ae : rificum 


ee iin =e. —_ a —_ 


XI 
‘icon recognoui. Quod cum tu fiigulis in epiftolis efficias, teque 


amantem mei oftendas, .necelse' eft: ut ego item augeam (si:id fieri 
pofsit) atque adduplicem in'te amorem meum. San.™° (SanéFifimo) 
autem D.N.libellus tuus per me oblatus fumme gratus fuit, quem cum 
fola auctoris gratia commendare pofset, accefserunt cxtera qux maxi- 
me commendarent, ftilus, pietas, prudentia, & nefingula perfequar reli. 
qua tua. Quare is ficut agnofcit meritam, aduertit labores, ita moxs 
cum occafio aderit, non deerit tuis commodis et ornamento, | 
Quod {cribis de priuilegiis Louanienfium, dolui rem ut gesta est ad 
te ion efse delatam, nam pro xquitate tua clemesiteraClemente actum, 
ficut optas, iudicafses. Cum enim ueftrates fere omnes, atque adeo 
principes, Louanienfibus aduerfarentur, fummoque ftudio peterent, 
non modo ne quid Clemens concederet, uerum ut Adriani concefsum 
nondum emifsumfupprimeret: Idem San,""* D, N, prodefse oibus 
(omnibus) cupiens, obefse nemini uolens, ita fe medium gefsit, ut 
Adriahi munus integrym-Louanienfibus reliquerit, immo preter unum 
Cardinalemn Leodienfem ,exceptam, auxerit potius quam minuerit, 
Ita ab ipfo San.*° D, N. maior illjus uniuerfitatis, optimaram artium 
altricis, et Erafi nomine corrufcantis, quam tot et tantorum ei ad- 
werfantium ratio ¢ft habita, Quod quidem ipfi procuratores Loua- 
nienfium uifi funt tunc letanter accipere, mallémque ut propenfam 
erga fe non modo San.™ D,.N, uoluotatem, fed meum quoque in ea 
re ftudium ad te fcripfifsent. Ita mi Evafme exiftimo te, fi hic adfuifs 
ses, non aliter animatum, quam ego fui, fuifse, nec aliud quam da. 
turn fit poftulare te aufum efse, De qua:re uerbofius forfan ad te, 
quam necefse foret, ob.id’maxime fcripfi, quod aduerterim, te pro 
ipfis Louanienfibus uehementius tommotum else, quam qui rem ge. 
fam agnouifset, Cum enim tibi apud nos morem geri in omnibus et 
a me et ‘per me cupiam, angi me animo necefse est, ubicunque oc 
cafio incidat gratificandi tibi, nifi uel illam cupide ample@ar, uel fi 


elabatur caufam recufationis oftendero, tibique plane fatiffecero, ut 
B 2 meus 


on, 


XII 


meus in te amor postulat. ‘Vale. Tuus Houius, fi quid me rogas 
uerit, quod meae opus fuerit, fentiet tuam commendationem maxi- 
mum apud me pondus habuifse. Romz XIX O¢tobris MDXXIUL. 
Tuus  uere 
Io. Matthaeus El, Veron. 


_Poft Matthaei nomen vtitur auctor quodam {cribendi 
compendio, quod, quum Indicem ederem, putabam legen- 
dum effe C/, et Cardinalis fortaffe tirulum fignificare. (A, 1524. 
n.g.) Admonitus autem de vero huius epiftolae aufore a 
Cenfore quodam rerum -perito in Academia Halenfi, cui 
gratias habeo maximas, intellexi legendum effe El, (Elects, } 
licet etiam fint, qui Gb ( Gibertus ) legi poffe exiftiment.. 


In Aula Pontificia anno 1532. negotia apid Clementem VIF. 
habuit 1nacnys, Epi/copus Burgenfis, (Burgis ih Hifpania,} 
et E. R. Cardinalis; quem Hifpani vocant Don Iiigo Lopez 
de Mendoza y Zuitiga, et quem Clemens: VII. a. 1930. créauee 
rat Patrrem Purpuratam. (Vid. Gil Gonzalez Davila Teatro 
eclefiaftico de las Iglefias Metropolitanas y Catedrales de los 
Reynos de las dos Caftillas, Tomo JI!. Madriti 1650. fol. 
edito, p. 85. et 96.) . Dicit Erafmus, in epiftola ad Viglium 
Zuichemum, d. 14. Maii 1533- {cripta, poft quam Inachus. Ros 
ma in Hifpaniam iam redierat: eius fideli opera natum fe effe 
N otationes Stunicae in Hieronymum, et in fuas Annotationes 
in Nouum Teftamentum, quas moriens reliquerit Stunica, nom 
- edendas,: fed ad fe transmittendas. Vid. Appendix epiftolar, - 

T. UL Opp: Erafi, p. 1758. ep.372. Supereft autographa 
JNACH1 epiftola huc pertinens, Roma ad Erafmum mifla d. 
28. Aug, 1532. (v. Index. h,:a, n.12.) in qua fimul Cardinalis 
eum belle admonuit de cautione et dijgeaua in Aeagae pubis 
sis adhibenda, ; ios 


{ > 


INACHI, 


xii 


tnacui, E. R. Cardinalis et Epifcopi Burgenfis, Epiftola 
ad Erafinum data ex Aula Romana d, eg. Aug. A. 1532. 
ex Autogr.— 


Inachus Car.'* et Epus Burgen. 
Des. Erafmo Rot. S:-P.. D: -- 

Nuper ad te literas dedimus cum quibusdam Stunicae annotatio- 
nibus, quas ad te mifsas a Caesaris curia per Valdesium, eiusdem lite- 
ris nobis eft Significatum. An illas tamen acceperis, nondum com- 
pertum habemus, idque admodum optamus, ne {cilicet hic scrupus 
easdem rursus mittendi suspensis nobis curam ingerat., Nutic reliquas 
ad‘te mittimus, quoniam omnes tunc defcribere (ut tibi significauinwus) 
per anguftias temporis non ‘Jicuerat: imirum cum paulo ante earum 
copia contigifset, ac tabellarius, citius efser discefsurus, q (quam ) 
omnes absoluere liceret. Fuerunt aut aut (aut autem ) prius a a annotatio= 
nes circiter Qo. in scholia tua super Eplas. ( Epifiolas’ B) HiefSnyini. 
Quae wero. nunc anittuntur , sunt 134- in. amiotationes super nouum 
teflamentym. Sed nimis vereor, ne tibi multo plures numero. gq 
¢ quam) re demunr videantur. Certe nobis illarum quaedam (nam de 
omnibus melius ipse iudicabis) eiusmodi fuerunt vifae, ut autorem 
ipsum, si vixifset, euulgare aut ad te mittere (nifi fallimur) puduilset, 
Visum eff tamen omnes simul ad te mittere, ne vel in alieno libro 
ius nobis seligendi aut reijciendi ufurparemus ; vel in nobis bona fides 
desyderari abs te pofset. Caeterum candoris tui ac probitatis partes 
fuerint, hac in re consyderare, quantum intersit, tecum ipse inter 
privatgs parietes utcunque aliquid commenteris, an id ab aliis censen- 
dum in publicum edere destinaueris. Praeterea si quid offenderis 
afperitatis in vecbis, quod minus licuit expungere ; fac memineris Stu- 
nicam id, omne abolitum voluifse. nec miremur, si homo natura acer 
ac vehemens_haudquaquam in scriptis aut etiam im colloquijs tempe- 
rare sibi poterat, quando vitiis nemo sine nafcitur, et hoc excepto in 
reliquis fere omnibus. vitae morumque honeflate atque inmocentia 
: B 3 : comune 


S 


XIV 


commendatur, nec absimilis fuit exitus, uti ex iis qui adfuerunt nobis 
contigit audire. Supereft mi Erafme, ut noftrum probes in te ani- 
mum, qui tibi rebusque tuis bene cupimus, ut qui maxime. Vale. 
D. Romae. Quinto Kal. Septemb. 1532. ; 

Des. Erafino. Rot. Eruditifsimo ac celeberri® Viro. ( Sigillum in- 
i ies ) 


_ Caeterum hic 1NA cHys, quem Hitpani referunt inter 
oratores facros elegantes et poétas meliores fui temporis, {cri- 
pfic librum, de vita Chrifti, lingua hifpanica. Idem iam olim, 
Abbas monachorum Praemonftratenfium, fuerat Caroli V. Cae- 
faris ad Regem Angliae legatus. Reducem Caefar effe iufferat 
Epifcopum Corienfem, ac deinde Burgenfem, miferat poftea 
Neapolin, ad cauffas regni componendas. Obiit tandem Ro- 
mae a. 1538, poft quam 16. annos praefuerat Epifcopatui Bur- 
genfi. (Davila \. c.) 

Paucis menfibus ante obinim Clementis VII. Pontificis et 
Thomae de Vio, Cardinalis, quem vulgo Cajeranum vocant, 
quorum ille d. of. Sept. hic g. Aug, 1534. Romae mortuus 
eft, mifit Roma d. 16. Maii eiusdem anni quidam, qui vtirur 
nomine IOANNIS DANIELIS, Scriba, vt videtur, fanctior 
Cardinalis Cajetani, ad Erafmum literas, fingularia ‘quaedam 
continentes. (Vid. Index A. 1534. n. 4) 


1 


IOANNIS DANIELIS 


Litterae ad Erafinum, Roma d. 16. Maii 1534- data, 
ex Autogr. 


Reuerende mi die, ambe eple vre (ambae epiffolae bifrar ) fues 
runt gratifsime et Car’! ( Cardinali) et Pontifici, et vterque eft pro: 
pen™ (propenfifimae) erga vos voluntatis, et de Car! quidem teftis 
ficari poffum ex vifis et ab eo auditis, coram quo legi et Iras (‘fitterar) 
et libellum de amabili concordia, --De pontifice cum hodie loqueret 

carli 


XV 


eatli (Cardinali) de negocio dict libelli, inter cetera dixit mihi carlis, 
pontificem accuratifsime perlegiffe eplam vram ad car'®™ (epiffolam ve- 
Jfram ad Cardinalem ) et exemplum illius alterius germanice: eafque ei 
perplacuiffe, et audito teftimonio carlis (Cardinalis) de libello totum 
exultafse et remanfifle optime erga vos affectum. Vifum eft mee erga 
digni'™™ v. ferui* (meae erga dignitatem veftram feruitutis) hec paucula 
ad Iras car'* (/itteras Cardinalis,) addere: pluraque adderem, nifi ve 
rerer pro officio afferre.moleftiam. _—Feliciter valeat re“* do. vra, 
Rome. 16. maij. 1534. . 
Anqm ( Antequam ) vidiflem prenoiatum ( praenominatum ) libellum 
wrm, gdam (quidam) hic reprehendebant eum, dicentes erafmum in 
totum pmittere (permittere) vnicuique in fuo fenfu abundare: quam 
obiectionem poltea me pnte (praefente) car'i* (Cardinalis ) optime di- 
luit: certo {cio nunc eos futuros equioresetc. Si {cirem do, vram ad- 
huc non hre (Aabere ) quolibetica car'*, ego -ei mittereim. 

Dignit* vre feruulus Io. Daniel. 


Docent Autographa, ab ipfoErafmo recondita, ad deliniendum 
Virum Summum, annis poftremis, Proceres aulae Clementis VIL, 
in prinus Thomam deVio, Cardinalem Cajetanum, et poft obitum 
viriusque Paulum III. Ponnficem vios fuifle prae caeteris AM- 
BROSIO de GV MPPENBERG,ProtonotarioApoftolico, vt vocant; hune 
vero non folum ipfum, datis ad Erafmum litteris, huic rei ftu- 
duiffe, fed et alios in auxilium vocaffe, praefertim Ioannem Cho- 
lerum, Praepofitam Curienfem, qui quo modo fatisfecerit 
Gumppenbergio aliisque aulae Romanae addiftis, id parefacient 
¢ius epiftolae adhuc ineditae, at proxime edendse. Nullam 
GVMPPENBERGII ad Erafinum epiftolam inuenimus typis 
exfcriptram in huius Operibus, fed vnicam Erafmi ad illum 
datam Friburgo Brifgoae d. 5. Martii 1532. (p. 1434. f ep. 1216.) 
ex qua patet, Gumppenbergium litteras Cardinalis Cajetani ad 


Erafmum mififfe, at hunc nihil accepiffe praeter libellos quos- 
dam 


. 


XVI | 

dam Patris purpurati. Deinde Erafnus, in epiftola ad Tho- 
mam Card. Cajetanum, (p. 1446. ep. 1227.) Frib. Brifg. 23. Iul. 
3532. data: ,,Mihi, inquit, Ambrofii Gumpenbergii error, 
yqui credebat tuas ad me litteras fafciculo admixtas effe, viam 
»aperuit ad T. R. dignitatis amicitiam.“ Denique mentio fit 


‘Gumppenbergii in fragmento epiftolae Francifci Rupilii, Roma 


29. Martii1535. ad Erafmum datae. (Append. ep. 377. p.1762. £) 
Iam vero edimus nonnulla huius Gumppenbergii autographa, 
quae varia continent memoratu digna, 


AMBROSI! dé GVMPPENBERG, 
Protonotarii Apoftolicts Epiftolae tres ad Erafmum, Ro- 
mae annis 1534. et 1535. f{criptae, et Schedula 
epiftolica ad eumdem, 
ex Autogr. 

Epiftola prima {cripta eft d. 29. Aprilis A. 1534. (v. Index 
h. a. n. 3.) paucis menfibus ante obitum Clementis VII. et Car- 

dinaks Cajetani. 7 
S. Rée Dne Erafine. Nouifsimas quas ad te dedi literas, tabel- 
lioni cuidam Argentino , a Friburgum fe iturum promiferat, perfe. 
rendas imposui. gaudebo fi illas, et R™ Dni Carlis Caicthani meis ad- 
ligatas, receperis. Nolui etiam calamo committere, que idem tabel- 
lio coram referet, cui fidem plenam potes adhibere, 2¢. Aliud pro- 
nunc feriptu dignum nichil fuit, nifi quod Domini. Sepuluide Iras 
(litteras) et refponfum ad te dirigerem: nobis nelle, quai primum 

fieri pt, (poterit,) re{pondere, ore. ; 

Preterea, te Erafme amicorum optime, rurfum admoneo, exhortor, 
et obfecro, animum denique confer ad nouas illas fectas et peruerfas ~ 
dodtrinas extinguendas. Noli ab ecclefix dogmatibus ha¢tenus pie 
obferuatis, et a patribus noftris receptis, recedere aut déclinare.” Eni. 
tere ecclefiam Catholicam illafam conferuare. refifle illam eiufque 
turres, feumembra, cuniculis tentantium ictibus, conatibus cenfiliis- 
que 


‘XVII 


que. Rasa facies (michi erede, non n, inngne loquor,) hand pewi- 


quid igr igr (i igitur ) in 1 coeterum xdideris, ra Summo Pontifici dedices, 
wnumque aut alterum exemplar ad me ire cura, S“(Sané¥itati) Sux 
nomine tuo exhibendum, illudque fi per alienum commode non pot 
eris, per proprium mitte tabellionem. Mercedem vero illi foluen. 
dam, tu non cura, inuemictur, qui de hac refpondebit. Quicquid 
utem feceris, aut {cripferis, Ambiguitatem uitare memento, ne {cri- 
pta tua diuerfum pra fe ferant, Imo animum tuum, quid in quaque 
re fentias , audacter adaperias. Et hane meam exhortationem amice 
fufcipias,_ etiam satque etiam rogo. _ 

Vitimo loco, te, quem nuper quoque,~it Siterum oro, uelis me adule. 
fcentulo aliquo literato, ingeniofo, gram (gratiam) feribendi haben 
te, prouidere, Ego n. (enim) illum, fi modo difciplinis uoluerit ac. 

uiefcere, facerdotiis liberalr (liberaliter ) de dotabo, faciamque vt pro- 
motionis tuz fruétum confequatur, vt ex tris Iris d. Fran.ci (/itteris doming 
Fransifti_) Ropilii clarius intelliges. Quare illius aduentum vnacum 
refponfione tua expectabo., . Vale uirorum ornatissime. Ex. “YVrbé, 
tertio Kalendas. Maias anno a Chro nato 1534.° 

‘Tuus Senet 
Amb de Gurpppenberg pth : alice 
manu nu ppia, ‘fublst. 

Clarifsimo viro Dno Desyderio- Erafino Roteradamo’, vti pri 


obferuan™® 


Friburgi -Brifgoz.. 
Extrema epiftolae verba ‘reipichant hance Schedulam epi- 


. folicam,,. quae, fuic pars litterarum, quas tempus deleuiffe 


videtur. 
Preterea, Erafme sciicifeieae opus’ habéo Adolefcente aliquo 


paupercuho , C Cui fecreta mea tuto concredere pofsim hincinde {criben- 


day, unc, em ( 4am)) dotibus diuinis, aut facerdotiis, (si als aim 
C aliés animum) ad diuina .conferre pellet) liberalicer prouidebo, 
C Quare - 


xviii 


Quare fi fi quém habes; qui'fit'latini eloquit ‘peritus; “zgeius, fuper- 
biuht em (enim) diuites,’-& qui manum uirge fubducat, nolunt em 
¢€ ‘niin y grauioris atatis viri reprehendi; ° “elis illum ad'me, quam pri: 
mum fieri poterit, mittere, faciamque ut promotionis Tux fructum 
confequatur , fi modo ipfe uoluerit, uerfus te femper. démerendum: 
Vale et hac in re cum primis refponde. poet 
AmB de Gumppenberg fubfst pea GEES Doe na ad 
Epiftola altera, in qua Gumppenbergius fibi etiam titulum 
Sacrae Caefareae Maieftatis Solicitaroris adfcripfit, exarata eft 
dur. Tunii 1533. (v. Index h, a. n. 6.) Paulo III. Pontifice. 
Caris* Dne Erasme, nichil pronune digni t tibi {Cribere’ possum, 
quod non perfectius et copiosius a communi hro (fofro) Ludouice 
intelligere poteris, qui te de omnibus uiua uoce ad plenum informa- 
bit, eritque michi apud te loco eplae. (epiffolae. ) Sed hoc te latere 
nolui, te breui bona noua, vti fpero, ex. Vrbe habiturum, 2¢ Et 
tandem pluribus meis literis vnica epla (epiffola:) refpondere uelis 
queso. Ingenti em em (énim ) desyderio expecto aliquid literarum a te, 
ut certior de bona tua ualetudine factus, habeam unde gaudere possim, 
Et insuper multocies te adhortatus sum, vt quibusdam Cardinalibus 
{criberes, illisque te familiarem faceres, nam id tuam causaty'maximo- 
pere promoturum fore pollicitus fum. *Rogo nolis is Ommittere, qtum 
n, (quantum enim ) profuturum fit, ex Ludouico nro panies Vale. 
Ex Vibe, Kalendis funit 1535. . 
Tuus . ? 
Amb de Gumppenberg. pth Aplicus 
OE Saou *Cef: [ : Mayz Soli°* fubfsit Pp2_ 


 Cltisitimo sthaul atque® eruditis® Dnd-Erasing Rvterodanio, Dao 
et fautori digme 


‘Friburgi brisgoe, 

Epiftolam tertiam feripfit Gumppenbergius 4 ar. Augy 
1§35. (Vs Index h. ‘a. ri i.) 'Pontifice Paulo: Th cuius: euam 
ad Eraffanm litterae fuerunt adiedtae u 6 bs ey 

” } S. 








XIX 


» “S. Preftantifsime Erafme." -Preteritis diebus {cripfi D. T. de 
obitu Ioannis Ingen Winkel hic Rome apud Sedem ap.*™ defundti, 
et quale ( gualiter ) tua de caufa apud S. D. N. inflarem, ut et tibe 
ben.* (beneficia ) per obitum eiufdem Ioannis. uacantia conferreren< 
tur. Obtinui-tandem Prepofituram ecc.® Dauentrien. ( eccle fiae 
Dauentrienfis,) quam tibi S. D..N.- contulit de eaque prouidit, 

cuius Ppture ( Praepofturae) valorem annuum, deductis oneribus, 
{unt qui mille et quingentorum ducatorum .efsedicunt.  Vtinama 
haberet. medictatem hino: (huiusmodi) eftimationis, fat fcio, te 
hac uice: contentutix fore, © Prefertim cum in patria tua ac.loco na’ 
tiuo fita exiflat, et ex eo q& (quod ) aliguis prepoitus ( Praepofitus) 
illic pluris reputatur, quam hic quiuis eps. ( Epiftopus. ) Accedit ad’ 
hec pulcherrima refiden'(refidentia,) et qd ( quod) Papa pre ceteris 
qmuibus aliis Ambientibus illan tibi Motu proprio éontulit. Quemad-. 
modum. ex lpis (itteris ) fue SAatis in forma Brevis ad te directas. 
(direffis) melius intelliges, quas tibi Bis expeditas Mediolanum uerfus et’ 
Auguftam, ut quam citifsime ubi ubi uenerint tibi prefentarentur, tranf-' 
mitto. “Fuum iam etit, ut $.™° Di*°.N.° gratias agas immortales, illum. 
que tibi. tui amaatem et gratiofum conférues et retineas. Eft et poli.’ 
citas mihi, Ballam prouifionis tue pér plimbum expeditam fefe euc. 
ftigio ad te tranfmittere uelle. Habes Animum et mentem S$, D. Nw’ 
erga te promptum, qui propter te etiam per Breue fcripfit ad Ser.™™ 


Reginam Mariam'Flandriae gubernatricem,*) adhortando ut ila ‘drama’ 


( diétam ) Prepofituram ‘ab: dmni intrufione wacuam interteneret et: 
conferuaret. - Iftud Breue etiam duplicatum expediui, quorum alte.’ 


rum tibi, -altérum Ser.*-Regine per manus R. mi et Illi Georgii de 
Auftria Ep ( Epifioi j% Brixiaen mito, -_ in Curia dte (diffae) | Re. 


c 7 a Z ‘gine’ 
*) Litterae Panli UL ‘ed Reginam - LV. D. ac Prof: Bafil., et cum non.’ 
datae d. V. Augufti M.D. XXXV. edi- nullis aliis ad Erafmum fpeétantibus, 
tae. fune cum Epiftolis familiaribus Bafileae, 1779. Sve p. 119. fequ, 
Erafmi ad Bonifacium Amerbachium, = : 


XX” 
gine moritdr, illiqué caufam tudin hance recomendaui. Scio“illum - 
propter te apud Ser.""" Reginam fummo ftudio et diligentia inter- 
cefsurum quam ofticiofifsime, eft n. (enim ) tibi inclinatifsimus diw 
noctuque tua opera et {cripta in manu uerfat, et fumme Autoritatis 
apud eandem Reginam. . ~Propterea ad illum tu confidenter {cribe, 
fenties hoc tibi profuturum 2¢.. Iamque nihil aliud quo te certiorem. 
redderem habeo, fed me refero ad proxima fcripta mea. At #? 
quid aliud fit, fenties,ex Ppoito Curen ( Praepo fito-Curienyfi yet Pee. 
tro Merbellio Sec? (Secretaria) ducali. Vale , » mequescomenda- 
tum habe. Datum Rome die XXI menfis Augufti! 1. 5.95. 0° - : 





Gardinalis Barrenfis obiit die XVI. Iulii proxime preteriti,. . Car.lis: 
Sdorum quatuar Hanc Eftatem degit Florentiae, Romam: reverfurus' 
proximo menfe futuro. Nicolaus de Schoenberg Archieps Capuanas, 
jam Car.lis tituli St Sixti, amat,te plurimum, feque negotia tua ubi-: 
que promouvere uelle dixit, eft n. (enim) homo paucifsimorum) 
uerborum, dodtus atque iuftus, primusque in collegio. Et Io,- 
Albertus Lucretius {uus Secretarius, “Iquenis. circa XXUMM antiorum,: 
qui hic Rome Intra Fheologos pro primo et dodtifsimo habetur, Oathie 
linguam’Caldeicam hebreicam et gregam, quique.te mirumi. in. mid. 
dam amat. . Prefertim filius Baftardus. Regis Portugallie, #) . quit 
_ manibus et pedibus in rem tuam apud $8. D. N. laborat, quo con-> 
fequereris rubrum capellum. — Propterea non uelis omittere -quin 
ad eum feribas multum, multum n...( enim) te iuuabit. _.Perfos 
nam eiufdem Portugalien Doct. Francifeus Rupilius tibi alias deferio 
pfit. 2c Eft preterea Secretarius S. D. N, Blofius ciufque' Subfti-: 
tutus Petrus Paulus Gualterius, perfonae dacte, magneque -reputa- 
tionis, et tui deditifsimi, nihil dlis gratius contingere pofset quam 
ut illos Iris (Jitteris ) tuis falutares. Quod fi feceris, triumphabunt 
gaudio, proderit quam plurimum eptib, (9! 0 0 5 tS, 








Petrus. 


*) Georgius, Iohannis Il. Regis, anno 1495. mortui, nothus ex Anna de 
Mendoza. : 


XXZ 


Petrus Curfius dicit, fe iterum tibi uelle refpondere ,- fed ctedo nihil 
faciet; ‘nifi ex infligatione ane qui via ut ftultum habent- et 
tractant. — “+ ¢ ; 


Secunda die huius menfis * intrauit: Bic: ‘Rome aes uice Epas Pari~ 
fien ( Epiftopus Parifienfis:) ot Cardinalis in confiftorium: pablicumi, 
fuitque in eo. obferuatus primus terminus priuatiois con ( priuatioy 
vis contra) Regem Angliae, eo quod Cardinalem Roffenfem inter. 
fecit. Et dicunt, Regem Galliae fefe uelle declarare publicum, 
inimicum Regis eagles, et in Confinio occupare uclle illius ciui- 


tates et terras: fic cognofcuntur amici, 


Dicitur pro certo, , Imperatorem poft heraaionen Cinitatis Tu. 
netine.ip Affrica etiam, Barbarofsam pyratam cepifse viuumque in 
manibus fuis habere,_ qui nunc “fui latrocinii penas luet, et liberati 
funt per Captiuvitatem fuam decem millia ” captorim ‘Xgianorum. 
C Chri iftianorum.) Et Rex de Tuneto, qui ‘Cefaris partes fequi- 
tur; dedit Imperatori XU. millia etiam Xgianorum captiuoruim, 
qui ‘buaiies Hiberati’ et quam plurimi .eorundem Romam venerunt. 
“Deus contedat Imperatori id: omnibus i apres ac. nobis omnibus; 
Sratiams fuam., ©. ene 
Dicitar etiam. pro certo, Lape hic Rciae et etiaak Hie. 
maturum.efse, ac illum primo. vere perfonalr ( perfonaliter ) Conftan- 
tinopolim verfus Nauigaturum. 
Abs te sciré uellem, vt fi Papa tibr daret hic Rome honeffam pro- 
uifioném, an huc velles uenire expentis fuis ? nam illi ingens de- 
fyderium uidendi te ‘incefsit. c intertefit,) ec jas = citifsime. 
Iterum uale. Al. ° 7% 
tuus Amb de Guappesbeny 
- fubfsit M" ppia. 

Excellentifsimo Vir Defiderio Erafino obepdchia: Prepofito 

Dauentrien Duo Suo Obferuandifsimo. 





¢ * 


Brifgoie. 
ee, 8 Sed 


XXi 
 .. Sed-nunc indicenda eft Vobis, Ciues optimi,’ memoria 
inftauratae Religionis Euangelicae, futuro die XXXI.-Menfis 
Otobris in Aede Academica pie recolenda, Oratione anni- 
uerfaria, © quam, hora, -XII..:mrer- Sacra Euchariftica habebit. 
Vir Praeclarifimus SAMVEL THEOPHILYS WALD, 
Vratislauienfis, A. M. et Collegit B. Mariae Virginis So- 
dalis, dicturus-de veftigiis prouidentiae diuinae in -facro-' 
rum emendatione, tram prouidentiam inure meritoque nos 
omnes veneratnur , perpendéntes fimul veriffima illa ipfius 
Spiritus San&i per Petrum Apoftolum, I. Epift. I, 24. 25., 
vt olim per ‘Iefaiam , verba, Ad illam: igitur Orationem 
audiendam frequentes confluamus, cELSISSIM! PRI N= 
CIPES, ILLVSTRISSIMI COMITES; vrkivegv® 
REIPVBLICAE PATRES ac PROCERES GRAVIS«. 
SLMI, COMMILITONES GENEROSI§SIMI, NOBI- 
LISSIMI, CARISSIMI, animisque veris et ftudis. fup-, 
plices, per lefiam Chriftum, Filium Det,-Seruatorem: ac Do- 
“minum noftrum, ad Deum Patrem mittamus. préces pro 
falute et incremento. Ecclefiae Euangdlicae vniuerfae. P,P.’ 
Domin. XX. p. Trinit, A. R. S. cIolocce rx xxiv. | 





Ex OFFICINA KLAVBARTRIA . 


ree 
ay : 


lh 


RECTOR 


ACADEMIAE. LIPSIENSIS 
MEMORIAM 


NATI SERVATORIS AC DOMINI 
IESV CHRISTI 


ORATIONE ANNIVERSARIA 
DLE XXV.e. MENS. DECEMBRIS A. R. S. MDCCLXXXIIIL 
IN AEDE PAVLINA 


PIE RECOLENDAM ° 


INDICIT. 





SPICILEGIVM II. 
Autographorum, illuftrantium rationem, quae interceffit 
Eng) no Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fui aoe 

puis ommnique republica. | 


“-_ * 


foe ae ted Sa) ee Fa ek ae 


“ 
a ee . . 
a es 4 ee es a > 
: . 
Rees gee) Oe, ee at ee Ree oe ae ge 
a “et ae - . * * 4 G$ as a JS ee ak = 
ate ‘ « 7 7 * * 
* # * 4 * = ‘+t 
I ole .@ a B wm oe a 2 * ee r 
PS at *- t evr 1 = . eT SN Sg 
i Bese aoa seam es I rie a 4 eee ae | Pn $3 
ae xe ~ ws 34 rae Ms | of 6 etek ona . . ‘ i ee J * ~ ¢e > & 
MiIVEO AGL 4 
fu ee Cie Ae | 
Kr : > -4 = » ’ ’ a 
as oP ee. en a al a i 
TID! as? 
. 
=. = 'o-- + hd een~ a= © ree ve - . ee tee lll 
Hy ? aA . 
ot 4 eA ow te , re a '¢£ ‘ fA 
sé . °, *  4te ° + 
Ee -* seat ry ee ‘ “ , ty" *. e,es a 
Py , e ~_ at @e% * : ~ § be ~e 
.; “oo . “4 
= « . : 
‘ 
igitized -by i ~ 
; Digitized-by Google 


— 


PAVoit TIE  P.-Rom - 
“oLitterae (Breve) ad Erafmum d. 1. Aug. 1535. 
a datae, ‘de Praepofitura Dauentrienti, 
ex Autogr. 


dB arian litterarum exemplum miferat Erafno Gp. 


penbergius. (A. 1535. d. 2t. Aug.) Alrerum. apud nos 
latet, quod cum omnibus {cripturae virlis reddimus; (v. Index 
KK. 1535. n. 8.) alterum an faperfir, non. conftar. ” At fermo- 
nem eff de his iisdem litteris in Erafmi ad Conr. Goclenium 
epiltola, Bafil. 2. Sepr. 1535+ (T. HL Opp. p..15ig. ep.1488.) 
vbi Erafmus: ,,Breve, inquit, Pontificis ad te mitto,“ vident 
omnes. Aliae eiusdem Pontificis litcerae, d.31. Maii A. 1535, 
ad Erafinurn datae, leguntur in Erafmi Operas. (p. des f ep. 
1280.) 

PAVLVS PP. UT. 

“ Dilede fili Salutem et aplicam ben Memores sobtteatsi et inno- 
centiz tua, et in vario difciplinarum genere eminentiz, nec minus 
meritorum érga aplicam Sedem cum aduerfus defertores fidei Summa 
(deeft verbum) pugnatti Preposicuram Dauentrien Traie@en dioc, per 
obitum boni :ge : loannis yinchel vacantem, Quz Secentorum flore.- 
norum reditum tribuere dicitur Tibi grate contulimus,. ve aliquod iam 
premium tue virtutis agnofcas. (Ne autem expedionis ( ‘expeditionis 
tedio atque impenfa beneficium’ cominuatur, literas aplicas Super ea 


‘expeditas propediem ad te mittemus Parati virtuti et eruditioni tue, 


vt iuditio et animo facimus., ita etiam effectu, per quanlibér oppor 


tuniratem faiere. Date’ Rome apud Sandum Marcum Sub annulo pi- 
fcatoris die prima Augutti MDXXXV 


Litteras hafce parum gratas. acceptasque fuifle Frafine, patet 
ex eis ad Goclenium epiftola citata, et ex Io. Choleri epiftola 


ad Erafnum autographa, =(v. Index :A. 1535. . 13.) {ao loce 
edenda, 


- | Az PETRI 





IV 
P.E T RI MERR ELIA, 
Francifcg Sfortiae, Mediolanenfium Duci, ab intimis nego- 


us, Epiftolae duae ad Erafmum, A. 1535. fcriptae, 
ex Autogr. 


Edimus has epiftolas, cum propter ipfum argumentuft,. 
tum propter ca, quae Guinppenbergius Exa{mo {cripferat de hoc 
MERBELTO. (A.1535.d. 21. Aug.) Nullas eius ad Erafmum 
Vidimus litteras typis ex{criptas, fed vnicam legimus Erafmi 
epiftolam, ad Petr. Merbelium et lo, Bapt. Laurentium fimul 
datam, Frib. Brifg. 18. Mart. 1535. (v. Opp. Er. T. Il. Pp. 1498. 
ep. 773 in qua Erafmnus: »Ad unanimes , inquit, vnicis litte. 
sivts refcribo,“° et teftatur, libellum ab‘ vtroque miffum ante 
complures annos’ fe accepiffe, nihilque in eo ad fe pertinere, 
dicit etiam de aliis aduerfariorum fuorum libris. — 

Epiftolarum, quae typis iam vulgantur, alteram eriphit It 
MERBELIVS d. 16. Aug. 1535. (v. Index h. a.n. 9.) ante quam hafce 
Erafmi litteras,~licet d. 1. Marti datas , acceperat et paullo 
ante Franci/ct Mediolan; Ducis.é vita difceffum.+ ‘Altera vero, 
d. 9. Nouembr. 153'5. paucis poft obitam Ducis diebus exarata, 
al Index n. 16,): relpondet fimul ad easdem Erafini litteras, 


“as iw * ’ 


Roterodsmo fuo S. D. | 

Ex fi pr = Pater ) ampliss. Xi. iftius Rem facceffug; (fucceffumaue) 
Tunetanum perfcripferim prope diem ‘ad te aduenturum, credo, oc- 
‘currente tn n piitium on! onfore (tamen praefentium oftenfore) minime vifum 
‘eft hune absq; meis Iris (/itteris) finere ad te peruenite. Nolui te: 

_celare ex Vrbe hodie nos habuiffe, Car Jem ( Cardinalem ) Medices in 
‘opido’Hitri € viuis excellisse, hunc veneno fablatum, nemo eft qui 
dubitat, autore aur (autem) Alexandro Vitello, veneficium patratum 
dicunt. Is éf qui Allexandrum Florentinorum Ducem ees - 
tera per te ipm (ipfum) iiudica. 

Cariis Raugiiatis res_niglidri fpe agitur, peculio, fi quid peceauerit, 


abluet. 
? ; ! bd ry Car. 


Car.lis Parifien (Cardinalis Parifien fis.) Vrbem applicule, fecretiori aRe- 
ge fuo comiffione, cum Pont : (Pontifice) caufam pertractat. 
Interea a Gampembergio nro ( noftro) a ) accepi nihil. Cura vr q q (quam y 
profperrime valeas, me ama. Ex milo, ( Mediolano, ) die XVI. Au. 


guti 1535. | 
| _ Tuus vig; ad. cineres. oe 
BOR 2 ERS EN ‘= Peo: Merbelius. ’ aie, ; 
Infigni i Theologo et Vira i integerrimo Dno Eras’: ‘Roterodamo! 


pri peropt : 
_ Friburgit brifgoui).. (Sigillum oar D . 


‘Ss. D. Ateulit nuper ‘Candidis : :Eratme i incognitus quidam, Ira 
fas’ tn; (tamer) "'eas Tras: 'Clitteras,) -quas’ ad XVIII. Marti ad Lau- 
rentia meq; (Laurentium'meque) dederas, et fi tardiufcule aduenerint} 
fuerunr nihilominus ve folent pergratiss : Narrauit ille, te mihi pre- 
eationum sperum exemplar, per eum mififfe , _ quas fur. itingris comes 
fibi,- vna cum *peculio viatico, abftulerir, ‘eas vero _quas ad Gumpeh- 
bergium dederas faluas fuiffe, cum Iris (1 litteris ') tuis mihi confi goabity 
rogauitq; qts (quatenus) Romam tranfmitterem. Lubens feci ‘ aiebat 
em (enim) propofitum Vrbem eundi murauiffe. Tue precationes adé 
modum placuerunt, Si denuo remiferis, facies rem admodum gras 
tiss ,; ; Quod i in Iris tais perfuades , prudenter reGtiss:q; ( reftifimeque J 
facis. . Sic cacite profternuntur calumniatores. °° 
€afum fatalem Principis meis (mei) Ducis Mli (Mediolani ) te audiffe 
non dubito,; quem non poffum non fatis deplorare. Opt. ille Dux 

p-° (primo) die Nouemb. circa medism no@em ex hoc feculo ad foe, 
ficin migrauit, nemo eft.qui-mortem nen lachrimet amare, me ant 
(autem } vno vix eft. perturbatior. Annos XX eius fecreta -pertraGaui, 
Non Principem fed prem (patrem) amifi, fidei mee ( meat) permul- 
tum Is crediderat. Sed quid facio fepe mortem memorare, nifi do- 
lorem augere, eafum video irreparabilem, quare falubrius duxi pacien- 
ter omnia ‘tollerare, q (quae) fata iubent. Hoctn tn (tamen,) vaum me 


A 3 angit 





Vi 


aygit vehementer. Iuuentutis florem contriui, Senvi, peculium proe 
prium expendi, remunerationem feruitutis preterite calamitates impe- 
digre, nunc dira imatura inopinatag; mors penitus abftulit, atq; dire- 
mit, Nifi Ceafar clementius me refpexerit, quid dicam nefcio. Spe- 
ro expe@oq;. “Hec dolens {cribere volui.. Interea Erasme _ Peropt: 
cura vt valeas foeliciss: meq; vt folesama. Si me eonfolaueris, nihil 
erit gratius. Vale icerum et falue. Ex Mlo ¢ Pen) die VIL 
Nouemb. 1535. |, i *Y 
hcacibanithed 

- Be : Merbelius. 
Candidiss: risokopobuoaee: Roterodamo, pri peropt: 


Friburgij brifgoie. a ¢ Sigillum a seca re 


, Quinque ERASMI leguntur. epiftolae, in eins Operibus; 
ad [OANNEM CHOLERYM, 'Praepofitum Curienfem ,, de quo fers 
mo erat in litteris Gumppenbergit, (A. 153g. d. 21. Aug.) at nulla 
cHOLER! adErafmum. Qui vero quanti fecerit illum, patet 
ex epiftola ad Anton, Fuggerum data Frib. Brifg. 13. Febr. 1530, 
(Append. ep. 355- Pp. 1745+) praemiflaque Xenophontis Hieroni, 
vbi Erafinus: ,,Ornatifimo, inquit, v#ro, Toanni Cholero, falu-— 
»tem ex me plurimam, quo vue nec inter amicos habeo quenquam 
candidiorem, nec hse cele magis inuidum, Ex eius litteris, 
pnil nifi meros amores [pirantibus, tantum capio, mihi crede, vo- 
»luptatis ac folatii, ve viX alia quapiam ex re tantundem. “ a) 

“In epiftola ad Jo. Vergaram, Frib. Brifg. 19. Nou.1533. (p. 1480. ep. 
1261.) Erafmus eumdem siuei pectoris amicum vocat.. Praeterea 
mentionem huius cxorer? facit Vir Summus in ep, ad Car. Vren- 
hov. Frib. 23.Mart.1530.(p.1278. ep. 1098.) dicens: ,,Binas abs te lit. 
,teras accepi, pofteriores*mifit'ad me’ex Augufta Vindelicorum 
, 10. Cholerus, Praepof: Curienfis: Ait fibi traditas a {cholaftico quo- 
dam, Venerunt ad me non refi ignatae folum, verum etiam effra- 


»Ctae. 


_ ®) Cur vero Erafmus ipte Choleri epftolarom = ediderit, decebit earam 
argumentum, 


3 fae. Denique in épift. ad Gilbertum Cognatum, Bafil. 12. Feb?. 
1536. (Pp. 1517. €p: 1294.) ‘dicit Erafnus: ,,Nuper et Cholerus 
»mihi fcripfit € eto; male tortus chiragra“ . 

i Duodecim apud nos latent autographae 1\OANN1S CHOLERI 
ad Virum Summum Epiflolae, rerum memorabilium plenae, 
jam typis vulgandae, e quibus fimul patefiet, quo modo cH 
EER1 opera clam vifi fint Aulae Pontificiae addicti, Clementis 
VII. er Pauli Ill. remporibus, et qua ratione fatisfecerie ille ho» 
rum voluntati, ad inflammandum et ‘concitandum Erafmi ani+ 
muin in Lutherum et Euangelicos omnes. In recenfendis autem 
autographis cHorert ad Erafinum litteris rationem habebimus . 
etiam editarum Era/mi ad illum samara » ve miperents an 
altera refpiciat alteram. 

_». Prima ERASM1 ad Cholerum epiftala, quae in Operibus 
legitur, (p. 1216. {© ep, 1065.) Frib. 14. ful. 1529. data, refpon- 
det ad Choleri litteras, quibus hic Antonii Fuggeri depraedica- 
uerat fingularem in Erafmum beneuolentiam, ipfeque manu 
largiffima mirificas laudes.in Erafmum congeflerat, praeterea 
multa et praeclara commemorauerat de ciuitate Augufta Vindel, 
Videtur periiffe,. cum quibusdam aliis,: ifta Choleri -epiftolas 
Nos quidem eam cum reliquis autographis ex bibliotheca Eras- 
mi non accepimus, fed harum omnium prima jam exhibetus. , 


1TOANNIS CHOLERY, 
Praepofiti Curienfis, Epiftola ad Erafmum, Auguftae 
 Vindel. in Comitiis d. 10.-Sept. 1530. {cripta, 
ex Autogr. (v.Index h. a.m.17-) 

S. P. D. Optime egifti tu, quod ree monentibus amicis ob- 
temperaueris, teq; iftic hactenus continueris, donee huius Conuentus 
finem viderimus, qui tamen qualis fururus fit dificile eft iudicare. 
Haétenus nihil ab veraq; parte prerermifsum eft, quod ad concordiam 
facere poffet. Be. .™* Epus nr ( Epi/topus softer ) Chriftopherus Augu- 
ften (Auguftenfis) dum fe comode mediatorem fagit, fufpeus reddi- 

tur, 


vil 


tur, canquam Luteranis nimio plus fateat; Cum re vera, nit magis‘ille 
cupiat , quam pacem, neq; adeo. quorundam fudaifmum probare pos- 
fit , qui a prefcripto veterum Ceremoniarum ne'digicum: latum dimo- 
veri fe paciuntur. Scriph tibi proximis Iris, (fitteris ,*).. totam fidei 
controuerfiam ad XIIII Viros delatam faiffe, qui cum minus Conucrire 
potuerint, ad minorem numerum ad fex tari (tantum) reiectam, qui 
nec ipfi rem componere potuere. Et niic (nunc) inter principes tane 
rum agitur, Er quantum intelligo, yninerfa iam Controuerfia in.sol6 
Canone miffe verfatur, mihi vero mulro fecus viderur, nam plane ia - 
Oibus (oninibus) fidei articulis conuesire videmur, modo in reftitutione 
_bonorum ablatorum conueniremus. Ex hoc enim cardine prorfus vnis 
nerfa dependere mihividentur, veciiq; (vtcungue) Canon miffe pretem | 
datur. Mihi perfuafissimum eft, torius Conuentus aéta et gefta paffim 
hic ab amiicis tibi pfcribi, (per/tribi, ) ‘ve autetm iudicium Circa h¢c 
meum habeas, ita habeto. Omnes principes hic nihil magis optaré 
quam pacem, et inter eos'Ferdinandum Hungatie regem potiffimum; 
qui ad ppofitam (propofitum) fcopum neutiquam peruenire poterit, 
nifi rebus Germanicis plane cOmpofitis’ et fedatis, © Veraq; autem pars 
voum hoc fpeétare videtur, vt, quantum fieri-poflic, negotium ir 
Longum tempus protrahatur, vel ad futurum aliquod Concilium, vel 
ad alterum conuentum, quo interim vnufquifq; reétius rebus fuis Con: 
fulere valeat, -‘Ferdinandus vnum fttider,: vt fibi Auxilia contra‘ Tare 
cas decernantur, atq; vt proxis (proxunis) Comitijs in Regem Roma- 
norum Eligatur, quod quant¢ molis fit, facile diiudicar, nec ‘ig fibi 
contingere poffe, nifi paccata | Germania, et compofiti tis fidei contro- 
uerfijs, facile cervit, Er ob-id omni ftudio et arte agitur, vt concor-_ 
dia quedam quotis fuco , conglutinétur, aut res integra ad proxia 
proxima) Comitia , vel aliquod nfiqua ( nungquam ) futurum Conciliu 
referuetur, Donée i ipterim Ferdinandus Voti Compos fa@us, ‘ind 
éofiliti ( congpilium capiat. Fama fuic, Cefarem alium Conuentum ad 
Kalendas marcias Colonig agripping indi@urum., Fama i item, fed oc-, 


; aay culy 
“Te avflag dodeRene’ Aefane fee stedrte’ ea sider Ce eit a? 


Ix 


gOltiot exritit , Toannem Waiwodam ania vocant) eeks nuper'Fer- 
dinandi oibg (omnibus.) Copijs:in Pannonia, Confines Auttrie inuade- 
re. Hoe plane-conftat, paflim his nris (noftris). Regionibus, militum 
deledum fieri, quos in Auftriam, et inde, fi cri poflit, Panonijs 
Subfidium mittant. Oia C omnia )-tarbarunt plana {tit (plena funt.) Sane 
qui poft-Cefaris difceffum oia (omnia) Turbulenciora, | Grauiora et pee 
riculofiors augurentur, qued quidem mihi quog; pirm (plurimum) ti- 
metur.. Verum hee de rebus publicis farifaperg; ;_ mihi confticurum 
ett, precari profperiora, et ferre quo tio ( — wigeug ( qodscme 
que) farora funti it 
Ceterum Antonius nofter unin ) mihi Comise veibi fi igtificarem, 
nihil te illi gratius facere poffe , quam ve te aliquando hue coferis. 
In. quo tibi'non fotum forrunas fuas, fed et proprias etiam-edes tibi pa- 
iratas offert. : §™» Epus Auguften ar, (Epiftopus duguften fir nofter; ) 
‘proximo, congreffu; idem tibi fpondebar, idq; ec crebris iilius litcetis 
‘intelligere poruifti: Ego autem pro: virili:mea tibi fpodeo et promitto, 
nufquam te in rote-orbe re@ius vitam traducere, et comodius corife- 
nefcére pollé, quam hic:nobifcum -Augufte, : in vrbe:adeo ametia, re- 
-#0iqj-on {rerwanque othniun) Copia... Non deerant tibi edes amepifii- 
me, Horti, et feceffus vbi opus fuerit; | Amici-beneuoli‘er liberales, 
geatus futuras ‘es cig,’ (ommibus,) modo luc veneris, faai niiqua 
(nunquam) penirebit’, -Nam vecuma; res fuecefferine; ‘Tatius in tota 
Germania nufquam futurus¢ris,. quam hic, Nam quid Galliam vel Brae 
bantiam petas, diiudicarg.no (non) poflum:: quo n. aio (enim animo) 
olim in, te fuerint,homines illarum regionum, plane nofti, an alios ig. 
daiffe mores cenfes?. Verum que tua eft prudentia, re&e te oia (omnia) 
Confulturum puto, et-quod optimum faau erit, pro ratione ‘tempo. 
-ram, te accepturum confilium, Nos hic cibi femper ftudiofiffimos et 
deditiffimos habebis:; $i quid ftacueris,, rage ‘nos in cies salar 
facias. 
Antonius (Puggerus ) de Ne@are Picts miffurus eft, cum pilanias 
occafio erit. Vetera vina, nobis non probantur,. intra menfis fpacium 
B cx 


é 
- 


— ae 


re 4 
2x Tealid venient Nowa.” “Mittesius fpecinen'aliqued ; “quod fi gufte- 
-ueris ‘er probueris, pro copia’ tibi licebit definate, Antonius nm (: —_? 
imofter nihil: magis optat, quam’ fi. quauis-re re tibi morem gerere poffir:: 
¢Pzoximis. meis Iris mii inobpfas -illius"Iras’ (litteras.) ad‘ negociatorem 
squéndam Antwerpie ; Cat itripie, weed | requifi tionem ‘tuam vel tuo- 
rum Anglicanam dam: penfionem eibi faluam ftarueret. Si quid: am 
- plig illig: tibi opera: prodeffe poterit,’ fi ghifieabis quid fieri velis, et 
sfaum parato.:' Honiivis iltius noftri in re? ‘animum,' Antonio nro (no 
-firo) plang expafliss qui vnico verbo mihfrefpondic, fcire fe, ‘illum 

nihili effe, et fe leuiffimi hois (hominis) leuiffimum ingeniam:jam pri- 
dem dognitum ee pet{pedtuni habuiffe, néc.mifum videri, fi quid per- 
Alerfe agar; rél,. Habes igitur ‘de. illo veriffimum et’eertiffitium tefti- 
-gnonium, Ersnihi-probatyr tuus' Animus , qui illum pra. ndnineto,ha- 
( benduni putes, °, Seripfit pridie ad mey de quodam' fue negecio apud 
-degatum Solicitando,, plane diffimulajtsiodium!fuum: , evius jnconftan- 
iam fatis,admirari non potui! Merum valeat ite vt dignus eft. mili 
. quidem, notus, verum.amplius amicus ii6n eritzome i fs 

-Eckius Expoftulationem tpain. rider, et palam.oibg (omnibus ) oR éprat 
-4a.gloriacur ob'rem prechare geftam::. Sed iplehominin a 4Ta- 
Ati, Salen enim: in, maiobtpericulo tidergs |v eufoose ia 6 TE cou 

‘Antonids Fuggerus iuflit, cibi- Salutem aferibenetty < Opto te: ia Chri 
rio optime valere.:Data Avgutte Vindelieorg X. eget D.XXX. 

a OS y a Pe 1 - Tuus loaites:Cholerg: je 6 gsc) 


(osi0 Ad hané Ehioteri: epiltoari sBOridte eateuvs: p a5. £ 
-ep. 146. Frib. &. Nou: 1530. Logttithr-eniirde'Eckio ét Heri. 
‘rico Eppendorpio, aduerfariis fuis ; ‘Igratias agit pro hofpitio hu- 
-maniffime oblato, -ét Choléro, ‘et'D.:- Antonio 5° (Fuppero;) : ‘ad. 
sditque:: 3,Sed qué conuenit, vt me inuites Auguftam, quumer 
pemienniiey cep:verifinitierni fit, -ifthic poft abitum Caefaris gra- 
sues tumultus exorituros?“ Denique et haec verba refpiciurit 
‘Cholers livers: ;;Video nugas bgi ferio ,*in feriis Hiigas,: “In 
"-pPonnficiis ceremonils nihil practermiflum eft, et nunt:agitur de | 
i ptitulo 


- xt 
porn RegisRomanorum. Vtinam fopputent, quantum annui: 
»cenfas bi magnifici titi ills’ adferants: ‘Sed ere, quando | 
anes feculo nec: gemeretutum.“ +. 3 | 
COI 12 OA HON evernaee | 
: -Pratpotti Curent, S;' Epiftolae'duae ad Etafmum, AnI5316 
cares Aug. - ‘Vindel. fcriptae,- ae 7 
ROO BLISS B1Se “ex Autogr. maf bea® Pe we 
1 Altera ‘di 3o:Martir, €v! Index As 153 nm ay. caltera a6 
joni (ibid. n.10;)exarata ‘eft. 

S. P. D. Pridie Sacellano, cui tu’Lras ad me Célitferas meas! 
item: Epo ‘proximas ad te'dedi, quibus adiunxi feedas (fthedas) illas. 
in’'Thrafonent tuunil exaratas, yna‘cam Polyphemi Litteris;' quas‘abiene’ 
bine: mihi reliquérgio2'/Spetd te ea:diaif omnia} jon Peete ‘necepiffe, 
Vifas n. (enim ) mihi Sacellanus ille (nifi me Sermo hois ¢ homirkis)):\et.- 
frons fallat) Vir effe Buns, net vertor; se cum _ re9 Iras henge 
réddiderit!*: i ec Pscag cur fs satire at 1. O¢ 
Ceterum ex im, quas pntiti (; (praefentii ) Lator wi m4 te’ sada 
intéllexi'; pen dorpiiay Libelfo’ tuo jam Héefpondiffe Doléo ex ‘bad 
mo, cum hisce improbiffimis {curris tibi negocium effe, quos’quidem’ 
Ego ne verbo tuo dignos éénfeteth, ne dicam refponfione, nif arbis 

teareb; “honotis: et exiftimationis: tu¢ Caufa, \pluriaum. refetre} ne 
pdciencia ‘tna ih ‘pofterunt' aburantur ) vr illis refpondentuty Si-g 
igitur Sycophanterrefponfarus- és, quefo, duis cbloriby illum aepins! 
ges, ornatus vt fit, ex firis'virtutibg ; et ita cutn illo agas, ‘veer fai: 
fimiles intelligane, quid fic Erafnuni taceffere , Aalto gui’ guierus' ab hic” 
infmod? nebulonibus tifiqua (hunguar) futtirus‘es. » Ego fane' fegdas* 
(fchedas}) taas faptitnedas (fupprimendaxy cenfiifem') ‘init ie hae’ fia? 
refponfione steduo initlum fibixqueteret ,oatitibb iam:aprorfunll vt di- 
gre; dighis modis,i trees nebulanem hunc, ne itibi in pofterum‘ hmo#: 
(buiusmodé) Larue molefte fint. Rogo te autem; Cum primum refpon-I 
fidnes Thrafonis: adste npaxmenerint,..nobis Copiam facies;..ve nobiss 
melt - hominis) malenalensia 2b ee eoguiisactuar. °° '1< 
stra Mira- 


xi ) 


Miramur Poftremo; quod nihil nobis {cripferis, de Vino, quod. jam. 
- dudam denuo:ad te mifimus;‘ per aurigas Fributgenfes, qui vina vettra-- 
tia huc derulerant, quibus et vna foannes Baugartner Ciuis Auguftang: 
Zafio aliquas Lagenas mifit,. mirum fi interim ad te non peruenere, 
cum aate XIIIE dies ea miferimus,: priufquam cu proximas -dediffet 
(dedi liffes -) ad nos Iras.. Tim ( Thum) igitur erit_nos certiores facere, 
perlata ne fint. Quod fi illa non recepiffes, opere precium foret ret apud 
Zafiuin perduire; (perquirere,) nihilominus periealao erig de Iris nris. 
(litteris noftris.) Fac nobis huc (hune) fcrupulam eximas, EcAb Vina. 
nouiffima receperis vel ne fignifices. 

Antonius Foggerus te viciflim pirm (plurimum,) Saluere iubet ; tui eft 
defideratiflimus, yidebis quid tibi expediat.- Vale Erafme modis oib9’ 
obferwande .¢t Colede.-° Data Angulta bears. Die Tertia: waned 


Anno age | 53 ‘ 
Soa Tuus. Io: Cinleres 


Dum propero Tobellatium abfoluere, Cartham inuerfam pterij, C pee 
terit,) raum erit feftinanti ignofcere.. 
-..Preftantiss.° atq; doQiffimo Sacre TheologigDoder D.Erafino Roe: 


terodamo rite obferuado 
Friburgi 


- Pott hafee Cholevi littetas,. dedit-sxAsmvs ad illum duas: 
epiftotss, vt.mox:videbitnus, quarum altera-periiffe videtur, av; 
teya-vero:legitur in Opetibus, (p. 1426. fl. epor2s0i: Faib. Anno: 
1531. omiffo die;) in-qua dicit duntaxat-et: conqueritur Vir Sum-. 
mus de aedibus y a'fe Friburgi condadctis, et moleftiis multis 
ac. variis, fibi-de hac.domo (exhibitis, - Ad vteamque. Fra/ind.. 
epiftolam, refpondit.cuovervs. litteris, quaeiam fequuetr. > 

& Bi Ds. :Quodiex Thermis (yt:eram ‘pollicieus} te non adit : 
tim, Duplici ratione, imo impedimento, preter rationem, fa@tum eft, 
Erafme amantiflime. » Nam. cum: iam ‘profedionem ad:te meditarer, 
et aio: (anima). canciperem , faboitis in patria négocijs qbufdam meis 
priuatis, ‘continuo reuocatus fam, accidit ‘etiam vt-diutino Lauacro’ 

. | | : mace- 


XI 


mrateratas adeo fuerim delsffatas,° et fere oibg (omnidur) viribus exe 
heoftas, vt-nihil minus quam peregrinatio mibi Conueniter : Domunt. 
itagy reuerfas binas tuap reperi Epiftolas, que abfente me, hiuc delate 
faere, quibus: quantum res poftulabir, ex hijs pntiby (hit presfnpi- 
bus) refponfum eolligere poteris. 

Bodie. fub,dato patium (pracfentium) recepi Tras Bei Epi Epi Auguflen, 
Chtteras Rew, Epifcopi Auguftenfis 5)’ Qui denuo mihi caufam ruam: 
Cum, dap Queftore loanne Leblio agendamn Comifit, Et fane tam dili- 
gentcr et-ranto ftudio, yt vix aliud gdquam accuratius mihi Comitti, 
potuerit, quod fane apud me fuperuacaneum fuerat , vt qui fponte. 
pro te eram fafurus, q (quod) tantus Preful, tantis verbis, poftula., 
bat. Feci iraq; offm (officium} meum, Ec primo Lras (Litteras.) Ques 
ftori.ab Oeconomo illig miffas, reddidi, Et (vt verg fateor) (ut verum 
fatear,) vifus eft dns Quefter pirm (plurimum) ex aio(animo)dole- 
re, quod tibi Edes, ve vellet, nequiret prorfus liberas mancipare.. 
Hoc tamen impetraui, vtad Gili caneca diui Michaelis viqi. qdes. 
liberae tibi deferuiant, Quod fi interim Sereniflimvs Rex Ferdinandus: 
eafdem ¢edes emere noller, quod ad eandem divi Michaelis Celebrita-' 
tem, DosPrepofitus, aut frarer illius doétor Sturtzel, libere eas ven-" 
dicare poflic, cuq; illi cedere Cogaris rel. Hac ratione Voluntati tug? 
partim fariffaum effe viderur, ve quiad Kaledas Augutti folum eas’ 
petieris, nuric integer menfis adieGus videatur. Confuluit dns ‘Qué-" ; 
ftor, vt ™9 Chriftoferus,*) Regi Ferdinando scriberet, et emptio~ 
nem illi¢dium perfuaderet, vt poftmodum tranfaQa Emptione tibi edes- 
ilfe perpetuo paterent. Verum id demdm mihi confulrum videretur,” 
fii'tu Friburgi, {pacio ‘diuturniore, ' perinaiifurg effes ; “qaquid' tamen’ 
in hoc ® m9 Chriftoferus aGurus eft, id ta ‘ex illius lireris ‘cognofees: 
Ego Sant pitm (pluritnsim |) doteo, te ab hijs regionibo Longtus! ate: 


cedere. — 
Qour tantum hance patria’ noftram fugias, aut quar tibi vanos:nierus, 


ev inanes. oe rerrores fingts , fatis mirari non poten. ‘Nam. 
Bigs quae: 
» Clkiftophoras a Stadion, Epifcopus Auguftanus. 


quas (qos) ta.tumaltus metuis hie sahil, ‘Eosdem quocugs perse~- 
xeris; reperturuses, Quod fi hic effexapud nosy. net ¢ihi -domusiger’ 
(effet,) net alia-vite necelaria, multo labone,; querenda: -Merum aga: 
nihil aliud pfuadere (perfuadere) tibi Conabor, wemngers animo tu 
gratiflimum , rebusq; tuis fuerit Compdissimum, ..— —»;, 4 


t 


Quantity ex Remi Epi Chriftoferi Iris,’ “lifter, DD qadficatt item ex tuts: 
intelligo,’ Video te Friburgi’ad Keleadig Sepeembr.’ whaniifua, “tee? 
dubito (fi Chriftds mihi valitudinéw’ profpekami' fuerie largit6s) quin’ ine’ 

terim te fim vifarus. NamEx Vibe expeao-ih dies diplonia*quoddam: 

a Pontiffice, q (quod) cum Recepero', Continuo hint*aP ves: proft-i 
cffcar. Eft ita mihi negocium in quodam-loco haud procul aFribtrgy,! 

Cuius tatidne'iiluc omnino’ ateedere me. oportebit. 9 i 20F tid 
Antonius Fuggerus ad Caftellum ‘fuum quoddam feceffit’) “cand Vxore! 
eP liberig) animi recreandj caufai © Tuas adillum Iras (litte hitttras) ego. 
recepi, quas illi continuo mittam, et'Curabo, vt ali¢ tue ‘Ire ( iistores, a 
Brafi icano, et gb9 (quibus ) debencut, tede reddantur. ‘i es 


Refpont onem tuam, “Alberti Pij Conuicijs, ‘videre ‘gettio, cum exculla. 
fuerit, rogo nobis eam mittas. Homo fane } pius, qui Francifeana Cu.” 
cuila ad‘ ‘Superos rea fubuolayerit, nec Demonum. incurfi iones, tanto 
‘rounitys, prcfidio, expauerit; mihi fane Funus, Dialogus tuus, in men-— 
tem yenerat, ‘intelle@a_ Francifeaha Cucalla, ios igitur affacim| 
Tanfi Viri Religionem tantam. — vi e. 
Mi Erafme. te oro nobis, | cum quid Certi Conftiueris, fj goifices, quam. 
diu te Friburgi habiruri fi fi mus 59, Et quid, rerum agas,. Apophthegmara 
tua vidi et, fuma dele@atione, Legi, probantur. et Laudantur.a ab ei gibp., 
(omnibus J :Merito, quid nin. re (eni enim J} \probaretu Ir, .quod ab Erafmo, pros; 
fe@um fit. Devs te. Conferner nobis et bonis | Iris, ve hyjudineg fr 
Qus ex te plures recipiamus. _ 
Nofter ille, ante abitiongm, fuam, Litteras ad-me Blandicijs plenas dis- | 
fimulatis, ¢rebus oiby), CHifitoulatis rebus omnibus;) :dedit, verbar farie> 
mihi; daturus, qui artes fuas seguir non habeam. &Kgo perfuafum 
end emg d .ahsit eu. OF. Babe, , 


Tk 


a 
habeo , hoc wegacieat;i edian - tuarim , “Alo: dotore fubbrekes . oa 
‘erit logus ,: vbi‘illi gratia referarur.”.. " ° aba 

Bene Vale, et nos, vt facis, mutio amore pfequere. ¢ Gan J 
Chriftus té nos (pobis ) incblumem perperuo Conferuer. | «Data Vie 


Kal. ful. h M, Du HKKS. Angeli bien bce ctsie ttn 


sys) Taus'ex aio Io: Cholerg pera, Le og 

Clarifsimo atqyibdoOien D. Erafmo Roterodamo . +: 

s. Thelogie: ;Do@ori Sele@ifsimo: 9 us 28 

at Fa sion aaa ; ye Ges MO tig 
a ad ora? 73h. ? OES: TO lta gntt sori ot 
it “sp FOANNES COG ER Ku: vets Ses 


Peaepoaa Curienfis , Epiftola ad Erafmum,. le 

Vindel. A. 1532. fcripta,::, °-) ; - 

Jy at Cy, CX pAMtOgT. of rivecea be muro. 

a in hae: Epittola, d...37. Marti. 1532,: exarata, €v- nde 

Ry. a. n. 5.): ‘Notentur praesipue indicium acerbum et confiliym 

de quadam Lutheri Epittola, Era/ini in Lutherum concitatio yer= 

bof, et Gumppenbergii, Proronotarit Pontificl mennio. (Conf. 

cius ep, fe 35: dy 21, ARB) foe eae ae 

Pp. D, 


Pik eff qdod inihi non “hak quidquam ad té feribere ; “quam 
sshaige Chiragraq;. Ta aborauetim , tum etiam q (quod) Y neminem Inte- 
tim nadas fim, cui eas tuto potuerim ad te comittere maxime quod 
“Paumpitrnerts diurius abfens fuerit, ‘cui foléo vt plrm C phorimuin ) ) trieas 
“ad: te cofithedére tas, CEiteras.) goum, frequences nlincio’ et paratos 
“Settip ehiper Nabeat.” 
Beth tad? ‘af siete cf i proximas +) tuas, quas pridi ie Pafce ( Piehie ) 
“ad-wve' deditti TFs ptinee; (fittéras teras pertinet ,)’ conqueri vifus es, quod 
~tibi fenteyician méam , de illa Epla (Epiffola) qua Paumgartnerum Lau- 
?dhs'> Woh@dm ptBruferity’ 4 certi (terte) nihil aliud fuit in caufa, quam 
: quéd Woleriin' p Pius driidrart iB (ius 'Paumegar teri explorare, quantum 
“dp sprobatetur fadiany tauin’, | et inde’ tibi- judicium. nied proferfe, 
SZ q (Hilikel quod ) mihi non licuetit hominem guenire (conuenire ee 
Mm, 


«af 
“na bld 


XVI ) 

nhtn, et is-aliogui fit Ingenio Verfuriflimo, idema; fimulator er diff- 
mulator maximus, certi nihil ex.eo potui éxplorare. Sed quod ad 
(me pertinee; illivs Eple (Epiffolae) argumentum mihi plane probatur, 
‘itil enim prermiffum (praetermiffum) ab te eft, quod ad amplicudi- 
nem dignitatemg; illius pertineat; Sed-vereor.ne alieno loco, frigidius 
prolatuns videri poflir, quid n. referabat (enim referebat ) hoc argumen- 
tum apud Hifpanum, de Hoie (homine) Germano prorfus ignoto tra- 
Gare, cum id comodius apud alios facere. potueris, aut.certe in ali- 
cuius nuncupatorie eple (epiffolar) argumento. Licet mihi pfuafum fir, 
te hoc. fine confilio non feciffe, cuius tamen rationem egoadhuc depre- 
hendere non potui, Ex te ego mallem theelligere, qua ratione du@us 
Paumgertnerum apud ‘gan laudare aa oe apud noftracum 

aliquem volueris:, —- -- 

Quantum ad Egregiam ila Luthéri’ ‘Eplam ‘g Epif olam) {pe@at, de 
“qua proxis (p (proximiz ) tuis {cripferas; ¢am: ego tandem aflecutam (affp- 
‘tutus perlegi. — “Préh fuperi, nihil vnquam in vita vidi: amarulentius 
aut infanum magis. Quid a@urus fis, plane me laret, Ego tamen 
“quantum diutina deliberatione et confilio affequor, hanc tam infi ignem 
contumeliam tibi diflimulandam effe non puto. “Magna res eft, ‘mihi 
rede Erafme net longe m maior quam. exiftimari poffi it, Nam fais non 
eft quod indigniffime oibus (omnibus ). probris fis affeaus, addi Vir 
-ille egregius, et vnicus Chriftiane religionis reftaurator, et infuper 
_pollicetur, fe mundo vniverfo ‘relidurum de Erafmo Iudicium_fuum. 
.Vide quid ab hoc hoie ¢ homine) tibi fic exfpe@andum, - res. tibi, jam 
hon erit cum cucullis, que fi effét, pitaret ret (pracflarat ) Fortafsis pror- 
fas negligere, at fi hanc iniuriam a tali hoie iflatam, velis diffimulére, 
vereor ne grauius aligd (aliquid) tibi contingar, et nos quod, nolimus 
cogamur de te audire. Scio, quanta Ex{pe@atio de te jam fit amico- 
rum tuorum, Pplertim. (; pracfertim) hic Augufte, qui frequenter me 
adeunt, {cifcitantur et cempellanr, quid ¢go.ex te intelligam, Velis 
ne Luthero refpondere, an tam atrocem deuorare contumeliam, et 
tanto conuiciatori blandiri. Ego mi Erafme, que tua eft infiguis fpe- 
fines; ? 


XVII 


Gtataqi tebus oibg (omnibus) ptidencia, {cio te nihil temere afturum: 
Sed quoniam ille minatur, fe orbi relitum (reiGurum ) de te judicium, 
idq; quale fic futurum facile diuinare potes, nifi honorem et exiftima- 
tionem tuam defenderis, et de Luthero quoq; tuum Iudicium (vt par 
eft) protuleris, Vereot ne magnam nois (nominis) tui et ois (omnis) 
exitimationis tue facturam fis fa@urus. Non enim exiftimabunt, te 
ratione comotum tacere, sed metu et confciencia'ppria (propria) per- 
territum obmutefcere, cui non audeas refpondere tot tantisq; Inivrijs 
affectus. At tuos Emulos (emulos) quid aéturos di@urofq; putas? 
qui alioqui, te Luthero precurforem extitiffe, illiq; argumenta om 
(omnium)faorum dogmatum te fubmiftraffe (/ubminifiraffe) calumnian- 
tur, quale rogo, exiftimas hos de.te judicium prolaturos? fi velis ad 
has contumelias mutus effe. Non fatis eft, quod te bilinguem Impo- 
ftorem, artificem Satanicum, Regem amphibolum, cdfufissimam Ba- 
biJonem, Ethnieum, et Epicurum vocet, Anabaptiftam, Sacramenta- 
rium, Arrianum, Donatiftam, Hereticum ter Maximum et verfurum 


Cliritti Irriforem clarasvoce appellat, atq; alijs hmoi (huiusmodi) fexe .— 


centis inauditis ctiby (criminibus) te nuncupat, que fi ferre, fi cacitus 
deglutire pores, nunquam te rete noui. Quamuis fortaflis tibi non 
defint Amici, qui fecus fenciant, nec putent refpondendum Infano 
juxta Infaniam fuam effe, ne idem procacitatis crimen incidas, quod 
in illo repreliendimus, id et fi verum effe poteft, Non tamen negli- 
geudum idem cenfeo, quid de te quifq; loquatur et fentiat. Si alius 
effet Lutherus, facerem quod fepius feci,; confulerem juxta priorem 
fententiam , ne conuiciatori, céuicijs refponderes, Nunc autem cum 
illius fcripta orbem vninerfam facile pcurrant, (percurrant,) et ad vi- 
tios (vltimos) mortales pueniat, ‘ perueniant ). non puto confultum, 
vt rem Gilencio ptereas. ( prastereas: ) © Yerum tu pro tua prudencia, 
quid faciendum tibi fic, puto iam pridem coftituifti, Ego que mea et 
amicorum tuorum hic fit {na pferre (/ententia, proferre) volui, ta 
facies q 9fultiffimum videbir, (quod confultifimum videbitur.) 

Hij tanti motus inGermania gd ptendant, (quid -protendant,) facile 


coijcere (sealer) potes, Quid aurum Gallicum poflit vides. Ego 
C plane 


XVUI 


plane veluti e fuma Specula, Ruinam torius Germani¢ magna (magno ) 
fragore fecuturam pfpiceo; (profpicio, ) Rex Egens oibg (omnibus) 
auxilijs deftirurus, quid facere poflit, non.video... Donec Frater ex 
Hifpanijs illi fupecias (/uppetias ) tulérit, sa€tum erie, illi interim fuum 
agent cum Gallis negocium. Bauari¢ Duces pridie trecenta milia au- 
reorg {cutatorg (millia aureorum fcutatorum) receperunt a Gallis per 
Heluecios huc delata, quo noie (nomine) tantam ‘pecuniam accepram 
fint relaturi, conijcere non poflum.. Hoc certe. pfuafu (perfuafum) eft, 
quod*nifi mature Cefar fratri fuo cojuluerit ; et auxilia weruosq; belli 
fubmiferit, proxio (proximo) menfe nos alium Regem habituros. 
Palam n, (enim) jaétant, Ele&tionem Regis Romanorum emptam fuiffe, 
et ob id ratram effe non poffe. Quj.cumultus, qu¢ vaftatio, que va- 
ftitas et ruina totius Germanie fit futura, horret aius (animus) etiam 
cogitare. Sciebam futurum, vt nos Germani inteltinis {editioibg (fes 
ditionibus) et mutuis armis tandem perituri effemus, Arent ne he¢c illa 
fic hora quam femper ptimui. (pertimui.) — 
Gumpenbergius fignificauit mihi, -fé tibi illum, AndCioeronem ex Vee 
be ad ce mififfe, cuperem illum, fi fieri poflit, videre. Sed hunc-mallem, 
quam Lutheri Eplas ( Epiffolas,) quas nulla ratione ferendas tibi effe 
cenfeo, oia (omnia) tolleranda viderentur, Heretici nomen tibi feren- 
dum non puroo — 
Nos hic adhuc heremus, Pecierut ¢ Petierunt) Euangelici, Noftros fibi 
Contionatores conferri, Epifcopo Auguften etiam judice, .agitur de 
‘Numero, die et loco, quid futurum fic nefcio, nifi g (quod) inconful- 
tum videtur, hoc tempore in tanta rere om pturbatione, (rerum omnium 
perturbatione,) de fide velle difputare, nam quid boni (bonae) frugis 
{perandum inde fit, ex alijs habitis difputationibus , facile -videri pot- 
- eft, pitarer ¢ praeflaret ) hanc Camerinam nunc minime mouerj , quum 
alioqui-aia (amnia) plus fatis pturbata fint. | Verum hoc geng homi-~ 
num nunquam quiefcere pt, (poteft, ) nihilg;. magis ftudent, quam 
ve prurbatis rebg, ( perturbatis rebus,) yniuerla plane (perdant) et 
ad raftros sian aa wm et ; oko 


Ambo 


XIX 


Ambo Remi pr (pater) et-filius-te diligenter refalatant, feripturus ad 

te erat filias, ‘nifi'iam acin@us ad Comitias (accinSus ad Comitia ) pro-~ 

peraffet. Opto te mi Erafme in Chrifto perpetuo valere. Data Au- 

guite. XVL Kal Aprilis Anno 1532 >» — 

| _*' "Taus foanes Cholerg (addito figno ignoto.) 

Latori prefencium ego fatiffeci nec jlli ta gdquamdebes: — 

_ -Clarifsimo atq; Do@iss°. D, Erafmo Roterodamo Theologo: — 
ary: Friburgi 


“ Eodem anno d.5. Q&obris datae fant erasm1 ad Chole 
rum litterae ,: quae leguntur in Operibus, (p. 1452. ff. ep. 1233.) 
vbi Era/mus; ,,Nec ex tis, inguit, nec, ex aliorum litteris 
whactenus fire potui, an faciculus ille, qui continebat epifta« 
»las ad Ioannem Paungartnerum, ad filium ilius, ad Antoniuna 
nFuggerum, ad Anfelmum, et Viglium, et alios nonnullos, 
fit redditus.* Dicit etiam in fine huius epiftolae Vir Summus: 
»Gumpenbergius mihi videtur homo fedulus ac fimplex. Sufpi- 
cor efle negotium, de quo mihi {cripfit Cardinalis Cajetanus, 
Vt pauca quacdam in {criptis meis.explicarem. Refpondi, me 
whoc agere, et fi- quae oftendat vera errata, me non defururum 
»Officio hominis chriftiani. Eft quidam mirificus artifex 
»fcelerum, qui molitur Erafmo’ ¢xitium, et tamen f fimu- 
ylat fummum amicum. Et fi quem.ad Gumpenbergium mitte- 
tem: quid tum poftea? Si tibi communicauit arcana, per te 
,{cire poflum, res eft non magni impendii: Fautores pii moliun- 
tur vindiétam: nam Sepulveda fatetur in fais ad me litteris, fe 
»per illos fuiffe compulfam addere quaedam libello fuo atrocio- 
»fa, quam vellet. Moliantur quae velint, non tamen efficient, 
»vt me Settis adiingam, ‘Scripfi libere: an hic nuncius certus 
»fit, nefcio.‘ ye ee | 


oo. ae | IQANs 





XxX" 


1OANNIS  CHOLERY, 
Praepofiti Curienfis, Epiftola ad Erafinum, A. 1533- 
Auguft. Vindelicor. {cripta, 
ex Autogr. 

Vnica haec, ad-Annum 1533. pertinens , autographa 
CHOLERI ad Erafmum epiftola, d. 5. Iunii data, (v. Index h. a. 
n. 4.) praefertim memorabilis eft, vbi dicit auctor de Augu- 
{tae Vindel, ftatu et factione Zuingliana. 


Ss. P. D. 

Qua die ad te Saccarum cum-nris Iris (noffris litteris) mifimus, 
eadem die, -id eft in Vigilia Pentecoftg venit huc ad nos Lufcinius adeo 
fane inopinatus, vt Coruum album adueniffe putarem.  Expofuit » 
mihi aduentus fui Caufam, quam tanti “60 a ar pegueene vt hoc 
ideo tantum iter fufciperem. 

Habuit Luféinius hic Canonicatum et pbendam, ¢ Prestendes J quam 
abiens cuidam affini dni Antonij Fuggeri refignauit, ea lege, ve inde 
fibi annua penfio go. florg. foluererur. Et pro hac re, vadem et debi- 
torem Fuggerus fe'conftituit cam‘diu, donec'Lufcinio, de Eccliattico 
(Ecclefiaftico) Sacerdotio prouideretur, tanti valoris, quanti eft ex 
penfio. Nunc autem intelligo, tale Sacerdotium effe pr¢ manibg, quo 
Lufcinio Satis fiat, et tanta aleéra penfio fibi conftituatur, et Fuggerus 
ab fua obligatione Liber reddatur. Sed res vt intelligo tranfacta non 
eft, Et Fuggerus adhue Lufcinio ‘obnoxius é€rit. Ec ea fuit nec Alia 
Lufcinij caufa huc peregrinand). . Qui fane nullo tempore magis im- 
portuno venire potuit, quo vniverfa tumultus et Seditionis funt ple- 
na, Ipfe autem Fuggerus quam indignis tra€tetur modis, malo ex Ipfo 
Lufcinio intelligas, nam id me calamo profequi puder pigetq;.. Proxis 
( Proximis) Litteris | tibj eam tragediam ‘decantaui. . -Licet feftinanter, 
Nec quid {cripferim fatis {cio, nec Relegere potui. “In Summa, Nil 
iam fuperet, (/upereft,) nifi vt conclamatis vafis hinc emigremus, Et 
florentiflimam hang Vrbem, 'patriam noftram, feris animantibg diri- 
picndam relinquamus, Iam, pé¢ nianibus eft, vt Zuingliana fa@tio no- 

bis, 


‘ XXI 


bis, primo quoquo die, leges profcribat, (pracftribat,) quatenus Ce- 
remonijs vti liceat, quas fi ferre noluerimus, liceat nobis yna cum 
Sarcinulis et Impedimentis emigrare. Sed iam antea facile nobis diuinare 
licet, quid ab iftis Euangelicis prefcribi poffit aut foleat, Sed interim 
fpe dubij, et metu anxij pendemus, Si Sueuorum fedus (quod ad nas 
talem diem Diui Laurentij dilacum eft) pridie vt conuenerant, renoua- 
tum fuiffer,.Spes fuiffet nos hic faluos et tutos efse potuiffe, Verum 
ea iam eft valde in dubio, Ec apud me fere defperata er conclamata 
prorfus. “Nec adhuc liquet, quo tanta Sacerdotum caterua fit Com- 
migratura, Et vbi nouas fedes poffic Conftituere, Diuerfa exilia et de- 
fertas querere terras incerti quo fata ferent vbi fiftere detur. Verum 
hec vet loco diéta funt, vereor ne nimis vere hanc fabulam a@uri fimuse 
Vnum mihi Solacium eft, quod non folum mei ordinis complures exilji 
Comites habitarus fim, Verum optimos et Preftantiffimos: quofq; 
Huius Vrbis Ciues, quiTyrannidem Hereticorum ferre non poterunt. 
Quidqd futurum erit, Significabo femper. Nec eft quod de me du- 
bites, ero mei fimilis perpetuo, et femp (/emper.) eodem aio (animo) 
erga te, in quafcungq; terra (terras,) fuero delatus, Et fortaflis te brent 
videbo coram. Lufcinius idem eft, qui fuit femper. — 
Maria Angelus collegit Sarcinulas hinc abiturus, profe@urus primo eft 
Venecias, Inde recta in patriam Ciuitatem Aquilanam, Abfoluit hic 
Amianum Marellinum, (Ammianum Marcellinum,) Et Caftiodori ope+ 
ra. — | ; 
Lrarg tuarg (Litterarum tuarum ) fafciculum D. Io. Baumgartinero vt 
iufitti (iufifi) ipfe ego confignaui, recepic fe datarum operam, vt 
breui Patauium pueniat, (perueniat.) 
Reliquum eft vt valeas, et nos amare mutue non defi inas. Vale Eraf- 
me amantissime, Data Augufte Die quinta Iunij anno 15330 = 
Tuus Cholerus, Vere amicg. 

- Dodiissimo at Integerrio D. Erafmo Roterodamo Theologo » 

decur 
Friburgi | 
C 3 Anno 


XxU 


Anno 1534. dedit erasmvs Frib. Brifg. d.49. Febr. ad Cho- 
Jerum litteras, in Operibus editas, (p. 1489. ff. ep. 1266.) quibus 
refpondit ad duas Choleri epiftolas, quae non exftant in Collee. 
Gtione noftra. ,,Duas, inquit, eodem die et per eundem abs te 
»epiftolas accepi, quarum altera {Cripta eft decimo-Tanuarit, altera | 
Calendis Februarii. Ad vtramque refpondeo, et paucis, et 
,aliena manu, nam dextram iamdudum totam occupat chiragra, 

,fic ve ne chartam aut calamum poflim tenere manu. Quod 

*fcribis, meam Concordiam (librum de amabili concordia) Romae 
"Cardinalibus quibusdam difplicuiffe, demiror finiftra quorun- 

,dam hominum iudicia. Sed, vt videtur, illis decretum eft, 

“hoc publicum orbis malum fais remediis curare. Ego autem 

~fperabam, anctoritate Synodi rem minoribus incommodis poffe 

,»fanarl. Ad hoc meus libellus videbatur fatis appofitus, — Sed 
*haec fatalia func, nec dubito, quin Anti-Ciceronianus, de quo 
»fcribis, plurimum habeat veneni. Stuaica periit, fed illi fuc- 
yceflurus videtur Sepulveda, Alberti Pii aluranus, et Stunicae 
»fodalis, Hifpanorum omnium gloriofiffimus, cuius libellum in 
»me opinor te vidiffe, infigniter ftultum et contumeliofum. Ita- 
off quam infaniunt, infiniunt luculenter. — Rogas, vt per bune 
»funcium refcribam, verum qui duas epiftolas reddiderat, fate 

»batur fe non eas accepitle Auguftae, fed alicubi i in Propinquo, 
yPato in hoc oppido,“ 

I1QANNIS CHOLERYL 
Pracpoliti Curienfi is, Epiftolae ad Erafmum, A. 1534. 
_ {criptae, ex Autogr. 

Quingque autographae CHOLERI in collectione noftra faper- 
funt epiftolae, A. 1534. f{criptae, quarum prima, (v. Index h. 
a.n. 5.) d. 22. Mali data, haec eft. 

S. P. D. Suauifsimas tuas atq; amantiflimas Lras, prefentium 
lator mihi reddidit, que ideo mihi gratiores extitere, quod pre ceteris, 
magis familiares, et prorfus antigo pefore profecte viderentur, qui- 
bus adeo libero animo curas tuas mihi concredere yolueris, gratulor 

fane 


f 


XXII 
fane ob (id ) mihi, et gaudio; (gaudeo, ) quod talem me diiudiees, in cuius 
finum libere omnes animi tui motus profundas, atq; ea libertate mecum 
agas, qua me hadenus tecum egifle con{picis. Quare mi Colendiffime 
Erafme teplurimum oro, vt huoccandorem animi, haneq; de me opinio- 
nemet exiftimationem perpetuo conferues, Ego enim tibi viciflim polli- 
ceor, eum me, conitanti tenore, femper farurum, quem antehac es ex- 
pertus, hoc eft, certum et fidum neutiquam fucatum Amicum, de quo tibi 
oia (omnia ) liceat. et sie polliceri, que de viro bono — et expe- 
Ganda funt: — >: 

Quod autem‘ad Polyphemum pertiner, Excufaui proximis Iris, cur 
illum paffus fim, cum vino iftuc proficifci, Sed eft dis gratia, quod 
ille hinc iam abierit, qui ad Aulam Regis fe proficifci.dicebat, De cu- 
ius abitione non parum Gauifus fum,. Valde n. (enim) Veritus fum, 
ne illius mores, notam aliquam. exiftimationi tue, hic inurerent. ita 
fahe non parum maultum, nomine tuo abufus eft apud plerofq;, qui 
fortafsis emulis tuis ftudiofius fauent. mihi fane oneri nen fair, at tra 
.(tamen) tua caufa gaudeo illum abijffe. . Reliquit penes me has inclu- 
fas Iras, et mihi Comifit, fi que Ire abs te ad illum Venirent, eas. per 
nes me in redditum (reditum) conferuarem, quod quidem’ diligenter 
faciam, et has proxias tuas illi feruaabo: — abe 
Remitro tibi paginas tuas in Thrafonem illum feriptas, quas Polyphe- 
cmus attulerat, mihi quidem fuprimende videntur , nec edende, nift fi 
quid gloriofulus ille, oui aliquid contra te Comiaifceretur, tuc hmoi 
(tune huiusmodi i) Refponfo illi obuiahdum cénferem, 

Dns Antonius Fuggerus mirum in mhodum Vini fuperioris dolet. om 
gam, ¢t quidem non Vini jaQuram, Sed magis dolec ftudium et dili- 
gentiam, in tranfmitcendo eo, et conducendo proprio Auriga, peni- 
tus nihil fibi profuiffe. -', Veluit idcirco, in locum effufi Vini, aliud 
ad te deftinare, fi felicius nunc res fuccederent, et diligentius ad te 
perueniret Vinum, quod fane iam pridem cum Iris nris (litteris nofiris ) 
ad te perueniffe confidimus.. tuum erie cotinuo nobis fignifficare quam 
rece tibi redditum fuerit; f{eripfi, Aurigg hic fatiffaQum pro veura, 


ne quid impenderes: — 
Quantum 


S acre Ewes rh ee 
py ote $ “Tol, 


XXIV 


Quantum ad amicum illum noftrum, penes Vos, pertinet, feribiis fub- 
olere illi non nihil, et exiftimas me litteras tuas aliquibus comunicaffe, 
gui non tacuerint, et ea que de illo {cripfiffes, ad eum fuiffe perlata. Ego 
autem certo Certius tibi velim perfuadeas, me nulli mortalium Iras 
tuas, nifi Vni Antonio Fuggero Comunicaffe, idq; ea ratione a me fas 
Gum eft, quod optauerim, vt Antonius illius ingenium et mores, quam- 
uis fatis alioqui perfpectos, certius adhuc tamen cognitos haberet. Nec 
perfuaderi poffum, quidquam illi Antonium fignificaffle, Sed ariolor 
potius ego, quid illi fuboleat. Superioribus namq; diebus, cum ille 
intellexiffer Mathiam Kretzium, muneri contionandi hic, renunciatu- 
rum, egit mecum per Iras, vt apud Canonicos pro eo intercederem, 
vt ea prouincia illi demandaretur, cupere n. (enim ).fe denuo huc redi- 
re. Egovero, qui hois (hominis) mores jam pridem exploratos ha- 
berem, non obfcure pre me tuli, quam gratus illius redditus (reditus ) 
hic futurus effet, et ob id difuafi illi, ne pergeret, munus hoc ambi- 
re, palam etiam fignificans, intercefforem me non fururum, quod 
qdem( quidem ) quam egre tuleric hinc liquet, quod ne litteram amplius ad 
me, nec in his rebus, in quibus opera illi mea maxime neceffaria fuit, {cri- 
pferit. Nec me preterit, (que illius eft humanitas et equanimitas) illum 
iam inuidia difrumpi, quod intelligar, tibi. tantam effe Cum Remo Epo 
nro, (Epiftopo noftro,) atq; cum Antonio nro, Amicitiam et familia- 
ritatem, quodgq; tanto ftudio hue ab illis fis inuicatus, nec ignorare 
poteft Xenia tibi fubinde ab illis miffa, que fane quantum illum: vrent 
(vrant) quamq; male habeant, his (hic) facile cognitum habet, qui 
sccuratius hominem nouerit, Et cum ille nullum alcerum pre manibus 
habeat, Omnem indignationem in te profundit, exiftimans te effe caus 
fam, quo minus colatur ipfe, cum alioqui nec de te, nec de ipfo An- 
tonio, nec de me ynquam (dum hic etiam degeret) candide locutus 
fic, meq; imprimis, apud comporatores fuos, Lutherane fadtionis in- 
fimulauerit frequenter, et dentibg prorfus difcerpferie, cum interim 
effet apud me conuiua frequens et plurimis maxis (maximis) meritis in- 
dies cumularetur, et cum ab amicis etiam admonitus effem, non’ tae 

meni 


XXV 


men deftiti plurima beneficia in illam congerene, ftulte mihi perfua- 
dens, hois (Aominis) maleuolenciam et peruefiratem , (peruer fitatem, ) | 
officiorum multitudine fuperare, quod quam fruftra temptauerim, de- 
trimento meo plufquam fatis furn expertus.. Krétzium tuis verbis plurm 
(plurimum) faluere iufli, is qualis Vir-fit; iam proxis Iris (proximis: 
litteris } fatis abunde tibi fignificaui. - Vir bonus et fimplex, nec indo« 
Gus, Eckio tamen et Fabro familiariflimg, is tibi Eckium propicium 
reddet, ybi voles,, Vir certe litteris et Stolattice theologic 'prorfus 
dedieus, mibietiamamicus, bine ee wt 


Optamus, fi fieri poffet, ve huc venires, bec nobis dubium.,, fi femel 
huc peruenires, te fufceptam profetionem non egre laturum. Nec 
fane eft, . quod nec Eckium, nec etiam magis potentem Bauari¢e du- 
cem verearis,; nam fi quid in hac illi vibe: ‘poffent, “jam plures hinc 
Expuliffent, nec eos hic viuere fuftinuiffent. Certo: fi hic es, eam 
fortunam et incolumitatem habicurus es’, - quam ipfe Antonius et nos 
omnes, quamuis.vix ego amplius te folicitare et inuitare non audeam, 
cum iatelligam , uam tibi hec peregrinatio grauis videatur. Nam fi 
quid finiftri i Cquac d dij auertant) hic oriretur, nollem culpam omnem 
. in me reijci,, cum ego .nihil magis ftudeam‘et optem, quam ve tibi 
optime confultum, incolumitati et Comoditati tue maxime perfpeQum 
(profpecium ) fit, quin potius velim oia (omnia) mala perpeti, quam 
vt tibi ne tantillum aduerfi i contingeret. Quare mi Erafine, quod tibi 
comodiflimum yideatur, id faurus es, Nos non magis tuo defiderio 
ardemus,. quam quod. perfpedissimum nobis videatur , te nufquam 
Commodius et tatius quam apud nos futurum, tibi fi‘fecus videatur, 
boni tamen noftrum amorem erga te confulturg es. Antonius nofter 
inffic, ‘tibi plurimas falutes afcriberem, qui item: tibi fe totum manci- 
pat et dedicat,’ Fuggerus hinc‘iterum abije cum tota familia, Luflic te 
plrm m (, plurimur) Saluete, Voluit ad te feribere, fi quid habuiffer, — 


Paumgactnerus hue oridie redijt, cui has ad te Tras Comifi , is tui 


ot ftudiofissimus. ;. Exfpeftamus R, Epum ( Epiftopum) noftrum proxis 
D (proxi. 


XXVI 


(proximis) diebus, Licet fint qui Venturam non eredam, (credant,) 
guum hij bellici tumuleus, eullom inter ‘Sueuos fedus contrahi 
sinant. — ~ 
Reliquum e (eft) vt Valea, Er fi quid noui i hebuetis; (habes autem 
plerumq; Ex orbe vniuerfo) fac rogo nos partipes. (participes..) maxie 
fignifices Velim, quorfum cantas turbas euafuras exiftimes. Chriftus 
te nobis sata eae Vale, Data 22. Maij Anno Salut. 1 534 —)> 
* "Tous qdqd e Cholerg (Additum Signum.): 
Do€@tissimo atq; Integerrimo D. Erafmo Roterodamo — 


Te ». tur ! detur) ~ nny i 
“Febuigt 


- Epiftolam: alteram feripfit cuouervs d. 25, Maii 1534- 
(v. Index h. a.n..6,) in qua notentur iudicia de Luthero acerba, 
et iterata Erafmi in eum concitatio, etc. 


Ss. Pp OD. 
Pridie quam has ad te darem, denunciauerat mihi Ioannes Paum- 


gartnerus, habere fe nuncium, qui in poftriduum, ad fe reéta plicifce- 
retur, fi quid fcribere tibi vellem, licere.. Ego plurimam: gauifus, 
quod tandem ad re na@us effem nuncium, has ‘adiun@tas Tras ad te 
exaraui, Verum antequam nofter hine abirer, faperuenie prefencium 
lator, qui mihi abs te fafciculum: Irarum attulit, Erant Tre ad Be. Cars 
dinalem tridentinum , ad Paumgartinerum, et ad Georgium Herman, 
quas omnes reddendas continuo deftinaui, nadtiis oportune nuntiam 
ad Tridentinum, Paumgartnero fuas i item reddid, qui « et fi ne dubid 
tibi pnti nuncio refpondet. 


Purgationem tuam legi libenter, et ea gavifus fum, fecifti vitro q = 
(quod ) ego te’, -adiunda, hac ‘Epla, pluribg fum adhortatus.. | ‘Sed 
hominem mitius, quam illias is perulancia merebatur, -tradatti, Vellemt 
ftilum magis accuiffes. — Impmis ( Imprimis ) mihi in hac tua purgatio- 
née difplicuic, quod fcribis, te Lutherum nunquam defijffe, amore 
plequi. (profequi.) oe fieri poteft, ye Lucherum ames, a quo.tot 

atroci- 


XXVII 


atrocibus crimibus (criminibus) ‘es ‘accufatus , totq; infignibg con- 
tumelijs affectus? Preterea hominem’, tot cenfuris, fulminibus a 
Pontifice et Cefare percuflum, <oibg (omnibus) furijs deuotum, qui 
vnguam quidquam in Vita fcripfit, nifi quod impotentiby et furiofis 
conuicijs, portentofisg; mendacijs, et feditiofissis (/editio/ifimis) vo- 
ciferationibg fit refertum, age mi Erafme, talem hominem, imo pe- 
ftem maximam, amare nunquam defijti? Dices, Chriftiani hois effe, 
amare qui ederunt nos, id recte\Vix mihi poflum: pfuadere, vt coga- 
ris amare talem, qualis eft Lutherg. | Sed non odille fortaflis 
equum foret, amare illum non iubet te Chriftus, quum nequitia, 
temeritas, et pertinax in malo aius (animus) Illius, nullum prorfus 
amorem mereatur, aut'boni alicuig Viri besiuolercia dignus fit. - Quis 
hune'diligeter, .qui te, nullo vnquam lefus vel minimo verbo, tantis 
pfeindie conuicijs, rot contumelijs afficic, tor falfa’ obie@at crimia? 
(crimina?) Nihil eft quod in pofterum de debilitate:ftomachi tui con- 
queraris, nimis valido es ftomacho, qui tam infignes contumelias torq; 
iniurias tam facile potes digerere. Ego tam Chriftianus non fum, 
Superas me Longe, tua hac paciencia, — : 

Ceéterum quod petis intelligere, quo in ftatu fintres noftre hic, Scias 
nos magis hic herere, quam manere, nec mihi adhuc conftat, quam 
diu manfori fimus, quum id in voluntate gftirutum fit hominum feditio- 
fissimorum, et inimicorum nror. ( noftrorum. ) Res poft proximam iNam 
feditionem paululum quictiores fuere, cum interim de difputatione 
fuerit traQarum. Petiere fane Euangelici ifti, noftris contionato- 
ribg filencium imponendum, quod fi optineri (obtineri) non poffic, 
vt faleim cogerentur reddere rationem doétring et fidei fue. Deniq; poft 
varias altercationes eo deuentum eft, vt judice Epifcopo nro difputare- 
tur, et coram eo ambarum partium affestiones difeuterentur. quod illé 
gdem (quidem ) receperunt, afferentes fe Epum orm ( Epiftopum no- 
firum) facile pati pofle judicem, modo ne tamquam ordinarius ‘pfide- 
ret, (praefideret, ) sed tamquam Vir’ bonus et Princeps Chriftianus. 
ey adhuc cgpta non eft, Noftri contionatores pecierunt articulos, fup 


_- Da a (fuper ) 


Vom oh aee 8 ne 


XXVIII 


(/uper) quibus difputandum feret, fibi preponi, vt fcirent, qua de 
res (rz) illi dubitarent aut querere vellent, Sed adhuc nihil refponfum 
eft, Exiftimo hos tantos belli morus, fortaflis alia confilia parituros. 
Dux Wirtemberge, cum fuo Lantgrauio Haffie, fortaflis faciet, ve 
alia Cogitcemus, Omnium animi fufpenfi funt, nemo fatis ne cogitare 
quidem poteft, quid tandem futurum fit, aut quo hee feditiones fint 
procefflure, Lantgrawig indies magis Copias auget, et noaum deles 
Gum facere dicitur, Diues et locuples aure Gallico, Bauari deniq; 
huius fabule aores effe dicuntur, quibus proxis hifce diebus Rex 
Gallorum trecenta milia. Ducastorum deftinaffe conftans eit fama, Rex 
(Ferdinandus) ab oibg defertus, nifi Cefaris foueacur auxilio, explos 
detur. Indigus erat nunc ad hunc.diem Suevorum conuentus, Sed 
adhuc nemo venit., nee quenquam venturum puto, Hoc aurum 
Gallicum Germanos perder, omnia in odium Celaris ac maxie Regis 
Ferdinandi comenta effe videntur, -Ceteri autem Imperij proceres 
finuatis aflident manibus, fpe@atores fe exhibent, interin (interim) illi 
duo fuum, imo Gallorum agunt negocium, Donec Cefay rebus de~ 
folatis fubuenerit, (fi tamen.aliqa (aliquando) fubuenise yolet) de res 
bus nris aQum erit, Video orituram ingentem tempel}acem, que tor 
tam germaniam depopulabitur et conterer, — 

P.umgartnerus aliquot diebus fuit abfens , Fuggerus autem prefens 
Augufte pluriby menfiby, nunc demum pridie afcenfionis cum. fémi+ 
lia hinc Emigranit ad oppidum fuum et Cafteila Weifenhorem,;; creda 
ilum memorem vetreris iniucig. | Penfilem Chriftum hoc Anno. onl 
Gare noluiffe. 

De famulo tuo, quem fas veniffe ad nos vistas fcias aylins 
venifle, nec mihi conftat, quem famulum intelligas. .Scias' auremy 


tuorum neminem ( poft illum.puerum) huc veniffe. Si quis venerit, 
latere me non potterit, —~ 


’ 


Proxis tuis iris vifus es conqueri, te nimis liberaliter Mufcatis Nu- 
cibg vfum effe, quibg jam earere te oporteat. . Mitro igitur hog 
eodem ad te nuntio libras aliquot (in, margine jegitur: 4. libras,). nus 
eam myfcatarum, quas ab Fuggero accepi. ne me emille putes, mi- 

fiffem 


XXIX 


fiffem maiorem copiam, Sed vife fant ming recentes, Et in dies re- 
centiores ex Lufirania exfpefabanrur, que;cum vetierint, fi recens 
tes: s fuerine s mittam plures ,- nam Fuggerus Comifi ity, vt rollerem tuo 
Noie qdqd (nomine, quidquid) vellem, aut tibi gratum effe intelligerem, — 

Perlatum Eft huc ad nos, in Brabantia et lnferiori Germania plu- 
res Virgines magne fanctimonie, ‘prophetico fpirieu pollentés Vivere 
fub voto Caftitatis, nuilis monachorum religionibus mancipatas, fed 
fab patentum turela priuatis ¢dibus fanctiflimam vitam agere , etiam 
miraculis clarere, tanta autem referuntur de illis, vr fidem fere fupe- 
rent, licet non dubirem, Deum vbiq; fuos habere fantos, volui- ta- 
rién de‘hijs te admonere, «vt fi gq certi- 5 wie Yeguey habeas} 
nobis velis fignificaré.) —' Ly nig 

- eRogo quum primum Nuncium nadus sincatint , jeferibas ve 
fciam, an Nuces.mufcate reddite fint vel ne = 

Purgetionem tuam hodie Epo nro Chriftophoro_ tranfmih, “Spe 
rabam eum hic Ad-Sueuorum conuentum, cui noie Cefaris ‘phidere 
Cpraefidere) folitus-eft,, Vencurum. S¢d Veaturuin hor puto, -quom 
adhuc nihil illi fic Comiffam. Quis-rerum. ftarus , non folum hic sg 
Cfed) i in tota Germania, futury fir, ne Cogitare quidem poffum. 
~~ Non puto Lutherum quietum fucuram, hae tua refponfione magis 
irritabitur, quam placabirun Preftabit quod pollicicus eft, ve orbi 
de te judicium relinquar, quod fi huic tue purgationi refponderir, aut 
amplius fimili peculantid-in té debachetur J Roga vr st tu ftilum accu- 
as, vtaliqn (aliquando ) intelligat te Virum efle, nifi malis apud Me- 
Janthonem caulam dipeari, (deprecari,) ne qd (quid) in te moliatur 
Lutherus, quod te feciffe emuli tui ianctant (iaffant) et Calumniantur, 
Ne(cis quid hic fpermologi iaftent. 

Reliquum eft vt Valeas, et quum ‘pmum poffis Velis refcribere, vt 
feiam quam valeas et gd rerum agas. De me tibi oia polliceri pores, 
Vale. Chriftus te Incolumem Seruet. Data25. maij 1534 — 

agnofcis Tuum Choler. ( Additum Signum.) 


D 3 Sed 


XXX. . 

Sed indicendus. eft Vobis, Ciues Optimi, Dies Natalis.- , 
Seruatoris ac Domini noftri.resv cHRIs‘T1 pié agendus et 
celebrandus. Cuius rei cauffa proximo die XXV. Menfis De- 
cembris, Hora XII. in Aede Academica, inter Sacra Euchari- 
ftica, Orationem anniuerfariam habebit Vir Praeclariffimus, 
M. ¢HEOPHILVS IMMANVEL DINNDOREIYS, Biblio- 
thecae Paullinae Cuftos, demonftraturus, Seruatoris O, M, na- 
tivitatem de certa hominum dignitate integre nos iudicare do- 
cere, _Ad quam Orationem audiendam, vt frequentes conflua- 
tis , CELSISSIMI PRINCIPES, ILLYSTRISSIMI co- 
MITES, VTRIVSQVE REIPVBLICAE PATRES ac PRO- 
CERES GRAVISSIMI, COMMILITONES , GENERO- 
SISSIMI, NOBILISSIMI, CARISSIMI, omni, qua par 
eft, obferuantia et humanitate rogamus. P. P. Domin. IV. Ad- 
vent. A. R.S, ciolocenxxxiv. 








LIPSIAE,: 


EX OFFICINA KLAVEBARTHIA. 


RE C TOR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PASCHALIA 


A. D. XXVIL M. MARTII A. R. S. MDCCLXXXY. | 
IN AEDE PAVLINA 
PIE ET RELIGIOSE 
| CELEBRANDA 


INDICIT. 





spicrLEGiv™M IIL. 
Autographorum , illuftrantium rationem, quae interce[fit 
Erafino Roterodamo cum aulis et hominibus acui fui praect- 

puis omnique republica. 


Aa PS Pargche f; 


‘ 
bf * - 
- 
- . . - ; 
- s 
- 
- / . 
ra bed s ° ‘ * . . - AL 5 
Bie a 7 . s = .- e e - - * 
1 
’ - ‘ - ~ 4 
i. -x ; 
ra . * 
* s ‘ 
ff ro t ° , e- -~4 ‘ 
* ‘ 
= os ’ ’ . . . . 
fa. “ . ‘ 
- . 


vo, er er ; : 
. é e 
.% 
e . ' oo. r “ 
/ . +s a +. . « . L - 
7 4 PY . é . r 
. : Ps a“ 
‘ 
hd . * 
sd e ; a < 
bd * 
a ! 
' 
: 
* ye ~ we _ = 
‘ “ ~“ Digitized by y Google 


~ 


J 


aa IOANNIS CHOLERI, 
Praepofiti Curienfis, Epiftolae tres reliquae, A. 1534. 
ad Erafmum datae, ex Autogr. 


i n epiftola, Natali die D. Toannis Bapriftae {cripta, (d. 24. 
Tunit, v. Index A. 1534. n. 8.) et vna cum duabus fuperio- 
vibus (v. Spicil. 11.) ad Era/mum mifla, notencur praecipue, 
quae dicitcHoLeRrvs dePhilippo, Haffiae Landgrauio, et Fer- 
dinando I, Romanorum Rege; de ftatu ciuitatis Auguftae Vindel., 
cum acerbo de Euangelicis iudicio; de Purgatione Erafini, cone 
tra Lutherum edita, et de Lutheri Epiftola, Romam et in Hifpa- 
niam ad aulam Pontificis et Caefaris mifla. Praeterea notatu 
digna videtur noua Fra/ini in Lutherum concitatio, et Melan- 
chibouis mentio, etc | 
Ss. P. Dz. 

Dum oportunum ad te nuncium ex{pedo, duo jam menfes Elapfi 
fant, idq; ex adiundis Iris (litteris) meis cognofcere ps. (potes.) 
Paumgartnerus preterea, dum Indies mihi pollicetur fe proprium ad 
Friburgum nuncium mifsurum, jam menfem me integrum la@auit, g 
(quod ) nifi feciffet, Ego proprium nuncium ad te deftinaffem, ne lris 
meis tanto tempore careres, exiftimarefq; me tui plus (pror/ius) obli- 
tum, Sed feliciver cefsit, quod hic abs te tabellarius advenerit, vt ha- 
beam per quem tuis Iris Refpondeam nuncium oportunum. Ceterum 
mi Erafme,. quantum de te fuerim solicitus hifce bellicis tumultibg, 
dici non pt. (poteft.) Nam cenftans fama ad nos peruenerat, Vrbem 
iftic Veftram, armatis et tumultu bellico effe refertam, Periculum 
ee, (effe,) ne quid illic Hafsie Princeps moliretur. Nam te latere non 


| puto, quid ille contraFerdinandum Regem Pro Vdalrico Duce Wirtem- 


A2. bene 


lV 
bergen egerit, et ea que adhuc aéturus fit longe maiora, nifi Rex 
continuo Ducatui Wirtembergenfi ceflerit et fponte renunciauit, (re- 
_nunciauerit ,) Cautionemq; infuper pftiterit, (praefliterit ,) fe vitum 
non iri quid per eum pro Duce Witrembergenfi adum geftumg; fit, 
hee v. (hae enim) Pacis conditiones efle dicuntur, Quas an Rex acce- 
, pturus fit adhuc in incerto eft, nec tamen fatis liquet, qua ratione eas 
refutare valeat, licet iniquiff imas, (vt plerifg; viderur,) nam aduer 
fantis tamq; validis copijs muniti effe dicuatur,; vt facile totam er- 
maniam Cogere ec (ubiugare poflint, Ec ante quam Rex ad. Bellum pa- 
rare fe valeat, Priufquam poflir exercitum confcribere , illi tam Vali- 
do Exercitu omnem Regis ditionem in Poteftatem redigant. Sunt 
hic aliquot Principes,, inter quos k™9 Cardinalis Saltzburgen, Ludo- 
uicg Dux Bauarie, et Otto Henricus Palatinus, Hi) (24) vna cum Epi 
fcopo nro (nofiro *) componende pacis fe interpofuere, Audio effe 
etiam Brage apud Regem Ducem Gergium Saxonie, et loanem Fre- 
dericum EleQorem, qui Regi Suadent, ne Priuatam caufam , ‘Publicé 
tranquillitati anteponat, Vereor ne fiRex rantorum Principum fatal 
bria confilia fpreuerit, ne fuis maximam perniciem, fibi vero ingens 
fame reiq; detrimentum ftruat. Quod fi Rex ad Pacis conditiones 
defcenderet, Sperarem omnia fine dubio cranquilla fore, nec amplius 
obftaret, quin continuo Nouum fedus (foedus ) inter Sueuie Princi- 
pes oficmaretur, ( confirmaretur, ) tandemq; optatiflima quies contin- 
geret Germanie. Quid autem fururum fit, breui videbimus, deus 
faxit, ve Pacem potius malit quam bellum Rex, — 

Hiabes Publica, jam accipe priuata. Fuggerus nofter ve proximis 
Iris tibi significaneram, ad oppidulum suum Weifenhorem cum yni- 
werfa familia concefferat, Pridie hue Redije, Exiftimans fe in Patria 
tutiorem fore, quam Priuatis oppidis fuis, quamuis nec hic adeo tuta 
fint ois » (omnia, ) nec is adeo vib (omnibus ) acceptus vel in Patria 
habeatur, Omnia fant Perfidia et {celeriby refertiffima. Fa@iones 


P . ar oe ae "denigs 
) Chsiftophoro a Stadion, Epifeopo Auguftano. 


Vv 


deniq; ifte prorfus wniverfa confindunt, nec qdquam boni honeftine 
ofiittere (confiftere) pasiintur, cun@aconcurhanr, et peflundant. 
Ceveruny Paumgartnerus: prodentiflimus, ita fe gerit, vt in neutram 
partem declinet, Gb id minus invilus,| et odie minus obnoxig, quam- 
uis nemo-ab his hominibus bene audiat, qui faQionibus illoram nomen 
non dederit; neceffe eft fit Impius et. plane diris oibg (omnibus) deuota 
hoflia, qui illorum :dogmatibg non fabfcripferic. id quam verum fir, 
tu Ipfe tuoinon paruo malo quotidie expericris, .malim millies fub 
gquouis Scytha Tartare vel Thrurca me Viuere ,. quam fub Tyrannide 
iftorum, vbi ipfi femel regnare ceperint, quod fere-hic nobis Auguft¢ 
contigit. Sed ita feci folet , queren at —— palpitat fine 
Capite. IP yts a8 
Quantum ad Purgationem- tam n pertinet,. adinnGis i ¢ litteris *) in- 
telliges, quid mihi videatur, ignorare ramen.te nolim, eam. hie Au- 
gufte pridie quoq; excuflam efie, nam quum tu fuperioribg diebus 
¢am mihi deftinaffes, continuo ad R. Epum atm, (Epiftopum nofirum,,)- 
antequam ‘eum huc venturum pntarem,, deltinaueram, quam rediens 
huc:mihi reddidit , eam.demuin quum aliquibg amicis comunicaflem, 
quod in rem tuam fore cenferem, ve ad multorum manus, pueniret, 
quidany tui ftudiofissittias eam rypis excudendam tradidit, nefcio fane 
an twhoc etga' te ftudiuns probaturus.fis, hoc tamen tibi affirmo, hoc 
(non )\ nifi'magno erga.te ftudio faQum, quod fane ego imprebare 
non potui, ‘neé'n/ (enim). video quur’tibi hoc'fafium difplicere pos+ 
fit, -nifi Frobenio inde aliquid degedat, quod tamen.in. sara re-fieri 
pofse Vix mihi pfuadeo. (perfuadeo.) 
Mifi hanc:tuam:Purgationem ad Feisem Bonet Rupitio comuni ami- 
¢o, miferam>privs Epiftolam. Lutheri ,; vt Romignenfes tandem vide- 
rent, quani tielle tii, tonueniret cum Lutherd, seam: Eplam (Epiffolam) 
vidit et:-Pontifex opéra meorum amicorum , mifsa eft deni; in Hilpa- 
niam ex Vibe ad maiius Dodiss, Dostoris Mathie Held Cancellarij Ce- 
A.g  fariss 
+ ¥) di25, Maii 1534. fcriptis. Vid. Spicil. IL 


‘YI 


faris, nec dubito quinetCefar eam fit vifurus et tota‘illius anla,* Nutic 
autem bina exemplaria tug purgationis mifiRomam, vt fi libeat alte» 
rum in Hifpaniam emandare poffint. Hortantur me omnes amici, vt 
tibi cotis viribg perfuadeam, fi Lutherus denuo aliquid otra (contra) 
te moliatur, ne homini parcere-velis, sz (fed) proprijs illum fuis. co- 
— loribg depingere, Nam hoe mihi perfuafissimum eft, nifi interceffe- 
rit Melanchthon, illum-minime quieturum, .quum vt-audio alijs quog$ 
priuatis eplis (epi/tolis ) pollicitus fit, se de te judicium fuum prolaru« 
rum. quod @ fecerit, cura ve is intelligat, tibi quog; calamum et 
linguam efle. —— 

Quod de pfido(perfido yi illo tuo Nebulone mihi feripfitti, mihi fie mo- 
leftissimum. Veriflimum eg (eff, quod ) ait Vergilig, Nufquam fidem tu: 
tain effe, nihil eqdem (equidem’) animum meumita excruciat, vehec pet- 
uerfahominum ingenia,que ad infaniam me nonnunquam adigunt, maxie 
(maxime) quoties pro benefactis et meritis, malorummefsis mihi redditur. 
Verum in his malis, aius equus, opt™ (animus aegéus optimum) eft 
condimentum, nihilq; magis expedit, quam: Cogitare, nos:ad hoc na- 
tos, vt feramus et patiamur indigna ora Ego iam occalui; ad 
hec mala — ‘. 
_ Mitto jam demum has Nuces Mirifticas, quas ante tres menfes mitte- 
re deftinaueram, fi oceurrifigr fidus nuncius, quefo mi Erafme, id, 
qualecumg; eft, boni cenfulas, hij (Ai) bellici tumultus in ¢anfa mn 
vt oia (omnia) fine latrocinijs referta, nec via.ylla tata fir. | 

Poftremo te oro, vt quoties occurret cui redte cuas Tras (litteras ) 
comittere poflis, fcribas frequenter, Ego fane illuc pficifeentem (pro- 
ficifcentem) neminem ptermitcam (practermittam’, ) cui meas:non co- 
mittam. Et fac me Certiorem, quid Contionator Tuus agar, quans 
do in lucem prodituras fit, Ev quid {ub incade habeat, (hnbeas,) neqs 
n, (enim) me latet, te feriatum effe non poffe. Cura deniq; Vt valear, 
(valeas,) Chriftus te nobis conferuer ppetuo, - Data Natali Die Diui 


Joannis Baptifte M.D.XXXHIL — . 
LE ec ara ae .  h ‘,¢. Habes 





Vil 


Habes p (pro) vna Epla (Epifola) tres plixas (profixar, ) et vt pe~ 
cieras, referentes wey] meg) mdyJuy, nec eq (eff quod) me pigricie 


(pigritiae) accufes. 


sanoleis Cholerum Tuum 
(Aiditum Signum. ) 

Doétifsimo S, Theologi¢ Profeffori D. Erafmo ...damo Amico 
»»Qiffime atq; ..ifimo: — 

Friburgi 

Epiftola, Natali die §. Tacobi Apoftoli data, (d. 25. Tul. 
1524. v. Index h. a. n, 10.) in primis memorabilis eft, .vbi lo- 
quitur CHOLERVS de metu fuo, priores propter litteras, ne 
huncius incideret in manus Euangelicorum 3 de Thoma Moro, 
Angliae Cancellario, et Henrico VITE. Rege;.de rerum facie 
Augufie Vindelicorum, de Haerericis et Catholicis ibi degenti- 
bus, de Epifcopi Auguftani Chriftophori Stadionis fententia, de 
fe ipfo fuoque confilio. Caeterum haec epiftola continet fudisia 
de Euangelicis acerbiffiima. 

S$ F D. 

Grauiter tuli, et mihi plurimum fam indignatus, quod proxima 
nuntio fidem habuerim,, quodq; ei meas ad te Iras (litteras ) comifis- 
fem, ‘et ptopemodum defperaueram eas vnquam ad ce peruenturass 
nam is cerre monachus alicubi elapfus effe videbatur, Verebar idcirco,, 
ne fi ire ( fitterde ) inrercepte ad Euangelicorum Manus Argentorati. 
peruenifsent, nobis frsudi foret, quum multa inculcauerim liberig, 
que nollem publicari. Sed opinione melius res ceflit, ve non folum 
Ine, (litterae,) sed et nuces quog; (qu¢ me maxime Solicitum habue- 
rant) tibit per eum reduite fuerint. 
Quod autem Iris meis-refpondere nequiueris, mirum immodum (in 
modum )} doleo, magis vero me excruciat,; quod verus morby te repe- 
cierit, miferet’me‘tui, quod tanta tamq; indigna totq; cruciatus fer-, 
re cogaris ,-Sed {pero fauente Chrifto. breui te priftinam fanicatem re- 


cuperaturum, Interim ¢quo aio (animo,) ferendum eft, quidgd Deus 
. et 


Vill 


et Natura nobis iniunxerit. Ite fane rontinquam me ‘ipfum, quia 
egroto, folari me foleo, Perfuafus quod tollerandis his malis, vireus 
quogq; Tollerancig ( Zi/erantiae) roboratur, quum afflitio, pacienciany 
pariat, Paciericia probationem, Probatio aucem fpem, que nunquam 
fallit nos aut deftituir. Werum quid Sus Minerue ego hec (1 hact ) tibi 
comemoro? Vnum certe me gfolacur,- (tonfolatur , ) quod non plus 
oneris Chriftus tibi imponet quam ferre poflis, Et facter, ve hec sem? 
ptasio (tentatio) tibi ceffura fic in gloriam regni_¢terni. et pro fua Mife- 
ricordia pitabie, ( praeflabit,) ye Sanus $ et Incolumis, breui Amicis 
omnibg fis fatiffacurus. 


Quantum vero ad iras (litteras_) tuas Priores et Nouiffimas pertiner, 
Rem om (omnium) accerbiffimam et lu@tuofam mihi denunciarunt, Mo- 
rum f. (fcilicet_) mum, tam miferam et Crudelem fortune fortem fu- 
ftinere, hec (Aaec) nimis vera iam pridem Negociatores, hie. nri ( no= 
firi ) nunciarunt, sed mihi non credita. erant n, (enim ) fere eadem, 
que ex tuis Iris (litteris) accipio. Certe malorum om 4 omnium ) cae, 
fa funt Mulieres. Infelix Morus ree cum Seneca dicere poteft, Quid 
me fortuna potens, fallaci mihi Blandica Vuleti ; forte conrentum mea, 
Alte exculifti, grauius vt ruerem, edita receptus arce, rel,’ Nefcio 
certe, quomodo natura comparatum fic, vt raro iniqua Sors, maxis 
(maximis) virtutibg parcat, atq; vet quifq; vir eft optimus et innocens 
tiflimus, ita maxie ( maxime) obnoxius fit odio Tyrannorum, Primi 
funt boni, in quos impia graffandi libido et Seuicia fibi locum vendi- 
cat, Veniet tamen tempus, qndo (quando )-bonorum innocencia » et: 
malorum impietas fua habitura fine premia, Nec interim deerunt Mo- 
ro toto orbe, pclara (praeclara) Ingenia, quorum teftimonio Innow- 
cencia eig et Regis Crudelitas palam fier, et pofteritati comendabitur. 
Doleo nihilominus Regis (alioqui multis virtubg (virtutibus) clari) vi-, 
cem, qui vnius Muliercule caufa, tam male. fibi et vnimerfo Regno, 
confolit,; Verum quid non potett: ‘Blandus: et Cecus Amor? Vincig, 
— Dira es we 

Sed 


IX 


Sed ego Alienam Calamitatem deploro etproprie fers fum oblicis. 
Nam quibg hic nos ja&emur tempeftatibg , gbusq; (quibusque) fimus . 
obruti periculis, vix queo defcribere. nullo vnquam tempore maiori 
difcrimine verfati famus,. Nihil fupereft nifi ve proximo quog® (quo- 
guo) die hinc effugiamus,.fi modo licebit effugere. Senatus Augu- 
ftanus ab Hereticis Perfuafus Primam, oiby (omnibus ) catolicis hic con- 
tionaroribg Silencium Predicandi vbi (verbi) Dei impofuit, idq; Pri- 
die quam has ad teDarem. Secundo in oibg ecclijs (omnibus eccle fis ) 
et Sacellis, que ad illorum ditionem pertinere vifa fant, Miflacum 
celebrationem fuftulerunt et in nvofterijs (mona feriis) Fratrum Mendi- 
cancium , campanarum quoq; pulfum. Idem fecerunt in monafterijs 
Virginum, quibus egrediendi facultatem obrulerunt, quecung; Ve- 
lint ad eorum contiones pergere, Concefla quoq; nubendi faculcate, 
Collegijs adhuc conceffa eft faculeas Sacrificandi et tanendi Horas (ve 
vocant) Canonicas, In quorum tamen Bafilicis eas Aras, quas Layco- 
rum Sumpru ttru@as contendunr, clauferunt, vt Sacrificari in eis non 
poflic, Homines preter modum anxie Religiofi; Non tamen longe 
abefle puto, vr tet Tora vrbe, Miffas et cerera Sacra abrogent, Sen- 
tencia R. Epi nri ri (Epifcopi nofiri) Chriftophori, conftanter perdurat, 
vt vniuerfus eccliafticus ( eeclefiafticus) ordo continuo hinc emigrare 
debeat, cui te fubfcriprurum, non exiftimo, qui feceflum femper im- . 
probare mihi vifus fis. Stat tamen fere om (omnium) immota mens 
fecedendi, Interim Sacras et Priuatas edes fationiby Seuientiby diri- 
piendas relinquemus, nec puto vnquam futurum, vt denue huc reuer- _ 
tamur. Et q (quod) mihi Viderur grauig, nondum fatis conftat, quo 
confugiamus. et fi qui funt qui nos recipiant, adhuc tamen fumg in-, 
certi, quam diu fimus apud eos permanfuri, quum periculum fic, ne 
et illi mutent mentem et religionem, ve et inde cogamur effugcre. 
Mifera certe om arm e (omnium nofirum eft) Conditio, quando nul- 
libi ftabulum fit confidertcie, nec vilum profagium, nec ‘phidij (prae- 


rs ) alicuius fpes, Ege cepi Sarcinulas Cemponere, plurima rk 
B carifli- 


x 
‘ 


eariffima mihi fant ‘relinquenda, Sed ‘nil eque me excruciat, quam 
quod hanc florentiflimam Patriam meam, nefandiflimorum et perditif- 
fimorum mortalium Libidini, perdendam et deripiendam relinquam, 
Nequeo fatis deplorare infelicifimam mulorg (multorum) bonorum 
Virorum fortem. Sed ftultum eft dolere yni, quod {pectat ad vni- 
werfos. nihil fupereft, nifi ve Oia (omnia) Deo Comitramg, qui dubio 
peul (procul) iuftus eft ,et hec nobis flagella, non nifi merentibg rete” 
irrogat, remiffurus iram, Si nos {celera nra (noftra) dignis lachrimis 
deplorauerimg, Et ad meliorem vitam.nos conuertemus. — | 
Ego te oro, vt in pofterum tuas ad me Tras, (litteras.) doo loanni 
Baumgartnero deftines, is etfi impienciarum pns (imprae/entiarum prae- 
fens) hic non fit vel etiam in poflerum futurus effe non poflit, Sem- 
per tamen fuos homines hic detinebit, qui aduentes Tras, (aduenien- 
tes litteras,) quibg fpe@ant, facile poterunt deftinare. Nam 
quandiu hic fim pmanfurus (permanfurus,) mihi non conftat. Idcir- 
co mihi rem feceris gratiffimam, fi ad nos, quam primum fieri poffit, 
refcripferis. eft mihi in propinquo loco Sacerdotiuni, ¢o0 res meas 
pmittam, (praemittam,) yt quoties neceflitas incubuerit, fubfequi 
poflim. 

Mitto tibi fafcilum rare (fafciculum litterarum ) ab Anfelmo bitte: 
is tibi mittit vetuftos tres autores nuper excuffos in Italia, et D, Antonio 
Fuggero dedicatas. Sed vt audio, iterum nunc hic Augufte excu- 
duntur, id ego ideo f{cribo, ne Frobenig, fi vellet impmere, (impri- 
mere,) Operam Ludat. 

Nil eft quod Paumgértnero ppter (‘propter) Nuces Mufcatas tuo noie — 
gras (nomine gratias) agam, nam eas tibi ipfe non mifit, — 

Opto te Poftremo perpetuo Incolumem. Deus faxit, vt te breui in- 
telligam Conualuiffe, Nos qugcung; Sors tenuerit, tui famg futuri 
" ppetuo. (pérpetuo.) Vale. Chriftus te nobis et Eccle (Etclefae) fag 
Conferuet. “Data Natali Die S. lacobi apli 1534 — 

agnofcis Tuum (Signum Choleri additum. ae 





XI 


In litteris, d. 10. Dec. 1534. Aug. Vindel. datis, (v. Index 
h. a. 0.15.) notentur praefertim cHOLERI narrationes et ius 
dicia de Martine Bucero eiusque concionibus Auguftae Vindel. 
habitis, de Zuinghianis dolo vtentibus, de Francifcs I. Galliae 
Regis in Lutheranos crudelitate, de nouis rebus ex Vrbe Re- 
ma, et Paulo III. Pontifice nouo, de Caroli V. Caefaris con- 
a. de Gallorum wn fie contra Kra/mi fententiam, etc. 

Poa Ss. P. D. 

“Nihil, gtatius hoc temporis nobis s contingere potuit, quam g 
(quod) hic nuntius tuas- nobis exhibuit iras. Eramus fane de te non | 
parum Soliciti, pridie n. (enim ) quam huc perneniret quum apud me effee 
Ioanes Paumgartner, nihil potius habuit, quam ve me interrogaret, 
quid boni abs re haberem, an ne {cirem quam rede valeres, forent ne 
ia (omnia) circum te Salua, fubdubitare n. (enim) fe aiebat, ne quid 
tibi, quod nollet aceidifser, afferebac deniq; fe D.Zafio Comififfe pec 
Iras, (Jitteras,) vt de rebus tuis et valitudine fe faceret Certiorem. 
Verum hic nyatius peroportune fuo aduentu omnem nobis excufsit 
folicirudinem, gratiffimum igitur fuir intelligere, Saluum te et Inco- 
lumem. effe, nos quoq; Diuina clementia recte valemus. Deus faxit 
vt id fuse diuturnum, Nihil n. (enim) in hac vita miferi9 duco, quam. 
valitudinem aduerfam, nec quidquam Beatius quam vires ingenuas et 
Salubre corpus, id quam verum fit, nonerunt. qui aliqn (aliquando) 

fecere, periculum — 
Buzerus apud nos pluribus aie or Foe €t pages contionatus | 
eft ad populum, Et vt audio, Contiones fuas ab initio miro artificio’ 
remperauit, Et ita fe geffit, vt auditores facile deprehendere non potu- 
erint, quorfam in fine effet eruprurus. Tra@auit primo Caput XHL 
Pauli ad Romanos, de Magiftratibus, et cum hoe diu voluifset, con- 
clufis randem, id quod fciebat .a fuis maxime exfpe@ari, nempe ad 
magiftratus pertinere eosg; fub graui delios (deliffo) reneri, Mifsas 
(et yt yoeat) yniuerfas Sacrificulorum abominationes, et illam Imagi- 
Ba num 


a 


Xi 2 


num Idolatriam (Idololatriam) aufferre atq} extetminare. Tradauic 
deniq; vitimis Contionibus materidm illam de. Euchariftia , in ‘qua ab 
initio proteftatus eft, fublatam effe omnem controverfiam inter fratres 

' fuos de hac re ortam, et jam inter omnes contenire, aliud quam fo. 

_ lum fignum fub fpecie panis et vinj contineri. Sed plerigs vapeur 
quibus alioqui aures acri acceto (aceto) loti,’ intelligete fatis non qui- 
uerunt, quid randem voluerit aut ftatuerit ibi contineri, adéo fub: dens. 
tibus verba cudunt, ve’clare non eauncient quid fentianr, et fi id ta- 
men prorfus latere ‘non poflir. Eft certe q (quod) tu’ {cribis,” conan- 
tur mundo pfuadere!, (perfuadere,) in hoc fe'nihil ab Luthero diffea-! 
tire, quum tamen nihil magis efficiant, quam quod impudentiffimami 
prodantImpofturam, Et ve folene in {ratia pueri, funiculis ladubt; foo! 
ris vel intus, ve id efficiant ,; quod aio (animo).illorum'maxie (maxi? 
me) placeat et conducat. Quum longe interim aliud re ipfa agant,’ 
quam verbis. p (prae) fe ferant. Nam quum obfevrim ‘ion ‘fit, Sa." 
xonum duces cum Rege Ferdinando i@hoc.conuenifse, -vt Sacra! 
tarij et Anabaptifte nufquam tollerari debeant, animaduertunt féfe deff.’ 
gnari, -et-ab latere nudari prefidio. Quoigitur firmiores. fitir,; dane’ 
Operam, quantum poteft, ve aliquo glutino fe Lutheranis conivsgénr, 
 Ex-aflimulant fe prorfusnallare ab illis:diffentire, Et huig rei Caufa, Bud” 
zero a Sodalibg demandatum eft negocium hoc, vt per omnes fag” 
farine Citirates er logaidifcurrat ,. hoc'mutuum fedus (foedus ann 
tier, quod et ille (que eius eft induttria) miro fuco firefue-exequitur?' 


pridie, hiac aapigxetos ements inianGamn peieciam (prouinciam }" 
executur9. . 


Audio Gallorum Regem, ed. Exftirpandum Lutheranifmum per vnivers” 
fum Regoum,. adieciffe avimum, , Ec.iam niira exempla iw quofdam: 
deprehenfos edidiffe, quofdam etiam viuos. ferreis Caucis.inclufes, - 
exertis linguis per pofticam partem, adhibjto igne, aflatos necaffe, 


Cruciato (crusiatu), diutino, Q ¢ Quod) an verum fic, ce ipfuim tare- 


ae | | a re 


—_—_— 


XI 


re hon debet, Sane aiunt hic nri (nofri) negociatores’ , Luteci¢ vitca 
ec. Ciues: pmarios: (primarios ) aufugi(fe. | 
Nihil eft hoc tempore, quod intelligere malim, quam -quid gets ia 
Anglia, an Rex adhuc amore noue ‘nupte.incenfus, feuiat, ferunt 
hic eum jam:animum ad alteram illius Sororem adieciffe.. Sed nihil 
eque intelligere geftio, quam Mori tui Tragediam, quam cataftro~ 
phen nade fic, quid de — quidg; de ei in vicula Sap ) con- 
ieGis a&tam fir. ‘2 ue! 3 Sa 
Si Anabaptiftatuus (de quo. mihi ferip titi jam ‘a te seit, non dubi- 
to, quin om rere, (omnium rerum 2 ) que illic aguntur, certior efse 
pofis’ Quare te roge, de rab anglicis' i = ( coisa) nobis pfcti- 
bas (perferibas) diligenter.-'"'- ’ 
Noftri Negociatores qui in Hilpenia poche) pro explorato affirs 
miant,°Céfarem adornare’ profeGionem Ad Itdliam, et jam delecdum 
Raberi p (yer) vitiuerfas Regiones , quamuis- ‘multi item fint, qui cre- 
dant; eum deleQum non ad Cefaris peregrinationem fieri, Sed ad in 
ftruendam Clafsem y quam vere proxio, (proximo) vna Cum Nouo 
Bontifice, habirarus fir,’ Duce Andrea Dorea}*‘per totum mediteta« 
neum (mediterraneum )'tiare; contra Barbaros; qui elapfa eftate non 
éxigua damna Italie: intulere 5 quod vi vtrum verius on euentus breui 
@ovetiie, st Sse sels 6 , 
Ex Vrbe Scribunt Amici, *et vsheents qui inde ‘’ nos isi; ‘Pon-+ 
tificem Paulad LIT, tots Cotiatu incudinbéte; ‘ve Chriftianos Principest 
réducat in:ednicotdiam’, Ee’ {perare etiam’ Anglie Et regém et regaum’ 
a@ ébedienoidtn’ réducere ; - ctiin fariffeQione oni (omnium) partium; 
qttod, qualratione fieri poflit, isigeniam mewm fuperat, Licet felam;: 
Miagnis dijs nilefle impofibile: (inpofibile. ! Feruht*Cefaretn tria per 
agenda prepofuiffe. (propofuiffe..) Primum ve fraliam pacificet; ve' 
confirmet labanitém Religionem’ ‘ fiue per Colicilium vel alia ratione,: 
"Fertio ve bellim gerat Conta Thercds. Quod si in Confirmanda €t) 
reftauranda Teligione,: ea renieédia anlhibebit} sth aatio Gallum'veip 
an B 3 wens otunt ygkeor 





XIV ' - 


yereor ne morbus magis incrudefcat, et tandem exeat in Tyrannidem 
intollerabilem, Id certe fururum video, fi (ve yereor) cucullis aures 


pbebie rl. (praebebit ,. rel. ) i. 


Quibus maxie (maxime) Nouicius Pontifex Paulus Propenfus futurus 


fic, Gallis vel Germanis, id’adhuc nemo deprehendit, licet tu exiftit — 


mes, non bene agere Germanos, qui nimium libenter rumores odio 
fos ferant in Gallos, Sed id meminiffe debes, Germanes non fine Cau- 


fa id facere, qui perfuafum habeant, Gallos nunquam fibi fidem das _ 


tam Setuafle, neq; — — eo eque — fide “= 
ac ifte Gallicus. 
Mirto’ hic tibi Epiftolam.a Francifco Rupilio, coi (communi :) azaico, 
eam mihi reliquit jam olim jail pigs a hine ob pettis. fufpi- 
tionem proxio emigraret... 
Miror quid iftic Agat Lekies quod elas las voquam, poftquam pre- 
xio (proximo )) hinc abijt, ad me dederit Iras, (ltteras,) video me 
illi extra numerum ee, (ef#,) idg; ideo puto, -Y (quod) videat me 
tecum amiciciam conftanter et diligenter Colere, .ideog;, cenfeat fe 
mihi irafci neceflum efse, ‘qndo (quando) ipfe tibi fortaflis parum fig 
Amicus. Verum id eft quod minimum me folicitat. licet illa fuaTa- 
citurnitas ppetua, (perpetua ) Certa fignificatio fit alienati animi, de quo, 
jllum curare finam, ad me nihil itl putabo; fcire tamen velim, 
qualém fe geratergate, = 
Fuggerus apud nos non-eft multis i iam. meniibus, edifice @ pani ante, 
biennium inceptas ¢des magnificas, abfens et extors patrie, (extor-. 
vis patria, ) putat fortafsis Indecorum, ibi effe, vbi non fit, qui fuerie,. 
mauule igitur cum iticomodo alibi viuere. _Sed nihil eque. puto illum, 
dolere, acSimultatem quandam cum amicifljs ¢ amici fismnis } quibufdam, 
hic contradam, —=-. - 
‘Spero te hac hyeme aligd (aliquid ) Li Locubrationum tuarum peeffurum, 
(proceffurum,*) Velim autem maxie (maxims) Contionatorem tuum, 
quem vniuerfi magno defiderio si ata Rogo quum Nadus fue- 
*), Pro: editurum, tis 


* 
. 


XV 


sis nuntium, ad nos refcribas, et me de Moro et rebus Anglicis fa- 
ecias Certiorem. Vale Erafme opt. Maxime, Et me perpetuo in tuo- 
fom numero agnofcas, Chriftus te nobis Conferuet. Data Augufte 
Vindel, M.D. XXXII, Die X. Decembr. — 
. agnofcis Choleru uu mancipatiss™ 
+ YOANNIS CHOLERI, 
Praepolii Curienfis, Epiftolae duae, ad Frafmum 
datae, Aug. Vindel. A. 1535. 
ex Autogr. 


In epiftola alrera d. §. Febr. (v. Index A. 1535. n. 3.) dicit 
CHOLERYVS Varia lectu non indigna, praefertim de Conuentu 
Sueuorum, praefide Epifcopo Auguftano, Chriffopboro Stadione, 
nouoque foedere ineundo, addito iudicio.acerbo de liberis Cius- 
tatibuss de foedere iam inito a Ferdinando I. aliisque Principi- 
bus; de /ua fide, circa Fra/ini epiftolas, huic fufpedta; de Lu- 
theranis in Gallia vexatis; de Auguftanis ; de Caefaris manda- 
tis; de Ambrofio Gumppenbergio, Protonotario Pontificio, de 
quo tandem additur iudicium infigne ac liberum, idque fane 
praerer omnem ipfius Gumppenbergis {pem atque opinionem, 
cui fides et amicitia c HOLER1 nunquam fufpedta fuiffe viderur. 
Conf. Gumppenbergii Epift. ad Erafmum 4d, 21. Aug. 1535. in 
Spicil. I. 

“8B De | 
Prefagiebat aius, (animus,) quum proxias (proximas) meas ad te 
darem, morbo te aliquo implicitum laborare, Idem certe metuebat 
etiam Paumgartnerus, vt ex eifdem Iris (litteris) intelligere potuifti, 
_ qui quod nihil de te intelligeret, non parum mecum erat folicitus, 
Et hoc certe fuit, quod Zafio argumentum pftitic (pracfitit) illius 
Epiftole, cuius mihi exemplar tranfmififti, quando non dubitem,; quia. 
jam pridem Zafio de hac fua Solicitudine aliquid fignificauerit, vt Ex 
Iris cius facile deprehenditur. — : 
* Cete- 


XVI 


-Ceteram q (quod) feribis, vt te Fuggero et Paumgartnero Cumen- 
-dem, prorfus fuperuacaneum eft, nam vitro te (vt tue merentur vir- 
,tutes) amant, et certatim ita diligunt, ve dubium fit, quis illorum 
conftantior et ardentius , nifiiquod Paumgartneri liberaliflimum. inge- 
nium latius vbiq; fe pandat, is n. (enim) vbicung; datur occafio, non 
_ definite fuis muneribus Amicos honeftare, Vir certe (ve et Zafius tefta- 
tur) Immortalitare digniflimus. At non hos ‘duos, folos hic habes, 
qui tibi fauent, Sunt alij quam plurimi, quos vel inter Veros, indabi- 
tatos et conftantiflimos Amicos pr¢cipuo loco connumerare potes, 
¢tiam. tibi adhuc non noti, Nem de R. Epo (Epiftopo) nottro hic ni- 
hil Comemoro, cuius candidum peétus, singularifg3 amor et pietas 
erga te, jam pridem tibi cognita, mea ceftifficatione non ‘egent. “Que 
cum ita fint, tibi perfuadeas Velim, nihil gratius. Fuggero “et 
‘Paumgartnere pofse contingere,’ quam ve aliqndo ( aliquan- 
du) tibi officium gratum, exhibeant, modo intelligane bs tibi effici 
vel pitari (praeftari) velis, 

Luce Rem (ve iufifti) tuo noie gras (ee gratias ) egi. diligenter, 
Trasq; (litterasque) tuas Patauium mittendas, ‘Comifi, pollicitus, eft, tibi 
‘omnem fuam operam, rebus oibg, (omnibus) is habet fratcem | Epi- 
‘{copum Chiemenfem, To&um et Virum am Bonum, fui eciam ftudio- 
fum, et mibi Amicum rarifsimum et *. Prom ¢ patronum ) Singt 
arem:° — 

R. Epifcopus Auguftenfis apud oppidum D Danubianum Werdeam cae 
Morum. agjt‘Conuentum ; cui et Cefaris noie (nomine) prefider. <Tra- 
fatur. adhuc de novo foedere ineundo, Sed ve. mihi Videtyr lentius 
procedit, ob Liberarum Ciuitarum Arogantiam, vel petulanciam pos 
tius, que fibi perfuaferunt, fine fuo fufragio nullum fedus coire poffe, 
Puto autem nos habituros, faltim inter aliquot Principes, .Nobiles et 
Prelatos (vt vocant) Eccliatticos, ¢ Ecclefiafticos,) certum fgdus, etiam: 
fi nulle Cinitares accefferint, id tamen an tranquillirati Ecclefi afticg 
conducat, non fatis mihi conttar, Compertum fane eft, Regem 
o> 2 Ferdi- 


XVIE 


Ferdinandum , Duces Bauarie,-- ‘Comitesq} Palatinos, Marchionem 
Brandeburgenfem, — adiundtis fibi Archiepo Saltzburgen, Bambergen, 
Eyfteten et Auguiten Epis, ( Epifcopis,) iam fedus mutuum pcufisse, 
(percuffi iff, J et iam fibi Comites , Barones et ceteram iftarum regio- 
num Nobilitatem, et eceliafticos Prelatos, conciliafle, et iam Ciuira- 
tibg medium vnguem oflentare, Licet fama fi it, aliquas vrbes accef- 
furas, que Sedis adhuc non fauent. Hye (Hae) tamen Valuntateg 
_ contraric et ftudiorum diuerfitas , factiones i ingentes Reet put (po/= 
Sunt.) {ao tempore malo i ingenti erupturas. 


De Lafeinio nihil eft quod fis folicitus, probo tamen q ( quod ) ita fe 
gerat etga te Lufcinig, vt de eo nihil poflis conqueri. nam q (quod). 
de eo ad te feripfi, nulla alia ratione faQum eft, quam quod purabany 
illum emigrafle, q (quod) nihil deeo audicrim multo tempore. — 


Sed q ( quod) putas, me twas tras, aliqn (itferas, aliquando ) liberius 
{criptas, Amicis oftentare, eo pirm (plurimum ) falleris, neq; adeo 
velim me ex aliorem ingenio exiftimes, qui mox vt vel-lram (Jitte-' 
ram) ynam abs te confequuntur, continuo oibus (omnibus ) publican,’ 
gloriolam inde captantes; mihi longe alia mens eft, neq; m. (enim Jy’ 
themini cuiquam mortalium Eplas (Epiffolas ) tuas legendas exhibuiffe, 
nifi forte R. Epo (Epiftoyio) Noftro, aut Paumgartnero, in quibus 
tamen fecreti nihil erat, Antonio Fuggero norinullas aliqn (aliquan- 
do) \egi, dum hic effer, sed excerptim loca quedam, non integras 


.Eplas, (Epiffolas,) indicaui potius quam plegi, (praelegi, ) Cerer.. 


mortalium nemini. -Plures fane mihi func nori hic et familiares, ve- 
tum Amici, quibg fidam, admodum paaci, Nam fi vnquam homo ho-: 
mini lupus fuir, hoc maxime nunc temporis efle.experior, Do@us 
non fine meo ingenti malo. Soleo et Ego quidem apud te, quidqd 
in Buccam Venerit, fine dele&u effutire, pfpe@am (per/pebtam ) ha- 
bens cum prudentiam, tum et fidem tuam, nunquam hoc oc apud alios, 


aufurus. Quare prorfus nihil eft quod verearis, ne tug ‘eple (epifto-. 
G 


fae) 


XVIII 


_ tae) a me publicentur, Fidei non eque credere poflis is, ac mihi, Penes 
quem tuto cia (omnia) deponere queas. — 

Audio, Regem Galli¢ denuo multos Capitali pena affecitfe, qui de 
Lutherano dogmate accufati funt, et multo etiam plates, fuga Ela- 
pfos, diuerfas Regiones jam petere. Fortaffis nonulli Bafileam et Ar- 
gencoratum peruenere, id te non potreris larere. Si noftri Auguftani 
foedus cum alijs Sueuis non inierint, vereor nos hic tutos effé non 
poffe, quamuis Certa relatione intelligant, Horribilia mandata a Ce= 
fare p (prae) manibg ina et nuper ex Hifpania pueniffe. (pere 
wenife.) — 

Ambrofio Cimenieeate; vt iufferas, te excufaui, quod fcribere 
nequiueris Pontifici, Scripturg autem fis, quum primum Sanitati fue~ 
rit (fueris) refticutus et ofirmatus (confirmatus ) reQiy. te 


Mitto ad-te pntibg (prac/entibus ) Nugas cuiufdam Coruini, qui mihi fane 
Coruum agere videtur, quantum vna ata; altera pagella videre licuir,, 
nam plura legere Tabellariy feftinatio phibuitr, (, prohibuit, ) ‘quda ¢ quan= 
do) hunc Dialogum na@tus fim, quum iam has lras (/itteras) eram oce. 
clufurus;.nefcio an antea videris, Parum tamen. referre -putaui, fue. 
videris fiue non videris tantule Sarcinule iaQura, referre autem tua. 
exiftimo vt hec qualiacung; fint Videas, —~ - 


Poftremo i in tua Epla (Epifiola ) aidijcis, te mandatis tuis me Ousriee: 
rogo ne id exiftimes, nam id q q (quod) tu mihi mandas, non folum: 
me non grauat, Sed magis me gaudio afficit, si quid tuo noie (nomi- 
ne) contigit exequendum, quum etiam nihil mihi poffit gratius con-: 
tingere, quam vbi mihi. darur os ree ratione de sisal 
meo benemerendi.. : es mot 
Addubito, ne Gomppenbergius fub-tuo nomine Venationem Rome. 
exerceat, cum per tuas lras (fitteras) apud Pontificem et Cardinales 
fibiaditum et gram (gratiam) ftruax, Notco n.(énim) hominem, qui 
frequenter alicno noie (nomine) fe yendere et gratiofunr fiicere-folear,- 

er 


XIX - 


_et inde lucrum Captare. Hc liberig feribo, vt homines ignotos, 
‘notiores habeas. — 

Reliquum eft ve.Valeas. Deus te feruet incolumem, vnicum decus 

orbis. Data Augufte Die VIII. Febr. 1535 — “ 

Tuus ex aio Cholerg (Signum additum.) 

+ +» imo atq; Integerrimo . . mo Roterodamo . . Principi 

Amico .. omparabili: — 

Friburgi 


In epiftola altera d. 31. Aug. 1525. (v. Index h. a. n. 13.) 
notentur in primis dita de Praepofitura Dauentrienfi Erafmo 
collata, fed parum grata; de Gumppenber gio, Protonotario 
Pontificio, eiusque in Erafinum ftudiis , addito indicio iniquo; 
de {criptis Erafmi, Chriflophoro Stadioni, Epifcopo Auguttano, 
ipfique Cholero dicatis; de Cae/aris rebus, et de litteris Erafini, 
Romam a Cholero miflis. Conf. Gumppenbergii epift. ‘ad 
Erafm. d. 21. Aug. 1535. in Spicil. 1, 

S .F D.. 

Sciebam Ambrofij Gumppenbergij ftudia non admodum grata 
tibi furura, idg; illi jam pridem non obfcure fubindicaueram. Sed 
ille fibi.perfuaferar, fe mentem et animum tuum longe exploratiorem 
habere, Ego uero illi cefsi, fubdubitans ne tu fortafsis mutafses con- 
filium. Rupilius proxis (proximis) fais fignificauit mihi, Pontificem 
tibi contulifse. ppofituram ¢ Praepofituram) Dauenttienfem, non fine 
confilio tibi fauentium, qued ea tibi comodior futura videretur, af. 
ferens fe tibi per Iras (Jitteras) gratulatum fuiffe. Ego aurem fumo- 
pere gaudio, (gaudeo,) fi quid tibi comodi contigit; Sin aliter tibé 
evenit, Doleo. Scio fane, te hos fumos non captare, eoq; minus 
Defiderare. Sed Gumppenbergius Vehementi ingenio et irrequieto eft 
animo preditus, tam mihi intus et in cute notus eft vevix eque altero. | 
(alteri.) Tam pridem olfeci, quo illius erga te ftudia tendant, ge 

Ca 


als (afids) apud te non diffimulani. . Non eft quod tantum ftudeae 
Erafmo, Sed magis res agit ille fuas; id fi expenderis accuratius, fa 
‘cile deprehendes, me falfa opinione non falli: = — 
R. Epo (Epifcopo) Chriftophoro Primum fignificaui, te fibi-Ecclefid~ 
ften ruum dedicaffe , fcio illi gratiffimum futurum, maluiffem id ore 
coram referre illi, Sed Domi vinQus teneor, inieéte funt mihi com- 
pedes, Boie, pedice, numelle, tortores accerrimj, qui me dies jam 
fere quindecim excruciant. Sed {pero me ppediem (propediem) eua- 
farum, atq; euolaturum etiam. Diuexauit me podagra, dum nun- 
‘tius meus apud te fuit, pridie inceffum denuo a fans, sen 
antea Pontificum more fella veQarer.” — 
Refponsionem tuam mihi dicatam gratiflimam bites: debeo idcirce 
Gilberto tuo plrm, (plurimum,) qui hoc vt faceres, tibi fubieffir, 
- (fuggelfit,) Curabo ve ex Ere (aere) illius me liberem, id mihi difi- 
cile'non erit, modo certum nadus fuero nuntium, qui ad vos pro= 
ficifcatur. Nam quod ad te pertinet, non video qua ratione, pro tan- 
to tuo erga me amore et ftudio, fim fatiffaQurus, fuperant merita fa- 
cile cua meas faculrares, er faciunt vt ndn fim foluendo. Proximum 
‘eft vt faciam q (quod) facere folent mala tiomina, fugiam, aut cedam 
bonis; Sed magis me in feruirutem prorfus tibi Dabo, ve quando vfa 
tuus jam pridem effe ceperim, Nam jure et lege tibi fim maicipatus 
totus, ve liceat tibi vel de Capite meo ftatuere quid velis. Nam fi 
omnes tibi faculrates meas dedero, (quibus tu minime eges) non tibi 
tamen fatiffecifle videbor, quamuis et oia ea omnia He? mea tua tf int, < 
efle necefsum eft: — 
| Paumgartnerus Secefiit ob Peftis fufpitionem, ei Iras. Clittera ) tuas 
et preces orarias tran{mifi, nefcio an hoc nuntio ab eo Iras fis fulce- 
pturus, certe indicaui illi adeffe nuntium qui Friburgum iturus fir, et 
ob id hune per diem retineo, si forte ad te vellét feribere: —~ 
Cefar recepta in Poteftatem Africa et potitus Infigni Vi@oria contra 
_ Barbaros, in Ciciliam (Siciliam) redijie. dicitur, reli@a tamen claffe 
et 


et exercicu in Africa, cui et fuplementum addidit'nouum, milieu Gere 

manorum. Deftinauit quog; (vt ferunt) comeatum , quorfum autém 

tantas copias deftinaturus fit, adhuc in incerto eft apud nos, alig 

(aligui) purant in Thraciam, ‘plij in Aegyptum, nonnulli in Syriam. 

Sed euentus breui oftender, quid i in aio (a animo,) Cefar verfauerit hae 

‘@enus: — 

Lras (Litteras) tuas Gumppenbergio Et ‘Legato Lufitano continad 

‘ad Vrbem deftinaui, cito puenient. (peruenient.) 

Lucas Rem qui et ipfe Secefferar ob peftem, pridie hie nuntiatus fuit 

mortuus,. Sed vanum comperi, Tras (litteras ) tas Comifi, Paravium 

“deftinandas.. Poftremo Opto te perpetuo incolumem Erafme ‘dae Co- 
Tendiss. Vale. Data raptim Augufte die vitia Augufti 1535 — 

_ agnofcis mancipatifi imum tuum Cholerum 'f Additum Signum.) 


~~ D Eralmo Rorerodamo Theologo Detur. , 
Bafileg 


Seepius in épiftolis ‘fais Cholerus mentionem fecit CHR 
storuori, Epicopi Auguftani, & nobiliflima Stadionuin gen- 
te, qui praefuit Epifcopatui ab anno 1517.—1543. fedem autem 
ac domiciliuny habuit Dillingae, tandemque diem obiit Norim- 
bergae in Comitiis. | Dé hoc. Epifcopo, Confeffionis Augu- 
fianae in conuentu Principum anno 1530. defenfore, varia me- 
moratu digna haber Seckendorfius in. Hiftoria Lutheranifimi. 

Laudit' eum Frafinus. verbis generalibus in epiftola ad 
Conradum a Dingen, Epifcopum Wirzburgenfem, Friburg. 
Brifg. 16. Maii- #529. (p- 1192. epi'toss.) Copiofias in epift. 
‘ad Chriftoph. Mefi iam, Hifpanum, Frib: 30. Mart. 1530. (p. 1285. 
€p. 1103.) Ante paucos dies, inquit, Chriftopborus a Stadio, 
»Epifcopus Auguftenfis $, vir tum nobilis, tum apprime doQus, 
“pitinere feptem dierum, nec eo fatis tuto, huc (Friburgum) fe 
.contulit, non ob aliud, quemadmodum ipte: praedicabat, ‘hifi 
‘Vt videret Erafmum, widelicet hominis ymbram, Candoretn 

C 3 pills 


Xx 


gillius praedico, non mea merita: -attulir fecum duo pocula 
ptegia, cum ducentis florenis aureis, deferens infuper omnium 
,,facultatum fuarum communionem.“ Et in epiftola ad D. To- 
annem Vergaram, Frib. Brifg. 19. Nou. 1533. (p. 1481. ep. 1261,) 
dicit Erafmus: ,,Dedit et Vindelicorum Augufla candidos ali- 
»quot amicos, eosque vitroneos.” Quoium vt tempore, ita 
_ybeneuolentia primus eft R. D. Chriflopborus @ Stadio, Fpifco- 
"pus Auguftanus , vir vt maiorum imaginibus illuftris, ita prue 
5,dentia, confilio, pietatis amore ac munificentia vix vlli in his- 
ce regionibus fecundus. “ 7 a a 
Nulla huius Epifcopi ad Erafmum epiftola legitur typis 
ex{cripta, fed quinque ER As Mt _ad illum epiftolas exhibet To- 
mus ]II. Operum Erafmi, quaé exaratae funt Bafil, 26. Aug. 
1528. (p. 1094. ff: ep. 971.) Bafil. 22. Odtobr. 1528. (p.- 112g. 
ep. 992.) Frib. Brifg. 24. lun. 1530. (p. 1292. £ ep. 12.) Frib. 
u. Aug. 1530. (p. 1302. ep. 128.) Frib. Anno 1530. omiffo 
“die, (p. 1331. ff. ep. nso. fiue praefatio i foannem Chryfo- 
‘ftomum,) quarum yero nullam refpiciunt litterae nune 
‘publicandae. ‘ 
*. CHRISTOPHORI STADIONIS, ~ 
‘°. Epifcopi Auguftani et S. Rs I. Principis, Epiftola 
“i | A. 4533. ad Erafmum data, ; 
ex~—Autogr. : 
Dicit au€tor (v. Index A. 1533. n. 8.) de duobus equis, 
.quos mittit et donat Erafmo, cum 40. Coronatis;. de rekgio- 
nis diffidio, addito iudiciomemorabili; de caecitate Theologoruna 
Sorbonnicorum, digna quae legantur; de Era/ini explanatione 
Symbolis de pace inter Ferdinandum I. Regem et Turcas; de- 
nique de ffatu religionis Auguftae Vindelicorum. : 
Salutem p d dodtifsime Erafme mitto ad te dues equos grada- 
rium et tolutarium, vt ex is (his) duobg vnum eligas: qui tibi fuerie 
‘gmodg: (commodus.) jnter omes (omnes) equos meos ac familiariune 
| . non 


XXHI 


non n reperto e(ef,)” qui: tibi gmode (commode) § sernire ‘potuiffet it 
Hos'‘Duos a ‘quibufdam nobilibg magnis precibg cum bona solucione 
extorfi-: meliores in tanta tempore (temporis ) breuitate reperire non 
potui, Ve Leuing ipe ateftabic’ (ipfe atteftabitur.) Id Circo si is 
quem elegerg (elegeris,) Virtutes habebit boni ofeflorg-: (confe efforis, J 
nichil michi Imputabis: s$ pocig ite (fed potius iflis,) qui michi ven- 
diderur}s : : non egre feras q (quod) equi sine debirg ornamente (debi- 


tis ornamentis) ad te Venianr, quum ppter tempore (propter tempo. 


ris) breuitatem ornari'noh potuerint. ne tamen sufpicionem habeas 
alia de Ca (cauffa) obmiffum, (omiffum,) mitto ad te p (per) leui- 
num 4.0. Coronatos quibg tuo arbitratu ornari facias : 

Quo’ ming (minus) religionis diflidium is (iis) medijs de quibg jn tuis 
litterg (litteris) faa ¢ (ef) mencio gponet'.: (mentio, componetur,) 
nichil atiud ve" (videtur ) obftare meo judicio,, nifi quod ifti qui hoc 
tradlant, magis agut ppriu g (i agunt p proprium, quam) Dei negocium. 
Vtinam deg (Deus) nobis tantam gram oferat’ ( — confetti ) Ve 
tandem noftram aguofeamg Cecicarem f 

Dé tragedia Bedaica mirandum ‘eft Cur Sorbonici' theologi in tantam 
devenerint Cecitacem’, Vt nichil paciant* (patiantur ) abrogari Vetere 
obfguancie, (veteris obféruaritiae ,) nuc demom feneient (nune demum 
Sentient ,) Chriftum adhuc Viuere, Cam in exiliulr thifio non  pahaper 
irrogat lufamiam. 

Symboluni p (per ) te explanatum omnes qui rlegtiut nacdlnt (lege? 


runt, commendant,) Ideo none (eff,) Cur exfpeaes meum judiciume 
Id-qued-se ipfum-judicat,-non- opg e-¢opus ef, ) Vt-ab alio judicert. 


(iudicetur.) 

Venerut ire ( Venerunt litterae, )° pacem ‘inter regem Ferdinandum ac 
thurcam fortitags (ee) *f<Oum » deydidioniby: (deaonditionibus) ta- 
men nichil feribit™ |(/tribitur.) 

Augutten, ( Auguftenfes.) quantum ad religionem attinet, adhuc flu- 


Guat, lic3 ( futiuont , licet,) magis ad Zwinglianam g (quam) Luthera- - 


7 


XXIV 


nam Se&am Inclinati Videantur. Dey omia (Deus omnia) in bonum 
Vertat exitum, qui te nobis Diju (diu) feruet Incolumem | Datg Dile 
lingg 8, augufti anno 1533 as 
ay . tuus Epus auguften 
Ppre- manu 
Do@ifsimo Erafmo. rorerodamo thealogo Suo amico. 
or Friburgi. (Sigillam integrum.) 
Indicimus Vobis nunc, Cines Optimi, Sacra Pafchalia, 

proximo die XXVII. Menfis Martii in Aede Paulina hora XI, 
pie ac religiofe celebranda. Orationem vero anniuerfariam in- 
ter Sacra Euchariftica habebit Vir Clariffimus et Doétiffimus, 
IOANNES. FRIDERICVS GVILIELMVS HAMMER,, 
Vualdauo- Francus, Artiym Magifter et ad Aedem Paulinam 
Goncionator pomeridianus, difturus de eo, an nos, ‘fi Chri- 
ftus haud rediiffet a morte; tranquillo vnquam effe poffemus 
_animo? Ad quam Orationem audiendam vt frequentes con~ 

fluatis, PRINCIPFES CELSISSIMI, COMITES ILLY= 
STRISSIMI, VTRIVSQVE REIPVBLICAE PATRES, 
PROCERES aC DOCTORES GRAVISSIMI, vosque, 
COMMILITONES GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI, 
©ARISSIM£, Omni, qua fas eft, obferuantia et humanitate 
rogamus.  P, P. Lipfiae a Domin. Palmarum, A. R, S, 


eloloccLxxxy. ( es. 
-LIPSIAE, ©... a 


Ex UFFICINA KLAYBAKU Bia, 





MEMORIAM ANNIVERSARIAM 
PERIL LVS TRIS 
DOMIN'I 


RVDOLPHI FERDINANDI 
LIBERI BARONIS 


pe SILVERSTEIN er PILNICKAV 


HMAEREDITARII IN KLEIN-EILA CRASCHEN PAVSEN DAVBER - 
BVCHWALDA ET BARG 


DIE XVII APRIL, A, RK. & MDCCLXXXY. 
HORA IX, 


IN AVDITORIO THEOLOGORVM 
CELEBRANDAM 


INDICVNT 


TRIVM SVPERIORVM FACVLTATVM 
DECANI SENIORES ET RELIQVI ASSESSORES, 





SPICILEGIVM IY. 
Autographorum, illuftrantium rationem, quae interceffit 
Exafmo Roterodamo cum aulis et hominibus aeui Jui praeci- 

puis omnique republica. 


‘ - 
« © 
’ 
* 
| 
. 
_ « 
. 
a 


tw ome 


Bad 


1 
* 
1 
’ 
owe 
- 
. 
¥ 
* 


25 


oo 
- FR 
7 
WP -s 
* 


mo 


4 


e 


4 
~ 
_! 
as 6 els 
. 
‘ 
» a 
-~ .. of 
- 
.f : . 
. 
e 
. “+ 
. 
* 
1 
. 
i - 
* 
s * 
* 
‘ 
. 
. 
. 
* 
sk 
~ 
* 
* 
- 
« 


Digitized by Google 





Aciiess ad Autographa, illuftrantia rationem, quae in- 
\ tercefit ERASMO ROTERODAMO cum Aulis CARO-| 
11 V. Caefaris, FERDINANDIJI. Regis Romanorum, Hun- 
gariae ac Bohemiae, et vtriusque Sororis, MAR1AE Reginae, 
poft obirum mariti, Ludouici, Hungariae Bohemiaeque Regis, 
anno 1526. in bello cum Turcis interfecti, totius Belgii (iuffu 
ac nomine.Caroli V.) ab anno 1530. Gubernatricis, vel cum’ 
hominibus variis illuftribus, qui verfau funt in Aulis horum 
Principum. . 7 

ceoroit, Haloini Cominiique in Flandria Domini, 
ex Proceribus Aulae Caroli V. Caefaris, Epiftola A. 1521. 

‘* .«, ; ad Erafiaum data, ex Autogr. 23 

Auétor huius epiftolae, vir equeftris familiae ac dignitatis, 
é Flandria ‘oriundus,- quem vulgo Georgium Haloinum, vel 
Halowinum, et de Halewino yvocant, fuit Procerum Aulae Cae-. 
faris fere doctifimus, eiusque legatus ad Henricum VIII. An- 
gliae Réegem, etc. Scripfit etiam varia: Contra Martinum Lue 
therum, (Gallice,) de reftauratione inguae latinae, ‘(Antuerp. 
1533. 8.) annotationes in Virgilium, de mufica, de coronatio- 
ne Imperatorum, etc. - Vid. Valerii Andreae, Deffelii, I. C. 
Bibliotheca Belgica, -p. 263. (Louan. 1643. 4.) 
_. Mentionem eius fecit ER ASMvsS, ante Caroli V. Impe-’ 
rium, in epiftola ad Thom. Morum, Lowan. A. 1517. (Opp. 
Er. T. III. Append. p. 1658. ep. 241.) dicens: multam addi- 
diffe inuidiae Haloinum, qui Moriam gallice verterit, nunc enim — 
et Theplogos-intelligere, qui Gallice {ciant. ‘Item in epift. ad: 
ae A2 Anton. 


IV 


Anton, a Bergis, Louan, 13. Dec. 1517. (p.. 275. ep.-284.) vbi 
narrat Erafmus, Moriam fuam virum clarifimum , Georgium 
Haloinum, fe dehortante ac deterrente, fecifle Gallicam: ,, boc 
ptt, inquit, ex mea fuam fecit, additis, detractis et mutatis, 
quae voluit.“  Poftea, in epift. ad Petr. Barbirium, “Louan. 
6. Mart. 5518. (p. 307. epift. 307.) his veiturErafmus verbis; 
,Ornatifiino vivo, Haloino, fac me diligenter commendes.© 
Imperante poft Maximiliani I]. mortem Carolo V. feripfit” 
ERASMVS, in epiftola, ex.Anderlaco A. 1520. ad Thom. 
Morum miffa: (p. 615. ep. §56-) _,,/nter anlicos Proceres nemo . 
fitteras callet, praeter enum Georgium Haloinum, cui cultae: 
»badenus praeter inuidtam nibil fruckus attulerunt; quanquam, 
yi fallor, breui plurimum dignitatis funt allaturae. mn epi: 
ftola ad Marc, Laurinum, Bafil. 1. Febr. 1522. (p. 752. ep. 650.) 
nominauit Vir Summus Georgium Haloinum inter itlos, qui- 
litteris humaniffime {Cripus tettaci fint, .Paraphrafin in Matthae- 
um, Caefari miflam, exceptam effe magno torius Aulae fata-. 
re. Denique in epift. ad Maximilianum Transfyluanum, Cae- 
faris Secretarium, Bafil. 2. jul, 1525. (p. §76. ep. 747.) Eras- 
mus: ,,Saluta mibi, inquit, Principem Haloinum, ac reliquos: 
yaimicos. * 7 7 
Leguntur duae ERASM1 epiftolae ad Georgium, Haloini. 
~ Comintique Doninum, in Operibus. In guarum altera,Louan.. 
29. Aug. 1517. (p. 261. ep. 264.) dicit Erafinus, inter alia, de 
fua Moria, gallice verla a Georgio Hajoino; ip.altera vero, Lo-. 
uan. 21. lun. 1520. (p. 556. ep. 510.) refpondet ad Haloini 
epiftolam , interpretans locum quemdam in Moria, dicensque. 
de ratione parandae linguae Jatinae, . . | 
_ Nulla Georgi: Haleini ad Erafmum epiftola exftst in huius ~ 
Operibus. Vnica vero Hla autographa, Bruxellis. d. 31. Mart. 
1521. feripta, quae Lipfiae latet et iam vulgatur, (v. Index A, 
Ig2l, n. 1.) fat memorabilis efle viderur, dicitque praefertim de 


Evajimi 


‘ Vr 
; 


Evafini Parapbrafibus, Caefari oftenfis eidemque gratis; (cone 
Erafni epiftola ad Marc, Laurin. Bafil. 1. Febr.. 1523. paullo ante’ 
memorata;) de Cacfaris litteris ad Erafmum; de: Glapione,: 
(Cacharis confcientiae et confeffionum arbitro,) Erafmi patrono, 
in aula; de Luthero,, contra quem fcribere debeat Erafinus; 
de Erafiné Bruxellis Precfeatia » anre Cacfaris difceffum ‘maxi- 
me exopranda, etc. 

; 'G. ‘Haloioj daring: Erafino Rhot.. en 

: Recep}. ras (Utteras) ruas, Erafmte mij fuauiflir ime ,- fi militer et pas, 
raphrafes tyas Jn pauli eplas ( epifiolas )-et In matheu, (Matthaeum, J. 
Fasq; cum Glapione noftro Imperatorje (Jmperatoriae )-maiettat) often-, 
dimus, oftenditq; fua maigfas: munufculum id geatum fibj fuiffe, ut. 
per Iras (4tteras) fuas, qaas ad.te- ferjbit, percipere pores, hic au-; 
tem.Glapion nofter,. caufam tuam' defendere, a¢ tibj ‘patrocinar) Inge-, 
nue demonftrauit, cupiebat autem te hic adefle, ut fecurius Rem 
tuam ftabilirer, cupiebat Infuper ut In Lutherum, quaG pietatis chri-, 
ftiane (chriftianae) adyerfarium, .opufcula quedam coponeres; €quaes; 
dam componeres,) dixie eni (enim, ) his opufculis, omnem fufpitio- 
nem, ac maleuolorum detrafionem (detreffutionem ) extinguj paffe; 
Vtinam huc ante Imperaréris difceffany aduolare‘pofles, ut rebus tuis’ 
fecurius coluleres, Omnipotentem precor ut faniratem. tibj reftiruat,: 
at falurem conferat, Vale, Epifcopus pallencie: cogromie (cognomi-\ 
nt) mora hifpanus, Salutes plarias -(; plurinas) fao noie (nomine) me! 
tibj mittere luffic, Irerum vale, ex bekedlle nat vicky a te 
natiuitare ‘192%. - 

Erafmo Roterodanio viro  erifime. 


- Vir ille nunquam fatis laudatus, idemque ‘homaniffi muis 
doom homjnum, patronns, diem obiir Cominii anno,i537: 
Corpus. eius,conditum eft Halewinii.; _;Caeterum anno 1519, 
(quo captum. fuir ST. ‘ognacum ) ordines duxit.. Vxore defundta, 


quum Ecclefiae fe totum dicare videretur parum abfuit, quin 
A3 creare-' 


V1 


‘ 


crearetur Epifcopus Tornacenfis, Ad eumdem exftant epifto- 
lac Ludouici Viuis, Io. Defpautetii, Petri Aegidii, aliorumque 
illius‘aeui doftiffimorum. Vid. Franc. Sweertii Athenae Belgi- 
ca€, p.273. fequ... (Antuerp. 1628. fol. min. ) | . 
--* ABGIDI}TF BVSEIDTIE,- et eee 
- ° Caroli V.. Caefaris a Rationibus, Epiftola A. 1524. , 
ad Erafmum data, ex Autogr. ; 
Virum huné Erafinus, ‘in epiftola ad Daniel. Taifpillum, — 
ex Anderlaco 5, Iul. 1521. {cripta, (p. 652. ep. 584-) adpellat 
»Virum adeo propenfe fauentem bonis litteris, vt fuis etiam dae: 
»mnis faueat.«. Nulla eius ad Erafmum inuenitur’ epiftola in’ 
huius Operibus, Nam quae in Indice, Tomo III. Opp. Erafmi> 
praemiflo , citatur et p.1575. legitur, (Mechlin. 9. Nou. 1516.): 
non eft Acgidii, fed Hieronymi Bu/lidii epiftola, qui fuit fra- 
ter” germanus Aegidii-noftri,. et Francifei Buf: hidii,  quondam 
Archiepifcopi Befontini. | Exhibet vero idem Tomus fex 
ERASM1 ad Acgidium Buflidium epiftolas,* quarum quinqne 
feriptae fant ante Caroli V.’ Imperiums ;.. Nimirum prima; 
Antuerp. 28. Sept. 1516. (Append. p. 157). ep. 81.)  Altera,. 
Louan. A. 1517. (ib. p. 1653: ep. 232..)-poft obitum Hieronyms. 
Bufhdii, Praepofiti Atienfis et,Confiliarii Regis Catholici, qui_ 
Louanii magnis impenfis inftituerat Colleginm , in quo publice. 
tres docerentur linguae, Hebraica, Graeca et Latina. Tertia, 
Louan. 18. Oftobr. 15:8: (p- 3.53 €P- 338). Quarta, “Louan. 
A. 1518. omiffo die, (p. 377. £ ep. 362.) vbi Erafmus Aegidium 
noftrum vocat Carholici Regis a Rationibus,.- Quinta, Bruxellis: 
A. 1518. (p. 38% ep. 346.) Denique fexta, imperante Carolo 
V., exarata eft Friburgi 15. Dec. 1531. (p. 1424. f ep. 1207.) 

- ‘Wnica AEGIDI1 BYSLIDII autographa, quae nunc edi-’ 
tur, epiftola, Bruxellis d:'t. Tul. 1524. ad Erafinum data, (vid.- 
Index h. a, n. 7.) agit de rebus priuatis, de-Cevatino, de pen-: 
fone, Erafmo'nondum foluta, de Era/nio in‘Galliam yocato, 

et , de 


VH 


de Collegio Trilingui Buflidiano, Louwanii inftituto, de factiona 


Lutherana, Era{mo aegritudinis caufla; eademque Erafmum 
laudat, excitat et confolatur. — | 

Salutem plurima. Grariflia (Gratifima ) mihi fuit epla (epiftola) 
tua. D. Erafme Suauissime, I Defiderabam enim 'vehementer de te, 
tuifq; rebus (quibus ex aio bn (animo -_ ) cupio ) non nihil certi 
eognofcere. 
Gratularis mihi, liberifq; meis, Ceratinum praeceptorem, De quo 
& ego fupra modum gaudeo. Experior em (enim) ego Illum talem, 
qualem fcribis, hominem candidum, egregie doQum, & boni pres 
ceptoris officio fungentem probe, 
Admodum vero mihi molettum eft, quod penfio tua nondum adnu- 


‘merata fit tibi. Vetinam poffim ad eam rem tibj adiumenro efle, Ea 


tamen fpes eft de D. Queftore Ruffaldo, quem: tibi vnice fauentem 
{cio, vt fi quouis modo liceat, per hance bellicam «rarij expilationem, 
fit tibi lubentiss. morem gefturus, 

Vtinam Ifta tua a Galliarg (Galliarum) Rege vocatio, fit tibi tanto 
& honorj et comodo, ( commodo , ) quantum yel tu bene meritus es, 


vel ego adoptem tibj; Sume mihi voluptati eft, quod aidiam tantum 


Regem, tanto fumptu, cariff. fris (carifimi fratris *) mei, pie recor- 
dationis, confilium & Inftiraram Imitaturg. (imitaturum.) Quod fi 
contingat, Video & nonnihil amplioris gloriae, In fratrem ex hac 


regia Imitacione recafurum, & hoc nrm (nofrum) Trilingue colle- 


gium, apud omnes comendatius fore, **) 


- Quod autem zgre fers feneQutem tuam Incidiffe in hoc feculum, quo 


fzQio Lutheriana oia (omnia) turbar, Id & mihi non mediocriter do- 


ler, Sed eft tamen, de quo Vehementer gaudeam. Te ita femper - 


mode- 


*) Hieronymi Buflidii, Vid. quae felius, Cras Louanienfis, Sec. XVI 


de illo, Collegii Trilingeis- au@ore,  Collegii Trilinguis Buflidiani in Aca- 


jam dixime s. demia Louanienii exosdia et “pre- 
#*) Scripfit Valerius Andreas, Def-  greffus. 


Mill ; 
moderatuni effe tua prudentia, & animo & ftilo, ve In nillins vel gre. 
éiam, ‘uel odium, .quaquam, ab hois dis (hominis) chriftiani, & bouii 
Theologi officio, deflexeris. Qua tn (Quum tamen)) Inimicj: tui, 
omni pertinatia ftudaerine, ‘Tily v\in faam factionem, ‘aut-allicere aut 
cogere, Hi fnuiram & repugnantem In aliena ptrudere,. ¢alientm pro 
trudere,). Supeteft vir conftantiss.. vt fortiter pergas. ac miemineris, 
quo In hoc Infoelicj feculo minus premij acceperis, quod:eo amplior 
@ chrifto te maneat & merces & gloria In futuro: Qui preter corporis © 
Incolumi'®, (incolumitatem ,) . Det tibj virrutem contra omes:(\ omnes) 
Inimicos tuos , Imo hoftes fuos , & fermone (/ermonem) efficacem ad 
_ erudiendum populu fau: C ‘populum Seam. ) Bruxellae ae 14 lames die 
wy A®, 1524. ut 
Tuus ex aio Agidius Buf lias po manu. 
Excellentiss. Dotiree. Vito. ‘D. Erafmo Roterodamo. | Amico 
‘Incomp. ae ake ig a . 


Inter Caroli V. Caefaris Secretarios primi ordinis retulit 
Erafinus, in epift. ad Marc. Laurinum, Bafil. 1. Febr. 1523. 
(p. 752. €p. 650.) MAXIMILIANVM TRANSSYLVANVM, 
_ de quo Henr. Corn. Agrippa, in epift, ad Erafinum, Colon. 

Agripp. 17. Mart. 1522. (Append. p. 1751. ep. 365.) ,,Curaut, 
sng per manus Maximiliani Trans[yluani meas (litteras) 11bi 
preddendas.“ Hic anno 1528, in Comitiis Wormatienfibus, 
vna cum Officiali Eccio, Caefaris nomine, abitum denunciautt 
Lutbero, huiusque refponfum fideliter retulit ad Caefarém, quit 
de re vid. Seckendorfii Hiftoria Lutheranifini, Hungaris voca- 
‘tar Erdelyi Mikfa; at gente, quantum coniici poteft, fuit 
Saxo Transfyluanus. Conceffit poftea in Hifpaniam , - et ibi« 
‘dem vitam tranfegit matrimoniumque contraxit. Vid. Trans- 
fyluania, fiue Magnus Transfyluaniae Principatus, autore /e/e- 
pho Béenké, Transfyluano-Siculo, Part. 41. feu Generalis Tom. 
II; ( Vindobonae, 1778 8.) Lib. 1V. oa XX > P- 334- 
nn 7 


qX 
n. 7. Exftat eiusdem viri Epiflola prolixa ad Cardinalem Salzs 
burgenfem, data Vallifoleti d. 24. O&. 3522. ,,de Moluccis infis- 
yfis atque aliis pluribus mirandis, quae nouiffina Caftellanorum 
smauigatio, Serenif; Imperatoris Caroli V. aufpicio JSifcepta, 
ytuper inuenit ,“ quae cum caeteris de Nouo Orbe operibus 
excudi folet Vid. Nouws Orbis regionum ac infularum veterie 
bus incogaitarum, etc, Bafileae, ap. lo. Heruagium, A.1555. 
fol. p. §24. feqq. 
_. Nollam MAXIMILIANI TRANSSYLYVANI ad Erase 
mum epiftolam vidimus typis vulgatam; fed tres ERASM1 ad 
illum exftant epiftolae T. III. Opp. Er., quae datae funt 
Bafil. 24. Febr. 2. Iul. et 3. Nou. 1525. (p. &52. £ ep. 732. 
B. 874. M1. ep. 747. p. 898. £ ep. 778.) | 

MAXIMILIANI TRANSSYLVANT, 

Caroli V. Caefaris Secretarii, Epiftolae duae, A. 1527. 

ad Erafmum datae, ex Autogr. 

- In altera, d. 28. Martii {cripta, (v. Index A. 1527. n. 5.) 
dicit auctor praecipue de Caefaris ad Erafmum litteris; de aliis 
litteris, a Magno Caefaris Cancellario ad Louanienfes datis; de 
eiusdem Summi Cancellarii Caefaris et Valdefii lirreris ad Eras- 
mum, Denique iudicium fert notatu dignum de Theologis Lo- 
uanienfibus, Exaftoi obtrettatoribus. | ? 


Etsi jam diu nihil ad te lrarg (litterarum) dedi, nolo ex eo exi- 
stimes, me tui vnq; (vnquam) memoriam depofuifse, aut dignitati tug 
Wllo officio velle deefse. Sed intermifsum est a me scribendi officium, 
partim q (quod) deefsent, quibus Iras (ltteras) rete dare pofsem, 
partim occupationes me retardart (retardarent) non nihil et q (etiam 
quod) me materia deficeret. Tue erit humanitatis, condonare, si 
qndo (quando) negligentia Silentij ‘mei causa fuerit, misi-ad te supio- 
ribg diebg Iras (/uperioribur diebus litteras,) Cesaris, quas etsi duplici 
exemplo accepifsem, q (quod) obtreQatores tui pafsim in Valgus 

B sparge- 


x 


" spargerent eas nor, Casaris iras, $$ (litteras, fed) fidticias efse, ales 
ras ‘retinui, et eperur,. et noi (nomini) to ‘studiosis Lovanium misi 
p (per) Clarifsimum Virum ac dignitatis tug strenuum propugnatos 
rem Egidium Buflidium. Hoe Tabellario Recepi alias Iras, (litteras,) 
quas Magnus Cane: (Cancellarius) Cxsatis*) Cancellario et Theologis 
Louanien (Louanienfibus) scribit, plenas Laadam tuare, quare (| tua- 
rium, quarum) exemplum prope diem ad te mifsurus sum, mitto et 
(etiam ) ad te Iras, » (litteras,) quas ipse Canc: Ces: ( Cancellarius Cae- 
Saris) et Valdesius ur (noffer) ad te scribunt. nihil aliud est q°d (quod) 
ad te scribam, Ruri sum ut sepe, hon sum in Aula, nisi vocatts, 
quod sepius m. (/aepius tamen) fit 43 (quam) v ‘ellem, neq; tum mihi 
cure, quid Theologi Lonanicn (Louanienfes) machinentur, quore 
(quorum ) obtredarionibg si tantum ceteri mortales, ve Ego, tribue- 
rent, non efset q q (qui )aillis (illas) responfione dignaremr, non qdem 
(quidem) magis, q3 (quam) si me Canis edenculus allatraret, Vale et 


me ania, Ex Villa mea Haug . §. Martij i 527. P 
Tuus ut suus Maximiliang Transfylaanus. 


Ornatifsimo ac Clarifsimo Viro Dno Erafmo Roter....mo 

. | . @ Bafilee vel vbi fuerit . at 

Epiftola altera, d. 6. Nouembris 1527. data, (v. Inder 

h. a. n. 17.) loquitur de Evafini litteris in Hifpaniam mittene 

dis; de Conuentu, in Hifpania, Eraf{mi caufla habito, fed diss 

foluto; de Valdcfii aa de Theolegis Louanienfi bus de Caes 
iad et Galliae nage 


_. Attulit ad me hic Bucchardus Iras ¢ hitteras ore tuas, vnd cum in cribs 
Irare tuare (tribus litterarum tuarum) fafciculis, Quas primo Disce= 
denti tabellario ad Valdefum in Hispaniam. diligenter et t fideliter de- . 
ferri curabo, ve eas ijs reddar, ry quibus scribis. puto ta n (tamen) eas 
illuc tarde nimis puenturas. . Q (peruenturas. Quod) ille de te in 
Hispania Couentg ( vesaseannies Idibus Augusti difsolusus fuit, non 


fete 9 | _ sine 
*). Mercurinus aides: 


XE 


sine magno Immortalitatis‘et glorie tuae firmamento, "quemadmodom 
Ex Iris, (Jitteris,) quas ad me Valdesius dedit,” quasq; ad te’ mitto, 
poteris cognoscere. Audio Louanien (Louanisnfet) Theologos, Siue 
Iris (litteris) Cxsaris, Siue Cancellarij et aliorg (aliorum) monitis, 
Siue fama eate rere q (earum rerum, quae) In Hispania gesta (gefae) 
sunt, Et multo tra@tabiliores mansuetioresq; fadtos ; Et haud amplius 
bonis Tris ( (asters ) tam atrox bellum Inferre. ‘Spero breui futurum, 
vt viuus 4° (quoque ) Inuidiaen exuperes , “quod solum tibi ad pfecam 
C (per feftam ) felicitatem deefse videtur, Casar § se Oio (omnino) pacem 
hre (habere) putat, Tu ve Italig vicinior, gue. isthic a Gallis gerun- 
tur, optime noise debes; Video fortunam cum Verog; Ludere, et 
modo vni modo alteri yidtorig. ‘ine oftendere , quo. bellum finem ha; 
beat nullum. ‘Vale Et Maximi anum tuum ‘ama. Ex Villa mea die 
6 , Nouebris’ 1527 


oi 


, teas totus : Max. Transf. 
Clarifsimo Vito Dno Erafino Roterdamo, 
ee | Basilee. ¢ Sigillum integrum.) 


Tn Evafini Chinban, Lugduni Bat. editis, Tomo Tf: 
iecanae duae Viri Summi epiftolae ad Baltbafarent; Epifeopunt 
Hildeshemenfem. ~ Tra enim eum vocat Erafinus.’ Alteram, 
Bafik 15: Mart15290 datam, (p. 1164. f ep. 1028,') ‘mittere £, 
inquit,y per-Tmuengm', maiorum ‘quidem imaginibus clarum, 
fed longe claridrem eximiis animi detibus , qui defideret norus 
efle Epiftopo, etc.’ dicitque in eadem de fais aduerfariis. ~ Al- 
tera’, Frib. Brifg, 15. Mart, 1$30.: feripta, (p. 1274. 1 ep. 1095.) 
fuit Erafmi’ praefatio in-Algerum, agens:de Euchariftia. “ Sed 
nullam Balthafaris huius vad raft epiftolam vulgarunt 
edirores Operum. : 

‘InEpitaphio, apud Bucéthine, idem vocatur BALTHASAR 
MERGKLIN a WALDTKIRCH. -Eratenim natus Waldkir- 
wads > a — Sylua,-vnde etiam Pirrus et Vertotus adpellanc - 

Be Baltha- 


s 


t. 


xu 


Balthafarem Waltkirk, Alemannum. Poftquam duorum Cae- 
farum, Maximiliani J. et Caroli V.., aulas, per Germaniam, 
Hifpaniam Italiamque fuerat fecutus, imperante Carolo V. eua- - 
fit Imperii Procancellarius, et anno 1527. abdicante fe Epifco~ 
patu Hildeshcmenfi loanne!V. Duce Saxo- Lauenburgico, illius 
Adminiftrator, quare Adminiftratorem Hildesheimenfem vocat. 
Epiraphium. Defignauit eum deinde anno 1529. Carolus V4 
Epifcopum Melitenfem, erfi linerae Caefaris ea de re datae funt, 
die demum 13. Julii 1530., ve rece obferuauit Pirrus. Quum 
vero etiam Canonicus effet Conftantienfis, a. 1529... Hugone 
deLandenberg ab Hohen Lindenberg {ponte fe abdicante Epi-, 
feoparu, et Balthufarem Mercklinum Canonicis commendante, 
hi eumdem, tum Caefaris Legatum apud Principes Ele€tores 
agentem, creatunt Epifcopum Conftantienfem, Albertus vero 
Brandenburgicu: , Cardinalis, Archiepifcopus et Ele€tor Mo- 
guntinis, a. 1520. in Comitiis Auguftanis, praefentibus totus 
Imperii Principibus et Ordinibus, rity follemni confecrauit. Tan- 
dem-quum Legatus Caefaris Belgium peteret, repentina morte 
abreprus decetlit Anguftae Treuirorum anno 1531. aet. 52. Vid. 
Gabrrel.. Bucelini Conftantia Rhenana Sacra et Profana, p.343 
fequ. (Francof. ad Moen. 1667. 4.) Rocchi Pirré Sicilia Sacra, 
T. Il, p. 915. edit. 3. ab Antonino Mongitore auétae. ( Panore 
mi, 1733- fol.) Hiftoire de Chevaliers Ho(pitaliets: de S. Tean: 
de Jerufalem, appellez depuis Chevaliers de. Rhodes, & aus: 
- jourd’hui Chevaliers de Makhe, par Abbé de Verror, T.. 40 
p- 20. (edir. 3. Parif. 1727. 8.) _ Caeterum in Diplomate Ca« 
roli V., quo Melitam infulam donauit Equitibus, dato in Cae. 
ftello Franco 24. Mart. 1570.7 Caefar Balthafarem noftrum: 
vocat ,,fuum reuerendum et dilefum C-nfiliarium, Imper. Vice 
»tancellarium, ad ipfam Ecclefiam (Mchrenfem ) nouiffime per fe 
»praefentatum.“ Vid. \ftoria deilaSacraReligione et Hl ™ Militia 
di San Giovanni Gierofolimitano di Ja¢ome Bofio, P. Mi, lib. 5.: 


p- SI. 


XI 


p. 81. (Romae, 102. fot ) Pirrus 1. c. Pr Vertor 
T.' 3. Pe $29. 

BALTHASARIS MERCKLINI, : 
Epifeopi Melitenfis, Adminiftratoris Epife. Hildeshemenfis, 
paullo poft etiam Epifcopi Conftantienfis, S. R. I. Principis, 

Caroli V. Caefaris Confiliarii ordinarii et Legati, Imperil 
ii aan, Epiftola A. 1529. ad Erafmum data, 

‘ ex Autogr. 

Scripta eft haec epiftola d. 19. Maii 1529. (v. Index h. a. 
n. 17.) ~Waldkirchii, vbi natus erat Epifcopus. Refpicere 
fiivul in ea videtur auctor Erafmi epiftolam ante memoratam, 
Bafil. 15. Mart. 1529. Dicit vero de fibi commendato Carbelio, 
de fuis negotiis, de aliis Eraftni litteris, de /uo in illum ftudio, 
additis promiffiz muneris mittendi, de Erafini Friburgum redita 

»damnofa cum crumena;" denique Erafmum con/olatur, offe- 
vens eidem bona fua.et opes. Memoratu quoque digna vie 
dentur verba.vitima, vbi tantae dignitatis. vir Erafmum dimi« 
dium animae faae vocauit, feque fratrem eius. 

S. PL. - Vir ornatifs. Lras (Litteras,) quas tua paternitas per 
Xeophoru u (Chriffophorium ) Carbelium ad me dedit, accepiSpyr¢, que 
quidem mihi fuert gratifs. (fuerunt gratiffimae. ) ‘Comendauit (Com- 
mendauit) tua P. (Paternitas } eundem Xphore (Chriffophorum) mihi 
uchementer, cui profecto omnem fauorem-& offictum qntm (quan- 
tum) in me érac-labens preftitifem. sed is me in tancis rete (rerum) 
ac negoriorg (negotiorum) procellis demerfum offendit, ut ming illi 
fatiffacere potuerim 9; (quam) cupiebam. Verum quantulucuq; 
(quantulumsunque)-id fuit, certe & voluntati et ftudio nro (noffro;) 
nihil defuit, q° ming (quo minus) & paternitati tue, & illi gratifica- 
rer. Secundas Waltkirchium delatas, Lufcinig nr, (noffer,) hofpes 
pat. 1. (paternitatis Tuae,) mihi prefentauit, per quem p. T. (pa- 
ternitas pital te fi pai Sone fi quid eft quod per illam fieri uel- 

‘ By | lem, 


XIV 


lem, imperem, agisq; pro meo in.te ftudio:& fauore gratias ingentes, 
fed eas profeéto Citra meritum frm , (noftrum,) quod &fi (et fi) hu- 
manitati tug magis, q5 (quam ) officij .nsi phtici (nofri praefliti) adfcri- 
bendum fuic, dabitur tn (tamen) opera non médiocris:’ vt he tue 
nobis grati¢ relate non in vniuerfum fint vang¢ aut inutiles, licer nudis 
uerbis dumtaxat, & uaguis fine munere alig® Iris ( aliquo litterit) cecum 
ago, curabo tn; ( tamien ) poft hac, ut non adeo nudge aut jmplumes, 
fed pro { fortunioli mei tenuitate, cum jogenti foenore ad te uadant, 
& quicqd (quicquid) ha@enus pro temporum necefsitate intermifsum 
eft, de cetero Cumulatim refarciatur. Profe@ignem aptem cuam, 
€ Bafilea ( Bafilea ) Friburgum uf; profpere tibi cecidifse & eamioum: 
lta valetudine, vehementer tibi gratulor, nam hae tua Incolumitatef 
integre nobis conferuata nihil oprtatius (mihi. .crede) eontingere, 
potuifser, licet (ut inquis) damnofa cum Crumena, quod tn (tamén): 
facile contemni exiftimo , dumodo melior fortis pars, hoc. eft valeru-. 
do tua, falua nobis fit & jncolumis, de uiatico compatando’ cyrabit: 
is, qui nec auiculas, & eas quidem imbecilles, que ferere aut :nere: 
non nouert (nouerunt,) impaftas relinquet.:° Tu tibi candide atq;: 
opt, Erafmi ( Erafme) perfuadeas uelim, omia (omnia) mea tecum efse — 
Comunia, (communia,) nihilg; efse apud me tam charum aut tam an- 
tiquum, quod tui caufa non lubens, jmo vitro impenderem. quare 
his omibg (omnibus) de cetero ut tuis vrere. bn (bene) vale vir ac pr 
(pater) jntegerrime. _Decus Irarg (litterarum) op opt: dimidium denigs 
animg meg. Dag Waltkirch. XIII Caln Iun: M.D. XXIX, 
pe Pp, T 

bong amicg et fr (frater) 

Baltazar E. malten ri. 
_ Cefaree mite confiliarig ord 

ac Vice Cancellarig rl. 

Ry.40 atq; ornatifs® uiro, dno Defiderio Erafmo. Roterodamo, 
Sacre theologie, & oim (omnium) deniq; optimorg (optimorum ) ftu.- 
digrum Principi & reftauratori, GandidifS. &g.* Amico & Patrono 
nobis fyxcere dileao. Indi- 


4 


a XV 


Indicimus Vobis nunc, Ciues Optimi, memoriam Peril- 
luftris RVDOLPH! FERDINAND! L. B.- de sitvEeR- 
STEIN, proximo die XVIII. Aprilis hora [X. in Anditorio 
Theologorum celebrandam. Orationes anniuerfarias habebunt 
tres Studiofi benefictis eius ornati: | 

AVGVSTVS FRIDERICVS WERNER, 
PENIGIO- MISN. THEOL, sTVD. expofiturus, quoe 
modo differat gratitudo animi chrifliana a philofopbica. 

CHRISTIANVS GODOFREDVS TILLING, 
ANNAEMONT. IVR. STVD. dicturus de beneficiorum aca- 
demicorum fine et vf vero. 

SAMVEL GOTTHELF CRVSIVS, 
DROSKAVIO-LVSATYS, MED. STVD. dicturus de Cof= 
Seae bifloria et vfu. 

Quos optimae {pei iuuenes ve praefentia Veftra ornetis, 
RECTOR ACAPDEMIAE MAGNIFICE, CELSISSIMI 
PRINCIPES, ILLVSTRISSIMI COMITES, VTRIVS= 
QVE REIPVBLICAE PATRES, PROCERES, DOCTO~ 
RES GRAVISSIMI, COMMILITONES GENEROSIS- 
SIMI, NOBILISSIMI, Omni, qua decet, obferuantia et 
humanitate rogamus. P,P. Lipfiae, Domin. Iubilate, A.R.S. 
cloloccrxxxy. ) 





LIPSIAE, 


EX OFFICINA KLAVBARTHIA, 


~ 
, 
eee ce | 
‘ ta 
t 
7 8 ‘ 
' * 
> . 
; t 
, 
i 
‘ 
a 
) a 
. 
. 4 
» 
. : r 
* 
* 
oo 
e * 8 he ow ‘ 
7 <3 ‘ gr “we C.s ; 
‘ Fs 
. . - 
© ams. J me a. . 4 @e 
: rt 
bog Jae as OR 
ata gee se ae 
7 P f° F 
- : ‘ 
ont ‘” zx, & - + & 
_- = + -_ ~~ oe “= ee ~ Fan 
a ae | 


= 
a = 
“ 
= * 
~ . 
18 
‘ 
. a! fee - . 
+ - 
? ' * 
é 
. . 


. 
. = 
- . 
iy » 
tu ' 
*-« . 
.- . - * =a 
ae ' - e 


* , 
ess oe 
*. 
’ 
ae 1 - s 
* 
7 # 
- * . 
. 
' . 
* 
f ’ 
ote 4 
* 
‘ Z ‘ q 
: : i 
~ 
e . 
-— 2 ste te e- Gee — «= 
- 
. 
‘ 
AA 
a . 
. 
- . 


RECTOR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PENTECOSTALIA 


A. D. XV. Me. MAII A. BR. Se MDCOLKXKY., 
IN AEDE PAVLINA 
PIE ET RELIGIOSE 


CELEBRANDA 


INDICIT. 





SPICILEGIVM  V. 
Autographorum, illuftrantium rationem, quae interce[fit 
Erafino Roterodamo cum aulis et hominibus acui Jus praeci- 

puis ommnique repulvica. 


-* 


r 
‘4 
. s . “. 
- 4 
vf ; 
. * ~ 
ay, 
’ 
! 
. 
x 


- Digitized by Google 





BERNHARDYI, | 
~ $. R. L Principis et Epifcopi Tridentini; Caroli V. 
: “Caefaris Legati; Ferdinandi I.. Regis Summi Cancellarii, 
* Eccl. Rom. Cardinalis, Epiftolae quingue, Annis 1526. 
1527. 1530. 1531. €t 1532. ad Erafmum darac, 
ex Autogr. 


Ave: harum epiftolarum, BERNHARDVS dé GLOTSS, 
Vghello crtsivs, in Comitatu Tirolenfi nobili loco 
A. 148§. natus, poft quam Veronae et Bononiae operam litte. 
ris dederat, ex Canomico et Arebidiacono Tridentino, Protono« 
tario Pontificio et Miximiliani I. Imp. Secretario, A. 1514. ele- 
tus Princeps et Epifcopus ‘Tridentinus , fundtusque Veronae 
Praetura, fuit pofthac Caroli V. Imp. ad Comitia diuerfosque 
Principes Legatus, et ab A. 1527. ‘Ferdinandi I,, tam’ Hunga- 
riae ac Bohemiae, -poft et Romanorum Regis , ‘Swammus’C ancel- 
Jarius, idemque a Clemente VII. A.152y. creatus E.R. Prese 
byter Cardinalis Tit. S.Stephani in Coelio Monte. —Litreras 
keteratosque homines miro complexus eft amore, legunturque 
.quaedam eius epiftolae ad Naufeam, Io. Fabrum, ‘alios. Ad 
ipfum {Cripfit Petrus Bembus, eidemque Erafmus aliquot mo« 
numenta infcripfit. Tandem A. 1539. poflulatus Adminiftrator 
(vet vocant) Brixinenfis Ecclefiae, obut eodem anno, aetatis 
55. Vid. Vobelli \ral. Sacr. T. V. ( Venet. 1720. fol.) p. 643. {ff 
Conf. Epiftolae noftrae et Erafmi Opp. 

Nullam huius tanti Viri in-Erafmi Opp. legimus epifto- 
lam, at decem Era/mi ad illum epiftolas publicarunt editores, 
fcriptas 'Bafil. 16. Ian. 1523. (p. 744. ep. 647.) Bafil. 16. April. 
27. Aug. 24. Sept 1526. Cp, 97. : ep. S07. p. 947. ff. ep. 831. 

P- 955+ 


IV \ 
P: 955. ep. 839.) Bafil. A. 1528. (p. 1133. ep. 998.) Ibid. 24. 


Febr. et 14. Mart. 1§29. (p. 158. { ep. 1017. p. 164. ep. 1027.) 


Friburg. 7. Sept. 1530. (p. 1318. { ep. 1139.) Frib. g. O&. 1531. 
et 19. Mail 1532. (p. 1419. f ep. 1202. p. 1438. { ep. 1221.) 
Praeterea mentionem eius fecit Erafmus in ep. ad Andr. 
Critium, Epifc. Plocenfem, Dafil. 26. Aug. 1528. (p. 1096. ep. 
972-) fcribens: ,,Vngariae calamitatem doleo, quanquam Ber- 
,tiardus, Epifopus Tridentinus, Ferdinand: Regis fummus Can- 


celarius, mihi nuper fcripfit, res adeo fuccedere feliciter, vt — 


plane liqueat, adcffe numen propitium.* [tem in epitt. ad 
Guil. Monrjoium, Frib. 28. Mart. 1529. (p. 176. ep. 1034.) 
»Apud Regem Ferdinandum hubebam patronum incomparabi- 
ylem, Bernardum, Epifcopum Tridentinum; is, vt audio, fe 
yfubduxit ab aula, offenius, ve arbitror, his bell prarludiis. «6 
Denique in ep. ad Georgium, Epife. Brixinenfem, Bafil. f a. 
(App. p. 820. ep. 438) ,,Cuius (Bernardi Epife Trid ) mirum 
»quoddam erga me ftudium 1am non femel expcrtus fum, “ 

Autographarum, quae nunc eduntur, primam (cripfit 
auctor Spirae, d. 1. Aug. 1526. (v. Index h. a. n. §.) hoc tem- 
pore Caroli V. Caefaris Legatus ad Comitia; in eaque memo- 
rabilia funt verba, quibus ille Erafmum, de corporis aegritu- 
dine et aduerfariis confolatur, hortatur, ‘eidemque open 
fuam offert. 





Veniis ( Venerabilis) et Egregie nobis sincere dile&e, Vris. ( Vie5 
firis ) nos proxis iris pirm ( proximis litteris plurimum) deleQan fui- 
muf, quippe que (quae) non minus fumi uri uri ( veftri) erga nos amoris 
et bnuolentie plene, ( deneuolentiae jae plenae, ) q; difertissime uife (quam 
d difertifimae vifae) funte Ilud aut (autem) nobis permoleftum fuir, 
q (quod) et corporis egritudine, et quorundam fceleratorg ho.wom 
(fteleratorum hominum ) conspiratione uos uexar) percepimuf, fed hoc 

poftre- 


~ 


Vv 


poftremum vobis non nisi iucundum esse debet, quum intelligatis 
_omnem excellentiam inujdie (snuidiae) uelut esse obnoxiam. Quare 
‘animo forti magnogq; fitis, ac ura (vefira) et prudentia et parientis 
utiminj , atq; uobis perfuadeatis, preftanti ingentiq; uirtuti nihil can- 
dem neq; ad dignitatem neq; ad emolumentum deefse posse. Illud 
Du ma (nt nunc) wobis Curandum eft, ut ualitudo ura (valetudo vefira) uobis 
maxie (maxime) Cure fic, ut pon folum uobis fed et et (etiam) | ) nobis 
alijs, qui ob do@rinam et preclariss (praeclarifimas ) uirtutef uras (ve- 
firas) uof (vos) fumopere diligimuf, q3 (quam) diutissime uiuatis, 
nra q; (noflraque ) opera, quam uobis paratissimam offerimuf, ad 
- comoda et ad dignitatem uram (vefram) pro arbitrio utiminj. Ex 
Spira Ki Augti 1526. 


7 


8. Eps. Trident, 4 





Epiftola altera, f{cripta d. 20. Mart. 1527. (v. Index h. a 
n. 4.) Pragae, quum auctor a Ferdinando I. Rege praefeCtus 
effet munen Summi Cancellarit, docet, Erafmum litteras cum 
pollicitationibus a Carolo V. Cacfare accepiffe. Dicit vero au- 
tor de Fra/mi litteris, fuisque ad Erafmum cum pecuaia mis- 
fis; de /ibello fibi dedicato et per Ioannem Fabrum waduo; de 
Cacfaris ad Erafmum litteris et promiffis. 

Venilis jn | Chro (Venerabilis in Chrifto,) Egregie syncer ec (fincere) 
dile@e etl, Lras (Litteras) ueftras s recepimus, et nras (nofiras) cum 
pecuniolis ad uos puenifse iucudu (perueniffe, iucundum) fuit. quam 
quidem pecuniam non pro premio, fed pro quadam ueri amoris ne- 
ceffitudine dedimus. Libellum quem nobis dedicattis a loane Fabro 
fideliter habuimus, charag; (charumque) tenemus, inauratum uero, 
quem cum Iris is (litteris) ad nos mandafse fcribitis, adhuc non uidi- 
mus, netura t (venturum tamen ven ) speramg. nos autem ad beneplacita 
ura (vefira) pro pofle nro nusq3 (nofiro nufquam) deerimus. A Ca- 
farea Mn Maieflate) ad uos tales puenifse (perueniffz) lrasy (litte- - 

A 3 ras,) 


VI 


ras,) gratum habemus. et pro certo'tenemus, q(quod) pollicita Sue 
S. Mtis maiora et {criptis ueriora apparebunt. \D Prage Die ao, Mt 
£527. _ a 
Bernardus Dei gra | 

Epus Tridetinus.. 
: Ven!i (Venerabili) in Chro (Chriflo) Egregio syncer (fintes 
re) dileQo Erasmo Rotherodamo facre Theologie Profelsorj 
- | _ Bafilee 

( Sigillum integrum.) 





- £piftdétam tertiam {Cripfit. auétor, nupef a Clemente VII. 
creatus Cardinalis Eccl. Romanae, Auguftae Vindelicoram, in 
Comitiis illis memoria dignis , \d. 27. Iunii 1530. (v. Index h. a, 
n. 13.) tertio die poft éxhibitam a-Proteftanubus Confeffionem 
Avguftanam. Dicit autem de fais ad Era/inum, fruftra Tridenti 
ex/pedatum , et huius ad {e litteris, fuoque in.eum animo; de 
precibus ab Erafino fundendis pro flaru Ei clefiae. Catbolicae; de 
fe ipfo Cardinali creato, Erafmi gratulatione, iterumque de 
flatu Ecclefiaes de Evafini aegrirudine, calumniatoribus, (no- 
tentur praefertimCardinalis promiffum et-confolandi ratio,) apud 
Principes et Catholicos omnes gratia; denique de -oprabik 
Erafini in-Comitiis praefentia, Ecctefiae fummopere profatura. 
- Venlis (Venerabilis,) Egvegie fincere ndbis dile&e, no potuig 
(non potuimus) Poliphemo ifthuc redeunt; nonihil Irarg (/itterarum ) 
ad uos dare: quem nri obferuantis™ femp (nofri obferuantiffimum fem- 
per) cognouimus, tametfi parum impntiarg (impraefentiarum.) fir; 
quod feribamus, Pofty; (poftquam) ex Tridento ad uras (veftras ) 
abunde & iterato refcripfimus, quibus uidebaminj ad nos verfus au- 
_ tumnum conuolare propofuifse, idqd (quod) in faculeate ura(ve/'ra) 
cotinue (continue) fuit, Quare non uidemus opepcium, (operae pre- 
fium,) ut toties reperamus -bogratum aium, (dene gratum-animum) 
3 3 & defi- 


va 
& defiderium nram (noffrum) uobis gratificandl. Sed reliquum eff, 
tmmodo, .( tantummodo, ) .ut de nobis piculu (periculum ) faciatis, 8 
interim pces: uras (preces veffras ) apud deum optimum maximum fan- 
datis, quo demum refpiciat hoc tpre ( tempore) fap (_fuper) populum 
& fideles, atq;-Catho°s( Catholicos) fuos, quas certo fcimus Mti (Ma. 
ieftati ) fag-diuing acceptas plurium ( plurimum )-futuras, langueti Xgi- 
anitati (/anguenti Chriflianitath) uero falubres. His feriptis, ure (ve 
firae) redditg fant, qaibus gratulamini accefsioni digtis are, ( dignis 
tatir noftrae,) tametli hoe pcipuo tpre (praecipue tempore) opus non 
fuifset,- quo oia (omnia) laborant-maxime. Veinam p Ea tn Eccli¢ 
(per eam tamen Ecclefiae) univerfali, atq;.fidei nre ( nofirae) labanty 
epitularj poffimus, - Sed infufficientia virefg; nre Prenues (noffrae per= 
tenues) renituntur|{ ee | 
De. egritudine ,- in-quam incidiftis, condolenius ex aio, Ilia; ( anima, 
allamque) molefte fatis ferimus, reftini (re/litutioni ) ita; incubite qua 
wu Cincumbite., quantum ) in uobis eft, ac pollicemini uobis nos femp 
(femper) in rebus uris (weffris) affuturos, ur Gi fieri poffit, & honoris, 
& corporis pferuatione pferuemus, (praeferuationem pras/eruemus,) 
nec calumniantium maledi@a magni pendere uelitis, quoniam Illis ma- 
teria non fuppetit, uel mo (modo) ullo concedit® , (conceditur,) ad- 
uerfum uos oblogndi, (obloquendi,) quum apud Principes, & Ca- 
tho®s oes ( Catholicos omnes ,) probitas., & inregritas fua uulgatifsine 
fint. reliqua non egent rnfo, (refponfo,) nifi addere uelimus, q 
max* (quod maxime) referret, ut & uos hig esfetis in hoc rerum tur- 
bine, ut Is, qui prudentia, & doGrina {ua fidei & Ecclig ( Exclefiae) 
adesfe, & prodefse fumope (_fummopere) posfet. Cui bonam ualetu. 
dinem bn (bene) preeamur, Ex Augufta XXVJJ. Junij M.D XXX 

; | B. Carls Trid, 

_.. Ven Egregio fincere nobis dile@o Dno Erafmo Rotherodamo. 
S, Theo, Profesforj rel, (Sigilum fere integrum.) 


Vill 


In Epiftola quarta, quam exarauit Cardinalis, Epifcopus 
et Summus Cancellarius d. 25. lunii 1531. (Vv. tndex h. a. n. 9.) 
Pragae, in Arce Regia, dicit idem ille de fuis rebus; de Era/mi 
ad {fe litteris, commendato fibi Conritzio, et Erafimi apud fé 
gratia et auctoritate; de Itula pacata, Gallia amica, indu- 
ciis a Turco {peratis , precando tamen Deo, etc, (Notentur verba 
hue pertinentia, quae teftantur de Cardinalis in Erafinum fenfu.} 
Item de Eccio et Fr. Medardo, Erafmum publice impugnan- 
tibus; de eorum moribus in Com#tiis Auguflanis; de vtroque 
Cardinalis litteris conueniendo, et refponfis confeftim Erafmo 
aperiendis; de aedibus Erafmi Friburgenfibus, et litteris Cardi+ 
nalis ad illarum dominum iam mittendis, etc. Denique’ dicit 
auctor de fe, in omnibus cauffam Erafmi a@uro apud Ferdixan- 
dum Regém, cum maxima honoris, amoris et. ftudii fignis 
ficatione. : : 3 


Venerabilis fyncere dile&e. Superiori Menfe Tanuario cum 
seren™s Dns Ferdinandus Hungarie & Bohemie &c Rex, Dns nr co- 
lendiss* (Dominus nofter colendifimus,) in Romanorum Regem apud 
Aquifgranum de more coronatus fuiffet, Nos ad Eccliam ( Ecclefiam) 
& Sedem nram (nofram) Triden ( Tridentinam,) id exigentib® illius 
negotijs recepimg, ubi cum aliq; diu (aliquandiu) egiffemus, ita iu- 
bente Rege, nobis ad Curiam redeundum fuit, ad quam XVIIIJ. pre- 
fentis applicuimus, Nobifq; vre (veffrae) litere pridie Idus Martij 
apud Friburgum dat¢ iam tandem per D. Alberrum Slick Baronem funt 
exhibite, quibus nobis quendam Erafmam Conritz Adolefcenrem Inge- 
nuum bonifg; lireris imbueum comendat, (commendatis,) qui nung; 
(nunquam) apud Nos uifus eft, neq; adhuc ullus apparet. Sed fitum ad 
Nos veniffet, aut etiznum (etiamnum) ueniret, Sic hominem habuiffe- 
mus, ut plane vobis cognofcere & fentire liceret, Nos vre Comen- 
datois (veftrae commendationis) meritam habuiffe rationem, quam & ~ 
in alijs longe maioribus pro nra (offra) in vos beneuolentia & affe- 

ctione 


IX 


Qione finglari, ( fngulari,) quoties occafio a inire non du-, 
bitabimus. 
lealiam nos habere pacatam, Galliam Aiieaias tndactas a Turco fpe- 
rari, nemo non dubitat, cum ita fe res habeat. Precandus eft tar: en 
Deus, ut Pacem & Amiciciam & cetera huiufmodi uigq; adéo firma & 
fecura nobis effe nelic, ve aduerfa & finiftra quandog; non emergant, 
que (quae) corum Chriang Reipubst ( Chriflianae Reipublicae) Sratum 
conturbent, sicurt latius & confidenter (fi coram Joqui daret™ (dare. 
tur ,) vobis referre poffemus. | 
Quod Eccius & Frater Medardus in nomen vrm (veffrum) publice in- 
uexerint, affirmare poflumg Nos ip toto Auguftano Conueptu, cui 
interfuimus, nihil prorfus ab ijs audiniffe aut intellexiffe, quod. fame, 
& honori vrg (vefirae) ullarenus incomodare poffer, neq; patienter 
id tuliffemus in ura pientia (nofira praefintia) tam beni Viri, beneq;. 
de ‘fea ( (facra) fide & Religione nra (noffra) meriti offitio. (officio) 
aliam q3 (quam) honorificam fieri mentionem , atg; ideo urrung; 
(vtrumque) ea de re literis nris (noffris) conueniemg intelleQuri, pum, 
ifta comiferint, & qua caufa ad ea fint addudi ,. Et quod ab eis acces, 
perimus, confeftim ad vos refcribemus. | 
Porro molefte ferimus nobis literas vras (veftras) tempeftinius non 
effe redditas, ideoq; digne excufati effe cupimus, fi nunc tandem re-. 
spondemus. Qdii ( Quod ) in tempore fuiffent allate, iandiw (iam. 
diw ) id quod petitis ratione Domus, quam Friburgi inhabitatis, nra 
(nofira) opera fuiflet effeum, iamq; etiam eius Domio ( Dodiney- 
feribimus, w ut uobis illam permittat appligs inhabitandam, quem fane, 
fi modo mre (nofirae ) litere tempori” alig;to (aliquanto ) illi fuerine 
exhibite credimus noftri refpeau effe affenfurum. Vos infuper. mas, 
gnopere ho hortan, (hortamur, r,) vt fi qua alia in re vobis apud serenmum 
Regem nrm ( noflrum ) comodare poflimus, plane » nobis hoc aperire 
& comiunicare uclitis, Eo enim intelle@o, fic vri (vefri) caufam 
agemus, ut facile vobis conftare poflit, | Nos wri ¢. veftri i). amantifii- 
B mos, 


L 


a 
mos , comodifq; vris (veffris) effe intentos , & affedos, quum vehe- 
menter cupiamus tanti Viri animum & ftudia demereri, eiq; nr (n0- 
firum) erga dofos.& benemeritos (quem vos effe fcimus ) affedum 
quoquo licet pado infinuare, Datg in Arce Regia Prage die XXV. 
Menf. Junij. Anno domi M.D. XXXJ. 
B. Calis et Eps. Trid. 

Venerabili syncere nobis dile&o Dno Erasmo Rbrerodamo:sacrz 

Theologiz Professori eximio ! 





Friburgj in Brisgaudia | 


In Epiftola quinta, d. 5. Iunii 1532. (v. Index h. a. n. 7.) 
Ratisbonae {cripta, dicit Cardinalis de Eva/mi excufatione, fe 
ob aetatem, exceptis ftudiis, ad omnem fundionem effe inuti- 
Jem, eumque denuo hortatur, vt petat aliquid a Ferdinando 
Rege, addito promiffo honorifico. Deinde confolatur Erafnum, 
de aduerfariis, verbis notatu dignis. Denique loquitur de 
Henrico Glareano, eiusque opere quodam, Ferdinando Regi 
 deftinato, et de eodem, Regi a fe commendando, vti cupiat 

Erafinus.. 
Ven. (Venerabilis) in chrifto, Egregie, sincere nobis dilefte. 
“Ls (Licet) ex uris (veftris,) die penthecoftes datis, proxime acce- 
ptis, (acce acceptis,) wos eam m atatem attigifle cognouerimus, ut exceptis 
ftudijs uris (ve/ffris,) ad oem (omnem) fun@ionem inutilis fitis: has tn 
Iras (tamen litteras) ad uos dare nobis uifum eft: ut reie@is quibus- 
cunq; ferupulis, uos ad idem, quod in fuperioribus nris ( noftris) fe~ 
cimus, denuo hortaremur: quum nullum cuiufcung; xtatis effe cen: 
feamus : quin aliquid femper habear: quod & comode, & honette 
petat: Siquid igr (igitur) ef, in quo uobis apud Regiam Mate™ (Ma- 
ieflatem ) gratificare poflimus: ure (veffrae) partes erunt, nos, nul- 
lo alio requifiro, admonere: & ita nos gerenius, ur comoda ura 
(veftra) nobis cordi effe, invelligatis. Gm 


XI 


Q aut (Quod autem) non defint, qui uobis cuniculos moliantur: hoc 
unum uobis folatio fie: q fap (quod fuper) petra, ac marmore duriffi- 
mo fundamenta ieceritis: ue, ipforg (ipforum) conatus, ob hance foli- 
ditatem uram, oi0 (vefram, omnino) irriti faturi fine. 
Poftremo, quz de Henrico Galerano, (Glareano,) uiro ftudiofiflimoy 
feripfiftis, legimus: Verum an opus, nup (nuper) ab ipfo caftigatum, 
ad manus Regias, quo deftinatum erat, allatum fuerit,, nos prerit: 
(practerit:) de quo q; (quam) primum certiores effeai erimus: hois 
Chominis) ftadium (uti cupitis) Mati (Maiefiati) fax, cum nro,(noffro,) 
tum fai ipfus inruitu, comendabimus. Et his uos bene ualere cupi- 
mus. Ratisponz die V. Junij, M.D. XXXIJ 

Bernardus’ miferatione divina 

S. R. E. Carls & eps triden, 

Ven'i in chrifto, Egregio fincere nobis dile@o Dno Erafmo Rothero- 
damo Sacre Theo, Profeffor}. 
._ Fribourg (Sigillam fere integrum.) 





Plurimum eloquentia et confiliis contra Euangelicos apud 
Carolum V. Imperatorem potuit F. ALPHONSVS dé VIR- 
ves, Vimetanus, Theologus Hifpanus, profeffione Benedidinus, 
Carolo V. Ecclefiaftes atque adeo gratus, vt vel inter Germanos 
illum fequi Concionator iuberetur. Obtinuit inde Canarienfem 
Epifcopatum, in cuius praccipua fede, Canaria infula, vrbeque 
illius Teide diéta, fupremum obiit diem. Laudatur mira eius 
eloquentia variaque eruditio. Scripfit: Philippicas di/puratio- 
nes XX. aduerfus Lutherana dogmata, per Philippum Melan- 
chthonem defenfa; (Antuerp. 1541. Colon. 1542. et 1561.) quibus 
accedit de Matrimonio Regis Anghae Tratatus. Vid. D. Ni- 
col. Antonii, Hifpalenf. 1Cti, Bibliotheca Hifpana, (Romae, 
1672. fol.) T.1. p. 43. fq. vbi memorantur evam Viruefii Col. 
lationes Septem cum Erafmo habiae, quibus eum admonuerit 

B2 minus 


XU = 
minus .rectae. doftrinae, et quas vere habirds ipfi de fe affir- 
manti auctori credidit Antonius.. Ad hiftoriam vero cercam et 
arcanam iftarum Collationum (peat prior, quam edimus, Virs 
uefii ad Erafmum, epiftola autographa. ’ 

In Opp. Erafmi Jeguntur, praeter fragmentum vnius epi- 
ftlolae virvesil,. Burgis 23, Febr. 1527, datae, ( Append. 

P- I7IQ- ep. 339: ) duae ad illum ERAjSMt. . (Falfo duas addit 
Tadex praemiflus.) Alteri earum addita funt verba: ,,Haec 
4,ad epiftolam 13. Decemb. Anno 1527.. feriptam. (p. 1048. f 
ep. 916.) Altera data eft Frib. ane 21, Aug. 153% ( p. 1413. 
ff. ep. 1196.) | 

ALPHONSI dé@ VIRV'E'S, 
Hifpani, Theol. Magiftri, Ord. Bened., Caroli V. Cael. 
-Ecclefiaftae , pofthac Canarienfinm, Epifcopi, 
Epiftolae duae, AA. 1527. et 1522. ad , 
Erafmum datae, ex Autogr. 

Epiftola alcera, verbis afperioribus {cripta XIII. Cal. Tun. 
fiue d, 20. Maii 1527. (v. Index h. a, .n. 10:)- Valeoleti, in 
Hifpania, patefacit difcordiam quandam tacitam et controuer- 
fiam, quae fuit-inter-Erafmum et Viruefium, poftquam hic Alli 
miferar, libellam Collgtionum, paullo ante memoratarum; libely © 
Jum Kali — aduertim » at typis non deAinapunne . 

+ 


~ Clarif mo Dao. D: Erasmo Rot, 
f. Alfonfus Viruefius &ce 
s. P. Decimo fexto Kals (Kalendas) Junij, Clarissimo Viro 
Alfonfo. Valdefio et me fim! (/imul) colloquentib9., ‘Veredarig : attulli¢ 
(attulit,) nobis eplarg (epiffolarum ) fafciculum, in quo erart Ire que- 
dam tue (litterae giaedam tuae,) ad me iuuenem vt tu ais theologum 
a fene theologie iam emerito deftinate, {% (/ed) quibg inuenilis calor 
non deerat, gueq; (quacque ) mmagis itritare, q3 (quam) lenire aut do- 
: a cere 


XI 


cere iauenis aluri (dnimuni) poffent.. In ijs perueniffe ad te libellum, 
nrum (nofirum) femel_atq; iterg (iterum ) fateris tam peacem (proca- 
cem,) ve fenile Entelli aninium puocauerir, interin tn lras (prouocaues 
rit, interim tamen litterds) a nobis tercium ad te miflas diffimulas, que 
(quae) vel Aiacis furorem lenire potuiffent, quas te accepifle inficiari. 
neutiq; (neutiguom) potes, cum ad id quod in eis de libelli editione. 
{cripferamg in eple (epiffolae) calce-respondeas. Dixeram quipe Iris 
(quippe litteris) tais ad lognnem Vergaram respondens, me libellum 
" yni aut alteri amico’ idq; fecreto legendum comififle, quod tu non 
effe probabile ais, €0.q pmg (quod primus) in Brauantiam (Braban- 
tiam ) nullo meo figno claufus venerit. quafi ego in medio itinere figil- 
lum quo liber legi.a quibyuis (quibusuis,) poffet euulferim. In lrarg 
tuare ( Gtteraruim tuarum ) exordio conieQare non vales, quo in te fim 
aio.-(ahimo.) Etto,. q (quod) ex ijs que (quae) carptim vt ais ex li- 
bello deguftasti conieGare non poffis,  nungd amicorg Iris (Sed nun- 
quid amicorum litteris) nec tantillum fidei tribues, ve vel ex eis quas iam 
acceperas, cum hanc fcripfifti cuig in te fim animi non conijtias? 
Quamgq; (coniicias? Quamquam ) aur ego fallor aut hoc ex libello ure 
(nofiro) et libelli fecundo ad te mifli adiunQo «pittolio non dicam 
conieAare {$ pspicere apperte (fed per/picere aperte) potueras. _Scri 
plert (Scripferunt ). haéteng aduerfum te tor & tam infignes fapia (fa- 
pientia) viti, ve monung; (sonnunquam) videatur ad te illud pofle 
referri, quod in genefi De Hismaele {crip® legi’ ( /criptum fegimus :) 
Mang ¢ig contra ges (omnes) & mang oium (manus omnium) contra 
eum, Ete regione vniverforg fram faorg (uniuerforum fratrum fuo- 
rum ) figet tabernacula. Nemo tn eore (famen corum) admonitionis 
Iras (litteras) ad te feereto direxit,quin ftatim vt opera abfoluert (ab/olue- 
runt,) nulla honoris tui rione (ratione) habita, ea que (quae ) in pu- 
blicam veilitatem fe fcripfiffe arbitrabanrur euulgare ftuduerunt. Aft 
ego vel hoc nomine ingenue amicus tibi videri poteram, g (quod) 
quicquid mihi in operibg tuis, haud in hoc deum teftor ledge ( /eéfis,) 

. B3 * difpli- 


XIV 

difplicuit, non ftatim euulgaui, & potig (fed potius) ad te candide & 
fine fuco detulli ( detuli,) admonens quid me & quid alios offenderet. 
fimulq; offenflionis huigmodi (offenfionis huiusmodi) rationes redens 
(reddens,) & magis calami exercendi q; (quam) parandi nominis (quod 
tu fuspicaris) gria. (gratia.) Ego a te doceri in collatiunculis meis 
pluries poftulo, non magnificari.: fi n. (enim) hoc captagem, poreram 
eas vel nullo negocio euulgare. Scripferam olim ad quendam francisca- 
norg guardianum (fic ipi (ipf) vocant) complutenfeny eplam (i epi 
ftolam) \ongiorem, qua hominem amice admenebam (quod etiam Iris 
- (litteris) & verbis ad alios nug; (nunquam) non facio) ne in nomen 
tuum (quod accerrime (acerrime) coeperat) debacaretur ( debatchare~ 
tur,) ea vila eit amicis tuis digna que (quae) in tui fauorem !& pri griam 
(gratiam) ederetur. excripta (Ex/cripta) fant exemplaria plus mille, 
tandem tipis excufla (typis excufa) transcribentium laborem leuauit. 
An credis par ftudium defuturum inimicis in euulgandis nris (noffris) 
collatiunculis, fieas pdere volluiffem? (prodere voluiffem?) Veram 
non in hoc eas feripferam, (3 (fed) ve tibi occafionem caluniatoribg 
(calumniatoribus ) respondendi pbens (praebens,) mihi do@rine fruég 
accerferem, quo ftudio memineram Aug™ (Auguftinum) Hierenimo 
(Hieronymo ) olim feripfiffe. fs (Sed) cu huig collationis impatiens me 
romanorg (Romanorum) cohortem tibiChrifto poft purpuram & diadema 
& regiam falutationem illudentem facis. Sic ortodoxi (orthodoxi) pa- 
tres, ad quorg dodtrine & pietate (quorum doffrinae et pietatis) ftudium 
orbem reducere conatg ef, de fe humilr (humiliter,) de alijs cum pie 
tum magnifice fentire confueuerunt. Sed ecce rurfus aculei iuuenilis 
furor et figurati merfus, de quibg in Iris is (litteris ) tuis caufaris. Qua- 
re quandoquidem loqui nescio, tacere pftabie. (pracfiabit,) neq; hee 
(haec ) fcripcury eram nifi ve fcires me Iras (4tteras) cuas accepiffe, 
Que (Quae) apud nos in hacCefaris curia gerantur, ex D. Alfonfi Val- 
defij Iris que (lifteris, quae) tibi merito gratiores erunt cognosces. *) 


Vale, 
*) Vid. Index A, 1527.1. 12, Ipfam Vaidehi evittelan mox exhibebimus. ; 


XV 


Vale, et fpus (Cfoiritus) ile gerus (quietus,) quem in me defyderas, 
fac tibi nung; (nunquam ) defit, jmo faxit chrs (Chriflus,) opt, max. qui 
illum in aplorg (Apoftolorum) corda mifit. Dat. Valeoleti XIU Kals 
Junijy An. 1527. 

Tui vellis nollis ftudiofiffimg: — Alfonfus Viruefig. 


Clariffimo Dno. D. Erasmo Roterrodamo Sacrarg irare celeberti- 
mo interpti: — 
Apud inclitam Bafileam 


In Epiftola altera, data 15. April. 1532. (v. Index h. a 

n.6.) Ratisbonae, quum auétor apud Carolum V. Caefarem 
verfaretur, fuftinens munus Concionatoris aulici et redcris con- 
[cientiae Caefaris, praefertim notentur dicta de Viruefio ipfo, 
€aefaris litteris ex Hifpania accerfito; de Cacfare, inter tot 
SeEarum incendia, principe catholico, at quali exfule ;  iudi- 
cium de rebus fidei catholicae, et fententia de mente Caefaris 5 
de Viruefii in facris orationibus fludio circa haereticam peftems 
admonitiones ad Erafmum, de Aulae-Caefaris Primatuim sudt- 
eiis variis de Era/mo, nec Cauefarem falutante, nec vnquam in 
tet Comittis pracfente; denique Viruefii confilium, Exafmo ca 
de re datum. i 
S. P. Poft tam multas eplas (epifolas) per fesquiannum ad te 

datas , quare-tn (quarum tamen) nec apicem rescriptionis accepi, im- 
portunum videri poffir nunc tibi Do@iffime Erasme nouis obftrepere, 
nifi ius amicicie { amisitine) hoc fibi vendicaret , ve ppinquus (propin- 
quus) occafionem non p*termittam , ( praetermittam,) qua maxime 
diftans eram vfurus. | Caufam itag; fcribendi paucis accipe. Cefar 
nescio q° (quo) confilio me fuis licteris ex Hispania accerfiuit inui- 
tum quidem & nihil tale cogirantem, ve qui ab aulica vita femper ab- 
horruerim; fed nunc mihi futura religio videbatur, fi flagcante inter 
a tot 





XVI 


tor feGare ( feffarum) incendia euanglica (evangelica ) pietare Cefacis 
_ imperio non obremperarem, p'ucipis ( principis) vsq; adeo cathoiici, 
ve pro Chriftiana yveritate tuenda & ecclefiaftica fartienda ( farcienda) 
concordia tribg iam annis a pp'a (propria) pene dixerim domo, a 
chariflimis coniuge & pignoribg auulfus parem exilio vitam ducat, fi 
th (tamen) intra orbem to (tofum).totig orbis imperator poteft exu- 


lare, Acaq'eui ( Acquiewi) ergo vt sb academia (nam dudum Salaman- 


c¢ defederam) in aulam, a gimnafio ( gymnafo) in euriam, a clauft? 
(claufiro) in thearrum migrarem. grande mihi fpacium itineris eft 
emenfum, multum tedij mulruma; laboris media yeme (hyeme) perlatum, 
quo tn (temen) frudu 1 hadleng ignoro, pam fidei catholice res eo {unt 


in fiatu, vt non tam Iris (litteris) poffe eoponi ( componi ) videantur : 


gtq; humana illa tranfactione qua res belice ( bellicae) fedari- folent. nec 
“mirum,- cum oes ‘068 (omnes). ferme que (quae) fua funt querat, ( quae- 
rant,) non que ihu dei, (quae Jefu Chrifli,) inter quos Cefar arbiy 
ter fedens quando von poteft per ytriusq; parte pertinciam { partis per- 
tinaciam) quod velet (volet) perficere, facies vt credo citra bellorg 
(bellorum ) discrimina quod potuerit. nam vt eft eig pietas & philadel- 
phia, fatius judicat, in aliquibg que (quae) fidei tumam ( fumman) 
hon attingant conniuere, q; (quem) Chriftianos in -quales qles (quales) 
Chriftianos, catholicos aduerfus Hereticos aut certe Schismaticos 
comitere. (committere.) Interim ego faeris concionibg infto hoc 
agens , vt fi minus germanos ab etrore reduxero, Hifpani falrem he- 
retica pefte non inficiantur,, Habes pereg'nationis noftre ( peregrina- 
tionis nofirae) fimul & epiftole caufam, Nunc vt. meo more frigidis 
moniciunculis tibi pergam effe moleftus, Video apud ‘tule p'mores (au: 
lae Primores’) varia de te (ne quid acerbius dicam) agitari iudicia, quod 
Cefarem per bienium (biennium) in germania caufa fidei comoranrem 


falurandi faltim gratia nugq; (munguam ) adieris, nec te in tam multg 


( multis) catholice doGrine cong‘flibus ecclie (congrefibus eccle fae ) 
copijs adiungeris, (adiunxeris,) cumalserum Christo, alterum Cefa- 


ri, ; 


- 


XVIE- 


ri, cuig poft illum’ benignitas tibi femper & fubfidio fuit & p*fdio, 
(praefidio,) debere te, inficias ire haud poffis, quare autor tibi fue. 
rim vir fapientiflime,: ve fi quid habes quod ce legitime purget, excu» 
findi occafionem vndevnde captes, & oblatam haud diutius p*termi- 
tas, ( praetermittas ,) fin miny , quando tempus adhuc fupereft, que 
refarcire quod vel culpa vel negligentia peccatum eft poflis, quoquo 
" modo refartias. g fi (Quodfi) cibi in neutra re meum confilium forte 
probabitur, certe ftudium & affeum, que (quae) eft tua humanitas,' 
tion improbabis, cuig rei certiorem me redes (reddes, ) fi tot iam 
eplis acceptg (epiffolis acceptis) ad quadraginta nuc (nunc) milliaria fex 
ceris, quod hacteng ad quadringenta non fecifti, w Vale. Ex Ratis- 
pona quintadecima Aprilis A. 1532 | 
_ Tuus ex animo F. Alfonfus. Viruesig 


+ 
Ornatiffima Viro Des. Erasmo pees philofophie pfeffori 
apud F ee 
Freyburg. 


Ad hiftoriam difcordiae tacitae et cae lac, quae fuit: 
inter Erafmuin et Viruefium , (vid. Viruef. Epift. prior, in hoc’ 
Spicil. exhibita,) pertinet etiam Epiftola, quae nunc vulgatur, 
autographa ALPHONS! VALDES11, Hi(pani, qui fuir Theo- 
logiae Profeffor et Ecclefiaftes Burgis in Hifpania, Caroli V. Im=. 
peratoris @ Secretis, {cripta Valleoleti, XU. Cal. lul. five d. 20. 
un. 1527. (v. Index h. a. n. 12.) In illa de Evafini litteris, 
* praefertim Viruefium fpeftantibus, quae taxantur acrius ac li- 
berrime, varia fingularia narrantur, ex Era/mus. valde repre- 
henditur. Deinde fermo eft de Caefaris e Cancellarii ( Mercue. 
tini Gattinarii ) /itteris ad-Erafmum, qui exemplum earum ad- 
loannem Maldonatum, Hifpanum, miferat, ideoque fummae 


arguitur imprudentiae, \ceram de Viruefio acerbe trattato 
sar Cc Evafmus 


XVIII 


Erafmus grauiter admonetur, danturque ei confilia et monita \e- 
tu digna, quae atunent Viruefium, ab Erafmo {uo ipfius com- 
modo placandum, epiftolam ad Maldonatum incaute {criptam, 
(vbi et denuo de Viruefii Collationum libello,) imprudentiam 
Evufini in {cribendis epiftolis et diipergendis aliorum ad fe litre- 
ris, Cancellarii Caefarei epiftolam non temere edendam. Di- 
citur porro de rebus, Erafmum eiusque inimicos et amicos in. 
Hifpania {pettanuibus, confiliis additis. De Romae excidia 
(per Caefaris muilites) Evafmi fententia rogatur. Denique de 
Marchione a Villena, Eralmi fautore, adduntur varia. 


ce 8 ALPHONSI VALDESII, 
Theol. Prof. et Ecclefiaftae Hifpani, Caroli. V. Imp. 
A Secretis, Epiftola A. 1527. ad Erafinum data, 
ex Autogr. 

 §. P. In die festo Trivitatis, quum essem apud eximium Theo- 
logum Alfonsum Virues \Imetanum, confabularemurq’; de nro (10- 
firo) Erasmo, atque de calumnijs Monachorum, et qua via posse- 
mus te commodius ab eis defendere, atq’; optimus ille vir (ut nosti:) 
ad hoc, negocium vocatus, mihi non simplicem defensorem tantum, 
verum étiam acerrinium tui propugnatorem sese futurum polliceretur: 
ita ut pro te paratus esset in discrimen etiam capitis venire, Ecce in» 
commode nobis allatz sunt Irz (litterae) tux, quas pridie Calend Apri- 
lis ad Nos dedifti, que hominem tibi amicissimum atq; ‘deditissimum 
fore abalienarunt, Ingeriptio irarum (litterarum) erat, Clarg™® Vira: 
Dno loanni Maldonato, siue Alfonso Valdesio, rel. Duma’; cnixe ex- 
eogitarem, quisnam esset Clarissimus ille vir; ait Alphonsus, erit 
fortassis Baccalarius quidam elementarius, qui agit Burgis. Nam is 
mihi ostendie Iras (/itteras,) quas superiori anno ad Etasmum scri« 
psit.... Verum abeae Maldonatus, & ad tuas litteras redeamus. Equi- 
dem pro meis, licet brewissimis,, maximam tamen gratiam habeo, Fue- 
runt saltim mihi hoc nomine iucundissima, quod ex his te yalere di- 
’ -* w dici, 


xIX 
. dici. erant enim tua manu scripte. Deinde quum fimul legeremus 
Eplam, (Epiftolam,) quam ad meum, imd verius tuum Alphonsum 
miferas, in qua hominem de te optime meritum ita tra@as, ut nihil 
viderim haétenus & te in quenquam scriptum mordacius, nec amaru- 
lentius, vidisses mi Erasme, tuum Valdesium exanimatum, colorem 
faciei subinde mutantem, Tunc Alfonsus, he sunt, inquir, gratiev, 
. quas meus, totiesq’; 2 me laudatus Erasmus mihi pro tet in eum offi- 
_cijs rependit? Ego, mi Erasme, (:ut ingenue fatear:) nequiui exco- 
gitare, quid possem illi respondere, Timebam enim, nec immérito 
quidem, vnica te epla (epifola) tantum viram, grauem, atque eru-- 
ditissimum non amisisse modo, veram eriam in heftium olassem pro- 
trusisse, Ve intelligas tamen, que est hominis pietas, que pruden- 
tia, que conftantia, .atq; erga ce heneuolentia, dum videret me peni- 
tus exanimatum metu, bono, inquit, animo esto, Nam tametsi mul- 
ta in his litteris sint, que me ab Erasmo iuremerico possent alienare, 
.non permitcam tamen, vt hac sua nimia inurbanitate me ab incepto 
officio. dererreat: prefertim quum prouinciam hanc non tam Erasmi, 
quam Christi, et religionis gratia susceperim. Hoc saltem nomine 
mihi placere volo, quéd Erasmum alioqui humanissimum, atqué mo- 
destissimum, mea ego solus modeftia superarim. Condonabo hanc 
_ -iniuriam si non Erasmo, saltem Chr’o, (Chriffo,) sub cuius insignijs 
;omnes militamus: atque me in rebus Erasmi non alium quam tibi pol- 
dicitus fam, prestabo: Intelliget Erasmus apud Monachum iuuenem 
non adeo (:ut ipse credit:) frigere Chr'ianam ( Chriflianam ) cha- 
-yitatem, Haec atque hmodi (/huiusmodi) alia multa quum ille subinde 
repeteret, atque ego vicissim amicum animum atq; consilium vere 
Christianum Jaudarem, rogaui, ut illius Epl'x (Epifolae) nulli co- 
piam faceret, Id-certe, mi Erasme, tam erat honori, atque extima- 
‘tioni (exifimationi) tux necessarium, ut si illa in lucem venisset, plus 
tibi apud Nos esset nocitura, quam Monachorum omnium calumniz, 
‘Ile vero (:qux est hominis probitas:) Eplam (Epiftolam) mihi ilico dae. 
c- C2 His 


xx 


His ita peradtis, quum viderem magnam illam ad Maldonatum Epla’m, 
. (Epiflolam, weritus ne ad illum etiam aliquid denegocio scripsisses,placuic 
Iras (litteras) aperire, sciens non ingratum illi futurum, atq; inprimis 
Video exemplar Irarg (litterarum) ad te cum Casaris, tum etiam Can- 
_cellarij: deinde quum inciperem tuam Eplam (Epiffolam) legere, vn- 
_de, inquam, venit in mentem Erasmo, ut talem Eplam (Epiffolam) 
ad Elementarium quendam, eumq} ignotum scriberet, que plus de. 
_decoris, quam honoris esset illi allatura? aq’; ut mitteret illi exem- 
plar rare (litterarum) Cancellarij, in quibus optimus ille senex non 
.adinodum circunspeéte de Romano Pontifice scribebat: .idque ad ami- | 
«um, credens haud vitra processurum? Dum autem ventumr esr ad 
_calcem Epl’z, (Epiffolae,) in qua icerum male traGabas tuum Alfon- 
_sum, meum mihi consilium oppido gratulatus sum, qui Ir’as (Jifte- 
ras) aperuerim, ob idq’; eas apud me retinere decreni: tuoq’; Mal- 
-donato, cui tantum honoris deferre voluifti, ruo saltem nomine salu- 
tem dixi., Multa hic funt Erasme, ‘de quibus meo:in te animo frerus, 
tecum expostulare volui; primum, quod hominem tibi deditissimum 
-adeo acerbe tra@are volueris, ut sepius Chri*anam(Cirifiianam ) illam 
-amodestiam charitatemq’; toties 4 te predicatam in te coactus fim desy- 
derare: tametsi id flomacho, quem ex aliorum libellis conceperas, 
ascribendum esse videatur. Nam ego vix crederem te aliter huc perue- 
_nisse. Quare opus est, mi Erasme, ut quamprimum:ad Alfonsum tuum 
, amanter, atq; humanissime scribas, illi pro tuo.officio gratiam habeas, — 
(:debes tu quidem illi multis nominibus:) atq; de libello illo collatianum 
scribas, tibi nondum per ocium legere licuisse. Verum quum dabitur 
_oportunitas, te illum perleQurum, atq’; illi ad singula responsurum. 
. Compescet enim ille hac epistolaMonachorum linguas, qui ipsum ir- 
.xidere c¢perunt, quod tu, quem ipse defendic,' et pro quo sese 
omnibus ‘exponit, tuis literis minime dignatus sis. Atq; inprimis 
_cauendum erit, ne illa tua ornatissima Epl'a ( Epiffola) ad'tuum Mal- 
dopacuim in publicum exeat;. immo te vehemencer rogo obtestorq’; ut 
illam 


Sait 


XXI 


illam igni quamprimum tradas. Esset enim tibi valde indecorum, si 
ederetur. (ederetur.). Nam de libelli Alfensi aditione (editioue,) nihil 
est quod verearis, quum nunquam id illi in mentem venerit. Eft 
‘enim homo ab hac ambitoe ( ambitione ) alienissimus, seruauitg’; libel- 
lum adeo secrete, ut.nec mihi quidem illius copiam facere voluerit. 
Praterea non verebor te admonere, ne ita’temere ad ignotos homines 
‘de quibuslibet scribas, neue lrarg (litterarum) amicorym exemplaria 
absque dele@u hincinde dispergas. Esset certt Cancellario inuidiosissj- 
mum, si illa sua Epla ederetur: ( Epiftola ederctur,) nullamq’; ob eam 
rem apud eum gratiam inires , qui tanti ce facir, ut nec studio, nec 
beneuolentia erga te ab vilo mortalium superetur. Verum de hjs 
plus satis. Vnum tdmen té rogo miErasme, ut siquid minus circum- 
specte dium in his te offendat, id amico animo condonare velis: ut- 
‘pote qui non ob dliud hac ad te scribam, nisi quod fim rui honoris 
-atque extimationis (exiflimationis) quam ‘{tudiosissimus.. Sed aj. rem 
-tuam tandem, Veniamus :.de qua ego superioribus diebus ail’te diffuse 
scripsi; diffusius vero Vergara. Deinde nihil adluin est, nisi quod 
congregatis Theologis die proximo sabbathi, negocium inchoare de_ 
‘eretum est: veneruntq’; Monachi Franciscani videlicet, ac Deminica- 
ni olim inimicissimi, nusc autem ad tuam perniciem coniurrati (con- 
iurati) plusquam amicissimi: tq; instruQioribus prachinis. ivttrudi, 
nobis dira minantur. Veruntamen crede mihi, in eis faba ‘cudetur: 
Dummodo tuum tu Viruesium vnica saltim epia (epifiola) pldeare ve- 
lis. | Optarim praterea ut ad Vniuerfam ordinem Benedi@i alceram 
Epla’m (Epiffolam) scriberes, in qua ipsis pro eorum in te studio 
_atque officio gratiam habeas, inftirucum laudes, rogesq; ut taum pa- 
#rocinium (: vti ceperunt: ) sufcipiant, continuentgq 3 3- Facies quidem 
in hoc rem tibi vtilem, ae mihi (: quod te dmem:) vehementer gran 
tam. De excidio Vrbis nihil ad te scribo. Velim tamen ex te audi- 
re, quid nobis, quibus res tam magna preter spem euenit, faciun- 
‘dum censeas, quidue hjne tibi futurum pollicearis, Vale. Datg Val- 


leoleti 42 Calend, Iolij, MDXXVIL 
C3 Post 


Xxil 


Post scriptum. Marchio 2 Villena, qui inter Hispanos Principes 
‘dignitate , prudentia, ditionis amplitudine, grauitate, et pietate plu- | 
‘rimum valet, tam eft tui ftudiosissimus, ut nuper ad me scripserit, 
‘cupiens ex me scire, quonam pacto propensum eius in te animum 
omnibus apcrire posset. Cui quum ego consilium haud nihili forsan 
‘dedissem, is non cantum sese id prxftirurum pollicicus est, verum et- 
‘jam dolere se scripsit, quod per aduersam Valetudinem ex seneGure 
omnium xgritudinum matre contraéam non liceret in hoe conuenta 
adesse, suumq; Erasmum pro Virili a Monachorg ( Monachorum) ca- 
“lumnijs defendere. His patronis, mi Erasme, non poterit non vince- 
re Valdeflus ex-animo tuus, i ee as 


Editores Opp. Erafmi vulgarunt vnam huius vA LDES11, 
“datam Burgis 23. Nou. 1527. ( App. p. 1721. ep. 342.) et feptem 
‘ad illum er Asm epiftolas, {criptas Bafil. 31. Mart. 1527. et 21. 
“Mart. 1529. (p. 973. ep. 857- p. 166. ff. ep. 1031.) Frib. Brifg. 
\¥3. lan. 1530. (p. 1261. {/ ep. 108y. et p: 1263. ep. 1090.) Frid. 
g. lul. 1530. (Cp. 1298. ep. 122.) Frib. 29. Aug, 1531. et eius- 
— dem anni die ignoto. (p. 1417. £ ep. 1199. et p. 1425. f ep. 1209.) 


IOANNIS. MALDONATI, 
Hifpani, Caroli V. Caefaris a Confiliis,*) et pofthac 

in Burgenfi Epifcopatu Vicarii Generalis, 

’ Epiftola A. 1527. ad Erafmum data, 

ex Autogr. a 
Legimus vnam eius.in Opp. Erafmi, datam Burgis 1. Sept. 
3526. (App. p. 1715. Mf, ep. 338.) cuius ipfe mentionem fecit 
‘initio noftrae autographae; duas autem ER asM1_ad illum epi- 
ftolas, Bafil. 15. Mart. 1528. et Frib. Brifg. 13. lan. 1531. (p. 1066. 
ep. 942. P- 1349. ep. 1153.) Floruit maxime in latinae eloquen- 
| : tiae 
») Ita vocatur in Indice, Tomo III. Opp. Exafmi praemiffo, 


XXHI 


tise ftudio, tefte Antonio, Biblioth. Hifpan. T. I. p. 557. qui 
et {cripta eius recentuit, ab anno 1525. edita ; quare nefcio, 
quo iure eum quafi ignotum contemferit Valdefius in litteris 
fuis ad Erafmum, praefertim fi conferatur ipfius ¥ AL DONATI 
epiftola, 


Dedit illam Burgis, in Hifpania, A. 1527. Ill. Cal. Dec. 
(d. 29. Nou. v. Index A. 1527. n.1g.). dicitque de Era/ino in. 
Hi/pania amicis et inimicis, eorum conuentu Vallidoleti habito, 
et lechis a fe Erafmi eviftolis ad Valdefium ac Viruefium, quos 
laudat. Narrat deinde fingularia de Dominicano quodam, aemu- 
lorum Erafmi antefignano. Loquitur. generatim et iudicium 
fert de Hifpanis Evaji ino inimicis, viris et feminis; de Era/imié 
lirteris fibi non redditis, vbi notentur dita de Valdefio et Vir- 
uefio. Denique de lacobo Oforio, Erafmi fautore praecipuo. 
Norentur etiam huius epiftolae verba: _,,Quae (illuftres feminae) 
Suis apud nos (Hifpanos) plerumque Viris, in si quae funt 
pietatis , praefcribunt.“ 


” 


S. P.. Scripfi ad te, Decus nri (noffri) feculi; erasme rotero- 
dame, menfe feptembri an. 1526 prolixius forte quam par erat: quos 
niom rebus tu piis adeo femper intendis: ut piaculum poflit videriy 
inde te vel paululum.auertere. © Verum amori, quo te tusq; profes 
quor, dum nimis indulgeo: quantam fuftineas molem fan@iffimorum 
Yaborum, pene fum oblirus. Putabam quin etiam faurum me tibi 
rem gratam: fi meorum Hifpanorum ftudid in.te comemorarem: fi 
tuorum maleuolorum ftomachum,aperirem: fi bene tibi volentium can- 
dorem reuelarem: fi cucullarorum fabulam rétegerem: quam quidem 
dum finitam credidi: fecurum re forte reddidj ad iacula retundenda: 
que tragico funt in re poftea furore contorta. Sed quis crederet hi- 
ftriones, ut videri:volunt, pios femel conticefcere iuffas, infperato. 
tandem in tragediam (tragoediam.) exituros? Non comemorabo, que 
celebri cuorum’et amicorum et inimicorum concilio nuper Vallidoleti 

; gefta 





XXIV. 


gefta fant. Scio te cunforum ‘admonitum. © Legi epiftolas tuas ad 
Valdefium, tandum ruarum vehementiffimum efficacifsimumgq; preco- 
nem. Legi et ad Veruefium, Virum pium et qualem tm defyderas 
 theologum. in quibus fatis innuis, nihil te omnium fugere: fulmi- 
naq; iam parare in feuos hos gigantes: qui te detrudere celo funt co~ 
nati. Voum tamen non conticebo. Quendam ex profeffione dnica- 
tia (dominicana) Virum fane do@um, et a quo tota tuorum emulorum — 
factio potiflimum pendebat: miffo concilio quod in te fuerat confla- 
tum: adiui, (Nonnulla mihi cum illo de liceris intercefferat confue- 
tudo: fepeq; duobus nobis admirationi fuerant labores tui) quefiul, 
num verum effer, quod audiebam: illum acerrimum tui fuiffe impus 
gnatorem in concilio: totamg; monachorum {pem ab eo potiflimum 
pependiffe. Num te verum chriftiznum an fecus exiftimaret. Ile 
cepit (coepit) tergiverfari: verbisq; ambiguis profiteri te fyneerum _ 
catholicumg; chriftianum: atque perperam iudicare, qui diverfum 
euulgarent. Cererum effe in ruis {criptis que contendiffet expun- 
genda: quando fi fieret, nihil tue glorie decerperetur: et fimul pro-. 
tuli¢ ynum aut aleerum locum, in quib9‘etfi vere locutus effes: dare 
te tamen anfam dicebat dubitationis circa: potiffimum. chriftianifmi. 
Omitto que multis verbis de hac re fumus altercati: tandem ita dif- 
ceflimus: ut affereret, fi decem linee e tuis libris fubducerentur: re- 
liqua futura oia (omnia) chriftiano populo falutaria.. Cum abiit a me: 
mox incurrit in ciues monachis addi@iffimos: quod tua non legerant. 
Apud hos non decem folum lineas damnabat: fed omnia tua feripta 
flammis deftinanda cenfebat. Idem feeiffe paulo poft comperi apud 
curiofas quasdam Monachas: ov ape ilatire alias foeminas: que fuis 
apud nos plerungq; Viris, in his que funt pietatis, prefcribunt.' Quod 
ideo refero: ut intelligas, tuorg (tuorum) emulorum fapientiores 
animi magis morbo, ne caufam comunem deferant, quam iudicio in 
te tuosq; labores inuehi comoueriq;. Bene norunt, quantum orbi 
chriftiano conducant elucubrationes tug: deponere tamen tam late 

. paten- 


XXV 


patentem tyrannidem dolent; quam retinere faluis tuis pignoribg 
prorfus defperant. Itaque apud eos, qui tua candide legerunt, ter- 
giuerfantur, diffimulanr, ‘in oia (omnia) fe vertunt, fatis habent fi vel 
in vno articulo ex tanta congerie conuincant: non impie fuiffe debac- 
chatos. Cum incidunt in aliquos idiotas rudesq; fermonis latini: ibi 
virus proferunt, ibi fe totos aperiunt. Valdefius afferuic, et Verue. 
{us confirmauit jin quadam epiftola tua cum eos nominares, ad quos 
lireras mitteres: me fimul comemoraffe, Certe reddire mihi tue lites 
re non funt.*) Et quidem acerbe fero: fi cu eas fcripfifti, ad me 
non fuiffe perlatas, fiue finiftro quodam meo fato: fiue tabellariorum, 
vel potius eorum incuria, quibg fafciculos deftinas. Nam fi tu eas 
non dediftis tion ambio refcriptioném > malo te bonas horas fandtifii- 
mis ftudiis infumere: quam ut in ea diuertas, que te nullo tuoram 
ftadiorum™ comodo femorentur, Satis mihi fecifti: fi quouis mode 
intellexero: meas ad te perueniffe. In angulis epiftolarum, quas ad 
Valdefium yel Veruefium: qui mihi fant amiciffimi, das: fat erie fi 
addideris,- meas accepifle: vel fi nudam tantum falutem dixeris. Bur- 
gis fant amici tibi quam plurimi: fed precipuus Iacobus Oiorius, Vir 
patricius fumog; loco: natus: qui ufq; adeo (cripta tua fufpicit: ufq; 
‘adeo ecaufam tuam comunem chriftianorum omnium putat: ut coti- 
die non ceffet apud archiepifcopos roletanum ¢t hifpalenfem ‘conqueri 
ac Jamentari:. quod tuis.inuidis aures ill, prebuerint: quod fuma non 
ope nitantur: ut ficuti, media sotius Hifpani¢ luce reus abfens diétus 
es: et per amicos caufam dicere coagtus: ita cun@is palam fit: ad- 
werfarios tuos inuidia du@os fruftra contendiffe: et Veritare deniq; 
tefte conuicdos meritas pornas Mediffe: ut cautio fyaceris credulisq; 
chriftianig effec: .haud femper vultui palliog; fidendum. . Hic igitur 
te falutat non aufus feribere;: quod foleat dicere, nullum hodie ftilum 
tam. felicem . videri:, qui fi cum tuo conferatur prorfus non frigeae 
naufeamg moueat. . Eft quidem vir, magis pius et ¢quus quam ambi- 

2%) Pigs Valdedii els er. eda. = - tiofus 


hh ~ 


XXVI . 


tiofus insnisq; glori¢ cupidus, ven, Burgis x tettio - calenday decem 
bris. An. 537: bo co 
| Si Pm Tous ferankis o's, 

| | : , Ioannes Maldonatus 
Roe. ° OS tee ee _ Bargen. | 

“ ' a .$: 

4 Optimo: citing ara sane Defi aeths erasme 
reterodamo || id 


I1OANNIS HORNEY RATT, 
Bernhardi Epifcopi Tridentini a Secretis, Epiftolae 
duae, AA. 1527. et 1528. ad Erafmum es, 
ex Autogr. . 


Nulla HORNBVRGiIt vfquam in Erafmi Operibus facta 
eft mentio, “Iam exhibentur duae eius autographae, quarum 
altera, fcripta Viennae Auftriae, d. 1. lan. 1§27. (v. Index h. a. 
n.1,) notum le€toribus facie HORNBVRGIVM; altera, Budce 
in Hungaria d. 2.Febr, 1528. exarata, (Vv. Index hi a. .n: 2.) Vas 
riis de cauflis memorabilis effe videtur. Vtramque fcripfit au~ 
€or, verfatus in aula Ferdinandi I. Regis cum eius Summo 
Cancellario,, Bernbardo, Epifcopo Tridentino. ‘ 


'$.°P.. i Ego iam inde & pueritia mea,’ ‘qua Tras (litteras 3 coleré 
ccepj, Erafj. nomen (cuj- quidquid’ tenue ingeniolam metim valet, 
acceptum refero) femper veneratis’& exofculatus fum. ° Quam ob 
rem piaculare efse cenfus, (cenfeo,) si apad R™™™ D, Tridentin (Do- 
ginum Tridentinum) agens , ‘tam opportuna ‘oblata occafione, meis’ te 
‘non falutarem Iris 5 (‘litteris })‘now aliud fpe@ans , G5 3 (i quam y vt inter 
tui studiofos vel poftremum’me-agnofeeres, Et quangs (Huanquam J 
decebat me iftud honorifica quadam prefatione agere, Tamen, cunt 
cogitem, otiofas Iras (“itteras) tibj fn@ioribus reb. (rebus) occupa= 
to non nifi impedimenta — afferce tonfalto fuperfedére 

. voluj. 


XXVII 


voluj. Meq; his paucis tue praftantic deditifsimum mancipium okes 
Ex Vienna, XVIIJ Januarij, Anno M. D.XXVIJ. 
: ee fe D. 
paratifs. 3 
Se (Seruitor) 
Johan, ‘Hornburg,. 
Rei D. Trident, — 
a Secretis — - 
Eruditiss. & clariss® Vira Dno Erasmo Roterodamo Theologo, 
Dno ae BOER obs 
Basilez. (Sigillum integrum. J 





‘' 'S. Magne me inciuilicatis aue negligentie incufare poteris, 
quod, ni fallor, ante annum, cum R™ Dnus (Dominus ) meus Tri- 
dentinus ad te {criberet, meas incultas ad te direxi nugas, ad quas 
tam amanter mihi refpondifti, ego vero tam diu interim tacuj, nec, 
ut debuj, tibi Viro incomparabilj, quo nil maius in Iris (Jitteris) mal- 
ta fecula viderunt, refcripsi. Ideoq; fortafse miraberis, vnde nunc 
iterg (sterum ) memoriam {oj tibi refricet Hornburgius. Accipe igitur 
variam meam iactationem, colendiss¢ Erafme, Quo tempore tuz adme 
irg (litterae) cum alijs ad™ D. (Reuer. Dominum) meum peruenerunt, 
ego in patriam meam, Franciam orientalem, concefseram, vbi quar- 
tum pene menfem peregj. (peregi.) Deinde fero admodum Triden- 
tum reuerfus, acceptis tuis tum ob locorg (/ocorum) longam diftan- 
tiam, tum nunciorg (nunciorum) defeQum refpondere non poryj. 
Poftremo quum in Hungariam ad Reg. Ma*™ (Regiam Maieftatem ) 
redijfset Re™* D. (Reuer. Dominus) meus, non leue impedimentum 
volentj ad te feribere dederunt bellic) tumultus & negogiorg (negotivs 
rum) moleftifsima moles. Nec tamen intermififsem, fi fuifser mihi 
tabellarius, quin ad Erafmum meum venerabile numen f{cripfitsem, ut 
quoniam tuj & lucubratianum tuare (tuarum) ftudiofus cultor femper 

D 2 fui, 


XXVIII 


fui, memoria tua non exciderem. Proinde ut mihi hadtenus femper 
fui gratulatus, in ea incidifse cempora, quibus tu irare fupmus (litte... 
rarum fupremus) dux, ream eruditionem propagafti, ita nunc mihi 
vehementifsime dolet, uidere te non folum de Germania nra, (no- 
fira,) ted et Vniuerfo orbe in Iris (Atteris) benemeritum, tam malam 
recipere gratiam, ut hij (4i) maxime qui fumo abs te beneficio affedti 
funt, ctibj emerito milit} negocium facefsant, ut non nifi rixis & ob- 
tredationibus eorg (eorum) vacare queas, sicq; nos, qui hucufq;, 
dom tranquilla fuerune ftudia tua, amplifsimam lucubrationum tuare 
(tuarum) frugem accepimus, magnam faciamus ia@uram. Sed fic- 
fert corcuptifsimum hoc feculam, & quid malj non fere? Perfpice 
omnes hominum ordines, & inuenies nil nifi perniciem Vniuerfare 
(vniuerfarum) rerum prorfus in dererius prolabentium. Omnium 
tamen perniciofifsimum eft hoc eccliz (ecclefiae) difsidium. ' Mult} 
fant haud dubie, qui bono Zelo duai, fidem Chriftianam plantare 
pitunt!, (nituntur.) Sed horg (/iorum ) conatibus femper infpergit Sa- 
tanas femen fuum, ut non tam plantare. g5 (quam). extinguere fidem 
videant" (videantur.) Id iam paucis retro annis in multis comperi- 
mus accidifse paradoxis, quibus initio caufe, qui firmifsime confen- 
tiebane, nunc latifsime difsentiunt. Et tamen hij (4i) omnes ante- 
. hac fpiritam dej dicebant® (dicebantur) habere, ficq; non fibj ipfis tan 
(tantum ) (ed multitudini etiam perfuafuny erat, quin etiam nunc quo. 
tus quisq; docer, do@rinam fuam velut ex fpiriru dey vule accipj. 
Sed viq; adeo inter fe diflencientibus, cuj credemus? Docuerunt qui- 
dem Verbum dej per fefe fatis clarefcere , non opus efse comentarijs 
hominum. At ipsi iam nouis comenterijs litem dirimere laborant, 
ficq; nos miferos charybdim vitanres, fcyllam incidere faciunt, atq; 
vtinam non magis nune‘obfcararent nobis lucem 93 (quam) antea fuit 
obfcurata. Nemo igit® (igitur) (peret in tanta rere (rerum) confu- 
fione nos bene Viuere pofse. “Quin: fic animis fufpenfi horum finem 
difsidiorum {peCaturj omnes difperfi vagemur. Deus ignofcar illis 

‘ quoe- 


XXIX 


quorum inter eft huic malo occurrere. Prauidifti tu hec omnia, me- 
minj_n. (enim) me ante plures annos in fcriptis tuis legifse, uererj te 
incendium hoc tam late exarfurum, ut fine magno totius orbis malo 
fopir) haud pofsir. Vetinam ea quz. in -hac caufa aliquoties falubria 
propoluifti confilia, principes noftr) fuifsent fequutj, profeéto ut ha- 
Genus experientia docuit, multa non euenifsent mala. Sed fortafse 
vifum eft deo femel omnia inuertere & de nouo inftaurare. Sic ergo 
ad ruinam tendentes pro mifericordia illum imploremus necefsum eft. 
Tu mi Erafme, confolare in fene@ute tua, mifsas fac hominum vani- 
tates, & certus efto, fi mundus te perfequitur, magnam apud deum 
in ccelis fore gloriam tuam. Familiarius tecum g (quam ) decet ago, 
fed imputes bonz mez fidutix, (fiduciae,) quam mihi ex Iris (litteris) 
tuis in te fumpfi. De rebus hic contingentibus copiofe ad te {cribe- 
rem, nifivererer me tedio tibi efse. Sereniss. Rex nr (nofter.) Ferdinan- 
dus adhuc verfatur in profligando hofte fuo, qui aliqua adhuc fubter- 
fugia in terminis Hungaria occupat. Vitam ducimus nimis aulicam, 
hoc eft miferam, - multos egregios homines, abforbuit Hungaria. 
R™us P).(Dominus) meus bene habet, mire dele@tat® (deleffatur) tuis ope- 
ribus , quidquid otij nancifcit", (nancifcitur,) illis legendis impendit, 
eft nunc ingenti negociorg (negotiorum) mole grauatus. Nam Reg. 
Mts ( Regia Maieffas) fummj Cancellariatus huic onus impofuit. 
Chafpar Vrfinus Velius regi ab hiftorijs eft. Turca minat® (minatur ur) 
ad proximum Ver huic regno bellum redintegrare, longe atrocius Gq 
(quam) proximum fuit. Deus auertat. Carolus imperator facit ma- 
gnos apparatus belly in Italiam, pro recuperandis, que per Gallos & 
Venetos ducatuj Mediolanenfi ‘adenipes funt. Papa cum Cefare con- 
cordatus eft, fed valde dubitat' (dubitatur) de eius fide. Omnia 
plena funt Marte, qui mundo exitium minat®.(minatur.) Haze, dum 
vos Theologi de fide difceptatis, nos miferi operamur homines. Sic 
minima portio Vitz nre ( nofirae) redit in gloriam Dei, qui noftri 
mifereatur, alioqui non poterit diu ab efse quin iram fuam grauiter 
: D 3 in 


XXX 


in nos effundat. Si quid tibi in hac aula vfuj efse pofsum, rogo impe- 
» res mihi, cupio n. (enim) ex animo aliquod in te meum oftendere 
-officium. Bene vale. Bude. 2. Februarij, Anno M.D.XXVIJ. 
Tuus femper ad vota paratus 
Ioan. Hornburgius. 
Remi pfulis Tridentiny Secretarius. 
Clariss® et dodiiss® uiro Dno Erafmo Roterodamo. Pceptorj ebsery, 
Basilex. . 


Quod reliquum eft, indicimus Vobis, Ciues Optimi, 
Sollemnia Sacrorum Pentecoftalium , futuro die XV. Menfis 
Maii pie et religiofe celebranda. Orationem anniuerfariam in 
Aede Paulina hora XII. inter Sacra Euchariftica habebit Vir nobi- 
lifimus et doétiffimus, CAROLVS GOTTLIEB PLATO, 
Halbauia- Lufatus, in eaque docebit breuiter, Ecclefiam Chri- 
ftianam, vtpote doétrina et teftimoniis diuinitus confirmatam, 
ipfam fibi effe veritatis fuae teftem locupletifimum. Ad quam 
Orationem audiendam yt frequentes confluatis, BRIN CIPES 
CELSISSIMi, COMITES ILLVSTRISSIMI, VTRIVS- 
QVE REIPVBLICAE PATRES, PROCERES Ct DOCTO- 
RES GRAVISSIMI, COMMILITONES GENEROSISSI- 
MI, NOBILISSIM!, CARISSIMI, Omni, qua decet, 
obferuantia et humanitate rogamus, P.P, Lipfiae, Domin, 
Exaudi, A. R. S, cloloccrxxxy, ‘ 





LIPSIAE, 


EX GPFIFICINA KLAVBARTHIAs 


PROCANCELLARIVS 
D. IO. FRIDERICVS BVRSCHER 


SS. THEOL. PROF. PVBL, PRIMARIVS ORDINIS THEOL. 

IN VNIV. LIPS. SENIOR ECCL. INGEN. CATHEDRALIS 

MISENENSIS. CANONICVS CAPITVLARIS ALVMNORVM 

ELECTOR, EPHORVS ACAD. DECEMVIR NATIONIS POLOW, 

SENIOR PHIL. FP. P. EXTR. COLL. MAIOR. PRINC, SODALIS 
SOCIET. SORAB. PRAESES 


SOLEMNIA 


SS. THEOLOGIAE 


LICENTIATI «t DOCTORIS 


CREANDI 
BRB xxiii AVG. A. Clolaccrxxxvi 
| ea. 
ET D. XXIV. AVG. AB H. IX. 
IN AVDITORIQ MAIORI 


CONCELEBRANDA 


INDICIT, 





spPr1cintreGcivm™m VI, 

Autograpborum , illuftrantium rationem, quae interceffit 

Erafino Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fui praeci- 
puis omnique republica. 


eee 


woe 


” 


* 


-= 
. 
. 
n~ - 
4 
“~ -* 
4 
O 
« 
4 
- 
‘ 


Digitized by Google 





1OANNIS - FABRY, 


Doftoris Theol. ex Ordine Dominicanorum, quondam 
_ Officialis Epifcopi Bafileenfis, deinde Vicarii Epifc. 
Conftantienfis, Ferdinandi I, Regis a Confiliis et Con- 
feffionibus, tandem Epifcopi Viennenfis, Epiftolae fex, | 
Annis 1526. 1528, 1529. et 1535. ad Erafinum datae, 
ex Autogr. 


| hic Lutheri et Euangelicorum aduerfarius, gente 

Sueuus, menfé Maio anni 1541. aetatis 63. mortuus, no- 
ftratibus eft notiffimus, non tam ex fuis fcriptis, quae hodie 
vix amplius leguntur, quam potius ex Operibus Lutheri, qui 
eurn Doéforem Iohannem Schmidium aeque ac Fabrum vocat, et 
Seckendorfii Hiftoria Lutheranifmi. Conf. Jac. Quetif et Iac, 
Echardi Scriptores Ordinis Praedicatorum, Tomo II. (Lute 
tiae Parif- 1721. fol.) p. mt. feqq. vbi et eius {Cripta recenfen- 
tur, et Caroli Ernefti’ Kettneri differtatio de Ioannis Fabri 
vita et {Criptis, Lipfiae 1737. edita. . 


A2 | In 


1V # 


Pe 

In Operibus Er cafini -“Lugduni Bat. editis, Tomo III. 
vnica ad Erafffum legitur epiftola, Conftantiae-26>A pril. 1519. 
fcripta a Fabro, tum temporis Vicario Epifcopi Conftantienfis 
in /piritualibus, (p. 435. equ. ep. 415.) qua dignirate ornatus 
fuerat anno 1518. functus antea Bafileae iudicis officio Epifco- 
pi nomine, cuius Officialis vocabatur. Ad Fabrum vero ipfam 
quatuor Erafii ibidem leguntur epiftolae, {criptae Louan. 
a. 1519. (Pp; 533: ep- 483-) Bafil. a. 1526. (p. 960. feqq. ep. 
843.) Bafil. 21. ful. 1528. (p. 1089. ep. 965.) et fine die locos 
que. (Append. p. 1809. feqq. ep. 426.) Prima Fabrum adpel- 
lat Vicarium Epifcopi Conftantienfis ; tertia Ferdinandi Regis Con- 
fiiarium; quarta Epifcopum Viennenfem. 

Praeterea faepius, Fabri huiys fit mentio in Erafmi ad 
alios epiftolis, in quarum primis ,_ a. 1516. exaratis, yocatur 
Offtialis, nimirum Epifcopi Bafileenfis: (Pp. 189. et p. 15.52.) 
Exftant et /7rbani Regii ad Fabrum epiftolae a. 1516. fcriptae. 
(p. 227: fequ. ep. 229. et ep. 230.) . 

Adrianus VT, Pontifex Rom. in litteris ad Era/mum Ro- 
m& 1. Dec. 1522. datis , (p. 735- feqq. ep. 639.) vbi enm 
concitat in Lutherum Romamque inuitat, in fine dicit de 
Fabro, qui a. 1521. Romam profectus Pontifici operam fuam 
coram obtulerat contra haereticos,. et ibidem a. 1522. Malleum 
haereticorum ediderat: ,,.Nos vero viciflim dabimus operam, et 
»breui cum Dei auxilio, vt ne te iftius itinéris, aut tam fan&i 

ylaboris poeniteat, Prout dif/efus filius, Magifler Ioannes Fa- 
ber, vir xelofus, et egregie doftus, tuique amantifimus, et ma- 
pgnus faudum tuarum vbigue praeco, tibi viua voce, vel feriptis 
pfatius explicabit. Cui eed quam nobis habiturus Les, Jidem 
yadhibebis. “ 

Erafmus ipfe paffim in litteris ad alios laudat commen- 
datque Fabrum, et fummopere quidem anno 1520. (p. 583. 
feqq. et p. 590. feqq.) Eumdem i inter amicos veteres refert in 

epifto- 


Vv 


epiftola ad Marcum Laurinum, Bafil. 1. Febr. 1523. (p. 754- 
ep. 650.) In epiftola ad Conr. Goclenium, Bafil. 25. Sept. 
1523. (p- 773: ep. 658.) fcribit Vir Summus: ,,Saeuit et Ferdi- 
jnandus mire in Lutheranos. Jn eius aulam Faber meus, Con- 
pftantienfis Vicarius, adfcitus eft ingenti falario Ad Bilibal- 
dum vero Pirkheimerum, Bafil. 21. Nou. 1523. (p. 773- Ps 
659.) Spero Fabrum, Conftantienfem Vicarium, fic moderatus 
rum auftoritatem fuam, vt non prodat Chriflum Pharifaeis, Scri- 
pis et Pontificibus.“ Anho 1524. in litteris ad Phiippum Me- 
lanchthonem, Bafil. 6. Sept. (p. 817. ep. 703-) meminit 
Erafinus cuiusdam epiftolae fuae ad Jo. Fabrum, editae {e in- 
vito. Denique in epiftola ad Petrum Tomicium, Epifcopum 
Cracouienfem , Bafil. 31. Aug. 1535. (p- 1512. ep. 1287.) Ante 
ymenfem, inquit, Reuerendus D, Ioannes Faber, Epifcopus Vien 
ynenfis, Regis Ferdinandi Confiiarius, ad me fcripft, a Turca 
pueniffe Oratorem ad Ferdinandum, ac paulo poft alterum; item a 
5Vayvoda: nondum effe cortum, fed fufpicari fe agi de pace, etc.‘ 
Verba haec refpiciunt Fabri epiftolam Viennae Idibus Maii 
1535. fcriptam, quae iam ex autogr. cum aliis editur. 


De alio Joanne Fabro, Dominicano, quondam Auguffen- 
coenobii Priore, ve vocant, Romae magna libertate in 
Erafmum debacchante, dicit Vir Summus in litteris ad Ioan- 
nem Botzemum, Frib. Brifg. 13. Aug. 1529. (p. 1228. ep.1072.) 
et ad Matthiam Kretzerum, Frib. 1. Mart. 1531. .( p. 1362. fequ. 
ep. 1163.) quo tempore ille iam erat mortuus. Vtrumque 
Fabrum confundit Index Tomi III. Operum Erafmi. Sed et 
Tomo II. Scriprorum Ordinis Praedicatorum, a lac. Quetif et 
lac. Echardo recenfitorum, p. 80. de Joanne Fabro Axuguftand, 
a. 1530. mortuo, ex Erafmmi epiftolis citantur varia, quae de 
noftro Fabro {cripferat Vir Summus.. 


A3 Epifto. 


VT' 

Epiftolarum Toannis Fabri ad Erafmum, quas nunc ex 
dutogr. edimus, prima, Aguis Heluetiis (Germani Baden vo- 
cant) d. 19. Maii 1526. data, (v. Index, h. a.n. 4.) loquitur 
de quodam Jrenaei Codice, Erafno et Frobenio breui expe- 
&tando; de Fabri ipfius occupationibus cumulatiffimis, litte- 


rarum breuitatis cauffla; de Ioanne Eckio; de litteris Era/mi, 
a Fabro Romam mittendis. 





S. P. Expoftulas ‘jam denuo Ireneum comunem noftrum, 
quem prius quoq; vna aut altera vice ferio efflagitasti, in quo tantum 
te {pero frugis facturum, ut inftaurando, qui mirum in modum, vt 
est induftria & eruditid tua, vendicare 4 mendis poteris, vt nung; 
(nunquam ) recufare aufim, bene igitur {pera, breui voti te Frobe- 
niumq; compotes faciam, fcis quib. nuc ( quibus nunc) fim occupa. 
tus, quantum; in hoc fufcepto onere iuuare pofsit, & quam retule. 
rit vetuftifsimorum authoritate fulciri in fcripturis euoluendis, quim 
primum inftitutum peregero tibi copiam facturus fum. “ Interim 
ipse boni confulas, & occupationes meas eumulatifs. (cumulatifimas ) 
in caufsa esse ducas, cur breuiorib. ( brewioribus ) refpondeo quim 
par fit. Vale feliciter. ex Raden Heluetiorum XVIII. Maij anni 
XXVI. Eckium falutaui, rem ait gratifs. ( gratifimam) efse. Lis 
feras quoq; tuas Romam mifsurus fum 

Tuus g;tus -q;tus ( quantus quantus ) eft Faber 
Inclyto ac Dodtifs, Viro D. Erafo Roterodamo amico fue 
precipuo. ( Sigillum integrum. ) | 


-  Alteram epiftolam {cripfit Faber Spirae, d. 28. Aug. 1526. 
(v. Index h. a.n. 6.) finitis Comitiis, ibi Ferdinando I. prae- 
fide, abfente Carolo -V. Caefare, a d. 25. Iunii vfque ad d, 
27. Aug. h.a. habitis. Conf. Seckendorfii Hiftoria Luthera- 
nifini et Corpus Recefluum Imperii. Continet haec epiftola 


blan- 


Vil 


 blanda verba et confilium Fabri fpeS&tans Bernardum, Epifco- 
pum Tridentinum, et Jrenacum ei ab Erafino dedicandum. 

Dicit fimul de magnis muneribus, Erafmo expeCtandis ab eodem 
’ Epifcopo atque a Ferdinando 1. Caefaris fratre; item de Co- 
mitiis feliciter finitis. 3 


S. Optarim tibi vfq; adeo fidem ‘meam nuc (nunc) aliquoties 
exploratam probari, vt nung; (nunguam ) hefitandi locus concedes 
retur facile, ita femel vitam eruditionemq; tuam complexus, vt ne- 
phandils. c efandifieum ) xftimarem alidé perfuaderi te, quam quod 
merearis, fyncerum femper fidumgq; Fabrum tuum reperies, prorfus 
alienum a morib. ( moribus) illorum qui hodie blandiri ftudent. Ire- 
neum forfan mi Erafme alteri lubentius dedicafses, qudd illius *) 
animum nondum redte teneas, virtutemq;, perge vero, vt meo cons 
filio inftituisti, rem facturus, euius vtring; nung; (munquam ) poeni« 
teri poterit, fic nang; Tridentinus gaudet tuis monumentis ad pofte- 
ros traduci, vt eius rei gratia non folum ab hoc fis aceepturus munus 
elegantifs. magnorug; (elegantifimum magnorumque ) famptuum, ve- 
yum etiam a principe noftro serenifs., (_ferenifimo, simirum Ferdinan- 
do I.) quod & principis Magnificentia & Erafmi incomparabili eru- 
ditione xflimationeq; dignifsimum fuerit. Cum igitur finem nactum 
fuerit opus, quam primum exemplar, Tridentino, itineri parato, 
vbi facile comperies, longe diuerfius te fufpicatum fuifse, quando 
allius in precinctu fuerit liberalitas, Proinde Comicia illa que prima 
fronte nefcio quam ruinam crudelius religioni reliquifg; noftris mi- 
nata fuerant, finem foeliciorem, reb. q; (rebusque) omnium como. 
diorem adepta funt. Reliqua omnia pro tuo arbitrio confultifs, (con- 
fultifimo) agito. Vale Spire. 28. Augusti anni 26. 

: __._—s- Tuus Faber 
Ornatifs. Dodtifs.q;' Viro Dao Erafmo Roterodamo amicifs, suo. 
Epifto- 
®) Nimirum Bernardi, Epifcopi Tridensini, etc. ceins epiflolas ad Ergfmum en 
autogr. edidi in Spicilegio P, 


~ 


Epiftola tertia, E/lingae Suenorum d. 20. Dec: 1526. exa 
rata, (v. Index h.a.n.g.) dicit de Bernardo, Epifcopo: Tré- 
dentino, dedicandum fibi librum (Irenaeum) in dies expes 
&ante, paratoque diu eius munere; de Eru/mo,, commodj 
fui negligentiore, et Fabro eius ftudiofiore; de nunc tandem 
miffo libro, Epifcapi Zridentini gaudio, et centum aureorum dono; 
de eiufdem promiffo penfionis annuae /excentorum aureorum et 
famtuum omnium, fi Fidentum fe conferre velit Erafmus. ~ 
.  §&. . Satis diu anxius fui pro reb. (rebus') tuis Erafme dodtifs. ; 
timui plurimum te negligentiorem tui fore, ne pro tempore exem- 
plar dedicati libri Tridentino mitteres, magno nang; ( namque ) ani- 
mi defyderio indies illud expectabat, paratumiipsius munus diu fuit, 
f{epe ego in rem tuam pleraq; tentayi, tuo nomine obtuli, nihil re- 
liqui, veritus nang; (namque ) ne ipse eodem defyderio hereres, pa 
rum vero feliciter cedebat, vt n. (enim) acerrimi est iudicij homo, 
rem omnem olfecerat. id quod gratum efse poterat, quod Erafmum 
recens oleret cupiebat. Efseling¢ aut (autem) accepi literas quib. 
(quibus ) te mififse fignificat, gauifus plurimum , huc nang; (nam. 
que ) munus ipsius centum aureos mifit, quos tug Pr eflantie danat. 
breui forfan ad te venient. Rogat retetea vt te Tridentum confe. 
ras, illic mufis tuis tranquille facrifices, ipse fumptus daturus. atqs 

uotannis fexcentos aureos, ita quicquid in te est ampledtitur, res 

else (eft) & tali principe & Erafmo dignifs. ( dignifima. *) Vale. 

Efselingg 20 Decembris anni 26. : 
Tuus Faber 

Ornatifs. Domino D. Erafmo Roterodamo suo amicifs, 

( Sigilli particula, 7 ie 

In epiftola quarta, Pragae d. 17. lunii 1528. fexipta, (ve 
Index h. a. n. 8.) loquitur Faber, verbis interdum thrafonicis, 

de 


_*) Veitur Faber dicendi genere parum emendate, quare ct monnungquam + 
funt verba, - 
ot 


Xx 


de‘cauffis filentii diuturni ac de fe ipfo flisque in-Aula regia 
negotiis; de Ferdinando I. Hungariae ac Bohemiae Rege, fe 
auctore, daturo quotannis guadringentos florenos Erafmo, fi 
hic fe conferre velit Viennam Auftriae; de cauflis, cur Era/mus 
difcedere Bafiled debeat, vbi de Oecolampadianis ac Zuinglianis 
Faber durioribus vtitur verbis; de loanne Frobenio, nupet 
Bafileae mortuo; de cauffis, cur Ferdinandi I. Regis conlfiliis 
obremperare debeat Era/mus, vbi Vienna Auitriae admodum 
landatur, Erafmo magna promittuntur; de Regis in Acade- 
miam Viennenfem meritis; de ipfo Rege manu propria prope- 
diem ad Era/mum fcripturo, Faéro {cilicet curante, etc. 


S. D. Vererer equidem, Doctissime Erafme, ne Immodicam 
*pene hanc fcribendarum ad te literarum cefsacionem meam, longe 
aliorfum, quam res ipfa fit, acciperes, ni perfuafum haberem, te 
iam olim mecum expertum fuifse, cuiusmodj occupationum turbini- 
bus atq; undis, is, qui vit¢ aulice femel fefe addixerit, expofitus ob. 
ijciatur. Nam poft tot ac tanta regia, hoc eft maxima, negotia, quib: 
(quibus ) primum in inferior] Pannonia aliquandiu, iam uero in Bo- 
hemia hac-atq; illac diuerfus rapior, uix tantillum priuati Tempuscul} 
fuffuratus fum, quod falutando Erafmo fufficeret. Proinde, que tua 
eft Humana facilitas dabis eo cicius mi mi ( mihi.) ueniam, cum rarius 
quam forte cupias hactenus ad te {cripferim, Hoc interim tibi certo 
de me polliceare uelim, animum meum, quem huc ufq;, ni fallar, 
haud prorfus inhumanum fenfifti, ne pilo quidem alieniorem abs te 
factum efse, Imo frigidus fit amor licet mutuus, gui vna atq; altera 
falutandj commoditate neglecta, protinus dissiliat, Maneo igitur qui 
fui femper, hoc eft Erafmj mej ualde quam ftudiofi issimus, id quod uel 
inde colligere poteris, dum apud Serenifsimum ac omnib: (omnibus is) 
modis Chriftianifsinum regem nrm (nofrum) Ferdinandum, Dom 
( Dominum ) meum Clemetifsimum, tantum obtinuerim, uti Quot- 
aunis fefe Quadringentos Florenos numeraturum polliceretur,-ea ta. 


meno 


x 


"men lege; ut quam primum fieri poterit, colledtis farcinulis atq; fup- 
- pelledtili literaria comportata ilico Viennam te recipias, ifthic non 
quod bona ftudia te profiterj oporteat uiua uoce, fed quod tantumo- 
‘do Regie fug Maieftati, cgterisq; magnatib:, ( Magnatibus,) item 
bonis literis, toti deniq; academie ineftimando ornameto fis futurus. 
Scimus quidem omnes quanti referat vbi terrarum uiuat Erafmus Ma- 
gnus, cuius adeo Celebritatem nominis, et eruditionem incompare- 
bilem, totus terrarum hodie decantet orbis, Multa concurrunt, Opti- 
me Erafme, que te a Bafilea tua non inuitum auellere poterunt. Pri- 
mum Ocecolampadiang tum Zwingliang fecis nebulones (quibus ne 
fingi quicq ; ( quicquam ) poteft importunius) fatis odiofe ut explo- 
ratum haeg (babemus) tibi facefsunt negotia, Tum Frobenium ipfum 
fatorum inuidia hijs (Ais) terris nuper prematura morte eripuit, quo - 
vno fublato, quid tibi amplius Bafilee arridere possit, non uideo. 
Reputa vicifsim quanta hinc commoditas oriatur, fi Regijs confilijs 
obtemperaueris.  Primum falubritas celi (coeli) tam comedabilis 
Vienne exiflit, ut ea gra ora (gratia ) uel Platonis academia potior ha. 
beatur. Accedit huc, ut omnium rerum foelicifsimus prouentus, ita 
vilifsima anofa (annona ). Iam Quid dicam tibi de Effula Epifcopo- 
rum liberalitate, qui in Hungaria non on tantum, uerum etiam in Polonia 
agunt, vnde tibi Queftum multo q; ( quam ) vberrimum polliceor, 
Porro ut alia omittam, omis ( omnis) certe doctorg (dofforum ) cho- 
rus ad te tang; (fanquam ) ad facram quandam anchoram Certatim 
cofluet. Tum omnes Bonarum quotquot funt literaram Candidati 
ita bn (bene) precabuntur nominj tuo, ut uel hac vnica ratioe (ra- 
tione ) fis immortalis futurus, Siquidem quot arbitraris fore, qui 
fisnulatq; Erafmum venifse refciucrint, mox, etiamfi-antea renucia- 
rint metioribus difciplinis, fefe denuo hijs (Ais ) ipfis mancipare ue- 
Jint? Regis enim bnficio (beneficio) ac pietate nuper admodum in enf- 
modj ordinem redacta funt omnia, ut omnium Profefsorum ftipedia 
fatis opimis aucluarijs fint loquupletata, eoq; id potissimum confilio, 
quod 


XI 


quod grece, latine et ex parj Hebraice doctifsimi quiq; vbi-vbi terra- 
rum agant, explofis Sophiftis , ad iffa munia obeunda conuocentur. 
Sed quo delabor? Curabitur 4 me ut rex ipe ( ip/e ) propria manu ad 
te propediem feribat. Hijs (His ) meis literis te quafi prenucijs (prae- 
nunciis) admonitum uolo, ita ut vicifsio qua fieri poterit celeritate, 
quid animj habeas me certiorem fis redditurus. Tu Bn oe bene) vale, 
atq; refcribe. Datg Prage 17 Lunij 1528. 
Tuus ex animo Faber 
Incomparabilis Eruditionis Erasmo Roterodamo Suo 
Basilex .}. ( Sigillum integrum. ) 


Epiftolam quintam dedit auctor Oeniponte, ( Germani 
Innfpruck yocant,) in Comitatu Tirolenfi, d. 4. Febr. 1529. 
(v. Index h, a. n. 4.) quum in Heluetia, etiam Bafieae, ybi 
commorabatur Era/mus, emendarentur facra, non fine motibus 
variis, praefertim ex incauta imaginum, altarium rituumque 
abrogatione ortis, quumque Tigurini, Bernates et Bafileenfes 
focietatem inirent cum Argentinenfibus religionis defendenda¢ 
cauffa. Continet haec cpiftola iudicia de motibus iftis, Fabro 
digna, qui et metum incutere ftudet Era/mo, vt hic locum 
mutet. Praeterea de Epifcopo Tridentino, Bernardo, Ferdi- 
nandi J. Regis Summo Cancellario, Erafini patrono, varia 
narrat, omnia pollicetur, fi eius confilio et gratia yu velit 


Erafmus. 


§. Tandem vero Ornatifs, Erafmme quod confilij ad euertendam 
emp. (rempublicam ) in animo dudum plerig; fecum ceperant erupit, 
nempe vt armis omnia mifcerent, atq; vi opprefsos humiles paucofq; 
Chrifti dogmatum obferuatores in eorum perfidiam traherent. do- 
Jeo equidem plurimum atq; fatis molefte fero tantg reip. (reipublicac) 
xuinam 4 tam fordidis hominib. ( fominibus ) fieri. Ia primis aut 


cones tibi dodifs. Erafine inuideo in hoc ftrepitu feditioforum 
B2 hoi 


Xil 


hoim (hominum ) verfari te, non parum n. (enim) tibi timeo, ne 
quid preter fpem atq; expectationem in te machinentur. Verum»id 
_eonfilij quod cepifti lubens audio, accepi n. ( enim) fuga te conful- 
turum vite tue, quod in primis opere pretium efse video. Scio aut. 
q3 (autem, quam ) molefte grauiterq; fis laturus, educere Mufas tuas 
ex oportunils. ( opportunifimo ) Rudijs: tuis loco. *) Verum rurfus. 
augurari pofsum quam male Mufis cum Marte conueniat.. Tridenti« 
nus hodie in tui mentionem mecum incidit, qui prorfus et (etiam ) 
pro te follicitus est, nequit tandem tm (tantum) confilij capere,. qua- 
naim oportunitate, que tibi videri pofsit queq; grata fit, tuis reb. (re- 
bus) confulere queat. animum cius pofsedifli, nihil est quod Erafmi 
caufsa fit ving; (unguam ) recufaturus. Verum hodie rurfus iufsit vt 
tibi feriberem. quam femel obtulerit occafionem protrahendeg relique 
vite ita perpetuo conftatem fecum manere, imo fi illias fumptus nom 
_ neglexeris pinguiorem quam fperaueris fore conditionem pollivetar. 
Breui itaq; fi quid animi est fignifato (/ignificato). Vale. exInfpruck 
4. februarij anni 29. 
“ Tuus Faber 
Ornatifs. ac Doctifs. Duo Erafino Roterodamo suo amicifs, 


Denique epiftolam fextam {cripfit Faber Viennae Auftriae, 
d. 15. Mali 1535. (v. Index h..a.n. 5.) Epifcopi Viennenfis ti- 
tulum nomini fuo addens. Dicit vero de canfla filentii diutur-. 
ni, rerum perturbatione; de fe, Era/mum et conatus eius vbi-’ 
que gentium depraedicante, etc. De rebus nouis ex Aula Fere 
dinandi I, Regis Romanorum, Hungariae ac Bohemiae, item. 
de Carolo V. Caefare, quibus addit promiffa. | 


S: D. Erafme Dodtifsime, Quod tam Jongo temporis spatio, 
nihil ad te literarum dederim, non in eam partem accipere uelia,. 
quasi- 

*) Contulit fe Erafius boc ipfo anno Bafiled Friburgum. + 3 . 


XT 
quasi ‘animus meus abs te fit alienatas, Illa enim rerum peituibatio, 
ajuse apud nos aliquamdiu uiguit, effecit, ut scribendi offitium, ad 
optimos quosq; intermiferim, $i quid tamen ea in re defiderafti,: fa 
ciam ut frequentius ad te e scribam, Interim tamen, quod Deum Opt: 
Max: teftor, amicitiz nre ( nofirae ) memoriam sanctifsime colui, 
teq{tuosq; pulcherrimos conatus ubiq; gentium copiofifsie depredi- 
caui, Faxit Deus, ut diu nobis sis fuperftes, ita enim vberrimis stu- 
diorum tuorum fructibus fruemur, Sed de hijs (Ais) satis, Nowa. 
runc si placet audi, Turcarum Imperator, ante vnum atq; alterum- 
menfem ex caftris Perficis Legatum ad Serenifsimum Regem nrm 
(noftrum ) amandauit, hodieq; alterum submifit, Is etiam maximis 
itineribus ad nos peruenit, quid uelit adhuc non conftat, sufpitio ta-, 

_men eft petend pacis, Adfunt etiam hic Oratores loannis Vaiuode,. 
quottidie de conditionibus pacis agentes, nec dubito, quin xquifsime. 
{int impetraturi; Czsar uero Barcinonem Cathalonie Ciuitatem, cum: 
inftructifsima clafse peruenit, belli maritimi aleam periclitaturus ad. 
uersus Turcicos Piratas, Hae sunt rerum nouarum Capita, si quid 
acciderit deinceps, certiorem te faciam nata ita occafione , Czterum 
si quid studio cura diligentia ac offitijs meis tibi comodare potero,° 
Prolixifsime ac cumulatifsime preftabo, Bene Valere te iubeo Erafme' 
Bonibiaw Vienne Idibus Maij, MDXXXV. 

Ex animo tous 5- es 
Iohannes Faber Epus Viennen 
Dodtifsimo ac Preftantifsimo Theologo: 
Des: Erafino Roterodamo, amico vnice obferuan . 
Fryburgi 
( Sigillum Epifcopale integrum. ) 


B3. Sed, 


XIV 
Sed iam, lectorum pace, accedimus ad indicandam hw-. 


ius libelli cauflam, quam nobis dedit Candidatus Summorum. 
in Theologia Honoram, 


VIR 


MAXIME REVERENDVS, AMPLISSIMVS ET 
DOCTISSIMVS, 


Dn. M. 10. GOTTLIEB BVRKHARDT, 


SS. THEOL. BACCALAVREVS ET PASTOR AD AEDEM 
B. MARIAE LONDINI, 


cuius diligentiam in traGtandis nuper apud nos litterarum ftu- 
diis, morum integritatem et elegantiam, virrutes dotesque 
praeclaras in primis ego cognitas habeo perfpectasque, et cu- 
ius vitam honeftiffime aftam cognofcere poterunt lectores ex 
- ipfius narratione, nobis nuper tradita et his verbis exprefla. 


Ortus fum Iflebiae anno huius feculi LVI. patre Chriffophoro Da- 
nicle, futore, viro honefto, matre vero. Catharina Regina Pickelia. Pa- 
trem quum mors prasmatura mihi puere eriperet, mater duplici educatio- | 
nis cura defunta eft, taw pracclare, vt, etfi effet in re admodum tenui, 
tamen nihil omitteret eorum, quae mihi profutura exiflimaret. Primum 
miffus fum in Lutheri domum , in qua eff, Amplifimi Senatus Iflebienfis 
beneficio, fthola inflituta; hic primum fenfum religionis atque literarum 
percepi. Deinde vero aetate paulo proueftiori ad Gymnafium- patriae 
orbis illufire accefi, atque praeceptoribus yfus fum DINEMANNO, qui 
primus mihi auflor fuit profequendi literarum fludii, scHMIEDERO, iam 
Reffore Gymnafit Hallenfis meritifimo, HELMBOLDO, FEYCKERTO, 
aliisque, quorum et inflitutioni et amori multum me debere grato animo 
Profiteor. Succurrerunt inopiae meae eo tempore patroni fummi atque 

muni~ 


XV 


munificentifimi, Perillufiris syrGsDORFIvs, tui pro fummis erga me 
meritis has occafione me gratias publice agere poffe valde lactor, miincH- 
HAVSENIVS, DOEBELIVS éf HILDEBRANDVS, Confules, TRINIVS, 
aliique plures, quorum erga me voluntatis gratifimam memoriam nulla 
vnquam obliuio ex animo meo delebit. Optime profeffo merentur de re- 
publica omnes ii, qui iuuenes bonae quidem fpei, rei tamen anguflae, 
confilio atque liberafitate adiuuant, quo melius deinde poffint vires fuas 
extolere, atque in vtilitatem communem, cui totos fefe debent, con- 
usrtere, 


Anno LXXIV. menfe Maio, Reffore exnestio, Eloquentiag 
Profeffore, acceffi ad hoc bonarum literarum in Saxonia emporium, at- 
que laeta animo diuinas humanasque (Gteras traflare perrext Lip fiae, 
quam urbem, in qua felicifimam vitaé meae’ partem peregi, dici vix a 
me poteft, quantum venerer. Cuius felicitatis participem me reddidit pros 
uidentia plane fingularis diuina. Accidit enim tum, vt Perilluflris L. 
B. ab wouENTHAL, qui erat Supremi Confiforii Drefdenfis Praefes 
vicarius , fex fiudioforum literarum in has academia alendorum beneficum 
confilium caperet , atque in iftorum numerum et ego adoptarer; cuius be~ 
neficii mognitudinem et fenfi illico, et adhuc pia memoria recolo, Prae- 
terca fui etiam ornatus eleSorali ftipendio , itemque altero ab huius vr~ 
bis Senatu Amplifimo, in quo habui imprimis fautorem beatum xiistT< 
NERVM, suius cineres ad extremum vitae halitum venerabor, et cuius 
memoria ciuitati vniuerfae oymibusque bonis eff facra. Doftoribus vfus 

fam CRVS10; BYRSCHERO, Cui a manu fui, tuiusque diftiplinae libera- 
Gitatique erga me infigni, magnam felicitatis‘meae partem me debere 
Qratus profiteor, EXNESTIO; MORO, BOSSECKIO, SCHOTTO, SEXD- 
LIZSO; PEZOLDO; LESKIO, BORZIO, HEMPELIO; WOLFIO alisque, 

qug~ 


XVI 


quorum -vt doffrinam magni fatio, ita prune beneuolentiae in me mex 
moriam polliceor. 


Tam anno LXXVII. primos fludiorum fruftus percepi. Menfe 
enim huius anni Februario liberalium artium Magifler in has Academia 
creatus fum, commendatione svrscnert Groffiano ftipendio auffus; 
Aprili Drefdae relatus fam in numerum Candidatorum Miniflerii; No- 
wembri denique venerandorum Cwitatis Lipficae Patrum fuffragiis locum 
inter Catechetas in aede Petrina obtinui, qui poft tres annos cum munere 
Concionatoris Sabbatarii ad aedem D. Thomae permutandus erat. Per 
femeftre aeftiuum anni LX XIX. iter literarium feci per Saxoniam infe- 
riorem, Hamburgum et in Holfatiam, vbi copia mihi fatta eff colloquen- 
di cum viris illuflribus et doftifimis ; Hamburgi cum Wincklero, Goezio, 
Sturmio; Kiloniae cum Cramero, Geifero, aliis; Brunouici cum Ierua 
falemo, fene venerando, quem fecundo meo hoc ex Anglia itinere iterum 
videre, prius quam morte imminenti rebus humanis eriperetur, pietas 
atque amicitia fundebat; Guelpherbyti cum Leffingio, qui concefit mihi 
libertatem Bibliothecae Ducalis, cui praefeffus erat, perluftrandae. 
Accidit fub-finem eiusdem anni, vt, quum effet loco Idii mei aegrotantis 
in facris antemeridianis oratio facro in aede Petrina mihi habenda, me 
audirét Vir Mluftrifimus wvxme, qui ex eo inde tempore, pro fuo 
erga me amore honorificentifimo, permulta mihi dedit patrocinii atque 
bonae fuae erga me voluntatis documenta. Tanti viri munificentia vt in 
id magis dignus videri poffim, omni modo elaborabo, 


Animus nunc erat, vitam academicam fequi, atque iuribus Magi- | 
fri legentis in hac Academia difputatione de memoria publica vindicatis,. 
frudiofae inuentuti inferuire; fpes etiam erat muneris Reforis Gymnafi, 
quod Halae florgt , loco Janii gerendi, vifi iyuentus mea obftetiffet, Sed. 

: JSapien- 


XVII 


Japientifina fummi Numinis cura alit eique remotiori loco ac regioni me 
deftinauerat, atque audienda erat Supremivox, quae-e patria mihi ex- 
tandum effe iuberet. Quum enim beatus Lampertus, Paffor Germani- 
tae Congregationis Londini in aede S. Mariae, quae a Sabaudia nomen 
habet , ¢ viuis excederet, Germani ex Anglia de nouo verbi diuini mini- 
firoad beaium FREYLINGSHAVSENIVM, tum Orphanotrophei Halenfis 
direfiorem, fcripferunt, qui quum me illis commendaffet, anno LX XXI. 
menfe Iulio per plurinma vota ad muuus illud ecclefiafticum elettus fam, 
atque paulo poft publice a scHRADERO, Contionatore aulico et doffore 
regine gentis, introduffus. Contigit mihi, effe tam felici, vt practer 
alios, etiam Epifcopo Oxonienfi, D. svrtero, Praefuli Exclefiae 
Anglicanae pio atque doffo, innotefcerem, cuius in fauore atque amicitia 
mognam felicitatis meae partem pono; praetereaque WOIDtO, SCHRA« 
DERO, MITHOFIO, _WENDEBORNIO aljisque et muneris et amicitiae- 
vinculo arGifimo mecum coniunGis familiariter vfus fum. Neque filen-. 
tio practereunda eft alia res memoratu dignifima, . Incidit, non fine. 
prouidentia diuina plane fingulari, in manus meas colleftio literarum au- 
tographarum, ad ERASMVM ROTERODAMVM, virum immortalem, 
Jeriptarum, tuius nouifimus poffeffor erat scHOENHARIVS,. qui olim?’ 
Ducis Wirtembergiti legatus erat ad Aulam Britannicam et in Italia 
mortuus eft, cuius viduoe e manibus ipfam Londini accepi. Quae colle- 
fio autograpkorum pretiofifima, quae per tria fere fecula in Heluetia, 
Belgio, atque Anglia, inter. thefauros rerum pretiofarum recondita fa. 
tuit, quum lucem nouam afferct hifforiae inflawratae per Lutherum reli. 
gionis, ipfius Erafmi vitae, rebusque tum in omni republica geftis, a me 
miffa eft ad Virum Summe Venerabilem syrscnervm, Aarum rerum 
peritifimum, cuius et nomen et doffrina tis literis edendis maiorem adde- 
re poterat aufforitatem, - Maximam exinde percepi voluptatem, quum ex 
\ : “8 Cc ephee 


XVil 

ephemeridibus Galliae, Angliae, Belgii atque Germaniae literariiy vide- 
rem, eruditos tis literis iuffum pretium tribuere, atque earum legendas 
rum cupidifimos effe; atque ex animo opto et fpero, fore, ut dofor et. 
patronus meus venerabilis, et fuis et totius orbis literarii votis penitur: 
fatisfaciat edendis omnibus illis literis, quae quidem ob malta alia nego- 
tia. una edi non poffunt, quarum tamen imprimendarum iam fumma cum 
cura initium fattum eff, ne ecclefia atque respublica Kteraria diutius ca 
reat ifta auro pretiofiori collefione, qua per tota fecula priuata fuerat, 
et quae per tot difcrimina rerum bande ac sLaad ad Saxoniam in ipfus 
manus peruenit. 


Caeterum verba me deficiunt ad gratos animi mei fenfus erga Dew 
immortalem exprimendos, qui me, fua gratia plane indignum, inde a pris. 
ma pueritia ad hunc vfque diem, femper benignitatis fuae diuinae exertm 
plum effe vbluit. Gratias illi ex animo maximas age, quod: faluum 
Sofpitemque me feruauerit in itinere meo, quod praeter alias caufas etiam 
propterea fufcepi, ut patrinm meam dileGifimam iterum videre poffem, 
et in quo permulta acciderunt mihi gratifjima. Non tantum enim Kote» 
vodami, Hagae Comitum, Amftelodami, Lugduni Batauorum et Vitrae | 
ieGti, Pyrmonti, Betolini; et in aliis locis, tum pluribus amitis ‘dignis-- 
fimis vinculum amicitiae, quod antea. iam erat nexum, arGtius contraxi,: 
fed etiam Deffauiae cum Lavatero, amito mea cariffimo, et Principe illius 
terrae optimo colloquendi copia mihi fala eff. Nuperrime Lip flae, Ordo 
Theologorum Summe Venerabilis ‘dignitate Baccalauret Theologiae me’ 
ornauit, qui quum porro etiam altiores, quos per iuuentutem ef virium — 
immaturitatem, ttineris quoque diftraftionem, vix fperare liceret, in” 
Theologia honores munificentiffime mihi decreuerit, hoc me femper affu- 
rum nell fantliffime promitto, ot rerum Cpt nifi peritus, fudiofss * 

tamer 


XIX 
tamen effe videar. Rediturusin Angliam Deum fupplex enixe precor, vt 


porro me velit auxilio fuo fanfiffimo amplefi, resque omnes meas ita 
gubernare, vt totam vitam meam futuram in ipfius honorem, atque meam 
eorumque falutem inftituam, quorum cura mihi ab eo demandata eft, 
Dominum ac Seruatorem nofirum Iefum Chri ftum! 





Scripta mea, praeter poémata nonnulla, et varias fcriptiunculas hue 

iluc feriptis periodicis interfperfas, hoc ordine prodierunt: 

31) Anleitang, die Spuren des Géstlichen in der Gefebichte der Kirchenverbefferung 
durch Lutherum aufzufuchen, Leipz, 177%. 

2) Harmonie des Reichs der Natur und Gnade, Leipa, 1779. . 

3) Trawerrede anf den Tod des Herrn M. Scharno, gebalzen in der Pawliner: 
‘Kirche, Leipz. i7§o. 
4) Betrachtung tiber die ficherfien Kennzeichen der Gewifsheit wnferer Begnadi- 
gung und Seligkeir, cuius libelli afcetici prima impreffio fatta eft Lipfiae™ 
1779. altera Argentorati 1781. tertia Alronae 1783. 


{ 


5) Newefte Uneerfuchung der Lebre von der Seligheit der Heyden und Nichse’ 


chriften, Hamburg, r73o. 

6) De Memoria, difputatio philofophiea, Lipf. 17§0. 

7) Vindiciae austoritatis inftauratae religionis et librorum Symbolicorum i in. 
‘Ecclefia Euangelico-Lutherana, oratio [olemnis in aede Paulina habita, « 
Lipf. apud Sommer. 1780. 

 ) Das Bild eines rechtfchaffenen Lebrers in dem Beyfpiele des beiligen Paulus, 
Anczugspredigt in London, Leipz. bey Sommer, 1781. 

9.) Ueber die Nutzbarkeit evangelifcher Miffions- Anflalren, eine rr in od 
Oftindifchen Miffionsberichten aus Halle, 1783. 

10) Die Wahrheit und Gitrlichkeit des Chriftenthums aus der Eyaiae: ies. 

Predigt in Trinii Collecten fiir Prediger, 1783. 
11) Der Chrift ein Kinderfreund, eine Schulpredige, Leipz. bey Helle, 1783. 


12) Ueber dieGortheit lef Chrifti, eine Predigt; nebft einer Beylage; Leipz. 783, 


13) The-chief end of Man’s-Exiftence, a Sermon preached: at Ramsgate in 
the Isle of Thanet, London, 1784. 
14) Briefe uber den Selbftmord, Leipz. 1786, 


as ee eas wie 


- 


a 


xX 


25) Uneerfuchung iber den Stand der chriftlichen Vollkommenbeit nach Rom. VI. 
. Franckfurt am Mayn, 17$6. . 
16) Pergleichuny der chriftlichen Religion mit der Mahomedanif chen, in ibrer 
Gefchichte, ibren Beweisgriinden und Wirkungen, aus dem Englifchen und mit 
 Anmerkungen begleiter. Voran ein Sendfcbreiben an den Bifchoff von Oxford, 
tiber die beffere Einrichtung des Miffionswefens in Bengalen, Halle, 1786. 
17) Die Neubegierde in der Religion, eine Predigt am VIII, nach Trin, in der 
Pauliner-Kirche au Leipzig 1786, 





Doétrinam fuam Candidatus Venerandus ita probauit Or- 
dini noftro in Colloquiis et Lectionibus theologicis, vr habe- 
retur dignus, cui honores in Theologia fummi, quos petiic, 
decernerentur. Igitur proximo Mercurti die, ab h. II. pome- 
ridiana, et die Iouis ante meridiem, ab h. IX., in Auditorio 
Maiori, ipfe publice defender Differtationem fuam, quam pro 
Licentia vocant, contra Profefforum Theologiae Ordinariorum 
dubia et obiectiones. Quo fatto a me, Procancellario, SS. 
. Theologiae Licentiatus creabitur. Deinde vero, Ordinis noftri 

nomine, Promotor ad hunc aétum legitime conftirutus, Vir 
Magnificus ac Summe Reuerendus D. Fridericus Tumanuel 
Schwarzius, SS. Theol. P. P. O. Ordinis Theol, h. t. Decanus, 
Eccl. Ingen. Cath. Mifen. Capitularis rel. eidem fummos in 
Theologia henores et priuilegia SS. Theologiae Dofforis tribuet. 
A@um illum vet Vos praefentia et frequentia Veftra ornetis, 
RECTOR ACADEMIAE MAGNIFICE, ILLVSTRISSIMI COMI- 
TES, VIRIVSQVE REIPYBLICAE PATRES A&C PROCERES GRA- 
vissim1, Vosque COMMILITONES GENEROSISSIMI et NO- 
BILISSIMI, Omni, qua par eft, obferuantia et humanitate ro. 
gamus. P.P. Domin. X. p. Trin, A. R.S. cloloccrxxxvr. 


} , a LTTE eee 
LIPSIAE 
EX OFFICINA KLAYVBARTHIA 


ES RN 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 


‘MEMORIAM 
SACRORVM EMENDATORVM 


ORATIONE ANNIVERSARIA 


DIE XXXI. MENSIS OCTOBRIS A. R. $ MDCCLXXXYII 


IN 
AEDE PAVLINA 


PILE RECOLENDAM 


INDICIT,» 
caueac *. 


_* . — oth 
7 aby pn. SS, 


za7-* (Sa? 





sprc1iLeGivm VII. 
Autograpborum , illuftrantium rationem, quae interceffit 
Erafmo Roterodamo cum aulis et borninibus aeui fui praecipuis 

- omnique republica. 


“= 


Digitized by Google 
ce | 





FRANCISC! CRANEVELDI!I, 
ICti, Caroli V. Caefaris aConfihiis, et in fupremo Senatu Mech- 
_linienfi Senatoris, Epiftola A.1527. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 


Ave: huius epiftolae, ICtus egregius, Nouiomagi in 
Geldria natus, Louanii in Gymnafio Lilienfi Ioannem 
Defpauterium audiuit. Poft Iuris Vtriusque Doctor Louanii 
creatus, reipublicae Brugenfis in Flandria Procurator fuit. 
Sweertius Syndicum reipublicae Brugenfis vocat; Index Tomo 
Ill. Operum Erafini praemiflus Penfonarium Brugenfem. Inde 
Mechliniam a Carolo VY. Caefare vocatus, munus Senatoris et 
Confiliarii in fupremo Caefaris Senatu Belgico fumma cum fide 
atque integritate obiit. 

Graecas Litteras, hortante Joanne Ludouico Viue, Hi- 
fpano,, fexagenarius didicit horis fubfeciuis. Hebraicac item 
linguae non ignarus, facras litteras tractauit. Magna illi fa- 
miliaritas fuit cum Erafmo Roterodamo, Ludouico Viue, Tho- 
ma Moro aliisque ea tempeftate viris doctiffimis. Diem obiit 
Mechliniae, anno 1564. Vid. Francifci Sweertit Athenae Bel- 
gicae, Antuerp. 1628. fol, p- 242. Melchioris Adami Vitae 
Germanorum ICtorum et Politicorum, Francof. ad Moen. 
1706. fol. p.74 et75- Conf. Conradi Ge/neri Bibliotheca, 
Aubertus Miraeus in Elogiis Belgieis, Era/mus in epiftolis. 

Varia {cripfit Vir ille adprime doétus, Procopii de Iu. 
Rtiniani Imp. aedificis libros - latinitate donauit, Parif. 1557. 

2 Ato, 


IV 


4to. In libros Io. Lud. Viuis de veritate fidei chriftianae prae- 
fatus eft. Bafilli Magni homilias quatuor e graeco vertit, 
Louan. 1534. g. etc. 

In Operibus Erafmi, Lugduni Batauorum editis, Tomo 
Ill. legitur cRaNeveLDit ad Erafmum epiftola, data Brugis 
19. Sept. 1520. (p. 581. €p. 532.) et ERASM1 ad illum, Wbis 
Brugenfis a confiiis, {cripta Louan. 18. Dec. 1520. (p. 602. ep, 

§50.) Caeterum cRANEVELDII mentionem cum laude fecit 
ERASMVS im epiftola ad Thomam Morum data Anderlaco 
A. 1520. (p. 615. ep. 556.) item in duabus ad Maximilianum 
Tranflyluanum, Bafil. 24. Febr. 1525. (p. 853. ep. 732) et 
Bafil. 2. lul. 1525. (p- 875. ep. 747:) 

Quae nunc primum ex aurogr. editur CRANEVELDI! ad 
Erafmum epiftola, in Belgio Auftriaco, Mechliniaet, d. 26. luli 
1527. {cripta, loquitur de Thoma Moro, eiusque cum Cardi- 
nali Anglico itinere et in Galliam legatione; de Rege Angliae 
Henrico VIII. eiusque coniugio; de temporum ratione; de bello 
Caefaris cum Papa; de Romae et Pontificis gloria concidente, etc, 
Conf. adnorationes ad epiftolam ip{am. 


_Craneueldius Erafmo Roterodamo 

S. Pe Quu (Quum) per hunc tuu (tuum) literas Mori ') acces 
piffem, no (non) potui mihi temperare, quin aliquid ad te {cribe. 
rem, per quem mihi tantus amicus contigiffet. Audio illu (il/um) 
cum Cardinali*) veniffe Caletum, vt in Galliam proficifcatur. Faxit 
deus opt. max., vt ea legatio, et ipfi Moro fit honorifica, et. hifce 
noftsis regionibus falutaris. Nam quida a (quidam fi/picans 
tur,) 


1) Thomae Mori, paullo poft Regni chiepifcopo ‘Miia ; ‘ill tempore nb- 

re, ag Caincellarii Supremi, Henrici mine inffuque Henvici VUL, omnem Aa- 
Vill iuffu tandem fupplicio a aie gliam regente. ~ 

2) Thoma Wolfey, Cardinali « 


Vv 


tur) hanc fabam in nos cudi, xg) tiv PAawWelay comuni marte peti. 
Sed abfit vt tale qcq (quicquam) fufpicemur de Rege,’) qui tain fit 
affinis Cefari. Abfit et illud vt coniugium Regale *) nunc demum 
fiat irritum , cu (cum) tot aunis legitime coheferit, et quos deus con 
iunxit homo feparet. Sed videntur hee tempora multis adeo Trage. 
dijs (tragoediis) plena, {ta ex omni parte cooriuntur occafiones in- 
cendiorum, vet nifi abbreuientur dies illi, oux av éowSy mare ecet. 
Audiui ex Alberto Pyghio,’) que (quae) patrata funt Rhome nimiu 
(nimium) militariter. Eu (Kum) fuper his infortuniis (vt potui ) 
confolatus fum. Expertus eft ipfe in hac rerum mutatione Veriffi- 
mos effe Senarios prouerbiales grecos: KéAhisoy é¢t ntnce maidele 
Beorois SePia de wAgre xtipe timsiregov, Non dubito quin et tibi 
et bonis omnibus valde difpiiceant multa que narrantur. Sed hec 
(hacc) omnia fecu ( ‘fecum) adfert bellu (bel/um) femel fufeeptu (fu- 
feeptum ,°) vt no (non) tam Improbe dixifle videatur apud Lucanu 
(Lucanum) Cxfar: Arma tenentiOmnia dat 9 (qui) Tuftanegat. bre- 
vi mometo (momento) concidit tante Vrbis ac potificis ( Pontificis) 
gloria, magno (vt credere eft) Turchara ( Turcarum ) gaudio, quibus 
per hec (haec) aperitur via gradusq; maioris cuiufpiam victorie, nifi 
Chriftiani principes depofitis tandem odijs et fimultatibus incipiant 
effe q°d (quod) dicuntur, aAAG tauTa Ty Ory wedySicetas. Vale 

A 3 . et 


3) Henrico VII. Rege Angliae. 

4) Coningium Henrici VIII, Angliae 
Regis, et Catharinae,: filtae Ferdinan- 
di Catholics Regis Hifpaniae, qui fuit 
guns maternus Caroli V. Caefaris. 

§) Albertus Pighius, Belga, acerri- 


mus, Sedis Romanae defenfor et Euange- 
licorum aducrfarius, ex fcriptis norus, 


Louanii Magifter , Coloniae . Doctor _ 


Tbcologiae creasus, vixit Romac, eem- 


poribus Adriani VI. Clementis VIT. et 
Pauli LiL, bis Pontificibus grarus, Re- 
dux in patriam, Traicéti ad Rbhenum 
Praepofirus Ecclefiae D. Ioannis obiit 
anno 15432. Vid. Miraci elogia illufir. 
Belgii fcriptor. Andreae biblioth. belg. 
Swecrtii Athenae belg. Burmanni Tra- 
icclum erudisum , lovii elogia, etc. 


6) Bellum Caroli V.- Imp. cum Cle 
mense Vil. Ponsifice Rom. 


VI 


et me vt facis Ama. Robynus’) valet, nifi quod Podagra molefla 
eft, que (quae) prohibet éwo.te megimats, Iter: (Iterum) Vale, 
Machlinie XXVI Julij Anno A@KZ - ane 
‘ - ‘Tibi addidtiffimus Francifcus. 
Viro Clariffimo fimul ac Eruditifs. 
D. Erafmo Roterodamo Theologo 


Bafilee 





IOANNIS LODZDBLE, 
Ferdinandi I. Regis Rom. Thefaurarii, Epiftolae duae, — 
A. 1531. et 1533. ad Erafmum datae, 

ex Autogr. 


Viri huius mentionem facit ERASMYs in epiftola ad Joan. 
nem Cholerum, Praepofitum Curienfem, data Friburgo A, 
1531. (ep. 1210. p.1427.) eumque ¢larifimum virum, Toannem 
Leblin, Regium Thefaurarium, vocat. Erat enimFerdinandi I, 
Regis Romanorum, Hungariae ac Bohemiae, Quaeftor, fiue 
aerarii praefectus, in Ducatu Wurtembergico, (Conf, adnot. 
ad yltima epiftolae prioris verba.) 

Epiftolae Viri ad Erafmum fcriptae, quae nunc ex autogr. 
in lucem prodeunr, vel ideo memorabiles effe videntur, quia 
docent, quantum valuerit gratia Erafmus apud fummos prin- 
cipes. 

Prior germanice {cripta Stutgardiae, d. 6. Tunii 1531. ad 
Erafmum Friburgi degentem, (v.Index A. 1531. n.§.) agit de 
aedibus Erafmi, Friburgi \ocatis, interuenientibus Principe Epi- 
fropo Auguflano et Ferdinando Rege, at nunc vendendis, etc. + 


7) Vid. Index Epiftel, ad Erafim, ausogr. A. 1524. %. Se 


Erwirs 


VIL 


Erwirdiger Hodhgelerter befonder lieber Herr Roterdamus. CEuch 

feyen mein freuntlid) ond willig Dienft algeit Buuor. Sch bab Furg 
verfdyiner Zeit, ain fdyreiben von Eucl) emphanngen. nd darinn Ewr 
beger. Eud) in der beharwfung gu freyburg meinem Steuf Gun (Sciefz 
foln) guegebdrig. vmb ain gebiirlidjen Zing bleiben gu faffen vernomen, 
Daneben Hat auc) mein gnediger Herr von Augfpurg') von Erorntwegen, 
angejaigter behawfung Halben, gnedigclid) mit mir Hanndlen laffen, Ntu 
will $c Euch nit verhalten, das hieuor die Rdmifch fn ajtre (Adnigl. 
WMajeftdt 2c) mein Aflergnedigifter Herr.’ ) an mid) ond mein liebe 
Hauffraw gnedigift begert. Euch die behawfung vmb ain gebirlichen 
Ling, vor andern, gu verleifen, darauf wir Se fn aje (Fhrer Asdnisl, 
Majeftdc) wnderthenigclid)! geantwort, vnd angaigen haben laffen, das 
wir in follidem ond allem andern Sr fn ajt (Fhrer Adnigl. Maj.) 
onderthenigclidjen gu wilfaren. ons fcdhuldig erfennen.  Dieweil aber 
dife behawfung, durd) weilend Herren Yacoben Villinger meinen vora 
farn feligen, mit ainem mergfbhlicjen Coften erpawt worken, ond vnnfer 
gelegenbait nit fey, diefelbig behawfung Yerlich womb ainen Zing gu vere 
leifen. Gonder vnfer notdurfft erforder, diefelb gu verfauffen, Gouer 
(Gofern) dan Jr fn ajt (Fhro Asniglh Niaj.) gemaine fein wolt, 
follicy beharfung, von vnns feufflic) angunemen. wolten wir ynns gee 
gen Sree Fn ajt (Adnigl. Majeftde) darinn onnderthenig vnd gepure 
lid) ergaigen. Wns ift aber bifher darauf von Sr fn ajt CGpbrer Rds 
nigh {Vaj.) fain verner antwort noc) befdjaid worden. Dieweif Sr 
nu, als ain verftenndiger, felbft gu gedenfhen abt, bas wir difer bes 
Hawfung nit notdurfftig feyen, nd fo wir daffelbig verfauffen , Mmebe 
nug daraus bringen mugen, Go bericjt mid) mein voge gum beiligen 
Greig Ludwig Praytcer, wie Er fidh mit Here Jacoben Seurgl difer 
. 7 , | behaws 
1) Loguitur de Chriftopboro Stadio- 2) Ferdinandus I. initio ciusdem anu 
ne, Epifcepo Auguftano, de quo vid. 1531. d. 3 Ian Colowiae eicétus Rex Ro- 


icil. Ul, vbi et eius ad Erafinam epi- manorum, et @.u. lan. Aquisgrani ¢e- 
hole cx autegr. edita eft. renatus. 


vill 
behawfung Galben Sn Hanndlung eingelaffen, ond Sme baffelb air 
yar fang gu verleifen guegefags vud bewilligt. Daneben hab fic). bemels 
ter Herr Sturgl erbotten, fich in angesaigtem Jar mit ons aines Cauffs 
halben, gu vergleidhen, Mu feyen mein Hauffraw ond Soh nit gufris 
den, das vnnfer vogt, aufferhalb onnfersorwiffen, Jme dem Srurgl, 
ain foldje bewilligung ond Quefagen gethan Hat. Dieweil es aber ye 
befchehen, vnd wir verhoffen vuns mit gemeltem Herren Sturgl aines 
fauffs gu vergleidjen, So haben wir aud) darein bewillige Alfo das bee 
meltem Herren Sturgl. die angesaigt behawfung auf yest Bohannis 
Baptifte eingeben werden foll. Wiewol wir Eud) nit gern daraus terete 
ben, ond Eud) vafft woll darinnen Hetl (batten) mugen leiden, Go fan 
es doch aus angesaigten vrfachen nit befchehen, Bitten Cudh folds Sm 
hefften gu vernemen, dai wir adjten, das Se gu Frenburg Jn annder 
Weg. Ewr gelegenhait nad. gu diner guetten behawfung fomen 
mugt. Das wolt Jd) Cud) Sm pefften nit verhalten. Euch lie ond 
bien(t gu beweifen folt Sr mid) willig finden, Datum Stutgartten’) am 
Sedhften tag Juny Anno x XXXIe 
S. {ble 
pmps 

Dem Erwirdigen Hochgelerten Herren Erafin Rotterdamus Dou 

ctor. meinem befondern lieben Hercen vnd freunds guantwortten, 
Srepburg Im Breifigew, 





_ Alterayin epiftola, Auguftat Vindelicorum d. a. Maii 1533. 
latine fcripta, (v. Index h. a. n. 2.) loquitur auctor de pecynia, 
Erafmo 


3) Ferdinandus I. ab anno 1521- 1534. epiftolae buius fuit Ferdinandi Quaeftor 


poffeffionem Ducaras Wurtembergici ree Sturgardiae, 
nuit, pulfo Virico Duce, Axdor vere 


1X 


Erafmo dono mittenda, nomine iuffuque Ferdinandi Regis et 
Cardinalis Epifcopi Tridentini; de eodem Rege, daturo fibi 
debitam ab Erafmo pecuniam, pro aedibus Friburgi locatis; . 
de fuis Procuratoribus, erga Erafmum inhumanis, et de fide 
lisdem facienda hisce litteris, Erafmum fibi prorfus nihil de- 
bere, etc. 


Salutem & quidquid ftudij & offitii praftare pofsum, 

Doctifsime atg, Integerrime Domine. | 
Serenifsimus Romanorum Rex Ferdinandus &e. Dominus 
meus gratiofifsimus, pridie mihi commifit, datis etiam, ‘huius rej 
caufa, ad me Literis fuis, vt Dominationj tue, Centum & Quinqua. 
ginta Aureos Rhenenfes, fuo nomine, Dono mitterem, D. uero 
Henrico Glareano, Quinquaginta: Cuj fummz Reuerendifsimus Do- 
minus meus Cardinalis Tridentinus,') adiecit, fuo nomine, tibj Au- 
reos Quinquaginta ad numerandos, quam Pecuniam, recepturj eftis 
Argentorati, a Ioanne Ebel & Hieronimo Hirfchkoren, focijs negoe 
tiatoribus, quondam Fridericj Brechters, quibus prafentibus {cribo 
& committo, vt ad quamcuq, ueflram peticionem, hos Ducentos & 
Quinquaginta Aureos tibi adnumerare debeant, quod & facturos, fine 
ulla mora perfuafum habeo. Czterum Vir Dodtifsime, narrauit 
mihi D. Ioannes Choler, Prepofitus Curienfis,*) qualiter D.T. (Do- 
minatio Tua) nuper illi fcripferit, Iterum te a meis Procuratoribus 
ifthic interpellarj, de foluenda Domus mez Penfione, quibus equi- 
dem toties interminatus fum, ne quid a te exigerent, verum 
folum intelligetent, quanta Pecunia -tecuin efset conuentum, xdefy, 
locatz, quandoquidem Serenifsimus Rex,’) illam Pecuniam quam 
mihi 
1) Bernbardus, Cardinalis et Epifco- 2) De Teanne Cholero, Pracpofita 
pur Tridentinus, Ferdinanai I. Regis Cuwrienfi, vid. Spicil. 1, et TIL vbi eius 

Cancellarins Supremus, de quo vid. epiftolae ex ausogr. edirae leguntur. 


Spicil. V. 3) Ferdinandus I. zum temporis Rex 
B . Roma- 


x 


mihi debes; non wult a te ut accipiam’, fed ut 'fibi afcriberém; namg 
suam Regiam Maieftatem mihi efse daturam. Tuli igitur (ut debuj) 
egerrime, te a meis (quod minime decuit) moleftarj, quum non 
folum hac te cura liberum & immunem efse uelim, uerum etiam hoc 
poflulo, ut fi quis te in pofterum amplius interpellauerit, huic mex 
Epiftolx fidem pratendas, te mihi prorfus nihil debere, tantum fane 
abeft, ut ate aliquid petam, aut ulla ratione extorquere uelim, ma-- 
gis uelim fortunas meas omnes tibi dicatas efse, vbicung tibi ufuj 
efse.pofsint. Denig, fic tibi perfuadeas uelim, mihi nihil quicg’ (quic- 
quam) magis in votis efse, quam de te optime mererj, commodifq 
tuis, quocung fludio pofsum, inferuire. Vale. Data Auguftx Vin- 
delicorum 5 Id, Maj. Anno Salutis. 1533. 
Tuus ex aio (animo) bonus Amicus 
Ioannes Loble p mps *) 
_  Clarifsimo atq, Dodtifsimo S. Theologiz Dogtori. D, Erafme 
Roterodamo, Amico fuo colendo. 
FRIBVRGI. 
(Sigillum integrum.) 





Quae nunc fequitur epiftola Lueae xteTT1, Legaum Do- . 
&oris in Academia Tubingenfi, eodem illo tempore, quo Ca- 
roli V. Caefaris frater Ferdinandus I. pofleflionem Ducatus 
Wortembergici tenuit, {cripta eft Tubingae, d. 7. Maii 1526., 
paullo ante quam Hungariae ac Bohemiae regnum obtinuit 
Ferdinandus, | 


Auétor, 
Romanorum, vt et Hungetiae ac Bobee 4) Litterae ifiae baud dubie fegui- 


miae, pofthac Caroli V. frasris fui in feant: ropri inf. 
OE a iV. fraris fai in fi | per manum proprism {cripf. 


xI 


Autor, cuins nufquam memini mentionem fadam, in 
his litteris (v. Index A; 1526. n. 3.) dicit de fe ipfo; de Eva/- 
mi in Aula Principis (Ferdinandi) et apud Proceres Gymnafij 
_Tubingenfis gratia et fama fumma; de Georgio Simlero, ICto, 
et omnibus Tubingenfibus Erafini ingeniam admirantibus, 
ipfumque videre cupientibus vthominem omnia {cientem, ete, 


as BD. LVCAE KLETTI, : 
ICti Tubingenfis, Ducarus Wurtembergici poffeffioneng 
| tenente Ferdinando I, Caroli V. Caef. fratre, 
Epiftola A, 1526. ad Erafmum data, 

_ ex Autogr, . 
S. D. Facit amor‘in te meus, imo genuina quedam (vt dignut 
es) obferuantia, (Erafme mi omnium, quos vel orbis omnis habet, 
doctifs,) vt.tam etfi crebris, et inextricabilibus inuolutus negocijs, 
tui tamen imemor fim nug: (nungquam.) Quod vt de abfente etg 
(etiam) teftatius tibi effet, ecce, pudore, qui non imerito me retra- 
heret, femoto, ad Dodtifimum, indodifli, (indofifimus) {cribo. 
Sed fic cogit amor. Parce igitur, Amori enim noa nihil condonan- 
dum. In votis (crede mihi) fume habeo, ve tibi', tante tue erga me 
.Treflis conditionis homullum olim exhibite humanitatg (humanitatis ) 
et beniuolentie vel aliquas rependere vices poflim... Wnde fi qu¢ 
vipiam fefe occafio bene de te merendi offerat, fac fciam, et qualis 
meus erga te (vt par eft) fit animus, probe cognofces, Tuus (mi 
Erafme) certe fum, Tuusq: effe volo, quo ad viuam. Fit tui, noa 
fine’ maxio nomis (maximo nominis) tui preconio, in Sere™i (Seree 
niffimi.) Principis mei aula, memoria non infrequens. Nec minor 
apud huius Gymnafij Proceres. Quod hoc hore pundtulo, Henricus 
ille, qui has defert, Cui q: (euigue,) ob tui amorem, in rebus fuis 
guam potui operam preftiti, ¢ clariflimo lureconfulto Georgio Sim- 
ler, amico meo neutiq: (neutiquam) vulgari, et me confabulantibg 
Ba. intel. 


XII 


intelligefe“potuit. Admirantur Erafmi Tageniom , “quotquot fur, 
(funt,) omnes, quorum admirationem, qui te viuum vidi, et fepe 
videre videor, ego ipfe augeo. Cupiut q: (Cupiuntque) te videre 
plurimi, recte, vt hominem omnia feientem, fe fe vidiffe gloriari 
poffint. Ex anio (animo) hec {cripfi (mi Erafme) pluraq: adhuc feri- 
berem, fed vetat teporis (temporis) anguftia Deterretq: pudor ingens, 
quo minus tam lotas aures inculta hac mea barbarie diutius morer. 
Vale igitur, et perpetuo vale. Si q: (Sigque) non grauaberis,; Berum 
hominem maxie (maxime) candidum et eruditum, veterem Patro- 
num meum, ex me faluta’) Curfim Tubing Vil Maii 
Auno XXVi °° —— . 





Lucas. Klett 
Il. Deétor. 


Viro vndecug: dodtiffio, D. Erafino Roterodamo,- Dao et Ps. 
trono fuo obferuams oa oe ; 2 


. 7 


) 





CORNELII DVPLICII SCEPPERI, 
ICti, Equitis, Caroli V. Caefaris, Ferdinandi I. Regioie et 
‘Mariae Reginae Hungariae Legati-et Confiliarii, etc. Epiftolae 
duae, A. 1531. et 1535. ad Erafnim danat,. 9? 
ex Autogr. i 


Vir ille, Nouo portu (Nieuport) Flandriae Auftriacae 
oriundus, 1Crus, Hiftoricus, Mathematicus er’ Poéta infignis, 
Jicet nullis fanguinis fortunaeque auitae dotibus clarus’ éffet, 
omnibus tamen propemodum Europae gentibus innotuit. Lie 
teris operam dedit in patria et Parifiis. Poftea Chriflierni Re- 


t) Ludouicus Berus erat infignis guo mula et magna leguntur in Erafini 
Theologus es Canonicus Befti mae » de Epiftolis Tomo Ill, Operum. 


XII 


gis Daniae fuit a fecretis et Procancellarius. Reverfis in pa 
triam et Carolo ~ Caefari commendatus, ab hoc Legatus et 
Orator de rebus grauiffimis miffus eft, primum quidem ad 
eumdem Cihriftiernum, deinde ad Sigismundum Poloniae, Fran- 
cifeum I, Galliae et Henricum VHT, Angliag Regem; bis etiam 
a Ferdinando I, Hungarjae ae Bohemiae ye et Romanorum Re. 
ge, ad. Solymannurn Turcarum Imperatorem. Praeterea Va- 
riae, Reginae Hungariae, Viduae, a confiliis effe, et aliquam. 
diu in atila eius verfari voluit.. Tandem hunc talem Virum 
Carolus V- Caefar i in Concifium Status, ve vocant, adlegir, vbi 
illuftris et integri Senatoris adeptus eft nomen. Annos natus 
52. Antuerpiae d. 28. menfis Aprilis A.1554. diem fupremum 
obiit. Mortuum humérunt in fua Eysenfi_ ad Scaldim Topar- 
chia. Vid. Andreae Bibliotheca Belgica, et Sweertii Athenaé 
Belgicac, p. 184 fequ. 


. Scripfir Scepperus Affertionum fidei libros VI, aduerfig us 
Aftrologos, Anruerpiae 1524. Apologeticum pro iure ac de 
fenfione Principjs fui Chriftierni, Daniae regis, in Belgium 
profugi; Rerum a Carolo V. Imp. in Africa A. 1535. et fequ. 
hello geftarum ‘cominentarios, ex lo. Calueto Stella allisque 
in ynum congeftos; Hodoeporicon Conftantinopoliranum 
MS. Orationes aliquot, Louanii habitas; Carmina et poémata 


varia, aliaque. | . 


Epiftelarum scerreri ad Erafmum, quae nunc primum 
ex autogr. prodeunt, altera data eft Bruxellis Brabantiae, d.r7 
Nouembr. 1531. -(v. Index.h.a, n 16.)--ex Aula;. nimirum' Me 
riae, Reginae Hungariae, nuper vxoris Ludouici, Hungariae 
Bohemiaeque Regis, anno 1526. in bello cum Turcis inter- 
fe&ti. Erat- Maria illa foror Carofi Y Imp. et Ferdinandi I. Re 
gis Romanorum, qui fucceflerat Ludouico in. ytroque regno 

B 3 Hun. , 


Hungariae ec Bohemiae; eademque ab anno 1530. nomine 
juflaque Caroli V. totius Be/git Gubernatrix, 

In litteris ipfis dicit auctor de fe, Mariae Reginae non nifi 
praeftitis aliquot feruitiis noto; de Nicolao Holacho plus prac 
{tiruro; de Leuino, ab ipfo Era/mo Reginae commendando, 
Holachi quae fit fententia; de Era/mo facile quiduis impetra- 
turo a Regina, propter virtutis et eruditionis famam; de fuis 
legationibus, etc. | | 


S. P.: Cum rediiffem in aulam X1II* huius inuenit ibi Leuinus 
fras (litteras) Tuas, fimulq, apud me inftetit vt fe Seems (Serenifi- 
mat) Regine’) comendarem. Ego vero qui authoritate nihil pof- 
fum, req, alia nulla fum illi notus & (quam) feruitijs aliquot illi pili. 
tis, (praeftitis,) tentaui apud Nicolaum Holachum,*) fi quid {pei 
effet pro bono Iuuene, Cui impense hactenus faui et imprimis bene 
prouifum effe cuperem. Nam prout vere {cribis, nihil aliud gf “quam) 
motoriam ago fabulam, et neq, mihi neq amicis prodefle poffum. 
Hee mea fors eft. Holachus aut (axtem) cum Tuo noie (nomine) 
plurima, meo etiam nonihil pflare (praeffare) fe velle diceret, arbi. 
tratus eft tamen, fi Tua apud reginam intercederet comendatio, fue 
turum vt bene prouideret’ (prouideretur) Leuino.  Proinde in te 
fitum eft de Iuuene’ bene aut male mereri, Tanta em (enim) es opi 
nione virtutis et lrarum, (litterarum,) vt facile polllis quiduis impee 
trare. Mihi rurfus proficifcendum eft in legationem laboriofam et 
partum proficuam, quales fuere omnes meg. Si quid tamen comen- 
datjones meg poterint, perg (potuerint, perquam) libenter iterpos 
pent’. (interponentur.) Comedo (Commendo) me plurimum digni- 
) tati: 

1) Mariae, Reginae Hungariae, Vi- Erafmum autographge fue loco ac tems 
@uac. Soh pore edentur, vid. Index p. 33 et 59. 
2) De boc viro, cnins cpiftolae ad ; : 


xV 
tati Tug, Quam Tot negocijs impeditam nolo vulgato feribendj gue 
(genere) longius interpellare. Bene vale, pceptor Honok™e, ( Prae- 
septor Honoratifime.) Ex Aula qug eft bruxellis Brabanti¢ XV1J* Nos 
uebris A° XV° XXXI | 

Ex aio (animo) Tuus 
Cornelig Scepperg 
Clake™° Viro D. Erafmo Roterodamo pceptori meo Honok®™ ” 
(Sigillum integrum.) 


Altera Epiftola, {cripta Auguftae Vindelicorum, pridie Di- 
uorum Petri et Paulli, five d. 28. lunii, A. 1535. (v. Index h, a. 
D. 7.) .continet fingularia de Polyphemo; de obitu Cancellarit 
Supremi Ferdinandi I. Romanorum Regis; iudicium de eo; de 
fecreto cius, ante obitum, ad Erafmum mandato; de eiusdem 
ét Valdefi in Erafmum amore; de Scepperi ipfius in aula auéto- 
ritate; de Erafmi {Criptis quibusdam a Cance/fario Supremo et 
Epifcopo leétis; de Leuino, ab Erafmo commendato; de rebus 
Erafmi, a Sceppero ad Cacfarem et Ferdinandum Regem relatis 
et referendis; fingularia de Joanne Dantifio, Epifcopo Culmenfi; 
confilium eius de {criptis aduerfariorum Erafmi; confilium ipfius: 
Scepperi. Idem vult, vt Erafmus fibi, aut Valdefio, commite 
tat omnia de fuis rebus ad Caefarem aut Regem referenda; lau- 
dat Polyphemum, dicitque de Valdefio, ac de fe ipfo, plura 
praefenti Erafino expofituro; {perat, Erafmum fibi non inui,, 
farum, fi quid velit in pracfentem rerum flatum confulere, etc, . 


S$. Polyphemus Tuus ad me venit in Ponte Eni:’) gavifug 

fem hominem agnouiffe, nam videtur mihi vera (vera) de eo pre. 
rae , ~ dicatio 
3) Vrbem banc Comisatus Tirolenfit alii Oenipontem vecant, Germani Iam, 


XVI 


dicatio tua, eftern (enim) fidus. et tui amans, Is deflinauit abitio- 
nem ante aliquot hebdomadas, et comeatum impetrarat illi doctor 
Eaber,*) deinde interceflit et opera mea: Sed cum Regia Mat ( Ma- 
ieffas) Hungari¢’) nollet abeffe familiam fuam fibi ingrefluro Au- 
guftam, inieca eft mora Rolyphemo. —_Interea deus nobis ademit 
R™ ( Reuerendiffimum) Cancellarium m_noftrum fupremum, *) quem 
cum vehementer amariin publico 1 noie, (nomine,) quia vir bonus 
effet, amaui et priuato noie q eet (nomine, quia effet) “mei amis 
(amans ) Hullo merito meo, ‘sed ipsius in me propenfitate. Adem 
ptus eft itaq, nobis et forte nro (roffro) cum malo, Neq em(enim) 
parem habebimus virum, qui et rerum experientia, et gerendorum 
dexteritate paria cum illo faciat, fidelitate vero et integritate ea, qua 
ille preditus fuit, nemo hodie fupereft qui preditus sit: de iis lequor, 
qui funt in rebus verfati, nam nos aulici nouimg omnes oim (omnium) 
gentium homines. Et id forte nro (noffro) cum incomodo, Ve- 
neratg fum illum viuentem, neq, venerabor minus mortuum. . Nam 
scio quantus fuerit. 1 Is cum adueniffet Tridentum, vbi incidi in Le« 
uinum, gratiflimo aio (animo) {cifcitatus eft de te, et triduo | priufgs 
(priufquam) moreretur, cum Polyphemus profectionem : se diceret 
accelerare, iniunxit mihi ve ad te fcriberem fecreto, et noie (nomine ). 
{yuo et meo, vt rationes pacandg huius tempeftatis ad me perscriberes, 
Nam daturum se operam, vt fi tu illas velles a te videri non profe. 
étas elle, nemo cognosceret illarum te authorem effe, preter fe et 
me. Iam yolebam feribere, cum Be™ (Reuerendiffimus) Tridenting *) 
mihi’ on -comode jeans proficisci: non pofle ante 
| | aduen- 
- Toannes Faber, de quo vid Spi i is Cancellarium Supremum, de quo vid, 
sil. Vi. picil. V. 
3) Ferdinandus I. 5) Bernbardus Epifcopus, keene? 


. Bernhbardum, Cardinalem, Epi- Cancellarius Supremus. 
Sitpam: Tridensitum, Fertinandi I, Re-* — - Ps ON cons 


| XVII 
aduentur regi¢ Ma** (Maieflatis *) in Auguflam. Itaq, impedita 


sunt Oia, (omnia,) neg, temere p (per) quemuis id {cribere vo- 
lebam. Poftea deceflit nobis magnus ille vir,”) et iuerfa (inuerfa) 
nobis funt oia. (omnia.) Quod ad exteriora if_a attinet, non mul- 
tum comoucor, et nescio an foelicig viuere potuiffet, % (quam) eft 
mortuus. Te amabat vnice, et fi illum deus voluiffet his fuperfti- 
tem effe temporibg, fensiffes id quod nuc (nunc) ad te {cribo. Hoc 
debesValdesio,*") qui tibi feper (/emper) ex aio (animo) fauit. Ego 
qui neq, amicitiis neq, ambitione multum in aula potui, fed deo gram 
(gratiam) habeo de data mihi gra, (gratia,) parum potui in rem » 
amicorum, fed voluiffem plura potuiffe, nam illis inferuiendi volun. 
tas mihi non defuit, feci qd (quod) potui. Et magnus ille vir*) an- 
te mortem suam me impellente legit consultationem tuam de bello 
Turcico, Item Expoem (Expofitionem) in pfalnum XXVIIL°™ et 
feronem, et nefcio qu¢ alia, qu¢ ad me attulit Leuing, qui me tuo 
noie (nomine) plurimum salutauit attulitg, lras (litteras) in comene 
dationem fuam, que fuerunt mihi longe gratiflime, non quod illis 
opus erat illi apud me, qui agnofco tuam erga illum propenfitatem, 
fed qd (quod) gaudebam intelligere tuam erga me fiduciam. Que 
fane tenon fallit. Leuinus apud me eft et erit, donec illi maior accef- 
ferit conditio, ad quam illum non definam promouere pro mea virili,. 
et interea illi nihil deerit, finon eft apud Honoratiffimum aliquem, eft 
apud mediocrem hominem, neq, illum rebus deploratg. (deploratis.) 
Nunc quum oes (omnes) tumultuemur, Tuum erit videre, qua in 
parte operam nram (nofiram) defyderes. Quod em (enim) ad Hi- 
fpalenfem attinet, Valdesio ea cura iniundta eft; Et quum de te 
7 | referre 
6) Ferdinandi I. | 8) De Alpbonfo Valdefie vid. Spi- 
Cik, Ws 
“) Bernbardus Epifcopus Tridenti- <9) Bernbardus Epifcopus ex Cancel- 
US, te | : 


rius Supremus. 


XVIII 


referre ad Cartcellarium non poffim, qm (quum) nullum habemus,”): 
retuli ad Cefarem et ad Ferdinandum, qui tibi ex animo fauet: et 
relaturus fum. Ioannes Dantifcus‘nunc eft Epifcopg Culmenfis et 
rediit ad nos ante biduum. Eft homo integer et prudens fine n¢uo. 
Cum eo mihi fuit diuturna multorum annorum corfuetudo, et cum 
eo modium falis qd (quod) dicitur abfumpfi, quo fit vt liberius "pdice: 
(praedicem) illig mihi notam integritatem, alias mihi temsperaturg. 

Dixit mihi hee fc {cribet] (/cribenti,) fe quog, ad te feripturum, rogatu- 
rumg, ne te hoiem (hominem ) tanta prudentia tantag, cognitione per- 
mouerent libelli ifti, qui aduerfum te {cribuntur ab hoibg quibg pni- 
cie ( hominibus, quibus perniciem) fuam debet res Chriftiana. Indi- 
gaum em (enim) effe vt pmouearis, (permoucaris. )_ Et ego quoy 
te oro, nead calculi mala accedere patiaris has incomoditates, fed 
te nobis ferua.. Et fi quid eft q@ (quod) iis rebus tu iudicaris expe- 
dire, et de quo velis citra ia¢tantiam Cefarem reddi Certiorem aut 
regem Ferdinandum, rfrare (referare) id poteris aut Valdefio aut 
mihi. Ego em (enim) vt non cuperem fludio et obferuantia erga te 
cuig, (cuiquam) cedere, ita non inuiderem cuig’ (cuiqguam) fludium 
fuum, immo rogo te gplurios (quamplurimos) tibi deuincias non 
moie (nomine) tuo fed monumentorum tuorum, q (quae) multi mali 
hoies (hon homines) non definut nut traducere, quibg merces fua parata eft. 

Poteris oia (omnia) tuto comittere Polyphemo homini p (per) inte- 
gritatem et fidem in te multis comendato, et qui non defecturg ab 
hoc inftituto mihi videtur. Nihil hic alias eft rerum novarum. Val- 
defius recte valet, et miror 9 (quod) ad te non {cripferit , fed fe 
hodie fcripturum mihi ad te pmilit (promifit,) oftefis Iris ( oftenfir 
Kitteris) tuis quas de data poftridie penthecoftes accepi. Et iam co- 
mode parauerat Polyphemg ao, quem dignaberis tibi 9men- 


datum 
10) Nimirum mortuo Bernbardo, Cardinali et Epifcopo Tridensine, 


iy 


XIX 


datum hre (commendatum habere) comendarey, aulicg. (aulicis.) Quod 
fi vnquam aut tu ad Belgas, aut ego in eas regiones venire poteto, 
ybi Tu Glareanufg, vfamini, (verfamini,) nulla res tantum cordi erit, 
q; (quam) prefenti til tibi exponere q'dam q’(quaedam, quae) f{cribere 
non poflum. Qd tn (Quod tamen) feciffem fi fupfuillet (fuperfuiffet) 
nofter ille nuquam fate (nunquam fatis) coméndatg. Cuig in abfens 
tia {pero te non inuifurum nobis, fi quid voles in pfente (praefen- 
tem) rerum ftatum ‘confalere. Et bene vale, Scape Chake™*, 
(Charifime.) Augufte Vindelicorum pridie Diuorum petri et paulj 
A° XV. XXXV. 
' Cornelig Duplicig 
’ Scepperg. 


‘D. Henrico Glareano Veteri amico me plurimum dignaberis 
comendare. 
D. Erasmo Roterodamo Preceptori meo Honoke™®... 
Friburgi. 
(Sigillum integrum.) 


In Erafmi Operibus T. III. vnica breuis eius ad Sceppe- 
rum legitur epiftola, data Friburgo, poftridie Pentecoftes, 
fla. (App. p. 1864. ep. 477.) at nulla Scepperi ad Erafmum, 
Mentio Scepperi fit in fragmento epiftolae Petri Ioannis Oliva- 
rii, ad Erafmum fcriptae Valleoleti 13. Martii, { a. (p. 1858. 
ep. 469.) Caeterum venam facilem fauentemque Scepperi lau- 
dauit Erafmus in Dialogo Ciceroniano, vbi honeftiffimam eius. 
mentionem fecit Vir Sammus. | 





XX 


Indicenda Vobis nunc eft, Ciues optimi, memoria Sa- 
crorum emendatorum, futuro die XXXI. Menfis Oftobris in 
Aede Academica pie concelebranda. Orationem anniuerfariam 
hora XII. inter Sacra euchariftica habebit Vir plurimum reue- 
rendus 1OANNES SAMVEL TRAVGOTT PALMIVS, A. M. etad 
Aedem Petrinam Catecheta, difturus de libero Scripturae Sa- 
crae vfu, Reformationis fructu eximio. Ad quam orationem, 
audiendam ve frequentes confluatis, 1LLVSTRISSIMI COMI- 
TES, VTRIVSQVE CIVITATIS PATRES et PROCERES GRAVIS- 
SIMI, COMMILITONES: GENEROSISSIMF aC NOBILISSIMI, 
omni obferuantia et humanitate rogamus. PP. P. Domin, 
XXI, poft F. Trinitatis, A. R.S. clo locc rxxxvil. 


—————————————————_—_—_—_—— iE we 
| LIPSIAE, 
EX OQOFFICINA KLAVBARTHIA, 





RECTOR 


ACADEMIAE. LIPSIENSIS§S. 


SACRA NATALITIA 


SERVATORIS AC DOMINI NOSTRI IESV CHRISTE 
DIE XXV. MENS, DECEMBR. A. R. S: MDCCLXXXVII 


IN 


AEDE PAVLINA 
PLE CELEBRANDA 


INDICIT 





sPICILEGIVM VIII. 
Autograpborum , illuftrantium rationem , quae interceffit 
Erajfino Roterodamo cum aulis et bominibus aeui | fui praecipuis 

ry he 


| Auch Fo Butler. bet. 


nha ain 


, s 
; > 
Sos = ws 
ts : , 
. . “= 
*, 
“a é 
a & 
* 
. : ‘ 
. . - + + 
t 
t 
at 
“4 
. 
1 
. 
4 


ro 4 


A) 

a\ 

“. , 
- : * 


oo 


Digitized by Google 





ADRIANI WIELE, 
~ ‘Braxellani, Carolo V. Caefari a Secretis in Senatu Bra- 
bantiae, Epiftola A. 1530. ad Erafinum data, 
ex Autogr. 


Av culus nec Erafmi Opera, nee aliorum libri men- 
—®* uonem faciunt, fane non indignus effe viderur, qué 
notus tandem fiat orbi erudito ex hac ad Erafinum epiftola, 
fcripta: Auguftae Vi ndelicoram, d, 16. Nouembris 1530. (-v. In- 
dex h, a. n. 25- ) : 


" Narrat autem fingularia quaedam et ridicula de Metardo; 
Minorita, Regi Hungariae (Ferdinando I.) a concionibus, eius- 
que in Erafmum virulentia ac temeritate in fermonibus publiciss 
Loquitur de penfione Caefarea, Erafmo debita; de opera, eius 
eaufla, ab Erafmo perdita; de feipfo, fi iubeat Erafmus, ei 
hac inre operam praeftituro. Dicit de Comitiis Auguftanis; 
de litteris ad {e perferendis; deConfefionum arbitro Mariae, Re- 
_ ginae Hungariae, Viduae; de fe, Erafini libellum gallice 5 vers 
tente, offerendum a 


IV 


S. P. Sepius Ineptis meis nugis tuis obfirepuiffem auribus, nifi 
me Infulfa mea deterruiffet fatuitas, et eruditionis tue firtceritas, ni- 
chil admittens, nifi quod excultum eft et elaboratum, quid ei (enim) 
graculus occulerem pfytaco? (pfittaco?). qui literas ne a limine qui- 
dem falutarim. | 


Facit tn (tamen) et amor et obferuantia erga te mea, qui nois 
| (nominis) tui cultor et vindex ad inuidiam vf{y fui, fempg, (/emper- 
que) faturus fum, -vt tibi fubindicem, qu¢ famofus-hic') Frater Me- 
tardus, Minorita, Moflardicg dicerem, Regi Hungarie*) a gcio- 
.nibg (contionibus) et maledicentijs etc in te e fuggeflo expuit, (/ug- 
geflu exfpuit,) vt vel calunia (calumniam) tibi adfingeret, vel vtcug 
(vtcunque) traduceret. Non Erafmum, fed pro fua temeritate et-wi- 
rulentia Her afinum ofrequentiore adftante auditotio vocauit, quali 
hallucinatus effes in cantico | Refpexit huilitatem (/umilitatem) Ane 
cille fu¢ | vertendo: pro huilitate (humilitate) vilitatem, ad hec vo- 
ciferans, te fomitem et anfaim fere pntiu (ferre praefentium) malo- 
rum et diflenfionum oim, (omnium,) non fine doctorum Indignoné 
(indignatione) et fremitu. Quare vt Infignis ille Nebulo tandem ve- 
la gtrahat, (contrahat,) aut amphoram acrioris finapii ( ‘finapis) fau- 
eibus fuis offumdito, (offundito,) aut fi mauis hoiem (hominem ) con- 
tempnito. | (contemnito. ) , 


Scio preterea, 4 (quod,) quoties pro penfione tibi lampridem 

p cel. Ma. (pro Cac/area Maieftate) debita fcripferis, toties opani 
pdideris (operam perdideris) et oleum, piculum (periculum) eft ne 
et refiduum quoy pdas (perdas) debitum nifip (per) Amicuimn quem. 
dam follicitar) procures, qua in re meam tibi fidem miffo mandato 
polli- 


1) Auguftae Vindelicorum, inter Cos 2) Ferdinando I. , fratri Caroli PV. 
mitia, Cacfaris. 


Vv. 


polliceor*t opam ( operam,) expofitam probis ‘et dodtis onibo. | 


(omnibus.) * 


Nichil hic Noui eft, Nifi q (quod) Comitia hs (haec?) partu- 
rientia tandem nobis peperere tumultus et Incendia belli f ( fere) ) In- 
extinguibilia, fi femel (quod Deus auertat) ad arma ventum {uit | 


(fuerit.) Vale feliciter. 
uembr A° XXX° | 


Raptim ex au" (Augufla,*) XVI" No- 


Si quid m in (mihi) Lubere lubet, Iras (litteras) dirigito iahesk 

pi¢ ad edes magri (Magiftri) Petri Egidij gis (communis) Amicj. | 
~ ofeffor (Confefor) Reging Marie m (meus) Amicg*) fe t 9mens 
dat. | (tibi commendat.) Viduam illam tuam gallice pent M# fue: 
(Maieftati fuae) tandem offerendam. | 
D. t. deditiffim’ Adrian’? Wiele Bruxellanus, cef. Mei a aS 
tis in fenatu Brabantie, Iam olim viduus et octona preffus 
(q (quae) farcina!) prole, quatuor pcipue (praecipue) 

filiab” Nubilibus breui elocandis. 

Egregio et Eruditiflio Viro, Erafmo Roterodamo Domino meo 


obfguandiffimo. 


(Sigillum integrum 5) 


Epiftola haec quia inter alia loquirur de penfione Caefarea, 
Era/mo debita; fubiungimus fequentem, quae fpectare eam- 
— videtur penfionem, Erafmo ex Hifpania mittendam. 


_ 3) Nimirum Comitia Auguftae Vin- 
dclicorum anno 1539. babita, in meg 
Toannes Conftans, Saxoniae Eleler, et 
religui Principes Ordinesgue Imperii 
Prosejtantes d. 25. Iunii exbrluerant 
Conse -fionem Auguftanam. 

4) Ira baud dubie legendum, non 
ex a » ve mibi videlatur Indicem eden- 
ti. At omnia tamen docent, fuiffe au- 
forem epiftolae Augujtae Vindelicorum 
cum Maria, Regina Hungariae, Vidua, 


A 3 ‘ BAR» 
Belgii gubernatrice, inuifente tempore 
illo fratres, Carolum V. Imp. et Fer- 
dinandum I, Regem, Comitia ibi ba- 
benres; guare nec falfo dixiffer, fe lis- 
seras dare ex aula buius Reginae, 


5) Mariae Reginae a confeffionibus 
pees erat Toannes Henckelius, commo- 
ratus cum illa Auguftae Vindelicorum. 
Vid. Index Epiftot. ad Erafm, ausogrs 
A. 1530. n.§.20. p. 34.38. 


> BARTHOLOMAE! ‘WELSERI, ee ~ 


Patrici Auguttani, et Societatis , Epiftola A. 1529. 
-ad Eraffnum data, © 
ex Autogr. 


Mentionem huius Viri fecit Erasmvs in epiftola ad Al 


phonfam Valdefium, Hifpanum, data Bafil. 21. Mart. 1529. 
(p. 69. ep. 1031.) his verbis: ,,Welzeri procurator cxcufauit, 
wtlle fyngraphae genus, vt pecunia numerari non poffet, nifi prius 
a me datis tribus /yngraphis quitantiariis. Atqui eas poterat ab 
yZlieronymo (Frobenio) fumere, fed maluit pecuniam differre. 


nltague fcripf Augufam ad Bartholomacum Welzerum, vt nobis,. 


yf poffet, hac in re commodaret.' 
| -In epiftola, quam nunc ex autogr.. edimus , refpondet 
WELSERVS Erafmo, d. 3. Mali 1529. (v. Index h. a. n. 15.) 
loquens de pecunia ex Hi/pania, Erafmo foluenda, et de forma 
fyngrapharum Hifpanis cognita, etc. quibus addit —— 
de D. Conrado Peutingero. 


Salutem in Chrifto Seruatore. WVenerande ac clariflime Vir D- 


(Domine ) obferuande, accepi lras D. (litteras Dignitatis) tue de die . 


fexta aprilis, cui et celerius refpondiflem, fi hactenus tabellarij, qui 
Bafileam proficifcerentur, adfuiffent. Quantum uero ad fingraphas 
quietanciarias , nouam formam non petimus, fed.eam que D. (Domi. 
nis.) Hispanis cognita eft, habent et in regnis illis fuas formas iuxta 
quas ipfis refpondere cogimur. Nos ex chambio hoc nullum lucrum 
habemus nec petimus, sifi ut Dign. (Dignitati) tue morem gera- 
mus, quare D. (Dignitati) tug ad racionem octuaginta odto crucia. 
torg germanicore (¢ruciatorum germanicorum ) pro fingulo ducato, 
hoc.eft ad Summz tocius Coronas Solares de bono auro & iufti pon- 
deris, nouem fupra ducentos et cruciatos xliiij. Coronam {cilicet 
pro LXXXiiij cruciatis computatam numerari curauimus. Tres itay, 
Bafi. 


Vil 


Bafilienfes conflituinms, ex quibns unus uel alter D. (Dignitati) tee 
de walore ut fupra ducatorum CC. habitis tribus fingraphis quietancia- 
rijs, tue Dign. (Dignitatis) maou fubfcriptis & figno annulj com- 
munitis, respondebunt, et ut {peramus debito et bono modo folu- 
cionem facient. Sunt autem illi a nobis deputati: Vuolfgangus Fylf 
ner, Verena de Catomarino et Francifeus Beer, ab uno ex illis fup- 
{eripto (fupra feripta) modo pecuniam prefcriptam D, (Dignitas) tua 
petere potuerit. cui et plurimum quantum facultas nca (hoffra) fup- 
petit gratificari cupimus. Ceterum ur (noeffer) affinis Doctor Con- 
radus Peutinger,’) quem D. (Dignitas) tua prioribus lris (litteris) 
falutarj uoluit, ‘tue Dign, (Dignitati) non folum graciam refert, fed 
et diligenter habebit, is ab illis nundinis Franc. (Francofurtenfibus ) 
tuam Viduam & alium quendam Febricitantem habuit, in quorg (quo. 
rum) lectione afliduus eft, et delectatur plurimum, te quog refalutat, 
et, fe Dign. tue Patrono Suo commendat. Daté die tertia May. Ane 
no Salutis M. D. XXIX. © : 





Bartholome? Welfer 
et Societas. Auguflanj, 
| Venerando & Clariflimo Viro 
Dno. D. Erasmo Roterodamo 
Duo & preceptor} fuo obferuado. 
(Sigillum integrum.) 
Confiliarius, ciuitatis patriae Scriba 


* 1) BD, Conradi Peutingeri vxor erat 
Margaretha Welferia, femina dota et 
linguae latinae valde perita. Ipfe au- 
sem, ICtus, Philologus, Hiftoricus, 
Porta infignis, Auguftae Vindelicorum 
anno 1465. natus, fcriptis, meritis er 
Tabula Peusingeriana clarus, fuit Ma- 
wimiliagi I. es Caroli V. Imperatornum 


publicus, Senator pracftantiffinas et ad 
pleraque imperii comitia legetus, diem- 
que obiit y, ean anne 1547. Vid, 
Seckendorfi Hift. Lusheranifmi, Vof- 
fous de biftor, latinis, Adami Vitac eru- 
ditorum, (fs 





FAVST! 


VII 
“<\ "f <PAVETE CEBESRIS, - |: Pu 
“Ferdinand I. Regis Satellitis, nuper Peal’ Farnuli, 7 
Epiftola A. 1§29...ad Erafmum data, ut. 
ex Autogr. 


Epiftolam hanc commendare videtur argumentum, non 
auétor, cuius nec in Erafimi epiftolis editis, nec vfquam alibi 
facta eft mentio; quem tamen hand dubie lector aequus indé 
cabit dignum, qui notior fiat pofteritati, 


Quis fuerit Favstvs ille, cuius frequens eft mentio in 
Erafmi Operibus, infra di€turus fum. Nofter autem, vt ex 
his litteris patet, quae ex autogr. eduntur, erat Erafini fame 
lus, miffus ab eo, cum libris litterisque, ad Ferdinandum I. 
Regem Hungariae ac Bohemiae, huiusque Cancellarium Supre- 
mum, Bernhardum, Cardinalem Epifcopum Tridentinum, et 
vtrique commendatus; qua quidem commendatione Erafmus 
illi comparauerat officium Satellitis regit. . (Hart/chierer , fine 
Hat/chierer , valgo vocant. ) . 

Epiftola ipfa Spirae, X. Cal, April, (d. 23. menfis Martii) 
A. 1529. exarata eft, (v. Index A.1529. n.10.) inter Comitia 
illa notiflima, quaé Proteftantium nomine adpellare coeperunt 
Principes et Ordines Imperti Euangelicos. Exhibet vero au- — 
Stor diarium itineris fai, cum recenfione multorum Era/mi fau- | 
torum. Natrat varia f ingularia de fuo colloquio cum Ferdinan- 
do Rege, Epifcopo Tridentino aliisque; de foanne Fabro, Phi» 
lippo Melanchthone, Carlowitzio, etc. Ferdinandi Regis, Ept- 
fcopi Tridentini, Magnatum, Aulicorum etc. de Era/mo dicta 
etiudicia. Loquitur de officio fibi dato; de muneribus acceptis; 
de fua in Hungariam profeGtione, de aliis rebus priuatis, Era/- 
mum ac fe ipfum f{pectanubus. . 


wi, : S. P. 


IX 


S. P. _Accipe doctiffime ‘peeptor ( praetepter ) totam itineris 
mei Comedia. (comordiam.) Primo die, qui fuit fauftiffim® verum 
inamenus, puentum (peruentum) eft in Baule. Secundo, quo nihil 
poterat accidere fortunatius, Nouum Caflrum. In Pago quodam 
nomine Slepe mihi venit obuiam Comes quidam germanus ftrenue 
equitibus comitatus, qui dixerat Regem Ferdinandum efle Spire, ') 
heius confilio reliqui Friburgum, et recta petii Nouum Caftrum. *) 
Quod oppidulum diftat a Bafilea M. p. 3.(Miliaria prope tria,) in 
quo confilio Confulis ac ludimagiftri vaum atg, alterum diem expe- 
taui nauem defcenfurus Spiram vig. Optime Patrone, tibi ex aio: 
(animo) comendo Confulem Noui Caftci, qui ob nomen Erafmi 
mihi pfentauit (, pracfentauit ) duos cantharos vini.. Etiam et ludi- 
magiftram oppiduli tibi comendo, vir fare candidus, amantiflim’ e 
(eft) Erafmi, et Fauftum tuum fumo honore profecutus e, (ef,) 
tanto, vt me in fuas reciperet edes. Scripferas mihi, ne diutius he- 
rerem in propinquo, paruiffem monitis, ni Cratander Typographus 
tanta effutiflet (effutivi fet) in caput meum, volui couenire hominem, 
et Brifaci illum coueni, cum quo Spiram vfq, nauigio defcendi, qui 
ne vbu (verbum) quidem aufus eft iacere in caput meum, imo toto 
itinere fuauiter nugati fum’, ita vt ne mentio quidem fieret illius vie 
pere Carini... Er vt verum fatear, quum relinquerem Cratandrum, 
dixit, mi Faufte bene valeas et parce nugis, Non temere dicitur in 
noftra lingua vnacula. (vernacula:) Eenen hont es ftant vp zyne 
rementes - Frobenius confuluit, ne mentionem facerem Carini 
coram 


+a): Spirae Comisiis precerat Rex Fer: 3) Isa feripfis audor. Fortaff he- 
dinandus, cum Principibus aliis, nomine die feriberct: Eenen hounds fland op zy- 
Pty “fraris Sui abfensis, CaroliV, ne mefting. Senfas autem videtur effe: 
Cac faris. nem flansem in fagina fua noli irri- 

2) Nouum Caftrum , ~ Neuen. tare. Fortaffe vero Meffync eft no- 
burg ;ad Rbenum, a Meffing , baz. orichalcum, fiue 


aes 


xX: 

oorant: Cratindré , obtemperani. . Relidto Néud caftro deni Brifacum, 
vbi inueni Doctorem Fabrum,*) qui dixit Regem Ferdinandimi ac 
Epifcopum Tridentinusn effe Spire. Quum aduolaffem, non pot. 
‘cram pma‘(prima) notte nancifci diverforium, oia (omnia) plena 
erant aulicis, fequenti die coueni ornatiffimum fimul ac doétifimum 
virum: dam’ (dominum) foannem Vlattenum,*) cui pridem dedicafti 
Cigeronianum, qui Fauftum tuum non plebeio, fed vt ingenue quod 
verum.e (eft) :fatear, regio- more per dies plus minus decem tracts 
uit, vt ne Erafmum ipfum f{plendidius potuiifet tatafle, Cui prefen- 
taui Colloquia aucta cum Ciceroniano aucto et recognito, nec non Se. 
lectas epiftolas, et refponfionem illam in Albertum pium. (Qui pro, 
munufculo mihi dedit aumum argenteumn valentem aureo. — Quid 
hoc homine candidius ,- quid amicius, quid denig, liberalius? Non 
poflum D. T. (Dominationi Tuae) deferibere quam ex aio (animo,) 
te amat. Si.domumramplam habuiffet, ‘non paffus fuiffet  quod.me 
divertiffem ad hofpitiuin ‘dorniiend: a4 (gratia,) Tanto candore 
tractauit Fauftum tuum, vt vel ipfe candor videri poffit. Habet; fra« 
trem adolefcentem multis dotibus pditu, (praeditum,). tui amantifli- 
mum ac ftudiofiflimum, quem tibi officiofiflime comendo, | di- 
gnus. fane oni ( omni ) comendatiotie , ». quandoquidem pectore: 
e(eft) candido ac.aperto ,:: nullum pre-fe ferens fucuin y:_ Imo 
auifim dicere; ne agnofcit quidem quid fit fucus, adéo eft: eandidus. 
ac apertus, qui me {umo profeqaitur amore, Iuuenis fane magne 
fpei ac June (/ummae) eruditionis.. Non poflam D..T. ( Dominations 


i Tuae) 
aes flauum, et dititur desalicatenaatque tanropere laudar in bac ¢ Malev, erat 
omnino de cane-tatenario non irritatido, CunonicaserStholaftious Ecclefiae Agais- 


4) loannem Fabrum, de quo dixi- 
mus et cuius ineditas ad Erafuum fix 
epiftolas ex autogr. publicauimns in Spi? 
silegio VI ; 


5) foamnes a Flasren, guem F. nfs 


granenfis ; ; Amicus et Legatus Herman 
ni, Principis Electoris Colonienfis, Spi- 
ram ad Comitia miffus. Vid. de ille 
Index: Epiftol. Autogr. ad os %: r Se 
20 22 29. 56.37. f2 


Xt 


Fuae) deferibere Encomium iftius Tumenis, quandoquidem mihi de. 
effent vires... Sed vt ad Vlattcoum. tuum reuertar, cui gratus eram 
couiua, (conuiua,) ipfe me.ex aio. (animg) comendauit aulicis,. ‘psi 
pue (praetipue) vni nobili comifit omne meum negotium , qui ei eft 
couiua (conujua) quotidiang, tui amantiflimg, qui me duxit ad au. 
Jam Epifcopi Tridentini, *) meq, illi ex aio (animo,) comendauit, 
cui dedi literas D. T. (Dominationis Tuae, ) que ipfi erant gratiflime, 
Tnffit pot vaum atg, alteram diem ireuerti, feci, et R. eius D, ( Reue- 
rendiffimae tius Dominationi,) dono dedi Viduain Chriftianam et Sele. 
etas epiftolas, pro munere tantum egit gratias, _ Sed iuffie vt qpmu 
(quamprimum ) facerem compingere altecum, et illum pfentare (prac. 
Sentarem) Regi: Ferdinando, feci, ac vna.acceflim? Regem, cui dedi 
libellum inauratum de Vidua Chriftiana, .pro:munere egit gratias, et 
dedit mihi officium Artfiriorum, | Reuerendiffimg dixit regie maie. 
lati, - Sereniflime. rex, Mgr (Magifter) nohter Erafing famulum 
{uum mihi. ex aio (animo). comendauit, ; vt illum :majeftati tue comen- 
darem. .. Refpondit rex. Quid ¢ ¢ efi). quod ‘noie;(nomine) Erafini 
peeptoris (pracceptoris) mei haud, yelim, facere? ,.Rex juflit Reueren- 
diflimo nec non ¢ius Camerario, dicerent Capitanco Artfriorum, fi 
locus vacaret apud Artfirios, illum haberem, fin autem, primus effem 
in ordine. » Accefferunt Capitaneum, (qui. meus eft conterraneus, et 
Srater_ germang fratris Gabrielis Cartufiani apud monachos Cartufien 
( Carthufienfes) extra Braxellam) ig, dixerunt. Dne Capitanie, Rex 
dedit famulo Erafini officium Artfirij, fi vacat locus infcribatur, Imo 
yenias et gpmu (quamprimum ) loquaris Regi. Quid multis? Capj. 
taneus audito noie (nomine) Erafmi plurimum gauifus e, ( eft,) di. 
‘SM Rass at cens, 
6) Loguitur de Berubarilo Cardina- Spicil, V. vbieius quingue ad Eraf. 
ti, Epifcopo Tridentino, Ferdinandi I. mum epiftolae ex autogr. editae fun. 
Regis Supremo Cancellarie, de quo vid, Re BS Naas eh 


cS a 


“a'':? 


xII 


cens, Quid non facerem pro’ Erafmo, quum germanum meum fra- 
trem Gabrielem Cartufianum’ extra Bruxellam {umo amore profequi- 
tur? Nondum vacat locus, verum intra pauces dies vacabit et illum 
habebit. Rex loquutus eft Capitaneo:et iuflie gpma (quamprimum:) 
infcriberer. Optime patrone,~ habeo R. D. T. (Rewer. Dominationi 
Tuae) gratiam, habiturus quoad viuam maximam,- de tua comenda- 

tione. Si quid eft quod in rem tuam a-me fieri velis, ‘peipito, (pram 
ripito,) Inwenies Fauftum tuum ad Oia (omnia) promptuin et alacrenti. 
Precor D. T. fi fieri pt, (poteft,) {cribas Capitaneo Artfiriorum lite- 
fas, _guibus me illi comendes, lating eft, et tui amantiffimg. ‘Tibi 
ex aio (animo) comendat Germanum fuum fratrem Gabrielem. . Li- 
teras Alfonfi Valdefij 7) ‘curaui’ tranfinittendas in: Hifpaniam, : dedi 
llas Dno Wulfgango Brautnerio dodtori, Cefareg maieftatis confilia 
rio, Ipfe dixit, quum volueris' {cribere literas ia Hifpaniamy, “mit 
tas ei Spire (Spiram, ) ipe (ipfe)- tranfmittet, “is eft quotidiang coui- 
va Dni Ioannis Vlatteni. - Dns (Dominus ) Reuerendiflimg“L ridem 
ting feripfit literas Vidug Vngaric,") quibus-mie comendadit. Gafpar 
Velius*) non eft in aula Ferdinandi, manfit Vienne; Regina Vidup 
non longe e (ef) a Vieana. - Philippus Melanchton eft Spire cum 
duce Saxoni¢, qui ): T. ( Dominationi Tuae ) copiofiflime f{cribet 

per Frobenium, fui cum'co in coena, Optime patrone, te e reliquiffe 
Bafileam gratulor plurimum:'*) Conueni in aula Regis‘q,plurimot 
(quamplurimos) Magnates, ¢t nevaum quidem inueni qui tibi aduer- 
fetur, ocs (omnes) fumo honoré profequuntur D. T. (Dominationem 
Tuam,) dicentes, oia o omnia) debemg Erafmo. Et Rex Ferdinan- 

| ‘dus 


%) De boc Valdefio, Theol. Profeff: 9) Gafper’ Viofens Welius, de quo 
er Ecclefiafte Hifpano, Careli V. Imp. vid. Index Epiftol, autegr. P 44. 
aSecretis, vid. Spicil. V. 

8) Mariee , roli V. Imp. et Fer- 10) Mifit tamen Fauftus _—s 
dinandi I. Regis Serori, nuper vxori banc, nefcio cur, Bafileam. 

Ludeuici Regis Hungariae et Bobemiae, 


Xu 


dus ceterig, principes exaio (animo) tibi gratulantur, quod relidta 
Bafilea, concefferis Friburgum. Optime pceptor (praeceptor,) pefli- 
me audiunt Monachi apud aulicos, pcipue (praecipue) dogtos. Da- 
Gtor Faber fcripfit Vidue Vngarie. Dodtor Maurus ex aio (animo) 
dolet, quod ei'non infcripferis libellum Ladtantii de Opificio dei. 
Refpondi, Erafmum non potuiile inuenire inter {chedas nomen Mau- 
‘ri, fcio, fi inueniffet, alteri non dedicaffet. Non dubito, dixi, 
D. (Dominatio) eius altero libello compenfabit. | Loquutus fum et 
cena (coenam ) feci cum Carlibitio,”) qui pauca mihi dixit de'tua R. 
“WD. (Reuer. Dominatione,) nifi quod haberet epiftolam ad Regem et 
libellum inauratum de Vidya, quum eundem dediffem Regi, habuit 
literas ad-Concionatorem Vidue,”) fed illas mihi non dedit, polli- 
cebatur tn (tamen,) fe daturum. fed iuit Francfordiam. Per dom 
(dominum) Decanum Maioris Ecclefig Aquen (Aquenfis) mifi Tiel- 
_ mano a Foffa") Viduam Chriflianam cum libello La@tantii. Etiam 
Dno Preceardo Canonice Aquen ( Aquenfi) eundem tran{mifi libel- 
‘{um.' Decanus aioris Ecclefi¢ Aquen ¢ ( Aquenfis eft) tui amantiffi- 
“mg, ¢t oia (omnia) fua tua funt, inquit, Imo iuffit vt tibi illa vba 
-(verba) tranficriberem. Ne modum epiftole excedam, finem fa- 
.eiam. Bene valeat Excellentia tua, quam nobis diutiflime ferugt 
-gncolumem ac florentem Chriftus Opt. Max. Si D. T. (Dominationi 
Juae) comodum fuerit, -falutabis meo noie-q (nomine quam) potes 
officiofiflime humaniflimum fimul ao dodtiflimum doctorem Dam 
Bonifacium Amerbachium,'*) cum tota illius familia, Necnon Dam 
‘ Bg |  Hayo- 
“-\g3) Chriftophero aCarlowitz, Geor- vio, Confiliario Hermanni Elettoris Co- 
git Barbati Saxoniat Ducis Confiliario lonienfis, vid. Index cit, p. 56. 62. 65. 
et Legato. 14) Bonifacius Amerbachius , filius 
v2) Mariae, Hungariae Reginae, leannis, Typographi celeberrimi, Eraf- 
Concionator fuit leannes Henckelius. me et Zafio ICso charus, matus erat 
"Vid. Index Epiftol, Ausogr. p. 34.038. Bafileae anno 2495. Litteris in Iralia 


13) De Tichnanno o Foffa, velGre- Galliaque -operam dederar, _— 
or 


XIV ! 
Hayonem couivam tuum, ac M. Quirinum et M. Nicolaum; cete- 


rofg, collegas meos. . Iterum vale, doctiffime peeptor, (praeceptor,) 


et mancipium tuum quod hacteng facis diligere perge. Plufy, ( Plus. 
quam) ex tempore, quod videre erit ex manu celeri et ineleganti, 


decimo Calendas Apriles: Spire Anno M. D. XXIX. 


 Proficifcor in Vngariam. | Chriftus Opt. Max. det felix fauflug 

iters . a 
Tuus fi quis Alius ex aio (animo) Fauftus Celebris. 

Quum valedicerem Reuerendiflimo Epo (Epiftopo ) Tridertino, et mihi 

_.datet literas ad Reginam Mariam, Ferdinandi ferorem, pro viatice 

dedit mihi duos florenos aureos, vt D. T. ( Dominatio Tua) {ciat 


quid acceperim. . | ; y 
Non potui citius relinquere Spiram, propter ardua et feria negotia Prin- 
cipum. 7 


Officium quod dedit mihi Rex Ferdinandus tuo noie, (nomine ,). valet 
‘fingulis annis Centum triginta aureis florenis,. ‘Etiam habeimg_ duas 
veftes. Sed oportet alere equum et habere arma et fp (/aepe) equi- 
tare cum rege, Doctiflime pceptor (pracoeptor,) me femp (/emper,) 
- De ; — @. 3 - comen. 


Dodétor-Turis creatus, rediie Bafileam, ' 
‘whi leges ciuiles publice docuit, magna 
tum laude ledurine: fidei ex do@rinae, 
varia fcripta edidit, tandemque anno 
162. ‘mortuus eft. Vid. Melchioris 
. Adami Vitae .Germanorum ICrorum et 
Polizicorum, p. 6. fegu. edit. Francof. 
ad Moen, i706. fol. Prodierune Baft- 
heae a. 1779. 8. Erafini ad hunt virum 
epiftolae familiares, ex MISS. in Liblio- 
. pheca publica Academiae Bafileenfis fer- 


patis.  Eumdem omnium faculsatum 


4 
es 


Suarum baeredem inftituis Erafinus d. tre 
Febr..A. 1536. Bafileae, in aedibus Hie- 
ronymi Frobenii, Typographi. Vid. 


‘Erafmi Teftamensum, ex autograpbo 


eius, in eadem bibliosheca feruato, edi- 


tum, ibid. p.irifegg. Fuit igityr, D. 
Beonifacius Amerbachius haud dubse pri- 


mus, gui poft Erafmi clitum poffedie 
collectionem epiftelarum autograpbae 


rum, “quae nunc Lipfiae in lucem pred- 


cunt, — 


4 


ee 


XV 


comendo excellentic tue, Inuenies me quoad vixero fidum et obe. 
dieritem famulum. Iteruim vale Neftoreos annos, et Fauftum tuum, 
quod hacteng facis, luuare pge. (perge.) 

Tuus ex aio (animo) Fauftus Celebris. 
Sumo Theologo, ac’bonarum literarurn facile Principi, D. Erafino 
Roterodamo, Patrono vt Patri fuo obferuandiflime. 


Bafilee,- i 





, _ A Fauffo noftro diftinguatur ille, in Erafmi epiftolis et 
laudatus, et vituperatus; nimirum Pubfus Fauftus Andrihinus, 
gente Italus, Poéta laureatus et regius, Parifiis anno 1517. mor- 
tuus. Faufii huius variae leguntur ad Erafmum, Tomo IIT. 
Operum, epiftolae breues, fine anno locoque. “(Vid. epp. 
66. 68.70. p. 56 et 57.) Scripfit et Zra/mus ad illum breues 
epiftolas, omiffo loco annoque; (ep. 67 et 69. p. §7-) item 
prolixiores duas, quarum altera ex Anglia A.1499, data Faur 
fium Andrelinum Poitanh Laureatum adpellat, (ep. 65. p. 56.) 
altera Aureliae {cripta d. 9. Dec. 1499. Fauftum Pottam Regium. 
(ep. 71. p. 57. 53.) Praeterea eius mentionem fecit Era/mus 
in epiftolis ad alios. Nimirum ad Chriftiannm, Mercarorem 
Lubecenfem, Parif. 13. Febr. 1498 (ep. 26. p.25-) ad Bat- 
tum, Parif’ 2 Maii 1499. (ep. 53. p. 47.) ad Auguftinum 
faum, Aurel, 9. Dec. 1499. (ep. 72. p- 58) Mortem Fauftt 
huius Petro Barbirio in epiftola data Louan. 6. Mart. 1518. (ep. 
307: P- 307-) fi gnificauit Erafnus his verbis: ,,Hic annus mub 
tos eximios viros tui fimiles abfumpfit, — Lutetiae Fauftum immor- 
talitate dignun.* Paulo vero Bombafio Bafil. 26. lul. 1518. (ep. 
377: P: 403.) his: ,,Periit et apud Gallos Fauftus —- diu regna- 
uit Lutetiae“ |Mortuum. vituperauit Era/mus in duabus ad 
Ludouicum Viuem epiftolis, Louan. A. 1519. (ep. 489. p.525-) 

ec 


XVI 


et Louan. A, rgar. (ep. 611. p. 689.) ac diu poft in epiftola ad 
Germanum Brixium, Frib. Brifg. 5. Sept. 1530. (ep. 1135+ 
P- 3314-) 


- TACOBL SPIEGELII, 
ICE, Maximiliano I. et Carolo V. Impp, et Ferdinando L _ 
Regi ab epiftolis et confiliis, Epiftola A. 1531. 
ad Erafinum data, 
ex Autogr. 

Fuit sPreGetivs Beati Rhenani ex forore nepos, natus 
Selefladii, (feu Sletftadii,) in Alfatia, patre homonymo, circa 
annum 1493. Puerum auunculus, Jacobus Wimphelingus, Se- 
Ieftadienfis, litteris atque moribus optimis erudiuit, qui noe 
ulennem, patre mortuo, ftatim Seleftadio vocauit Spiram, vbi 
ipfe vir celeberrimus ab anno 1494. concionibus praeerat in 
aede maior. Miflus Heidelbergam Spiegelius, Philofophiam 
ibi didicit. Deinde Friburgi Brifgoiae, fecundum humanio- 
rum litterarum et hiftoriarum ftudium, operam dedit Turis 
{cientiae, audiens in primis Viricum Zafium, quem poftea per 
omnem yitam et praeceptorem, et amicum fummum agnouit 
coluitque. Idem fecit Tubingae, quo venit Magifter iam crea- 
tus, anno si. Itaque eruditione varia et rara, in primis 
vero Jurisprudentia clarus, primum Maximiliano I. Imperato- 
ri, et poft huius mortem Carolo V. Caefari, mox Ferdinan- 
do I. Regi fuit ab epiftolis et confiliis, atque Argentorati ma- 
gna floruit auctoritate. Fratrem habuit vterinum, Joannem 
Maium, quem nactus eft fuccefforem in officio di¢tandarum 
in aula epiftolarum. 

Lexicon luris ciuilis ex variis probatorum auctorum come 
mentaris congeflit spieceLivs. Richardi Bartholini Auftria- 
dos libros XIE. et Giintheri poétae opus ‘de rebus geftis Cae- 

faris 


XVI 


faris Friderici {choliis illuftrauit, Antoni Panormitae etiam lis 
bris IV. de ditctis et fattis Afphonfi regis Arragoniae {cholia 
adiecit. Scripfit praeterea explanationem in progymnafmnata 
Toannis Reuchfini; expofitionem in Prudentii hymnos; notas 
in Io. Jouiani Pontani librum de immanitate, etc. Vid. prae- 
fatio Lexici Spiegeliani, ab ipfo auctore fcripta; Melch, Ada- 
mi Vitae German. ICtor. et Politicor. p. 3t. edit. Francof. ad 
Moen. 1706. fol. Quibus addendae funt Era/mi epiftolae editae. 

Nulla quidem in Operibus Erafmi Tomo III. inuenitur 
Viri Summi ad spizGettvm epiftola, nec vila sptecentt ad 
illum; at nomen tamen sp1eGect1 paflim cum laude comme- 
moratur. Mentio eius fit primum in Hulderici de Hutten, Equi- 
tis, ad Erafmum litteris, Bamberga ar. Tul. 1517. datis, ( Ap- 
pend. ep. 153. p. 1618 fequ.) vbivTTENVS: ,,Cum Augufam 
ytppulifem, in Peutingerum, tacoByM spiccet et Stabium 
»mathematicum incidi, et produftus ab illis ad Caefarem,“ (nimi- 
rum Maximilianum [.) ,,corona poética in magno Nobilium con- 
»ventu donatus fum. — Tres viri, quos praecfatus fum, in aulam 
yCatfaris inuitant, multis inde retrahentibus. — Auguftam has 
»mitto ad 1ACOBYM SPIEGEL, qué fe ait frequentes ad te viatores 
sphaberes eo refcribes mihi. 

_ -ERASMYS autem ipfe, in litteris ad Bilibaldum fium, 
Bafil. 27. Ianuar. 1522. (ep. 616. p. 707.) vocat lacobum Spie- 
gelium fibi cum primis amitum, hominem candidum. Deinde ad 
Ferdinandum, CaroliV. Caefaris Germanum, Bafil. 29. No- 
uembr. 1522. (ep. 638. p. 735.) his vticur verbis: ,,Qui has 
yreddit, IACOBYS SPIEGEL, auo tuo paterno Caefari MAXIMI- 
yLIANO Secretarius fuit, vt fidiffimus, ita cum primis gratus; ele 
yganter dofus, et flylo felict, ac praeter has dotes impenfe fauet 
ae prouchit Euangelica fhidia: quem tuae Celftudini commendarem, 
gpfivel ipfe poffem aliquid, vel ille talis effet, vt egeret vilius com- 
emendatione, quem fcio fuis ipfius feed fore commendati/fimum, 

. »nimi- 


XVI 


ynimirum iisdem , guibus MAXIMILIANO, acerrimi iudicii Prin- 
wcipi, placuit.“ In litteris ad Marcum Laurinum, Bafil. 1. Febr. 
1523. (ep. 650. P. 752.) eumdem adpellat Caefaris (Caroli V.) 
Secretarium, virum eruditum ac moribus plus quam niueis. Ad 
foannem Fabrum fcribens, Bafil. A. 1526. (ep. 843- p. 962.) 
falutat Spiegelium. Denique i in epiftola ad Ioannem Vlatte- 
num, Bafil. 24. Ian. 1529. (ep. 1008. p. 1141.) loquens de Ja- 
cobi Wimphelingt duobus ex forore Magdalena nepoubus, mo- 
ribus ac litteris eleganter inflitutis: ,Quorum, inquit, 1ACOBYS 
pSPIEGELIVS, Jurisprudentia clarus, prius MAXIMILIANO Cae- 
ari, mox Regi FERDINANDO fuit a Confiiis; apud quem nu- 
per IOANNES MAIVS, natu minor, tm fratris locum fuscefit, 
aulae primoribus indolis mare ac dexteritate morum optimo iu- 
re gratifimus.“ 

- In epiftola Iacobi spieceii ad Erafmum, feripta Argem 
torati, d. 23, Nouembris A. 1531. (v. Index h. a. n, uw.) quae 
nunc ex autogr. editur, dicit auctor de fe ipfo; de Cardinalt 
Tridentino; de Alandro Antiftite Brundufino, fuoque cum ed 
colloquio; de Carpenfi, (Alberto Pio,) Erafini aduerfario; de 
Sorbonna, quam fontem totius ignorantiae vocat; de Comitiis Ras 
tisbonae habendis , feque ad quacuis Era/mi mandata et vota 
ibi parato; de Era/mi in fe meritis; ,iterum de Cardinal Triden- 
tino; de Sophiftis virus euomentibus, ete. 


S. P. Erafme uti pater colende, Mitto ad te Carlis ( Cardinal ) 
Tridentini') lras, (litteras, ) quas Maius frater *) ex itinere Oeni- 
pontem uerfus cum rege Ferdinando proficifcens ad me dedit. Red. 
dite funt mihi Spir¢, unde recta huc ueni hodie. Poftridie ad pa. 
triam Seleftadiam me conferam. Spir¢ apud Tridentinum tui memo- 

riam 

1) Bernbardi, Cardinalis et Epifcopi 2) -Foannes Mains , Spiegelii frater 

Tridentini, Ferdinandi I. Regis Can- vecrinus. Vid. quae de illo iam dixi, 

ceHarii Supremi, de guo vid, Spicil.V. et quae ex Erafmi ad lo. Viastenum 
disteris citaui. 


AIX 
xiam feci, que de illo in Floridis {eripsifti, primus ego fue Do: (Do- 


minationi) indicaui. amantissime de te loquitur. Apud Aleandrum 
item Brundufinum antiftitem’) ftudiofe incidi in nomen tuum. Fa. 
miliariter illi & aliquanto liberius, qu¢ uolo, cum illo comenturi 
foleo. Super diffidio eccliaco (ecclefiaftico) protraximus in longam 
horam fermonem, illo ipfo fuppeditante argumentum. Inter e¢tera 
dicebat nebulonem fuiffe, qui tibi perfuaferit, quod fe autore Carpen 
(Carpenfis *) in te {cripferit, uel potius titulo nominis fui abuti paf- 
fus fit, quod cathedrarijs illis magiftrellis magnum pondus habere 
videbatur. Fuit Carpen (Carpenfis) irrequieto animo, ingenio ua 
fro, & perfido. Quod facile deprehendi, dum cirea principalia fcri- 
nia uerfarer, Deus parcat illi, quem fi ante XX. annos é-uiuis ra 
puiffet, inter Monarchas reip. Chriang (reipublicae’ chriftianae) fat 
bene. {cio conveniffet. Plane furiarum fuit fatelles, dum viueret. 
Non dubito quin fis refponfurus digne ijs, qui in Sorbona fonte totius 
ignoranti¢ nobis pepererunt MAGISTRALEM DETERMI. 
NATIONEM.  Cxfar ad Epiphaniam tranftulit comitia Ratifpo- 
nam, que si proceflerint, me illic, modo a rege, uel eius f{ummo 
Cancellario Tridentino, ut puto, uocatus fuero, habebis ad queuis 
mandata uotag tua pro uirili mea paratumn. Quanti te merito faciam, 
nouere multi. Quantum tibi debeain nung, (nunquam) foluendo fu- 
turus, ingenue agnofco, cum propter memoriam auunculi mei’) abs 
te ab obliuione uindicatam, tum nominis etiam mei honeflam men- 
; C2 tionem. 


3) De boc Hieronymo Aleandro mul- vid. Herm. von der Hards hiftor, litter, 
ta legi poffunt in Erafmi epiftelis et Se- reformat. Multa de illo kguntur in 
ckendorfii Hiftoria Lurheranifmi. ' epiflolis Erafmi, Tomo IIL Opp. gui 

4) Albersus Pins de Carpi, Princeps  CarporumPrincipem vocat, nonnunguams 
Carpenfis in Italia, de quo vid. Touii Comitem, Addi poffunt, quac leguntur | 
elogia, Luresiae Pariftorum anno i529. inErafimiEpiftolis familiaribus ad Bonif, 
vel 1530. mortuns, reliquit libros con- Amerbachinm, Baftleae 77g. 8. editis, 
tra Erafmum, cura Io. Genefti Sepul- 4 61. data apud Friburgum Brifgoiae, 
wedae, Hifpani, Parifiis editos. De | Natali diui lobannis A 1530. p. 66 fequ. 
controuerfia Alberti Pit cum Erafime 5) Iacohi /Pimpbelingi. 


. 


XX. 


tionem. Ad Rhenanum ‘) aliquando fcripturus, quod eni (enim) 
ate refponfum exigam non sinit pudor, paucis meadmonebis de reddi- 
tione lrarum (/itterarum) Tridentini. Nam id a me frater intelligere 
cupit. Et si Tridentini fauor & beneficentia aung, ( nunguam) perijt, 
iuxta Pelydori, non tuum prouerbium, Honores mutant mores, ut 
tui olim dum in grege esset Maximilianeorum ’) consiliariorum opel- 
la mea profuerit non mediocriter, tamen gratum mihi fuerit, te mei 
amanter paticulis uerbis meminisse in calce epiftole tue. Nam omnes, 
quos tu amas, ille fouere gaudet. Seruet te deus, qui indubie ad 
beneficium Eccli¢ (Ecclefiae) {ux voluit impotentes illos Sophiftas te 
uivo illud tandem euomere uirus, Raptim Argentorati, ex edibus 
Prexpofiture ad DiuuPetruluniorem, die XX11J. Nouembr. M.D. XXXL. 
Tuus feruitor 
lacob. Spiegel. 
.. ino, & uti patri colendo Dn. D... fimo Roterodamo Chria- 
ng pietatis propugnatori acerrimo, fynceriorily, Theologig adfertori 
& forti & ftrenuo. 


(Sigilfum integrum.) 


6) Beatum Rhenanum, 7) Maximiliani I. Imperatoris, 





Quod fupereft, indicimus Vobis, Ciues Optimi, Sollemnia Sacrorum, 
quibus proximo die XXV, Menfis Decembris more antiquo pie ac religiofe 
celebranda eft memoria Nati Seruatoris et Domini noftri 1EsV CHRIST], 
cuius rei caufla in Aede Academica inter facra euchaviftica hora XII. Ofd- 
ionem anniverfariam habebit Vir nobiliffimus, 10ANNES FRIDERICVS 
SCHMIDIVS, Ileburgenfis, difturus de gente Iudaica, ad Chrifti aduentum 
in mundum bene praeparata. Ad quam Orationem audiendam yt frequentes 
confluatis, ILLVSTRISSIMI COMITES, VTRIVSQVE REIPVBLICAE | 
PATRES aC PROCERES GRAVISSIMI, Vosque COMMILITONES GENE- 
‘ROSISSIMI, NOBILISSIMI et CARISSIMI, omni, qua par eft, obfernantia 
et humanitate rogamus, P.P,Domin. [V.Advent. A, R.S. claloccLxx xvi. 


a EEE Eee 


LIPSTAE, 
BX OFFICINA KLAVBARTHIA, 








RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS§ 


SACRA PASCHALIA 


A. BD. XXIII. Me MARTII A. Re S) MDCCLXXXVIII 


IN 


AEDE PAVLINA ~ 
PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 
INDICIT 


eee neeeenennaenemnennenmenneneneeeneeeme een e eee 
- -SPICILEGIVM IX. 
Autographorum , illuftrantium rationem, quae interceffit 
Era/mo Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fui praecipuis 
' omnique republica. 


= 
. 
e . 
. 
Z ” 
ft . . 
¢ - 
7 aie « 
‘ * 
. . « 
. , ’ 
‘ , . . ‘ 
: ° * ’ . . . - . . 
. 
rr ® - - = - e- 
’ . . ‘ 
‘ 
aoe : 7 ne Fi é . 2 , 
° 
e 
~*~. F F 
, 
' 
. . t 
’ a : * t Fy 
5 ‘ , 
‘ , . 
A ' 
‘ * ° ‘ 
. Pars * 
. bd e 
Fe 1 
: . 
* 
4 ‘ { 
oe 
qweme- = * _- “« = =~: -—- « ee Oh Ber -rt 8 es. 
- - 
Py 2 
. . 
* . - . 
a. - - . * - 
. 
ge z . . » ,  & 
z . pares : 
r 7 . eo = . — - » 
. . _ 
.* ee 8 BI ° . ‘ a 
% eat ‘ ‘ . ' 
- ‘ : 
* e 7 
bal ~ 
na . 
‘ 
e 
. * 
. 
* 
“ 


Digitized by Google 





CLAVDIL GCANTIVNCVLAR, 
ICti, Ferdinandi J, Legati et Enfishemii in Iudicio Regio 
- Cancellarii, Epiftola A.1529. ad Erafmum data, 
ex Antogr, 


|: Erafmi Operibus nulla cANTIVNCVLAE legitur epiftos 
: la, fed vnica erAsMt adillum, Legum Doforem, {cripta 
Bafil. Anno 1526. (T. Ulf. ep. 844- p.962 fequ.) Meminit 
eiusdem, adhuc adolefcentis, Martinas porprys, in litte: | 
ris ad Erafmum, Louan. 14. ul. 1518. datis, (ep. 323. p. 332.) 
ybi illum vocat adole/centem Metenfem, - litterarum fludiofiffi# 
mum, Juris vtriusque Candidatum, et amicum {uum fummum. 


Natus erat CANTIVNCVLA Metis, apud Lotharingos, ' 
Bafileae autem lurisprudentiae, Philofophiae et Eloquentiae 
dederat operam, fummosque in Ture honores confecutus 
litterariam inftituerat peregrinationem. Ab Auftriacis euoe 
catus, poft alia ei data negotia, tandem Anfishemii, in Alfa 
tia fuperiore, quae tum temporis in diuone ac potreftate 
Domus Auftriacae erat, in Judicio Regio defignatus eft Cane 
cellarius, variisque perfunctus legationibus, floruit non fo- 
lum Principum gratia, fed et amicitia fummorum ea tem- 
peftate in Europa virorum, in primis Era/mi.  Fatis con- 

| A2 ceflig 


IV 


ceflit admodum fenex, bene tam de politia, quam de litte. 
ris meritus. Vid. de eo Frafmus in Ciceroniano, ‘Melch. 
Adami VitacGermanor. ICtorum etPoliticorum , p.28. edit. 
Francof, ad Moen. 1706 fol. Seckendorfius in Hiftoria Luthe- 
ranifmi, vbi notauit, D. Clatdium Cantiunculam et Joannem 
Fridericum a Landeck fuille Ferdinandi I. Regis Legatos ad 
Conuentus, Confluentiae anno 1534. et Wormatiae menfe 
Aprili A 1535+ habitos, in cauffa Monafterienfi, 


Scripfic nofter orationem apologeticam in patrocinium 
juris cithlis; Topica, exemplis legum illuftrata; Paraphra/fes 
in libros tres priores Inflitutionum Iuftiniani; Libros 2, ge 
officio iudiciss . praeterea de poteflate Papae, Imperatoris et 
Concilii, etc. Prodierunt eius etiam Confilia feu Re/ponfa, 
per Guilielmum Cnuteliam Coloniae anno 157i. edita. De- 
nique in Nicolai Reu/neri cynofura iuris, five collectione va- 
riorum de methodo iuris {criptorum, exflat et Cantuunculae 
Paraenefis de ratione fiudii legalis. 


Epiftola, quae nunc ex autogr. publicatur,. (v. Index 
A. 1529. n. 25.) f{cripta pridte Conceptionis Mariae, omiffo 
anno locoque, pertinet ad annum 1529., vt noftrae in eam 
adnotationes docebunt. Loquitur vero auctor de fe ipf{o; 
de Cardinali Eboracenfi, in Anglia; de Cardinali Tridentino s 
de Caefaris ad Bonontenfes aduentu, et de Sacrificulis Hifpa- 
nis bonitate Caefaris abutenribus ; "de conuentu ciuitatum im 
perii enangelicarum et earum Legatis male tractatis; de litte. 
ris admonitoriis, ab Era/mo ad Abbatem Murbachenfem dan- 


‘dis; de Domino Hildefenfi, (Epifcopatus Hildeshemenfis | 
OEE RTE on Erafmi fautore. 


, A 
S. Non 


Vv 


S. Non tam mihi a a morbo metud, Domine, quam a maliu 
(mortalium) moribus. ij eim (enim) fi vel exacto Semeftri refcix 
uerint, me, vbi non periculum, fed etiam periculi fama exti- 
tiffet, verfatum effe, ac in Principis aulam rediiffe, piacularis me 
flagitij poftulabunt. De Card. Ebor. (Cardinali Eboracerfi) Idem 
rumor apud nos percrebuit,. ) ingenti etiam ac publico gaudio vel 
eoru q (eorum, qui) nunquim viderint hoiem, (hominem, ) aut 
de illo prius audiuerit, vt non dubitem, fi orbisChriani ni ( Chriflias 
ni) calculis Oftraerfinus decernendus effet, Llu lu Card, o:a ab oibus 
(illum Cardinalem omnia ab omnibus) tetra puncta comuni explofioe 
laturu. (explofiene laturum.) - Male tenuit Aufonij pmonitioem 
(praemonitionem:) Fortunam reuereter,habe &c. reliqua tenes, Sed 


illud eft Deus ludex Iuftus fortis & patiens &c. 


nihildum audiyj. . 


De Tridentino *) 


De Caefaris ad Bononiefes aductu,’) non fatis 


recta funt que ferutr.omia, (feruntur emnia,) prefertim de B. P. 
( Beatifimorum Pedum ) ofculo. neque is {articulus hic ab illis cre- 
ditur, quos verofimile eft priores refcire potuitle, Q™quam (Quam- 
quam) vehementer id magis 9 m morbu (quam morbum m ) metuo, ne 
& in ea & in alijs maioris mome eti rebus, Ceremouiar iflimj (ut ita 


1) Sermo cf de Thoma Wolfcy, Car: 
dinali et Archiepifcopo Eboracenfs, qui 
Henrici VII. nomine diu omnem re- 
xit Angliam, anno autem 1529. in Re- 
gis odium et offenfionem incurrit, ac 
" fub finem anni 1530. mortuus 
e 

2) Bernbardo, Cardinali et Epifco- 
po Tridentine, Ferdinandi 1. Regis 
Cancellario Supreme, de quo vid. Spi- 
‘til, V. 

3) Carolus V, Caefar anuo 1529, ex 


A 3 log 
Hifpania in Italiam profettus, initio 
menfes Seprembris venit Placentiam , in- 
de Parmam exeunte Odtobri, tandem 
Bononiam, ad cengreffum cum Clemen- 
te WHI, Pomrifice Romano habendum, 
Commorabatur aurem Caefar Boneoniae 
in eodem palatio cum hoc Pontifice, a 
Nouembri A. 1529. vfque ad Martium 
anni fequentis, fsbique coronam impe- 
rialem d. 24. Febr. A. 1530, ab illo im- 
poni curabar. Vid, seem; s Secken- 
ex dorfius, ett. 


VI 
log (foquar) finas) illi facrificulj Hifpaneles nativa Principis boni- 
tate abutantur, | Fuere Ciuitates Impii (Jmperii) que fuum Euan- 
gelium tuentur hisce diebus vna in Eflingen: gd (quid) egerint 
nondu (nondum) f{citur, fed aliquid moftri (monfiri) alere dicue 
tur: plertim (praefertim) ob earum Legatos, dies aliquot in diver. 
forio manus Iniectione acerbo paflos.*) _ Cuperem, domine, ut 
fi preberetur occafio, Iras (litteras.) dares ad Abbatem Murbachen. 
fem adimonitorias affinis mei Henrici gratia, quem ille a literis & 
Glareano *) abalienat. “Dno Hildeffenfi Salute tuo noie (nomine) 
& cum honoris pfatione (praefatioue) diligenter ut petiifli, Hune 
{cio & fepe ex eo intellexi plurimum favere tibi.*) sVale mi Dos 
mise, pridie Concep, Me ”) 
| Perpetuo tibi addictus 
Claudius Cantiuncula, 
Dno Erafino Roterodamo | 
Domino & Preceptori fuo 
snultis noibus obfervad, 

Friburgj. 


Vehe- 


4) Dicit de Proteflantium legatis, mes Ebingerus, Conful Memmingen- 
poft Comiria Spirenfia anne ss2y. ad fas, Alexius Frauentraut, Sccretarias 
Carolum V. miffis, d. 12. Sept, eius- Georgii Marchionis Brandenburgici, | 
dem anni Placentiae a Cacfare auditis, et Michael Cadenus, (von Kaden, ) 


gquibus poftea Alexander Sueiffins, Se- Aberat 
tunc forte Cadenus, ct a famulo cere 
tior factus, cum fe praecepre ille obli- 
Zari non crederet, rem omnem per lit- 
teras Senatui Norimbergenfi aperuit. 
Tandem Sueiffius, nomine Henricé 
Comitis Naffouii, Amici Cacfaris, por- 
cRatem illis fecit e diuerforio exeundi, 


. iuffie 


cretarius Imperatoris, fub capitis et 
fortunarum poena denunciauit: Cae- 
Sarem ob appellationem exbibitam ira- 
tum tubere, ne pedem e diuerforio mo- 
ueaut, neue ad fuos in Germaniam 
guidguam perfcribant, ant aligueim 
nizzans. Fuerunt iegasi illi: Ioan- 


Syudicus Norimbergenfis, 


VIE 


_ Vehementer et copiofe laudat Era/mus, in littéris ad 
D.Jo, Vergaram, Theologum Hifpanum, apud Friburgum 
Brifgoiae 19. Nouembr. 1533. datis, (ep. 1261. p. 1481 feqq.) 
JOANNEM PAVNGARTNERVM @ PAVNGARTEN €t ERN- 
gacH, Auguftanum, quem Vir Summus vocat virum anti- 
quae nobilitatis, moribus aureis, qui nemini cedat parata mu- 
nificentia, non in ynum alterumue, fed erga omnes, qui 
do&trinae ac pietatis elogio commendentur. ,,Hunc, in- 
pquit, vir clariflimus Viricus Zafus multis iam annis poffi- 
pdet amicum. Ampliffime diues, opes fuas poffidet, non 
pab eis poffidetur. Ili feruit pecunia, non ipfe pecuniae. 
yr offidet fortunae quae vocantur munera non tantum heri- 
pliter, veram etiam philofophice; nec tam egregium exifti- 
ymat, diuitias habere, quam contemnere; de iufte partis 
»mira benignitate reficit egenorum vifcera. Recte diuitiis 
vfum, litterarum etiam ftudia promouifle Paungartnerum, 
praeter Erafmum, non yno loco teftatus eft Zafius. Cae- 
terum per adminiftros mercaturam vartis in nationibus ex- 
ercuit. In Adami Vitis Germ. [Cror. et Politicor.- p. 29. et 

30. 


éuffis ramen fequi Cacfarem Bononiam ; 
Sed im ttinere, Parmae, d. 30. Ofp- 
bris, Granvellanus dimifit Ehingerum 
et Al xium, mancre inf]'t Cadenum 
Vid. Sl idanus, Hertlederus et Secken- 
dorfius. 

5) Henricns Loritas, cognomine 
Glarcanus. gente Heluctius, erat Pro- 
Selffor Hifteriae ct Poefeos Friiurgi, 
whi ce anno 1563 act. 75. diem obiit, 

feripeis clarus, 
_ 6) Loguirur de Baltbafare Merckii- 
wo, fiw Merkelio, ab anno i527, Ad 


wniniftratere Eptftopatus Hilde:bcmen: 


fis, Caroli V. Imp. Confiliario ordi- 


nario et Ligate, Imperit Procancclla- 
rio, ab anno 1529, etiam Epifcopo Me- 
litenfe et Conftantienfi, de yuo vid, 
Spictl IV vbi exaurngr. edita legitur 
eius epiftola A. 1529, ad Erafi.um dae 
ta. Praeter auctor s ihi citoras, none 
nulla etiam Seck ndorfius biber de bog 
Viro, gui anne 1531, € vita disceffit. 
7) Hoceft, die 7, menfis Decembrit, 
Argumentum antim doce, ftriotam 
epiftolam auno 1529. 


Vill 


go. legitur, Mazimifianum 1 Carolum V. et Ferdinandim I. Cae- 
fares in Confiliariorum fuorum numerum enum adlegiffe ac’ 
plurimi: feciffe. Sed Maximiliani I. nomen praetermittit in 
ep. cit. Era/mus, dicitque, patrem Joannis noftri in {amma 
tum gratia, tum auctoritate fuiffe apud Matthiam Hangariae 
Regem,. Fridericum I/I. Imp. et huius filtum Maximilianum J. 


Genti Paungartnerorum tribuit Era/mus peruetuftam no- 
bilitatem. Exftare enim, ait, inftrumenta teftantia, fami- 
liam illam inter claras habitam ante multa fecula. Originem 
autem gentis fuiffe e Franconia orientali. Narrat quoque, 
Toannem noftrum in expeditione Turcarum a Carolo % Caefare 
accitum, illi et facultatibus largiter, et confiliis fideliter, et 
opera fortiter adfuifle, omnium periculorum focium. Eam- 
dem fidem, ftudium-et operam nunc praeftare noftrum Cae. 
roli germano Ferdinando, et ipfi ob raras animi dotes cum 
primis effe charum. Dicit porro, qua pietate ille ‘foueat 
liberos faos, quatuor filias, filios totidem, omnes felici in * 
dole, nimirum Joannem, Georgium, Antonium, Danielems 
quorum primus, isque natu maximus, in Gallia et Italia lit- 
_ teris-inftitutus, nunc agat in aula Mariae, quondam Hun- 
gariae Reginae. Addit, arces duas poffidere hunc felicem 
patrem, alteram cognomento Paungarten, alteram Ernbach, 
vulgo Erbach, fitam ad Danubium, paulo fupra Vimam, - 
Denique: yAbundat, i inquit, Germania magnis et excelleny 
ytibus viris, fed vtinam quamplurimos haberet Paungartnero 
»pares! Adde his, quod quum eximia virtus ac magna fe- 
ylicitas femper obnoxia foleat effe inuidiae, Paungartneri 
sfucceflil ibus applaudunt omnes, inuidet nemo. Tanta eft 
,»ingenii fuauitas, tantus animi candor, tanta erga omnes 
,homis 


IX 


»homines morum comitas, ac vt graece dicam fignificane 
tius, Xonsorng. Quantum bonoram in hoc vno viro pot 
pfider haec natio, quiCaefaribus in negotiis ciuilibus praeftat 

"fidelem iuxta ac prudentem Confiliarium, in rebus bellicis 
; fortem ac promtum ducem, idque addmavoy, patriae ciuem 
»pacificum ac falutarem, domui fuae commodum ac vigilan- 
»tem curatorem, probitatis ac litterarum amatoribus beni- 
»gnum Maecenatem, amicis iucundum conuiétorem, egenis 
pliberalem nutricilum, aut parentem verius! Felix Germania 
ali heroe! Felix ego tali amico,“ ¢te, 


‘Duae eRASM! ad Joannem Paungartnerum epiftolae ex. - 
ftant T. UI. Opp. Frib, Brifgoiae datae, altera d.g, Febr, 
1532. (p.1430 equ. ep. 1214.) altera d. 7. Mart. 1532. (pag. . 
1435. ep. 1217.) Item tres ad Joannem Georgium Paungart. 
ntrum, loannis filium natu fecundum, Frib, Brifg. 5. Tul, 
1532. (p. 1443. ep. 1225.) Frib. 2. Aug, 1532. (p.1447. ep. 
1228.) et Frib, 12. Maii 1533. (p. 1468 fequ. ep. 1249.) De 
nique Yna 1OANNIS PAVNGARTNER! ad Erafmum, ‘paullo 
ante huius obitum {Cripta Aug. Vindel, 25. lun, 1536. (App, 


P+ 1773: €P- 383-) 


Tam vero ex autogr, eduntur epiftolae duae eiusdem 
Viri, et duae famuli, ad Erafmum; quae licet praecipue res 
Priuatas fpeCtent, tamen memorabiles videri poffunt pro- 
pter nomen PAYNGARTNERI, quem tantis laudibus ornauit 
Erafmus. * 


B — IOAN- 


IOANNIS PAVNGARTNERI . 
@ PAVNGARTEN et ERNBACH, 
Patricii Auguftani, Carolo V. Imp. et Ferdinando I. Regi 
_aConfiliis, Epiftolae duae, aliaeque Famuli eius duae, 
A. 1533-1534. et 1535. ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 

PAVNGARTNER! altera, Auguflae Vindel. d. 28. Nouem- 
bris A. 1533. fcripta, (v. Index h. a. n.32.) dicit de Era/mi 
litteris et rebus priuatis; de Rege Angliae, Caefare Carolo V. 
et Rege Galliae. Gratias agit pro Era/mi confilio de filto, no- 


uumque de eodem flagitat Era/mi confiliun, promiffo ad- 
dito. 


S. Literas tuas, quas ad me 26 dieOdtobris dedifli,") Pres 
ftantiffime ac iucundiflime Dne ( Domine) Erafime, incredibili vo- 
luptate accepi, hag’ michi vel eo noie (nomine) Jonge gratifliim¢ 
fuere, quod eruditiflimum ac politiffimum tuum ingenium, quod 
nec tumultuarius gdem (quidem) tuus Calamus diffimulare poteft, 
redolent, at% ego ex his priflinum tuum erga me amorem, ac 
fingularem.in me beneuolentiam probe-agnofcam. Quod aut (aue 
tim) michi in initio atg ingreflu epiflolz, accepti gratularis Caftri 
Ernbach, & ut illius cognomen fauflum feelixg, fiet michi augu- 
rium pfecaris ac optas; gras (gratias) tibi quas poflum ago maxi- 
sas, aliqu ( aliquando ) relaturus, fi id per occafionem dabit', (dae 
bitur,) qualefeung, aut ( autem) inde michi honores affluxerint, 
inter nos Coes (communes) erunt, tug, horum particeps mecum 
éris oino (omnino) xqualis. Dij velint ex eo nobis plucimum ace 
currat & honoris, & utilitatis, : 

, | Porro, 
1) Litterae sftac periiffe videntur 


xt 
Porto, quod michi de Rege Angliz *) fignifficas’ qtiém Chole: 


rus') veterem recepiffe vxorem *) tibi {eripfit, libenter legi Ego, 
tuam autem in hoc fequor opinionem atq, fententiam, quis (quame 
uis) hac de re nichil ad me delatum fit, hoe tamen certd fcribit*, 
(fcribitur,) Caefarem de Bello contra Angliz Regem fufcipiendo 
tractare, Regemq, Galliz *) filiam regis Angliz, quam ex prima 
uxore’)- habuerat, pro filio natu maiore, quem Delphinum appel- 
lant, poftulaffe, obtuliffeq, fe Anglum expulfurum Regno, fi id 
per imperatorem liceat , nefcio tamen permiflum | ii fuerit nec ne, 
Dij femper meliora faxint, 


Czterum gras (gratias) tibi habeo imortales; qui Confilium tans 
amicum de filio impartieris, Et licer illibenter tibi moleftus fum, 
tibig, quicq, ( quicquam) iniungere timeo, tion quod de tua amica 
voluntate, quam nung (nungquam) non ad michi gratifficandum 
patatiorem fcje, quam ipse ung, (vnquam) mereri poflim, Sed 
quod vel apud me ipsum impudentiz notam haud effugiam, fi te 
tot ac tantis negotiis atq, occupationibg obrutum atq, onustum vite. 
vius grauare pergam, in quo tamen polty, ( poftquam ) te tam beni- 
gnum fentio, continere me non queo, quin hoc opera nunc quoy 
abs te michi depofcam, Tey oro, Clariflime Dne Erafine, fen. 
tentians tuam quid dg eo ftatuere debeam, apertius indices, tu me, 
tibi multis nominibus obftrictum, hac re quog deuincies. Curabo 
quantum in me-erit, hec tua imenfa a fuma in me baficia 1" 


a B 2’ (bene 
: @) Henrico VUL. dinorrium feseras Henricas VII, . Aas 
3) Loannes Cholerus, Praepofisus gliae Rex. 
Corienfis. Vid, Spicil It et U1. F L 
4) Catharinam, Ferdinandi Catho- 5) Francifcum 


hici. Regis Hifpaniae filiam, CaroliV. 6) Ex eadem Catharina, de ime 
es Ferdinandi I, materseram, cum qua tt. 4. 


XII | 
(beneficia quandoque) expungam, Sig, id non pro dignitate fecero; 


tamen voluntas in hoc nung, ( nunquam) deerit, cum in magnis ete 
iam voluiffe fat fit. Interim peor (precor). tibi onia (omnia) ex 
animi tui fententia cedant. Deusg,’ te nobis diu faluum uc incolue 
mem feruet atq, cuflodiat. Bene Vale, Augulle Vind. XXViij die 
Nouembris, Anno a partu Virginis M. D.XXXiij 
Iohannes Paugartnerg ’) 
Tuus Vt Suus 
Clarif. excellentiflimog, Viro 
“Dno Erafmo Rot. Vere Theos 
logiz opt. max. pfeffori. Ro- 
_manz Linguz _ inftauratori, 
“Dno fuo inprimis venerando, 


Friburgi Brifgoie: 


In altera epiftola, uguftae Vindel. d. 26. Maii A. 1534. 
{cripta, (v. Index h.a. n. 7.) loquitur auctor de Era/mi lit 
teris ad fe aliosque; de fe multis nominibus obftriato; de 
munufculo mittendo ; de Duce Wiirtembergico, Ducatum fuum 
vi armorum occupante; de Papa et Gallorum Rege metuen- 
dis. 

Salutem & in onibus (omnibus) paratiffimum obfequium: 
Erafme exeellentiffime doctiffimeg, ‘Tuas ad me datas Tras (lite 
teras) accepi. Aliasq Iras, his ad quos fcripfiflireddidi, Quam’ 
me ames & obferues fcio. Quamobrem & me tibi pluribus nomi- 
nibus obftrictum eile cognofeo, —_ Mififfem nunc tibi munufeulum 
alig?d, (ali iquod, ) fed illud huic nuntio comittere non audebam. 

Si 


”) Tea feripfit auctor nomen Summ. bec loco, — 


SUL 


Si fidelis aliquis fe nuntius intra biduum aut triduvin obtulerit, 
cum eo, autfi nullum nactus fuero, cum proprio tibi nuntio, hoe 
quod iam cupiebam, mittam munufculum. Alia non habeo noua 
quae feribam q (quam) quod Dux Wurtenbergenfis') Ducatum’ 
faum *) vi occupat.’) Timendum, hoc ne malum, Pontificis ) 
et Gallorum Regis *) dudtu, longius ferpat. Tu Vale femper, 


et me ut foles comendatum habeas. 


Ex Augufla XXVj Maij anno 


Tuus ut fuus 


Iohannes Paungartnerg 
a Paungarten . 


Excellentiffimo Dodtiff.°q, Viro. 
Dno ERASMO Roterodamo, 
Verz Theologie opt: max.°¢ 
profeffori. Dno fuo inprimis 


venerando. 


In litteris ad Ioannem Cholerum datis Frib. Brifg. 


19. Febr. 1534- (ep. 1266. p. 1491) 
facit CHRISTOPHORI GERING. 


1) Kivicus..a fociis foederis Sueuici 
anno istg. ¢ Ducatu fuo expulfus eie- 
Glusque 

2) Ducatum bunc, pulfo Vlrico, 
Soci: foeder is Sheuici anne t520. ven 
diderant Carolo V Ciefari, gui il 
fum poffidendum dederat fratri uo, 
Eerdinindo 1 Archiduci Aufirtae, etc. 

3) Fecit boc Viricus Dux anno 1534, 
ope Philippi Mognanimi, Haflige 


Erafmus mentionem 


1, famuf loannis Paungartneri. 
B 3 


Addi- 


Landgrauii , et pecuniaeGallorum Re- 
gis, caefts copiis Philippi Palatini, 


-prouinciae pracf:ii a Firdinando I, 


sum Rege Romanorum. Hungariae 

Bohemiavgue, et expulfrs Aujiriacis, 
4) Clemenzis VI! . Pontifi-is Romae 

ni, cui menfe S-prom'ri A issg more 


_ rue fucteffit d 13. Odobris Paulus Ui. 


5) Franifii Z 


XIV 


Addimus igitur ex autor. duas epiftolas huius crrinc1,; 
iuffu domini fai Vinum ad Erafmum mittentis; quarum altera 
{cripta eft Auguftae. Vindel, d. 30. Ianuar. A. 1534. (v. Index 
h,a, n, 2.) altera d. 29. Ian. 1535. (v. Index h, a, n, 1.) 


Mitto ad te Erafiue, Seculi nri (noffri ) Decus Vnicum, Dni 
mei iam abfentis iuffu, Vinum gatanaricum, quod ante abitum, 
fuum ipfe (ip/e) tux excellentiz ordinarat. Oro boni tonfulas, 
Quamuis de eo breui ipsemet tibi plura feribet, Deus te nobis diu’ 
faluum Jatq, incolumem feruet. 


Date Avgufte XXX die Menfis Ianuarij Anno a ‘Virginis party 
M. D. XXXiiij® 
Aurigz pretium fuum ad obolum folutum eft. 
Tuos ad pedes 
“Dani Ioan: Paung. minifter, 
Chriftopherus Gering. 


Clarif. excellentiffimog, Viro Duo 
_ Erafmo Roterodamo Verz Theolo- 
giz opt: max. profeffori Dag fuo 
inprimis venerando. 
Friburgi Breifgoix. 
(Sigillum integrum. J 





Clarissime Doctissimeg, Dne Erasme, Auriga noie (nomine) - 
Conrat Tanmair a Munderichingen, Debet Excellentix tux adfer-. 
re, Vas Pamnis atq, funibus implicitum, in quo Excellentia tua in-- 


peniet Vafa Duo inclyfa, re quod maius eft, Vino Gattana- 
rico, 


rico, alterum Maluaf. plena, Ea, amico, quo redduntur, acci- 
pere Velis animo, Aurigz nihil onino (omnino) des, quia iuftum 
ac liberale ptiu, (pretium) ipfe accepit apud nos. Et quamuis 
nihil dubito de Aurige fide, nihilo minus tamen, Excellentia tua 
fi Vacat poteft refcribere, qua fide reddiderit auriga comiflum. 
Interim Excellentia tua q bene Valeat, Et me fibi femp comedatu. 
(femper commendatum) habeat. Datum Augufta XXViiij Januarij 

Anno a partu Virginis M. D.XXXV ~ S 


Excellentiz tux 


; Obedientiss; 
"Dni Ioannis Paungartneri a Paungarten g Secretarius 
Chriftophorus Gering. 


Et Prudetia & eloquetia incoparabili Viro 

Dno Erafmo Reterodamo. Theologo 

nro (nofire) nunc feculo Sumo, Dao 
fuo imprimis Venerando. 


Friburgi Breifgoiz: 


Paungarinero Erafmi amicitiam conciliauit viRicvs » 
zasivs, Iureconfultus celeberrimus, Profeffor Friburgenfis, s 
Ferdinando J, Regi in primis carus gratusque, cuius men- 
 tionem fecit Era/mus multisOperum locis, Vid. etiam Melch, 
Adami Vitae Germ. ICtor. et Politicor. p. 15 feqq. edir. cir, 
Conf. Guido Panztro/lus, de claris lezum interpretibus, et 
lo. Fichardus, in Vitis recentiorum ICtorum ab Irnerio vfque 
ad Zafinm; (Lipf sar. editi a D. Chrift. Gedofr. Hofiman- 
no;) lani lac. Boifardi lcones virorum illuftr, P.J. Francof. 
1597- 4. p- 217 fequ. Nicol, Renfueri Icones yirorum illu 

ftrium ; 


XVI 


firium; Ant. Tifier eloges des hommes favans; Hieron, 
Ghilini teatro P Vomini letterati; Seckendorfit Hilt. Luthera- 
nifmi, etc, 
‘ Vir ille, anno 146I. Conftantiae natus, parentibus ho 
neftis, at fortunae mediocris, primum fuit Notarius Con- 
fiftorii Conflantienfis, deinde Syndicus cluitatis Friburgenfis. 
Ardens in primis luris ciuilis amore, ad ftudium eius ferius 
fe contulit, ideoque munere illo publico fe abdicauir, Igi- 
tur tricenario maior totum fe Juris ftudio addicens, Friburgé 
variis vfus eft praeceptoribus, ex quibus ipfe poftea {cripus 
fuis celebrauit praecipue Joannem Knapum, Germanum, et 
Pauthim de Cittadinis, Patauinum, quit fbi diftipplum, Zar 
frum, propter ingenii iudiciique dexteritatem, fubftiruit in 
ordinaria praelectione. Dofforis dignitate ipfe ornatus et in 
numerum. Profe/orum luris ordinariorum cooptatus, non fo- 
lum auditorum multitudine plaufuque, fed et {criptis editis, 
in dies magis magisque inclaruit. Tandem Ferdinandus I, 
Rex, in cuius ditione erat Academia Friburgenfis, Zafum 
inter alia hoc donauit priuilegio, quo tamen nunguam ille 
vfs eft; ,,vt, quandocunque ei luberer, in otium {€ littera- 

,tium recipere et operofo praelegendi labore fe abdicare pof- 

"fet, faluo nihilominus annuo ftipendio fuo, Profeffor Iu- 
risprudentiae primarius mortuus eft Friburgi, d. 24, Nouem- 
bris A, 1535. et honorifice fepultus in fummo templo, vbi 
Senatus et Respublica Friburgenfis ei monumentum elegans 
poni curarunt, Scripfic et Erafmus ad tumulum eius epi- 
taphium, 

_- Vfus eft zastvs amicitia virorum in Germania aliisque 
regionibus clariflimorum. In primis autem cum Era/mo 
fumma jjli neceffitudo interceffir, er, quum Friburgi: idem 
| viule> 


XV 


yiheret,’ familiaritas quotidiana; \quanquam ip{ conqueri- 
_ tur Erafmus, minus fagpe licere fibi' illivs optatiffima frui 
confietudine.  Erat enim: Zafus fiwdafter, Erafius parum 
vocalis, ‘ Scripta’ Zafi, tam ab ipfo es quam pofthuma, 
- ab aliis recenfita, mittimus. 
i Lutherum Zafius; etfi Pontificius, Phoenicem, Theoloe 
gorum vocanit;. mutta quoque fcripta eius, \ pragcipue 
commentarium in epiftolam ad Galatas, mire commenda- 
. nit; licet idem de poteftate Pontificia nimis a Luthero atte. 
nuata aliquantum quereretur, -tefte epiftola, inter Schwebeha- 
nas edita, et a Scu/teto ad annum 1520, relata. . Ea vero 
acquanimitate commeruit Zafus, vt omnes eius libri, do- 
ctiffinti licet et excellentiffimi; ( vtor Séckendorfii verbis,) Ro- 
mae in indice librorum prohibitorum.relati fuerint, do- 
nec corrigantur. Apologia vero contra Io. Ecciumn prorfiss 
eft prohibita. Vid. Index Tridentinus librorum prohibito- 
rum, primum-infly Pii,IV. editus, a Sixto V. auétus., au- 
toricate Clementis VIII, promulgatus, ‘et annexus. Indici 
Librorum prohib.  -Alexandri VI, iuffa edito Romac 1667. 
fol. p.156. et 188: Idem ille Index Coloniae 3620. 8. edi- 
tus, p. 26. et 95. Alexardri VII. ipfius Index cit. -p.8. et 136. 
Index Libro, prohibitor. Benedisti ‘XIV._ influ recognitus 
atque editus Romae.1758. 4..p- 267. - Expurgata, autem 
Zafi Opera, Francofirti 1590. fex Tomis ‘edita, -habes i In 
Indice Hifpan. Libror. prohib,) et expurgandorum, Madziti 
1667. fol. iuffa Philippi [V. publicato, p. 969feqq. . 
Memorabile eft zasii,-de Luthero, Caroloftadio, Extio, 
et difputatione Lipfae anno 1519; habita, indiciunr, apud 
Seckendorfium. .Eccuus in teatatu quodam etiam Zafii i¢ men- 


tionem fecerat,. {ententia eius fe, iuuari ¢redens. Verum 
| | C Za 


XVIII 


Zajius, edita anno 1529. declaratione, ita Eccium alloqueba- 
tur: ,Quomodo tu ab euidenti culpa te defendas, qui cum 
nulla neceflitate, non dico, quam iniufte contra dofifimum 
ctl vitae integritate probatiffimune virum, Martinum Lutherum, 
aveteris, id eff verae Theologiae non poenitendum affertorem, in- 
5 ter alia {cripferis, voluntatem effe in anima, ficut reginam - 
in regno? »Caeterum cum ¢larifimas vir, Andreas de Bodem 
» = cin, "fide et dofrina cumprimts perfpeffus, te elegantiffimis fuis 
,confutationibus vrgeret, tu, conclufiones tuas declarando, 
sittam tuam reginam voluntatem ita vefte nuptiali denudas 
yfti, ve in vigefimo (credo ) ditto « eam paulo | minus ancile 
"tam relinqueres.* 
‘In Erafmi Operibus Lugdutt Bat. editis leountur Toino 
Ws. wedecim Maalrici feu Virici za sit ad Erafmum -epiftolae, 
omnes ex Friburgo datae, -vitima ex aedibus Zafii. Scriptae - 
vero funt hoc ordine: Anno 1513. d. 22. Dec. (p. 123 feque’ 
ep. 15%) Anno 1514. d, or. Sept. 1. OF. et'z. Nous: (Apps 
P- 1531 ‘€Ps 10. Part, J. p. 138. ep. 161. et App. pi 1533 fequ. 
ep. 14.) Anno 1515. d. 9. Aug. 21.Sept. 30. Oftobr. 15. et. 
26.Decembr. (App. p. 1540. ep. 2% P- 1543 €P. 33 pag. 
1544. €p. 35. P-1547- ep. 40. et qt.) ‘-Anno 1516. d. 20.. 
Febr. et g. Maii.. (App. p. 1552. ep, §0. et- Part. I. pag. 
195 fequ. e€p. 213.) Anno 1518. -d. 13. Aug. vbi ipfe fe Cae 
faret’ Iuris Profefforem- vocat. (P. 1. p. 336 fequ. ep. 328-) 
Anno 1530. d. 26: O&obr. (App. p..1748. ep. 360. ) 
Editae fant eodem Tomo fex ErAsm1 ad Zaffum epi 
_ Priores duae, anno 1514. feriprae, die locoque ¢a- 
t, (p. 138fequ. ep. 162. et 164.) in guartim altera Eraf 
ioe as de quodam Zafii libro dicit: ° Zafanus eft, hoe tft, abfoe 
dutiff imus; in altéera virum eruditi ifimum vocat. In.tertia, Ba 


~ 


| XX 
fil. 23. Sept. agty. ~~ (App. p. 1531 feq. ep. 1.) laudat Zafiz 


eruditionem cum pari coniunélam eloquentia, ftilum, etc, vocat ~ 
virum omni virtutum Jaude cumulatifimum, In quarta, anno 
1517. fine die et loco, . (p. 286. ep. 289.) . incomparabilem. 
aimicum adpellat. In quinta, Bafil.23. Aug.1518. (p. 347 fequ.. 
ep. 330.) valde laudat Zafii mores, doftrinan, etiam in Theo- 
logia et Philofophia, e/oguentiam, etc. In fexta, anno 1518. 
> omiflo dic locoque, (p. 383. ep. 371.) virum numeris omnibus 
abfolutum, et hontinem non minus eruditum quam eloquentem 
vocat, 
In epiftolis etiam ad alios honorifice multa de Zafio 
praedicauit ERASMYS. _ Ad Guolfgangum Fabricium Capi- 
tonem; Antuerp. 26. Febr. 1516. (p. 187. ep. 207.) ita feri- 
pfit: Zus Caefareum inflaurat apud Germanos  Vaalricus Zafius. 
Ad Ioannem Borzemum, Louan. 16. Maii 1517. (p. 239. ep. 
248.) . Veinam egregius ille fenex (Zafius) nobis diutiffime fu- 
perft! Ad Brunonem, Louan. 24. Aug...1517. (p. 1625. 
ep. 165- App. }. Admone Frobenium, vt sxcudat libellum Zaft 
de origine Juris, dignus eft hoc honore vir ile. . Ad Bonifacium 
Amerbachium, Bafil. 31- Aug..1518. (p. 350. ep. 333.) Legi- 
bus Caefareis priftinum elegantiae nitorem, atque etiam geminae 
iiteraturae gloriang Seliciter reflituit apud Gallos Guilielmus Bu- 
daeus, apud Germanos vir omnibus modis incomparabilis, Vdal- 
ricus Zafius, tanta Romani fermonis vbertate fcatens, vt Vipia- 
num quempiam logui putes, non huius aetatis Iureconfultum. Ad 
- Carolum Sucquetum, Frib. Brifg. 2. lul. 1529. (p. 1213. ep. 
1063.) de Academia Friburgenfi:  Ciustas eft Regis Ferdinan. 
di..— Eff et Academia non incelebris, in qua nulla facultas 
magis floret quan Turis. Habet Zafrum aetate fenem, fedi ingento 


pinidum » Cui quem alium conferam in his regionibus non inuenio, 
C2 - Prae: 


XX - 


Practerea in ERASMr epiftolis: famifiaribus ‘ad Bonifacium 
Amerbachium, Bafil. 1779. 8. editis, laudatur Zafus epift. 
3. 44. 62. Pp. 7. 42.72. vbi Erafmus illum alterum Polttianum, 
Zafium meum, eiusque litteras argutiffimas vocat, dicitques 
Za/i us conciliauit fibi nominis immortaltatem edito libello, 


VLRICI ‘ZASTI, 
~ ICti celeberrimi, Profefforis Fr iburgenfi Is, Reniinaad I, 
Regi in primis cari, Epiftolae:tres , A. 1532. 1533 
et 1534. ad Erafmum datae, aad 
ex ‘Autogr. a oe 
Prima data eft anno -1532. ‘ex: aedibus, Fribargi, vbi- 
et Erafmus tum‘temporis erat, feria St. Exup, qui “dies eft 
vel Sandi Exuperii, 28. Septembris, vel Exuperantit, 30. De- 
cembris, Vid. Martyrologium Romanum, Colon. Agripp.: 
1603. 4. p. 620 fq. et p. 813. Conf. Simonis de: Peyronet 
Catalogus Sanctorum‘ ac Santtarum , ‘Tolofae 1706. 4. pag.’ 
$7.*) Continet autem epiftola (v. Index A.1§32. -n. 17. 
praefertim laudes rnaximas Joannis Pawigartneri a Paungarten, 
qui per Zafium cupit Evafmt amicitidm, ‘fibique dicari pus 
blice libellum quemcunque, ‘cum laude foarum virturum, 
ita tamen, vt nemo intelligat, fe hoe petiife; cumulum pra® 
tifidationiis promittens. Loquitié et Zafitis' de patré Paun.' 
gartneri, de huius diuitiis,, dignitate, ‘etc. *de' fe ip, Ad-' 
vocato elus in negotis, de eiigder -viri in fe ‘libéralicate, 


ad quem nunc epiftolae vel vmbram petit, - ‘vt el ot {perth at amc 
tiae fuae faciat ‘Exafmus, ite eas eae ( 


, al 
*) Sunt et dies duas um Sautlarum, riae 26. uli. Vid. eae Rom. 
Sxuperansie’ a6, Aprili, et Exige. p MOTy. ep. 307. Payroner P 596 


4 


XXf 

Sefe commendat. Magne Erafine, Vir in toto orbe celebratiff: 

Cum fupiori (fuperiori,) anno, ex vino michi Augufta munere 
Yohis (/ohannis) Paungarten hois (hominis) magnifici, pocillum 
tibi mitterem: Scribit vir optimus michi, placuiffe tibi hoc vinum, 
- & inter cetera, apud amicos meminiffe fui: Hac velut anfa arrepta, 
Cupit conciliare tuam amicitiam, .infiauare fe tibi, ea condion, 
(conditione, )° vt ficubi comoditas det. (detur,) libellum fub noie 
(nomine) fao & titulo edas, eulogio laudis, itatn, (tamen,) vt 
nemo intelligat, fua id interpellaton’ (interpellatione ) effe actum: 
fed Vitro in laudem fui te proruiffe, pollicet” (pollicetur) fande, 
futu2 1 (faturum;) vt non folum.nichil fruftra feribas, fed etiam 
cum gratificationis cumulo, te cum frudtu laborafte experiare. Vir 
eft magni uois, (nominis, ) fup morles (Jupra mortales) omiies 
munificg: opiby exundat: thineralia vAus ipfe in Oeniponto ita verfat: 
vt plg centu miliby fino?! fup (plus centum millibus Horenorum Jupra) 
fumptg omnes ‘anno quolibs ( quolibet ) refiduet. "Ea" integritate, 
vt ab oib9 (omnibus) operariis fuis: fi non deus, tn (tamen) mere 
curig predic’ (praedicetur,) in hac annone caritate, -paupey; (pau- 
perum) thirificg fubleuator: ‘in chriftiana fide vig, i. exeniplum. fo- 
lidus. Parentem habuit. honoratiflime note, Hempe confiliariomt 
Diui cofatis Maximiliani Regis Mathie Hungarie, & fi libet ad- 
dere, a apdd Papam primg,. erat Diui caroli priuilegiis fu privata: 
condiom ‘6 Jupre priuatam conditionem ) fublatus. eft ne ur (noffer ) Paun- 
garten Regis avi (nofiri) Ferdinandi ex pr imatibg confiliarig, Sub 
eo! (eorum) tutela, tang; (tanquarh ) fab patronodl (, patronorym) 
degens: In fuma, nichil ei ad immortalitatem deeft: nifi g, (quod) 
nor’ eft natura immortals : : Aduocatg in fais negotiis vtcung co- 
modg fui: quem nichil petentem, honorariis adeo beavit: vt nifi 
talis michi adueniffet Iupiter, egre vitam hac im caritate, cum fa- 


C 3 - gnilia 


XXH 


milia produxiffem. Iam viam fternit: quo tibi plo q’ ( ta quam ) 
optes: comodet. Neminem fallit. Si iuftitia, fi virtg apud more 
les (mortales). eft actura, apud hunc Heroeim, ficut olim Cybele 
apud Naficam, hofpitio vtef. (vtetur.) Precor p (per) amivitiam 
mutuo nram, (nofiram,) & p (per) immenfam ¢ charitatem qua tibi 
deuincior: hoiem (hominem) non fpernas: § cu (fed cum) occafio 
dabi® (dabitur, ) libellum quamlibet exiguum in eius honore feris 
bas: ‘Nunc autem eple ‘(Cepifiolae) vel vmbram peto: vt ei fpem tue 
facias amicitie. Vale, ex ¢dibg, feria St Exup. Anno $ XXXij, 


Tuus Zafig 


In margine 2 ferrite: Parce lituris , magnis em (enim) negocijs 
impcor. (implicor. ) 
Magno Erafmo etatis are. (nofirae ) orna. 
mento, Theologog & ois (omnis) dodti- 
ne principi, Dno & preeeptori obfers. 
uatifl, 


In Epiftola fecunda, feripta anno 1533. tertio Idus Au. 
gufti, (d. XI. Augufti,) Friburgi, (v. Index A. 1533. n. 9.) 
dicit Zu/ius de rebus domefticis; de libro quodam {cholafti- 
co Alexandri Halefii; de Erafmi laboribus; de fe, Pfatmos 
duntaxat precante, at paucis in locis intelligente; de Era/mo 
conquerente, fua inquictari ftudia, et de famulis Era/mt, 
quem Zafius dolens confolatur, hortatur 5 3 de rebus nouis 
et duobus cometis. 


Sefe commendat.. Lauabam, Magne Béiias Diuine Heros, 
eum tug michi cum Piris ecceptillians prefentarentur. Sup Alex. 
(Super Alexandro ) Halenfi antea diuinabam , nichil euny tibi vfui 
fone 


Ps 


XXII 
futve, hoiem (futuram, hominem) ex Veteri barbarie.') Veruin eb 
nioie-(nomine!) mili, ve videres vel in abiedtis & fiigidis, qui in 
metiorib9 non poffum, tibi commodare voluiffe: Qi (Quod) au- 
tem pfalterii negocium te occupat : geltiens accipio: Nam pg (poft) 
tuam felicifl| (felicifimam) euangelij tif latione (translationem, ) ) {qua 
quottidie, & ex aio (animo.) oblector) nichil poteras orbi Xgiano 
(chriftiano) Vtilig elabotare, quam fi fis enodatury pfalretii obfeus 
ritates. EquiQ ( Equidem) nulla alia precaton (precatione) (vt tud 
verbo vtar)) me exerced 9° (quam) pfalterio, Tametfi eu (eum) 
paucis in locis intelligam. . Si ipfi tibiamg (animus) fit: &reliquos 
plalmos (ficut fecifti p*mo, fedo (primo, fecundo) & XXVII}*) elucidare; 
Viribus & ingenio te fuftentet Dng, ( Dominus, ) vt fecunde non 
folum-facunde ,pcedas! (procedas!) Sed heu, ce,lum qdfemp 
finiflg, (coelum, quod femper finiffrum,) heu annum, qa nige, gque- 
reris! (quod nigrum conquereris!) Tua inquietari fludia, vel id a _ 
ee, Ji, vel hom (hominum) malicia contingat: quid aliud eft: ¢ 

-ois (quam omnis) literature naufragium imminere? Popularis actio 
(que nobis iuriftis frequens fl) com (contra) celum, terram, 
hoies, (homines,) & quicqd oi (quicquidomuino ) fpivat: intentanda 
effet, qua tibi quies pararet’. (pararetur. ) Sed noli comittere Diuine 
Herof, vt externog (externorum) tumultu, mentis tue Cnquillitas 
(tranquillitas ') vilo pacto impeta‘. (impetatur.) Omnes s eaQ (ea- 
dem) navi in hoc mari magno, & fpaciofo manibus vt Xs ‘s (Chri~ 
fe) ) dicit: nauigamg: mig (mirim) non eft: fi coibg aliqu .peel- 

, . | lis 

1) Loguitur baud dubie de Alexan- tem vitae etc. vocarunt, et qui fcri« 
dro Halefio > gente Anglo, ex ordine pfcrat Summam Thcolegiae vniuerfae, 

Fratrum Minorum, Doétire Parifien- Quachine in IV. libros Seusensiarum, 


fis anno i243 mortuo, guemSchola- abiague, 
ftici Dodorem irrefragabilem, fon- 


XXIV 


lis (communibus aliquando procellit ) agitetnur: Sed de hys plo (hi¥ 
plus) nimio! Tu enim nen tain nouilli: g” (quam) nobis femi« 
paganis pecpta (praecepta) prefcribas, quid fieri oporteat in eventis 
hmodi. (Auiurmadi.) De famulis tuis tecum ex animo doleo: Sed 
tu con” hmodi (contra huiusmodi) fata, audentior ito. _ Vale, et 
me vt facis, ama. Hoe certum habiturg, vt pro te, prog, (pro- 
pterque) tua comoda fim oia (omnia.) mea fi necefle fit expofiturg. 
Seripfit michi Vir dodtg. Guilhelaig Gamf hora, ‘iuris Do¢tor, qui 
nup (nuper) hic fuit: . Regem Galli¢ fato conceflifle,*) fic em 
(enim) fefe accepiffe, vt non fupydcue vno anno Duo comete aps 
paruerint. iteg(Jterum) Vale, tercioIdg Augufti Anno 7 XXXIJ 


Balneare eplam (epiffolam) Tuus ex animo. Ulrichg 
boni confulito. Zafig LLDoAG 


Magno D. Erafmo, Diuino He. 

roi, om meliog rag ( omnium 

meliorum litterarufh ) Diuinag & - 

Humanag Pricipi , _ Preceptosj 
obfernatiff. 


(Sigillum integrum J — 


Epiftola tertia, anno 1534. x acdibus {cripta a Zafio, 
Friburgi cum Erafino habitante, -(v. Index A. 1534..n. 11.) 
agit de rebus priuatis. 

Sefe 


2) Rex Galliae erat Francifeus I. enim ad annum ufque 1547. 
tt rumor de morte eins falfus. Vixit 


RXV 


Sefe commendat. Quia minuis pntia fama, (pracfentia fac 

-mam,) &vitro michi gpluria (compluria) fint negocia, fimul & 
-Valetudine folita infeflor: fac fi me amas adulefcentem, ne me 
Vifitet, Domi gtineto. ¢contineto.) Denig, cum Valetudo aurium 
in dies magis glifcat: quid lucri faceret: fi cum multa mecum 
loquert (loqueretur,) ego non nifi p (per) interpretem refpondere 
poffem? Vale,’ De Nuncio Auguflano fi quis appetierit: curabo. 
Ex = & adeo ex menfa craftina StAnne D, fs ‘Anno dennis 


rn , * i Tas Zalip 
“tga ees Eraf. 75 a ae. - 4 
Dnu & precéptore ‘oben POE ee ue SE 
vatifl, . 
eo oe dames: “Ss eats oy eae eee 


f.1 . ° CSigillum integrum.) 


Tales erant litterae’ Zasr1, debilis, infirni, fardaftri 
et obliuiofi Senis. Caeterum filius eius, Joannes Viricus Za- 
fius, natus anno 1521. Friburgi, Legum Doctor, pott quam 
Bafileae docuit iuriS“fGieritiam , fif PFocancellarius et Confi- 
fiarius Status, vt yocant, in aula Ferdinandi I, et Maximt- 
Gani II. Caefarum, varia etiam fcripta edidit lureconfultis 
nota, diemque obit fupremum anno 1570. 


3) Dies S, Annae eft 26. luli. Sed quid fii velit vox craftina, nefciew 





D ; Sed 


XT! 


«Sed indicenda nune Vobis'fitht, .Cives Optimi} Sacra 
Pafchalia, proximo dieXXHI. Menfis Martii in Aede Academi- 
ca hora XII. pie ac religiofe celebranda, Orationem anniuer- 
fariam habebir Vir. nobiliflimus, cHRrisTIANVS GOTTLIEB 
rRocHIvs, Penicenfis, diCturus de refurrectione Chrifti, ad 
fidem fpemque noftram fulciendam efficatiffima. Ad quam 
orationem audiendam vt confluatis frequentes,,' 1LL VSTRIS- 
SIMI CQMITES, VTRIVSQVE: CIYITATIS: PATRES aC PRQ- 
CERES GRAVISSIM!, VOSqUe€ COMMILITONES GENERO- 
SISSIMI, NOB{LISSIMI €t CARISSIMI, Omni, qua decer, 
obferuantia et humanitate rogamus. — P. P. Domin. Palma: 
rum, A.R,S. cloloce rxxxyviit. _ 


a? a) 





fos RIPSTIAE, 
pO, >) BM OFFICLNA, KLAVBARTHIA™ 


er me ee 


t 


MEMORIAM ANNIVERSARIAM 
PERILLVSTRIS 
DO MIN I 


RVDOLPHI FERDINANDI 
LIBERI BARONIS 


pe SYLVERSTEIN er PILNICKAV 


HAEREDITARII IN KLEIN-EILA CRASCHEN PAYSEN DAVBER 
BYCHWALDA ET BARG . 


DIE KVII. APRIL, A, B&B S MDCCLKEXXVIIL 
HORA X, 


IN AVDITORIO THEOLOGORVYVM 
CELEBRANDAM 


INDICVY NT 


TRIVM SVPERIORVM FACVLTATVM 
DECANI SENIORES LE RELIQV! ASSESSORES. 
LP GF 





SPICILEGIVM X, 
Autograpborum, illuftrantium rationem, . quae interceffit 
Exajino Roterodamo cum aulis et borninibus aeui fui praccipuis 

omnique republica. 


NF ee reap ory en tC , a : eee eh ae 
lied os 


s 
- ° e . e - o-- +4 
~ om wa § > - . @ 
' 
= . ~ 
‘ YT ¢: f.% = me 
* La + oe iad ‘  - ‘ 
l = = T mn’? 


» "4 7 * t 
« - ” * 
, s ‘ f ~ 
abe - - « ° 
eee Y ; wo ; 
1 as i a ‘ 
ee sd : 3 -_=* ia 
‘ ae ~ + 
4 * . . * . * 
on: 6 “ * * 
oot nn XC 
t .- ” . ’ ’ 
ss . nr 
- 
’ 
ee -* o= 7 . = s t 
~ 4 “ ie ¢ ‘a eo. 7s 
ae - > oe 
a PS as » 
. 
i ro H 
- 
+: “8 ese ¢ tc , 
$ * * . ’ ry 
. ‘ ' *.y" i] 4 
» 3 a Pt iB 
. - 
‘ ee %%. 
*. RS as 
- 
\ 
° + 
noe 
ears _ * hae * , . 
* ° , 
rs 
- - - . 7 : 
3 ‘ 
e . . 
. - 
s 


‘ 
ee me a mee re ee ee eee te 


‘ 
: Pt ee 
» *9.,7 
4 vl . 
a 
4 
* ° £'% “Tr 


‘ 
| ed 
- 
em a 
. a 
. 
= pee om 
a he 
pe an 


. & 
r- ° 
ws 
- a 
® 


f bates 

an 7 f 
e-° 
t 


om me - 
‘ ‘ 
Wig 


—— 
i ae 
: % 


— 


Digitized by Google 





. vient AB AYTA ZVICHEMY?, 
Equitis ICti cel. Caroli V. ct Ferdinandi I. Regis jnffa AG 
fefforis Camerae Imp. pofthac a Carolo V. Maria Regina 
et Philippo II. fummis in Belgio muneribus prae-  ~ 

fecti, Epiftolae duae, A. 1535. adErafmum 
: datae, ex Autogr. 


V-« nam ad Eraftnum epiftolam exhibet Tomus Hl. Ope- 

rum, ex Dola 15. Febr. 1529. datam a Viglo Zuiche- 
mo, Legum Doffore, Frifio. (p. 1156 equ. ep. 1013.) ERAS- 
‘m1 autem feprem ad Zuichemum epittolae ibidem leguntur, 
{criptae Bafil. 1. Mart. 1529. (p. 160 fg. ep.1020.) apud 
Friburgum 8. Febr. et 10. Mart. 1532. (p. £430. ep. 1213. et 
App. p.1750 fq. ep. 364.) Frib. 5. Nou. 1532. vbi Eraf- 
mus illum. vocat undequague dofifimum; (App. p.1754. ep. 
369.) Frib. A. 1533. vbi eumdem eruditifimum iuuenem, 
(ibid. ep. 370.) A. 1533. d. 14. Maiti, vbi clarifimum virum 
adpellat; (p. 1756 feqq. ep, 372.) Frib. 8. Nou. 1533. (pag. 
1759 fequ ep. 374.) Praeterea in epiftola ad Conr. Goclee 
nium, Frib. 14. Dec. 1531. ,,Vighus, inquit, Afc nos inutfit, 
: Ltatiam petens.- Nihil hoc iuuene viuit amabitius.“ (p. 1423. 
ep.120§.).. Mentionem quoque eius facit in ep. ad Io. Georg. 
Paungartaerum, . Frib, 2. — 1532. (p. 1448. ep. — 
eae 2. 





IV 


In epiftolis famifiaribus ad-Bonif. Amerbachium, Bafil. 1779 
g. editis, Erafinus ep. 56. p. $3. Frib. 1V. Non. O&. 1529. 
Viglium fummae fpei iauenem vocat. Ep. 77. p. 88. prid. Cal. 
Mart. 1533. ait: ,,/igéius {cripfit mihi nonnihil de Cicerone; 
nec dubito quin idem feripferit tibi. Nihil illo iuuene candi- 
dius“ Denique ep. 84. p. 100. Frib. 6. Nou. 1533. “Si 
hic Viglius offenderit te Bafileae, rogo ve candorem ingenii 
tui, quem in omnes bonos ac dottos expromere foles, in 
hunc conduplices, quo nihil inueniri poteft candidiis.“° ~ 
Fuit autem ViGLivs ab AYTA ZVICHEMVS gente Fyi- 
fus, natus anno 1507. d. 19. Octobris, patre Fofcardo ab 
4yta, ex perantiqua Aytanorum et nobilifima olim inferio- 
ris -Germaniae familia. Zuichemus dictus eft a Zuichemo, 
pago auito territorli Leouardiani. Poft alios, quos ptiet 
habuit, praeceptores, fuit in difciplina Jacobi Volcardi, Ber- 
genfis, viri pereruditi. Cum eodem menfe Ofobri A.1522. 
Louanium miffus, ibi Conradum Goclenium et Rutgerum Rese 
cium, vtriusque linguae profeffores, ftudiofe diligenrerque 
audiuit, iIbidem, et in academia Do/ana operam dedit Iu- 
risprudentiae, alias quoque luftrauit academias. Valentiae 
in Delphinatu anno 1529. Dofor Legum creatus, primum 
apud Bituriges, deinde Patauti publice docuit; iuftis vero 
de cauffis non folum munus Vicari Iudiciaks in regno Cypri, 
fed et praeceptoris Phifppi, filii Caroli V. Imp., -recufauin 
Monafterium voeatus a Francifco Epifcopo, huius fuit Offcias 
4s, et quum ob belli turbas ab Anabaptiftis motas iudicia 
plane ceffarent, confilis crebrisque legationibus Epifcopo 
vtilis. ‘ Inuitatus ad academiam Marburgenfem nofter fe Phi- 
lippo, Haffiae Landgrauio, illius conditori, excufauit, Sub 
idem yero tempus Caroli V. Caefaris et Ferdinandi lL, Regis 
Pe : litte- 


V 


‘litteris ad dignitatem Affeforis ini Judicio Camerae Imperialis,. 
nomine domus Burgundiae, vocatus, Spirae menfe lulio 
A.1535- in Affeforum ordinem receptus eft, Sub finem anni, 
1§37- ‘Guilieémus, Bavariae Dux, eum inde.in academiam In-, 
golftadienfem magno ftipendio euocauit,- vbi doguit vique ad 
Pafcha anni 1542. cum fama fui nominis magnogue audito-. 
rum concurfu, Jngolftadii commoranti Joachimus I. Elector. 
Brandenburgicus miris modis, fruftra tamen, perfuadere 
conatus eft, vt in academia Francofurtenfi lus profiteretur 
ipfique Eledtori aconfiliis effet; Caefar vero perGranuellanum,. 
vt Procancellarii munus fafciperet. Paullo poft influ Carol V., 
foror eius, Maria, Regina Hungariae, Vidua, Belgui gu-. 
bernatrix, noftrum ad-fe-vocauit, eiusque opera via eft in 
Confilio fecretiori in Curia Belgica. Pertaefus legationum, : in! 
Senatu fupremo Mechlinienfi \ocum a Regina impetrauit. Caee 
farem quoque in Germaniam comitatus eft, iufluque eius va- 
Fias obiit legationes. - Mortuo. Ludouico a Scora fucceffir, 
Praefes San@ioris Concilii rerumque Status Belgici Direfor,. 
equeftri dignitate infignitus et The/aurarii generalis munere 
auctus. Vxore mortua, facris initiatus , Coadiutor Abbatis 
S. Bauonis defignatur , permanfit tamen in minifterio Phifip- 
pill. filii Caroli % et Duciflae Parmenfis, nouae Belgii gue 
bernatricis. Anno 1560. Praepofitura ad S. Bauonem Gan- 
@aui ampliffima donatur, et Cancelfarius Ordinis Aurei Vile 
teris faluratur. Miffione tandem a Phifippo II. Hifpaniae 
Rege impetrata, Confilit Status Praefidis titulum cum ftipen- 
dio retinuit, paullo poft etiam Cuflos Sigillorum Regiorum 
declaratur. Muneribus, meritis {criptisque clarus, mortuus 
eft d.§. Maii1s77. Bruxellis, in aedtbus fuis; fepulrus aue 
tem Gandaui ad.S.Bauonem. - In vfam ftudioforum, gentis 

A3 Fri- 


as 


Frifforant, “qui bonis iitteris operam darent, Louant? colle-- 
gium condidit, afandamentié exftruxit et dotauit. De vita: 
ét foripris: huius tanti Viri. vid, praeter Gefneri bibliothesam, - 
Suffridi Petri liber de Scriptoribus.Frifiae, Colon. 1593. 8, 
Auberti Virasi elogia illuftrium Belgii {criprerum, Antuerp. 
1600. ° Franc. Swrirtii AthenaeBelgicae, Antuerp. 1628. fol, 
p. 701 fq.» Melch. Adami Vitae German, ICtor, et Politicor. 
Franeof, ad Moen. 1706. fol. p. 102 feqq. | : 

~ Duas, quas nunc primum ex autogr. édimus, epifto- 
las feripfit autor, ex Officiali, feu Iudice atlico Epi/copi 
Monafterienfis, creatus Affefor Camerae Imperii, a Spirae’ 
ito tempore. erat. 
‘ . Inmaltera,. Spirae d. 22, Sept. A. 1535. feriptd (v. Index 
hi ac‘. 14.) foquitur de fuis-rebus ac muneribus; ‘de € ere- 
pto ‘ex. turbis Anabaptiflicis; de rebus Anabaptifiarum Mona- 
fterienfium poft captam vrbem; de eorum dogmatibus, e fi-. 
bello quodam cognofcendis, quem fimul ‘mittit Erafmo; de 
Andrea Conritzio, etc, | 


'S. P. Reddidit mihi Colonix, Incomparabilis Due ac Patroy 
, liteeras tuas, Irenicus confobrinus meus, cum forte ex Vest- 
phalia illac cum Presulis mej') Jegatis Vormatiam | ad costituta €o- 
mitia redirem 5 quibus diffolutis Spiram .mox comigrauj, Affeflo- 
ripg muneri_vacare cepi, Weterem porro tuam in me beneuolen- 


tiam libens agnosco , quod me ex Anabaptilticis turbis * ) ereptum a 


gau- 
me Francifti, ee Monafte- winus de mifer. Monafterienfium Aug” 
rhenfi 5, Comiris a Waldec “bapriftarum obfidione, et Lambersus 
i 2) De bis turbis Anabapriftarum Horsenfius’ Montfortius in libro Tu? 
Mouoferienfium vid. Io. Sleidanus. f mulzuum Anabaprifterum , apud Schar- 
bro X. Commentar. de ftaru relig. dium T. Al. Scripe. rer. gevm. -alijquey 
reip. Caralo V. Cacfares Anton. Cor. 


Ny 


gaudeas. Quanquarh autem ‘illic multum profecto ‘moleftiz, diss 
criminisq, subii, vt 'accidere solet iis qui-caftra sequuntur, non mes 
diocriter tamen me ifta olim meminiffe iutabit. : Cum vero rudis, 
publicorumg, negociorum inexpertus é scholis primum prodiiffem, 
haud minimam ‘illic occafionem nactus sum, vt in iis que neftre. 
profeffionis farineq, hominibus incumbunt, periculum aliquod: fa- 
cerem. Crebris enim legationibus,° variisq, & arduis Presulis mej 
Begociis exercitatus, & lingux vernaculz & ciuilium. publicarumg, 
rerum vsum, peritiam, aliquam comparauj. Interea vero Deum, 
Czsaremy propicium habuj, vtad hanc conditionem: cum primis 
honoratam & opimam, qua hic fungijcepi, euocarer, Cui tamen- 
Presul meus aliquagdiy obilitit, haud xque‘ferens,,-quod suo me 
seruitio subducerem, isq in causa fuit quod tardius me huc contue 
lerim. Videtur autem Anabaptiflica turba apud noftrates, poft ca- 
ptam tandem vrbem, conquieuifle.*) Regulus tamen ille nofter *) 
cum aliquot “eiusdém sectz primoribus ‘) adhue viuit, & spedtabili 
alicuj supplicio seruatur.*) « Mitto tibi libellung de. vinditta supe. 
riore anno’ Monafterii editum, ex quo cetera Anabaptiftarum no- 
firatium phanatica dogmata xftimare tibi facile licebit, {i modo ta. 
| oboe! leg 


ee Ey eae mew 


1: : 
3) Capra eft Vueftphaliae vrbs, Me- 
nafterium, et bellum cum Anabaptiftis 
frnitum menfe Iunio A, 1535. -poft fede- 
cim menfium obfdionem. 
4) Joannes Bocoldus, fiue Bockolt, 


aliis Boeckel , aliis Beukels dius, val- fi 


go Ioannes Leidenfis, quippe Leidae, 


Jeu Lagduni Batanorum satus, ex fare. 


tore .et adtore feenico dux er fignifer 
Axnabaprifiarum Monafterienfium; ql 


vosabaus. Regem Sionis et totinus rcer- 


rarum orbis, Regtm iuftitiae buius 


mundi, Regem in nono remplo Dei et 


Ay Cr ee ee . 


ee ar oe ne ee 28 aM 
minijtrum iufticiae, (CIobannes, vor 
Gotres Gnaden, in Kraft des Koenig« 
lichen Reichs im neuen. Temp: Gortes, 
ein Diener der Gerechtigheit,) veruis 
minifiriim iuftisiae vrbis Monafterien- 


3, ere. 

5) Bernardo | 

Krechtingo. 
6) De boc fupplicio, gued fubsiz ~ 

anno 153%. Monafterii loannes Leiden- 

fis, annos circiter viginti fex natus, - 

cum fosiis, vid. Sleidanus, Coruinus 


aliigue, 


Knipperdollingo ta 


Viil 


les nugas legere tibi vacat,,... Andr.-Conritzivs ’) recte valet, & 
Erasmo suo omnia faufta_precatur, Illum autem & me non tam 
commune munus, quam par in te Incomparabilem Patronum no, 
firum obferuantia & affectio coniunget, quibus non alios Spira 
Erasmianj nominis amantiores habet, Bene Wales Datum Spice 
22. die ‘Septembr, 1535 


Tui. studiofifs, = 
Viglius Zuichemus. 
Verx Theologie ac omnium bona- 
rum jitterarum Loftauratori optimo 
maximo D. Erasino Rotero. Dno 
& Patrono suo incom. 
Peo 


-- + a - 


- eo 


, Be aes Bafilee. 
-- 9) De boc viro-vid, ad epift. fequentem m, §. 
: pelt 3, _ 
In epiftola altera, Spirae d. 17. Nouembris A. 1535. ¢x- 
arata, (v. Index h.a. n.1iy.) dicit Zuichemus de Conuentu 
Wormatienfi et Anabaptifiarum Monafferienfium Rege, nar-. 
fans varias Principum et Legatorum in Conuentu illo . fententias. 
de cius /upplicii genere, et fingularia de aliis rebus, Anaba~ 
ptifias, Monafterii vrbem et religionem {fpectantibus. Dicit, 
_ porro de Thoma Moro eiusque fupplicio; de Sacerdotio opi=. 
mo, Erafmo donato a Paulo III. Papa; de eodem Pontifice, 
Era/mo galerum Cardinalitium pollicente, fi ipfius. gratiam 
apoftolicam non contemnat Erafmus; de Caefaris rebus, er 


de Andrea aConritz. | . 
. 3. P. 


ms 


++, $. Pe Litterts teas Dne cblendiffime ad.T. (Tichnarnum) 
Grauium ') & Heresbachium”*) cam primo nuncio mittam Cole- 
miam. Quod fi paulo citius reddit fuiffent, Carolo Harfto comit. 
tere.eas potuiflem , qui ab Duce Cliuenfi ad proximum couetu (con- 
uentum,) qui Vormatiz’) eft habitus, miflus fuit. Rex Sion *9 
etiam in carcere regalem ferocemy animurn adhuc retinet: nec de. - 
finit nobis dira megoPytedev. Quibusdam tamen Principibus nom 
fatis placuit quod hactenus fit feruatus, ac proxime decretum eft 
tapud Vormatiam, vt quamprimum e medio tollatur. De genere 
' supplicii varie fuere sententix, quibusdam placuit culeo eum more 
paricidariiin insutum in Amasum proiici: alij ferrer cauex bene 
‘cefum melleq, collitum includi, ac apum superinfuso examine ik 
altum suspendi: aliif candentem corbfiam éapiti imponi.. Sed qui- 
busdam tandem ab Principum Statuumy, Imperii legatis iniunctura 
negociun eft, -vt vna cum Presule Monafterienfi de captiuorum 
Anabaptiltarum supplieijs ceteris, negotiis preteriti belli cogaoscant 
flatuantg, Multi vrbem Monafterium solo xquandam duxerunt, 
sed mitior gententia obtinuit, vt tantum Anabaptiftarum munimenta 
diruantur, De religione quog, longa contentio, nam legati Ducis 
Saxoniz’) & nonnullorum aliorum Principum aouos Euangeliftas 
a) De eo vid. Index epiftelar. ad 3) De boc conuentu imperii , Wor- 
Erafm, autogr. A. 1533. 2. 14. A. 1535. matiae a. 1535, @ Ferdinando Tl, Rege . 
fhe 3) 10. ‘ Me OS Rom. per legaros ao ; vid, To. Sleida- 
2) Conradus Heresbachius, Crus, nus libro X. - ? 


Sine: firsohclareh, frase aul 4) Toannes Leidenfis ; Anabaprifta- 
ey ical Page yes ifs, cello. Monafterienfrum ante fignanus, de 
squio Ratishonenfi anno 1541, cum. aliis quo vid. ad priorem epift, m. 
turer fuit, et mortnus eft @ 1576, Vid. -'5) Ducis Eleétoris Saxoniac, Ionk- 
| Mh ke eruditerum, Seckendorfit nis Friderici Magnanimi. 
° HIB, cic. ea AWK. «ae . 
B 


a ell 


a CLS wg ee ey er tate: aes 


x 


admitti volveruiit.' Sed secundum priotum Comitioruth decréta 
conclusum eft, vt nihil im religione innouaretur. Sed: Saxones 
atg, alii suo more aduersum id proteftati funt. Mori *) mortem 
.optimi quig, viri dolenter ferunt. Sed cum perpetuo carcerj man 
cipatus effet, etfi illius vulgo indigna mors 'exiftimetur, quia ex 
pena yenit, an non debuit diuturnz feruituti gioriofam ac clara 
anortem preponere? a ' 

_ Amicus quidam nuper e Roma ad me script t tea Paulo Ponti- 
‘fice opimo Sacerdotio donatum: 7) Sed quo anitno id acceperis, 
scire nondum licere, polliceri tamen eundem tibi galerum Cardina 
ditium, fi ipfius gratiam Apoftolicam non contempseris, de quo 
equidem tibi gratularer, nifi te ejusmodi ornamenta sc ae pegle- 


xiffe scirem. ihn ae Coat 


‘Cxsar Panhormi en hefit Siculorum cant s impeditos. Ned- 
poli tamen expectatur,. quo Sabaudiz, Mantuz, Ferrarizy Duces 
ad eum profi cifci dicut’. (dicuntur.) Bene Vale Dne-saxime. 
D. Andréez & Conritz *) nondum tuam salutes nuriciad} ; quéd‘sub 
‘noétem nuncius tuas mihi litteras cedderet, bene mane abituru$. 
‘illum tamen tui amantiflimum effe scito ac tuam salutem lubentiffi- 
“me aE nec dubito quin ille ratum ac gratum habiturus fit, 


~ 
{- 


bi pte ae sae Tite 


6) "Thomee, Mori, Sores Angliae ‘Dettor, tum singel Af or Gia: 
Cancellarii, anno 1535. B. Non, dul. rae Spirenfis, ex equeftri ordine; poft- 
a mul&ati, infu Henrisi YUL” ea vero Ferdinandi 1. Regis a. confilits, 
‘Regis ‘einsdemgaeM, Nowembri ac Decembri 

Si Vid. Pauli lll. litrerae ad Eraf- Acisga.. Legatus, bis miffus ad Toau- 
teum i, 1. Aug. A.'1535. datac, de Prae-> nem Fridericum, ‘Saxoniae ElcCoreme 

pefttura Dauensrienfi, in Spicil.1.- Vid, Sechendorfii Hift. Lurberan. Lib. 


§) Evat Audreas a Conritz, (fine All. §.26. Add. te a 102, bas a 
@ Konneritn,) Equis Mifnicus e 1, VY, 


HF 


a 


av 


- e 


XL 


fi te phe ihilies ‘ets ote victim falueré infftrd _Datani Spied! 
ap die Nouebeis 1535. Hee ae 
Tui studiofiffinas | | : 
Viglius Zuichenus 

' "Verx Theologix ac oim bona: .., 
ci. > litterar Infladratorj 2... . ax’, D. sky 
‘Erasmo Rote . ... . . 0. Dno & Pa. Vos 7 sg 
" trono . . . © incoparabilj. . | 


— (Sigillum integrum. 


| “GASPARIS veel VELII, 
3 Peryivmindi 1 Oratoris, Hittorici, Confil liarii et Legaty, : 
& Maximiliani I. obmp. Praeceptoris, Vere Epiffola’ 
ot ae 1532. ad: Erafmum data; « A eee gs ie 
S490 1 et 13 ex. Autégr. » S2CIT! S1ON87 13 Onn 
pyre ae cuius vita legarur Martini’ Hanfii fiber fie 
gulisis de Silefiis indigenis ertiditis, Lipfiae 1707. 4. editus! 
Cap 76: p.22%5 feqq. obicuris; : fed honchtis parentibus, ‘Suid 
nici im Silefia, anno circiter 1493. natus, cOgnotrien VRSINI, 
guamuis alienum , auctore Joanne Cu/piniano , ab Prfa cocleftz 
adfumfir, ita, vt nomen vetti gentilitiuri .aut omitreret, . 
aut poftponeret; quatn quidem nominum rationem igno- 
rans Paulus Jovius, ‘nioftruin Vindelioum cognominauit, “id 
doftorum virorum elogiis) Fretus beriéficentia ToanninT hut 
zonis,’ Epifcopi Vratislauienfis, “operam ‘dedit ‘veiivsctitee! - 
xis praecis et latinis, rebus philofophicis, Legibus tam ciui-. 
‘libus, -quain ecclefiatticis, -in academiis Vithnenfi, Romana, 
“}) > B2 ~Bono- 


Bononienfi aliisques . A Moaxinrifianp T-Imperatore, ig fam; 


morum ac illaftrifimorum hominum confpectu, Laurea Pof-; 
tica ornatus, et Juris vtriusque Dofor creatus, per biennium 
fuit a Secretis et diuerfis in locis comes ‘Matthaei Langi, Care 
dinatis et Epifeopi Gurcenfis, quem Maximifianus I. Imp. ex- 
’ pediendis rebus grawifimis aut ‘Oratorent, aut ‘Arbitrum 
praefecerat. A Ferdinando J. Rege, ‘Maximihani.l. ex filio 
nepote, Caroli V. Imp. fratre,. vELivs in aulamireceptus, 
Orator, Confiiarius et, Hiftoricus Regius, declaratus, varia Lee 
gatus egit negotia regia. Ita exercitatum Ferdinandus I, 
praefecit Aberis regits ¢ducandis et inftiruendis, praefertim 
Maximiliano II., qui pofthac-patrisia imperio regnisque fuc- 
ceflor merito inter optimos numeratur Imperatores ae Prin- 
+ Quang fecerint ver1ya viri maximi illins aenk, docet 

‘tatalogus corum apud,ankjumy p- 230 fequ.,. qui: et p. 233. 
autores citat, qui illum publicis;laudgqunt {criptis. De 
anno et ratione mortis eius,diffentiunt {criptores. Plerique 
gnno 1539. ° ali tamen’ a. 1538. vel ab inuidis veneho “fubla- 
tum, vel aquis Danubii hanftum dicunt.. Multa verti fére 
pta poética, hiftorica,aliaque recenfer Hankins, perg5feqg.. 
_. In Erafni Opp. ‘Te. exftant.quatuor GASPAR IS: VR-: 
STNY VeLinad.Virum Summuny epiftolae, datae Vratisiaus 
20. Tun. 1518. { p.329: ep. 319.) Vienn, Auftr. 12, Mart. 25255; 
(p. 1706. ep. 331. App.) Strigon. in Pannoniisy ,-10.Dece: 
1527. (p- 1723 fequ. ep..344. App.) ex.Lintio Auftriae Sipe: 
rioris, 20. April. 1530. _(p.1290. ep. 1109.) Legitur-eriam, 
p. 223feqq., eiusdem Genethliacon Defiderii Erafni. : Perro. 
quatuor ERASMI ad noftrum epiftolae editae exhibentur, 
_ datae Louan, A. 1518., (Pp. 377- ep» 36%)... Ball. 26. Tul. 1528. 
"at, ¢ (p. 


ie 


MI: 


Cp. 1089. ep. 966;) : \Frib. Brifg. 15 Mart. 1531. (p. 1372 
ep. 1170.) . Frib. 7. Aug. 153l. (ps £409.’ ep. 1194.) 

- Honorificam verii mentionem fecit ERASMVS In. Va: 
riis. ad alios epiftolis, Nimirum ad Ricardum Bartholinum, : 
Antuerp. 10. Mart. £516. (p. 190. ep. 210.) ad Ioannem Thur- 
zonem, ‘Epifcopum: Vratislauienfem, Louan. go. April.'1519. 
(7p. 430. ep: 407.) .ad Stanisiaum Thurzonem, Epifcopum, 
Qlomucenfem, Bafil, M. Nou, 1521 et 21. Mart. 1523. (p.669 
a 765. ep. 597. 598. et 652.) ad Antoninum Medicum, 
A. 1527. (Pp. 1052 ep. 921.) ad Jo. Ludou, Viuem, . Valen. 
tinum, - Bafil. 2. Sept. 1528. .( p.,1105:. ep. 975.) .denique ad 
Bilibald. Pirkheimerum, Bafil, A,1528..(p. 1139. ep. 1006.) 
Idem. fecerunt alii, in litteris ad Erafmum: Ricardus Bar-, 
THOLINYS, mittens Erafmo Velii Genethliacon, ep. 228. 
p. 223. Id. Lud. vives, ep. 615. Louan. 19. Ianuar. 1522 
P,,707- Stanislaus THYRZ0., Epifcopus.Olomucenfis, ep. 
620. data 10. April, 1522. p. 72. Praeterea Viri noftri no- 
men inuenio in ErafmiEpiftolis familiaribus ad Bonif Amer- 
_bachium, Bafil.1779. 8. editis, ep. 67. Frib. 13. Cal, OO. 
1531. p.77- vbi Erafmus: Scripf, inquit, per Ga/parem Ve- 
dium. ite. ee ees cued 
* Epiftola ‘vetir ad Erafmum; ‘quae nunc riinum ex 
_ gutogr. in“lucemi’ prodit, : %ripra ‘eft Ocniponte, (German? 
Innfpruck vocant, )'in ComitatuTirolenfi, d. 26, menfis Iunil, : 
A, 1532. Cv. Index h. a. n. 10.) quo tempore Ferdinandus I,’ 
Rex Ronianorum;' Hungariae ac Bohemiae, ‘auftorem prae- 
feeckat-muneri eradiendi fiberot rrgios, «quortim princeps erat’ 
Maximifianus I, Archidux Auftriae, natus a.1527, pofthac 
ab anno 1562, Rex Romanoram, poft Ferdinandi Tobie, 

tum a. 1564. Imperator Romanorum, Germanias, .Hunga:, 
| — BS riae 


XIV“ 


riag Bohemiaeque Rex,’ a Boherliislet Hutlgatis iam antea’ 
patris in regno fuceeffor adoptatus, -et 4.4576. aet. 49. mor- 
taus. | Loguitur autem Velius de fuis ‘rebus et munere fibi 
‘mandato a Rege optimo. (Ferdinando 1.) — Laudat- fiberos: 
regios, feque Era/mi praeceptis et'confiliis iuuari pofle credit, 
quae fibi idea‘abrillo expetit.. Dicit- de rebus ad Glareanim 
' deferendis,’ item de honline quodam, quem {cripferat Eraf= 
mus fibl obteestare’s Erafini /i/picionem falfamque de: Principe 
apinionem depellic, et Auius indolem alates sd in ee 
animum depingit, 

- §. De. “al ¢ Quod) ‘nihi¥, ex jas Friburgo a te profectus fam, 
stripferis, borti, ‘vt par eft, confalo. non enim ex’eo tempore a 
nie tu:prouocatus es ;'cum' préfertim tot negotifs a¢cupatus diflinea. 
ris, vt vix respondeadi, Reda laceffendi ad hog officij feliqua, fit 
tibi facultas, = 

Ex literis quas fapetforibus diebus dedi ad Glareasium. erudis 
tum ‘ac probatum virum"). nimirum’ cognouifli, . me quali rade. 
donatum ex aula ing*eta (inguiefa) conceiliffe tangy ( tanquam) ex: 
arena in dornum tutam & osiofam ; demandato mihi, munere erur. 
diendi ab optimo Rege re uera maximz spej & preclariffi ime indo= 
lis Regios likeros, quamg; ( quamguam)- hoc ptium minime vacat 
curs: &K oft prouincia hee pgn levis quemadmodum t tu homo. fin. 

gularis plurimeg, letionis | & experientiz: -exiftimare potes, .Phoes 
nix aligs(aliguis,) aut Arifloteles talibus contingeret preceptor, non 
Velius. P Sed dabitur tamen opera, yt tant Principis erga me fiduy, 
cix, maiorem partem a videar fecille ieee gdem ( quidem ) ad 
nw oT! rem, 


1). ye | cognomine pm ac Posftos i in Academia Fribur-. 
Ghani, gente Helucrius, sai genfi, dicmgue otis  iribergi anno 15830. 

Siriprisque clorns; erat Profeffor Hi- ‘aet, 75. ° 
S11 gu - 


i 


EY. 
rem fon parom tise iuueris, ‘partim jam olim editis a te hoc ad 
negatij preceptis, partim-confilijs, qua te-quefo q (quam) -potes 
recta tam fida (fide, quam) prono animo ac libenti imptias, (i im= 
pertias,) & hoc laboris coniuniter. mecum yna capeflas.. Quando 
qdem ( quidem) nihil aque videris cupere & elaborare, ¢ (quam) 
vt reip. Chriftiane, cuius gdem (quidem) falus in hiss, & pietate 


horum. prineipum suse ex parte conflabit, q' (quam) maxime 
profis, 


‘Glareano falutem, cui doleo‘vehenienter me non potuilfe gratifi. 
_€arj., qaantum, eqdem (equidem ) potuiffem, commendaffem opti- 
“mum & humanifl. virum Inclyto Regi Ferdinando. quem tamen 
“puto p (per) fe gratuin efile & acceptum, ' Ba ¢ Bene) vale, Do- 
iflime & idem Sandiff® Erasme. ac Velium tium tui amauil. & 
 obferuantiffiinum effe, ac fore quoad erit, erit, pluafifl: (4 perfua fifi mum ) 
habeto. De (Dabam) Insprug, Die XXVI menfis Jyunij, M D.XXX1). 


‘De homise a: the nomeri ducit cius rei interdum exptis, ( exper= 
» tit,*) quem tibi Obtredtare’feribis mailem: eqdem (egtidem ) co- 
“yam mhulta: collogr@> yt’ Iris (cofogui ,° quad vt litteris.) comintam, 
‘alii (Quod fi.) nactis fuero hominem fidam, aut dicerida tibi ei cre. 
“dam’, aut ipfe scribath. " Sed caue putes tantum illum poffe apdd 
“ incorruptifl, ‘é incorruptifimum, Bs Princigem,, vtexcuflerit x aio (ani- 
“mo) eius {yncerifl® Cfinceriffino, pro: fi incerrimo, ) obferuantiam erga 
“te ac ptecipuum 2 amotem, Temporun horum triflifimorun | inigtas 
 Ciniguitas Jin culpa tf, non’ ray wAcrywy obtrectationés, ‘qué ‘mifus 
_ perrexerit oftendere re ipfa‘erga'te fingulare ‘ftudium: éxplotitihu 
habéo” quanram vir“ille ee ag fant fim y- invidentibus alieng 

laud 


gh Rie 2S fae, LYSE Oo 
2) Videntur deeffe verba wich a 


XVI 


‘Jaudi tribgatat credat, &‘rurfus non‘me fallit quanti. te-faciat, cer- 


“te maximi, & eft omibus (omnibus) in rebus egnftantia fingularj —> 


Tuus Vrfinus. 


.  --Excellentif? & Doatiff® Viro D. Erasmo Roterodamo. . 


( Oratori ac Theologo Principi.mico 7 (Amico in ) ma- 
ioribus . .. obferuado 
- . . Friburgi brisgaie 
( Sigillum integrum. )° 
Tem vero indicimus Vobis, Cives Opumi, memoriam 
anniuerfariam Perilluftris RVDOLPHI FERDINAND! L, Baro- 
nis a SYLVERSTEIN et PILNICKAY, proximo die XVIIL. Menf. 
Aprilis hora X.. in Auditorio Theologorum celebrandam Oratio- 
nibus, quas habebunt Studiofi tres, eius beneficiig ornati:, . 
FRIDERICVS GOTTLOB HITZER , Sagano-Silefius, Theol. 
Stud. diGurus de bonis iuuentutis. 
“CAROLVS AVGAPFEL, A. M. lur.Stud. Zittauia- Lufatis, 
- diéturus de Ltteris huspanioribus tum fludio juris coniungendis; 
AVGVSTVS GREGORIVS EYSOLD, - 'Liebftadio- Mifnic. 
Med, Stud. dicturus de /i&u, conuale sfeentibus cauteordinando, 
Quos optimae {pei Iuuenes vt Vos pracfentia Veftra 


PA. ei 


ornare velitis, RECTOR ACADEMIAE MAGNIFICE, ILLYVe 


_STRISSIML COMITES, VTRIVSQVE REIPVBLICAE PATRES, 
,PROCERES, DOCTORES GRAVISSIMI,,. COMMILITONES 
, GENEROSISSIMI aC NOBILISSIMI; Omni, qua par eft, ob- 
“feruantia et humanitate rogamus. _ P. P, Lipfiae, Domin. 
lubilate, A. R, S. clo lace, LXXXVIHI. 


: 2» is nse edad - Aes are = l 
- . 


ee “EIBSIAE, 
EX OFFICINA KLAVBARTHIA.. 
a) = , : . 


RECTOR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS. 


SACRA PENTECOSTALIA 


A.D. XI. Me MAIT A. R.S. MDCCLXXXVIII 
IN 
AEDE PAVLINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


pee LEIS 


SPICILEGIVM ‘XI. 
Autograpborum , illuftrantium rationem, quae interceffit 
aad Roterodamo cum aulis et bominibus acui fui praccipuis 

- ominique republica. 








NICOLA! OLAHY, 
Cuftodis Albenfis,. Ferdinandi I. et Mariae Reginae Secretarit 
et Confiliarii, pofteaEpifcopi Zagrabienfis et Agrienfis, tan- 
dem Archiepifcopi Strigonienfis, Hungariae Primatis, Sum- 
mi Cancellarii et Confiliarii ac Vicarii Regii, ete. 
Epiftolae duae, AA. £530. et 1534. ad Eraf 
mum datae, ex Autogr. 


Mex de hoc Viro ex monumentis rerum variis collegit - 
Samuel Zimon, in Epitome chronologica rerum 
Hungaricarum, Caffouiae 1736. fol. edita, | Natus erat. 
OLAHvs anno 1491. Cibinti, in Tranfyluania, litterisque ab 
ineunte quidem aetate operam dederat; ipfe vero, in epi 
ftola ad Emericum Calnaium, ita de fe {cripfit: 


Imbuit ingenium noftrum non Itala tellus, 
Graecia nec cultas praebuit ipfa {cholas; 

Non noftros etian: mores Germania finxit, 
Non vrbs, quae a Gracchi nomine dicta fuit. 

, Terra Brabanta dedit nullos mihi dodta magiflros, 

Gallia nec Charites ingeniofa fuas. 

Si quid ineft nobis, quod multum exile fatemur, 
Hoc furtim taciti me docuere libri, 


A 2 Annutn 


IV . = 


Annum agens decimum ofaunm venit ad aulam Wladislat IT, 
Regis Hungariae ac Bohemiae. Quinquennio poft fuit a /e- 
cretis Georgio Szatmario, Arthiepifcopo Strigonienfi. A. 1522. 
Canonicus et Archidiaconus Comaromienfis factus; inde poft 
quatuor annos ad arcana et confilia Ludouici 1T, Hungariae 
Bohemiaeque Regis, et Mariae Reginae adhibitus; anno 
poft cladem Mohaczianam et miferam Ludouici IZ. mortem, 
feu a.1527, Albae Regiae primarii_templiSacerdos et Cu/los, 
fine Thefaurarius, creatus eft.')  Fuit poftea Ferdinandi f, 
qui Ludouico IT, in vtroque regno fuccefferat, et huius Vi- 
duae, Mariae Reginae, Belgit gubernatricis, Caroli V. Imp. 
ac Ferdinandi |. fororis, Secretarius et Confiliarius, audtus 
dignitate Archidiaconi Ecclefiae Metropolitanae Strigonienfis.*) 
Anno 1538. emifit Attilam et Hungariae defcriptionem. ?) 
A. 1543. Ferdinandus I. Rex conftituit Olahum Epifeopum 
Zagrabienfem et Cancellarium Hungaricum;*) A: 1548. © Zpr- 
feopum Agrienfem,*) et A. 1553. Archiepifcopum Strigonien- 
fem.*®) Quo munere ornatus nofter, d.25, luni eiusdem 
anni Viennae defponfauit Catharinam, Ferdinandi J. filiam, 
viduam Ducis Mantuani, Sigismundo Poloniae Regi.) 

A. 15§8, quo tempore Ferdinandus I. Romanorum Jn 
perator publice adpellari voluit, Olahus Breuiarium Ecclefae 
Strigonienfis Viennae excudendum curauit, in quo multorum — 
Diuorum nomina rubro colore impreffa funt. Ex multitue 
dine autem feftorum in Hungaria follemnium quam Lutheri 
et Calvini difcipuli occafionem arripere viderentur plebem a fa- 


cris 
1) Timon p.209feq. 5) p. ws, 
2) Id. petzo. conf, p. #20, 6) p.t6 
3) P15: es 


4) P- '45- 7) ibid, 


‘ Vv 
cris pontificiis auertendi, biennio poft Olahus aliqua fuftu. 
li.*) Poft quam idem m. Aprili 1560, Synodum dioece, 
fanam Jyrnauiae celebrauerat, 9) prodiit eodem anno Vien. 
nae Auftriae opus ita inferiptum: Catholicae ae Chriftianae 
Religionis praecipua quaedam capita de Sacramentis, Fide et Ope: 
ribus, de Ecclefia, Iuftificatione ac aliis, a Reu.”° DD. Nitolad 
Olaho, Archiepi feopo, etc. ex purifimis Scripturae Sacrae, Tra- 
ditionum Apoftolicarum, Canonum et SS. Patrum fontibus deri- 
uata, et in Synodo fua Dioecefana Tyrnauiae propofita ac breui: 
ter explicata.*°) Anno 1561. Ferdinandus I. curam et pro- 
_ tectionem Lefuirarum commifit O/aho Metropolitae et Primati 
Hungariae, qui m. Aprili 7yrnauiae inftituit Synodum cun- 
€torum Hungariae Pontificum,. Praepofitorum, Abbatum, 
etc."') Eumdem A. 1562. Vicarium in Hungaria faum pro- 
nuntiauit Rex et Imperator.) Cuius filius Maximilianus IT. 
quum Rex Hungariae d. §. Sept. A. 1563. coronandus effer, 
caerimonias follemnes confecit nofter, fpectantibus ipfo Fer- 
dinando [.. Caefare, huius filiis et Maximitiani fratribus, Fer- 
dinando et Carolo ‘Archiducibus, item Maximiliani filiis Ru- 
dofpho et Ernefo, nec non Archiepifcopo Salisburgenfi, Epi- 
{copo Vratislauienfi, quatuor Ducibus Liegnicenfibus ac 
Munfterbergicis, innumerisque Proceribus Hungaricis ac 


A 3 Bohe- 
: $) p- 177- Olabi in 4: editum conftar capp. 39. 
| ‘ ex Clero eius dedicatum eft; exftat ve- 
+ 179. ro etiam’ in Caroli peer Conciliis 

9) 2179 Hungar, P. 2. 


10) Hance operis infcriprionem ex- ; 
biber Paullus Wallaszky, 1m Confpctiu = 11) Timon p. ifr. 
reipubl. litterariae im Hungaria, Pa- 


Souii e manne 1785 8 p. tog. Opus 12) Idem p. ifs. 


vi 
Bohemicis. Prandit quoque Rex, cum fratribus fuis, in 
aedibus Ol/ahi Archiepifcopi. ‘?) 


Finito Concilio Tridentino, Synodum dioecefanam Ola: — 
hus habuit, cuius acta non funt nota,"*) Tyrnauiae, anno 
1564, quo ex hac vita difceflit Ferdinandus I. Anno fequ. pu- 
blicauit Tyrnauiae Vfum Eucharittiae fub Virague Specie, ve _ 
vocant, a Pio IV. Pontifice Romano permiflum.'5) Con- 
didit quoque A. 1566. Tyrnauiae Contubernium decem iuue- 
num facris initiandorum, de cuius fatis loquitur Timon. '*) 
Supremum tandem diem obiit A. 1568. Praeful, in proue- 
hendis cum omnium difciplinarum, tum praefertin: Poéticae 
ceultoribus, valde benignus. Conditus eft 7yrnauiae ad D, 
Nicolai, vbi ftatuae fepulcro adpofitae haec in(fcripta funt ver- 
ba: , Sepultura Reuerendiffimi et Iuftrifimi in Chrifto Patris et 
Domini, Domini Nicolai Olahi, Archiepifcopi Strigonienfis, 
yocique eiusdem perpetui, et Comitatus Hontenfis Comitis, Pri- 
matis Hungariae, Legati nati, Summi et Secretarit Cancellarit, 
»Locumtenentis et Confiliarti per Hungariam, nec non Compatris 
»Diuorum Ferdinandi et Maximiliani Imperatorum et Hungariae 
»fregum.  Moritur Anno Domini M.D.LXVIII. Die AIP, 
plan. Vixit annos LXXVIL. dies quingue.“ '7) 


Praeter Attilam , cuius auctorem alii Perotium Archiepi- 
fcopum ferunt, et Hungariae defcriptjonem, aliaque iam in- 
dicata Olahi fcripta, citantur quoque a Timone eius Synopfis 
thronologica, adiecta veteri Breuiario Strigonienfi; ‘*.) Chro- 

| ; . . nicon 
13) p. 136 fequ. 16) p. 204. 


14) p- 188s 17) p. 209 fequ. 
15) pith TS) perm - - 


: VIE 


nicon paruum {uae aetatis, quod et Chronicon breue vocat ;') 
Liber Carminum,*°) et Epiftolar variae, tam poéticae, quam 
profaicae. Paullus vero Wal/aszty loquitur etiam de tractatu 
eius alchymiftico.‘) Caeterum teftis eft Petrus Nannius, apud 
Timonem, **) Mariam Reginam Hungariae Viduam nulla 
alia lingua cum O/ahe, nifi latina, loqui folitam fuiffe. 

Editores Tomi II. Opp. Erafmi nullam otant noftri 
epiftolam publicarunr, fed duas ErAsM1 ad illum datas Frib. 
Brifg. d. 7. ful. et 7, O&. A. 1530. (p. 1296. ep. 15. et pag. 
1321 “fequ. ep. 1142.) in quibus. laudauit Mariam Reginam 
ipfumque Olahum., 

Epiftolarum, quae nunc primum ex atitogr. in lucem 
prodeunt, altera fcripta eft Augu/tae Vindelicorum, inter Comi- 
tia illa notiffima, A. 1530. d. 21: Seprembris, (v. Index h.’a. 
n.19.) a Mi colao Olaho, tum temporis Cuftode Albenfi, Secre- 
tario et Confiliario Regio, Mariam Reginam comitante. Lo- 
quitur auctor de Era/mi litteris, etc. de Reginae in Eraf/mum 
animo, ftioque apud illam ftudio Erafini; de munere, per 
Quirimum perferendo. 


Salutem, Vix dici poteft preftantiffime domine doctor an 
plus longioribus tuis q (quam) his breuioribus Iris (litteris,) quas 
michi Felix reddidit fuiffem delectatus.') Nam ex eis 9,° (quogque) 
illud intellexi quod’ ex longioribus poteram cognouiffe: animum 
{cilicet &- humanitatem: tuam finglarem ( fngularem) in me futu- 
ram. - Gratifficamn igs ige (igitur) michi fuit te hac ad me vfum bre- 

uitas 
" 19) p. 120. 137. 1st. 22) Timon p. 10. 


. 20) p. 133. 189. 1) Refpondie Olabus bac epiftola ad 
21) Wallaschy Confpectus reip. lit- Erafmi litteras ad illum datas Frib. 


ter. in Hungaria p.123. 7» dul. 1530. (peiag6. ep. uty.) 


Vil 


uitate. Et excufacionem qua & tu Iris (/itteris) illis. & Felix tuo 
nomine apud me fuit vfus. arbitratus fum non fuiffe neceflariam, 
Quare mi domine dodtor. prefta qz (quae) polliceris. te me inter 
amicos precipuos habiturum, Enitar ego 4° (quogue,) vt mee 
amicicie te non peniteat, Regina‘) eft ea nunc. g” (quoque) in 
te clemencia ac pietate: qua antea propter excellentes tuas virtutes 
femper fuit, Que vt fiat cumulacior quantum in me erit curabo. di- 
ligenter, Quirinus tuus*) cum ad te reverteretur, & michi vale 
‘dixiffet. Nolui eum vacuis vt dicunt reuerti manibus: vt dum pran- 
des cenasq, mei memineris. Vale & me ama. tuum4, exiflima. Ex 
Augufla XXj Septembris. Anno Domini 1530 


~Tuue . N. Olah Cuftos 
Alben Secreti9 zcon9 


Rege 2¢ 


Excellentiffimo domino D. Erafmo Roterodamo 
Sacre Theologie dodtorj. 2¢ domino & Amico 
obfjuan™? *) = 


In epiftola altera, data Bruxellis, d. 25. Iunii A. 1534. 

(v. Index h. a. n.g.) dicit Olahus de Rege Angliae; de Moro 
et Roffenfi adhuc captis; de Era/mi valetudine; de Erafmo 
Monachos metuente, eiusque obtre&atoribus; de militibus Lu- 
theranis, plus metuendis Erafmo; de rebus priuatis fuoque 
| in 


2) Maria, Regina Hungariae ac 
Bohemiae, Vidua, quae inuifit tum 
temporis fratres, Carolum F. Inip. et 
Ferdinandum 1. Regem, Auguftae 
Vindelicorum Comitia celebrantes, 

3) Quirinus Talefius, Erafimi ama- 


nuenfis, poftea cinitaris Harlemenfis 
Penfconavius, Vid. Tom. lI. Opp. 
Erafmi. , 

4) Ad hafce Olabi litecras refpondit 
Rrafinus, Frib, 7. 08.1530. (p. 4321,fq- 
ep. 142.) 4 , 


| 1X 


in Hungariam reditu; 5 ‘de setae: a fe, ola basraeal WMariae 
Reginae et aliis. ae 


o>: P. ‘Lras ( Litteras i quas aa me vigelicss Teda CG Sucunda ) 
Aprilis dedifti,’). duodecima Maij preteriti accepi. Nuncitm hune 
nolui fine meis_ad te lris (itteris ) proficilci, . Ad Iras igr (Jitteras 
igitur) tuas breuibus accipe, Angli¢ regis*) res fcribis te ex parts 
eredere, At credes breui in omnibus. Morus *) adhuc captus elle 
dr (dicitur.) cum Rofenfi*) non fine periculo vt aiunt,’) Vals. 
tudo tua eft michi molefliflima, Cuperem vt bene valeres & redis 
res, Marchionein nichil facturum, {cribis Hillenio,- Times moua; 
chos, fi factus es tam timidus: et in eo conflans effe pergis. Noa. 
Tacile hunc tibi exhaurire poflum timorem,  Nichil tamen video 
quod fibi hic hic magnopere effet timendum, Si vereris obtretationes 
hominum nrg (noffrae) gtatis. Ab hijs nec tu nec alij dum viuunt 
liberi effe'poffunt; Hic param, ifthic vbi nunc es, *) exiftimo plu. 
rimum tibi poffe (qd (quod) abfit) imminere mali. * fi pacium 
(pracfentium) temporum condicionem confideraueris, Caue igre 
(igitur ) milites Luteranos, Quorum fortaffe rabies ad ea vfq, loca 
vbi oune agis. dij malugn hoc prohibeant. brewi penetrabunt, * Meum 
in te oiaeiens ds quo feribis. tale ef. yt nichil a te aliud exigat 


aC quam) . 
1) Periiffe are Bae Erofini ad fed et deeretum illud, quo, Pontificig 


Olabum epiffola. 
| 2) Henrici VEIT. 

3) Thomas Morus, muper Ceuccl 
Jarius Angliae. 

4) loanne Fifthero, Epifcopo Rof- 


5) Veergue a.1535, capite plexus eft, 
iuffu Heuriti VIL, ob improtatum non 
Solum Regis diuortinm cum Catharina, 


Romani abrogata andlovitase, Rex pro- 
fisebatur fe caput effe totius per An- 
gliam Ecclefise, Capriunm Roffonfem 
Poutifex creanir, Cardinalem, eaque 
res odium Regis amplius accendiffe ores 
ditur. 

6) Erat Erafius Friburgi Brisger 
sat, ; a ; 


x 
(quam ) teftimonium tui erga meamoris: vg, Olaum tuum fem. 
per ames. Reditum meum in Hungariam ’) {cribis tibi income 
mode futurum five hue redeas fiue non, Quocung me fata vocent, 
Tum quem nofti omnibus in Tocis habebis Olaum, Vtinam mi 
Erafine, Saluis rebus reuerti poflem, Nichil eo effet michi iucun- 
dius, Patria. Fratres*). Amici. & alij neceflitudine intima michi 
functi, me hortantur: vt redeam, Sed id q (quam) comode nuné 
facere poflim. rebus non modo hungaricis & publicis & meis q° 
(quoque) priuatis: fed etiam alijs regijs: non fiae magno malo tur- 
batis:” vix-flatue (fiatuere) fatis poflum, huius rej caufa. tempori 
feruiendum effe arbitror,  Apud reginam meam. Ducem Arfcotj. 
Panormitanum, fui tibi vice eple, (epiffolae,) & que voluift} eis 
retulj. Vale &me vt folesama. Bruxell¢ 25 Junij. Anno, 1.5.,3 4. 
Tuus_vt noftj . Olaus re. — ) 
Excellentg”° Viro. D. Erafmo Reterodamo Sacre Theologi¢ 
Doétori re Domino & Amico precipuo & obfjuan™ . > - 


_ .Erat apud Nicofaum Olahum Danus quidam, IACOBYS 
JASPARVS, Arhufenfis, inftituens illum litteris graecis.. Men- 
tionem eius facit Samuel Timon, in Epitome chronol. rerum 
Hungar, edit. cit. p.130. ad ann. 1536, vbi Jacobum Danum 
tefert inter illos, qui poft mortem Matthaei, fratris Nicolai 
Olah, ad fuam in hunc beneuolentiam declarandam , epita- 


Es | phia 

‘ ) De Olabi in Hungeriam redita —§) ‘De Matthaeo Olabo, | ) ; 

loguitur Sam. Timon in Epit. rerum colai noftri, Indice Regio gli 
ungar, ad a. 1539. p. 135. ° Idem vero Saxepolitana Tranfyludniae, 


7 OG : a. ISM 
p. 138. notat, reuertiffe illum a. 15g0. mortuo, vid. Timon p.t1z0, “e 
th. Brabantiam ad Mariam Reginam; 4 uP ct 


et p-igf. marrat, Olabum a.isg2, Re- 
ginam fupremo valere iuffiffe. 


Xi 


phiaet carmina compofuerint; quae tefte Timone collegie 
diuulgauitque Petrus Nannius, Ferdinando J. Regi eiusque 
forori Mariae Reginae Viduae a confiliis et fecretis. 

- * In Erafmi Opp. T. Ill. epift. 15. Parifiis 14."Dec. 1497, 
ab Erafino ad Guilielmum Goudanum data, p,15. haec le- 
guntur: ,,Jacobo conuictori tuo me quam diligentiffime com- 
»mendabis, Tuus Ja/parus me fibi habet deuindtiffimum, » 
»et pudet me hominem tam amicum tam indiligenter ample- 
»xum fuifle.* Nefcio, an de noftro Ja/paro adhuc iuuene 
loquatur Erafmus. In epiftolis autem, quas ex autogr. iam 
édimus, ipfe nonnulla de fe narrat, aliaque varia, quae me-. 
moratu non indigna yidentur. 


_ TACOBT TASPART, . 
Dani, Arhufienfis, apud Nicolaum Olahum, Epiftofae 
duae AA. 1531, et 1533. ad Erafmum datae, 
| ex Autogr, | 

In Epiftola, Bruxelfis, d.19. Nouembris_A. 1531. data, 
(v. Index h. a. n. 17.) dicit Ja/parus de fuis ad Erafmum lit- 
teris,. variisque {criptis ei miffis, at refponfione fruftra ex- 
fpectata, etc. De Nicolao Olaho, (quem Olochum vocat, } 
graecas lirteras difcente, eiusque in Era/mum animo ac de 
Era/mo fermonibus. Narrat quaedam de Chriftierno Rege; 
fingularia de fibris Erafmi, et de aulicis Campegii Cardinalis; 
de huius aula a fe relifta, etc. Singularia de Hieronymo 
Akandro, Archiepifcopo Brundufino, eiusque Secretario, et 
fais cum vtroque de EZra/mo fermonibus, addito de Afandro 
iudicio. De Joanne Campenfi, Profeflore Linguae Hebraeae. 
De prandio quodam, in quo fucrunt Cardinalis Leodienfis, 
Epifcopus Panormitanus aliique multi, et de Joannis Danti/ci, 
‘ Bo. £pi- 


XII 


Epifcopi Culménfis, cum Epifcopd Panormitano’ eontentione 
"in eodem prandio; de fuis cum Daniifco ea de re fermoni- 
bus; de Joanne Athenaeo, Monacho, Erafmi fautore; de f 
a&turo cum domino fuo Olah et cum Regina, vt Erafmus 
tandem fedem rerum fuarum collocet Bruxellis. 


-* 


S. D. Scripfi tibj fupioribg (Superioribus ) Diebus cum Cxfae 

effet Gendauj Erafme Dulciff: cupiens vehemeter afferibj me in albo 
illore, Cillorum,)-, quos Defyderig Erafmg Ro: amat. adiecj etiam 
carmen tplex (triplex,) quod de venerabilj facrameto fepfera, (/eri- 
feram,) adhec Epitaphia aliq’t, q°rug (aliquot, quorum) quedam 
Doctor Francifcg Craneueldig,') quedam. vero ipfe, gpofuera 
(compofueram) in Mortem Jacobj Ceratinj & Maruillanj, {peras te 
fuiffe virum quj non ita facile reiiceres ab amicitia tua hominem tuj 
ftudiofum, glibet ¢ quarlibet ) ) ignotum, Dedi etiam illas literas 
‘ noftro Forario (vt vocat) Ioanj Selefladienfi, quj & ipfe reuerfus 
ne mufcam qdem literarg (quidem literarum,) attulit mihi fecum, non 
potell non tradidiffe tibj, sigdem ( (fquidem )-Sttulit literas tuis Val- 
- defio,*) & Hilario tuc tpis q°ru (tune temporis, quorum) vtrig, 
dedi ipfe. »_ham Forag (Forarius) Valdefium nen nouit, legeruty, 
ambo Mj ola q fcpferas, (mihi omnia, quae feripferas,) rogo ho- 
minem qd (quid ) de meis literis actum effet, rndit (refpondit,) fe 
obtuliffe tibj refpodentj nullam neceflitudinem, neq, noticiam in. ” 
terceflifle ving, int (vnigquam inter) nos, yerum eft Erafme chariffime 

ob id fepfera (/eripferam ) tibj vt literg noftre mutuam non folum 
noticiam f; (fed) etiam amicitiam int (inter ) nos gciliaflet, (cobcie 
fiafent,) non multum me vrebat qa ( quod) non fcples, (/irip/e- 
ris,) imputauj hoc tujs negotijs plumis, &4 (plurimis , guamquam ) 
parum 

1) Vid. de boc vire Spicil YM, 2) Vid. Sci V. 


i * 


XU 


parum fuiffet duo aut t'a (iria) verba relepidie; Urefetipfiffe,) fed. 
mage (magis) me vrebat_ qd (quod) ille ineptulg in aula Cainpegias. 
na’) {pferit (/parferit) in menfis & t'uijs; (triviir,) me {cpfiffe 
Cferipfiffe) tibj, fed te nihil fecum ad me > relepfifle, (referip fiffe,) 
ah aiebat eft ille Erafng ipfe quj tatope pdicat', (tantopere prae- 
dicatur/) non dignatur refchere, (referibere,) quare qlo refcbas, 
(quacfo, referibas,) oro vel tava, (tria verba.;) fi vacat, fin ming 
ad Hila’om (Hilarium,) vel Liuinum, vt.poflem oftendere te re- 
icpfile ( referipfife) ac as ¥ (tv) xax¥gywy obturaffe. Sum iam 
Erafme oim challime (omnium charifime,) apud magifie (Magi- 
frum) Nicolaum Olochim fecreta’um (Secretarium ) reging Ma’e; 
(Mariae,). quem év roig EAquxcig 182 nodedw, de q° (quo). ad 
Liuinum {c'pfiflj, (frripfifti,) vir cadidiflimj pedtoris videt' (vide- 
tur,) non folum videt',- {5 (videtur, fed) etiam elt cdog Qirrgac- 
pos, 4 qeqd pote’r( qui, quicquid poterit) facere tua ca (cauffa,) 
faturg eft, nudinftertig int cenag (inter coenandym ) optauit te hic 
effe, aicbam emiffe te qdes magnis ‘ipelis (impenfis) iam, potuit 
divendere ingt, (inguit,) regina libent (Hbenter er) velit eum apud 
Brabratos (Brabaritos) effe. Nulla iam noua ft pterg 9 (funt, ptae- 
terquam quod) inclytillimg rex Chriftierng *) nofter poftridie Crif- 
pini abnauigauit hinc, ex Hollandia quatuordecim milibg homi- 
num an poflit recupare pat'am, inte'a (recuperare patriam, interea) 
nihil cert} habemg “qd ¢( quid ) actum fit de illo, expelat €xfar & 
oes nucia (omnes nuncia) ab illo, plegit ( praelegit ) filio illig apo- - 
pees tuaiam Cacella’ 9 rege (Cancellarius regius,) Magifter 
B 3 God. 
3) Laurenrii Campegii Cardinalis, . 4) Chriftiernus , fea Chriftianus I, 
Legati Clementis igi doa de quo antea Rex Daniae, Noruagiae r Sue- 


multa legit poffunt in Seckendorfii Hi- ciae, auno 1523. regnis {uis omuibus 
floria Lutheran, ec, priuatus. 


i 


xIV . ; 

Godfealcus, ite phibuerut ‘pdicatores (3 (item prohibuerunt praedicato- 
res) Louanij faltem in capitulo ne qs leget (quis legeret ) libros tuos, 
fb (fub) « excomunicatione, etia fi habet (etiamfi Aaberet) potefta- 
tem a potifice, fic narrabat_mihj ‘nudiufquartus Refcig & Coradg 
Goclenig, qua ppt (quapropter ) difceffit Angelo Recedius Lucitang 
tug ab illa fecta, iam cohabitat hic Bruxellis apud oratorem rege — 
(regis) Portugali¢ *) gee (quem graece) & latine inftituit. Gaue 
deo Hilarium noftrum Bertulphum redifle in gratiam cum Datifco 
geno, cohabitat ej iam. Plumj fte (Plurimi imi funt) in aula Cape. 
gij*) quj ingetem | copia ex libris tuis emerat a¢ deferrj in Italian 
curauerut, at {fp qlierut Cfemper quae fuerunt,). an nihil herefeos 
ineflet, rogo eur, q' (quod) mult} dicunt Eraf: fape aliqd (Era/- 


mum fapere aliquid) fimile, ergo multitudinj & monachis {p (/em= 
per) credendum eft? Aulam Capegij reliquj,, non placuit ire’ in 


Ttaliam, afciuit ad fe loco mej Dns ( Dominus.) meg Jacobg Cata 


aftelis, q gce (quem gracce ) inftituj , Dar Jacobum Aloftelem, q 
(qui) apud te fuit abhinc vitra anu, (annum,) mifly a Goclenio, 
q (qui) folebat Teodo’co ( Theodorico) cohabitare, is iam miflg eft 
in Italiam, vbj pet plo. ¢ praceft prelo.) pmittit (Promittit ) Das 
meg. magr Nicolag Olochg oe; opa (omnem operam,) fi poterit 

juuare Livinum fe facturum vel fi non gmedaffes (commendaffes) 


- eum. Mirat® oes Gocleni. Valdef: (Mirantur omnes, Goslenius, 


Valdefius): & Herg meg, q'd (quid) fibj velit q, fc’bis, (quod feri- 
bis,) fi veniat liter¢ tug ¢ ymedatiti¢ (commendatitiae) cum illorum 
literis, nam tu gmedas (commendas) Liuinum ipfis,  Venit huc 
sis, <8 Hiero. 


5) Apud Damianum de Goes, de 6) Vid, in. 7. 


“quo vid. Index Epiftel. ad Evafin, an- 


sogr. A. 1533, Me 5, - 


~ 


a a os 4 av 


Hieronymg Aleander 7) -Archiepifcop9 Brundufing; jieci (inieti,) 
fec} %° (quogue) tuj apud eum metione (mentionem ,) tein alig’t 
(aliquot,) loejs magnifice fenfifle de illo, nimirg (simirum) in ada. 
gio omeids Geadews, in Cice°niano (Ciceroniano) & aliis aliq°t 
(aliquot) locis; ne yeu q dem (quidem) vel male vel bu (bene) ree 
{pondit,. {5 (fed). torlit mone t v'a (fermonem et verba) Lua glio, 
{ubrifit, Secreta’9 (Secretarius) illig:Dominicy,. De Mufis, vir, gce 
(graeee) & latine eximie peritus, cg (cuius,) etiam noticiam p (per) 
me cupit Hila’9 (Hilarius) tug fibj fier), fubfequetj Die iterg.guenj 
pdictu fecreta um (iterum conueni pracdiffium Secretarium) in Aula 
Campégiana, .rogo 4° (quo) pacto inter te & Aleandrum gueniret, 
(conueniret,) {cio ing, (inguam) magnam it (inter, illos. olim fui 
‘fe neceffitudinem, imo adhuc eft ingq’t,intg (inguit, inter) ipfos, 
Reuerediflig bn (bene) de Eraf: (Erafmo) & fentit & loquit’, (/o- 
quitur) nefcio tamen an cic yagi éAdAes. Audio tamen homi- 
nem polleag, {blatus (pofleaquam /ublatus) fit ad.honorem, factum 
intest*batore, (interturbatorem,) apud Potificem & pucipes (Printic — 
pes) Chriftianos, ‘& eiufmodj re qre (quaerere) fauorem, bnficia 
((beneficia) plura, queadmo§ (quemadmodum) fecit, Pig. ipe (ip/e) 
| Alberto Carporum pngeps, (Princeps,) fi mo (modo) Pig dicat*, 
q| (dicatur, qui) tam impie & aliene a Chriftiano hoie fe bit (homi- 
we, feribit) (in Erafmum, *) miram eft g.tm tbuat® (quod tantum 
fribuatur ) ladgis ?) & afciticijs iftis fideiapud Chriftianos, Heus 
tu, vnum: eft etiam q'd (quod) te clam effe nolo, {c’pfit Joa: Cape: 
pes aacue a . fis Bes _ pfel- 
at by Dé Aleanidre,' Nancio Peutificis, Principe, vid. Spicil. VII, adnet: 4 
pauilé, poft, Cardinali Eccleflae Rema-,,ad fas, Spiegelit epiftelam. oe 
nae, mulea haber Seckendorfius. _ 9) Aleander Tudacus erat natus, 
; ‘ | eiusque baptifmus dubius e controuer- 


. §) De bot Alberso Pio, Carporum, sus, 


~ 


2.Gi.° 


S 


XVI 


pfelfor C ‘ferip ft.2 Toannes Campenfe, Proft pffor ) hebreg ‘in totum 
pfalte’um, qd oes phat, nup (Pfalterium, quod omnes probant. Nu- 
per) in q°’dam pradio (guédam' prandio) aderat Cardinalis Leod: 
(Leodien fis ) & Epifcopg Panormi: cum multis alijs, rogauit D Da- 
tifcg ipe puilegiu ‘ipmedj (ip/e pfé priuilegium imprimendi ) illas. Capefis 8 
( Campen fis ) anotationes ab ipo (ip/o) Panorm: Partormitano. ) re. 
fpodit’ q dem (qitdem) fuping Theologatter, fat gmetariorg (com- 
mentariorum ) i in pfalmos. Int'cepit hoie; (Intertepit hominem ) fae 
tim Datifeg ,° qrens (7 quaerens ) ‘ehodationes alig*t locor core, (aliquot 
locorum,). nefciuit gmetarios (commentarios df fuos, tade —— ) 
admifit Patlormk ( Pasormitanis,) vt qngeta exephia ‘ipiseret™ 
(quingenta exemplaria imprimerentur ) folum, idg, non gratis, re 
fpodit Datif: ( ‘Dantifcus, ) Culmefis epifcopg tuc, (tunt: :) elte ( oflis) ) 
bonj hoies q’ iuidetis (homines, gui inuidefis) orbj chriftiano tm 
(tantum) bonj, -fi Titelmag inq’t (Titelmanus', inquit,) aut Euftas 
chig Sicken aut alig ic idodiff: indofti fimus ) monachg fcbet (Jeribes 
ret) illud, non effet opy rogare vos vt ipmeret', qt (imprimeretury, 
quod) calamum in Erafmum_ ft ngut, (Aringunt ,) ob id non vitra’ 
rogabo, § (fed) non q ‘nigeta, (guingenta,) imo q'nq (quingue) 
milia curabo ipmj (i fenprimt i) meo folo ‘fuptu, & mittam ac dabo 
‘gratis Olbg epifco: orate’. (omnibus epiftopis , oratoribus,) vniuer- 
fi tatibg & regibg totig Chriflianitatis, curabo p (per) illo’ ipmj 
gq: (imprimi, qui) veftra puilegia (, priuilrgia) non magnifaciut, ing’t, 
a inquit, ) tacuerut & pifcibg mage (magis) aPundregos fact fle (funt}) 
pofleag, (pofleaquam) audierunt, illum velle onio (omnino) curare 
ipmj, (imprimi.) \ Hebdomada fuptor; (Cluperiori } cum: irem Lo- 
uanium, dedit mihj Datifeg Hteras '& NUINOS , ° q°s: (quos ): dare 
Refcio p q'bufda ¢ pro quibusdam) rebg q's iofit t 4; (quas impreffit. 
pro) illo, miror Dixi magnificentiam suam tam audader locutum 
Leo- 


~ XVIE 


 Leodien t Panormi: q'd iaq't.( ‘Leodien fi et-Panormifano. Quid, ine 
quit, ) mihj c™ ipis, fig (cum ipfis? Sunt) epilcopi, .& ego habeo» 
Cefarem mihj non n ming fauentem atg, illjs, habeo regem meum. 
Polonig: - Eft'q'da (quidam) religiofg in monafte'o (monafterio} 
Bethleem ap§ (apud) Louanium noie loanes Atheneg feu Romag: 
-¢ q-( Romanus, qui) te plu'™ (plurimum) amat, is libenter {c’ pliffet 
t, Cfrripfiffet tibi,) fiiam {ciuiffer, {cio, fe'phit ¢ aliqn’( ferip ft tibs 
aliquando,)..nefcit an recepis (receperis) literas, ‘idem noctno tpa 
— (nofFurno tempore) ERavider, ne ali Monachj peipent,. qadmof 
€perciperent , quemadmodum ) fecit olim Livig ( Liuinus ) tug amom9, 
fi q'd fc'pfe's.mi’ (quid fripferis mihi,) tac mretioet ( mentionem i 
ipfig in lite’s, offeda€litteris, ofiendam) ej, agam cum’ Dno (Do- 
mino) meo & regina vt poflemg te huc attrahere tade, (tandem,) — 
reuende Do™, (domum,) venj ac vale. Bruxell: 19 Die Nouemb’s 
a° 1531. Salutat te Hery meg Nicola. Olochy, q (qui) & ipe 
fe.pturg (ipfeJeripturus) eft t. (tibia 
Tuus Jacob Jafpacg Dano 
Arhufien ex toto corde 
_Ornatiffimo.Viro D, Erafmo Roteredamo amico 

m3 integerrimo a! 

( Sigitlum integrum d* 


In ere sheen, Bruxellis fcripta, ipfo die D. Tacobi 
Apoftoli, (d.'25. fulii,) A. 1533. (v. Index h.a. n.7.) loquitur 
auctor de Hrafino, fibi fubira/cente , propter litteras Aleandra 
oftenfas; Segue defendit audacter et miris'verbis ; irem de Erafe 
mi aduenm ab’ommbus exfpectato. | 

S. p. Sc'pfi nuprime ( Scripfi nuperrime) ad te ErafmeChariff. 


P (per) Livinum vtrivfy noftcum amicum, itag, non reor opg fore 
Cc Longis 


xVil 


Longis ‘ambagibg iam fécuni agere. “Ait magifler Petro Montfordt 
& moAvoagnos, te mihj fubirafcj adhuc ppter (propter ) literas Alean- 
dro oftenfas. © Attamen ante anu u (annum) iam Dns ( Dominus)’ 
meg {c'pfit (/eripft) tibj. me non. oftediffe Aleandro literas tuas. 
Sc'pfi (Seripfi)kipfequoq. Peream peflime, immo fulmine vel cro 
ce, fi Aleandro oftenderim ‘vag, (vequam) illas, aut Legendo Dew 
derim, ficutj late etg (etiam). ‘tibj {c'pfi (/cripfi) olim, . q’cuy ent 
(quicunque enim) tibi hoc dixit aut fc’pfit metit (/crip/it, mentitur) 
peflime, mj Erafme optime. Ceterum oes (omnes) -hic boni vir} 
& amicj tuj folicite té ac tuum aduetu (aduentum ) ad has ptes-( par: 
tes) expectant. Fac ergo ne fruftra; exp*tatione ( expeffationem) 
tuj pftolent’ (praeflolentur) vitra ac Vale. Bruxellis ipfo Die ates . 
Jacobj apoftolj ano 1.5.33 
. Tuus Iacobg Iafparus Danus 
1’. , > Arhufien ap§ Nicolaum Olaum: | 
Ornatiffine viro D. Erafmo Roterodamo Amico Longs 
| - -Chariff, Feiburgj. 


| 1OANNIS HENCKELTI, 
Mariae, Reginae Hungariae ac Bohemiae Viduae, Caroli V. 
:Ferdinandj I. Sorori, a Concionibus et Confeffionibus 
factis, Epiftolae duae, A. 1530. ad Erafmum 
'  datae, ex Autogr. 

Mania, filia Philippi Auftriaci, Regis Caftiliae, foror 
Caroli V. et Ferdinandi I, neptis Maximiliani J, Imp. et Fer- 
dinandi Catholict Hifpaniae Regis, nata erat anno 1505, pa- 
tre orbata a. 1506,° defponfa Viennae a. 1515. a Maximilia- 
no I, auo paterno, Ludouico i, fiio Viadislai IT. Regis Hun- 
gariae ac Bohemiae, upta a 1521. cum codem Ludouico, 

patris 


XIX 


patris in-Vtroque regno fucceffore, Budam menf Tunio de- 
ducta, corona Bohemica' a. 1522. ornata. Tempore cladis 
‘Mohaczianae et miferae mortis mariti d. 29. Aug. a. 1526. 
eadem Vidua Bada Pofonium confugerat. Bello Hungarico 
 ingrauefcente, in Auftriam tandem venir, inter Comitia Au- 
guftana a. 1530. fratres inuifir, et volente Carofo Y Imp. 
gubernationem Be/gii fufcepit, fiuccedens amitae fuae, Mar- 
‘garethae Auftriacae, Maximiliani |. filiae, Sabaudiae Ducis 
viduae, tum temporis mortuae, quare menfe Martio a. 1531. 
Lincio in Belgium yprofe&a eft. Belgis fumma prudentia 
-et laude praefuit vfque ad annum 1556, quo tempore Caro- 
‘fus V. Imp. cum fororibus, Eveonora et Maria Reginis, Bru- 
‘xellis in Hifpaniam nauigauit. Fratrem, a. 1558- XI. Cal. 
O&tobr. in coenobio S.lufti mortuum, {ecuta eft poft vnam 
hebdomadem Maria. Vid. Samuel Timon in Epit. chronol. 
rerum Hungar. p. 100. 103. 105 {1 109 {1 120. 173. 175. -€x 

Nicolao Olaho aliisque rerum Hungar. (criptoribus. 
Memoria huius Reginae in ecclefiis noftris conferuatur 
cantione germanica, eius gratia a Luthero, yt putatur, com- 
pofita, illique chara: Mag ich Unghick nicht widerflahn, ete. 
Narrat Seckendorfius ex Spa/atiné relatione de Comitiis Augu- 
ftanis anni 1530. et Tomo V. Altenburg. Opp. Lutheri, 
Mariam Reginam prohiberi tunc non potuiffe, quo minus 
conciones apud eam haberentur, et Carolum V. fratrem mo- 
nitum ab illa effe, ne fe a facerdotibus decipi fineret, ficut 
deceptus fuiffet maritus faus Ludouicus et frater Ferdinandus. 
Edmdem,. tefte Henckelio, Concionatore eius, Latine do- 
-€am, et Diblia latina fecum ferre, etiam in venatione, foli- 
tam fuiffe, ita, vt dicta pro. concione allegata euolueret et 
¢xaminaret; {prewifle etiam Medardum Francifcanum, Fer- 
C2 dinate 


XX 


dinandi I. Concionatorem, de quo vid. Spicil. VHT... At-an- 
no fequenti Belgio gubernando. ab Imperatore _praepofita, 

Lutheranifini fpeciem et fafpicionem vrcunque vitauit, Mifit 
poftea e Belgio anno 4535. ad Electorem Saxoniae Joanne — 
Fridericum litteras, d. 28. lan. humaniffume {criptas,.,et Le- 
gatos, Guilielmum Naffouium et Guilielmum Nuenarium, Co- 
mites, Confiliarios Caefaris Burgundicos, qui teftati fant, 
Carolum V. minime in eo, effe, vr Euangelicis arma inferret, 
offerentes fimul Caefaris et Reginae nomine foedus cum Ele- 
étore fpeciale. Vid. ea de re Seckendorfii Hift. Lutheran. 
Eamdem Aleander, iam Cardinalis et tertia vice Pontificis 
Romani in Germaniam Legatus, notante Seckendorfio ad ann. 
1539, infimulauit, quod Lutheranifmo fauerer, et Ele¢to- 
rem ‘Treuirenfern a.foedere Norimbergico dehortata effet, | 
Gallicam etiam legationem retardaffer,, cum qua de viribus 

cum Caefare aduerfis Proteftantes iungendis agi debuiffer. 
Haec de maria Regina, cui a concionibus et confef- 
fionibus facris erat 1OANNES HENCKELIVS, quem, tefte 
Spalatino, ‘Theologi Proteftantes in Comitiis Auguftanis 
a. 1530. laudarunt ve virum honeftiffimum et humaniffimum. 
‘Nullae eius ad Zra/mum leguntur litterae in huius Opp. T. HI. 
fed tres ERASM1 ad Henckeliym, feu Henckellum,: edicae’ firnt 
epiftolae; quarum prima, viuo adhuc Ludouico IZ, Rege 
Hungariae ac Bohemiae, {cripta eft Bafil. 7. Mart. 1526. (p. 
913 feqq. ep. 796.) altera Bafil. 26, Febr. 1529. (p. sg f 
ep. 101g.) tertia Frib, Brifg. 2 Nou. 1529. (p. 1743. App. ep. 
351.) .Mentionem huius viri Erafmus facit etiam in epiftelis 
ad alios: ad Antoninum Medicum, Bafil. 9. Dec. 1527. (p. 
~ 1046. ep. gi2.) ad eumdem, Frib. Brifg. 9. lun 1529. (p. 
1204. ep. 1057.) in primis vero ad Nicolaum Olahum, Frib. 
: ; 7.lul, ~ 


KA 


rp ul. 1530- Cp 1296,,: ep. ms.) ‘ybi, auctoritatem Hencheli 
apud fe plurimum habere ponderis, feribit,, , Pragterea Gaj- 
par Vefinus Velius \audat noftrum ,. in epittola | ad Frafmum 
data ex Lintio Auttrigae fuperioris, 20. April. 1530. (Pp: 1290. 
ep. og.) his verbis: ,,Henckefii cum morym optimorum 
s{liauitate ac confuetudine iucunda maiorem in modum dele- 
»tor, tum eius concionibus mirabiliter animus meus accen- 
yi folet ac recreari; -vtitur non illo. {piritu, que Plerique 
,Germani in concionibis vtuntur, accufatorio, et Ailiofo, 
»verum docet reéte, monet breuiter, reprehendit modefte 
»aC rarQ; et Cum Vitia ‘praeterita corrigi nequeant, praefen- 
ytia emendare, ac futura ab hominum mentibus auertere, 
accurate fudet.* 

-- Epiftolarum 10Annis HENCKELII, quae nunc primuti 
ex autogr. eduntur, prior data eft ex Lin, in Adftria fu- 
periori, Idibus Aprilis A.1530. Cv. shi h. a. n. 8.) Dicit 
vero auctor de Reginae fuoque exfilios de Caefare in Germas 
niam veniente; de Erafini-litterig ex manibus Reginae’ acce- 
ptis; de Reginae ad Era/mum litteris, /ua manu -{criptis, pra: 
ter confuetudinem; de fpe Reginae ulloquendi Erafmum in 
Comitiis Auguftanis; dedibello Evafmi, Reginae donato et con 
fecrato; de virginibus aulicis, Reginae aemulis; de /criptis 
Erafmi gorumque genio; de poculo, quod Erafino mittatur ; 
dé Antonino quodam, a mania liberato ; ; de Era/ino caleulo fay 
et fe iplo podagrico. = 


Toto fere hoc anno, non licuit quidquam ad ‘te fcribere, 
Erafme modis‘ omnibus. optime, eo qd’.(giod). pulfi patria; nullo 
certo loco fubfidere licuerit, vagati funns incertis fedibus, & in 


-alieno folo tandem confedimus, ”paucis etiam diebus huc; uo 
C 3 | locum 


XXII 


locum mutaturi, Nam Carolum') in germaniam venientem falu- 
tatum proficifcimur, Litere tue Lincij nos “offenderunt, ‘quas’ ex 
manibus Here meg *) aceep?; Nam per poflami (vt‘aiut) viacln 
alijs ad eandem peruerierant, quas cum intéllexiffet a'te miffas,’ ‘pee. 
-cijt ame vt legeret, gratum fuit qd’ (quod) fui 9,° (quoque) in eis 
memineris, QI (Quod) autem huius optime principis finguldre 
erga te ftudium ¢eftius intelligere poflis, en tibi' ab illa literas, qua’ 
fua manu feripfit, qd’{(quod) non nifi fumis’ priricipibus, & fibi 
dilectiffimis facere confueuit,’) Que cum a tali manu & tam tui 
ftudiofa anima profecte fint, non dubito, quin charas fis habiturus, 
mittet vt {pero ppe diem (propediem) & alias, vel qd’ (quod) ma- 
gis optamus in hijs (Ais) comicijs *). coram te alloquetur, & ant- 
mi gratitudinem in te teflabitur, Si quis em (enim) tuorum libels 
lorum, & grate acceptus & in honore habitus eft, Is eft profecto, 
quem huic Vidue donafli & confecrafti,4) Sic em (enim) & amas 
tur & tractatur, vt pleriq, mirentur, nullum ex eius tam crebro 
repetita Lectione tedium oboriri, Quin etiam virgines forma, opir 
bus, genere, pudicitia, confpicue, que in Regi¢ (Reginae) offi- 
cijs funt, hocexemplo comote, & fi latine nefciant, tamen libel- 
lum habere, & manibus tractare gaudent, Denique a me ferio con- 
: tendunt 


1) Carolum V. Imp., Mariae Re- 4) In Comitiis, Auguftae Vindeh 
ginae Hungariae ac Bobemiae, Viduae, habiris, a die 20. menfis lunii A. 1sjo. 
fratrem, quem paullo poft ex Italia vfque ad 19. Nouembris, quo die publix 
in Germaniam venicnrem falurarum catus eft Receffus imperii a Proteftane 
rs eft Maria Auguftam Vinde- tibus reprobatus, | 
icorum. 

2) Mariae Reginae, Viduae. © » §)- Dedicauerar Erafmus Reginae 

3) Refpondit Erafimus Reginae dg. Viduam fuam Chriftianam, 

Tul, 1330. Vid. T. IE, Opp, p. 1298. pecs 
ep. 1123. ' 


* 


) XXIIL 


tendunt vt’ acai verténduny cuterh, . Ql'eq'S (quod equidem ) 
me fadturum recepi, Hic eft profecto athabilistuairain lugubracom 
(lucubrationum) genius, vt queadmo§ 4 quemadmodum ). de Hometa 
feribit Plutarchus, nulla vig’m (vngqiam ) legenti tua fcripta capiet 
facietas, Mitto tibi poculum quoddain, exile quidem illud, fed 
quod famo quondam : principi , horum: videlicet- hiecisoacena’ a 
Brandenburg, parent, in delicijs fuit, Id oro vt placere tibi finas, 
Antoninus nofter, *) vt ex literis eius accipio, a mania, qua gra 
fiflime ldboranit; prorfus eft.liberatus, » Itaq,‘valet ve cum rectifli. 
me, qd gaudebis fat {cio’ non mediocriter,- Faciat Deus‘ optimus, 
+t tu'g,? (quoque )'a calculo liberatus ,' incolumis diu, ftudijs t -onibg : 
(et omnibur) bonis feliciter valeas, Podagra: mea ge anno tribus 
aut quatuor diebus tm (tantum) me deietit, virum egi, a tergo - 
tamert fequitur monetg, me fidei, quam dato libello repudij velim 
viokitam fére, Vale vt opto, & wells quain oo Exiioe 
Idibus ‘Apritis: Anno. Cheift 15 30° ; 
ino. Bes aes Bo Joannes Henckel 
- Dodtiffimo & modis omnibus optimo vito D Erafino Rotero. 
dao baie: fyncerioris principi ac afertori maiori 
. tuo obferuandyy ,: i ieee : | 
Epiftola saiharioe fcripta Augaflae Vindelicorum, inter 
Comitia illa notiffima, d. 1. Odtobris A. 1530. (v. Index 
h. a. n. 20.) continet varia de Henrico Eppendorfio, Erafmi 
aduerfario, ad Henkelium Auguftae degentem (cum Maria 
Regina) perducto a Gafpare Vrfino Velto, cum excufatione 
haius rel de Eppendorf moribus, et de fermonibus cum 
€o 


" 6) Videtur ie deloanne Antonino, Medico, de guo vid, Index Aj1siy, 0-7- 


XXIV. 


eo collatis, einsdemque cum: /Brafinor controuerfie.: ‘De 
Eccio, narrationem et: judicium hdesrimum); | Ecctt de Philip- 
po Melanchthone fententiam, et de vtroque ipfius Henkelii 
fententiam, Singularia de Excio, de Argentinenfibus, Capitone 
ac Bucero. Confilium de Zra/mi controuerfis et libris-ab eo 
edendis. De Era/mi ad Corctinaiems Compazinns: lixeris » & 
de Regina. ee? F Se deaitie & 
Wid | "a3 ot is . aks A 
_ Henrici Eppendorfij") nomen, quay, (quamquam) ‘aput'me 
ebfcarum, .nor aliunde tamen quam ex tais Libris, Erafme erudi, 
tiffime, agnoui, Hanc Gafpar Vefinus Velius,*)! cuiciam ‘duduap 
cognitus erat, huc.ad hofpicium meum, .¢o quod. domus diverfori 
fui, cotigua fuerat meo tugariolo, perduxit, Multi folent' me do- 
mi delitefcentem inuilere, alijs oblector, alios. pacienter feroy, {ta 
fit vt quandog, deuoraye cogor infipidum comereidm ,~-Mokes iftias 
hominis, magis ex gloriofis verbis- ‘ipfus, .quam aliunds, 4 ‘AgNO, 
Moui frequenter illi tomaghum, cum Judicium & endian (ere 
ditionem) tuas, om (omnium ) : aliorun ftudijs, anteponerem ; Scio 
em (enim) vti magisg, abufi_huiufmodi hominum confuetudine, 
hoc tibi tamen pluadeas, (perfuadeas , ) nullum vug'm (vnquam ) 
tante apud me fore fidei, qui Erafmi nomen, conceptamg, de ipfo 
fenteciam poflet inmutare, Totam shanc. quam feribis’ de‘eo con- 
trouerfiam, ab ipfo agnoui, paucis (quod fieri folet apudjeos, qui 
caufam fuam iniuflam, coram pretore tuentur) inmutatis , vt facile 


rout GME i eT eae, ok fi So 
“*D) -Henvreus Bipendorfui, : few'Ep> piblicus,° Vid. Chriftoph.. ‘Sasa ‘de 
endorpins, Philolegus Mifnicus, olim. Henrico. Eppenderpio commentarius, 
jul Georgit Barbati, Ducis Saxo- Lipfi Ae 1745. go cditus. Conf. Eraf-: 
niae, fiudiorum cauffa apud Erafmum mi Opera. 
Rompmorasus poftea eins § aduerfarine 2) Vid. Spicih, X...-- 


. XXV 
{i ludex cauf¢ effe voluiffem, -apud me conceptam fentenciam pre. 
fupcionibus (praefumtionibus) quibufdam permotus, ferre potuif. 

‘fem, Epiftolam quam de Poliphemo ad me’ {eripfifti non vidit, 
Sed puto eum me hec @fiillo referentem audiuiffe, non em (enim) 
in mitis (multis) eft-ciclops ille Trofoni (Thrafoni) difimilis: 
Quidquid fir, nuyllus vng, (vmquam) poterit mendacijs fuis tuum 
nomen apud me obfufcare, Sed de hoc fatis, Cum Eccio non nifi 
femel locutus fum, & hoe vnico colloquio, in prefencia Fabri, *) 
fic me tractauit vt amplius fecum loqui, non facile tentem, Mouit 
mihi,tuc (tune) furiofo fuo clamore, & iniurijs ye'bis (verbis) flo 
machum, qd’ (quod) nifi eum temulentum fuifle crederem, pre- 
ter confugtudinem meam illi refpodiffem, Refpondi ta (tamen) 
ili vnico verbo, & quidem clemenciori quam Faber expectaffet, 
Ita dinici homis (hominis) truculenciam, Nihil erat quod mihi tan. 
dem poterat obicere, (obiicere,) nifi qd’ (quod) cum, herefiarcha 
illo Phi; Melan; (Philippo Melanchthone *) comercia habuiflem plu- — 
rima, In nullam factionem me vnq'm fublcripfi, neg {bicriba (/ub- 
feribam,) Sitamen fub{cribendum foret, mallem me Philip; (PAifippo,) 
quam Ecciane inperterrite truculencie fub{cribere, Audiui ab homing” 
& quidem probatiffime fidei, illum aliquot centum herefes tuas colle. 
gifle, quarum maximam partem ex colloquijs annotanit, quas tam 
diu premeret, quoufy, poflet habere aliquem, qui fibi errores eciam 
ate grece {criptos, interptare’, (interpretaretur ,) ait em ppterea 

e, (enim, 

a Gets tptedind oD tad fe pele ae. 
Joannes Faber, de quo vid. Spicil. VI, 4) Philippus Melanchsbon, iuff 
Susererant boc tempore in Comitiis Au- Ioannis Conftantis, Eledtoris Saxo- 
guftanis, et cum aliis Theologis Pousi- niae, pragfens in iisdem Comitiis {cri- 


fisiis foripferant Confutationem Augu- pfcrat Confeffionem Auguftanam , d.2f> 
ge Gane Juni pracleclam os sxbibisam 


XXVI 
(enim, propterea) te greca anuotafle, vt dodtiores & fubtiliores. 
ariflotelici Theologi, non poffent in ea lingua que ad profeflionem 
illorum non ptineat, (pertineat ,) facile illos comprehendere, Pu- 
tat forfitan eos erro’es (errores) in colloquio Ectionis delitefce’, 
(deliteftere.) Audio & alia quedam de te dixiffe, que magis fanis 
rifum moue’ (mouere) poffent, quam ‘digna foreut, que infano obi- 
‘ciant’, (obiiciantur.) © Legi libellum, fiue vt illi malut Epiftolam 
apologeticam argen: ( Argentinenfium,) que primum cum hue ap- 
puliffem, vnacum tua Epiftold aduerfus quofdam rel mihi dohata 
erat, Non agnoui illam a Bucero fuifle editam, Cum vtrany dos 
mi diligenter perlegerem, perduxit quidam ad me Capitonem & 
Bucerum *) quos menciebatur ciues fore Nurenbergenfes , & velfé 
in quibufdain rebus fuis neo vti confilio & opera, pmo (primo) 
colloquio pfenfi (perfenf) dolum, non tamen fe prodidere, Cum 
videret in menfa coram me vtramg, epiftolam, querut (quaerurt,) 
quid de illis fentirem, Refpondi in apologia mellirum quoddam 
effe venenum, meg, dolere huig' (huiusmodi) mendacijs & lufibg, - 
Erafmum retrahi a comodioribus que ab illo expectaremg, fubrifit 
vterg,, poft fucatum quoddam negocium enumeratum, abeut,. Al 
tera die Audio ab eo qui illos ad me perduxerat ipfos fuiffe Ca Atos 
nem & Bucerum, Capito poftridie redijt argentoratum, Bucerus 
tandem ad ine veniens, miultis verbis fe excufans, cur fe primom 
mihi non pdidiffet (prodidiffet.)  Cepit tandem mlta (multa) dé 
opinione fua fancte euchariftig tradtare, Volens fentecia g,° (fen-- 
gentiam quogue) mean in hac re agnofce’, (agno/iere ,) quibsl 
{cripturis manducacom (manducationem) corporalem fulcirem, in- 
. ‘telli- 
. 4) Vuolfgangum Fabritium Copitonem et Martintim Bucerum, Theologos 
euangelicoe. =... — te ae ee 
Gb 


{ 

~ XXVEL 

tellige’ (intelligere.) Refpond illi breuius quam ssphtuber Tandem 
abiens & fipollicebat* (pollicebatur ) fe altera die ‘rediturum (Nam 
‘ tuc in aulam mihi erat eundum) tamen _ amplias non coparuit, Re. 
rum geflarum veritatem de quibg epif: narat (epifcopus narrauerat,,) 
non agdoui, qui in hac terra pus (praefens) non fuerim, vident 
(videotur) tamen ea que narrantur a. tutuultibus & fediconibus (/e- 
ditionibus) non valde aliena, reg Tui igitur erit illorum fumos 
_ eontepnere, per quos fe manifeflant mundo, & vtilioribus ftudijs 
4nmortale'tuda-nomen pofleritati fincerioribus fcriptis comiendare, 
fitleing, Pmiffam (promiffam) inplere, In quibus dices: Expecta- 
mmus'in Epiftolam ad Ro: (Romanos) diu concupita cometaria, Mo. * 
dum item concionandi, ps (p/ahnos ) aliquot’concionales ps 85.100 
difilmiles, fcio quid commodi habeant & ferant, hijs (Ait) tqui po: 
pulum docefe pie voluerint,: libellos 4° (quogue} tuos minores. in 
Tomos redactos , maiores fuum ordinem & autoritatem foli tuens 
tur; Nifidut (autem) ti femel in ordinein redigeris minimds, quis 
erittem felix, qui id comode'pftare (pracflare) potuerit, Habeat 
mus vnicuin exemplar, quo pofteri 4° (quoque) vti' poffent; -Et fi 
hf (haec) in oibg) pilare (omnibus praeftare )' noluetis, : fac tantum 
in-hijs (his) que magis pia'tibi videbut', ( videbuntur ,) Dodto fatis, 
Petvenit ad me eemplarEpiftole tee Ad Laurencium Campeium 
rg die-Augufli feripte, *) hoc exhibui reging, ’)---Non difplicuit 
diuinacio, maxime vero placuit: confilium, Id qd’ (quod) ia Iris 
(litteris ) ad mie miffis illi comififti, facietiperlibenter ,:Rumor eft . 
nos in babrancia a( Brabantiam ) tranfferre domicilium,*) fi id cer- 
Story gs ene 

6) Epiftola baec, data Frib, d.18. 7) Mariae Reginae, Viduae. 


Aug. 1530. ad Laurenrium Campegium, 4 Conf. ea, quae Supra de Maria 
Cardinalem, exftas T. 11. Operum Regina diximus, 


Erafini, po 1303. ep, 12g, 


XXVUI 


cius agnouero tibi fignificabo , ~Doniinus® te feruet incolumem ia 
eonfolacionem multorum bonorum, domine & amice in Chrifto 
chariflime, Augufte vindelicorum 1 Die Odtobris Anno domini 
1530 | : = 
Lras (Litteras) hafce poft earum Ioannes Henckellus 


Leccom (/eftionem) voleano tuus ex ailimo, 
a comitte 


Quod fupereft, indicimus Vobis, Cimes Oprimi, Sa- 
erorum Pentecoftalium Sollemnia, proximo die XI, Menfis 
Maii in Aede Academica pie ac religiofe celebranda. Ora 
tionem anniuerfariam hora XII. inter Sacra euchariftica ,ha- 
bebit Vir Praenobiliflimus; 10ANNES GEORGIYS SCHEIBE, © 
Rothenburgenfis Lufatus, Artium et Philofophiae Magifter, 
dicurus de fummo Dei beneficio in tribuenda generi humano reli- 
gione populari, Ad. quam Orationem- audiendam yr con, 
fluatis frequentes, COMITES ILLVSTRISSIMI, VTRIVSQVE 
REIPYBLICAE PATRES @C PROCERES GRAVISSIMI, COM, 
MILITONES GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI €t CARISSIe 
MI, Omni, qua decet, obferuantia et humanitate rogamus. | 

P,P. Lipfiae, Domin. Exaudi, A-R.S. clalocerxxx vith 





-LIPSIAE, | 
EX OFFICINA KLAVBARTRIA. \ 


4 


AD 


MEMORIAM 


BESTVCHEFIANAM 


ORATIONE SOLLEMNI 
DIE XXX. MENSIS IVNII a rk. s. cloloccerxxxvit 
HORA IX 
IN AVDITORIO THEOLOGORVM 


CELEBRANDAM 


INVITANT 


DECANI SENIORES ET RELIQVI ASSESSORES 
QVATVOR FACVLTATVM ACADEMIAE LIPSIENSIS. 





SPICILEGIVM XII. 
Autograpborum , illuftrantium rationem, quae interceffit 
_ Erajmo Roterodamo cum aulis et hominibus acui fui praccipnis 
omnique republica. 


7 . “~ r ’ qT om . * : — “s - 
~ - f - i . ‘= “ wa * . 


7 - - «4 _- 1 * + +f . > mF - qd ¢* 
- ; . . +. 
2 - a * 2 . we = a“ é . *.% x7 
+ - 
Sam -* % om one =~ > «= a 4s - poe 
tiny St {,4 1 “ ; ‘ oa eS en Ses o f= oe ae es ~ 
. 
* 
~ e ay 4 aa, * . - } 
' 
ws as + Py wit . +4 i . 4. s+ 
. * * ' 78 8 #@ a FT bl 
bie, he AL -% ‘ & Pn) a8 a 
’ 
. - * : 
es . 


eee oN eo Se et ny Ne “epee my re a) ae 
- pen . . £ * 


oa © ¢ ‘ey 8 1 etlite 


= “ - . - 
. a 
aks . , a i 1. * 7 
af. + = ae . ‘ “ ’ * 
- 
- 
~ 
=* oe - “se -=s wom s 54 ves & ae 
’ . . -, vr . 
af ‘ ao ue pa | 
. ee . * , . * J] 
. . e- ‘ ‘ th" ’ 74 - 43 
‘ . 
1 mS 2 Fs -* At it see ‘ 4 
' 
* ‘ 
. J bs ‘ st ‘ . * 
. 
* 
* . 2 
° - 


Digitized by Google | 


~IACOBI — PISONITS, ‘ 

Ludouici II. Regis Hungariae ac Bohemiae Praeceptoris, ete. 
os A. 1526. ad Erafmum foal) 

| ex Autogr. 

A evens epiftolae fuit gente Tranfyluanus, honefto 
loco natus, in Italia difciplina doctrinaque ita excul- 
tus, wt Viadislaus IT, Hungariae Bohemiaeque Rex, ( Vla- 
dislaus IV. Bohemis didus, i illum iwdicaret dignum, quem 
Oratorem mitteret ad Ju/ium IT. Papam. Quare in epiftola 
ad Beatum Rhenanum, Louan. d. 27. Maii 1520. data, f{eri- 
pfic Erafmus: (T.. HI. Opp. ep. 507. p. 553.)  ,,Senae 
,cum effem, humaniffimus ille Pifo, gui tum Regis fui nomine 
»Oratorem agebat apud Iulium Pontificem, reperit apud biblio- 
ppolam quendam etc.“ . Romae cum illo confuetudinem 
fuifle Erafmo, docet huius epiftola 4o7. verbis mox citan- 
dis. Opera cius deinde vii funt Juéius II. et Leo X, Ponti- 
fices Romani in: legationibus nonnullis. - In primis Juéius IZ. 
anno 1510. miffo Pifone: in Poloniam Sigismundum Regem 
hortatus eft,. ve domi rebus pacatis, copias Vladislao, Regi 
‘Hungariae et Bohemiae, iungeret atque vna cum illo in 
Thraciam bellum ‘moueret. At refponderunt Poloni, con- 
tra ius gentium fore, fi Turcis fidem frangerent. Vid. ex 
lodoci Decii Commentario de Sigismundi temporibus, Sa- 
muel 7imon in Epicome chronol. ver. Hungar. Caflouiae 1736. 
fol; edita, p.1orfequ. Invpatridm reuerfus, Pracceptor da- 
tus eft Viadis/ai fT. filio et in vtroque regno fucceflori Ludo~ 
' Ag uico 


IV 


uico IT, caius etiam Legatus fuit ad varios Principes, vt epi- 
ftola nunc edenda docebir. Praeterea, Erafmo tefte, fuit 
Praepofitus, nefcio cuius ecclefiae, haud dubie vero Po/o- 
nienfis. Confufis poft cladem Mohaczianam rebus, perdidit 
Pifo quae habuit omnia, diemque obiit Pofonii, menfe Mar- 
tio A.1527. Scripfit enim Vrfinus Veiius in epiftola, Strigon. 
in Pannoniis d. 10. Dec. a. 1527, ad Erafmum data: (App. 
Pp. 1724. ep. 344.)  ,,Pi/o menfe Martio {poliatus bonis 
,omnibus, credo, animi dolore, Po/onit diem fuum obiit.“ 
Epitaphium ipfe hoc fibi fecit: , 


Chrifte, tuas cecini viuo qui pectore laudes, . 
Mortuus hic Pifo nunc iaceo et taceo. 


Carmina eius nonnulla Viennae Auftriae a, 1554. 4. edidit 
Georgius Vernher, ita infcripta: Iacobi PifOnis, Tranfyluani, 
Oratoris et Pottae excellentis, Schedia, Inedita Pifonis, quem 
et Maximilianus I. imp. 1pfe laurea ornauerat, carmina pro- 
ftant nunc in Bibliotheca Budenfi. Praecipui, ad quos Pifo 
“feripfic, funt: Pierius Gracchus, Ladislaus Za/kény, Philip- 
pus More Epifcopus Quinqueecclefienfis, Vrfinus VeAus, et 
proprius eius frater, qui Romae vna cum eo didicit, fed pe- 
cuniam inaniter profudit. Vid. Georg. Vernher in Pifonis 
Schediis, et Paullus Wa//aszty in Confpettu reipublicae lit- 
terarlae in Hungaria, ab initiis regni ad noftra vfque tem- 
pora delineato, .Pofonii et Lipfiae 1785. §. edito. 
In Erafmi Operibus T. If. legitur vna Jacobi pisonts 
ad Erafinum epiftola, f{cripta Romae d. 30. Iunii a. 1509. 
(p. 101 fq. ep. 108.) Trem vna erasmt ad Jacobum Pifonem, 
Praepoftum, Hungarum, dataBafil. 9.Sept. 1526. (p. 954 fq. 
ep. 83s») Mentionem quogue eius fecit Vir fummus in cpie - 
{tola 


a 


ftola 407. Louan. 20. April. 1519. data ad Ioahnem Thurzo- 
nem, Epifcopum Vratislauienfem, p. 430. his verbis: ,Jacobé 
»Pifonis, cuius memoriam mihi refficas, tam iucunda eft 
yrecordatio, quam olim Romae iucunda fait confuetudo. 
»Quid enim illo dottius, aut quid feftiuius ? Ego hune 
»pracceptorem magis gratulor fereniffime ae veftro, quam 
»regnum ipfum.“ 

Regem hunc, nimirum Ludouicum IT, Calendis Tuli 

A. 1506. natum, Viadislai IT. filium et A: 1516. in regnis 
Hungariae Bohemiaeque fuccefforem, Mariae Auttriacae foe 
roris Caroli V! ét Ferdinandi I. ab A. 1515.  Sponfim, et 
ab A. 1521. Maritum, notiffimum fecit Clades Mohacziana at 
mifera mors. Vid. in primis Stephani Broderici, eiusdem 
Regis Cancellarii, narratiO.de clade ac proelio, quo‘ad Mo- 
haczium a.1526. Rex Vngariae Ludouicus periit, apud Schar- 
dium T. ll. Scriptor. rerum german., et cum lo. Cafp. Kueh- 
nii commentario Argentorati 1688. 8. edita.. Legi quoque. 
ea dere.poffunt: To. Dubrautus in Hift.Bohem., Nicol. /fudn- 
jius de rebus Hungar., Sam. Timon in Epit. chronol. reriim 
Hungar. etc, Nimirym in bello cum So/ymano, Turcarum 
Imperatore, d. 29. Aug. A. 1526. Chriftiani magna caede 
proftrati funt apud Mohacium, (Mohacz,) Hungariae. in- 
ferioris vicum, ad Danubium. Rex Ludoufcus JT, ,,perditis 
yac profligatis rebus, fuga fibi confuleurus, in’ vicina palude, 
»quae 7]chefia appellatur, cum in ripam paulo altiorem eua 
»dere conaretur, eguo cum eo fupino lapfu ruente, ita vt 
»erat totus etiam caput armatus, in aquae lutulento gurgite 
depreffus, et anno aetatis vicefimo, menfe fecundo, fuffo- 
pcatus eft. Haec fant verba Timonis p.10g. Corpus re 
gium, in paludibus: poft | duos menfes repertunt, Maria Re 


A 3 gina 


Vi 


-gina Vidua Alban Regalem deduci et ibidem mehfe Noueni- 
‘bri fepeliri iuffit. | Vid. .Zimon'p. 10. et ex ‘Nicolai Olahi Syn- 
‘opfi chronologica on 


Luthero et dogtrinae sanetigs addicts in Hongaria 
Bohemiaque valde aduerfatus eft Zudouicus JZ. Scripfit etiam 
anno 1523.  Friderico Sapienti, Electori Saxoniae, queftus, 
guod is patrocinaretur. Luthero, qui fidem Chrifti et Ecclefiae 
auctoritatem oppugnaret, Principes chriftianos | proterue tra- 
duceret, et .Ttircos. extolleret ; puniri itaqué Monachum 
hunc monuit, nec diutius ei indulgeri. Refpondit Ele@or, 
fe, ytChriftianum decear, obedire Ecclefiae chriftianae, hp- 
orem ue. Dei et verbi eius et charitatem proximi pro {copo 
habere, neque quicquam eorum,~ quae maleuolorum calu- 
mnia ad Regem delata fuerint, fio patrocinio fouere. Vid. 
Seckendorf, Hitt. Luther. et Lutheri Opera T. IL. Altenb. etc. 
Anno 1524. idem Rex litteras ad Georgium Barbatum, Ducem 
Saxoniac, dedit, Budae d. 19. Sept. feriptas, vt Nicolaum, 
Georgium et Toiniieig Minkwitz , Sonnewaldae dominos, 
(quae dynattia feudi iure Duci erat obftrifta, fed Lufatiae, 
Bohemiae prouinciae, accenfebatur,) ad exftirpandam in 
ditione illa Setam, quam vocabat, oer adigeret, 
Vid. quae Seckendor ius ea de re narrauit., 


» Tacobi prisonts epiftola ad isha quae nunc pri- 
gum ex autogt. in lucem prodit, data eft Budae, quam nos 
Ofen vocamus, d.1. Febr. 1526. (v. Index.h.a. n.1.) pau- 
cis menfibus'ante Cladem Mohaczianam et Regis Ludouicé JT. 
occafiim. . Scribit auctor de rebus priuatic; de Stanislao Ture 
fone, feu Thurzene, Epifcopo Olomucenfi, ‘eiusque fratre, 
nee Vratislauienfi, ae fautoribus; “de patre corums 

de 


VII 


dealiis rebus ad Eraf/mum gelad acl Donat denique 
Erafmo mummos antiquos, ' eg 


= 


S. Ecce iterum Vrfing ') adeft Non mig (minus) feugrus % 
(quam) Luftus cell. . .. (ceffationis,) mee expoftulator. Is n. (enim) 
nuper Meo quidem biciate ad... (adaffus ): in Hungariam aduolae 
uit, Non infdullg (infauflis) (ut fpero) au- - -. “Prim ‘aut (aue 
fpiciis. Primum aftem) mox colloquium de Erafno nro (noffro) 
inductum eft, Ql Nung, (quod nunquam ) non prandet & cenat, Stat 
2 (et) fedet, Equitat & ambulat nobifcum. 1p Suma, Totus no: 
bifcum es, Nofg, viciflim tecum toti, Nifi Qe quod ) locis, difiuins 
gimur. Que cui infelicitas farciri, Nulla re alia comodius % lris 
(quam litteris) queat, facile a me impetrauit Vrfing Ne tandem nou 
refcribem, (refiriberem,) Nulla etg (etiam) tam diuturni prius 
admifla filentij excufatione 4 (quam) Id me facture (faffurum) vitro 
recipe in, 1G reciperem,) Quo ut me amor vehementer i inuitauit, Ita 
pudor Nonihil deterruit, 'Tante crimen indiligenti¢ ingenue agno- 
{centem. Nam n Sigd facto fum Cuipiams amicorum Eiufcemodi 
ingratitudinis v04, ( unguam ) reus, Id Ego reua (reuera a) vni ma 
(magis ) tibi g amice ( quar amicis }} meis omiby pip... (omnibus 
(praecipuis) factus sum, Qui tot Jam annos tecum ptinacig™® (per- 
finacifime) filuéranty’ Cuig ‘mox¢ tantum abeft ut Judex Me‘ vel 
Ipfe abfoluat, vt ingentg (ingentis) me 1¢ pterea (propterea ) piaculi 
{ponte decnnem , Any etiam I cemen % ( ar ) aad expiari [pey 

one ge 

“ 7) Gafp 54 Vices Veblas de gue wxor erat Maria, Ferdinandi pons 
wid. Spitil: X, Jacpins illo tehpore a et cuius fororcm Antiam Ferdinandus 
Ferdinando I, CaroliV, Imp: fratre, duxeratvxorem, cnius adfinitatis canf* 
mittebatur Legaras et’ Orator ad alivs Ja facceffit Ledouico il, iaenoasd 


Principes, etiam ad Ludouicam If, in wreget regne, 
Regem Hungariac ac Bobemiac , cuius ; Dad wwe gage 


vii 


‘tem leuiter poffe. Ve enim. Ipfe etg (etiam) interim (. Que tua eft 
humanitas.) omi (omni) Me culpa totum: liberes, Ea tm pfecte 
¢tamen profefto) Nulla ex parte libera...(liberabunt,) Si Qui funt, 
Qui & multi 2 (et) magni funt, Qui tam tuum in me g g (quam) 
meum Turfus in te aim(animum ) probe norunt.. Norut aut ( autem ) ij 
potiffim, (potifimum,) apud quos de te Sublimia qui§}.omia a S; (qui- 
dem omnia, fed) ‘virtutibg tamen tuis Et tuis In rem Chriana 1a ( Chri- 
flianam ) fludijs inferiora, Ab Ipo (ipfo) Jam ftatim nomis, (no- 
minis ,) Immo Numinis tui exortu pdicare (praedicare ) In h. vig, tpa 
(haec ufque tempora ) non defij. Auget ta (tamen ) (Cur n. (enim J 
diffimulem?) priorem negligenti¢ meg culpam & tllud,. Ql (quod ) 
Ne ad eas quidem cefcripferim Quas adhuc Prage ante Gpertini hinc 
annum *) e Manibus k™ domi (Reuerendiffimi Domini) Staniflai 
Epi Olomuncen ( Epifcopi Olomucenfis) acceperan,’) Ad quas 
fuerat’tunc quidem parata refponfio, Sed Non miffa, hac caufa 
ale quod) Sub Idem tempus ad Ser™™ (Serenifimum ) Principem 
Ferdinandum Legato Norembergam eundum mihi effet, *) vnde 
ad te {cribe CJferibere ) comodius licurflet, Sed ob celeriorem Prin- 
eipis difcetfim,, fuerat ea tuc impedita peas, Ac mox obtrufa 


; alte’ ¢ 
‘sipagincileaiira ervpucrant , copias il: 


las, quae Imperarori, ad eoronatio- 


as Anno 1$22 








3) Periiffe videntur iftae Frafwi ad 
Pifonem litterae, axe in Hungaria, 
forsale in Bibliotheca Budenfi, adbuc 


arere. 


4) A. 1522, verno. rempore Norim- 
bergae, pracfente Carolo V. Impera- 
gore, conuenerunt Ordines Imperii, et 
Ludouico Il, Hungariae Bobemiacque 
Regi, cui Twrsi tee anae regni 


nem in Italiam profetture, pro moré 
déflinacae erant., in: auxilium decrees 
runt, Vid. Seckendorfius, et conf. 
Receffus huius conuenstus, die (louis 
fo Cal. Maiti a, 7522. datus. Sub 
nem auni eiusdem, abfeure in Hiff 
nia Carolo V, frater, Ferdinandus, 
Cacfaris locum renens, Norimbergae 
noua babuit Comitia, in annam fem 
quengem protratta. 





IX 


alte'a (aftera) ad Ser™™ ( Sereniffimum) Polonie Regem ‘) Lega- 
tio, Qua factum fuerat ve in legedg (/egendis) tumultuatim farcinu- 
lis aptatum Icis (Jitteris) tuis refponfum inter ceteras 9? (quogue ) 
chartas lateret, Latueritg, etg (etiam) hacteng, Latuifletq forfitan 
etiam diutius, Nifi Vrfinus nofter vrgere me cepiflet, Tam ut IIlud 
perquicé'm g} (perquirerem, quam ) ut has ete (etiam) veluti vfuram 
ac fenus adijcerem, Feci vtrumq non grauatim *) Atg; tanto ete 
(etiam) libentius Qnto R™9 domig (quanto Reuerendifimus Domi- 
nus) Stanif{laus Turfo Olomucen Eps ( Olomucen fis Epifcopus) Noa 
mig Lrarg pitia 9, (minus litterarum peritia, quam) vite Sanctimo- 
nia infignis, Idipm (id ipfum).a me diligetig efflagitabar, Quicum 
ut Sepifflime quidem alias Ita & nuc, _Cum dies hic Bude complu- 
_ rés apud Principem ’) ageret, ampliflig (amplifimus) Nobis de te 
Sermo fuit.- Tautum aut (autem) abeft, vt Is veteri mee de Eraf. 
mi preconijs sumule quicq’ ( quicquam) decerpat, Vet huic etiam 
nouum Eundemg ingentem femp (/emper) aceruum addat, Cuius 
pondere Me premi adeo non penitet, Vt magnope ete ( magnopere- 
etiam) delectet, tanti viri Judicio Meam hoc latius de te uulgari 
fententiam, Quyo.Eps (Epifcopus ) Prepofitum dignitatg aplitudine, 
(dignitatis amplitudine,) Turfo Pifonem Nomis (nominis ) {plendo- 
re, Addoetg lrargerudition , (¢tiam litterarum eruditione,) longius 
fupat, (fuperat.) Qua tn (tamen) In re tantum abfum ab Inuidia, 
Vt Meo mihi Jure blandiri pofle videar, Qui vno Eodey tpe (eo-. 
demque tempore) primg duobg Fribus Epis (Fratribus Epifcopis ) 
Turfonibus, Wratiflauien (Wratislauienfi) Sauce memerie, Et 
. ae 4 | Oio- 
5) ‘Sigismundum i hoc ipfum Spicilegium exbiber, Vid. 

6) Igitur cum bac cpiftola Pifo fcquens Pifonis epiftola. 


Erafmo mifit aliam, iam anno 1522. 7) Ludonicum U, Regem Hungarise 
fcripsam; et camdem quidem, quam et Bobemiae.- 9. 2%. °, 
B 


x 


Olomucen (Oldmucenfi,) ad te {cribendi auctor fuerith. .Nam:cum 
ij ante annos hinc forfitan Ofo ad me In.Principis Regia tue habi- 
‘tantem humaniter fimul diuertent («diuerterent, ) Librofy; tuos In 
menfa Nefcio quos voluent 3 pipicerent, (voluerent et t perfpicerent,) 
Repente Vnoq; ete (efiam) ore, Meam de Erafino fetetia; (/enten- 
tiam) rogabant, Eog:-ctiam inflantig quo Me tibi antiqua olim 
confuetudine coniuctiore (coniunéiiorem) fuifle intelligebant, Idq; 
ex Mea partim rela. . ... (relatione,) partim ex tuis ad Me Iris (iit- 
teris) Romam Sena quondam datis,') Mihi certe non indiligen. 
tig auro cuftodite. (cufloditis.) Eas’ vterg; Pontifex SacroSande 
prim (, facrofanélis primum ) manibg9, Mox etiam ofculis excipere, 
ac'Suina cum alacritate plegere (perlegere) atq; relegere. Non Jam 
erat difficile mihi impetrare, Ne non ad te {cribe (/eriberent,) 1d 
qd (quod) haud ita inlto (multo) poft vberius q} (quam) mihi li- 
cebat monere, vitro piliterut, Qu (praefliterunt, quando) Nonfo- 
lum Iris (litteris,). verum etiain Xenijs 2 apophoretg (et. apophore- 
tis) Te orna’e (ornare) dignati fuerut, -Id qd ( quod) vttiq; a Pa. 

tre Felice meori¢ (felicis memoriae) viro integerrio (i integerrimo ) 
inditum 2 (et) infitum fuerat, Plane ut non mage (magis) opum, 
alioqui pfigniu, 3 peipue (praefignium, quam -praecipuae,) cuiuf- 
dam liberalitatg (/iseralitatis) Ulos reliquifle, credi poflit heredes. 

H (Hare) afperfi Qi (quod) et Ego Epis (Epiftopis ). Turfoniby 
Nonnihil, _Patci vero ete pluria (etiam plurima) debeo, Viro Me- 
mho’ia nra prer ( (memoria nofira praeter) rarillimam ex Honoribg, 
Valetudine, Libe. ... (Liberis) ac Diuitijs felicitatem, Religione, 
Prudetia, Comitate, F... (Fide,) Conftantia per came (omnem ) 
Vitam incompabili. (incomparabili,) Huig cum Mo... Rem? do- 


=— 


nio 


§) Nufguam epiftolim banc inweni editam, 


XI 


mio (mors Reuerendifimo Domino) Petro quondam Cardinali Rhe- 
gino Romam nuciaret.. (nuntiaretur,) Nam Turfone Legatus olim 
in Hungaria familiaciflime vfus fuerat, Ad me conuerfus apphenfa 
(apprehenfa) dextra, Quafi rem nouam ftipulatu’s, ( ‘flipulaturus.) J 
Scio, Inge, (inguit,) Pilo, Ql (quod) ° Turfonem max... fernp 
fec’i is, (maximi femper feceris,) Hoc tn tn (tamen) vicifflim ex me 
ppetuo (perpetuo ) k fcias velim, Mihi Neminein vnum virum, Quos 
In Europa noui sumos, Turfoni ex omi mi (omni ini) virtutuin genere: 
Similem obtigiffe. Quod Tanti Tamq; mira expientia (experientia J 
viti Encomium Nos tuc extp.. (extemplo) fic retulimg: Virtutum 
fpecimen, quo nsullum Europa videbat Maius, vel Roma Judice, 
Turfo fuit. Sed inhec Nimirum parerga, Me quafialiud agentem 
traxit, Non nig (minus): Sandi Senis memoria, q3 (quam) Opti- 
mi Antiftitis Tantus in te candor, Quantum In hoc ordinum gee 
nere certe wix vigi (ufquam) reperi. Cu... (Cuius) Si in Lratos 
(Jitteratos ) munificentiain aljj 45° (quoque) Pontifices pro suis q...: 
(quifque) fovtunis fequerent', (feguerentur,) Non paulo reué’a (re- 
uera) melius habé'nt Lre, (haberent litterae.) Habes, Mi Erafme, 
eplam, (epifolam,) Cuius: farraginem partim Epo, ( Epifcopo,’* ) 
pactim Velio “) poteris imputa'e. (imputare,) Mihi pfecto fatg 
(profetto fatis) fuerie, Tante ceflationis notam vtcunq; diluiffe, 
Si tn tn (tamen) perpetuus tot Jam annot, (annorum) veternus vnius 
2 Cet) .alterig hore vigilia fatg (fatis) dilui, Satgne (fatisue) pen- 
fari poteft. Nifi Illius ofcitatidnem forfiran & hoc aliqua In parte 
difcutit, Ql no 1 mig ) (quod non minus) filens 95 ( quam ) {cribens 
conftantg™? femp anio (conflantifino semper animo ) tuus fuerim, 


Ba Quem 


9) Stranislao Turfoni, ¢ al. Riis, 10) Gafpari Vifino Velio, 
ni ,) Eoiltere ae 


XII 


Quem ut equari ab omibus, (cmnibus,). Ita vinci a nemie ngs 
(nemine unquam) patiar, Sed Ne etiam ab ijs quidem, Qui Sumas 
officijs beneficijsq; amicitias teflati, Longe ‘me cariores tibi effe non 
Injuria meruerunt. Qua In re tantum pfeo (profeifo) abelt ve 
Cuipiam vel minimum inuideam, vt omibg (omnibus) ingentes et- 
iam gratias agam, Meum de te teftimoniuin, Nonfolum L[lluftrare, 
verum etiam Nullo non mune, (munerum) genere vitro fupare di- 
gnate. (fuperare dignatis.) Porro Ne sub nouum hunc aanum pe- 
nitus fine Strena vadat Epla, Cepifola,) Mito Numu (nummum ) 
Aureum Gratiani Impatoris nomie (Jmperatoris nomine) inf ignem, 
Alter} (alterum) Argenteum Herculi facrum, Tuum erit aim (ani- 
mum,) Non rem,eftimare. Chrs (Chriflus) pro Sua gloria Iilu- 
flranda diu Te ub (nobis) feruet incolumem. Buda. CaL rey 
M. D. XXVj — 


rie Jac: Piso j * 


IACOBI PISONIS, 
Ludotici II. Regis Hungariae ac BohemiaePraeceptoris, etc.” 

Epittola A. 1522. {eripta, fed A. 1526. demum ‘ 

ad Erafmum mifla, 
ex Autogr. 

Epiftolam hance, (v. Index p. 71. n. 5) non abfolu- 
tam, priore tefte, {cripfit Pifo iam anno 1522, vt'ad Era/mi 
litteras refponderet. Art propter datam ei a Rege legatio- 
nem, eadem diu inter caeteras latuit chartas, donec priori 
iun@tam Pifo mitteret Zra/mo anno 1526, vrgentibus Vr fino 
Velio, Ferdinandil. Oratore in Hungariam miffo, et Sta- 
nislao Turfone, (Thurzone,) Epitcopo Olomucenfi. Dicit 
auctor de Vrfino Vilto et Eraf/mo, fuoque in hunc animo; de 

Neo- 


XIII 


Neotericis Theologis, et fatiofis ac [cholafticts ingeniis; de le. 
Hione fcriptorum Era/mi eorumque pretio, De /e, non magis 
Erafmi dottrinam, ‘quam Erafmum ipfam, praedicante. Regi 
bus, Pontificibus, Principibys, praefertim vero paribus ami- 
cis. De quibusdam putantibus, Era/mum Luthero auftorem 
fuifle, etc. De coenantibus Pragae, cum Rege et Regina, 
Principibus aliisque Proceribus, eorumque de Luthero et Eraf- 
mo fermonibus, etc. De Luthero, palinodiam cantare inci- 
piente, et de futuro motuum Ecclefae euentu. | . 


; S. “ Quermadmodum facile inueni, refine dodtifs. Quas 

Velia’) aro, (noftro,) Ql (quod) Is tibi ad me {cribendi auctor 
fuiffet, gratias confeftim agem, (agerem,) Ita quas tibi, Id tu- 
apte etiam manu pilare (praeflare ) dignato, tandem agam, Ney 
inuenio Neg, repio (reperio) vilas, pfertim (¢ pracfertim ) tuis In me 
officijs pares. Habet fortaffe Velius hoftimentum aliquod Pifoni 
debitum, Certe Si non aliud, Mutuum faltem amorem 2 (et) pa- 
rem amicitiam. Porro tua In me & antiquiora 2 (et) ampliora funt 
merita (quam) ut.quouis officio adeo non hoflimento redimi pof- 
fint. Jam vero qd (quod) ad me ptinet, (pertinet,) Ego hac In 
re fatis Me felicem; Satifq, beatum exiftimauero, Si veteris ami- 
siti¢ loco me non moueris, Quem reu’a (reuera) Ita femp (/emper ) 
2 (et) feruaui 2 feruatii’s (et Seruaturus )fum, Vtcum Vitam Etiam 
Ipfam deferuero, Illum tn nung; (famen nunguam ) videar defertu’s 
(deferturus) fuille, plertim (praefertim) Si quid fidei erit aliqn Iris 
¢ aliquando litteris) poft cineres, Non Jam meis alioqui illiteratio- 
ribg g (quam) vt Ilas m (mihi) a effe fupftites, Sed eorum 


B 3 Qui 
1) Vid. adnot. 1, ad priorem epiftolam. | 


XIV 


Qui conflante™) (conffantifimi) mei In te animi teftimonium vitro - 
tibi preftiterunt, Quales fuere non pauci, quibg meum de Erafmo 
Judicium non difplicuit, * Acceflit ijs 2 (et) Velius nofter, E cuius 
oratione te fcribis cognouifle, Me ppetuo (perpetuo) mei fimilem 
effe, EtErafmi patronum acerrimum agere. Qua In re quid pflare 
(praeffare) tibi poflim, non video a laudatg™* (/audatifimis) Ita 
Jaudato viris, vt Curione nullo adeo Non ut Pifone precone egeas, 
Porro Erafmum Privatim femel & Intus & in cute mihi cognitum 
Cur non vno femp (femper) ore publice laudem, colam, venerer? 
De quo quid quifg fentiat, pec me Cuig, fit liberum ac integrum, 
Fgo Id Vni Illi tribuo, quod Non ijs quos legerim or oinibg. (omnis 
bus.) De ijs loquor Neotericg (Neotericis,) qui Chriane ( Chriftia- 
nae) Theologie recte gfultu voluertit. (confultum voluerint.)' A 
factiofis'n. Iflg (enim iffis) ingenijs 2 {colafticg femp (et Jcholaficis 
Semper) abhorrui. Atq, vtinam a paruis olim mihi In-hec vfy tpa, 
(tempora,) Nulla In jjs alia q (quam) Erafmica ledtio veniffet in 
manum. Atqui erit hic qui me dicat, Alia non legiffe. Pauca 
legi fateor, Si fructum expendo, Sin laborum 2 tpis (et temporis ) 
jacturam Nimis‘q, (quam) multa. Ilud n. (enim ) genius mili 
Mcus femp (femper ) fuggerebat, Plus Nimirum ofteratiois (offen 
tationis) In Chri (Chriffi) Evangelium p (per) Nonullos i s interpres 
tes, Ne dicam Coniectores & Ariolos, inueGum fuifle q (quam) 
candidiffima p (per) fe Veritas poftulaffet. Quid In Illis profeces 
rim Nefcio. Hoc vnum plane fcio, Me plus condimenti Ex vna 
aut altera Erafmi haufiffe pagina 9, (quam) Non e plenis Tot in. 
terim Mgrorum’ volumibus. (Magifirorum voluminibus.) De Meo 
Joquor palato, Ve Is interim vel a duobus conuiuis Tertius diffens 
tire vel E diametro videatur. Qua In re Ita Mei femp (/emper) fui 
fimilis, vt Nung (nunguam ) vn fimul ore 2 (et) calidum flaye- 

rim 


XV 


rim 2 (et) gelidum’, ‘ Siue Id publice Siue priuatim vfu veniffet. 
Quod ita iam vbig, gentiam, quibdscum verfari m (mihi) obtigit, 
dn coufeffo eff, Vt Si quid in ijs quacung, etg (etiam) ex caufa ve- 
‘lim, «Nulla tr(tamen) valeam mutare, Nifi forte mei opte diflilis 
(optem diffmilis) fieri, Quo nihil yngy (unquam) mihi fuitalienig. 
Audicrunt Ifta ex Me Reges, Pontifices, Principes, p'fertim (prac 
fertim) vero pares amici, Quibg non mage (magis) Erafini dodtri- 
nam g (quam) Erafmum Ipfum predicaui, Qui Non tam In mea 
verba 7 (quam) In rem Ipfam amice coniurarut. Etiam Si fubinde 
non deeflent, qui vt reliqua plaufibilit: pbarent, (plaufbiliter pro» 
barent,) Ita indignig ferre viderentur, Ql-(quod) Lutero ( Pace tua 
dixerim) auétor fuiffe putareris Vt tot mudo (mundo) fabulas pare. 
ret. Id 2 (et) a multg (multis) tibi appingi non is inficias, Porro 
Ne vetera & Jampridem. non femel audita repetam, hoc faltem 
vnum vtpote nouum affuam. Cenabant Prage cum Rege & Regi-. 
na*) ‘forte nup (auper.) Andreas Borgus Celaris!Orator, Raro vir 
ingenio, ac Ill) (//luftrifimi). Marchiones Brandenburgen Fres 
(Brandenburgenfes Fratres,) Alberto Pruflie Magifter*) 2 (et) 
uae as +}: — proceres sass Abi beg Nelcio i obortus 

de 


2) Anno 1522. Ludouicus 11, Rex 
Hungariae ac Bobemiae,. Pragae fuit 
cam vxore fua, Maria, hanc corona 
Bobemica ortuauit, opera 
Thurconis, Epifcopi Olomucenfis, et 
Carolo Daci Munfterb: rgct regni 
Bohcmiae adminiftratiouem commifit. 
Vid. Sam, Timonis Epis. chron, rer. 
Fngar. B. HF doen 

3) Albertus, Marcio’ Baise 
gicus, ab annossro. Magnus Ordinis 


Teusonici Magifter, fedem in Pruffia 


Sranislat. 


pie poftes vero ab anno: 1525. rie 
mus Dux Pruffiae. 

4) Gcorgius, cognomine Pius, .Al- 
berti frater, Marchio Ouoldings, La- 
dewico Ii. olim monitor et magifter 
fummus a patre Viadislao datas. Geore 
gius bic anno 1523. @ Ludouice Rege 
acccpit Ducatum Carnonicnfem , jes 
ligerndorpienfim , in Silefia. Idem 
anno 1530, 1am loanne Conftante, Ele- 
Gore Saxoniae, aliisgque Principibus et 


Ordinibus —-, angelicis, ta. 


XVI 
de Lutero Sermo, Non admoduim gratus Principibus meis. Id vbi 
obferua’et (obferuaret) Ex Marchionibg alter, vtPrincipum, Eraf. 
mo Regie fauentium, anios (animos) leniret, Adiecit Principio 
Luterum omia (omnia) ex Erafmo haufiife, Et probe inter Sefe 
couenire. Id Ego ingenve audifle Me quidema mltg (multis ) etiam 
non negabam. Cete2 (Caeterum) longe fe rem -aliter habe (ha- 
bere,) non paucg argumentg (paucis argumentis) oftendi, Pre- 
fente™ aut (pracfentifimo autem) Eo quod ex tuis ad me Iris (/it- 
teris) recens tunc mihi redditg (redditis) proferebam. ‘Tuebant* 
Nihilomig ( Tuebantur nihilominus) priorem nonulli fetentia ( Ser 
tentiam.) . Juffi inta lras (i interea litteras ) tuas afferri. Allatas prim 
(primum) Regina’) preripuit, agnofcende manus auida, Mox 
2 (et) Rex Ipfe, Hanc tn ¢tamen) prius cognouerat, Ex ijs quas 
ad Me adhuc Romam olim Sena-dederas, Volat deinde Epla (epic 
fiola) per oim (omnium) manus, fit filentium, legitur, Lentefcit 
vulgaris opinio. Hic euefligio, qui flabant, Stabat autem aule¢ 
corona, pedibus, Qui item fedebant, manibus In meam omes 
(omnes) ivere fententiam. Videbar hic mihi coronam, Si non 
triumphalem ,. Certe ciuicatn optimo iure meruiffe, vt qui Eodem 
tpe (tempore) Et Clariflimum Ciuem de Rep: optime meritum fer- 
uaflem, Et tam prefractum hoftem ‘Jam non vnum firangulaflem, 
Neg, tan (famen) relicto in ea pugna loco. Sed‘hec fufius forte 
QF (quam) oportuit, In re prefertim plus q° (quam) feria, Non n. . 
(enim ) Non video 4 (quam) nihil oino (omnino) ludicrum patia- 
tur, Vt que pation (grauifinum) in Poe minetur exitum, 
Et 


Confeffionem Au eee in Co- vxor, " Maximiliani I. Imp, neptis , Cas 
= fli . voli V, et Ferdinandi I. foror, de qua 


vide plura in Spicil. XL. | 
+5) Maria, Regine, Ludewici Ts 6. . ; 





XVI 


Et vehent -pfecto (véhementer profetto ) vereor Ne fera nimium fu- 
tura fit queuis confultatio, Ipfo etiam Lutero palynodiam Iam nut 
(nunc) cantare incipieote.*) Errant, Errant magnope(magnopere) 
Mea quidem: ‘fententia omes, (omnes,) Qui huius mali finem Ita 
circumfcribunt, V't pafig¢’ (pafquam ) in facra et clerum populari- 
ter {guitum fuerit ; profanis proting abftineatur. Longe profecto 
alitér hec cadet alea, Nepe ( nempe -) Vt Semel armatas hoc tandem 
pretexta“manus In oim (omnium) dignitatam et Magiftratuom 
Adeog, etiam (Si Dijs placet ) In Principum ac Regam iugulos et 
eeruices firingi 2 (et) mergi. audiamius ,.' aut‘ etiagn videamus [phi 
Quid in. (enim) Sancti quid Saluum, quid ah plea 64 
Die Soluro femel religione et legibg populo? | re 
¢ Ree defect, ) 


‘ ' 4 


Mul) ) 


Ad vtramque Pi/onis epiftdlam, a “fobis éditam, re. 
fpondit ERAsMVS ynica ‘ilfa, quatn edirores Operum eins 
exhibent; (TF. HI. ep. 838:’ p. 954 fequ.) dara Bafil: d. 9; 
Sept. 1526, paucis diebus poft rth imum Regis Ludouici II, 
occafam, qui d. 29. menfi sAuguftr acciderat, fed notus Eraf- 
me ceri effe poterat nona ‘Septembris die. es 


7) ‘Feil Pifoncrn baee de Lurbero opinion PA ee i ae : a 





Cc Sed 


XVII 


Sed indicimus Vobis nunc, Ciues Optimi, memoriam 
Iloftriffimae olim virtatumgue laudibus ornatiffimae, in pri- 
mis vero in Academiam noftram eiusque ciues' liberaliffimae 
et munificentiflimae Matronae, 10HANNAE HENRICAE LY- 
Dovicak, egente equeftri cantoviTia, Coningisllluftrié 
fimi et Excellentrflimi MicHABLIS COMITIS A BESTVCHEF4 
RYMIN, Primi Marefchalli et Confiliarii Intimi.in Aula Im« 
peratoria Petropolitana, etc. proximo die XXX: menfis-Juni 
hora 1X. in Auditorio Theologorum celebrandam Oratiene 
anniuerfaria, quam habebir Iiuenis Nobilifimus, 10HAN- 
NES GVILIELMVS BENIAMIN DRABITIVS, Forfta-Lufarus; 
Juris Veriusque Studiofis , diGturus de iuffo honoris et Jaudig 
fiudio. Rogamus igitur VOS, RECTOR ACADEMIAE MAe 
GNIFICE, IMPERII RVSSICI PRINCEPS CELSISSIME, CO- 
MITES ILLVSTRISSIMI, VIRIVSQVE REIPVBLIGAE-PATRES 
ac PROCERES GRAVISSIMI, COMMILITONES GENEROSIS 
SIMI, NOBILISSIMI, CARISSJMI,-Olani, qua decet,. obfer- 
uantia et humanitate, ve praefentia Veftra et frequentia Sole 
lemnia haec ornare ac {plendidiora reddere, Veftraque Ora- 
torem noftrum dignari audientia velitis. 

P.P. Domin. VI. poftF. Trinit. A. R.S. clolocerxxxvitt 





LIPSIAE 
EX OFFSCINA KLAVBARTHIA. 


EES SD 
es 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 
MEMORIAM 


INSTAVRATAE RELIGIONIS 
EVANGELICAE 
ORATIONE ANNIVERSARIA 


IN AED E PAVLI.N A 


PIE RECOLENDAM 


INDICIT 





‘ SPICILEGIVM XIII. 
Autographorum , illuffrantium rationem , quae interceffit 
Eraj/ino Roterodamo cum aulis et bominibus acui fui praecipuis 


omnique republica. 


re 


~ 


Digitized by Google 


a —————— ——— —— 


shops te MONTINI 


Epittola ad Erafmum, A. 1525. Budae in Hungaria fsipa 
ex Autogr, 


| \ ulla huius viri epiftola exftat edita Tomo II. Operum 


Erafmi, fed vnica ERAsMt1 ad ornatiffimum Florianum 
Motinum, (rectius Montinum,) data Bafil. 16. Mali 1525. (p. 860. 
ep. 744.) qua refpondit Vir Summus ad has, quas nunc pue 

‘blicamus, litteras. | 
Quis fucrit FLORIANVS MONTINVS, et quid egerit 
Budae in Hungaria, ex indiciis variis vel coniici, vel doceri 
poreft. Nimirum fiuit Jtafus, et haud dubie idem Florianus 
ille, qui anno fequente abiir Legatus Pontificis Romani ad 
Mofcouitas, tefte Erafmo, ep. 797.. ad Frid. Naufeam, Bafil. 
8. Mart. 1526. p. 916.  Scripfir autem epiftolam noftram 
Budae, d. 22. Februarii A. 1525. (v. Index h. a. n. 4.) come 
moratus ibi cum Cardinali Caietano, Clementis VII. Legato, 
per quem Ponufex hortatus eft Ludouicum 17, Hungariae 
Bohemiaeque Regem, ad bellum Turcis inferendum;_ ,,fa- 
tius efle dicens, pro fidei defenfione fortunas et vitam pro- 
»ftindere, quam turpi patctione illam prodere, fuoque no- . 
mini notam indelebilem inurere,“ etc. Vid. Sam. Timonts 
Epit. rer. Hungar, p. 109. De reliquis vid. adnotationes in 


épiftolam ipfam. 
A 2 S. P.. 


IV : 


Ss. P. 

Prioris eple (epiffolae) ') Laconifmum, qua cum petita Diplo- 
mata ad te mifimus, longiori huius ferie, fi pateris, purgabimus 
et Reponemus: quando et peramplius ocium nacti, vberior quog 
fuppetit materia: Itag, habebis quo vel pomeridianam deambula. 
tiunculam per Anagnoflen delectes, vel iocundos a menfa fermo- 
nes diutius protrakas, atg, obiter intelligas quid de te tuaq, liberta- 
tis animorum affertione *) Ferrarienfes mei fentiant; fuperioribg 
enim menfibg quom tuus, de libero arbitrio libellus in manus meas 
pueniilet , (perueniffet,) eum quoq, ab ijs legendum curaui quos 
antiqua beneuolentia et mufaz (mufarum) gratia intercedente tibi 
maxime coniunctos, fcicbam, inter quos pre¢cipui fele offerunt, 
Piflophilus nofter ob ingenij dexteritatem et curie forig, difciplis . 
nam Principi noftro’) merito a fecretis intimus, et Caelius ece 
cli¢ (ecclefiae) imo et patrie noftie cum ob alias eius pelariffimas 
dotes tun ob multiplicein erudicionem et Doctrinam Lumen egre« 
gium “): Qui quanto proprijs virtutibg inter nos confpicabiliores 
funt, tanto Doctrinae et nominis tui fudiofiores nofeuC (nofiuntur.) 
Hi pro hmoi (huiusmodi) meo erga ipfos officio 4; (quam) gratos 
fefe exhibuerit, vel tute intelligere potes, ex ijs quae ad Piftophi- 
lum f{cripfit Caelius, et ad me nuper mifit Piflophilus, quae vtig, 
a te quog legenda cenfui *), ea uimirum ratione, vt qui mutuis 
collo- 


1) Epiftolam banc nusquam vidi 
editam 

2) Nimirum in Erafini Diatrise, 
de libero arlitrio, contra Luthcrum, 
anno 1524 edita, 

3) Duci Ferrarienfi ee Mutinenfi, 
Alphoufe 1. 

4) Loguitur de Coelio Calcegnine, 
Cinonico Eccl fine Ferrarienfis,  Al- 
phonfi I, Ducis ope; Pocta et Orato 


an ¢ 


re, multorum [criprorum audore, anne 
1sgo. errariae mortuo. 

5) Ad illuftranda hacc et fequentia 
verba faciunt, quae ad Evrafmum poft- 
ea fcripfit Coclius Cakcagninus, in epi- 
fiola, data Ferrar. 6 Tul. 1s25 (p.§77- 
ep. 750.) dicens: ,Quom ad Piftophi- 
,fum fcriberem de libero arbitrio, ni- 


phil minus eo quam vt Com- 


ymenzarins ille in lucem vnguam prod- 


pire, 


V 


collog's nris (colloquiis nofris) honeftam adeo rationem prebuiftl 
et tanta locoz, (/ocorum) intercapedine abfentes , prefentes retines 
et coniugis, nris (noffris) quoy ftudijs et fermonibg de te fruere- 
ris: In ea vero patte mirum in modum placet Caelius, q, (qua) in 
hac libelli tui editione, confilium fimul factumg tuum probat? 
Dodtinam enim vel erudicionem Jaudari, nihilomagis neceflarium 
puto, ac folis ipfius lucem et radios, quos vel ipfi quoq caect 
obuios hut (habent} et communi feof peipiut: QI (percipiunt, 
Quodfi) Jucubraciuncula hac tua aman™* (amantiffimos) tui homi- 
nes tanta anxietate , et pios omnes fufpicione liberafli, gd (quid) 
erit obfecro, fi explicatis fignis in huiuscemodi campum defcen» 
dens tuas omnes copias quas Domi contines et ad Lucernam ine 
ftruis produxeris ? qd (quod) vt facias qs (quis) tibi non inepte 
fuaferit, quem Ture optino et Doctrina pijflimum et Pietate Dos 
Aiflimum cenfere debemus: id qd (quod) alioquin omnes pij et 
Docti hoies (homines) abs te poftularent, et fumis 9° peibus (quos 
gue precibus) ad id pfianiu (praefandum) te adigerent, ni libertas 
tis animo2, (animorum) vindici et aflertori fuo quodammodo roga 
tu vin aliquando attuliile videri poflent: a quo tamen fperamus 
omnes, pietatis et erudicionis tuae i hmoi (in huiusmodi) re fra- 
étus vberrimos fuo tempore datos iri: qui vel eo gratiores futurl 
funt, quo magis {ponte fua natos, nec in huius vel huius gratiam 
editos impij iterptarj (interprétari) poterunt. atq, de his iam nimis 


Illud porro abs te vebemtius ( vehementius ) cuperem, vt 
A 3 Pro- 


multa, 


iret, aut certe in manus tuas peru 
pniret. Hoe entm vnum tum mibi pro- 
npefitum fut, grari enimi tejimonium 
glare bomini ae me bene merito, qué 
pluam de libero arbitrio Diatriten 
ppretinus ad me dedifict, quom eam 
yléneficio Floriani Montini, viri or- 
phariflni, ex Germania accepifjea.“ 


Cum bis conferenda funt verba Erafmi 
aa Coclium Culcagninum, ep. 742. Bafil, 
13. Maii 1525 p sso. yh-thellus runs 
de libero arbieric, wi " Cocli, ¢ Jque 
yadco mihi placuit, vr edirurus fucrim 
in tui nominis gloriam, ni me locus 
yunus offcndiffes, exe, 


VI 
Proclum ; quem citat Caslius, et ego pridem legi in eo qd (quad) 
de Decem dubitabilibg circa prouidentiam, et de Fato, et de co 
gd (quod) in nobis eft inferibitur, fiap’ (apud) te efi, mihi indi. 
cares, vel potius defcribendum curares, pro f{criptoribg pecuniam 
tibi transmiflurus, quem enim in vrbe nactus fum, mendofum 
admo3 (admodum) offendi: Fuit vt eius commentaria indicant in 
eo homine eruditio multifaria et religionis fludium non obfcu2, 
(obfturum,) qui cum ad Theodorum mechanicum prouidenti¢ 
fati et arbitrij materiam vt dixi tractant, in re aliogn (alioquin) ar- 
dua et pdifficili (perdificili) multa fubtiliter differuit et elucidauit. 
Itaq, gratiflimum abfte (abs te) habiturj fumus, fi opera tua licuerit 
cafligatiora ifthec eius commentaria legere, 99; (quamguam ) opti- 
me noui a pietate chriana (chriffiana) quantum recedaut platoni- 
co2, alio2,q phox, (Platonicorum aliorumque philofophorum) Dog- 
mata, fed humanam fapientiam non vf9, adeo contemnimus aut 
auerfamur, vt ei quam ex facris his (ltteris) cum lade pentum 
(parentum ) ebibimus tots fuis viribg9 repugnantem cenfeamus, 
quam in plerisg, experimur animis alas et excitationem quandain 
jn Deum prebere: Ad hmoi (Auiusmodi) vero fludia cum {ponte 
et duréuaros rapiamur, anima ipfa ad id quod circa ipfam eft ne. 
gocium et ingfitionem (inquifitionem ) auide anhelante, ac mille. 
fies vt ille ait quelita axg:essgws et curiofius perquirente, prefen- 
tia quoque tempora nos maxime excitare videntur, que eo vel im- 
pieratis vel fupflitionis (/uperflitionis) et follicitudinis nos deduxe- 
runt, vt maximam rebus omniby nebulam et confufionem obdu- 
clam effe fentiamus, vf, adeo vt vix oculis aut fenfibg nris tra 
dicioniby.q patru nroius dey (noftris traditionibusque patrum no- 
frrorum quicquam) credamus, adeo impudenter et obftinate pailim 
omnia facra et prophana detorquen” (detorquentur) ad cuiusuig 
libidinem et flultam fapientiam: Id qd (quod) in pditiflimis (per. 
| ) ditifimis) 


VIL 


ditifimis) Germanie factionibg recens natis experimur totis his 
menfibg ‘quibus cui Legato in Prouincia fumus *), In quibg ita 
mifere pereuntes plurimos cernimus, vt in admirationem maximam 
eat, vnde tanta illis adfic infania, vt nullis audiant legibg, nullius 
authoritati cedant, nihilg, ex” eo2, opinione | cuipia3 pmittant, (ex 
tra eorum opinionem cuipiam permittant,) [oli fibi ipfis interim et 
ij et eruditi et prudentis nomen arrogantes, quos nihilo melio- 
res reddas vilo fanioris confilij cataplafmate; nihil in hoc abfimi~ 
les ab ijs quos feruor febris ingens corripit, qui év axaq et flatu 
egritudinis conflituti nec fi gelata Hiftri Flumina ebiberint' fitim re« 
ftinguunt aut incendium vila ex pte (parte) remittunt, fed quo ma- 
gis cauma fuum queruntur et fabellant eo magis augent et vruné 
tur, donec vel vincens virtus ess daugetixy agat, vel vidta vna cum 
febre animam fecum trahat.’ Que res facit vt tuum confilium pro- 
bet’ (probetur) maxime ad huiuscemodi phrenitiden curandam g 
(qui) fuades nihil acrius aut curiofius intentandum effe, fed tans 
tum ableganda efle et remouenda que morbum acerbiorem et ve- 
hemtiore3 (vehementiorem) reddere poflunt, quo in genere numee 
ras que ex gymnafijs ex bibliopollis et concionatoribg redundare 
et ad niale affecta loca fluere poflunt, cuiusmodi fententiam nullus 
Seganevtiniis weQéds gnarus morbi ac egri natura perfpecta non 
os pro- 


6) Thomas de Vio, antca Generalis 
Ordinis Dominicancrum, poft Cardi- 
nalis Cejrranus, tam anno 151§. a Leo- 
ue X, in Germaniah miffus, vbi inter 
Comitia Auguftana, bec anno a Ma- 
ximiliano lL Imp. «elebrata,  collo- 
quinm illud notiffinum cum Luthero 
a mittebatur poftea Legatus et- 
tom ad Ludouicum IF, Regem Hunga- 
riage at Bobemiae, a Clomenure Vil. 
Ponrifice, belli Turcig caufja, vt tam 


Supra diximus. Quare Erafmus in 


epifiola 66). ad Bilibaldum fuum, ( Pirk. 
beimerum,) Bofel. §. Febr. 1524. pag, 
753. feripfit: Pontifex bie depurauig 
»fex Cardinal.s erudrriffimes, qui de 
prebus Lurheranis refpendeant. — Nee 
pdubito, guin inter bes fex praecipuus 
fit Cajetanus, etiamfl mox, vbi hace 
wcripferam, audio eum effe in Hun- 
»garia Legatum™ Huic legationi po« 
sifjimum tribuendus eft triftis Ludo- 
vii II. Regis in bello cum Turis iu- 
seritus, 


Vill 


probauerit, Id quod etiam nunc max* (maxime) fuadent que de 
Boemis certis autoribus nunciat (nunciantur) et ap (cpud) eos gefla 
funt, 9 (qui) deferuente iam centum plus minus ano2, (annorum) 
delirio {ponte fere fua, ne gd (quid) interim de Legati Mudijs ad 
hoc dicam, ad ecclie (reclefiae J _gremiuin felabuntur et cum fede 
aplica (apoflolica) yniri petunt, qd (quod) publico omnium ordi- 
num decreto ampliffimis verbis proximis Februarij Nonis fanxe, 
: quos tamen nulla obfeqa (ob/equia, ) nulla offivia nulle de- 
are ee aut Impp. (Jmperatorum) vires aut ming antehac attra. 
here potuerunt, Ita vt facile videri poflit, pietatem illam Germa- 
ni¢ impetu quodam maris et fluctuum ab ea auulfam Boémie p (per) 
alluuionem quodammodo acceflifle, quam veluti poflliminio re- 
deuntem oes (omnes) aperto finu et ore complectuntur: Qi 
(Quod/fi) ea eft rez, (rerum) natura vt cuncta fuis certis agant vicibg 
atg, mala ppea (propterea) nalci et fuftineri opereptiu3 (operae pres 
tium) fit ve per ea faltem virtutem et que in nobis bona funt exere 
ceamus, gs (quis) de Germanis tuis ideny quandog, futuz, (futue 
rum) non cogitet, vt vel veritatis funie pevfli (lumine percuffi,) vel 
incommodioris vite tedio affecti eo tandem non redeant vnde 
amentes et velut] ex’ (exfra) fe pofiti prolapfi funt: huiusmodi 
Boémo2, (Bohemorum ) facinus egregium cum Legatus fumma indu. 
ftria ab fe curatum pari I¢titia cognouiffet et Pontifici?) p prop’us 
(per proprium) nuncium eadem diligentia nunciaret, bonis quog, 
omnibg fignificandum fuit, tibi vero inprimis quem multis noibg 
(nominibus) huiusmodi nuncium gratifimum habiturum putamus. 
Itaq, qd (quod ) felix fauflug, fit Bogmos habemus jam vnitati ecclie 
(eccle fine ) fauentes, a gbus (quibus) indies expectantur oratores 
qbufcu (quibuscum) res tota integre abfolui qat. (queat.) Interea 
cogitare poterunt g (qui) de fede ap** (apoffolica) finiflre admd’s 
(admo- 

7) Clemensi VIL. ‘ 


IX 
(admodum) ne dicam impie fentiynt, eius guthoritatem fon vfq, 
adeo intermortuam effe vt adhuc non habeat q (qui) fe fequantur 
et ei religionis, fine q° (qua) nulli fumus, primas non tribuat, 
Sed iam aurium tuaz, (tuarum) benignitate diu nimis abutor et a 
g’viorib, (grauioribus) ftudijs in pu ¢ publica ) commoda peccans 
te detineo, verum amico tibig, addictiflimo hoi (homini) id lubens 
condonaueris, quando alteram ex his Iris ptes (litteris partem) ho- 
nefle alterain absq, nota pterire (praeterire) non poteram, de qbs 
(quibus) praia fuerit intelligere q, (quod) -reddite fuerint. 
Car''* (Cardinalis) *) te plurimum amat feq, tibi offert. tu cura vt 
hee wales, Budae XXIJ Febrij MD XXV. 


Tuus Florianus Motinus. 
 Dodiff. viro > Theologog; celeberrimo Erafmo Roterodamo 
mihi pln (plurimum,) obferuan 
; Bafilee. 





Hadtenus, ordine diligenter deliberato, in lucem prod- 
ierunt Epifolae ad ERASMYM Autographae , {pectantes Au, 
las et res PONTIFICVM Romanorum ,. cAROLI V, Caefaris, 
FERDINAND} I. Regis Romanorum, Hungariae ac Bohe- 
fMmiae; item horum Sororis, MARIAE ’Reginae, elusque ma- 
rit, Lypoyici Il, Regis Hungariae et Bohemiae, 


' §) Cerdinalis Caiesanus, de quo n. ‘ 


Quae nune exhibentur, pertinent ad - 


'. AVLAM SAXONICAM VTRAMQVE, 


tam EleHoralem ftirpis Ernefinae, quam Ducalm propaginis 
Albertinae. 
CHVNRADI MVTIANI, 
Doétoris Decretorum et Canonici Gothani, Friderico 
Sapienti El, Sax. perquam cari, Epiftolae A, 1524. 
ad Erafmum datae Fragmentum, 
ex Autogr. 

Autor, Conradus Mutianus, (Muth,) cognomine Rue 
fus, Homburgo-Haflus, fuit Decretorum Doftor et Canonicus 
ecclefiae Gothanae in Thuringia "), Friderici Sapientis Electo- 
ris Saxoniae (tefte Seckendorfio) admirator et laudator, ma- 
gna eius gratia florens*), veteris ritus tenax + caeterum vir 
dofifimus, litterarum graecarum et latinarum ac luris fcien- 
tiae, cui operam in Italia dederat, admodum peritus; fau- 
tor loannis Marcelli, Regiomontani, Eobant Heffi, loachi- 
mi Camerarii, Adami Cratonis, et pleforumque omnium il- 
lius aetatis doctorum viroram. Mortuus eft Gothae, 3. Cal. 
April. 1526. Mortem Eobanus Heffus elegia prolixa defleuit ’). 
Fratriam duorum alter fuit Cancellarius in aula Cattorum 
Principis; alter res Electoris Moguntini Erfurti adminiftra- 
uit. Ipfe nihil edidit {cCriprorum fuorum, et Camerario 
cauffam aliquando percontanti refpondit: ,,Ita fieri, quia 
pfua fibi nunquam fatis placeant, ideoque malle fe frui aliorum 

: | "5p ftulti- 


1) Vid. variornam ad eum epifto- Gore ad Mutianum datae, ap. Tene 
jae, etiam litterae Friderici Sapien-- zelium. 

tis EleSoris, ac Lutheri, a Tenzelio 3) Vid. eius Idyll. §. Bacolicor. 

editze in Suppl. I. hift. Goth. et Tenzelii Religu. Epiftolar, Mu- 

; tiani p. $2. feqq. Append, ad Suppl. 

2) Vid, epiftolag variae, ab Ele. 1, hi Goth, 


: XI 


,frultitia.*  Editae tamen fant quaedam eius epiftolae er 
carmina, rogatu et ftudio Ioachimi Camerarii, a Brunone 
Seidélio, Medico; qua de re vid. vita Mutiani, quae. exftat 
in Melch. Adami vitis Germ. ICror. et Politicor. p. 13. 14. 
edit. Francof. ad Moen. 1705. fol. vbi etiam exhibetur A/di 
Manutiti ad Henricum Vrbanum, S. Bernhardi Sacerdotem; 
epiftola, fcripta Venetiis 22. Febr. 1506, quae docer, flo- 
ruiffe -Mutianum: etiam apud exteros fama virtutis ac do- 
étrinae *). or 

Exftant ad Mutianum Lutheri litterae, d. 29. Maii a. 
1516. fcriptae, in quibus eum deficatiffimae eruditionis virum 
adpellat *). - Supereft.quoque in Tabulario Vinarienfi Afa- 
tiant ad-EleCtorem Fridericaum Sapientem epiftola , tcfte Se 
ckendorfio, grauiter et pie fcripta d. 13. Aug. a. 1514, ad 
quam d. 23. Ang. humaniffime refpondit Eleétor., Mutia- 
num vocans ¢inen weifen und fiir fichtigen Schreiber. (Scripto- 
rem fapientem et prudentem) ° ). At famme elegans et me>. 
morabilis, iudice Seckendorfio, in eodem Tabulario reperi- 
tur Mutiani epiftola, a. 1525. d. 27. Aprilis tempore {editio- 
nis agreftium {cripta’). Recenfet idem epiftolam Petri Mo- 
fellani ad Mutianum 3. Id. Nou, 119. exaratam, quam Ten- 
zelius *) integram edidit, vna cum aliorum virorugr oe 
rum ad.Mutianum ac de illo. epiftolis variis. » 


B 2 . ie 


a 


‘ 4) Addatur Wilh, Ern. Tenselii/ 6 ) Vtramgue epiftolam edidit 

Supplem. I. Hifteriae Gothanae, Tenzelius ibid, p. 23, {q. n. 16. 17. 

Mutiani epiftolas plerumque inedi- 

tas, carmina et elogia complectens, 7) Edita vid. ap. Tenzel, ib. P. 

{lenae 1701. gto.) 75, feqq. 2. 56. . 
5) Vid, Lutheri Epiftol. ab Auri- 

fabro edit. T. I. p. 15, et Tenzel,1. 8) Ibid. p. gz. fq. n. 30. ile 

& p. 29. fq. Append, n al. men annus 1520, legitur, 


Kil 


- Quae nuric primum ex Autogr. in lucém prodit mv- 
T1AN1 ad Era/mum epiftola, fed principio caret, (v. Index 
A: 1524. n.1.) fcripta eft Gothae, in Thuringia, d. 1. Martii 
A. 1524, continetque iudicia iberiora de Aula Friderici Sapiena 
tis, EleCtoris Saxoniae, de Luthero et Lutheranis, de Huttes 
no, Iona, Dracone, Croco, Eobano Heflo, etc. 


- ” - - id * _ * o _ =. 4 


couicijs: vt etiam fub principe noftro Friderico ') paru fint equ} 
aut propitij bonis viris, Quorfum-tendat temeritas et puerfa (per- 
uerfa) oftentacio non video. Non obfunt Cameli*) et. philofco- 
ti’). Nocent Hebrei male Chzianj (Chriftiani,) per {peciem pie 
tatis fimplicem credulitatem mira vafricie corrupentes. Eoru {ce 
lera et iniurias tua diuina oratione facile poteris vicifci: fi Jimamy 
aliquam in vaticinia et Mofen colfcripferis: ne facinorofa Circucifia 
ptextu facraz, litera2, (praetextu facrarum literarum,) venena pro rex 
medijs ingerat Jedatq; publicam tranquillitatem. Errat meo iudie 
cio Ciuitas que ad foenus exercendum Iudeos recipit. Errant qui 
Judeum baptizatum publice eruiditioni pficiut. (praeficiunt.) Cons 
“fluit ea gens ad Lutherum. Dat colilia et habetur in pcio. (pretio.} 
O tempora o mores, . Vetus teflamentum ming fufpedti exponant, 
Liceat nobis maiorum rity Chriftu colere: feruare integritatem *), 
Hac de re pluribg, fi vacabit tecum aget Martinus Huny Magifter 


Erfor- 


1) Friderico Sapiente, Elettore 
Saxoniae, pofthac d. 5. Maii a, 1525, 
mortuo, aetatis anno 63. 

2) Cameli haad dubie vocantur fu- 
Rinentes laborum onera in collegiis 
aulicis, 

3) Videtur etiam legi poffe Pdi- 
doftoti, qui fant fortaffe nobiles au- 
lici, veltibus pretiofis ornati, fi gery 


huc referripoteft. Philofcori autem 

poe) dici poffunt laboriofi in eb 
uritate cubiculi, no€tis etiam, neg. 

otiorum publicorum cauffa, 

4) Vereris ritus tenacem fuiffe 
Mutianum, monuit gtiam Seckeydors 
fius Hitt, Luther.{ 1, I, Sea, 20. 
42. Add. 2, f ad A. 1518. (Franc E 
et Lipl T1692, fol.) - . 


xIif 
Erfordienfis *) non vulgaris amicus nofler Homo pbiffimus (pros 
bifimus) mihi crede, Odit rem tumultuofam et malos viros quos 
tu fentis efferatiores. Scit Lutheru per-vnu-Philippum *) fieri cee 
lebriorem. Nouit audaciam Hutteni’). Amat te vehementer. 
Adheret Eobano et Vrbano *). Vtrug; tibi comendo. {onas’), 
Schalbus "°), Draco"), -Crocus’*) a noftra fodalitate defecerunt 
4d Lutheranos. Eobanus") refipuit meo hortatu, vere fimplicis 
et candidi ingenii, Eant alii in ledendis hominibus occupati. 
Ego phanaticos lapidatores non amo, Fruftra monemg, vt Pretor 
ait. Vim fieri Veto. Euocant Veflales*), Ferociut tang (tan- 
is a B 3 | quam ) 


. §) hodie ignotus. 

” 6) ‘Melanchthonem. 

- 7) Virici ab Husten, Equitis Fran- 
ci, M. Aug. 15@3. mortui, cuius 
violentia, quam calamo et aliquan- 
do manu ‘exercuit, religioni nocuit 
potius, quam profuit, indice Secken- 
dorfio; qui fimal bene obferuat, im- 
probaffe eam etiam Lutherum, et 
eo quidem, quo in magno pericule 
ipfe verfatus fit, tempore, Vid. Hitt. 
Loth, 1. I. S. 35. §. 82. n, 6. p. 131. 
Conf, lac. Burchardus, aliique de 
Hatteno (criptores. 

8) Loquitur de Eobano Heffo, et 
de Henrico Vrbano, ad quem com- 
plores Muriani exftant epiftolae, a 
Zenzelio editae , in Suppl I. hift. 
Goth. Fuit hic Vrbanus Prefbyter et 
Oeconomus vallis fan&t Géorgii, 
ordinis Ciftercienfis. Vid. ‘p, 20, ep. 
3- Pp. 31. ep. 27. et p. 115. ep, 
238. . . 

9). D, fuftus Tonas, Theologus 
Vitembergenfis, Lutheri collega. 

.. 10) Cafpar Schalbus, Haffus, quem 
praedicauit loach. Camerarius in Eo- 
bani Hefli vita cap. 16. et de quo 


vid. Tenzelius p. 11. Append. ad 
Supplem. I, hift. Goth, Addantut 
Gafparis Schalbi ad Erafmum cum 
Jona proficifcentis epjftola ,* feripta 
Broxellis 2g, Maii $19. T. IM, 
Opp. Er. p. 443. ep. 424. et quae 
aelpondit Era/mus Louan, 30. Maii 
1519. p. 445. ep. 428, * is 

11) loannes Draco Caroloftadius, 
idem qui Je, Draconites. Conf. Se- 
chenderf. et Adami Vitae Gérm, 
Theologor. ete, 

12) Richardus Crocus, Britannus, 
Lipfiae ab a. 1515. Profeffur gr. et 
lat, linguae, Comerarii praeceptors 
fed qui, redux in Angliam, tandem 
Cantabrigiae publice docuit litteras, 

13) Helius Eobanus Heffus, Er- 
furti et Marburgi Profefior Poéfees, 


‘Eloquentiae et Hiftoriarum, cuitd 


vitam fcripfit loach. Camerarius. 
14) Ita Moniales vocat, (Nonnas 

primfim Aegyptii adpellarunt, i, e. 

virgines caftas, vt Hieronymus do- 

cet,) de quarum primo egreflu ex 

monatterio Nimpt/chenfi prope Grim- 

mam a, 1523. vid, Seckendorf. ad 
a 


XIV 


quam) infani. Taterim Efafmiana Jedtio trangllis (tranguilfit) no. 
bis et-fruclum affect et voluptatem. Vale:Doctor clariflime. Ad 
fesminalia inflantibg Calendis Martijs, MD XXIII. Gothe. 
. . Totus tui nominis 
how . Chunradg Mutiang 
_ cocerpe. 
« 2 ~ iffimo dodorj. D, Erafmo-Roterodamo totius Ecclig 
Pee ormamento Patri opt. - var 
( Sigillas integrum.) ae ‘Bafileg. 


In Operibus Erafni T. III. nulla Mutiani ad Erafnute 
edita legitur, fed vnica zRasmt ad Mutianum epiftola, {cri 
pta Louan. 17. Od. 1518. (vid. p. 352. €p. 337-) |) vbi Eraf, 
mus eum nominat virum omni doftrinae genere confummatiffi- 
mum, dicitque: ,, Delef&auit me tuae quoque épiflolae candor, 
anim tui candorem referent,  Munufculum diu reieci; donee 

vas te t profes intelligerem.“ 


CHRISTANNI “) BAYERI, — 
~-¥V.1. D. et Elector. Saxon. Cancellarii, Epiftola A. 1532. 
_ ad Erafnum data, ex Autogr. 


Silere videntur editae omnes Erafmi epiftolae de hoc 
Viro, quitribus Saxoniae Principibus EleCtoribus, FRIDE- 
Rico Supienti, 10ANN1 Conflanti et 10ANNI FRIDERICO 
Magnanimo, practtitit officia. In primis vero hiftoria facro- 


yum emendationis nomen CHRISTIAN! yel potius cHRI- 
: | STANNL 


1) Eamdem ex Eobani Epift. fa- Bayerus ; tefte Sccheador’a 5 refte 
mil. exhibet Tenzelius p, 32, 0.23. etiam hac .ipfa epiftola. Conf; 
ap. ad Suppl, L hift. Goth, Georg. Spalatini Aunales Reformat, 

a Cypriano ed. Lip 1713. §. pe 

a) Ika feribere folitus eft ipfe 135. | 


XV 


STANN1 BAYER! clarum reddidit pofteris. | Anno enim 
1522. eur, tum temporis Profefforem et Confulem Vitem- 
bergenfem, Elector rripericys Sapiens mifit ad Canoni- 
cos Vitembergenfes, in negotio de abroganda Miffa priua« 
ta, vel folitaria; teftibus Lutheri Operibus et Seckendorfio. 
Idem, poftea CanceHarius EleCtoris 10AnNN1S Conflantis, an- 
no 1530. in Comiuis Auguftae Vindelicorum habitis, Confe/- 
fronem Auguftanam d. 25. lunii, coram Carolo V. Imperato- 
re et in confeffu Principum Ordinumque Germaniae, lingua 
vernacula legit ac recitauit; id quod notiflimum eft, e Spa- 
latino , Lutheri Operibus , Seckendorfio, et Scriptoribus 
hiftoriae Auguftanae Confeffionis. 10ANNES FRIDERICVS 
Magnanimus , faccedens anno 1532. patri, Ioanni Conftanti, 
muific Bayerum ad Conuentum Brunfuicenfem, pacis et foe- 
deris caufla menfe Nouembri habitum. Fuit denique anno 
1536. inter {ex arbitros inter Joannem Fridericum Electorem et 
Georgium Ducem Saxoniae, eodemque tempore fupremum 
obiit diem, tefte Seckendorfio, 


In epiftola, quae iam primum editur, (v. Index A. 
1.532. 0. 3.) dicit Bayerus de Po/yphemo quodam, commene 
dato fibi a Luthero, Iona et Melanchthone, atque in nume 
rum Aulicorum recepto; iudicium de Era/mo fert honorificum; 
laudat commendatque Polyphemum, valetudinis aduerfae 
caufla redeuntem, Scripta eft d, 18. Febr. A. 1532 one 
loco. 


MAGNO SVO ERASMO ROTERODAMO 
S. D. Anno fuperiore peractis Comitiis Auguftanis , venit 
ad nos Polyphemus tuus, imo nofter, litteris commendaticijs Mar- 


* 


tint 


XVI 


tini Lutheri, Iufli Iong, et Philippi Melanchthonis oneratus ,. quis 
hus me rogarunt, vt accomodarem Polyphemo'), quo in nume. 
rum aulicorum Principis noftri Ducis Saxonie Electoris *) recipe. 
retur, quam prouinciam non tam illorum commendatione y 
(quam) tuo nomie (nomine) libentiflime fulcepi. Nam ita tibi pers 
{uadeas velim, te parentem omnium ftudioforum, politioris litte. 
rature prefidem, et fyncerioris Theologie reflauratorem, ab omnie 
bus doctis bonifq; viris, quos habet noftra Saxonia, amari, coli 
et venerari. Quod autem ad me attinet, ingenue fateor, quicgd 
in me eft eruditionis, quod q; (quam) fit exiguum hee littere arguut, 
¢hae litterae arguunt,) tibi acceptuin ferri debere. Negotium igitur 
Polyphemi ad Principem retuli, qui facta per me nominis tui men. 
tione, Polyphemo non infimom in aula munus aflignauit , quo 
ita functus eft, vt ab optimis quibufy, fieret maximi, et principi 
nofiro magno vfui futurus fuiffet, fi coelum Saxonicum ferre pos 
tuiffet. Poftg, (Poftquam) vero non minus grauiter % (quam). alli» 
due e pedibus laborare cepiflet, curaui, vt, pace ac jmunificentia 
Principis, alio fe conferre liceat, vbi mitius coelum et illius na 

ture accomodatius effet. . Quang, (Quanquam) autem Polyphemus 
 tibi commendatiflimus et ehariflimus eft, tamen illius probitati, 
candori ac fidei coram te et omnibus teftimonio effe volui. Roga 
igitur, vt eam apud te gratiam integram reperiat, quam difces 
dens reliquit. Quod fi mea comendatione tibi gratior effe pot. 
erit, eft quod vehementer gaudeam. Bene vale, pater, veneran- 


de, 
1) De bec Polypbemo legi poffame, poft ex hac vita difteffie, d. 16. Aug. 
quae difturus fum ad Georgii Spalae 1532, non ad Idus Aug. vt Sleida- 


sini epiftolam, mus fcripfit , cuims mendam correxi¢ 
Sechendor fius, 


2) Loannis Conftantis , qui paullo 


ee ee ED 


d@, et meam ‘aidaciam amiori quo Erafinu. ampledtor adfcribe, 
DATE XVIII MENSIS FEBRVARII ANNO. XXXIJ 


. TVVS CHRISTANNYS BAYER 
: v. I. DOCTOR ET DVCIS SAXONIE ELECTORIS TMPERIT 
CANCELLARIYS' S8T. 


Eximio Rareq, eruditionis viro, 
Magno Erafmo Rhoterodamo, 
domino et patrono fuo omniu 
amaatiflimo > . 


.  Primaet yltima huius epittolae verba, nomenque fuum, 
et quae addita funt nomini, ipfé savexys fcripfit; reliqua 
omnia is, qui ab epiftolis fuir. 


GEORGII SPALATIN?, 
"Triuni Saxoniae Electorum Theologi celeberrimi , Epi- 
ier “ftola A. 1532. ad Erafinum data, 
anne ex Autogr. 


: Georgins. BVRGKARTVS, qui ab Epitopamns Aichftadi- 

gnfis oppido Spalt, vbi fucem anno 1482. (non 1484.) ad-. 
fpexerat, SPALATINI nomen adfciuit , vir Iuris{cientiae, 

: Theologiag et Hiftoriarum admodum peritus, florens gratia 
et auCforitate tum apud principes, tum apud dottos eius, 
aetatis plerosque omnes, {criptis etiam hiftoricis, theolo- 
gicis aliisque clarus, in. hiftotia Comitiorum et conuentuum 
religionis caufla habitorum facroramue emendatorum cele 
Bratiffimus, a. 1502. in primis academiae Vitembergenfi s fo- 
lemnibus Magiffer fuit creatus ; a. 1507. Sacerdotio initiatus, 
Paffor facus eftpagi Hohenkirchen, ad radices fyluae Thus 
Hoge, prope monatteripm ne S. Georgii, os aac ) 


XVI 
at a. 1508. Magiffer Nouitiorwih huiys' coenobii; a: 1509. Tos 
annis Friderici Principis (pofthac Ele€toris Saxoniae) Praee 
ceptor; a.15u. Ottonis et Ernefi, Ducum Luneburgenfium, 
ftudiorum ac morum moderator in academia Vitembergenfi. 
Poftea FKIDERICO ILI, Sapient’ Saxoniae EleCtori a facris et 
a fecretis, (Secretarius, Sacerdos et Concionator aulicus , vt vO- 
cant,) Canonicus etiam Ecclefiae Collegiatae Altenburgenfis, 
adfuit EleCtori in Comiuis a. 1518.. Auguftae; a. 1519. Fran 
cofurti ad Moenum, in electione Caroli V. Caefaris; a. 1520, 
Coloniae et Aquisgrani,. in coronatione eiusdem; a. 152% 
Wormatiae. Poft quam circa a. 1523. euangelicam Luthert 
doctrinam publice profiteri ac propugnare coepit, et vxo- 
rem a. 1525. Altenburgi duxit; a 1loaAnNeE Conflante EleCtore 
Saxoniae Superintendens Altenburgenfis vicinaeque- prouinciae 
et Voigtlandiae eletoralis conftitutus eft, Adfuit huic Ele 
tori in Comitiis a. 1526. Spirae, et a. 1530. Auguftae Vin- 
del, habitis; ve et eius filio, 10ANN1 FRIDERICO Magnani- 
mo, a. 3531. Coloniae, quum eligeretur Ferdinandus I. Rex 
Romanorum, et.a. 3532. in Conuentu Suinfurti pacis fancie 
éndae caufla habito. Eidem, ab a.7522. d. 16. Aug. Saxo- 
niae Electori, adfuit @. 1534. Cadani in Bohemia; annisque’ 
fequentibus, aliis in locis tractatuum et negotiorum, foede- 
ris maxime Smalealdici occafione. Bibliothecam Electoras 
Jem ‘in arce Vitembergenfi, quae poftea Jenam fuit translata, 
locupletauit coémtis aere Principum Venetiis libris hebraicis” 
ét graecis. Vifitationibus Ecclefiarum Saxonicarum, in die 
tionibus Eleftoris et nENR1¢1 Pii Ducis interfuit cum aliis, 
Theologis ac Politicis, Obiit Altenburgi d. 16. Ian. 2. 1§4§-. 
aet..63. De vita-et fcriptis eius videfis in primis Lutheri® 
Opera, eiusdem et Spa/atini ipfius epiftolas , Hortlderum™ 
As & ©. 234nitio, Seckendorfii Hilt, Luth., Melchy Adami Vitas © 


~ 


Germ. Theologorum ,. Ern. Sal. Cypriani praefat. in ‘Soa 
latini Annales Reform. Commentarium de vita’ Spalatini 
editum Zenae 1693. 4 °, Mitto Sleidanum , Albinum, Dreffe- 


rum aliosque. . 


*  $PALATIN1 épiftolae ad Era/mum duae teguaror i in hus 
jus Opp. T. II. editae, altera ex arce Lochana u. Dec. 1516. 
(App. P: 1§79. ep. 94.) altera ex arce Aldenburgia 13. Nou. 
3517- (Pp. 272. ep. 278.) eRASMI autem tres ad Spialatinum, 
Louan, 29. Mati 1519. (p. 443- ep. 425.) Antuerp. 7.. Aug. 
1519. (p. 481. ep. 450.) et Louan. 6. Jul. 1520. (p.. 559» 
€P. 512.) — 


Ex Autogr. quae nunc publicatur, SPALATINI ad Eraf. 
mum n Epittola, fcripta eft A. 1532. (v. Index h. a. n. 1.) fine 
die et loco; haud dubie tamen in aula Joannis Conftantis , Sa- 
xoniae Electoris , vt docet argumeatum, idque cum Bayerf 
-epiftola collamm. Tribuit teftimonium virtutis Polyphemo, 
oeeanencas cum. litteris Ehtoris et D. Bayeri Cancellarii, ° 


“Quamuis’ fein: non. offs opus Polyphemo’ nofiro mea'ad te 
tomendatione, Erafme dodtiff. Quid. 1.*(enim) multis comenda- 
‘rem notiffimum tibi? Tamen vt ne meo gdem (quidem ) officio 
‘deeffem, homini amico hoc Elogion veluti corollarium profigi- 
Feenti dedi. Video .0, (enim,) quod tibi non puto no no (non ).fune 
‘placitu, (Pplaciturum,;) proficifci non fine Iris (litteris ) optimj 
Principis uri (nofiri) Electoris Saxoniae’), honeflatis et it pbitatis 
‘(probitatis) eius teflibus non vulgaribus, Deinde etiam epla (epi= 


Polo) D. Cancellarij Doétoris Chriftanni Bowarij-, Compatris mei 
¢ 2. cs oe 


2) Tons Conta, sc uk wong Aas 1993: am weet S 


charifimi *}.”  Neg,-ego {clam effe vilog quos Polyphemus or (n0- 
fier) vel in aula noftra vel alibi offenderit. Tam gratiofus eft, 
hoc fortaflis ex gratijs, hoc e ( eft) ex ris (4tteris) ipfis, hoc ef 
pratiaR, (gratiarum ) matribus nato. Hee p (pro) Polypheme 
nro, (nofiro.) Libenter n. (enim), gratificor qbus ( quibus ) poflum, 
Deo autore. 1532s - 

G. Spalat. ~ ge Ne 
(Inferiptio epiftolae deft. ) : : j 


POLYPHEMYM , oe alias ignotum ; fui va- 
guin et fortunae captatorem, patet e quinque Erafmi epilta- 
lis; T.11f. Opp. editis. In prima, ad Lud. Berum, Bafit, 
2. Mart. A. 1529. (p. 161. ep. 1021.) feribit Erafmus: ;,Carci- 
«,nus hic denuo fuit, ac mira arte molitus eft nouam Tragog- 
ydiam. . Nofti Pofyphemum noftrum barbatum, hic a me, vt 
jdixi, amandatus Befontium, habuit nefcio quid rixae cum eo 
yde me. Eo profetto Dolam, clanculum, vt narrant, fat 
pegit, ve reuerfus coniiceretur in carcerem: et factum fuillet, 

ni Polyphemus iaftaffet fe Ferdinandi Regis Satellitem. Hoc 
*’conatu fruftratus , ilico venir Bafleam fub noétem. Id 
»fimulatque refciui, protinus diuinaui quod erat. Ioffi-ve 
ppoftridie mane Polyphemus fe fubduceret. Ad nonam, vix 
pjllo profecto, veniunt ad aedes meas duo viatores, qui Po- 
p/yphemum accerfant ad Tribunum pl. Dictam eft illum abiiffe. 
»Redeunt a prandio, refponfum eft idem.“ In altera, ad 
Jo. Oecolampadium, Bafil. A. 1529. (p. 1221. ep. 1067.) haec _ 
Erafmi leguntur verba: ,,Ambiebat et Polyphemus celebrari, 
yqui circumferebat codicem Euangelicum belle orndtum, gquum 


vipfius 


2) Vid, Chrift. thie » quem ex Autogr. edita, d. 18. F ebr. 1532 
Bowarium.wocat Spalatinys, epiftola {cripta. _ 


XX! 


sipjfius vitd mihil effet inguinatius:“ In tertia, ad Car. Vten- 
houium , ' Frib. Brifg.’ 23. Mart. 1530. .(p. 1278. ep. 1¢98.)) 
»Polyphemus bibit in Bohemia fortiter. Crebro feribit ad me, 
fed illi nibil refpondeo.“ In quarta, ad Guil, Comitem ab 
Eifenburgo, Frib. 22. Iun. 1532. (p. 1442. ep. 1224.) ° »,Red- 
yttdit mihi Polyphemus abs te pugionem {ane quam elegantent, 
scum hoc.elogio, vt, fi minus pofftm calamo profligare hor 
pftes. meos, ferro.rem gererem.” In primis autem vitam Po- 
LYPHEM! depingit, fimulque Bayert et Spalatini literas ex 
Autogr. editas illuftrat Zra/mus in epiftola ad lo. Cholerum, 
Praepofitum Curienfem, Frib. 5. Oct. 1532. (p. 1453. fq 
ep. 1233-) feribens: ,Polyphemus, quum ifthine difcederet , no- 
gfuit quenquam fcire, quo iret. Iuit autem rea ad Lutherum 
ft Melanchthonem ; ac literis commendatitiis onuflus, venit ad 
yloannem Saxoniae Ducem, fingens fe effe famulum et intimum 
3amicum Era/mi.. Magnifice trafatus eft aliquot menfes.  Tan- 
gdem abeunti Dux dedit elegantem equum et aureos quadraginta, 
plnde Cofoniam. IAillic apud Tielmannum fummum amicum 
pmeum potauit aliquot menfes. Poft huc venit futurus cu- 
{tos domus meae. Ego extrufi illum in Legationem ad 
- gRatisbonam: illic bibit fex hebdomadas, et extorfit multum pee 
ytuniarum. Ratisbona rediens obiter inuifit ipfum Auguflen- 
yjem. (Epifecopum,) Ab co extorfit equum et coronatum. —De- 
¢creuerat cum fuo claudo equo commorari in meis aedi- 
bus. Equum exclufi, ipfum exceptum decem ferme: dies 
ytimifi non admodum vofentem. Voluit adire Angliam: dif 
pfuali. Deinde Poloniam. Ita redut Coloniam, unde deceffit 
acum pefima gratia Tielmanni hofpitis, qui dicit mu/ta foede 
pillic de eo foargi, Venit Francfordiam cum literis meis, pe 
suiturus Pofoniam. At ego curaram, vt literae committee 
prentur negotiatori, Hoc vbi vider Pof/yphenius, rediit in 
.. | C 3 nltefiam, 


Hefiam; ét’petiit commendationem Cancellarii Ducis. ‘Ree 
sti nebuloni rediit ad incitas ; nes dubito, quin breui fit habitur 
yrus miferum exitum i 


Indicimus Vobis nunc, Ciues Optimi,- inftauratae 
Religionis Euangelicae et Sacrorum Emendationis memort 
‘am, craftino die XXXI. Menfis O&obris Hora XIf. in Aede 
Academica pie recolendam. Non dubitamus, fore, vt 
magnitudinem beneficii diuini nobis tributi rire perpendatis, 
Deoque dignas decernatis gratias, per Chriftum, omnis ve 
ritatis nobis vere falutaris fonti, et per Verbum fuum fan- 
&ifimum aeternumue (1. Petr. I, 24. 2g.) doctori veraci ad 
falutem fempiternam, per Chriftum Seruatorem ynicum hu- 
mano generi partam. “Ad quod officium Deo Optimo Ma- 
ximo perfoluendum excitabit nos omnes Praeclariffimus Ar- 
tium Magifter, CHRISTIANVS FRIDERICVS TRAVGOTT 
voict, Camentio- Lufarus, Iuuenis, cum dotrina, tam 
morum integritate atque elegantia ornatus, qui inter Sacra 
Euchariftica Oratoris fafceptarus partes oftendet: in conti« 
nuanda, quam Lutherus, praeter voluntarem fuam, quam 
vis feliciter, aggreflus fir, Sacrorum Emendatione, fam- 
mam cautionem effe adhibendam. Ad eam igitur Oratio- 
nem audiendam vt frequentes confluatis, Comites Iuftriffimi, 
Viriusque Reipublicae Patres ac Proceres Grauifimi, Vosque. 
Commilttones Geucrofifimi, Nobilifimi, Carifimi, atque pre- 
ces fupplices per Seruatorem ac Dominum noftrum lefim- 
Chriftum ad Deum mittatis pro imperio, vita et incolumi- 
tate SERENISSIMI PRINCIPIS ELECTORIS, FRIDERICE 
AVGVSTI, Domini noftri Clementifimi, pro Augufla Do- 
mo Eleéorafi, pro PRINCIPIS Amicis et Adminifiris fapiene 
tiflimis, pro vniuerfa Exclefia Euangelica, pro Patria et Aca~ 

demia 


XXHI 


@emia noftra, denique pro hac: Vrbe ditedta, cuius, velut Ta. 
gadeics terreftris. recens ac inopinato inftaurati ,. amoeno 
vtimur (gratique, vt decet, vtamur!) domicilio, magno- 
pere hortamur atque rogamus, P,P, Domin. XIX. p. Trin, 
ARS. clolacexcn: © Le a 





LIPSIAE 


SX OFFICINA KLAVBARTHIA, | | 


. 
toe 
+ 
-- . . , * * rh f 2 . » .™ : ‘ > 
£ 3 . ‘oy . z..% . 
Pp 4 * Ld 
Ser a ig + ? ry t .s sic 
. : . ' “a. Lo oeedp ai a 437 
, ‘ a . . * ° > 
of S'S "PE oS ut 
as z e . 8 AT ~ 7 Fa oo - rep, * 
ae seek irs bs e 1 hae yo. if tg Se e hae * 
a . 
ype ‘ <8 aj 
bc Ye he Tee D te. ek 
gad Sane 4 oe ee ee ee err rs | ae Se ew “ae - 4 Wen-. =-« had 
“ . ‘7 
7 oe ' & we & 


gr se ~ sw ae . or *@ 8 ee * 


e 
a ef 4 - aye 
? - 
me ee ed 
2 - eo 
- 
- 
‘ 
- - 
.. 
Py . 
. 
4 
. . - bad . 2 
} we ‘ 
. “ / 
/ 
an ' f 
: . ‘ . 
~ 
. . es de ° ec 8 t 
~* + 7 . ' = . a . 
= . t- ‘ ° . ° 
. 
* 


Digitized by Google 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS§ 


SACRA NATALITIA 


SERVATORIS ET DOMINI NOSTRI IESV CHRISTI 


QIE XXV. MENS, DECEMBRIS A. MDCCXGI 
IN 
AEDE PAVLINA 


PIE CELEBRANDA 


INDIcIT 





SPICILEGIVM XIV. 
Autograpborum , illuftrantium rationem , quae interce(fit 
Erafino Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fui praccipuis 
omnique republica. 


oe t 
* 
‘+ ” 
* ® 5 
* 
4 . 
gt 
= 90 
4 ‘ 
* 


jad bien i tan 


=. 


. ~~ se 
* 
s o48 
[ an 
_— ‘ 
- 
- 
. 
* 
* 
a 
= = 
» 


-) .: 
1 Atype,n =, 


~ 


* 


rte ~~ 


Digitized by Google 


a ee 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA NATALITIA 


SERVATORIS ET DOMINI NOSTRI IESV CHRISTI 


QIE XXV. MENS, DECEMBRIS A. MDCCXGI 
IN 
AEDE PAVLINA 


PIE CELEBRANDA 


INDICIT 





| SPICILEGIVM XIV. 
Autographorum , illufirantium rationem , quae interceffit 
Erafio Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fii praccipuis 
omnique republica. 


{ 
«* de ad 
a 2 
; Rae 
ee * os — 
. 
‘ ee . 
e a * « ‘ 


ese . 4 - ee { 7 
“ +e ‘ 
. "ee 
eve 
, 
= we 
oe - 
.* 
' “8 #4 & " " 
‘ 
som t 
*» 
- 
- ee 
i « 
a . * “ 
. 
* 
*&e 


+ owe we ee e- ‘+ ” eS 


Digitized by Google 


HIEBRONYMI EMSERI, 


A. M. Intis Canon, Licentiati, Georgii Ducis Saxon. Sccre- 
tarii, Confiliarii et Oratoris, Epittolae duae, Annis 
1525. et 1526. ad Erafmum datae, 
ex ai 


[ose ipnis hic Lutheri aduerfarius, nobili genere natus d. 26. 
Martii A. 1477. Vimae Sueuorum , poftquam litteris 
operam Bafileae dederat, et ab A. 1500. Raymundi Peraldi, 
Epifcopi Gurcenfis et Cardinalis, fuerat Capel/anus et Secretae 
rius, vt vocant, Artium et Philofophiae Magifter creatus Er- 
furti litteras docuit. Inde Lipfam A. 1504. venit, ibique 
Theologiae Baccalaureus A, 1505., deinde (Erfurti, vt vide- 
tur,) Licentiatus Turis Canonici factus, Decreta Pontificum 
Romanoram profeflus eft. Poftea vero Dresdae fuit Secreta- 
rius, Confifiarius et Orator Ducis Saxoniae’ GeorGi! Bare 
batis quo avctore etiam Dresdae beneficium ecclefiafticum 
accepit, auctum tandem alio quodam Ecclefiae Ingenuae 
Cathedralis Mifenenfis, Obiit A, 1527. d. 8, Nouembris, 
Dresdae , non Lipfiae, vu errauit Yogelius in Annal. Lipf. 
De Emferi vita et {criptis contra Lutherum, huiusque contra 
illum , videantur in primis Lutheri Opera , Emferi ipfius 
feripta, Seckendorfii Hift. Luther., Car. Gottlob Hofmanni 
mnt. Reform. Lipf germ. ed. Lipf 1739. 8° 


A 2 In 


IV 


In Erafmi Opp. T. Hf, leguntur duae emseRt wiih 
jae: altera ad Buibaldum Pirkheimerum, Lipf. A: 1516. {erie 
pta; (App. p. 1590. ep. so.) altera ad Erasmum, Dresd. Mifn, 
15. Mart. 1517. (p. 1592. ep. 116.) Item duae zrasmi ad Em- 
ferum, Bafil. A. 1525. (p. go6. ep. 787.) et Bafil, A. 1527. (p. 
1055. {q. ep. 923.) Sed nulla earum has noftras, as nunc 
ex Autogr. prodeunt, illuftrat. ’ 

Prior, Scripta Dresdae, die Iulianae Virginis, 1. @ 7. Tat 
nuarii, A. 1525. (v. Index h. a. n. 1.) loquitur de monito quo- 
dam Erafmi; de Emferi contra Zuinglium {eripto; de Geor- 
gio, Saxoniae Duce, eiusque ad Fra/mum litteris, hunc in. 
citantibus, et earum fententia; de aduerfarits Erafmi, praes 
cipue H. E. quodam; de Era/mi Paraphraf in loannem, as 
foi. ftudio germanice edita, ete. 





‘Salve ter Maxime Erafme, Probe mones abftinendu a Ore D 
ciis et modeftia potius ; pughandu cum heteticis ¢ (quam ) iurgiis,’) 
Itag, ad impudentiffimu Zuinglii antibolon fedatius refpondi:*) nifi 
q, (quod) confida de me crimina non diluere non potuj. Crude. 
lis .n. (enim) eft, ut nofti, q fama (qui famam) negligit, Tu id 
boni confule quic4d (quitquid) eft refponfi. Cetek Ilmus (Cae. 
terum Illufirifimus) princeps*) candide de te fentit: ut ex Iris 
(litters) ipflus noviflimis li liquido intelliges.*) Neg, ea que ante’ 
{cripfit: iccirco feripfit ut cq (quicquam) de fide ac integritate tua’ 
dubitarett fed ut calcar iniiceret equo etia (etiam) fua {ponte cur. 

, renti, 
1) Eralmi epiftolam hue fpeftan- 3) GEORGIVS Barbatus , Dux 
tem nusquam inueni, Saxoniae. 


2) Scripfit Emferas Apologericon 4) Litteras huc referendas non: 
in Zuinglii antibolon, vt et Canonis vidi, 


Mifac contra Zainglium dfenfenen, 


Ue 3 Vv 


renti.‘) H.E. *) non eft tanti (utpote in riflicano ‘apud nos tu. 
gorio prognatus) ut exiflimationi tu¢ officere poffit. Vicifti iam 
dudu inuidia nebulonu iftoz. (dudum inuidiam nebulonum ifforum.:) 
Patibula et gladios quos minat* (minatur,) iugalo fuo expiet’, (ex. 
perietur.) .Tu palme florentis inflar femp (/emper) ad altiora te 
extende et Hieronyimu *) tibi deditiffimu agnofce, Paraphrafin tua 
(tuam ) in loanne Pp amicu quenda meu (Joannem per amicum quen« 
dam meum ) exactiflime in lingua nram (linguam noftram) Vernacus 
lam traducta (traduffam) ego in edibus meis hac hyeme impili: 
(imprefii:) que iam vagat* p doctor (vagatur per dofforum) ma- 


‘nus, non fine fuma tua Laude. Tuu (Tuwm) evit viciflim Hieros 


nymi tui align (afiquando) meminiffe. Vale clariffimu_litterale 
(clarifimum litterarum) fidus ,. ex Dresda in die luliang Virginis 
Anno 9c’x xv, 


T D 
DeditifT —, 
Emfex, 

‘ : | Cornu *) ' 
CLariffimo oim dodtrinaru . 
Antiftiti Dao Erafino Ro- 
terodamo Theologo pce 
ptori fuo colendifiimo ; (Sigillum integrum. ) 

A2 Pofterior, 


5) Pertinet huc GEORGI: Ducis —-7)_Hieronymom Emferum ipfum. 
ad Erafmam epiftola, feripta d. 21. 
Maii A. 1924. quae edita legitur 8) Verbum hoc refpicere videtur 
T. IIL Opp. Erafmi, p. 890. ep. cormua Capri petulci in Emferi_in- 
Yo. Sy, ¢ figni, et fignificare Erafmo debere, 

6) Henricus F speech peat Eras: Emferum effe verum harum litcera- 
mi aduerfarius, de quo dicemusalio rum auforem, ; 
love. 


VI : 


Pofterior, fcripta Dresdae d. 25. Dec. A. 1526. (v. Index 
h, a. n. 9.) continet fi ingularia quaedam de Grorcio Barba- 
to, Saxoniae Duce, et de eius Cancel/lario, D. Simone Pi ifto- 
rio; loquitur de Erafini aduerfariis, et de Regis Angliae in 
Lucherum refponfo, a Duce ad Hrasmum mittendo; addir de 
Luthero iudicium Emferianum, et Erasmum concitare in Ln- 
therum ftuder, dicitque de Eim/feri aduerfus Lutherum feriptis 
vernacula lingua editis, ete. 


Salue ter maxime Erafme. Fasciculu Irae tual cu (Fafticu- 
fum litterarum tuarum cum) impofitis {chedis ab Ll."° principe 
meo *) ita confecutus fu. (/um,) ut Celfitudini fue omia (omnia ia) 
legerem priusy (priusquam ) ab eo recederem. Mirabat* primu 
(Mirabatur primum) tot tomos et tot volumina a te potui (potuiffe) 
perfici: fi etia femp (etiam femper) ac ppetuo (perpetuo) feripfiffes, 
Deinde ubi ad d emulor tuo? (aemulorum tuorum) technas et machi- 
nationes vertu (ventum) eft toruo vultu tu obriguit. At in rifu demu 
(rifum demum) refoluit fronte feueriore (frontem feueriorem) fabella 
illa tua de corie aginino (afnino) in quo concinnandus erat Liber 
Bede. *) Secundu cachinnu excuflit ille qui iuxta mofaice legis 
(picziptum Virgine 1e Qdem (praeferiptum Vi irginem quidem) duxerat 
fed cu¢‘cum) multis in Chiro ( Chrifto) fratribus coem. (communem. m.) 
Siue id Bm (/ecundum) Platonica fiue Bm (fecundum) Lutherana 
legem, His duabus faceciis mitigata fuit reliqua tragoedia. __Can- 
cellarius door Simon Piftozius ") totus tuus eft: nec cuiq (cui- 


quam) cedit'nec credit aligd (afiquid) te perperam feripfifle, étiam 
| fi 





9) GEORGIO, Saxoniae ,Duce, farii, de quo multa leguntur ia 
cogn. Barbaro. Erafmi Opp. 

10) Natalis Bedae , feu Beddae, 41) De quo vid. fuo loco, vbi bi- 
Mineritae Galli, Doforis Theol, nas eius ad Erafmum epittolas ante- 
Parifienfis, acerrimi Erafmi aduer- graphas publicabimus. 


“VI 


fi mille Sutores,") Cerdones, aut Bedones in te furerent. Acci« 
Pies a principe *) Erafme mi Regis Angli¢ '*) refponfum in Lu- 
tera) nullibi fibi conflantem preterq (praeterquam) in Erasmu: 
Qui fibi tamen (fi fapuiffet) utilio2 fuiflet quocung, rege. Vande fu- 
Apicari cogoz mozionem effe et ex moria tua dementatu forte, qui 
fi faperet et nifi fatali ftulticia laboraret, nulli hoim (hominum wm) plus 
deberet ¢ (quam) Erafmo. Nuc cu (Nunc cum) quafi oibus (omni. 
bus) recantat:'*) Vni Erafmo pertinaciter fe audet opponere. At tu 
cunctando, ut ingenue tecu (tecum) agam, fufpeclum te nobis red. 
dis. Vide igit’ (igitur,) ut promiflu de reliqua parte arbit2ij '7) 
pfoluas. Multu n° (perfoluas. Multum enim) Rex tibi modo fup- 
“patrocinatus eft, Ac Vehemente2 Hoiem (hominem) Vrget: Du (dum) 
ait: Nuc (Nunc) nihil in quettionsm venit J uttu (qguamvtrum) Chri- 
fto an tibi credendu fit 9c’ Ql (Quod) e regione indicem libro, 
meo2, (librorum meorum) poftulas, more tuo itelR mecu ( dara 
mecum) Ludis. Quid .n, (enim) ille tibi profuerit: Cum Luthero 
plebeculam vulgari lingua inficienti coactus fim et ipe (jpfe) Verna 
cula occurrere, QI (quod) nifi pl¢bis indodi¢ ratione habuiffem, 
maiore forte gratia ia iniiffem apud litteratos fi Latine {cripfifflem.. Et 
probaf. 


12) — Sutor fuie Theologus 
Parifienfis, poftea Monachus Cartu- 
fianus, de ciius cum Erafmo con- 
trouerfia vid. Opera Erafmi, 

13) Georgio Duce. 

‘ 34) Henrici ViLi. 

15) Ad Lutheri deprecatorias lit- 
teras, Henrici VIII. Regis Angliae 
refponfionem acerbam, ab ipfo Em- 
fero e Latino Germanice verfam et 
A. 1527. editam Dresdae. Vid, Bzo- 
‘vii Annal, ad A, 1525, n. 25. T. 19. 
Pp. §73- feqq. Lutheri Opp. lat. et 
germ. Conf. Seckendorf, Hift. Lath. 
; 16). Legatur ipfa Lutheri ad Hen- 


, 
* 


ricum VIII, epiftolz, ab ipfo Emfe- 
ro edita, et conf. Seckendorfius, vt 
error Emferi adpareat. 


17) Sermo eft de Hypera/piftae 
parte alrera, quam Erafmus poftea 
edidit A. 1527. et M,. Seprembri 
Georgio Saxoniae Duci mifir, pott. 
quam prima pars prodierat iam circa 
initia A. 1§26. Vtramque edidir 
Erafmus ad defendendum fuum de 
libero arbitrio libellum, quem ine 
pugnauerat Lutherus M. Dec, -A, 
1525. alio, de feruo arbitrio. Conf, 
Seckendorf. 


Val 


proballes etia (etiam) ta foitallis ingeniu (ingentum;y Licet éruditto 
mihi defuerit. Sed hec eft gloria tua, fi iuxta aureu cloquenti¢ 
tue flumen, turbulenti etiam rivuli nrj (nofri) defluxerint, Ita‘ nh. 
(enim) facilius dephendit* (deprehenditur, ) } quantum interefl, inter 
Erafmi pellucidos fontes et flegetontheas nras (; phiegethonteas no 
firas) paludes. Sed Longioze epiftolam negat nuncius ia ia (iam 
gam) ad iter accindtus. Vale decus ari (noffri) feculi ex nen 
XXV die DecemB Anno XXVJ. 

LAL oe 

addictiff, Emfe2 
Oim diuinake ac humana Litterae Principi Defiderio 
Roterodamo Theologo Precepto3} colendiss; 
(Sigillum integrum.) 


Ad explendum locum Em/eri, ftatim poft eius obitum, 
a GEoRGIO Barbato, Saxoniae Duce, Dresdam euocatum 
effe Joannem COCHLAEVM, docent litterae fequentes, - | 


r] 


IOANNIS COCHLAE!, 
Theol. Doétoris , Eccl. Colleg. B. M. V. Francof. i. 
Decani, et aliarum Ecclefiar. Colleg, Canonici, a * 
Georgio Duce Saxon. Dresdam euocati, ~ - 
Epiftola A. 1528. ad Erafmum data, : 
ex Autogr, _ 


Natus erat Joannes ‘COCHLAEVS, Vel potius DOEBNECK, 
prope Norimbergam, in pago Wendelfein, vnde Cochlaeus 
adpellari yvoluir, circa a. 1479, Non vero a. 1§03, vt Boiffars 
dus haber. Fuit Theoloviae Doffor, nefcio vbi et quando 
creatus, Ecclefiae Collegiatae Moguntinae ad S. Visorem, et 
alicuius Wormatienfis Canonicus, nec non Ecclefiae Collegia: 
tac in Monte B. Mariae Virginis Francofurti ad Moenum pri- 

; Taunt 


IX 


mum’ Canonicus, ac tandem Decanus, A. 1§21. in Comitiis 
Wormatienfibus fua fponte Lutherum acceffit, atque ei ad 
ignem vsque difputationem obrulit.. Ab hoc tempore mul- 
ta edidit contra Lutherumi., Melanchthonem, Pomeranum, 
Ofiandrum , Bucerum, Mufculum, Zuinglium, Caluinum, 
Bullingerum aliosque. Fuit a, 1526. Spirae, a. 1530. Augu- 
ftae Vindelicorum in Comitiis, inter alios Euangelicorunt 
aduerfarios, Inrerfuit a. 1546: Colloquio Ratisbonenfi, et 
obiit a. 15.52. aet. 73. Vratislauiae, vel, vt alii habent, Vien- 
sae. De eius vita et {criptis vid. Lutheri Opera, Cochlaei 
ipfius {cripta, Pofeuini Apparatus Sacer, Du- Pini Nouv, 
Biblioth. des Auteurs ecclef (T. 14. p. 185. feqq. 4 Mons 
1703. 4.) Seckendorfi Hift. Luther. Boiffardi {cones viror. il- 
luftr. etc, Retulit etiam Chrift. Knauthius., in libello Gorficit 
1767. 8. germanice edito, (der Oberlaufitzer Sorbenwenden um. 
frindliche Kirchengefchichte, etc.) p. 330. Cochlaeum noftrum 
inter Canonicos Ecclef iae Colleg. Budi ifinenfis in Lufatia 
faper. : 

Tomus III. Opp. Eratini exhibet vnicam CocHLAE! ad 
Erafmum epiftolam, feriptam Dresdae 13. Mart. A. 1529: 
(App. Pp. 1739. feqq. ep. 348.) et tres erasmi ad Cochlac.m 
datas Bafil. 25. Aug. 1527. 19. Mart. 1528. 1. April. 1529. (ps 
1008. ep. $86. P. 1070. ep. O48. Pp. 182. ep. 1038.) Sed nulla 
earum refpondet ad litteras, quas nunc edimus; erfi verba 
Erafmi p. 1070. ep. 948. huc pertinere videntur: ,,Emferus 
»mihi femper praeftitic ingenuam amicum, in cuius locum 
»quando fuccedis, confido fore, vt in vno te Em/ferum et 

»Cochleium habeam.  [lluftriflimi Principis erga me fauorem 
ynion defines alere.“ 

Epiftolam noftram (v. Index A. 1528. n. 1.) dedit cocut 
tanys ad Era/mum d. §. lanuarii A. 1§28. Schafnaburgo, 

B pro» 


. - 4 


X: 


profectirus Drerdam. -Logquiiur de Georgi? Saxoniae Ducis 
et fuis ad Era/mum litteris; de uo ad Georgiam Ducem itines 
re, de loco Em/fert, d. ¢. Nou. mortul, fibi deftinato a Duce; 
de vera fua fententia, de Evefore Moguntino ciusque priuato 
cum Cochlaeo colloquio, Excitare ftudet Zra/mum ad eden? 
dum contra Rebaptizatos (Anabaptiftas) libellum, a fe ger- 
manice ex latino yerrendum, etc. Dicit de vafricte Iuriscon- 
fultorum , refpondentium de 13. Anabaptiftir captiuis apud 
Eleorem Palatinum, et, ve exfirpentar Anabaptifiae, Eraf 
mi opem implorat. Addit denique Anabaptifiarum articutos. 
quosdam. . Epiftolam ipfam reddimus cum omnibus, quo- 
rum plena eft, fcriprurae compendiis. Ita vero.cOCHLAEL 
mirabilis feribendi ratio cognofci porerit a leétore. © Quan- 
tum difficulratis et laboris ipfius epiftolae autographae ha- 
beat lectio, ob infolitum litreraram ductum, per typogra« 
ida oftendi non poreft.- 


Ex Afchafenburgo, VIII die Janvarij M.DXXVIIT 

_S. Vix biduu abijt, Ezafme Vn‘, ut ad te ppm nm deflinayj 
‘nuciu ex Mogatia eu Sais | Ulgj Ducis Saxonie Georgij. Meas ne 
addidi, qz verebaz ne forte no effes 2ifury ad priores: las, vbi_in- 
tellexiffes me domi no efle. Dedi n. alias ad te l2as p aliu nuciv 
que e ad Bezneles mifi. Nuc inivi i ite, ut Ppficifcaz ad ille*™ Duce 
Sax. Georgiu, qui loco Emfexj n2j, qui obiie Vil die Nouebzis, 
me habeve defydezat, collatu2g mihi ea face2dotia Q ante cotulezat 
Emfezo, Ego qde Opt. ER. malle zefidere domj apud matze de« 
crepita, no audeo tn 2epugnarze fandle (uti videt™ mihi) Principis 
illig © intentoi & vocatoi. Vado igit* vno oO comitatg equite, que 
ad me mifit, Difficulte2 tn n impetzo hic abeudj venia, Na Pyinceps 
meg R™ § lem Dng Mog. admodu s grauatim me dimittit, Dixit 
aut he2j gemebudg ad me, ceatiflins imineze nobis fedito3 a reba 
ptizatis, 


Xl 
ptizatis , mizari fefe; q, “nullg nea nom cotza eos {cribat, Refpondj 
ego, ta abfuzda hacteng. vila effe Sedta illa, ut pucazim no opg 
effe, con ea {cribe’ quicy. At pualere, ingt, videmy 8 increlce 
ea, feriptu effe fibi, fup 18 Milia rebaptizator, hodie i Gezmania 
effe. Rogo igitY OPT. ER. ac obfecto te te ppt De Deu 3 Nas Ecclefia, 
tit pau 1 alique libellu feribas con hac diza Seda, o , ego, (3.pmu 
seuerfg fue2o, ex latino i i Teuthonicu u tanffera, itide > 2ogabu pena 
Dm Roffenfe3. Noli quefo i tatd Patrie difcrimine aia2/q, Piculo 
hac nobis denegare opa3, facies 2e 2e gratiflias no no Deo folu, fed o 
Principibo pluzimis. Puto eqde ea ea Opa3, qua i in triduo (ut {pero) 
pficere poteris, p oiby ) alijs maxie xie neceflazia effe, Difplicet mihi 
pluzimu Vafricies Iurifcofultok , qs cofuluit We" Dux & Princeps 
Electoz Palating Rhenj fup iudicadis 18 zebaptizatis quos ia pride 
diu habet i cazceze Altzae, fuezut alijties pducti, vt adivdicazer* 
yitimo ) fupplicio , fed _impoztuna a_lusidicoa| Valticies ies femp obijeit 
moras ia p peeflu iuzis ia jap ludicis co copetetia, | ut loquur®. Et interig 
fcandalizat’ plebs, tang iufte occidj no poilit, incyebrefcit Secta, 
Adiuua nos obfecio ac Vale foelicite:, Deco Seculi ny Vnicu 
Audio quig, pcipue Articulos a Tug ex aio los Cochleus, 

° rebaptizatis i fury 

| Nug; i intzare domu dei muratu, 

“i Nug, audize m mifla, qlis hacteng celebzata e. 

~ HI Oia fore coia, vxores, vitgines, bona teporalia ete. 
© IH Nulli obedize poteftati feculaxj fed Deo folj. 
(Vv Quofeng, ad Secta {wa cogere, o repugnates occidere. 


_. Clarifs, Vizo, Dno Ezafmo Roterodanio, Theologe 
: Difertils, Bafilee 


Bafel 


B 2 | ~ Letto- 


xi! 


Leftorum ‘nonnullorum canfla, easdem cocmiatt lie 
teras fine (Cripturae compendiis, et cum -adnoratiunculis que 
busdam, exhibemus, — } 


Ex Afchafenburgo '). VIII die Ianuarii M.D. XXVUE. 

S. Vix biduum abiit, Erafime Vnice, vt ad te proprium deftiy 
naui nuncium ex Moguntia cum litteris illuftriffimi Ducis Saxoniae 
Georgii.*}) Meas non addidi, quia verebar, ne forte non effes 
refponfurus ad priores litteras, vbi intellexifles, me domi non 
effe. Dedi enim alias ad te litteras per alium nuncium, quem ad 
Bernenfes mifi.") Nunc iniui iter, ve proficifear ad tlufriffimum 
Ducem Saxoniae Georgium, qui loco Emferi noftri, qui obiit Vu 
die Nouembris, me habere defyderat, collaturus mihi ea facere 
dotia, quae ante contulerat Emfzro. Ego quidem, Optime Eraf, 
me, mallem refidere domi apud matrem decrepitam, non audeg 

* tamen repugnare fanctae Cri videtur mihi) Principis illius et intene 
tioni et vocationi. Vado igitur, vno comitatus equite, quem ad 
me mifit, Difficulter tamen impetro hic abeundi veniam. Nam 
Princeps meus Reuerendiflunus et Hlufviflimus Dominus Mogum 
tinus *) admodum grauatim me dimittit. Dixit autem heri gemee 
bundus ad me, certiflimam imnrinere nobis feditionema rebaptiza- 
tis, mirari fefe, quod-nullus noftram contra eos feribat. Refpon- 
di ego, tam abfurdam hadtenus vifam efle Sectam illam, vt puta. 
rim non Opus efle, contra eam feribere quicquam. At praeualere, 
inquit, videmus et increfcere eam, fcriptum effe fibi, fupra ; 8 


Milia 


‘ 3) Vrbe ditionis Mocuntinae, ad 3) Neque has Cochlaci Jitterag 

Moenum, quam Afciburgum et- exhibent Opera Erafmi. 

Schafnabargum latine vocant, vbi 4) Alberius  Brandenburgicus, 

Lambertus “‘Schafnaburgenfi is Seculo Ele&tor Moguntinus et Cardinalis, 

XI, vixit. sae loachimil, Ele@oris Branden- 
2) Nusquam editas vidi has lit burg. 

reras Geor gii Barbati, 


XUL 


Milia (millia) rebaptizatorum hodie in Germania ‘effe. Rogo igi 
tur, Optime Erafme, ac obfecro te propter Deum et fandam Ec. 
clefiany, vt paruom aliquem libellum feribas: contra hanc diram Se- 
diam, et ego, quam primum reuerfus fuero, ex latino in ‘Teutho- 
nicum transferam , itidem~rogabo Reuerendiflimum Domivum 
Roffenfem’). . Noli qaefo in tanto Patriae difcrimine animarum- 
que periculo hanc nobis denegare operam, facies rem gratiflimam 
ron Deo folum, fed et Principibus plurimis. Puto equidem eam. 
operam, ‘quain in triduo (vt fpero) perficere poteris, prae omnibus 
aliis maxime neceflarian effe. Difplicet mihi plurimum Vafricies 
lurisconfultoram , quos confuluit Hlufriffimus Dux et Princeps: 
Elector Palatinus Rheni®) fuper iudicandis 1g rebaptizatis quos iam 
pridem diu habet in carcere Altzac,*) fuerunt aliquoties produdi, ' 
vt adiudicarentur vitimo fupplicio, fed importuna Luridicorum vae’ 
fricies femper obiicit moras, iam per proceffum iuris, iam per lus 
dicis competentiam , vt loquuntur, Sed interim fcandalizatur 
plebs , tanquam iufle occidi non poflint, et increbrefcit Sedta. 
Adiuua nos obfecro ac vale feliciter, Decus feculi nofri vnicum, 
Tuus ex animo [oannes Cochleus. 
" Audio quinque praecipue Articulos a febaptizatis iurari:) ~ 
I. Nunquam intrare domum dei muratum. (muratam.) 
TI. Nunquam audire miflam, “qualis hactemas celebrata eft. 
IJ, Omnia fore communia , Vxores, vir gines, bona tempo-— 
ralia etc, 
IV. Nulli obedire poteftati feculari, fed Deo foli. ; 
_ V. Quoscunque ad Sectam fuam cogere, et repugnantes occidere, 
3 _ CHRI- 


5) loannem Fifcherum , Epifco- 
ptm Roffenfem, in Anglia’, iuffa 
Henrici VIII, Regis a. 1535. capite 
plexi; de quo multa legi poffunt in 
Erafmi Opp., aped Scriprores rerum 
Angl. aliosque » qui de Scriptoribus 


Angliae libros, vel eruditorum vitas 
et elogia ediderunt. Conf, etiam” 
Seckendorf. Hift. Luther, ) 
6) Ludouicus V_ cogn, Pacificus, | 
7) Germani oppidum hoc Alrzey 
et Alizheim yocant 


XIV" 


CHRISTOPHOR!I @ CARLEWITZ, 
- Equitis Mifnici, pofthac Aulae Saxon. Dreflenfis 

Confiliatii Intimi, Legati, Oratoris, etc. Epi- ' 

ftola A, 1529. ad Erafmum data, - 
ex Autogr. 

Auttor, Eques Mificus, A. 1507. M. Dec. natus,: 
poftquam praeter alios Petrum Mofellanum, Conradum Gock- 
njum et Era/mum habuit praeceptores, ab hoc multis, prace 
cipue vero Aufae Drefdenfi, commendatus, primum a conf- 
liis fuit GEorGio Barbato, deinde Henrico Pio, fratribus, 
er Saxoniae Ducibus. Poftea Henrici fillus, MAVRITIVS; 
primus Saxoniae Elector ftirpis Albertinae, vius eft eo Ora- 
tore, Confilicrio et Capitaneo, vt vocant, in duabus Pracfe- 
Curis Lipfenfi ac Zorbicenfi. Tandem Mauririi fratri et fuc-, 
ceffori Avevsto J, Saxoniae Electori ab intimis fuit conflits. 
Notus etiam gratusque quatuor fuit Caefaribus, Carolo K, 
Ferdinando I, Maximiliano II et Rudofpho 17, ad quos Legae 
tum , Oratorem et curatorem rerum trattandarum, fiue Com- 
miffarium, vt vocant, miferunt Carlewitzium Principes moe 
do dicti. Sv/eidanus ad a. 1546. virum egregie doctum vocat. 
Supremum obiit diem A. 1578. aet. 71. Vid. in primis Erafmi 
epiftolae , Adami Vitae Germ. ICror. et Politicorum, vbi 
Melanchtionis etiam verba citantur, quibus honorificam cius 
fecit metitionem. Conf, Albini Chron, Mifh. et sisal 
Hitt. Luther. 

Epittolae, quibus r ERASMVS illum laudanit et commen- 
dauit, exftant variae Tomo II]. Operum, nimirum duae 
ad Grorgium Barbatum Ducem Saxon. datae Bafil. 30. Dec. 
1527. et 24. Mart. 1528. (p. 1051. ep. 919. et P. 1073 Cp. 953+) 
vna ad Simonem Piforium, Ducis Cancellarium, Bafil. 14. 
Mart, 1529. u64: ep. 1026.) vna ad Bernardum , Epifco- 

pen | 


“XV 


pum Ttidentinum , Ferdinandi I. Cancellarium Supremum, 
Bafil. 14. Mart. 1520. (p. 164. ep. 1027.) Conf. epittola ad 
Claudium Tauandum, Bafil. 1. April. 1529: (p. 1184. ep. 1¢40-) 

vbi {cribic Erafinus : ",Carlebitzius hince profectus eft Spirans, — 
ymeis literis commendatus Ferdinando, Duci Georgio, et aliis 
yaliquot Magnatibus, quanquam Dux nec adcft, nec adfir 
— yturus eft. Spirae habebantur tum semports Comitia omni- 

bus notiffima. 

Nullam cArtew1tz11 epiftolam publicarunt editores 
Operum Erafmi, fed vnicam erasmi ad illum datam Frib. 
Brisg. 7. Jul. 1530. (p. 1296. ep. 116.) in qua: ,,Gaudeo, in- 
pquit, te produétum in iftud theatrum orbis ampliflimum, 
»'n quo poflis eruditionis ac prudentiae tuae fpecimen tot 

»heroibus edere. — Precor, ve aula fit ubi felix. Cae- 
terum eiusdem fir mentio in F ‘rafmi epiftolis famil, ad Bonif. 
Amerbachium, Bafil. 1779. 5°. ep. §. p. 13- et ep. 10. Pp. 14. 

In Epiftola, ‘quae nunc primum in lucem prodit, ‘(v. 
Index A. 1529. n. 2.) et cuius dimidia, eademque prior, pars 
forfice amputata videtur, dicit cCaRLEWITzivs de rebus 
_ privatis, praecipue vero de C. quodant, Era/mi aduerfario. 
In tis, quae adiiciuntur, fermo eft de Abello quodam, et de 
fitteris Ducis, etc. Scripta eft d. 10. Ianuarii A. 1529. Vefone | 
tione , Comitatus Burgundiae yrbe, quam alii Be/ontium, 
Galli Be/angon yocant. 


Burgundica vazia fint, nec eiusdem omnia colozis, quo potifsimu 
genere delederis.’) Quare fac ea de re primo quog. (quoque) 
tempore senfuin tuu (tuum) ele De C. nihil eft guod 


| fcri- 
4) Priora deeffe verba, facile cesliias 


xvi 


feribam,*) nifi quod propter amicitia, quam ta mihi tecum.effe 
voluifti, nonihil alienioxj a me anio, qua (animo, quam) fuerit, 
effe videatur: quod ego pro meo in te ftudio ita vt debeo no vsq. 
(non vsque) adeo molefte fero. Neq. (Neque) vero arbit202 illu hoe 
tempore quidquam in te molizj, cum rerum fuazum ita fatagat, ve 
quid fe faciat, ipfe propemodum dubitet, Nam & Canonicatum 
ili initio huius aanj ademptum. effe audio, & hodie ad eu_nucius 
(eum nuncius) de Patris Valentinj, in cuius libezalitate illi evant fere 
Oia, (omnia,) morte allatus eft. Quare videtur in fumo effe moe- 
gore, & nihil minus quam de veflzo diffidio cogitare. Si quid ta 
men molituz, fufpicor illum ea in te frattis Nefeni,") qui Wittem- 
bergae eft, opera vtii Nam ad eu (eum) fuperiorj menfe ingente 
iacsiain chaztazum mifit. Sed quid nam tandem 3ei in ijs fuetit, 
‘nondum etiam fcio. Vale. Vesontione so Janua?j Anno 1529 
Tui cuprimis 
fludiofus, 
Ch. a Cazlewitz. 


Cum Iras (litteras) has iam) iam obfignatuts effem , venit 
mihi in mentem: poftremam libelli patem nondum fatis luculente 
defcziptam effe. Nihilominus vt res verbis epiflolae meae congiue- 
aet, qua fcripfi me libellu ad te mittere, eam q (quae) defcripta 
fuit, partem mifi.. Qua (Quam) peto abs te, vt vbi perlegeris, vel 
infpexezis potius, cur n. (enim) velis perlegere ? vbi inqua 1a infpexes 
tis, vt ad me remittas: & fimul etiam, fi gd Irae (quid litterarum) 
a » Duce .) per hofte menies eepeits.t in quibus. mei mentio fit 


: ' * facta, 


2) Sermonem effe de Carcino anno 1524. Vitembergae periit, Al- 
rey docere videtur Erafmi epi- bi flumine hauitus, vid, Erafmi epi- 

ola #4. Lud. Berum fcripta Bafil, 2, ftolae variae T. If. Opp. et conf. 
Mart. 1529. quae edita eft T. IM. Seckendorf. Hift. Luth. 


Opp Erafmi p 1161. ep toat. 4) Georgio Barbato, Duce Saxo- 
3) De Guilielmo Nefeno., qui niae,. 


XVI 
fada, mihi, nifi moleftu fit, fignifices. Hoc mibi, vt omnia of. 
fitia tua, maiorem in modu gratu (modwm gratum ) etit.  Iteyum 
vale, & prolixitati Irak (. =) meajum fed et neglegentiae 
er 

- «+ es - imo vito Dn. Erasmo 
+ eee ee es MO: amico & prac. 
soeee eee. Optime de me 


« « fileae _ (Sigilfum integrum.) 


D. SIMONIS PISTORIS, feu PisTORII, 
Aulae Saxon. Drefdenfis bis Cancellarii, etc. Epiftolae 
duae, AA. 1528. et 1530. ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 

AGRE: optime de patria meritus, Lipfae a. 1489. nae 
tus, patre cognomine, Ordinis Medicorum Decano et Gs- 
orGit Ducis Saxon. Archiatro, a. 1523. mortuo, litteris et 
praecipue lurisprudentiae operam dedit in academia patria et 
Papiae in Italia. Lipfaea.150g. Baccafaureus luris, a. 1512. 
Licentiatus, ‘a. 1514. Doffor creatus, eodemque anno Profe/- 
for Iuris faas, poftea Ordinarius, vt vocant, (duodecimus 
a condita academia,) ab a. 1519. —1523. praefuit Ordini JCto- 
rum academiae Lipfenfis. . Ab a. 1523.—1539. Drefdae fuit 
Cancellarius GeorGit Barbati, Saxoniae Ducis, eiusdemque, 
variis temporibus, Legatus. Mortuo a. 1539. hoc Principe, 
rediit Lipfiam ad Ordinarii officium, donec a. 1542. iterum 
Drefdae a MAvaitio Duce, et pofthac Electore, praefice- 
retur Cance/farii muneri. Quo tandem fe ‘abdicans a. 1548. 
recepit fe in praedium fuum Su/fefcium, (Seufelitz,) vno ine — 
fra Mifenam lapide-ad Albim fitum, vbi tamen non defiit in- 
feruire confiliis fuis tum.Aulae Saxonicae, tum exteris quo- 

, que 


XVil 


que Regibus , Principibus, aliisque, ad fupremum’ vsque 
diem, quem ibidem obtit 3. Dec. ‘a. 1562. aet. 73. ex tribus 
coniugibus pater 29. liberorums quorum plerique vel in acae 
demia a Lipfi enfi, vel in aulis ac praefecturis Principum, vel 
in Confiftorio Caelaris unperials , praecipuas confecuti funt 
dignitares et munera, Varia de hoc viro, friptis etiam 
claro, legi poflunt in Lutheri et Era/mi epittolis , Steidani 

commentariis, Seckendorfii Hitt. Luth.,. A/bini Chron. Mifn., 
Wefenbecii exemplis iurisprud., Adani vius Germ, ICror, et 
Polit., Schneideri Chron. Lipf, Vogelii Annal. Lipf, Webers 
Lipfia euangel., Hofmanni Hitt. Reform, Lipf etc. Conf 

Sal, Stepneri Infcriptiones Lipf p. 363. edit. Lip 1675. 4. 

Vnica pistort legitur epiftola T. If, Opp. Erafmi, 
(App. p. 1714. ep. 336.) fcripta Lipf 19. April. 1526. et Era/mi 
Hyperafpiftae contra Lutherum fauens. Tres autem ERASMI 
ad Piftorium ex{criptae funt typis, datae Bafil. A, 1526. Bafil. 
14. Mart. 1529. et Frib. 7. ful. 1530. (p. 966. (qq. ep. 848. p- 
1164. ep. 1026. et p. 1297. ep. m8.) Praeterea eius mentionem 
fecit Erafmus in tribus ad Georgium Saxon. Ducem, Los 
van. #1. Iul. 1520. Bafil. 26. Mart. 1525. Frib, Brisg. 30. Tun. 
4530. (p. 567. ep. 517. P- 855: €P. 736. P. 129} Ep. 1113.) et in 
-vna ad Borzemum, Bafil. 1 Febr. 1528. (App. p. 1731. ep. 

346.) Sic et in Epiftolis familiar. ad Bonif? Amerbachium, 
ep. 10. Pal | | 
Epifolarum nunc edendarum sieraiy: feriptam d. 1 
Febr. A. 1528, (v. Index h. a n. 4.) Drefdd mifit Bafileam 
pistorivs ad Era/mum. Sermo eft de Era/mi epiftola, quae 
Georgio Duci nonnihil mouerat ftomachum; de Ducis ad 
Erafmum litteris; de re/ponfonts additae aufore ynico ipfo 
Duce; de Cancellarit innocentia Erafmo probata, ¢ademque 
plenius intelligenda ex ore nuperrimae argumento, 
cum 


XIX 


crm flentii commendatione, tem de Epphendorpii, Erafmi ad- 
verfarii, epiftola Drefdam miffa, cuius exemplum Erafmo 
mittit Cancellarius, {perans filentium; de eiusdem Epphene 
dorpit ad Ducem litteris, aliisque rebus ad illum et Cerati 
num pertinentibus. Denique de /ibel/o germanico de Commu 
nione {ub Vna Specie, qui iuffu Ducis mittatur Carolbizio, vt 
illum latine vertat Zra/mo, cuius indicium pofcat Dux, ete. 


S$. P. Quod tibi nuper refcribendo ad Eplam (epifolam) Em- 
fero ') adfcriptam fignificaui *) Principem nrm (noffrum) non re. 
fcripturum in caufa fuit celeris nuctij (nuncii ji) abitio, Mitrit ergo 
hic refponfi onem ad ea que ei relegendo Eplam (epiffolam) tuam 
nonnihil mouerut Stomachu, (moucrunt flomachum.) Et Et quidem 
teta est Sua hec Refcriptio. Nam que hactenus illius noie (nomi- 
ne) ad te mifle funt littere Earum argumenta ipfe inuvenit tantum 
et Phrafim habet aliena. (habent alienam.)  Hanc aut (autem) 
Refponfionem Ipfe proprio marte difpofuit , DiAauit ac propria 
manu prefcripfit nihilq, inibi alienu nifi quod a fcriba defcripta 
eft.’) Cetez, (Ceterum) Valdiflime letor Excufaciones meas a te 
receptas et Sufpitiones dilutas. Atq, plenius Innocentiam meam 
intelliges ex hijs que (his, quae) in dicta Epla (epiffola) tibi fi igni« 
ficavi. Cura modo vt ea fide apud te maneant qua a me perfcripta 
funt. Et qm (quum) in ea fpe fum mitto hic tibi Exempla Eplg 
(exemplum epiftolae) huc ab Epphendorpio *) mifle quam ob 

C 2 Qtto- 


1) Hieron. Em/ferus mortuus erat 2) Piftrit epiftolam huc perti- 
d, §. Nou, a 1527, nee ipfe refpon- nentem nusqeam vidi editam. 
dere potuerat ad Erafmi epiltolam, 2) Imeriiffe viderar haec Ducie 
quae viderur effe illa, quam exhi- refponfio, 
bet Tomus III. Opp, Er. p. 1055. fq. 4) Henricus Eppendorpius, Philo- 
ep. 923. Bafil, A. 1527. logus seaaieaiee + Prope Fribergam 
oe natus, 


xX 


Ottonis *) abfentiam aperui. Exq, ea facile intelliges’ quanta mihi 
cum illo intercedat familiaritas. Et fere eade (eadem) ad Princis 
pem fcripfit fed lingua Vernacula alioqui mififlem. Non aut 
(autem ) arbitror Ottonem *) illius reum quod tibi de Intimo india 
catum Emfero figaificafli, Et nuc uc (nunc) tibi conftat quod Eps 
pend: (Eppendorpius) in mittendis Iris (litteris) Voti compos effici 
nequit. Nec adhuc mihi perfuadere poflum quod. cay (earum,) 
Exemplum acceperit. Et omnino curabo quod Serio intelligere 
debeat Propofirum fuum te traducendi Vehementer difplicere-Prin- 
cipi Jd quod plus profutucum arbitror. or. (quam) si Princeps vehes 
mentius Iris (litteris) inftaret. Ceteru de Ceratino ’) fatis mirari 
non poffum. Non n, (enim) recolo quod vng quicg eq (Unquam guica 
quam) cum ipfo de Iris (litteris) a te ad. Principe Icriptis egeriny 
Principis mandato mitto hic Carolbizcio *) libellu quenda germa 
nicu De Comunione Sub Vna fpecie quem tibi in Latinum Vers 
tere debet Defupq, (defuperque) vt libere iudicare velis Pringeps 
impendio defyderat. “Tum & te reddam certiorem quis. fit illius 


libelha 


natus, inffu Georgii Ducis aliquans 
diu ftadiorum cauffa apud gem 
commoratns fuerat, eumdem vero 
pottea (criptis publicis impugnaue- 
rat. Vid, Chiiftoph, Saxii Com- 
mentarius de Henr. Eppendorpio, 
Lipt 1745+ 4». Conf, T, LL Opp. 


Exalmi. 


§) Ottonis Paccii, (von Pack,) de 
quo vid, Seckendorfi Hitt, Lurch, 


6) Sermonem efle de Ortone Pac- 
tie, Equite Mifnico, Georgii Ducis 
Procancellario , colligi poteft. ex 


Erafmi Opp. T. Ill. p. 1260, et p.. 


17 37- collato Seckendorfio. 


7) Tacobus Teyng, a patria Hoorn 
in Belgio, graece Ceratinus (Kegas 
reg) dittus, G.orgio Saxoniae Duci 
ah Eraf/mo commendatus, Petro Mos 
fellano Lipfrae Profeffor Graecarum 
et Latinarum litterarum fucceflerat; 
fed Duci parem gratus Lowanium reds 
ierat, vbi Graecas decuit litreras 


~ eta, 1538. diem obiit, Vid. Erafimi 


epiftolae variae T. 11 Opp Andreae 
biblioth, belg. Swertii Athense 
belg. ere. Cur loann:s Cerotinus a 
nonnullis adpeiletur, nefcio, Fra 
mus femper lacobum Ciratinnm 
vocat. 
$) Chriftophore @ Corkapiz, de 

quo fupra, 


sl , 
libelli Audtor. Paucis enim ‘conflat ex cuius officina prodierit. 
Da.opam (operam,) vt grectisf (quam reffifime) valeas & vt roe 


mififli copiofius refcribas. Drefden XVM Februarij A Reftitute 
Salute .M.D. XXVIII’. 





T. T. Simon Piftorig ’) 
D. Cancellarias 


Syncero Theologo & Oim Bona lrarum Antiftiti 
D Erafmo Roterodamo Amico Obferuando 
Bafilee 

Ne quis alius frangat 


(Sigillum integrum.) 


Alreram Epiftolam (v. Index A. 1530. n. 12.) {cripfic 
Pistorivs Auguflae Vindelicorum, inter Comitia, quibus 
ipfe inrererat cum GeoRG!0 Saxoniae Duce, eius confilia- 
rius et fgatus, die 27. menfis Junti, tertio poft exhibitam’ 
Carolo V. Imp. a Principibus et Ordimibus Proreftantibus:. 
Confeffionem Auguftanam. Dicit de ftteris, a fe et Duce 
ad Era/mum datis, quibus hic nondum refponderit; de in-' 
- fertis Ducis ad Erafinum quaeftionibus autographis, ad quas’ 
etiam defideretur refponfum , etc. De rebus in Comitiis, 
geftis ; Principum Proteftantium Scripto Imperatori oblato’ 
d, 25.Iunii, etc. de Cardinali Campegio; de multorum et fia: 
ipfius fententias mandato Caefaris de praedicatione Verbi;- 
Zuinglianis, etc. Optat prarfentiam Erafmi, fuam de illa’ 
opintonem profert et preces addit. Denique de Eppendorpio, 
Erafini aduerfario, officia operamque offert. 


9) Scripferat primum Piftéris, fed poftea litteram s conuertit in fr 
wt legatar Piforins. 


C 3 '  §. Do 


XXH 


S. Dodtisf. Erafne. Magna me Diu tenuit Dubitatio Nungd 
(nunquid) Refpoufionem fuper iris (litteris) ad te datis elicere de- 
berem. Nam cum certum habeam non modo eas tibi redditas Sed 
quo Interea te alijs apud nos mififle lras (litteres,) Cum quibus 
oportune refcribere potuisfes Non facile in aliam potui venire cons 
iectaram Quam quod Argumentu oulla refcriptione digau vifum 
fuerit. Ceteru cum non folum ego Sed & Dux Georgius partim 
ni fallor Autographas ad te tranfmiferit lras (litteras,) quibus que- 
fliones inferuit, Ad quas quog adhuc defyderatur Refponfum, Spe- 
ro tibi alia fuiffe impedimento. Proinde cum hic tabellarius brevi 
fe huc recipiet rogo occafionem vtrig, refcribendi ne negligas vt 
vel faltem cognofcamus te integre valetudini quam tibi graui mor. 
bo interceptam fama huc attulit reftitutum., Et quang, | (quanquam ) 
non dubitem Ea que hic agunt’ (aguntur,) ad te pferri (perferri,). 
Nolo tn (tamen) te celare Quod Nudiuftertius Elector Saxonie ,'): 
Marchio Georgius Brandenburgs Duces Luneburgens,*) & Lande. 
grauius Hasfie*) Suo & Sibi adherentium noie, (nomine,) {cripto 
obtulerunt Impatori *) in Lingua Germanica & Latina Rationem 
Sue fidei & Innouate Religionis,*) publiceg, in confesfu alioru 
Principum fuit prelectum *) & Summa eorum que hactenus a Lu.’ 
thero funt tradita & asferta Multo tn (tamen) modeflius, Eaq, lege 
Ve fi non poterint reduci ad Concordiam nec Epi (Epiftopi ) velint 
cedere ab hijs que hactenus contra Sequentes Eorum Doctrina at. 
tentarunt Quod oporteat magis obedire Deo 4 % ( quam ) hominibus, 

& velint inherere Appellationi antea’) interpofice ad Conciliu 


oi (Congilium generale) & Liberum & Chriflianu. Verum cum 
Nudius- 


1) loannes, Conftans diftas. - §) Confeffionem Auguftanam. 
2) Erneftus et Francifcus, 6) D. 25. lunii. 

3) Philippus, cogu. Magnanimus. 7) A, 1§29, in Comitiis Spirre — 
4) Carolo Vv, habitis. 


XXIII 


Nodiusquartus Cardinalis Campeigus *) noie (nomine) Sedis Aplicg 
{Apoftolicae ) hic agens Legatum ad hanc diffenfionem compo- 
nenda opam (operam) fuam obtulerit Arbitror quod in conciliu vo- 
cabitur & primus Sententiam dicet, Deus det let gram (gratiam ) in- 
eunde Concordie. Multi herent in eo g G,uis (quod, guamuis) 
fentiant plerag, amplecténda Attamen non liceat abfq, Vaiuerfalis 
Concilij Auctoritate & affenfu A Patru Inftitutis difcedere Etiam fi 
Sedis Apoftolice auctoritas accederet In qua perplexitate fi maior 
pars vincet Saniore Res f{pedtabit ad grauisf. Seditiones / Interea 
Mandato Cefaris Vtring, ceflatur a Predicatione & folum dicitur 

Evangeliu p (per) eos qui fe huic caufg non mifcuerunt Quod 
gdem (quidem) vt initio admodu durum fuit vifum Lutheranis, Ita 
nuc intelligunt apprime neceflariu, fuiffet n* (enim) caufa magis 
exacerbata & {pes ad Concordiam fadta difficilior. Zwinglianos aut 
(autem) noluetut illi habere Socios. Sed aiunt & eos quog, Sue 
Fidei rationem ‘expofituros. Vtina’ Tu adesfes & haberes qui tuum 
fequerentur Judicium. Perfuafum em (enim) haberem te Verum 
poffe preftare & Atiftarchum & Compofitorem. Quo circa & eo 
diligentius cura tuam Valetudine vt fi forte fic veniret in mentem 
fupfis. (fuper fis.) Eppendorpius *) eft hic, Si gd (quid) eft quod 
cum illo agi velis fignifica, NufG mn (Nu/quam enim) tibi mea de. 
erit Opa (opera, ) Cura & Induftria, Sempq, (Semperque) Bene Vale. 
Augufte XXVII Junij M.D,XXX° 

T. Simon Piftorius 
V. J. D. etc, 
Optimarum Artiom Antiftiti & Theologo Vere Summo D. Erafmo 
Roterodamo Domino & Amico Obferuandisf. 
(Sigillum integrum.) | 
. | Piflorié 


3) Laurentius Campegius, de 9) Vid. Piftorii epiftola prior, ¢t 
cains attis in Comitiis Auguftanis ad eam adnot, q. 
aliisque vid. Seckendorfius, . 


XXIV 


Piftorii epiftolis fabiungimus autographam Joannis na- 
SENBERGIT, In GEORGI! Saxoniae Ducis academia, Lipfiae, 
Magiftri et Collegii Maioris Principum Collegae, gente vero 
Bohemi et Canonici Pragenfis, caeterum Hieronymo Emfere 
‘et Joanni Cochlaeo addicti; de quo nonnulla habent Balbinus 
in Bohemia dofa P. IL. p. 146. et Hofmannus in hift. Re 
form. Lipf, p. 196. 

IOANNIS HASENBERGII, 
A. M. Collegii Maioris Principum in Acad. Lipf 
Collegae et Canonici Pragenfis , Epiftola 
A. 1530. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 

Scripta eft Lipfae, d. 6.Ian. A. 1530. (v. Index h, a. 
n. 2.) et momorabilis praefertim propter iniquum et acer- 
bum de Luthero iudicium. Scatet autem tot fcribendi com- 
pendiis ac oyueloig, vt inuitus omnia omittere cogar. 


Salutem optimam maximam cum bene merendi ftudio con- 
jundtam. 

| Facit hoc, Erafme Dodctiflimorum eloquentiflime, tum tua 
toto Chriftianorum orbe, tot modis depredicata virtus, & ad flu. 
porem vfq, declarata eruditio, tum Clariflimi Dodtoris Coclei’) 
(qui mihi fummus amicus in Emferi,*) olim Mecoenatis mei, lo- 
cum obtigit) mandatum, adeoque eruditiffimi viri Doctoris Con- 
tadi Vympinae’) Donarium, vt ego tug humaniflimae Dignationi, 
! non 
1) D. TIcannis Cochlaei, qui Dref- fefforis Theol. Francofurti ad Via- 
dae fuccefferatEmfero mortuo. Vid. drum, a, 1931, mortui, de quo vid. 
quae fuo leco diximus. Seckendorfii hift. Luth. Loeftheri A@a 
2) Hierenymi Emferi, Drefdae d, Reform. Becmanni notit. acad. Fran- 
&. Nou. a. 1527. mortui, de quo cofurt, Vita a Wilifchio -Akenb, 


fupra diximus, - 1725, edita cum Carminibus Wim- 
3) D. Conradi Wimpinae , Pro» pinae, etc. 


/XXV 


non de facie modo, fed etiam de ‘nomine forte ignotus, {cribam. 
Ecquem, obfecro te mi Erafme, ad f{cribendum non exflimularent 
ac protruderent tam fortes arietes, multiplice cornu petentes? 
Maxime vero humaniflime tue Mufae atg, heroice Platoniceq, (ab- 
fit {cripto palpatio) virtutes. Nimirum quae vel ipfos caudices in- 
fenfiles in fui amorem non ita gravate fufcitare poflent, tantum 
abeft vt me hominem quidem Bohemum non aliqua ex parte mo- 
verent, qui Erafmici nominis tam fit amans, obferuans, atq, flu- 
diofus, quam qui omnium maxime. Itaq, quantum poffum, Eraf- 
me honoratiflime, tuam humanitatem appello orogy, vt me, (cum 
alioqui raros Bohemos nofcas) qui tue benignitatis eft candor, 
agnofcas, fi forte vnquam quoquo fludio, opera, fide, comuni- 
busque amicis.vél hic vel in Bohemis noftris tu¢ humanitati gratum 
facere poflem, fiquidem ita fum in tuam benignitatem animo com- 
paratus, vt vel mortuus lubentiffime tibi placere fluderem. Ce. 
terum quod ad Dodtiflimi viri Vympinae Xenium attinet, ita has 
res, pauculos ante dies ex Francfordiana Odera mihi demandauit, 
quo tibi magnopere fuorum librorum exemplar vnum, vel per pe- 
xitifimum medicum Aurbachium,*) vel certe per Hieronymum 
Valtherum, loco donarii tranfmitterem, | Quare ego apud Val. 
therum rem ita curaui, vt, cum modo nullo pacto poflit como- 

_ dum, 


4) D. Henricum Stremerum, a 
loco natali Auerbachium diftum, ab 
a, 1§23. Decanum Ordinis Medico- 
rum Lipfienfis, nonum a condita 
academia, Simonis. Piftoris fuccef{o- 
‘tem, Archiatrum GEORGI Ducis, 
“FRIDERICI Sapientis EleSoris Sax, 
ef ALBERTI Elettoris Moguntini, 


conditorem aedium Anuerbachiana- 
rum, (des Auerbachifihen Hofes, ) 
mortuum a. 1942, de quo vid. Vo- 
gelii Annal. Lipf. Hofmanni hift. 


Ref. Lipf, p..440. feqq. etc. Medi- 


cum infignem vocat Scckenderfius ad- 
a. 1525. vbi de morte Frjderici Sa- 


pientis loquitur. 


D 


XXVI 

‘dum tranfmitti liber, tamen ad bundinas Francfordianas in' Moe 
num ad futurum proxime emporium demittatur. Demittetur jta% 
ad Societatem Velferianam per Hieronymum,Valtherum, amato+ 
‘rem tue humanitatis maximum. Iccirco opus illud ¢ Francfordia 
-& Societate Velferorum per tempus repetes. Videbis, Erafme 
Optime Maxime, opus magnum, preclarum, Dodiring & pi¢ 
+& magne , atg adverfus hereticos forti argumentorum {criptura 
‘rum, acie inftructum, maxime vero fadverfus Luderi nogaciffimas 
nenias bene munitum, quem hominem ego, Erafme mi, vix de 
cem hellebori Anticyris fanum effe crediderim.’) Proinde vir in 
Germanis omnibus confummatiflime tuam benignitatem per facras 
Mufas oro, vt hoc opus in eptimam partem velis accipere, at 
‘adeo iudicium tuum prorfus Apollineum de libro (nam hoc Dodtor 
Conradus Vympina vnice expetit) adfcribere. Jam eram finiterus 
epiftolam, nifi hoc vnum obiter incidiffer, quod in epiftolarum 
opere, epiftola ad Cocleum vitima, tua amantiffime huosanites 
‘mei mentionenvparum fplendidam faceret. Fateor ego, me me 
‘gna vehementia in famofum libellum Euangelicorum noftrorum 
preter modeftiam genvinam pro nomine tutando {cripfiffe, ita vt 
parum forte abfuerim a.procacia, Verum quantus quantus fum, 
Erafme animo meo diledctiflime at amantiflime, totum me te 
hhumaniflimae benignitati cum Hieronymo Valthero , Mecoenate 
meo & fidei Catholice hic maximo propugnatore, comendo, vt 
gai omnium maxime optimegue. © Valeat tua Clariffima homanitas 
ia 
‘< Pablicawerat efniogie, cum i here rip quidamn, Lusher 
Miriciano quodam, (M, loanne von ‘fauror,'a. 152g. male depexum de- 

‘der Heyde,) cotitra Lurherum eins. derat. Vid. ara Opp. ‘edit. 

que vxorem (cripta quaedim inepta T. 22. p. 584. tet ‘et conf, | 


‘et_carmina famofa, pro quibus manni bilt, Ref. Lipf, ip. 196. 
Yitramgue Lusberus, vel potius, vt 


XXVII 


in perpetuum iubar et Decus ecclefie & omnium Chriflianorum. 
Lypfiae in Magorum feriis 1530. 
M. Ioannes Hafenberg, 
Montanus, Canonicus Pra .... 
& Collega Lypfenf. in..... 
Princip. collegio ad... 


Indicenda nunc Vobis funt, Ciues Cariffimi, Sacra 
Natalitia Seruatoris ac Domini noftri 1Esv CHRISTI, proxi- 
mo die XXV. Menfis Decembris pie et religiofe celebranda. 
Cuius rei cauffla Hora XII. in Aede Academica, inter Sacra 
Euchariftica, Orationem Anniuerfariam habebit Nobiliffimus 
JOANNES GODOFREDVS ZSCHOCHE, Leuteuicenfis Mifni- 
cus, Vir in artium liberalium ftudiis do€rinisque ingenuis 
verfatus, moribus etiam fuauibus et modeftis ornatus, di- 
Gurus de veftigiis prouidentiae diuinae in temporis oppor- 
tunitate, qua in medium prolata eft religio chriftiana, Ad 
quam Orationem audiendam vt frequentes confluatis, PRIN- 
CIPES CELSISSIMI, COMITES ILLVSTRISSIM1, VTRIVS- 
QVE REIPVBLICAE PATRES €t PROCERES GRAVISSIMI, 
COMMILITONES GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI, omni, 
qua par eft, obferuantia arque humanitate rogamus. P. P, 
Domin. IV. Aduent. A. R. S. cloloccxct. 





LIPSIAE 
EX OFFICINA KLAVBARTHIA, 


Digitized by Google 


= 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PASCHALIA 


A. D. VIIL M. APRILIS A KR §& cloloccxcerm 
IN 
AEDE PAVLINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


INDICIT 
we2-2- 


; | JZ a ge. Spear fleas: 


SPICILEGIVM XV. 
Autographorum , illuftrantium rationem , quae interceffit 
Erafino Roterodamo cum aulis et bominibus acui fui praecipuis 
. ommigue republica. 





—* 


-- 


=* 
. 
. 


Digitized by Google 





4b Speer fel a7: 





SPICILEGIVM XV. 
Autographorum , illuftrantium rationem , quae interceffit 
Erafino Roterodamo cum aulis et hominibus acui fisi praecipuis 


ommigue republica. 


v4 


——— 


Digitized by Google 


a . —= —_—— 


( onfulto, nec fine cauffis idoncis, haftenus omnes fe- 

re autographas ad ERASMVM epiftolas, cum omni- 
bus fcriprurae compendiis, vitiis ac notis, quae per typo- 
praphum exprimi potuerunr, publicauimus. Reliquas aue 
tem omnes et fingulas itidem ¢onfulro exhibebimus fine vl- 
lo {Cripturae compendio, emendaturi etiam cum Litterarum, 
tum interpunttionis vitia. 


| Epiftolae Autographae 
fpectantes Aulas, perfonas et res, atque etiam homines 
qui curarunt negotia 


TRIVM ELECTORVM IMPERIIL 
ECCLESIASTICORVM. ‘a 


WOLFGANGI FABRITII CAPITONIS, 
Eleftoris Moguntini t. t. Concionatoris aulici, Confiliarii, 
Cancellarii et Legati, etc. Epiftola A. 1522. 
ad Erafmum data, 
ex Autogr. 

Auétor celeberrimus, Hagenoae in Alfatia a. 1478. nas 
tus, poft quam Bafileae operam litteris dederat, a. 1498. 
Medicinae, et a. 1504. Theologiae Door creatus, Friburgi, 
Brifgoiae Theologiam {cholafticam profeflus et facris initia 
tus eft. Fuit etiam Zafi ICti cel. (de quo v. Spicil. 1X.) per: 


guadriennium auditor, Sade ca ab Epifcopo Spirenfi; 
vocae 


IV 


vocatus, Concionatorem ibi egit, quo tempore amicitiam 
iniuit cum To. Oecolampadio et linguam hebraeam didicit. 
Inde Bafleam a Senatu inuitatus, fiimmo ibi templo aliquot “ 
annis praefuit et in academia docuit in qua Oecolampadium | 
a. 1516. renunciauit Theol. Dodorem. Ab Alberto Branden- 
burgico, Electore Moguntino et R. E. Cardinali, in aulam 
vocatus, Princtpis huius et Concionator fuit, et Con/iliarius, 
et Cancellarius, et Legatus, quippe frequenter adhibitus va- 
riis legationibus,. quare Virici Hutteni Equitis Franci fuaf 
ieee etiam Doétoris Iuris Canonici prioribus adiunxir, ad- 

ente Carofo V. \mp. a. 1523. d. 7. Febr. nobilitatis infignia. 
Sed eodem anno, praeter Electoris opinionem et ftupenti- 
‘bus aulicis, relitta Moguntia, Mart. Bucerum et Cafp. Hedia- 
nem Argentoratum fecutus, Templo D. Thomae Praepofitus _ 
datus eft ibique Euangelium docuit. Argentorato in patri- 
amt a.1525. euocatus, idem Hagenoae fecit facraque emen- 
dauit, Excurrit quoque faepius ad Hefuetios eius rei caufla, 
et a. 1528. interfwit difpurationi Bernenfi. .Reliquum, tem- 
pus omne Argentorati facris habendis orationibus et confiliis 
Ecclefiae dandis confumfir. -Tandem pefte correptus, fab 
finem anni1541. (non 1542.) aet. 63. obiit. Scripfit infticu- 
tignes.hebraicas , enarrationes in Habacucum er Hofeain, 
vitam Oecolampadii, de formando a puero Theologo, ex- 
plicationem in hexaémeron opus Dei. . Exftant et germani- 
_ ca eius {Cripta, et commentaril nondum editi in complures 
facros tibros.. Vid. de eo Lutheri Opera, eiusdem et Zra/mi, 
Occolampadii ac Schwebelii epiftolae , Seckendorfit hift, Luth.; 
Steidanus, Melch. Adami vitae Theologor. etc. 

Quingue ad Era/mum T, HI. Opp. editae leguntur .ca- 
riToNts epiftolae, feriptae d, 2. Sept. 1516. fine loco, (App. p. 
1566. ff. ep. 75.) Balil. 3. feria = Laetare 1517. (p. 1597- {9q- 

€p. 


Vv 
ep. re. App.) Bafil. 15. Tul. r5r7. (p. 1613. f. ep. 147. App.) d. 
14. OF. 1521. fine loco, (p. 667. f ep. 596.) Norimb. 5. Iun. 
1§22. (App. p. 1701. f{ ep. 223.). Item ERAsM1 ad Capitonem 
fex,*) datae Antuerp. 26. Febr. 1516. (p. 186. ff. ep. 207.) 
Louan. 6. Dec. 1517. (App. p. 1646. ep. 215.) Louan. 9. Dea 
1517. (p- 1648. { ep. 218.) Lonan. 13. Mart..1538. (p. 1675. epi 
~ 272.) Louan. 19. Oct. 1518. (p. 1682. ep. 289.) Bafil. 2. Sepe. 
1529. (P- 1932. ep. 517.) Vitimam iratus {cripfit ERASMVS, 
qui et in variis ad alios epiftolis Capitonis menuonem fecit. - 
Quam nunc ex Autogr..publicamus , fcripfit carito 
Moguntiae d. v7. Aug. A. 1522. (v. Index he an. 6.) ante 
fuum ad Evangelicos tranfitum, Admonet- Erafmum , vt ca- 
veat, ne vtriusque fafionis fludiofus in vtriusque incurrat 
odium, Exponit Pontificiorum fagaciorum et Lutheranorum 
de Erafmo diuerfa iudicia. Loquitur de Hochfrato, de Vi- 
tembergenfibus, de quadam Erafmi epiftola ad Georgium, Sa- 
xoniae Ducem. Item de Lutheri contra Henricum VIII Regem 
Angliae {cripto; de ftatu religionis et orbis chriftiani; de 
Alberto, Eletore Moguntino, eiusque de Hethfirato fenten- 
tia et ad Era/mum Capitoni commiffis variis; de loanne Occo- 
dampadio et Hedione, etc. 


- §.D. Varia de te fama increbrefcit. Caue, ne, vtramque fa 
Gionem retenturus in amore tui, vtriusque odium incidas. Quid. 
dam enim tale fubodoror, Deteflantur te Pontificii fagaciores, 
tanquam fontem et caput mali; Lutherani contra ceu defertorem 
partium meliorum execrantur. Hochftratus *) Coloniae damnauit 
. | A 3 - -pridem 

1) ied epiftolis praemiffus T. 1517. ad Guolphangum Avguftanom 
Ill. Opp. Er. falfo huc refert etiam datam. 


ep. 166. p. 1625. Lowan. 24. Ang. 2) Iacobus Hochftrarus, (Hoch- 
yo dtraten, 


VI 


pridem tua-feripta, nefcio quae. - Witenbergenfes contumeliae cati- 
f& nondum fuis lucubrationibus tui meminerunt; at vereor, ne epi- 
ftola tua, ad Ducem Georgium, Saxonem, nimis arguta, te mol- 
torum filo obiiciat. Lutherus Anglo’) refpondit calumniofe fum- 
mis conuitiis. *) Nifi_nos Poutificii flultiores effemus et tantopere 
’ a vero diffidentes, nunquam orbis ferret tantam laedendi petulan- 
tiam *), Stilo hactenus conati funt, iam prope armis res percié. 
tur. Glifcunt enim animi ad pugnam, ad caedes; tot ardent con. 
{pirationes, tot indifta foedera, et vbique Chriftus pacis autor ob- 
tenditur, Defidero veterem fecuritatem. Iam non fum' extra tela, 
nimirum deprehenfus apud Principem *), cui fum gratior quam 
wellem. Adeo Avila, malum neceflarium, me impediuit. Cae. 
terum Princeps acerbe fert ftolidiflimum Hochftratum; commifit, 
monere te ad contemptum humilis et fordidati aduerfarii, qui alla. 
trace poteft, lacerare famam non poteft. Legit paraphrafes in 
‘Matthaeum diligentiflime; nihil affirmat fe legiffe, quod magis fe 
‘ ? ? inflam: 


firaten, Hochftratanus, de Hoog- 
ftratr, ab Hoogftraten,) a patria 
‘diGus, gente Belga, Ord. Dominic. 
Prior, Inquifitor, Theol. fcholaft. 
Profeffor Coleniae Agrippinae, ad- 
verfarius Erafmi, Capnionis Reuch- 
fini, Capitonis, Lutheri omniumgque 
Euangelicorum , obiit m. Ian. a, 
1527. Coloniae. Vid. Erafmi epifto- 
Jae variae, Lutheri opera, Secken- 
dorfii hift. Luth., Loefcheri A&a 
Reform. T. 2., Andreae biblioth, 
belg., Echardi {criptores ord, domi- 
nicaner., Jouii elogia, Hartzhemii 
Biblioth. Colon ete, 

3) Henrico Vill, Regi Angliae, 
qui a. 1521. fcripferat aduerfus Lu- 
theri librum de captiuitate babylo- 
nica, pro definfiune fiptem Sacra 


mentorum , et cui refponderat Lu- 
therus a. 1§22. m. lulio libro fuo la- 
tino contra Henricum Regem Angliae, 
et germanico: Anrworte deurfcb 
Mart. Lurkers auff Konig Henrichs 
vou, Engelland Buch. lta enim vere 
que infcribitur in prima editione 
ipfa. 

4) Conf. variorum de Regis ac 
Lutheri libris iudicia in Seckendorfii 
hift. Luth, 

5) Lutherus ipfe, in ipfo fuo feri- 
pto, tam latino, quam germanico, 
contra Regem, agnolcit vehemen- 
tiam ftili fui, fed multis adduédtis 
rationibus excufat ac defendit. 

6) Albertum Brandenburgicum, 
EkeStorem Mogynsiuum et B, E. Cars 
dinalem, 


| ; VII 
inflammaffet ad Chriflum. ~ Voluit, fuo nomine orarem, Toannem 
fimili ctira explicares. Nom vacat fuper hoc pluribus modo. Tu 


velim refpondeas. Vale. Moguntiae, 17. Aug. an, 22. 
, Capito. 


lo. Occolampadius *) te falutat, fimiliter et Hedio nofter, qui 
forticer clamat, declamat, dicere volui*), Videbis, omnia pen- 
dere in praecipiti modo; continuo inclinabit, haud dubeaas, ih al. 
terutram partem rerom fumma. 


Eralino Roterodamo, Theologo primo, Decori orbis, fuo 
chariflimo praeceptori, 


Bafileae, 
(Sigillum integrum.) 


De nomine fuo ipfe carito (quo cognomine vius eft 
nofter, loco nominis,) in epift. ad Erafmum data 2. Sept. 
1516. p. 1568. ep. 75. Append. ita: ,,Wolfgangus Faber, in- 

quit, ‘uncupor vulgo, barbaro guidem vocabulo, iuxta 
»ingenii mei minime fabri conditionem.“ etc. Ex Fabro Fa 
britium cu cudit ipfe Faber. 


THEO- 


7) De To. bidet ae: 
Schein, ) Theologo, a. 153!. Bafileze 
mortue, Virici Zuinglii affecla et 


(Haus- bag tum temporis Meguntiae 
acias habuit conciones. At ocio 
Cleri prefflus a. 1523. contulit fe 


defenfore , Ecclefiae Bafileenfis et 
Vimenfis emendatore, vid. Erafmi 
epiftolae editae, Lurheri Opera, 
Sleidanus, Seckendorfii hift. Luth., 
Touii elogia, Adami vitae Theolo- 
gor. etc 

(8) Cafpar Hedio, Theologus euan- 


Aigentoratum , .bi crm Capitore 
ac Bucero emendauit facra, et a 
1532. m.C&, diem obiir Theologiae 
Profeffor ac Paftor primarius, Vid. 
Erafmi epiftolae nonnulilae, Sleida- 
nus, Seckendorfius , Adami vitae, 
Pantalconis profopoyraphia, ete. 


vil . 


- THEODORIC! a zosEt, am 
Capiestac’ et Scholaftici Moguntini , Epiftoe 
A. 1528. .ad Erafmumr data, a 
ex Autogr. 


; . ..Nufquam huius vir mentio fit in Era/mi-epiftolis edi- 
tis. In hac vero, quam ex autogr. primwm edimus, dict 
auctor de quodam Liuii exemplari, Moguntiae latitante , etc. 
vbi d.'g. Febr. A. 1528. {Cripta eft epiftola. (y. index h, 
a. n 3.) 


S$. D. Humaniffime pariter ac Dodtiffime Vir, sthaslogotcd 
finceriffime. Nichil affedo magis, quam tibi, tanto Viro, et de 
Chriftianis tuis maxime merito, me morigerum praeftare. Ob id, 
cum paruam rem a nobis petas, nullo cum negotio conficiendam, 
vt Exemplar quoddam Titi Liuii, quod. nobifcum latitare dicis, 
vfibus fuperftitis Hicronymi Frobenii ’) credatur; curabo eam rem 
diligentiffime , et vbi Hieronymi quidam ad Francofurtanas Nun- 
dinas aduenerit, hominem voti compotem reddemus, cum te aue 
tore et curatore non fit nifi egregios foetus femper editurus. Inter- 

ea ta bene vale, quem Chriflus Opt. Max. fuae religioni feruet 
quam diutiffime. Ex Moguntia, die nona Februatii MDXXVIIL 
Theodoricus Zobel, 


Scholafticus Mog. 
Dodtiffimo Viro, facrarum literarum Antifliti_ maximo, 


D. Etafmo Roterdamo, Patrono modis omnibus colendo, 
Bafileae, , . 
PETR? 


9) Hieronymus Frobenias, Typo- 
raphus et ciuis Bafileenfis, fuper- 
fies erat filius loannis Frobenii, Ty- 
pographi celeberrimi, Bafi leae a 
1§27. mortui. In aedibus Hierony- 
mi Frobenii poftea Erafmus tefta- 


mentum fuum feripfir manu fua d, 
12. Febr. a, 1934. et Scribae publi- 
ci tabulis firmari d. 14. Febr, cura- 
vit, tandemque d, 12. Iul. 1536., 
obiit. Teftamentum ‘Erafmi, ex 
autographo in bibliotheca aead, 

Bail. 


IX 
PETRI MONTFOERT ab HOEF?, ' 
" Eledoris Mogunt. Conliliarii et Legati , Fpiftl 
A, 1530. ad Erafmum data, 
ex Autogr,. 

Ex ipfa epiftola patet, auctorem fuifle gente Be/gam, 
Confulis Harlemenfis. Jacobi filium', Cardinalis Moguntini 
(vid. n. 12.) nuper Legatum, etc, Loquitur de eo Era/mus 
in epift. 1251. ad Vincent, Cornel. Frib. 12. Iun, 1333. p. 1470. 
T. III. Opp., et in alia, eod. die ad Bonif. Amerbachium 
mifla, ep. 79..p. gi. Epiftolar. famil. Bafil. 1779. 8. editar., 
vbi: ,,Eodem die, inquit, fuperuenit Petrus a Montfort, iu- 
»venis ille prodigio/ae proceritatis, Hollandyus, quem arbitror 
te Vidifle Bafileae apud me. Is pertulit honorarium mu- 
»hus, quod patria mea iampridem mihi deftinarat, — Fla- 
-ygitabat de re magna commendatitias ad Caefarem, ad no- 
»t0s et ignotos, Arque hac gratia manfit {ex totos dies.‘ 
In litteris Jacobi Jafpari, Dani, ad Erafmum datis, Bruxel- 
lis, ipfo die D. Jacobi Apoftoli, a. 1§33- audic nofter Magi 
fer Petrus Montfordt, 6 rorvoapnos. Vid. Spicil. XI. p. 18. 

Epiftola nunc edenda, et haud dubie vnica huius viti, 
quae in lucem profertur, lectu fane difficilis fcarensque lineg- 
lis, litterarum loco pofitis, exarata eft 72. Cal-O@obr. i.e, die 20, 
M. Septembris A.1530. (Vv. Index h, a. n. 18.) Auguflae Vindelico- 
rum, inter Comitia illa notiffima. Dicit de his ipfis litteris ad 
Erafmum, quem totus fufpiciat orbis ; de libello Trapezuntii mit- 
tendo; de Era/mi candore et mode/ftia in edendis libris; de /uis 
rebus, et de Quirino quodam, Con/fulibus Har femenfibus com- 
mendando, etc. S. P. 
Rafil. feraato transfcriptum, vna cum Amerbach, ed. Bafil. 1779, g, De 
Teftimonio Notarii publici de au- vrroque Frobenio multa habent epi- 


thentia eius, vid. p. 121. feqq. Epi- ftolae T, III. Opp. Er. 
ftolar. familiar. Erafmi ad Bonif, 


B 


x 


S. P. Quamuis femper ad te literas dare veritus fim, Do- 
Giffme Domine, idque pudore quodam pene fubruftico ita fua. 
dente; iam tamen, hortatu Quirini *) noftri, audacior factus fum, 
vt etad eum, quem totus fufpicit orbis, feribere aufim. Libellum 
itaque Trapezuntii"), quem a me petiiti, hic non habeo: fed 
quamprimum ndocaten ‘rediero, mittam. Miror hic profecto 
tuum candorem et modefliam, quippe qui etiam ipfe eos edere pa- 
ratus es libellos, qui tuae contradicant opinioni, quo cuique libe- 
rum fit iudicandi arbitrium, et lector collatione diuerfarum opi- 
nionum doctior evadat. Sed his omiffis, ne adulari magis, quam 
mugenaidew videar, ad alia tranfeo. Cum pridem Harlemi effem, 
‘nempe in Brabantiam a Principe meo clementiflimo , Cardinali 
‘Moguntino), Legatus miffus, et cum Senatu sollte varios con- 
~ferrem fermones 3 incidimys forte in mentionem Penfionarii (vt 
vulgo vocant) eligendi. Naim is, qui iam huic praeeft officio, tum 
“propter fenedtatem , tum propter paralyfim, qua faepe laborat, 
‘minus idonews eft. Dein alter, iuuenis, quem huic officio defli- 
natum Confules noftri m Hagha"') ad praxim iuris addifceadam 
alebant, € vita excefli. Praeterea alivs quidam iuuenis, quem 
Confules meo confilio ad hoc munus aflumere decrenerant, facris 
initiatus eft, et proinde huic negocio, nempe feculari, ‘ineptus. 
Quare cum haec Quirino noftro narrarem, intellexi, ipfurm hoc 
‘officium, fi offerretur, non afpernaturuin; immo a me petiit, vt 
patri meo, lacobo Moatfoert ab Hoeft, : iam Confuli Harlemaeo, 

fuper 


10) Quirini Talefi, de quo infra 
di€turus fam, 


‘ 418) Georgit Trapezuntii, exfulis 


a 1514-—1945. Elefore Mogantino, 
Eccl. Rom. Cardinali, Arehiepifcopo 
Magdeburg. et Epifcopo Halberftad., 


Graeci, litterarum-graecaram in 
Italia inftauratoris, Romae a. 1483. 
mortui, {criptis graecis et latinis 
clari. 


12) Allerto Brandenburgico, ab 


filio Ioannis er fratre Ioachimi L 
Eleftor. Brandenbarg., ex hiftoria 
emendationis facroram et Luthesi 
{crigtis notiflimo, 

13) Hagae Comitum. 


XL: 
fupet hac ‘te feriberem, expifcaturus, num Senatus Quirind hoc 
miunus addicere vellet: quod facile futurum arbitror, immo aufin 
dicere, fcio, fi Erafinus Quirinum, iam fibi intus et in cute no. 
tum, vel vno verbulo dignaretur commendare patri meo et Fran 
cifeo de Witte, Confulibus. Nam hi multo etiam maiora, in tus. 
am gratiam, facturi effent. Dein hoc etiam Jubentius id agent, . 
quod Quirinus, fuis impenfis, velit in Gallia duobus annis ad lin. 
guam percipiendam fludere; fiquidem habebant in animo, etiam’ 
fuis impenfis quendam iuuenem in Gallia ad hoc munus obeundum. 
alere, quo prius et Gallicae linguae peritia inftructus magis idoneus 
eflet. Porro ego prius patri meo fcribam, omnia indagaturus, vt 
poftea Quirino fignificem,y quo per eum certior factus tutius, {flue 
bet, fcribere poteris. Nollem enim, vt quicquam fruftra a noftra 
ciuvitate peteres, Bene Vale, et culpam, quod tibi aufus fim {cri- 
bere, in Quirinum reiice, Datum Auguftae Vindelicorum, 12°. 4 
Calend. Octobris Anno 1530"). » | | 

Totus ex animo tuus 
Petrus Montfoert ab Hoeff. 
Sacrae Theologiae atque adeo omnium bonarum artium 
Dottiflimo Domino Defydetio Erafmo Roterodamo 
oe no fuo fu .... obferuando, 
(Sigillum integrum.) - Friburgi Brifgoiae. 


—qvirinys, de quo loquitur haec epiftola, fuit Quiri- 
nus Talefius, nuper ipfius Erafmi amanuenfis, ab ipfo iam 
antea aliis commendatus, ccu ,,iuuenis moribus et fidis, et 
»placidis, Graece Latineque doctor, quam prae fe ferat,’ 
,atque rara quadam modeftia praeditus. Mihi (inquit Eraf- 

. B 2 . mus) 
14) Inter Comitia Auguftana, a nes Euangelici d. 25. Iun. exhibue- 


die 20. Iun. vfque ad 19, Now. A. runt Carolo V. Caefari Confeflio- 
1530, habita, vbi Principes et Ordi- nem Auguftanam, 


XII 


thus) iam multis annis magno fuit vfai, vixque aliys obti- 
ygit, qui mihi vel diligentius vel amantius inferuierit. Ad 
ftudiorum labores prorfus adamantinus eft , vnde Huber- 
tus Barlandus Medicus folitus eft illum appellare Malum Ma- 
yrianum.“ etc. Vid. Erafini epiftola ad Maximil. 4 Burgun- 
dia, Frib. Brifg. 23. lul. 1529. p. 1222. ep. 1068. Exftat ad 
ipfum Quirinum Talefium, ad Anglos ab Era/mo miffum, hu- 
jus epiftola, Bafil. 12. Mart. 1528. feripta, p. 1064. {q. ep. 
940. Ex alia vero, data Friburgo 31. O&t. 1532. et infcripta. 
Erafmus Rot. eraditiffimo viro, Quirino Talefio, inclytae ciui- 
tatis Harleménfis Penfionario, p.1456. ep. 1237. patet, hunc 
taridem voti {ui compotem effe fatum. — . 


ANDREAE & TRAVTMANSTORFP, 
Purpurati Ele&tor. Moguntini, Epiftola 
A. 153¢. ad Erafmum data, 
ex Aurogr. 


Autor, hodie ignotus, {cripfit hane epiftolam d. 79. 
‘Oftobris A. 1530. (v. Index h. a. n. 21.) Auguftae Vindel., vbi 
tum temporis interfuir Comitiis, cum atserto Branden- 
burgico, Z/efore Méguntino, Poft excufationem faarum lit- 
terarum ad Erafmum , fitterarum Principem, offert et com- 
mendat Amanuen/em, 4 


_ Sefe commendat. Ne mireris, eruditiffime Vir, me iam, 
quum craflioris Minervae, nullius ingenil, paruae admodum indu- 
firiae, extremae vero audaciae, non minoris etiam fim temeritatis, 
te tamen litterarum Principem fcriptis nunc meis aggredi. Si enim 
caufam cognoueris, mirari defines. Didum eft mihi, a quopiam 
familiariuin noftrorum, te iam Amanuenfis alicaius opera indigere, 
cum numero illorum folito careas. Eruditio autem tua, lingua- 

ruin 


XU 


rum cognitio tanta, gloria incredibilis, et aliae innumerae dotes 
diuini illius animi tui, quibus totus ille Terrarum Orbis perfonat, 
eo me adegerunt, vt commodo tuo, modo tu velis, operaue tibi 
fimul et diligentia noftra arrideat, tota virili mea profpicere debe. 
am. Efi itaque Auguflae nunc quidam, Georgii Rytheymeri etc. 
inflitutor, hactenus a fe Puerorum Nobilium Hypodidafcalus, in- 
duftrius, probe moratus, Latinus etiam, ac, quod in eis maxine 
requiritur, fidelis, taciturnus, Jaborum, iracundiae herilis, patien- 
tiflimus, adfisec humilis, et quod (Vicefimum enim Annum non- 
dum attigit) ad nutum adhuc tuum facile fledi poffit. Hie fi tibi 
acceptandus. (commodiffinun: certe tibi futurum fpero) videbitur, 
cito refciibas, Is te Friburgi quaeret, hac lege, vt fi illum coram_ 
videris, ifque fententiae par fuerit tuae, fis illum ad omnia, etfi 
humillima, feruitia quam paratillimum experturus; fin minus, ille 
ad eos, quibus commendatus fuerit, fit reuerfurus, Habebis fua 
caufa non vnum fideiufforem. Ne autem aegre feras hoc in te 
meum adeo feruens fludium, velim. Quod fi fiet, habebis non 
in hoc, fed multo maioribus, inflar famuli alicuius obedientiffimi, 
cui me etiam nunc vnice commendo. Vale, vniverfoque Littera- 
torum Gregi Coeleftis machinae Gubernator te quam diutiflime 
fofpitem confervare dignetur, Angular’ 5), ex Aula R.™ Domini 
Cardinalis et Archiepifeopi Moguntini ' *. Die XIX. Oétobris, 
Anno Salutis Chriftlianae M. D. XXX. . 
~ "Tuus ad mandata 
obedientiflimus 
~ Andreas a Trautmanflorff. ete. 
7 eee. mo omnis Literaturae...... 
oe ee + Esalmo Roterd.....% . & Praecepto ... Suo. - 
B 3 Lite’ 


| 15) Avoguftae Vindel, inter Co- . 16) Alberti Brandenburgicl , ’ hea 
mitia a. 1530. ibi celebrata. Vid. que vid, n. 12. . 
D. 14, 


XIV 


« _Litterae fequentes, -multis fcribendi compendiis exa- 
ratae, notum reddent alium hominem adhuc ignotum, Con- 
radum NYDERVM,! qui vixit Confluentiae, in ditione Eieforis 
Treuirenfis, cui illum Erafimus commendautt. 


CONRADI NYDERI, 


Artium et Medicinae Doftoris , Ciuis Confluentini, 
EleStori Treuirenfi ab Erafmo commengan, 
Epiftola A. 1534. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 


Epiftola ipfa IeCtu difficilis, fcripta Confluentiae (germ. 
Coblenz) d. 20. Decembris A. 1534. (v. Index h. a. n. 16.) 
loquitur de rebus priuatis, narratque fingularia quae- 
- dam de ratione, qua Ele&or Treuirenfis exceperit Era/ini 

litteras, fibi per Nyderum tradiras; item de aliis Era/mi litte- 
ris ad Efthenueldium, Elettori Treuirenfi oftenfis et ab eodem 
lectis; de Nyderi aemufis, quos ipfe nominat, ne fibi noceant 
apud Era/mum , etc. | 


~ Salutem in eo, qui Ventis otia mandat, Ulufriffimi nominis 
Domine Erafme, Fautor Vnice. Nolo te latere, quo pacto litte. 
ras commendatitias praefentarim, quas benigniter ac gratiofe mihi 
communicafti, (dum ex Italia tibi falutationem a Domino Doétore 
Johanne Manardo, Ferrarienfi Medico’), nec non Anfhelmo 
Ephorino *), praeterea litteras quafdam a quodam Legato, quas 


adhuc 


1) Toanne Manarde, Ferrariae 1536. 'd. §. Mart. aet. 74. f{eripto- 
nato a, 1462. et ibidem Profeffore rum variorum auétore. 
Medicinae, antea Archiatro Viadis- 2) De Anfilmi Epborini, Silefi, 
lai, Regis Hungariae, mortuo a, autographis ad Erafmum epiftolis 


» vid. 


XV 


adhuc foues; af Symone Grineo’), ad Archiepifcopym Treue- 
renfem*). Forte fortuitu idem Reuerendiffimus Archiepifcopus 
tunc temporis in Arce apud Confluentiam pedem figebat; Cui ad 
manus proprias per me praefentatas, illico aperiens, legens ac ree 
legens , multoque gratiofiores erant litrerae tuae Archiepifcopo, 
quain Violae amatoribus dedicatae, commifitque Secretario, vt ifta 
tua manus fumma diligentia coflodiretur. Infuper quomodo fe 
res penes te haberent, et qualis tua effet valetudo, fcifcitans, re- 
fpondi in quantum potui, te per Dei gratiam perbelle valere. De 
litteris autem ad Chriflophorum Efchenueldium , Popardienfem *), 
quid dicam? qui cum manum tuam infpiciebat, intimis quafi prae- 
cordiis vftulabatur, et illico inter procedendum Archiepifcopo mone . 
ftrabat permifitque legere. Poflquam autem Aemuli mei tales lit- 
teras commendatitias praefentatas intellexerunt, fumma ignominia ° 
afficiebantur, aegreque ferebant ac dentibus quafi frendebant, dis 
xeruntque, fe velle talem commendationem apud Dominationem 
tuam infringere. Rogo igitur, immo obfecro, fi forfan eorum 
{cripta ad te perueneriat, vt in aquam et auram fcribefe velis. Sunt 
eorum nomina: ynus Cornelius Rofner, alter Iohannes Eychman, 
alias Driander, qui falfo vtitur nomine Dodtoris , ambo adhuc in- 
colae ciuitatis Conflueutinae. Praeterea quod noui fcribam nihil 
eft, nifi nunc me agere ac habere, fuo autem tempore referre gra- 

- tas. 


vid. Index A. 1§31. mn. ‘12. 14. 15+ 
A. 1932, n. 2, Conf. de eo, prae- 
¢eptore Bonerorum, fratrum, Polo- 
nerum, T, Ili, Opp. Eralmi, vbi 
paflim Jaudatur, 


3) Simone Grynaco, Philologo 
ac Theologo celeberrimo, qui do- 
cuit Yiennae Auftriac, Budae, Hei- 


delbergae et Bafileae, vbi obiit a. 
1541. 

4) IOANNEM III. e gente Me- 
szenbaufen, Eleétorem et Archiepi- 
fcopura Treuirenfem, ab a 1§31— 
1549, Academiae Treuirenfis a. 
1535. inftauratorem, 

§) De hog homine mox loque- 
mur. . 


XVI 


tias, Cum hoc Vale bene in Pyleos annos. Ex Conflucatia De. 
-cembris 20. anno 1534. 
Tuus Deditiflimus Conradus Nyder, 
Artium et Medicinae Dodtor; Civis Confluentinus. 

Totius Philofophiae Indagatori nec non Sincerioris Theologiae 

Profeffori, D. Erafino Roterodamo, nunc Friburgi Brifgoiae 

agenti, Domino et patrono fuo obferuandiflimo, . 

(Sigillum integrum.) 


In litteris Nyderi mentio fiebat Chriflophori escHEN- 
veLpit, Popardienfis, Memoratu digna videtur cRASMI 
_de hoc hornine narratio, in epiftola 357. ad Beatum Rhena- 
num, Louan. a. 1518. Pp. 372. s,Wbi Popardiam appulimus, 
- »yhosque, dum exploratur nauis, in ripa deambularemus, 
»nefcio quis agnitum me telonae prodidit, Erég és 0 ett 
,v0g. Telones eft Chriflophorus, ni fallor, Cinicampius, vul- 
ygato verbo Efchenfelder, Incredibile digtu quam gettierit 
.»homo pree gaudio. Pertrahit in aedes fuas. In menfala 
_yinter fyngraphas telonicas iacebant Era/mi libelli. Beatum 
‘fe clamitat, aduocar liberos , aduocat vxorem, aduocat 
,amicos omnes. Interim nautis vociferantibus mittit duos 
_vini cantharos, rurfum vociferantibus mittit alteros, pol- 
rjicitus vbi redierit fe illi To réAog remiffurum , qui talem 
y,virum fibi aduexerit. Hinc officii gratia comitatus eft 
hos Confluentiam v{que. 

Leguntur tres erasmi ad Chrifophorum Ejchenueldium 
(vt in{eriptio habet) epiftolae T. II]. Opp. Louan. d. 19,,¢t 
ar. Octobris A. 1518. datae, (p. 353. ep. 339. P- 1682. fq. 
“App. ep. 290. et 293.) fed nulla vfquam huius ad illum edita 
exftat, Ecce igitur duas EscH#NFELDERI (quo nomine 


vius eft ipfe) ad Bra/mum epiftolas. 
CHRI- 


‘ AVIL 


€CHRISTOPHORI ESCHENFELDERI, 
Oppidi Elector. Treuirenfis, Boppardiae, et T’elonii 
Rhenani Praefecti*), Epiftolae duae AA, 1532, 
et £535. ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 

“Wechngs data eft ex Boppardia, (Germ. vulgo Bop. 
part, oppido ditionis Treuirenfis, ad Rhenum.) Alera d. 2, 
Septembris A. 1532. (v. Index h. a. n. 13.) de rebus familiae 
potiflimum agens, et Po/yphemi mentionem faciens. Altera 
d. 12. Martti A. 1535. (v. Index h. a, n. 4.) in qua dicit auctor 
de Era/mi litteris elusque valetudine, deg Conrado (Nydero) 
fibi commendato ab Era/ino; rogatque, vt Era/mus P/almpm 
quemdam interpretetur, 


S. P. D. Immortales ago” tibi gratias, et habebo dum vixero, 
Erafine doctiffime, idemque animo meo chariffime, qui, inter tot 
ac tanta negotia, me tuis iucundiffimis literis 7) dignatus fis hono- 
rare, Vellem tibi conflaret, quantum mihi te finuofo in pedtore 
fixi. Polyphemus*) ille tuus, imo et meus, vehementer mihi 
gratificatus eft, quod tibi memoriam nofiri, necdum obliteratam, 
renouauit. Porro inter legendum ea, quae tu de iilo tam lepide 
ac fuauiter es commentus, mira quaedam voluptas animo obrepfit 
meo. De duobus filiis meis iunioribus, quod f{cire cupis, breviter 
fic habet. Maiorem natu Baltafarum, qui iam annis aliquot Archi. 
epifcopo Treuirenfi ”) fuit ab epiftolis, defpondi cuidam ingenuae 
ditique puellae, ex honefla et antiqua prognatae familia, Gabriel 

yero, 

6) Eamdem virum aliquo ponde- §) De Polyphemo vid. Spicil. XITL 
re fuiffe apud EleGorem Treuiren- 9) RICHARDO, Eletori et Ar- 
fim, Tounnem II, docet Conradi chiepifcopo Trenivenft » & 1931 


Nyderi epiftola. mortuo, eiusque fucceffori loAN- 
7) Nufquam editis. NI IM, de quo vid, n. 4. 
C 


XVIIE 


vero, (nam id alteri eft nomen,) corporé’ minus ‘quam animo va- 
Jens, iam pridem facris initiatus eft. Coniugi meae, ceu conforti 
amoris érga te mei, femper venerabilé eft nomen Frafnia fui Ro- 
terodami, eademyue te plurimum faluere iubet. ~ Quod li te noftcis 
Deus vnquam adpulerit oris , quod equidem fperamus futurum; 
excipiemus te ovantes, magnificeque tractabimus, Chriftus Opt. 
Max., ad gloriam facrofandi nominis fui, te quam diutiffime cone. 
feruet incolumem. Ex Boppardia, 2. Seprembris Anno 1533. 
. Tibi deditiffimus 
Chriftophorus Efchenfelder, 

| Oppidi et Telonii Boppart. Praefectus, 
* Doctifimo Viro, D.Frafino Roterodamo, veiae virtutis an- 

tifliti, apud. Friburgum Brifgoiae, D, et amico obferuan. 


diffimo, 


t 


In epiftolae huius charta vacua ERaASmMvs manu fua 
quaedam {cripfit, at quae legi vix poffunt. 


S.P. Magno fum gaudio affectus proximis iam literis tuis"), 
DPodtiffime Erafine, quibus cognoui, te priftina adbuc et recta 
praedituin effe valetudine. 1 ea enim totus fum fententia, vt pus 
tem, feliciflima fore, non rem literariam tantum, fed et Germa- 
niam ipfam, fite, fuum Jumen ac decus, quam diutiffime habuerit 
fuperftitem. Ego fane non minus gaudeo, te vaum feliciter rectes 
que valere, quain meos mihi chariflimos, hoc eft, conivgem et 
liberos, quos tu quoque (fit gratia tibi) recte valere fummopere 
exoptas. Caeterum non deero Conrado illi “), vel tui caufa, quod 
buuc mihi tuae litera4e commendarunt, vbi fefe obtulerit occafio. 
Vaumm tamen hoc te vtinam exorare poflem, quod etiam antea te 


per 


10) Quaé periifle videntui. ee a 
11) Conrado Nydero, Conf, htius epiftola ex autogr. edita, 


xIX 


per famulum tuum oravi, vt Pfalmum illum"), qui mihi prae ce. 
teris placet, Beatus vir qui timet Dominum etc. Vxor tua ficyt 
vitis etc, in mei meorumque gratiam, iufta interpretatione explicas 
re, non graueris. Quo fimul et rem mihi gratiflimam feceris, et 
boni omnes _cognolcent, me non vulgariter ab Erafmo amari, 
Bene vale, vir dodtiflime, diu nobis vniuerfaeque Germaniae fue 
perfles. Salutat te vxor mea reuerenter atque amanter. Datae ex 
Boppardia, 12. Martii, Anno 1535. 

T. Deditiffimus 

Chriftophorus Efchenfelder 
many as 
Virorum facile omnium Dodtifime, D . +++» Rotherodamo; 
Domino et patrono.... +,» 


Bis tantum in Erafmi epiftolis T. 11]. Opp. sogi1 no- 
men legitur. Nimirum in five epift. 88. ad Tielmannum a 
Fofla, (Colonienfém,) Bafil. 27. Aug, 1527. p. 100g. {cripfit 
Erafinus: ,,soBio ex me falutem plurimam Ec in ep. 925. 
ad Hermannum Comitem a Nona aquila, (Praepofitum Co- 
lonienfem,) Bafil, 3. lan. 1528. p. 1058. ,,S0BIVM exoculatuns 
valde doko,“ En igitur soaciade sopil ad Era/mum epiftolam! 


TACOBI SOBII, 
- Profefforis Colonienfis, Epiftola A. 1526. 
ad Erafmum data, 
‘ ex Autogr. 
. Auétor, tefte lofepho Hartzhemio, in Biblioth. Colo- 
nienli,. (Colon. 1747, fol.) p, 153, natus Co/oniae Agrippinae, 
- gbidem hoc tempore fuit Profejor Burfae Cornelit, Idem a. 
, C2 1517 


gp) Plalminm rafy 


XX 


1s17. venerat Fribergam, Mifniae vrbem, in qua cathedram 
nactus viderur, quare loannes Bocerus cécinit: 
- ‘Tu quoque, magne Sobi, cui magna Colonia primum 

Virales auras et lucis praebuit vfum, 

Tu quoque, magnanimi rellinquens littora Rheni, 

Friberga gaudes ftudiis clarefcere in vrbe. 


Tbidem cum Mofellano et Aeflicampio, fubinde cum Caefario, 
docuiffe fertur, Scripta recenfentur I. ¢. 

Epiftola nunc edenda fcripta eft Cofoniae Agrippinae, 
d. 28. Dec. A. 1526. (v. Index h, a. n. 1.) et loquitur de rebus 
priuatis, de Dano quodam ,.de Comite Hermanno Nuenario, 
Praepofito, de Era/mi manfione, de eius inimicis Cofoniae in 
firmis, ete 


§.D. P. Conuenit me tuus Danus'), falutem abs te mihi de. 
“nuncians, qui, cum Comitem Hermanoum *) commode inuenire 
“non poflet apud me literas tuas, illi cum cura reddendas, rell. 
quite. Heresbachius 3) item remotius ab itinere eius fe continet. 
, Quare, cum nec ille adiri poffet, et illas literas apud me reliquit, 

quas etiam, vt reddantur, follicite curabo, Incidimus: etiam, Da- 
Mus tuus et ego, in eius rei mentionem, quam quondam Praepo- 
fitus Nuenarius *) mihi, aperuit, facile te adduci pofle , vtad nos 
concedgs, Agére fe ergo et de domo commodatibi, et apud Se. 
natuin, vt tuto et tranquille, per nofiros homines, hic degere pof- 
 fes. Quod cum audiffet Danus, neque adhuc alienioris te animi 


| + ele, 
1) Incobus Tofparus, Danus, Ar- Ducis Tuliad. et Cliv. a confilits, ar 
- hufienfis, de quo v..Spici). XI. doGus, f{criptis clams, a, 1575, 


_° 2) Hermannum Comitem a Nye mortuus. 
ndre, Praepofitam Eccl, Metropol. 


Colonienf, 4) Vid. x, eens oem 
3) Conradas Heresbachius, 1Ctus, tur de hoc vid, Bh me 


XXI- 
effe , afficrnabat , rriodo-fieri poffit, vt per Hochtftratos *), Nouio- 


magos “), ac reliquam fecem, non follicitere, qua re nihil facilius 
erit. Iam fuos amifere aculeos hi fuci. Domus, de qua etiam 
aliquando [cripfi, adhuc tibi viltat, te profedto digna; tu modo 
mihi fignificato, quid fieri velis,  Curaffem domum ipfam a Dano 
tuo perluflrari, fi per ocvlorum valetudinem licuiffet ”). Vale, V. 
Calend, Ianuar. Anno DXXVI. : 
Iacobus Sobius, 

‘Tu fi huc concefferis, fenties neque 

authoritatem, neque opem duorum 

‘Principum, Colonienfis*) et Lulia. 

cenfis *)}, tibi defuturam. 

Clariflimo Dn. Erafmo Roterodamo S. D. 


4 


Saepius in Erafmi .aliorumque epittolis editis landatey 
‘Hermannus Comes a Noua Aguila, alias Neaétius diQtus.. Intes 
‘alia de hoc viro Erafmus in ep. 298. ad Praefulem quemdam, 
‘Louan. 23. O&. 1518. p. 1686. App. T. LI. Opp. ,,luuenis eft, 
yinguit, antiqua nobilitate, pauciloquus, fobrius, moribug 
»modeftiffimis ac plane fanctis, non vna in difciplina do- 
»ctus.“ In ep. 247. ad Paul. Bombafium, Louan. &. Dee. 
1513+ P. 259+ »Apud clarifimum Hermannum, Corixem ‘a 
*3,WVoua aguila; cum dies ferme quinque fuauiffime vixifler, 

-,adeo. mihi plac vt mihi plane viderer renatus. Eum- 


Ce , _ dem 
5) De Iacobo Hochfraro vid. ad- eum fibi ex ‘amiciflimo faftary ‘effe 


not. 2. ad epitt. a sean ’ hoftem capitalem, 

; 7) Exoculacum Sobium deluie 
6). Duae Gerardi ‘Noujomagi, Epi- Erafmus in iam citata epift, OY 

feopi Vitraieétini a facris, T,1. Opp. Bafil, 3. Tan. 1528 

Ey. legunmur ad Erafmum epiftolae, §) Hermanni V. Eleétoris Colon, 

-plures Evafmi ad illum, Scribit au-, 9) loans, Duis luliacenfis cia 

fem Erafmus Pp. 17476 ep. 359+ venlis.* 


Mxt 0!” x 


dem valde laudat in ep. 357. ad Beat. Rhenan. Louan. A, 
1§13. P- 372 Virum toti Germaniae charifimum“ yocat in 
ep. 550. ad Franc. Craneueld. Louan. 1g. Dec. 1520. p. 605 
Sic et Bilibaldus Pirkheimerus fh ep. 504. ad Erafmum, No- 
rimb. 30. Apr. 1520. p. 550+ adpellat ,,eximium illum ac vere 
generofum nouae Aquilae Comitem.“ etc. 

Quinque erasMi ad hune Comitem T, Ill. Jeguntur 
epiftolae, datae Louan. 25. Aug. et 30. Nou. 1517. (App. p. 
1626. ep. 168. et p. 1644. ep. 210.) Louan. 19. OF. 1518 (p. 
1681. £ ep. 288.) Bafil. 3. Ian. 1528. et Bafil. A. 1528. fine die, 
- (p. 1057. ep. 925. et p. 1136. ep. 1003.) Ipfe Comes, in vni- 
ca ad Erafinum, Colon. Agripp. 14. lul. 1516. p. 1562. ep. 69. 
App. vtitur nomine Hermanni NvENAR Comitis, 

Tefte lof. Hartzhemio, Biblioth, Colon. p. 137. {q., vbi 
Hlermannus Comes de Newenaer audit, natus erat nofter‘in Co- 
mitatu Newenaer ,,(al. Neuenahr, Neuenar, Nuenar,) filiys 
Withelmi II. Comitis, 4. 1497. mortui. Ipfe doétus et erudi- 
torum patronus, cuius domus, menfa et opes litteratis 
«omnibus , Poétis, Hiftoricis, Criticis aliisque, patebant, 
fuit primum Canonicus Ecclefiae Metropol. Colonien/is, dein 
etiam Praepofitus Eccl. Collegiatae Imperialis Aguenfis, tan- 
dem ab a. 1524. Praepofitus fummae Acdis Cofonienfis, cut 
dignitati annexus eft Cancellariatus, vt vocant, Vniuer fitatis 
Colonienfis. A.1530. Auguftam Vindel. comitatus eft Herman- 
num EleStorem Colonienfem, affinem fuum, ibidemque in- 
ter Comitia diem obiit a. aet. 39. Epitaphium ef {¢ripta, 
guibus inclaruit, vid, apud Hartzhem. |, c, ) 
»  Epiftola autographa, quae nunc in lucem prodit, d. 
gi. Martii A..1529. Spirae exarata eft. (v, Index h. a n. 12) 
Auttor, qui ipfe fibi nomen a xvenare tribuit, dicit de 
fatu rerom trifti et de futuris metuendis, fuam exponens /ex- 

| tentiam 


* 


! 


XXII 


tentiam. De quodam fuo frripto, iam emendato, et ab 
Era/mo amplius emendando, vt publicari poffit. Profert ob< 
fefiones contra Erafini fententiam, in materia de haerefibus et 
feitis, etc. item de Sacramentis. Scripto fio, ab Erafmo ca- 
ftigato, vult vti, fub alterius nomine, apud Principes au- 
€oritate pollenres , ne publica oriatur feditio. Sententiam 
foam addit de Monarchis et de Lutheranis. Singularia quae- 
dam navrat de Eleffore Colonienfi, cuius nomine influque 
Era/mum Spiram euocat et inuitat, praedicens tempus Comi- 
ticrum. Loquitur de Colonia, tutiore Era/mi commorationis 
loco, cauffis additis; denique de variis fuis negotiis, etc. 


HERMANNI COMITIS & NVENARE, | 
£  Praepofiti Eccl. Metropol. Colonienfis, Academiae 
Colon. Cancellarii, etc. Epiftola A. 
1529. ad Erafnum data, 
ex Aurogr. 


S$. P. De illo, qui nuper apud vos fuit, tumultu"), varia hie 
harrantur. Certe, vicunque res habet, nihil nifi inaufpicatum ex- 
ordium iftud futurae feditionis exiflimo. Facies rerum, vadique 
triftis, breui in apertum malum eruptura videtur. Optarim ego 
commode poffe alicubi peregrinari, donec in voam partem fortu- 

na 


- ¥) Sermo eft de magno ciuium 
Bafileenfium, Zuingli potius, quam 
Luth ri dogma fequentrum, tumal 
ta, in imaginibas potiflimum abo- 
lendis; de quo exftat memorabilis 
Occolampadii epiftula, d. 13. Febr. 
a $2. ad Capitonem data, Vid 
Seckendorf. Hift. Luth, adh, a L. 2, 
§. 9. Add. n, 2. p. ‘44. Conf. 
Erafmi ep. 1069. ad Andr, Critium, 


Frib, Brifg. 22. Iul_ 1429. p. 1223. 
Nec in aliis Heluctiae vrbibus refor- 
mationis negotium absque turbis 
proceflit. Apud San@um Gallum 
menfe Febr a. ry2y. in fummo 
templo, Minjter dito, 32. altaria 
deftruaa funt, et 4°. plauftra im. 
pleta fucre ftaruis ex illo ablatis, 
quae extr: vrbem cembuftae funt, 


Conf, Seckend, 1. c. 


XXIV. 


na-concefierit: Sed hoc tempore tam itnpacatus orbis eft, vt,’ -vbi 
tuto quis agere poflit, non videam, Expectandus igitur euene 
tus; interimque Deum agere finemus, quidquid volet. Ree 
mitto ad te nugas illas meas, quas anno fuperiori ad te mifey * 
ram, ‘Emendaui quaedam, per negligentiam perperan feriy 
pta, tua admonitione, Interim fortaffe alia furrepferunt. Vela 
jem iam, vt, fi quae circa rem ipfam tibi vel immutanda, vel aw 
¢uratius tra¢tanda videbuntur, dato aliquando otio, velis anno. 
tare. Putabas (ni fallor) ex Scripturis diligentius communiendum 
fundamentum, quo afleritur, haerefes auctoritate verbi Dei difcers 
nendas.- Quam rem, non video, quo pacto diffufius tractare’ pof- 
fimus. Nam haerefium, flue feétarum, rariflima in Scripturis 
mentio habetur; et praeter apoftolicas epiflolas, vix aliquid de 
haeréfibus, aut haereticis, fcriptum inuenits. - Verum hic te ade 
moneas veliin, quo pacto fatisfieri negotio poffit. DeSacramentis 
quaedam verbofe, ad rem parum conferentia, fcribi, ante admo- 
nueras, Verum loca non notafti., “Ego tamen alicubi magnam 
partem difputationis refecaui, illud irerum rogans, ve iam etiam 
ebelifco loca ipfa conficias. Vbicunque aliquid addendum vide. 
tur, aut detrahendum, omnino tuae committo finceritati, Dein. 
de iterum exferiptum exemplar, fub alterius nomine, vel. avcpae 
doy, in:manus aliquorum venice curabo, quorum auctoritas hac 
in: re aliquid praeflare poterit, Nam video, apprime neceflarium 
fore, vt mediis quibusdam animi Procerum leniancur, alioqui ad 
feditionem breui res deveniet. Monarchae nimium confiliis adu. 
latorum innituntur. Lutherani affeclibus feruiunt w{que adeo, v 

cauffam plane in defperationem coniiciant,  Princeps meus *) 
-tuam auctoritatem imagni facit, his in rebus praefertim. Hine 
non 


: a) Hermaunus V. Comes a Wied, — Erafmus, Sleidanus et Seckende. 
Elector Colonienfis, de quo vid. fins, 1 


XXY 


rion imultis diebus peradlis, oblata occafione, de fedigione Ba- 
filienfi’) miulta cum illo collocutus , tandem coepi perfuadere, 
‘ yt te Coloniam accerferet, Ile continuo, me etiam non CXP Gr 
dante tam fubitum refponfum, juflit, ve tibi fignificarem, faétu- 
rum te rem illi gratiffimam, fi cumprimum huc te contuleris, 
Id ipfum enim nuillo tibi difpendio ceffurum.  Diffoluto deinde 
conuentu, quod procul dubio fiet poft tres feptimanas, Coloni- 
ain concedere poteris, habiturus illic non modo patronum ad. 
verfus rabidos Sophiflas, verum etiam, fi opus fit, clauigerum 
Herculem. Hoc itaque tibi fignificare per literas volui, vt fal. 
tem animum Principis mei pofles intelligere, etiam fi alio te 
vocet rerum tuarum conditio. Verumtamen fi flat fententia, vt 

velis mutare locum, non video tibi opportuniorem , quam Cos | 
loniam, vbi et amicos habebis, qui etiam circa rem familiarem 
tibi vfai erunt, et Principemy vfque adeo fauentem, vt patronum 
merito dicere poffis. ‘Tuum vero iam erit, deliberare, quid po. 


tiffimum tibi faciendum fit*). Atgue id ipfum mihi refcribes, 
Ego, 


vel commodum erat, vel tutum. Ipaq 


3) Vid. n. 1. Hac feditione, vel 
potius tomultu , territus Era/mus 
deferuit Bofileam, in qua vrbe libro- 
rom fuorum edenderum cavfla diu 
hofpitium habuerat. In eadem ta- 
men a, 1536, cum iterum typogra- 
phiae caufla eo profectus effet, fa- 
tum fuum muenit. Vid. Seckend. 


Loe - y 
4) In epiftola n..1, citata RRAS- 


MVS: ,,Nobis,“ inquit, ,,n¢c byeme, 
nec Feruente tumultu, mutare fedew, 


».que exfpectita birundine , commigra= 
pumils FRIBVRGVM; fd eft Bri foe 
piae oppidum ditionis Ferdinandicae, 
»diftans Bafilea iter diet. Huc, prae- 
»ter alias cauffas, inuitauit viciniay 
4 anxie metucham, ne corpufcu- 
»fum bec longius iter ferre non pofs 
net; fed res feliciffime ceffit: nam eg 
pagitatia profuir valetudini, et coclum 
nic reperi tam amicum, vr mibj vide 
nar quodammodo repube/cere, 


D 


XXVI 


Ego, tags variis diftcidus negotiis, vix hanc epiftolam ad lucer- 
nam abfoluere potui. Vale, miErafme. Ex Spyra*’), pridie 
Kal. Apriles, anno 1529. 
Lectain epiflolam difcerpe. | 
Tuus Herimannus a Nuenare, 
Praepofitus Colon. etc. 


Dodtiflimo Erafino Roterodamo, Theologo primario, 
Amico integerrimo, 


Bafileae, vel Friburgi. 
(Sigillum integrum.) 


? 


;  Indicenda Vobis nunc funt, Ciues :Cariffimi, fol- 
lemnia Sacrorum Pafchalium, proximo die VIII, Menfis 
Aprilis pie ac religiofe celebranda. Orationem anniuer- 
fariam in Aede Academica hora XII. inter Sacra Eucharifti- 
ca habebit Vir, quem dotrina morumque elegantia com. 
mendant, M. FRIDERICVS GVILIELMVS EH- 
RENFRIED RosT, Budiffa- Lufatus, dicturus de mo- 
mento, quod Chrifti reditus in vitam ad grauiffimorum religio- 
mis etus capitum demonffrationem habet. Ad quam Oratios 
nem audiendam ve frequentes confluatis, PRINCIPES 
CELSISSIMI, COMITES ILLVSTRISSIMI, VTRIe 
VSQVE REIPVBLICAS PATRES a PROCERES 

Oo . GRAVIS 


§) Inter Comitia, Spire habita, in quibus Presefansinm ortum 
eh nomen, : 


XXVIL 


GRAVISSIMI, Vosque, COMMILITONES GENE» 
ROSISSIMI €t NOBILISSIMI, mMmagnopere rogamus 


atque etiam hortamur. P. P. Domin. Palmarum, A. R. S, 


elolocexcil. 


LIPSIAE 


EX OFFICINA KLAVBARTHIA; 


° 
Qe Fh ; a ' 
2 he re . d 
: 
e@ «4 . * - 
= a4 ~- 4 
ss +n? 3 
* 
tems ie lend Seas “<ae) “cane 


Digitized by Google 


RECTOR 


 ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PENTECOSTALIA 


A. D. XXVIL M. MAII A. R. S, cloloccxern 
IN 
AEDE PAVLINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


INDICIT : 


a a a oe 


. Zz we LZ ct faavea 77> 

SPICILEGIVM XVI. 
Autographorum , illuftrantium rationem , quae interceffit 
Erafino Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fii praecipuis 
omnique republica. 





. 


« 
. 
+ * a] 7 
. - . a 9a * a 
* 
~ bat 
“eee e - 
ca 
. + - . 
* » 
‘ . = 
- . 
* - w 
* 
. 
. 


Digitized by Google 


SIMONIS RIQVINI, 
Medici in Aula et Academia Colonienfi, Epiftolae 
duae A. 1530. ad Erafmum datae, 
ex Autogr, 


|: epiftola 997. ad Lud. Berquinum, Bafil. 23. Dec. 1528, 
P. 133. T. iI. Opp. dicit ERAsmvs: ,,Simon Rychuinus, 
»quem opinor tibi notum, retultt de guodam Gandauo ,“ etc. Et 
in ep. 1014. ad Andr. et Chriftoph. a Conritz, Fr ib. 18. Febr, 
1§29. Pp. 57% 4d rem medicam, inquit, reflituendam iuuee 
wnes aliquot accin&os video, in quibus eft Simon Ricuinus, cug 
ppracter eruditionem haud vulgarem adeft fumma morum ingenii- 
»que dexteritas.© Nullam vfquam, nec huius viri ad Eraf 
mum, nec Erafmi ad illum, epiftolam vidi ediram. Iam 
tandem duae prodeant ad Era/mum a. 1530. datae, in quibus 
auctor ipf@ stmONIS RIQVINI vtiturnomine. Fuit autem 
Medicus in academia et aula Cofonienf, Auguttae 'T. reuirds 
rum natus, qui a. 1529. edidit Co/oniae tratatum de curatio- 
ne febris fudatoriae. 

In altera, ipfis Cal. lan. A. 1530. fcripta, (v. Index h 
a. n. 1.) loquitur auctor de /¢ ipfo, in fufpicionem adducto in- 
gufte; de ano Cornario, homine erudito quidem, fed atheo; 
de fuo cum illo Louanii commercio , et de vxoris fuae cum 
eodem rixa, etc. Item de munere, quod Erafmo mittat Prin. 
eeps, maiora miffurus; de Quirino, facerdotio, fi velit Eraf- 
mus, beando; de Principe per familiarem feripturo, a 
munufculo; de /cripto quodam rege etc, me 


Iv 


S. D. Literae tuae, a Quirino redditae, partim gaudium, par- 
tim moerorem, mihi attulerunt. Méiraris, fcio, quid ita? define. 
Non potui non feftum, vt aiunt., agere diem, quod eruditiffimus 
et idem excellentiflimus tu, ad infimae notae hominem me, feri- 
bere fis dignatus. . At‘hoc vehementer afflixit, quod in fufpicionem, 
nefeio quam, apud te venerim, cum innocentiam meam vbique 
‘inuiolatam hactenus fuerim tutatus. Ianus Cornarius'), homo 
quidem eruditus, caeterum plane dSeo¢, (edidit enim orationem, 
doctam fane, at impiiflimam, quam infcripfit: de crucifixo Bacea- 
Jaureo,) folus apud Bafileam de me finiflerius pronunciare potuit, 
cum nullum fciem fuifle illic, quem ego vnquam de facie cognos 
sim. Egi aliquot annis Louanii, tanquam in con{picuo amphithea. 
tro, vbi ille, hdfpes egens, a me in domum eft fufceptus. -Ibi 
jam tum fubortam commemini rixam inter illum et vxorem meam, 
quae flatim confpecto homine conterrita eft, ceu hinnulus vifo ele. 
phanto.. Porro exortum eft vxoris, tametfi moderatiffimae, iure 
gium in Cornarium, quod ille de Deo nihil reuerentivs Joqueree 
tur, et quandam pro fe expofitam pecuniam maligne reflituere vel- 
let. Hine extitit fortaffe animus in me meosque concitatior, quan- 
quam vultum in me feruauit eundem femper. Ego, fi praeuidif- 
fern in homine eum gentilifinum et animum plane barbarum, nun- 
quam vel videre cupiiffem tam deforme et execrabile monfirum, 


> 


- ¥) Quis ion miretnr Riguini nar- 
rationem et fententiam de ano Cor- 
trario, (al. Hanbur, feu Hagenbur,) 
Medico dofo feriptisque claro, Zuic- 
eauiae a. 1500. nato, Petri Mofel- 
fani in litteris htimanioribus difcipu- 
In, a 1§21. Magiftro, a. 1523. Do- 
ure Vitembergae creato; polit 
woulta itinera per Liuoniam, Galli- 


Quid opus eft verbis? Nullius rei turpiter geftae mihi fum cons 


{cins, 


‘am, Angliam, Belginm, Germani- 


am, Heluetiam, Phyfico civitatum 
Northufae, Francofurti ad Moenum, 
Zuiccauiae; tum publico Médicinaeé 
doflore Marburgi et lenae, tandem 
que primo Ordinis Medicorum in 
academia Ienenfi Decano, a, 1558- 


MOTT. © 


Vv 


fetus, nifi quis forte infeitiae me velit accufare, eam fibénter agno. 
feam, Erat animus, multa de hac re ad te. Sed mutaui fenten- 
tiam. - Si enim per haec paucula fufpicionem non poffum diluere, 
fi praeterea doctorum et bonorum, quales font Goclenius *); Ree 
{cius >), Campenfis *), Comes Nuenarius *), Heresbachius °), de 
me iudicia libera non admittes, fruftra conari multis videbor. Sed 
valeant ifta. Semel conftitutum in te animrum ad extremum vf{que 
fpiritum retinebo. Munus, quod mittit Princeps 7), non pretio 
debet aeftimari, fed animi promptitudine, quem ille generofus re- 
tinet in te amantiflimum, perget pofthac cumulatius fefe explicare. 
Quirinum *), fi voles, beabimus aliquo honeflo Sacerdotio. Tan. 
tom mihi id conficiendam committe. Princeps*) per fuum fami- 
Karem eft fcripturus, addito eleganti munufculo. © Profuiffent non 
parum, ni fallor, commendationes tuae apud Brabantés, fi ego 
me.accommodare voluiflem. Mitto iudicium noftram de fudori- 
bus nouis, in aula turbulentiflima {criptum. Quare fac fire rigido 
examine legas, Vale feliciter, fed hoc vnum-ero per deos, vt . 
de Riquino tuo aliud nihil fufpiceris, quam effe illum vita, mors 
bus inculpatum, et Erafmi, fi quem alium, ftudiofiffimum. Vti- 
| A3 nam 


2) Conradus Goclenins, Profeffor 
linguze latinae in Collegio trilingui 
Lonanii in Belgio, et Canonicus 
Antuerpienfis, a, 1935. aet, 0. 
Mmortuus. 

. 3) Ratgeros Refiiws, 1Ctus, ab 


a 1518, Profeflor graecae linguae 


Louanii, a. 154%. mortous. 

. 4) Yoannes Campenfis , (van den 

Campen,) Lowanii Profeffor linguae 

hebraicae, a. 153%. Friburgi Brig, 

mortuus, in itinere. : 
§) Hermannus Comes 4 Nuenere, 

Praepofitus Colonienfis, de quo co- 


piofe diximus, et cuius autographam 
publicauimus ad Erafmum epiftolam, 
in Spicil. XV. 42 

6) Conradus Neresbachias , 1Crus, 
Ducis luliac. et Clia. a confiliis. | 

7) Hermannus V, EleGor Cole- 
nienfis, ex Comitibus Wiedanis. 

8) Ouirinum Talefium', de quo 
vid. Petri Montfoert ab Hoeff epi- 
{tola ad Erafmum, ex autegr. edita, 
et quae ad illam diéta fant, in §pi- 
cil. XV. eis 
9) Vid, a. 7% 


Vi 


nam ille, per occafionem, non dedignetur, viciflim animom fuuna, 
{cripto teftari! Praepofitus °) hinc iam abeft, alioqui auide expe. 
Carat Quirmum"). Iterum vale, Decus orbis. Ipfis Calendig. 
Tanuarii, ex tempore, a. MDXXX, 

Simon Riquinus 

 tibi addiGifimus. 

Celebratiflimo D, Erafmo Roterodamo, Theologo, 
Friburgi. 


In aftera, d. 29. Martii A. 1530. Coloniae exarata, (v. 
Index h. a. n. 5.) fermo eft de dono Principis, et de ipfo Prine. 
cipes de Erafmo, ab Aulae diuonisque Procerébus furamis vo- 
tis ex/peato; de Viatteno inter Principis Amicos relato, et 
Joanne Ottograuio, Cancellario; de Era/mi fucura {pe certa in 
Aula Colonienfi, etc, denique de Riguini ipfius rebus et J, 
tis, etc. 


S. D. En tibi poculum a Principe noftro feniore “) dono mif. 
fam, mi D. Erafme, in quo non pretium, fed animum, te opor- - 
tet {pedtare. Princeps etiamnum fub cuftodibus et curatoribus agit, 
dliogui non deeft illi anknus amplius demerendi gratiam Erafini 
noftri, quam ille generofus maximis fortunae acceflionibus potio- 
rem ducit. Summis votis in Principis nofiri ditionem te expeclant 
Aulae Proceres , etiam qui fummis rerum gubernaculis affident. 
Vlattenus "), ille gratiofiflimus Aquenfis Schoiaflicus, iam in auli-. 
ca militia verfatur, ita vifum eft Principi feniori '*). loannes Ot. 
tograuius, tuo fauore diguiflimus, Cancellarius nofler, maiorum, 


dmagi- 
xo) Vid. n. 5. 13) foannes a Viatten, cuius epi- 
11) Vid. n. 8. - ftolas ad Erafmum autographas edi 


12) Ab Hormanne Vv, ee turi fumus in Spicil. fequ, 
Colon, ~a4) Vid. n, 12, Ota. 7, ih 


= 


. vit 


-imaginibus  atque literis iuxta Confpicuus, fummo conatu id peregit, 
‘vt haberet ; in maximis muneribus obeundis, Vlattenum ceu fidum 
‘Achatem. Vides, pro gemmeis torquibus, gemmeos homines in 
“Aula noftra corufcantes, At quam admirabilis accederet margarita, 
fi inter Confiliarios noftros emicaret Erafmus, qua re nihil poffet 
‘Principibus noftris *) euenire optabilius, Coram, non in Conifie 
‘liariis modo, fed in Principe quoque altero '*), defiderium iftud 
‘animaduerti, De Sacerdotio fedulo vigilabimus "), ne qua in re 
‘tuam de nobis fallamus expediationem. Scis, in Prineipum aulie 
anxie obferuandam effe occafionem. «Si hic ageres, iam nunc com 
fectum effet negotium ex animi tui fententia. Ego, quicquid ob. 
fequio, fide et auctoritate petero conficere, nulli libentius, itame _ 
Deus bene amet, fum confecturus, Beatus Rhenanus®) non ma 
le diuinauit, cum diceret, Ludimagiftrum olim fuiffe Riquinum. 
Acceperam in difciplinam meam Comites duos ab Menborch, in 
diuerfum vocante me parente,- nam ille Aulae Treuvirenfi me deflie 

narat, a qua nonnihil abhorrebam tum, quafi male cum. ftudiis 
meis, quae fectabar, confona. Qui vbi grandefcerent et literis 
non viderentur admodum dediti, coepit mihimet mea prouincia 
difplicere. Verti igitur confilium ad alia, interim deuitans patri 
am, quae mihi non leues f{pes. proponebat. Interea conuenerunt 
me, nefcio an fama mei pellecti, ipfi fic aiebant, Conful alter et 
Scriba publicus oppidi Dieftenfis*), offerentes mihi Philippaeog 
Centum ex aerario publico, adhaec proponentes quicquid coinpene 
dii ab auditoribus deradere poffem, fi ad illos vellem concedere, 
a modera. 
' 15) Hermanno V. EleGori eius- Colon, De vtroque vid, Sleidanus 
que Coadiurori, Vid, n. 16. et Seckendorfius, etc. | 
17) Conf. prior Riguini epiftola, 

15) Adolpbe , Comite Schaum- vbi de Quirine (Talefio) fermo eft, 
burgio, quem fibi Coadiusorem, vt 48) Philologus cel. a, 1547. Ar- 

vocant, legerat Hermannus V. Wie- gentorati mortuus, 


danus, Archiepifcopus et EleGtor 39) Dieft, in Belgio, 


Vil 


moderaturus, quem confecrarant optimis findiis; ladum Literetiam 
Arrifit conditio, multarum rerum fructu dulcorata, et in ea durayi 
paulo minus triennio, non fine laude, opinor. Tandem pertae- 
{us fordium, retuli me Lovanium. Andis, ni fallor, non vulga- 
rem fortem. Haec eo longius, quo illi magis in me hoc funt ad- 
mirati, Difpeream, fi quid fiago. Animus mihi praefagiebat, id 
effe, quod fubindicaras in prioribus tuis literis, antequam polls 
siores.acciperem. Te obfecro, vt me“pergas amare, et aduerfum 
calumniantes adferere, Bene vale, Erafme Iucundiflime. Colo 
ize, 29- Martii, a°..1530. 
Simon Riquinus, 
Medicus, 
{cribebat. 
Celebratiflimo Viro, D. Erafmo Roterodamo, Theologa, 
‘Friburgi Brifgoae. 


(Sigillum integrumn, ) 


Laudat Seckendorfius hift. Luther. Lib. Il. §. 107. n. 3. 
Pp. 435- 1G. et §.122. Add. Ill. g. p. 560. Petrum MEDMAN- 
nvm, Colonienfem, quem virum do&ifimum et optimum vo 
cat Eumdem nermannvs, Elector et Archiepifcopus 
‘Colonienfis, a. 1539. ad Melanchthonem » qui tunc Francofurti 
Euangelicorum conuentui aderar, ablegauit, vt cum hoc de 
reformatione et concordia ecclefiae confilia: conferret, Pa 
id ex epiftola Melanchthonis, (a Seckendorfio citata,) in Qua 
‘MEDMANNYM Utirum vocat eruditum, pium, facundum et optt. 
‘me moratum, Poftea a. 1543. HERMANNVS, Elector Colo- 
mienfis, mifit MEDMANNYM ad TOANNEM €RIDERICVM 
Magnanimum , Saxoniae Eletorem , cum litteris, quibus iti 
fidem faciens, Melanchthonem ad.{e mitti petiit,; Caererum 
de Melanththonis ad HBRMANNVN itinere, et Bonnae geftis, 
etc, vid. Seckendorfius. . a | MED 


1X 
_ + MEDMANN? nec epiftolam, nec mentionem inuenio it 
Opp. Erafmi. En vero viriillius, ab ipfo Melanchthone \au- 
dati, autographam ad Era/mum-epiftolam ,, Argentina datam 
a. 2. Aprilis A. 1530, (v- Index h. a. n. 6.) in qua dicit: de 
Cacfarii et Riquini litteris, quas ipfe perferre ad Era/mum non 
potuerit, ete. de, fua{pe, Lrafmum aliquando venturum 
Coloniam; de Joanne a Reidt, digno qui {criptis Era/mi pofte- 
ris innotefcat; de Argentinenfium animo in Era/mum iniquifii- 

mo, propter epiftolam quandam, etc. 

PETRI MEDMANNI, . 
Confiliarii Eleftor. Colonienfis, etc. Epiftola 
A. 1530. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 
5. D. aes, 

Has literas D. Caefarii') et Riquini*), tui nominis fludiofif- 
fimorum, ipfus ad te perlaturus eram, et certe eo animo Colonia 
abii ; fed multa obftiterunt, quo minus id fieri potuerit. Interim 
tu, vir dodtiflime, pro infigni tua humanitate, quam ex tuis dodtif. 
fimis fcriptis mihi perfpexiffe videor, me tuis literis apud D. Riqui- 
num”) purgabis, quod literas tibi non reddiderim. . Dici noa 
poteft, quam doleam, quod ad te proficifci integrum non fuerit, 
Sed quia fpem habeo non paruam, te aliquando ad nos venturumy, 
aéquiore animo fero. D. loannes a Reidt*), vaicim noftrae vrbis 
ornamentum, multum tibi falutis exoptat, qui nae dignus eft, ve 
tuis 


1) Toannis Cacfarii, Philologi et 
Médici feriptis clari, Coloniae a, 
a95F aet. 90. mortui, cuius variae 
ad Erafmum editae furit epiftolae, 
et Erafmi nonnallae ad ipfum, Vid, 
T. HL. Opp, Er, . 


*8) Vid, Simonis Rignipi, Medici 


Colonienfis, epiftolae duac ex autogr, 
editae, et quae de illo diximus. 

3) Vir hodie ignotus, fed cuing 
nomen legitur inter Coloniae Vibis 
Imperii liberae Jegatos, qui nomina 
faa fab{cripferunt Receflibus Impe= 
rii, in Comitiis Spirae a. 1529. et 
an Vind. a, 1530, publicatis, 


x 


tuis elegantiffimis {criptis ad pofteritatem transmittatur. Argentix 
nenfes iniquiflimo in te fant animo, propter tuam ad Nouioma 
gum *) epiftolam. Multa hic audiui hac de re, quae Jubentiflime 
ad te perfcripfiffem, fi per tempus licuiffet. Vale, virorum do- ~ 
Giffime, ac tibi perfuade, me toto pectore tuum effe. Argenti- 
nae‘), altero die Aprilis «530. Iterum‘vale. Raptiflime. 
Petrus Medimanniss, Colonienfis, ex animo tuus. 
Da veniam huic ineptiffimae breuiloquentiae. Aliter fieri 
non potuit. 
Maxiino eruditionis Antiftiti, D. Frafmo Roterodamo 
Suo S. D. in Chriflo, 


Exftant T. IlJ. Opp. Erafmi (p. 1751. Append. ep. 365.) 
Henrici Cornelii Agrippae ad Era/mum litterae, datae Colon. 
Agripp. 17. Mart. 1532, vbi haec leguntur verba: ,,Sunt apud 
y illum (Ele&torem Colon.) multi tui nominis praccones, inter 
squos TILEMANNVS de FOSSA, tui nominis cultor fludiofifi- 
ymus. Quatuor ERasM! editae funt epiftolac, Tie/manno & 
Foffa, et Tielmanno Grauio,. fiue @ Foffa, in{criptae, Bafil. 29. 
Maii 1527. 27. Aug. 1527. 19. Febr. 1529. Frib. Brifg. A. 1531. 
(Pp. 984. ep. 869. Pp. 1009. ep. $88. p. 157. f ep. 101s. p.1429. £ 
ep. 1212.) fed nulla huius viri ad Erafmum, 

; TIELMANNI GRAVII, fiue 2 ‘FOSSA, 
Confiliarii Eleétor. Colonienfis, etc. et filii degeneris, BERNs 
HARDI GRAV1!, Epiftolae A. 1533. ad Erafnum datae, . 
ex. Autogr. 

In altera, d. 26. Decembris A. 1533. Cofon. Agripp. da- 
ta, (v. Index h. a. n. 14.) dicit auctor, TIELMANNVS GRA- 

VIVS: 
4) De Gerardo Noniomago dixi- —§) Argentinam haud dubie miffus 
mus ad acy Sodii epiftolam, ex au- erat Medmannas ab HERMANNO 


togr. editam, n, 6. Vid. Spicil, XV. Elestore Ovion. 
Pp 21. 


XT 
vivs: de canfis-dilati ad Era/mi litteras refponfi; de Adolpho, 
Comite Schaumburgio, delecto Coadiutore Archiepifcopi Co- 
lonienfis ; de fii fui, Bernardi, vitae ratione, etc. de Agrip- 

‘pase apologia in Theologaftros quosdam, eiusque ad & litteris; 
de aliis rebus priuauis, | 


S$. P. Videbor fortefle tui amorem penitus abieciffe, clariffime 
vir et patrone, mortalium obfervandiflime, quod non tempeftiuius 
doctiflimis pariter et amantiflimis litteris tuis refpondi. Quo minus 
id factum fit, neque fuperbiae, neque contemptui, neque negli 
gentiae, fed innumeris negotiis meis et occupationibus, quibus ali. 
quamdiu detentus fui, ad{cribes, praefertim in negotio Coadiuto- 
riae Archiepifcopi noftri '), qui ob ingrauefcentem aetatem et alia 
pleraque incommoda, quae Principibus, hoc turbulentiflimo exul- 
ceratiflimoque feculo, quotidie vel fexcenta obueniunt, illuflrem 
Comitem Adolphum de Schauwenberg *), Virum licet iunenem, 
prudentia tamen plusquam fenili et admiranda doctrina praeditum, 
in Coadiutorem fibi delegit, auctoritate apoftolica dandum et cons 
firmandum. Si vidiffes meos labores, quos in hac caufa exantlaui, 
dum partim litteras meditor, partim inflrumenta, quae prolixitate 
quaeuis etiam pontificia diplomata fuperant, conficio; haud opus 

‘effet mihi apud tuam dignitatem vila purgatione. Quod Bernardi, 
filii mei, omnes vitae ifthic peractae circumflantias tam bona fide 
mihi patefecifti, haud {¢io, (ita me Deus amet,) an alio beneficia 
me tibi arivs adftringere potuiffes. Nam quae antes, de illius 
ingenio, vita et moribus, quali per nebulam et veluti in aenigmate 
yidi, nync tanquam in fpeculo oculis meis obiecta fentio, Banda 
: B 3 parene 


1) Hermenni VP, ex Comitibus 4 burg, primum Coadiuzer , yt vocant, 
Wied, EleStoris et Archiepifcepi poftea facceflor M i a, 1547. 
‘Colenienfis. . Conf, Sleidanus , Sikendorins, 


" 9) Fuit Adolphus, ComesaSchaum- etc. 


xu 


parenturn indulgentia et amoris caecitas in liberos quandoque tanta 
eft, vt ea, quae ipforum faluti maxime funt falutaria, perfpicere 
nequeant. Ea in parte etfi a me nunquam peccatum eft, vtpote qui 
et domi ipfe, et foris apud alios, quibus limandi tradebantur, feme 
per curaui, vt fub arAiffima difciplina filii. mei retinerentur; tamen 
ridiculus fim et bis flultus, fi, quod de Bernardo {cripfifti, iudi- 
cio tanti Viri non fubfcribam, cuius fides mihi femper facrofandcta 
fuit, et erit, quoad vixero, Cum nobis reuolaffet, non admodum 
comiter, vultuque parum hilari, a me exceptus eft. Et tamen prus 
dens multa diflimulaui, quae ille nondum intelligit, fed olim in- 
tellecturus eft, dum, fubtracta paterna beneuolentia, fuis relinque- 
tur fatis, vt fit poteftas viuendi vt velit. Non reuocaffem, nifi de 
ipfius vitae ratione tam ingrata ex tuis litteris cognouiflem. Quis 
enim cuperet-filium fuum tam male frugi in tuo domicilio viuere, 
vnde praeter moleflias et indignitates nihil tibi lucrifaceres? Nemo, 
inquam, nifi qui plane.ignoret, quam ingrata et intolerabilis res 
fit, doctorum hominum ftudia et vitae tranquillitatem infolentium 
conuidtu perturbare. Perfuaferas, vt vel in Galliam, vel in Itali- 
am ablegaretur. Quis rerum fuarum iactura iftud audeat attentare ? 
Quaenam {pes futuri profectus erit apud mediocriter eruditos, poft- 
eaquam apud fummum totius Chriftiani orbis litterarum Antiftitent 
tam poenitendun fecerit frudum? Cuius imperio parebit, fi col- * 
lum tuo ivgo, quo homini fludiofo nihil leuius, nihil tolerabilius, 
nihil fuauius effe poffet, fubdere noluit? Certe, vt paucis omnia 
femel complectar, inamoenum, infuaue, illiberale, ingenerofum, 
‘ durum, proteruum, refractarium et pertinax ingenium fit oportet, 
quod, {preta tua auctoritate, faciat id quod libitum eft, eoque fe. 
ratur, non quo iudicium, fed quo flultitia et affectus inordinati 
rapiunt. Agit adhuc apud me, fed perinde negleétus, ac fi ex me 
prognatusgjon effet. Nam obliuifci non poffum peractae vitae fa. 

; , ; a bula SF] 


XIII 


bulae, quam ifthic tam inarhoene lufit choragus igoce Ad fu. 
turam aeftatem aliud flatuetur, quod illi: fortafle“hon ita gratum 
fore fcio, Ex ratione, quam mihi tradidit, intelligo, -tuam dis 
gnitatem pro fumptu ab eo facto referuaffle XXXII, florenos. Si. 
haec fummula non foffecerit, lubenter et hilariter adiiciam, quane. 
tum voles. Agrippa’) apologiam fuam , im-theologaftros quote; 
dam f{criptam, vna cum litteris ad me dedit, ifluc occafione oblate, 
perferendam. Accepi etiam, paucis abhinc diebus, duos littera~ 
rum fafciculos Antwerpia, quos nunc etiam mitto, Si quid hie 
apud nos, vel in Brabantia, vel in Ducatu Iuliacenfi, vel Clivenfi, 
aut alibi, curandum habes; fac hoc fciam, et ero, vt hactenus fem. 
per fui, officiofiffimus et paratiflimus ad quaeuis. Bene Vale, ex 
Colonia Agrippina, Anno Domini M. D. XXXII. poftridie natalie 
Domini; 
Tuae dignitatis 
mancipium deditiflimum 
| Tielmannus a Foffa. 

‘Magno et fatrarum et humanarum litrerarum Antiftiti, Defiderio 

Erafmo, Roterodamo, D. et patrono femper obferuando. 


In aftera, d. 24. Dec. A. 1533. {Cripta, (v. Index h. a. 
n. 13.) filius Tielmanni degener, BERNHARDVS GRAVIVS, 
loguitur de fitteris fuis, et de itinere fuo, Friburgo Co/oniam, 
inter /atrones faeuiffimos; item gratias Erafmo agit, et depre- 
éatur culpam, etc. 


S.P. Excufationem angufliarum noftri temporis intercapedi- 
nemque literarum boni confulas rogo, vir eximie. Nam partim 
tumultuofae negotiorum procellae, quibus diftinebar, partim gram- 

. B3: . mato. 


3) Henricus Cornelius Agrippa a ingenio, miris fatis et miris [criptis 
Nestesheim, natus Coloniae a ‘1486, fuis inclaruit. 
mortuus in Gallia a, 1535, qui miro 


XIV. 


matophorum = nos ab officio {cribendarum literarum arcuit.: 
Enitar tamen pro virili, ne eafdem .infermiffionis literarum notas 
incurrams; dummodo certorum hominum facultas nobis facta fuerit, 
et tibi noftram {cribendaram literarum fedulitatem non difplicere, 
animaduertam. Coloniam feliciflimis aufpiciis, expectatique *), 
appulimus; non tamen abfque aliquo faeuiflimorum latronum im- 
pulfu, quibus itinera, ob inferioris Germaniae bella, iam fcatent, 
vt confufum aliquod chaos rabidiflimorum’ canum dicere poffes. 
fam, mi pracceptor candidiffime, nihil reflare opinor, nifi vt tuae 
excellentiae immortales gratias agam, pro tuis erga nos meritis 
haud vulgaribus, quibus vix vnquam par effe potero; conabor ta- 
men, ne propenfi animi voluntas nobis defuiffe videatur, fi vaquam 
per fortunulas nofiras licuerit. Cicatricem iam obdu¢tam, praete- 
ritorum immemor, ne refrices, pro fumma ‘tua erga nos bunrani. | 


tate, efflagito. Sit confeflio peccati medicina, Bernhardumque | - 


tuum infimo clientulorum tuorum logo afpergere dignare. Ad re- 
{cribendum te, virum excellentiflimum, allicere non audeo; fi tae 
men propria fponte refcripferis , Bernhardum ola exhilararis, 
omnesque pectoris noftri finus laetitia transfuderis, aprons te. 
cym agerein, fi vrgentis grammatophori importunitas non obfta- 
ret, aut tua humanitas prolixiori oratione delectaretur. Vereor. 
enim, ne in publica commoda peccans (vt ait ille) tua tempora re- 
morer, rectioribus deflinata fludiis, Vale igitur, patrone ac prae. 
ceptor incomparabilis, monftrofamque characterum congeriem bo. 
ni confule, nos denique mutuiter amare perge, Raptim, ex aedi- 
bus paternis, in vigilia Natiuitatis, Anno D, 1533. 
Bernhardus ad pedes tuos. 
- Literarum fommo Antiftiti, Erafmo Roterodamo, praeceptori 
iugitec obferuando, 
(Sigillum integrum.) 
4) Conf, patris epiftola, , | TIELS 


XV 


TIELMANNI GRAVII, fitte 4 FOSSA, 
Confiliarii Elector. Colonienfis, etc. Epiftolae dase, 
A. 1535. ad Erafmum datae, ; 
ex Autogr. 
In altera, d. 3. Febr. A. 1535. {cripta, (v. Index h, a. n. 
2.) fermo eft de rebus epiftoficis; de Erafuri Concionatore, iam 
diu defiderato ab omnibus dodtis; de Setta Anabaptifiarum, 
in oppido Vé/alienfi Ducatus Clivenfis; de quodam P/eudo- 
thrifto, in Frifias; de quodam ex antefignanis Anabaptifiarum 
Monafterienfium , exuflo prope Coloniam ,. influ Archiepi/copt, 
vbi fingularia quaedam narrantur. Pater fimul ex his lirre- 
ris, quantum beneficium fit Curfus publici ordo. hodiernus, 


S.P. Literas hifce alligatas amici ad me dederunt iflue perfe- 
rendas , quas fi paulo tempeftiuius accepiffem, per tabellarium hu- 
ius ciuitatis, quem meas tibi reddidiffe {pero, transmififfem. Ea 
occafione exclufa, expectanda fuit alia, quam nunc demum alius 
nuncius , Spiram auolaturus, mihi praebuit. lllic enim habeo 
meos, arctiflimo neceflitudinis vinculo mihi adftrictos, qui literas 
meas non gravatim deftinare folent. Tabellarius, quem iftuc mifi, 
in horas expectatur, eo quidem ardentius, quo magis in {pem fe- 
ror, tuam dignitatem mihi de communibus tuis rebus ac toto vitae 
flatu diligenter feripturam. De Concionatore fi nihil {cripfifti per 
tabellarium, quem iftue mifi, obfecro, vt primo quoque die me 
verbulo certiorem reddas, quid de eo libro, tot annis ab omnibus 
doctis defiderato, f{perandum fit. . In oppido Vefalienfi Ducatus 
€liuvenfis Anabaptiftica fecta coeperat fuas recipere vires. Priftinae 
religionis affertores, re olfacta, viribus maiores, numero quinde- 
cim ceperunt. Mox indicatur Principi'), quid acum fit, quie 
veftigio eo fuos mifit confiliarios. In Phryfia quidam captus eft, 


* gui 
_ 3) Jeanni, Duci loliacenfi et Cliuenfi. - 


XVI 


qui pro Seruatore Chtifigpaffus eft. fe adorari, qui feminam apud © 
fe habuit, quam plerique aiuat eum circumduxiffe pro diva Virgi- 
ne, nonnulli pro Vxore. Ocoelum, o terra!’ Pridie natalis pur- 
gatae Virginis *), quidam ex antefignanis Anabaptiflis Monafterien. 
fibus , audtoritate Archiepifcopi uoftri®), prope ~hanc civitatem 
exuftus eft viuus. Cum in rogum duceretur a carnifice, ago tibi 
gratias, (inquit,) pater coeleftis, eum mihi illuxifle diem, quo tui 
amore'hos cruciatus, hoc fupplicium, fubire continget. Rogo ae. 
cenfo, inclamauit: Pater, in manus tuas etc, reliqua nofti, Bente 
Vale, tumultuarie, ex Colonia Agrippina, Anno Domini 
MDXXXV. poftridie natalis purgatae Virginis Mariae *). 
Tuae dignitatis mancipium 
Tielmannus Grauius. 
Abfolutiffimo, et theologiae, et omnium bonarum literarum, 
Antifliti, Defiderio Erafmo Roterodamo, D. et patrono, 
mortalium longe chariflimo ete. 
Apud Friburgum Brifgoicum. 


In altera, XVI. Cal. Septembris, fiue d. 17. Augufti, 
A. 1535. data, (v. Index h. a. n. 10.) dicit auctor de fibi tradi-. 
tis autographis Era/mi epiftolis , iisque crebro ad fe miffis; de 
Erafmi opere de ratione concionandi; de Erafmi Friburgo 
Bafileam reditu, eiusque cauffis, et de Era/imi corporis ratio+. 
ne. Narrat fingularia de vrbis Monafterii expugnatione, {e-. 
ditione Anabaptifiarum extintta, expugnationis audlore, tent- 
pore ac modo, Anabapriftarum Rrge et antefignanis aliis, ete., 
De Conuentu Principum Nouelienfi; de Archiepifcopo Colonienfi 
et Duce Cliuenfi, refiflentibus Setae Anabaptifiarum; de pu- 
| ; ena 


2) D. 1. Febr, a. 1535. 3) Hermanni V, Eletoris Colonienfis. 
4) D. 3. Februarii. 


XV 
gna Lubecenfiint infelici cum Holfatiae Duce. Loquitur dé 
fais rebus, Erafmum confulens ; de commendato fibi ab Erafmo 
Ga/pare quodam ; de Heresbachio et Erafmi litteris; de Epi- 
fcopi Roffenfis, Thomae Mori et circiter 15. Cartufanorum in 
Anglia trifli fupplicio, etc. 2 | 


S. P. Vehementer amo pietatem et amorem ifftym tuum erga 
me, Erafme, Domine et patrone, mortalium chariflime, quod 
tam crebro epiflolas autographas ad me mittis.. . Veinam Mufas 
mihi aliquanto fauorabiliores haberem, vt, fi non pari, faltem alis 
quali, f{cribendi peritia et facilitate mihi refpondere liceat. Sed 
multos, qui meae farinae funt fodales, hoc Comici dito conten. 
tos viuere oportet: Vt poflumus,*quando vt volumys non licet, 
Literae tuae bona fide mihi redditae funt omnes. Priores autem 
non per Irenicum Phryfium, Iuris Doctorem, quem nominatim 
exprimis, fed peralium quendam, civem Bafilienfem, aurifabrum 
opinor, mihi-de facie notum, vtpote qui faepius literas tuas ad me 
pertulit , fibi a Frobenio redditas. Profectus eft Antuerpiam, nee 
gotiandi, vt opinor,. gratia, rediturus ad nos, vt dixit, poft duag 
hebdomadas.. Non facile dixerim, quantum ex animo gaudeam; 
quod nunc tandem, frequenter et a me, et.a multis aliis follicitas 
tus, ad abfoluenduin opus de ratione concionandi, animus tuus ine 
caluerit. Multis applaufibus, magnaque reuerentia et religione, 
ab omnibus dodtis fanique iudicii hominibus excipietur. Bene hae 
betj et tuum confiliym laudo, quod Frobenio’) te adiunxifti, vt, 
fi forte inter feruentia prela aliquando opus fit tua opera, mox 

| ) com. 

| io, ° icil, XV. adnot. 9, a eodor, 

parvo tnicen, fe oom Be abl pion, 
wii Bafileae a, 1527. morthi. Vid. 


| t. 


XVII 


commode ad manumsadfis. Video, te abhorrere a coelo Friburs 
genfi, quod te hucufque inunitius traclauit, quam olim Rafilienfe, 
Quod fi in hac foli mutatione animus eft perfiftere, fiet id quidem 
non, ab{que tuarum rerum iactura, tum propter. magnificas. aedes 
Friburgi paratas. Sed praeflat, rerum facere iaQuram , quam cor-. 
poris. Llae enim, quacunque occafione vel cafu fortuito amiflae, 
aliunde parare * poffunt ; ‘hot autem, quod tibi natura imbecille et 
multis infirmitatibus obnoxium dedit, vbi femel cum morbo coepe- 
rit colluctari, non perinde facile priftino reftimitur vigori. Ob - 

velim te exactiflimam tuae valetudinis curam habere. 
> Monaflerium Weftphaliae, infelix illud Anabaptiftarum dos 
micilium, expugnatom penitusque turbatum eft*). | Transfuga 
quidain huius expugnationis fuis, occafio et feminariuin. Is fecum 
in animo expendens, fe penuria conmmeatus iam fere deftitutos.effe, 
vt ipfis aut fame moriendum, aut ferro: viam aperiendam, aut ho« 
ftem deditione placandum, nocte quadam,.cupiens fuae faluti pro~ 
fpicere , loci et temporis rationeobferuata, ciuitate elapfus eft, 
confilio tamen regis, cui dixerat, fe curaturum extra ciuitatem, 
quod foret in commodum et vtilitatem totius reipublicae, et ad cas 
fira lioftium progreffus.; Cum iam caftris immineret, et vix ad la. 
pidis iactum abefler., dedit fymbolum militare, quo petit admitti 
ad colloquium, qiod haud denegatuin fuit. Peorumpens itaque int 
verba: Viri, inquit, probi et rerum bellicarum peritia ‘clari, cum 
his proximis-diebus tacitus in animo reuoluerem , quam grauiter in 
ius mira a vtpote qui dudum ia i *) Veltro fidei fa. 
A, . .. CLamenta 


ai apt De motibus Aeabaseitereia’ 
Monefterienfium vid, Sleidanus libro 
x0. Cormmeatar., Anton. Cerninus 
de miler, Monafter, Anabapriftar, 
obfidione , et Lambert. Hortenf, 
Montfortins in libro Tumultaum 


Anabaptiftarum, ap. Schardium P, 


2. cape rer. germ. etc. Conf. See 
ckendorf, hift. Luth, 

3) Epifeopus Monafterienfis et 
Ofnabrugenfis (ab a. 1§32—~—1553.) 
erat Francifcus Comes a Waldeck, de 
quo varia notatu’ digna refért See 
ckendorfius. 


XIN 


crarmento adftrictus,” nulla ratiotie aut neceflitate compulfus, cur id 

facetem, omnis religionis, fidei et probitatis militaris factus imme- 
mor, turpiter ab eo defeci, et ad hoftes infideles, fectarios et vi- 
tae impuritate improbiflimos impiiffimosque transfugi. Quae poe. 
‘na, pro tali culpa per me admifla, mihi merito deberet infligi, 
vos non ignoratis, optimi milites, Nihilominus fi Epifcopus ipfe, 
et vos pariter cum'eo, clementiae opus in me volucritis exercere, 

nec vilo in me faeuire ferro, fed totum illud, quod in ius militane 
ame admiffum eft, penitus et ex animo mihi condonare; dabo fa. 
_ hum aliquod confilium, quo intra dies paucos ciuitas in poteftatem 
-Epifeopi ac omnium Veftriim tradi debeat. Nemo reiecit, quod 
“proponebatur,: fed tenaciter 2b omnibus arreptum. Mox perductus 
-eft'ad Epifcopum, ad cuius genua fupplex prouolutus, expofuit ea 
dem, quae nunc audiuifti, et placuit fimiliter Epifcopo ac potefta. 

-tibus vehementer confilium. Quid fa¢tum? Mox fiebant appara. 
tus ad futuram expugnationem. Ex Vallis, quae numero -feptein 

erant, forteeliguntur triginta quinque, qui coniurati vna cum trang. 

fuga viam praepararent. Haec res coepta eft in fefto natalis Ioannis 

-Baptiflae *), vndecima hora noctis, ad quam transfuga dixerat f* 
‘rediturum. Clanculum itaque per foffas et aggeres confeendune 
moenia, ‘ac inueniunt omnes vigiles, qui in occurfu erant, alto fo. 

pore oppreflos, quos iugulabant. ‘Transfuga, qui erat Claviger 

‘Regis, folus ad illum transcurrit, qui fe abfente officio Clauigeri 
fundtus erat, ac popolcie fibi claues reflitai, quod fic factum eff. 
Regreditur ad fuos, quos inuenit bene animatos. Hos triginta 
quinque mox fubfecuti funt trecenti, cum vao vexillo, etiam per 
eandem viam, qua ipfi praecefferant. Reliquus exercifus,..vt.com 

venerat inter eos, {lati fequeretur, ingreflurus per portain, quam 
aperuerat transfuga, Mi treceniti, magno clamore facto, cum :pau- 
: C2 Ria 

4)_D. 24, lunii a, 1535» poft oblidionem 16. menfium, . 


axX 


culis.aliis jam didtis, in primis oecupant fummum témplum, in quo 
-bombardae erant validiores, deinde forum, ne relinqueretur anfa 
sebellandi Anabaptiftis, Pugoabatur ftrenue a nofiris, ac quifque 
boni ducis fimul et militis munia obibat, In omnes Viros faeuitum 
eft, etiam in multos poft triduum et quatriduum, qui in locis aedi- 
um abftrufioribus latitabant. Nec dabatur iflis otium in tanto pu- 
gnae feruore cogitare, quid agerent, aut vbi manerent copiae in 
caftris relidiae; quae cum ciuitati appropinquarent, vident portam 
penfilem efle demiffam, quod forte fcorpio quifpiam fecerat, qui 
fupra portam in loco fecretiore delituerat. Quare fufpicabantur fo. _ 
cios, qui in civitate erant, proditione circumuentos. Pugna in ci 
witate durabat ab vndecima noctis, vfque ad horam nonam fequentis 
Miei ‘). Tandem, cum iam noftri longa pugna defatigati effent, et 
anagnam fpem victoriae affulgere viderent, mittunt aliquot fefti- 
Hanter, qui portam aperirent, Vexillifer confcendit moenia, et ere 
to vexillo, accerfit, qui in caftris erant, multo clamore, vt adpro- 
perent, victoriam efle in manu. Accurrunt-celeriter*omnes; non 
“minus denfe, atque examen apium fuo alueario agminatim fefe ef. 
fundit. Ruitar in aedes magna violentia, in quibus maior pars Ana. 
baptiftarum adhuc latebat. In Feminas faevitum eft folum in primo 
dinpetu nocte, praefertim in eas,. quae in defenfione erant, Defor- 
sniores fugatae funt, pulchriores autem referuatae, fortaflis explene 
dae libidinis caufa. Nofli militum genus. Rex ‘) captis eft, et 
Knipperdollinck ’), primarius antefignanus, Monafterii natas et edu 
catus, vbi in obfidione non vnam tantum, fed plures vxores, et li- 
beros fuos habebat, homo ab ineunte aetate, vt a multis didici, fe 
rociflimi ingenii, natus quoque, factus fculptusque perpetuo ad com 
| citan- 
5} D. 2§. Iunii a. 1535. Sionis et tetius terraram orbis ete. 
6) Rex Anabaptiftaram Monafte- vocabant. 
rienfium, Joannes Leidenfis, olim far- 


tor et actor {cenicus, quem Regem 7) Bernbardus Kuipperdollingus. 


XXE 


eitandam feditionem. Rex *) vxores habuit plas minus quindecim. 
Similiter et alii omnes, quifque pro dignitatis, autoritatis, honoris 
qualitate, et diuitiarum fplendore, vel plures, vel pauciores aabuit. 
Quale fupplicium °) de iftis duobus fumetur, incertum. Eqviden 
fupplicio -digni non vulgari, vt fint-aliis exemplo in-terrorem, 2% 
quid fimile a quoquam delihquatut inpefterum. Sunt adhuc im 
vinculis, haud diu futuri., Bernardus Rotmanous ") Baptifia, qui 
fectae anabaptiflicae Monafterii fuit propagator, neque inter cada 
‘vera, neque alibi, (vt aiunt) repertus eft.. Nebulonem elapfum pue 
tant arte nigromantica, quam ipfum callere vulgus'nugatur. Alii 
aliud afferunt, variantes fententiam. Inter equites et pedites magne 
fuit diffenfio et.controuerfia fuper dinidundo fpolio. Principum 
demum autoritate, haecres, male coepta, compofita eft. Pedites 
aeceperunt, quifque pro faa portione, praeter flipendium, XVIII aye 
seos Emdenfes. Quantum equites, nondum conftat, minus quidem 
illis, arbitror. Maior pars ‘exercitus militum gregariorum dimiffa 
eft cum fumma amicitia, quos acceptauit Dux Holfatiae, Epifco- 
pus") referuauit fibi duntaxat in civitate o€tingentos. Hodie habet 
foffores rufticos, qui ab ea parte ciuitatis, vbi munitione magis eft 
fpectanda, fodiunt, arcis erigendae caufa. 

Fuit paucis abhinc diebus in oppido Nouefienfi *) conuentus, 
feu dieta, vt vocant, Principum, vbi fuit Archiepifcopus nofter "), 
Dux Cliuenfis cum filio '*), et Epifcopus Monafterienfis, qui illic 
confultarunt, quibus modis et rationibus religio Monafterii penitus 

C 3 exflin- 
%) Vid. n. 6. —¥r) Vid. n. 3. 
9) De fopplicio, Guod Monafterii 12) Nowefium, Ele&oris Coles 
a, 1536. fubiit Zoannes Leidenfis, an- nienfis oppidum, Germani News, 
nos circiter 26. natus, cum fociis, alii Nuys vocaut, 
vid, auctores n, 2. citati, 13) Hermannus , “Ele@tor et Are 
10) Bernbardus Rorhmannus, ex chiepifcopus Colonien/is, 


oratore ecclefiaftico, Anabaptiftarum 14) Joannes, Dux Iouliac. et Clie 
promachus. venfis, cum filio, Guiliclme, 


ret 


exftinda, tam perturbatifiims omnidm rérum ordo, in priftinum 
flatum: et vigorem debeat reduci. Nifi Archiepifcopus nofter et 
Dox Clivenfis tanto molimine Avabaptiftis in faciem reftitiffent, ha- 
cheremus hic miferabilem omnium rerum faciem huius deteftabilis 
A#ectae. Quod aliquot Principes, poteftates, ciuitates et ftatus imperii 
pecuniario fubfidio Epifcopo Monafterienfi foppetias tandem tule- 
runt, hoc nulli mortalium, nifi vai Archiepifeopo nofiro, acceptum 
ferre debemus, qui die nocteque aliquamdiu obequitando, dam 
neceflitatis telum tantopere vrgere videret, illos huc permouit. Ha- 
bes de Monafterienfibus praecipua, Omnia enim perlcribere, - 
‘gum foret.. 

Lubecenfes cum Duce Holfatiae infeliciter, ante eanpibete 
dies, pugnauerunt. Ainiferunt enim in conflictu tot pedites, quot 
‘militant fub nouem vexillis, Caefi quoque equites plus minus tres 
centi, inter quos-periit quidam Comes de Teckelenborch , Gapitu- 
laris Canonicus fummi templi hic apud nos, et alids Comes de Hoia, 
fimiliter et alii nobiles complures non pauciores, vt hic vero et 
conflanti ‘rumore circumfertur, quadraginta.. Amiferunt quoque in 
‘mari, eodem tempore, plus minus octo naves maiores, multis bom. 
bardis et apparatibus bellicis, qui in nauali proelio defiderantar, iti. 
frost mas, 

Nondum facris initiatus fum. Verum habeo beneficiolum, in 
ecclefia noftra Colonienfi, fatis tenue et aridum, quod nactus fum - 
‘ante biennium. Nifi me deterreret huius feculi infelicitas et mores 
-multorum, qui deflinata quadain malitia Sacerdotum falutem ita exe 
optant, vt eam afflictifimam velint, fortaffe iam dudum huic ordini 
me addixiffem. Nunc cum illi, qui deftinata dpera et ftudiofe fa- 
cerdotum felicitati infidiantur, me ab hoc inftituto depellant, fit, vt 
adhuc animi anceps veluti in luto haeream. Si tua prudentia quid 
boni confilii mihi communicauerit, quod vel ad amplectendum, vel 


<a 


ICile 


” XXIIF 


reiiciendum facerdotum inflitutuni maximé nouétit -aceommodum ; 
fummi maximique befeficii loco interpretabor, fi meae faluti a¢fe« 
licitati ia hac parte confuluerit, ) 

Gafpar ille ’), quem mihi tam amice et amanter commendafli, 
non alio fauore et amicitia a me profequetur, quam fi aliquo fan 
guinitatis titulo mihi adftrius effet. Excepiiuuenem humaniter, et 
dimifi comiter, hac tamen lege, vt ad me rediret, quoties vellet, 
vfurus mea induftria , ftudio et labore ad id, quod tua dignitas 
‘peti. 

Herefbachio ' ‘) curaui reddepdas, twas literas, cal hodie apud 
juniorem Principem ”) off in aula Diifleldorpenfi, qui hune alligae 
. tom literarum fafciculum remittit. 

Vehementer dolendum de miferabili fato Epifcopi Roffenfis"), 
et Thomae Mori’), Non dubito, quin vel fcripta acceperis, vel 
fama ifluc perudlarit, quae nunciando triftia velox effe folet. Rofs 
fenfis vtebatur {cipione, dum ad locum fupplicii duceretur. Vtrius- 
que capita ftipitibus erecta funt in ponte Londini, ve fint populo 
{pectaculum. Nec tutum eft percontari in toto regno, quam ob 
caufam boni illi Viri capitis fupplicio affedti funt **), Saeuitum 
Guoque eft'in Cartufianos plus minus quindecim, quorum nonnulli 
exufli funt, reliqui vero fecari percuffi, . Haec retulit-mihi Arnol- 
dus Birckmannus, qui, dum haec ae funt, in Anglia fuit, et pare 
tim vidite i 

‘ Hiero- 


15) Ignotns. © 


16) Conrado Heresbachio, Ducis 


‘nliac. et Cliu. a confiliis, 

47} Guilielnum, Principem Luliac, 
et Cliv., parris, Joannis Ducis, a. 
1539. fucceflorem, quem Heresba- 
shius, vette Sleidano, bonis litteris 
atque moribus informauit ab ineug- 
se aetate, 


18) Ioannis Fifcheri, Epifcopi 
Roffenfis; in, Anglia, . 

19) Thomae Mori, Angliae Au 
per Cancellarii. 

20) De vrroque, m. Tul. a, 19343 
fupplicio afle&to, iuflu Henrici VIL, 
Rezis Angliae, vid. Sleidanus, etc. 


Conf, « Spicil, Xi. -Pe 9. Me 5s 


XXIV" @ 


Hieronymo Frobenio “) plurimam falutem mejs verbis an« 
nufciabis. Bene vale, patrone et praeceptor fumme ac ter maxi- 
me. Ex Colonia Agrippina, Anno Domini M.D.XXXV. XVL. 
_ Septembris. 

Dignitatis tuae mancipium deditiffimum 
Tielmiannus Grauius, 
alias a Fofla. 
Clariffimo ac facile primario huius aeui literarum Antifiiti, 
Defiderio Erafmo Roterodamo,, D, et patrono perpetuo 
. — obferuando, 


Indicimus Vobis nunc, Ciues Optimi, Solemnia Pen- . 
secoftalia, die XXVII. Menfis Maii pie et religiofe celebran- 
da, Orationem hora XII. in Aede Academica, inter Sacra 
Euchariftica, habebit Vir Praeclariflimus, tam doétrina, 
quam morum humanitate modeftiaque ornarus, GOTTLOB 
rRuFFER, Lomnitio Lufatus, Aruum Magifter, dicturus 
de propagatione religionis chriftianae, grauiflimo prouidens 
tiae diuinae teftimonio. Ad quam Orationem audiendam 
yt frequences confluatis, PRINCIPES*CELSISSIMI, COMI 
TES ILLVSURISSIMI, VTRIVSQVE REIPVBLICAE PATRES 
aC PROCERES GRAVISSIM1, COMMILITONES GENERO- 
SISSIMI, NOBILISSIMI, CARISSIM1, Omni, qua decet, 
obieruantia humanitateque rogamus. . P. P, Domin. Exaudi, 
A.R.S. clolocexcit. 


ia P 
21) Cini et Typographo Bafi Leen Vid. n. tr. 





| LIPSIAE 
* + BX “OFFICINA KLAVBARTHIA- 


‘. AD 


MEMORIAM 
BEST VCHEFIANAM 


ORATIONE SOLLEMNI 
isi XXX. MENSIS IVNII he R. s. cloloccnxxxxm 
HORA IX 
IN AVDITORIO ‘THEOLOGORYM 
CELEBRANDAM 
INVITANT 


DECANI SENIORES ET RELIQVI ASSESSORES 
~ QVATVOR FACVLTATVM ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SPICILEGIVM XVII. 
Autograpborum , illuftrantium rationem , quae interceffit — 
Era/ino Roterodamo:cum aulis et bomninibus acui fui praccipuis 


omnique republica. 


{ : Ss . , ‘ 
4, - & - « a) * @ . ate 
. x 
\, r 
os -. . - - sa = a, @*rem ¢ ~-ms 
. . ” ' . « - . 
¢ : . ' ’ : 
. .« + vs CO" " . 3 : . 
ve «-= wo 8 Pa a oa + z . a owe , 
* 
+ 6 . . ‘ ee , 
. e . . ' ¥ f, F } : 
+ «¢ & o « » ? her ea #1 
. * 
, ay ’ . “ wi 
fr as ’ » 4 S-< = 2 + aad t > Hi 
s* 4. . 8 
oe a ere 
| Se eee Pa ‘ » & ad % ‘ : 
1 ee ‘ * = . = 
e « a ’ te ‘e « wt > v 
are TL far 
ee 1" #8 o 7," ? a . * a ~ Maes we ~ . ‘ 
a « 3 Us * « de * 7 . a” sn 
~* . } : ; > | “fs os a ae | ‘ ny 
“ . . - » ote ee ete * - ~~ @€ 2 - Pd 
“= an . ~ . ” = . + ~~ - - re onl 
° | 
_ = © - 
' ry v o «# . ? t2 
-— * . e) «. e hy 
4 * : . ee ;, 2 ’ + “ ee = i & 4 o~_ - 
ws, eds tH 8 “ q tee shag se 4A . aon - a BS ey ted, te »* 
‘ » * t * _ 4 ; £ + * +. . . a’ tk ae’ 14 
4 F vals a . o-8 4 ’ Lan | west . Chaya tS wih wee Ao 
. $ 7 ‘ : rr “ea <8 
wh . mr cts . Pn be ee | 
- ” 
, 
’ 


; Digitized by Google 


IOANNIS @ VLATTEN, - 

A. M. Tur. D. Canonici et Scholaftri Aquisgranenfi is, Con. . 

a liarii et Legati EleStoris Colonienfis ac Ducis Iuliacentfis, 
tandem Praepofiti ti Aquisgranenfis, Xanthenfis et Cronen- 
bergenfis, Ducisque Iuliac, et Clinenf? Confiliarii primarii et 

Cancellarii, Epiftolae feptem Annis 1525 —1533. 
ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 


New: huius Viri ad £ra/mum editae Icguntur eierab 


Octo-autem rraAsMt ad illum epiftolae exhibentur, 
“HI. Opp. datae Ba/fi. 21 Tul. 1524. 1. Febr. 1525.’ 19. Mart. 
1528. 24. lan. 152g. (p. 1704. £ ep. 328. p. 1705. £ ep. 330. pe 
‘1070. €p. 947- P- H40. ff. ep. 1008.) Frib. 2. OFF. 1529. 9. lui. 
1530. 15. Mart. 1531. 25. Tul. 1533. (p. 1742 ep. 350. p.129%. 
‘ep. 1120. p. 1372. f ep. 71 p. 1758. £ ep. 373.) Quibus ace 
. ‘cedit nona, Ciceronis Tufculanis Quaeftionibus praemiffa, 
‘p. 1880. fT ep. 499. Infcripfit enim exasmvs Viatteno no- 
{tro hoc opus, atque etiam Ciceroniani fui dialogum. No- 
‘tatu digna videntur ERASMt.verba p. 1372. f! ep. u7t. Frib. 
‘15. Mart: 1531. ,,Quod rarius ad te feribo, in caufa eft, quod 
tt, veluti panagaea Diana, per omnes regiones volitans , inter- 
'y,dum apud fuperos, interdum apud inferos agis. — ITilud inter 
eat indubitatum e(je opdrtet , vbicunque terrarum agit VLATs 
iwTENVS, sbi praecipuum quendam effe Erafini patronum et ami- 
yeums rurfus vbicungue eff ERASMYVS, bi VLATTENI iuratifi- 
,mum effe amicum.© 

Fuit autem 10ANNES @ VLATTEN, de quo patica le- 
guntur: in Adami vitts German: ICtor. et Politicor, ac Pan- 


sanust A2 taleonis 


taleonis: profspogr | I. 3, nobilt:apud’ Zuliacenfer gente: ortus;, 
tum in omni humanioris litteraturae genere,. tum in primis 
in Turis cinilis {cientia: admodum. verfatus , Philofephiae Ar- 
tinmque Magifer, \uris Do®or,, iam a..1524 et 1525: -Cano- 
nicus et Scholafter Aguisgranenfis,, Ducisque Tuliacenfis et Cli- 
venfis a Confiliis, ve infcriptio: epiftolarum. Erafmi docet. 
Eumdem c. a. 1530: in numerum: Conflariorum:. HERMANN? 
Electoris Co/onienfis fuifle: cooptatuny,, patet ex. Simonis ee 
guini épiftola, Colon..29. Mart..1530. ad Erafmum data ,. 

ex autogr.. publicata in Spicil. XVI... At nihilominus Bae 
ipfo anno-et fequentibus:. egit negotia Aulae Jufiacenfis-et Gf- 
uenfis, duorum: DucamioANNis: €t GVILIEDM1 Confiliarius, 

ac. tandem: Cancellarius ;. teftibus: epiftolis. Erafni: editis, et 
“Wlatteni nunc edendis, item {criproribus fupra:citatis,. et R¢e- 
‘ceffibus. Imperii variis.. Ex his.etiam adparer, fuifle vuat- 
TENVM, vtriusque Ducis Legatum ad’ varia: Imperii. Comitia; 
‘ac tandem: etiam Praepofitum. Aquisgranenfem, vt et Xanthen- 
fem: arque Cronenbergenfem: Sub{cripfit enim: nomen. fuum, 
inter Legatos: 10ANn Nis Ducis, titulo. ecclefiaftico. vias, Re 
-cefibus Comitiorum Aigufan.. ai 1530: Ratisbon; a. 1532+. 
_ Wormat, a..1535. Inter Legatos: Gvitierm:1 Ducis,, Receffi- 
bus Comitiorum Ratisbon..a. 1541. Spirenf. a.15 42. No orimberg:. 

‘a 1542. Norimb. a. 15.43... Wormat: a..1545: Supremum: dierm 
obiit a. 1561. Diifeldorpii,. in. Ducatu Monrenf.. 

. Septem nunc ex: autogr, publicantur VEATTENI ad 
Erafmum epiftolae adhuc. ineditae:: Im prima, data Aquis 
Domin,. Palinarum A. 1525: (v. Index h.. a..n.. 5.) loquitury, 
Anter alia,, de aduentu. Era/mi. omnibus bonis ex/pedfato , etc. 


Salue, dodiiffime Erafine: -Si redte vales, Gi ex fententia fuce- 
eedint: omnia, habeo quo tibi congratuler, neque tibi foli, fed et 
mihi 


mili’ quoque,.. qui im ariicoriin: profpera'vel: aduérfa non fecus,. 
quam fi propria forent’,. foleo animari,.. Cum. Franecifcus softer 
tuas mihi: ad fervet literas longeopratiflimas , quod: abfueriin, male: 
ame habuit:. Sed! haec eft fors meae peregrinationis,. vt quando ad-- 
effe, foret:aliquid,. fedulius abfim.° At hic illius reditus: hanc in+ 
iuriam optime: refarciet;, omnia enim. quae’ tibi foleo imprecari,. 
de te hilariter praedicavit. Tuum adventum omnes boni’ cupidifle 
me expectant ;: cordatiflimi etiani: quique, pectus diuinum Eralmib- 
- eum: huc'vt' fe.conferat, cum ob vitae integritatem ,. tum@b erudie 
tionis et moderationis fpecimen,, Chriflum: precantur.. Praeter ime. 
mortale beneficium ,. quod: in me immeritum,. optime Erafme,, 
praeflitifti,, conaris te ipfum:fuperare:. Cum etiam: ita:de me meri: 
tusfis,. wt indies mecum perpendam,. quo patto' dignae referendae’ 
fine-gratiae ;: tamen: polliceris maiora,. fi: detur vincere:. Sed’ pro: 
emnibos his- me ipfum;. fi. alicuius. pretii: fore’ exiftimaueris ,. pecur- 
lio:tuo adiungito,. Vlatteno tuo. pro votis vtere, abutere:. Bene vale:. 
Aquis,, Dominica Palmarum:’), anno. XXV.. 
ir a, Tuus: loannes Vlattenus.. 
_ Eruditifiimo: Viro,. D;.Erafmo Roterodamo,,. amico’ reuerenteér: 
3 , obferuando;. | 

| Trvaltera; die D. Andreae Apoftoli A.1527. Spirae fcripta;, 
(v:. Ittdex h..a; ni 20.): dicit angtor: dé Hippocratis lucubras ° 
tionibus,, ex Vrbe Renaad Erafnum-millis, Erafini valetudine: 
et iniquitate temporum ;: de Ordinumy Imperii: Conuentu Ratite 
bonenfi ,, et litteris. inde datis; de adole/centibus ad Erafmum: 
iter facientibuis, etc. Accedit fententia, de Erafmi feriptis de: 
libero arbitrio,, non: folum: aliorum,, fed' et Viatteni' ipfius,. 
huiusque con/lium et monitum notatu dignum, f{pettans Era/- 
mi controuerfias, etc.. Denique: fermo eft de nonnullis viris: 
eximiis ,, Era/mum.coram alloqui cupientibus , etc.. 
A 3. Salue;. 


1), Quae fuit illo anno dies'9, Aprilisy. 


VI 


Salue. Superioré and ex Vrbe Roma Hippocratis: Medici 
lucubrationes, a Minutio Caluo-e chirographo typis exculas, tibi 
transmifi, dodtiflime Erafme, vt hoc duce commodius tuae valetu- 
dini profpicere quires. Quas & acceperis, voluntati-atque expecta- 
tioni meae in hac re abunde fatisfadtum eft; fin vero, iniquitati ho- 
um temporum, quae periculorum et infidiarum vsque adeo plena 
fant, vt vix vili vfpiam locorum tuta fit migratio, hoc ipfum ad- 
{cribendum erit. Ex Ratispona, in proximo Stataem Couventu’*), 
variis derebus, quae te [cire volui, fcripfi, Literas has adferem> 
das Legatis Argentinenfium credid:, his hactenus nihil refponfum 
eft. Item in praefentia, cum praeclaros hos adulefcentes, tui flu 
diofiflimos atque mei amantifimos, ad te iter facere intelligeremy 
committere nolui*, vt tam candidi homines literarum neftrarum 
vacui.ad te peruenifle viderentur; ne illi me inhumenitatis argue. 
rent, et.tu tantis tuis officiis, quibus non'videor mihi vaquam rea 
fpondere pofle, prorfus oblitum fuifle exiftimares. His, nifi omni 
no vaces, non erit necefle vt refpondeas, ne ego vila ia re a chri- 
ftiano tuo inflituto te remorati videar , quod paflim pletosque ni- 
min morofos facere intelligo , qui te indies fafciculis literarum 
importune gravari foliti funt. Abfolutiffima tua de libero arbitrio 
volumina *) hic a viris exadliflimi iudicii mirabiliter approbantur; 
etiam vereantur illi ipfi, ne huiusmodi, cum iftiusmodi homi 
num genere, altercationes, et venerandae huic tuae caniciei, et 
toti Chriflianifmo, fint aliquando offuturae. Si enim tu te his 
tragoediis immifcueris , et totum addixeris; iam Veterum multi 
praeclati pii codices, qui ex te, non abalio quopiam mortalium, 
nitorem, illuftrationem, iniuriae viadicationem, con(lantiffime 


. . fperant, 
~ 9) Comitia haec Rarisbonae habe- Imperii. Conf. Seckendorf. hift. 
bantur menfe Martio et feqq. Re- Luth. iar Sn AL 
cefus publicatus cit d, 23. Maii 3) De Erafmi [criptis hug refe- 
a. 1527. Vid. Corpus Receffuum  rendis conf. Seckendosfivs, 


VF 


fperant, ‘de fe plane alum effe pertimelceht, neque™abs re: ‘quae. 
nain hine literis,. quaenam religioni , iactura’ pullulare quiret, - tt 
ipfe pro tua prudentid‘coniice, Incumbe igitur, per Deum img 
mortalem, mi Erafme, iuxta donum tibi a Chrifto elargitum, in, 
eam curam, quae tibi non modo gloriam, verum et reipublicae 
concordiam, atque {piritum falutarem afferet. .Hog facies, fi, nes, 
gletis aduerfariorum infulfis libellis , Veteres facrofandtos Scriptos 
res illuftrare non defieris, :. Haec, amore magis erga Chriflianam: 
rempublicain impulfus; fcribenda ad te putaui, quam quod arbi- 
_trarer, te monitis et flimulis meis egere; quare hoc iuuenile me- 
um confilium , pro innata humanitate, aequi bonique confules. 
~ Sunt nonnulli noftri ordinis eximii viri, Erafme, qui magno {tue 
dio te, Virum ad magna et honefta:natum et in rebus piis feliciter 
‘ verfatum, cupiant aliquando coram alloqui, et eorum erga te ani. 
mum ¢x intimo pectore declarare. Hi mehercule non modo fant 
tuae virtutis fautores, fed et gloriae tuae infigues amplificatores, 
Si licuerit hebdomadas aliquot ad verem (ver) futurum fuffurari, te 
” jnuifere conabimur, ~Bene vale, decus noftrae ditionis, et me, 
amantiflimum tui, mutuodilige. Spirae, A, XXVII, die Diui An- 
dreae Apoftoli *). : 
Ioannes a Viatten, Scholafter Aquisgrani,. tibi addidus 
Rs -omnibus in rebus, 
Eximio Viro, D. Erefno Roterodamo, amico reuerenter ey nen 


In tertia, Dominica Reminifeere A. 1528. Spirae exayata, 

(v. Index h. an. 6.) gratias agit Viattenus, pro nominis fui, 

in publicis {criptis , mentione honorifica, omnia fua offert 

Ergfmo , mittit poculam, laudat Quifitium fibi ab Era/mo com- 
wendacum. 

Salue. 


.44).R. 30:Nouembris a. 1527, quo quam . Cammergerithtsordnung - yo- 
tempore Spirae d. 28. Nou. pyblicas cant, cuius rei caufla Viassenns ibs 
ta fuerat formula indicii imperialis, commoratus videtur. 


“WIn 
‘Salve. Rurfus video, «quantum :tude debéam 'humanitafy, 
‘f£rafme.amantiflime, .qui.emuncto -atque immortali tuo , de:optime: 
ggenere.dicendi,, dialogo, .demum ;penes pofteritatem ‘mei immor« 
‘talem mentionem ‘facere .dignatus fis; -etiamlt id ipfum :taus ergm 
me candidus amorin Tufcilanarum quaeftionum dedicatione .offi« 
ciofiflime.ageret.. Hinc-fit, mecumivt.certem, -quibus .modis pro, 
tantis beneficiis Erafmo xtcunque réfpondere'poffem. ‘Nam fi grae 
wtias agere:coner, ‘faepenumero -cantatam pailinodiam .occino; ifia 
pro fortunis referreanens eft, siure rufticitatis arguar, qui ‘rel im 
qmortalivili:munufculo obuiaverim. Interim ‘tamen, :vt conftantif-: 
fame tibi pollicearis, ame illibenter .ab vilo anortalium ingratitudinis; 
culpa vellemotari, wme-tibi, mi Ecafme, :meas aedes, .omnem.me-! 
any atquemeorum fupellectilem vtendam, wt med et ftudioforum — 
vomnium’Mecenati, non verbis tragicis, verum fincero animo, of+ 
fero. Tu fi-me.amas, fac periculum, sium Viattenus Erafmum, 
quam diu fpiritus hos regat.attus, pro fortunisipfi-a Chriflo elargi+ 
tis, vila.in refit .derelicurus.. Transmitto tibi poculum -hoc, ve 
arrhabonem -habeas noftrae amicitiae, .et jntelligas, conari ane, svt 
tibi aliquando gratiae referantur, {i non-tuis:meritis ‘pares, :falteny 
quae fint indices noftri erga te.animi, Quirinus ‘) -tuus, adole» 
fcens ornatus fane, ‘intellexit, te.mihi ele .charifimum, .et fe .ab 
Era{mo.meo.mihi.commendatum,. ;Bene wale. <Spirae, Dominica 
Réminifcere*) A. 28: D. r Ee TOR eee 
Joannes a Vlatten, :ex -animo Enfmicus. 

Eximio Viro, D. Erafino Roterodamo, .amico .reuerenter 

obferuando, co aes. a) 
Ballers, (Sigil, integra) 
5) Quirinus Talefius, de quo vid) 6) Quae ‘fuit anni illins dics} 
‘Spicil XV. ee Mati: ee 


i 


Int quarta, d. 7. Aprifs A. 1539. Spirae fcripta, (v. In- 
dex h. a. n. 13.) vbi au@or Era/mum amicorum fuorum facile’ 
principem vocat, loquitur’ de fuis in Era/mi negotio litteris’ 
ad Principem fuum; de futuro manfionts loco ab Era/mo eli- 
gehdo; de Principi et Proceribus gratifimo futuro Era/mi 
in ditionem fiiam aduentu, etc. Gratias agit pro mentione 
nominis fui iterata in {cripto aaa i nonnulla de 
Conrado Heresbachio. 

S$. Serius, quam = erat, tibi ipoaless Bivins 
amicorum meorum facile princeps. In caufa fuerunt meae, in tuo 
negotio, ad Illuflr. Principem ”) noftrum literae, quibus nondum 
ptaeter meam opinionem refponfum eft, quod citra dubium hacte- 
nus tabejlionum incuria flupide neglelum. Interim tamen non 
“dubito, quin Princeps te honorificis conditionibus in ditionem fue 
am fit ex animo accerfiturus; et dii faxint, vt hoc tibi tam oppor 
tunum, quam Principi et Proceribus erit gratiflimum, Qgare te. 
etiam atque etiam oro, modo haec opportunitas a te impetrari pof- 
fit, ve mihi indicare non dedigneris,: quemnam tuis fludiis ime, 
mortalibus in omni Principis noftri prouincia locum aptiorem de- 
legendum. putes, quo hoc felicius et Princeps, et Proceres, tibi 
pro tuo voto viui efle queant. Quia Coloniam et Aquisgranim in 
rem tuam effe non exiftimas, nunc harum nullam facimus mentios 
nem; hoc tamen ex imo pectore rogans, vet et illud noftrum de 
vtrisque vrbibus confilium aequi bonique’ confulas, et pro perfua- 
fiflimo habeas, illud ipfum ex cordatiffimo atque amiciflimo animo 
ptomanaffe, Quod in calce Ciceroniani rurfus mei memineris, — 
_ habeo, non quas debeo, fed quas poflum, gratias, Bene vale, et 
mie conflanter ainare perge. Conradus nofter Heresbachius *° ) 
mS multis 


7) Joannem, Ducem Iuliacenfem 8) ICtus, Joannis Ducis Luliac. et 
et ‘Givenfem, oie Confiliarius, 


x | 


multis facerdotiis obefulus eff. Ante bimefire nadlus eft Praeben- 
‘dam Xanthenfem °), item Praepofituram Refenfem), Demum, 
wale. Spirae'"), feptima Aprilis, fic ex tempore, Anno 29. 
Tuus loannes a Viatten. , 
Eruditiffimo Viro, D, Erafmo Roterodamo , Theologo, 
amico reuerenter obferuando. , 
(Sigillum integrum.) i 


In guinta, feripta Augu iflae d. 28. Iunit A. 1530, (Vv. In- 
dex h. a. n. 14.) dicit Viattenus de iniquorum temporum malt- 
gnitate, rariorum fuarum litrerarum caufla, et legationibus 
fuis vatiis; de Era/mo, priftinae valetudini reftituto, infelici 
et miferae Germaniae /uppetias faturo, fia mediocritate et mo- 
deftia chriftiana, addita Jententia de ftatu rerum Germaniae et 
Orbis Chriftiani, Rogat,; vt Erafmus perictitenti orbi chriflia- 
no et in extremis laboranti coram adft medelam adhibiturus, et 
explicat ea de re defiderium Caefaris, Vngariae Regis, Prac- 
* folum et Imperii Statuum reliquorum. — Officia omnia offert, 
etiam de /oco commorationis ab Erafmo eligendo, et Polyphe-" 
mum commendat. 


Salue, D. Erafme animo-meo chariflime. Quod rarius folito. 
ad te, Virum mihi omnibus modis reuerenter obferuandum, {eri«, 
plerim, non mea incuria, fed iniquorum noftrorum temporum ace, 
cidit malignitate. Nam Princeps meus”), variis.et indignis degra-. 
vatus curis, varias illius nomine Legationes vt obirem, voluit. Pros. 
inde miflus ad Carolum Caefarem in Italiam, ex Italia in noftram. 
inferiorem Germaniam, ex Germania in Italiam rurfus, me redu-. 


. ccm, 
Q) In Ducatus Clinenfis oppido, 11) Inter Comitia ila memorabi- 
: ais Santen vocant Germani. lia, Spirae M. Martio et Aprili a. 


1529. celebrata, in quibus Prete 
10) In alio Ducatus Clinenfis op: flantrum ortum eft nomen, 
pido, Rees die. rn 12) doanues, Dux Juliac. et Clia 


xT 
‘com ad hune celebrem Procerum atque Statuum Conuentum ") de. 
legauit. Ita hac atque illo, femeftri hoc, circumuolitanti vix datas 
fuit refpirandi, de amicis optime meritis, de neceffariis, de propin. 
quis, et ftudiorum fodalibus reminifcendi locus. Priflinae valetu- 
dini te reflitutum gaudeo immortaliter, atque Deum Opt. Max. pre. 
cor, vt te Chriflianae Reipublicae noftrae fanum et incolumem con. 
feruet quam diutiflime, quo tandem infelici et miferae Germaniae, 
quae proh pudor, poft abieclam feritatem , depofitam barbariem, 
_ in Chriftianifmo non modo variat, verum funditus fere labitur, 
_elaboratiflimis fandtiffunisque tuis dogmatibus fuppetias, tua Chri- 
Atiana mediocritate atque modeftia, ferre queas. In hac enim re. 
.rum difcordia, in hoc paflionum atque affectuum tumultu, citra tua 
_et tui fimilium prudentiflima confilia, confilii inopia multa negli- 
-gentur, plurima neceflario definienda indefinita iacebunt. Igitur 
-age, vt periclitanti Orbi Chrifliano et in extremis Jaboranti coram 
adfis, medelam adhibere non, recufes. Iflud enim a te expectat 
Orbis Chriftianus, defiderat Inuictiflimus Caefar '*), Sereniflimus 
“Vagariae Rex 5), Reuerendiffimi Praefules ; reliquique Clariffimi 
Tupperii Status, Si vila in re tibi queam vfui fore, atque morem. 
gerere, tuum erit indicare, meum parere, mi Erafme; nihil enim, 
vel difpeream, magis in votis eft. Et fi adhuc de transmigrando 
‘cogites, et locum vilum, fub ditione Iluftr, Principis "*) mei, aptuin 
‘conditionibus tuis exiflimes; fac id ipfum intelligam, experieris in 
thoc me cordati amici munere fundturum. Freliciter vale, et me, . 


vt facis, ama, atque Polyphemum ") noftrum, non ob mei com- 
B 2 .  menda- 


: 6 Comitia ate Vindelico- 15) Ferdinandus I, Caefaris fratet. 
rum habita a, 1530, in quibus Con- . 

feffio Auguftana d, 25, lunii feitex- 16) Vid. n, 12. 

hibita. 


| 17) De hoc Polyphemo vid, Spicil. 
“"34) Carolus V. XI. 


“XII 


mendationem , -fed hominis erga te finceram -fidem et conflan- 
tiam, Auguflae '*), vicefima’octaua lunii”), anno 30, 
Tuus ex toto pectore 
Toannes a VJatten, Scholafter etc, 
Eruditiffimo Viro, D. Erafmo Roterodamo, amico reuerenter 
obferuando, | 
Friburgi. - (‘Sigillum integrum. a 


In fexta, d. 9. Augufti A. 1530. Auguflae Vindel. exarata, 
(v. Index h. a. n. 16.) poftquam de Erafmi valetudine dixit, fi- 
bere fert fententiam fuam de Comitiis Auguftanis, Principibut, 
Sede Romana. Exponit diuerfam Carof V. Caefaris et Luthe- 
‘ganorum Principum fententiam. Conjfifium dat Era/mo de fu- 
-turo commorationis foco, eiusque fententiam de tali loco tentat, 
repetens ipfius Hra/mi iudicium de Aguisgrano, Colonia, Cat- 
‘dinali Leodienfi, Arcibus, Aulis. Denique de Herman Co- 
“mitis {Vuenarit valetudine mentionem facit. 


-§.P. in Chriflo. Pergratae mihi fuerunt nuperae tuae lite. 

-yae *°); ex his enim, te, Virum animo meo chariffimum, ex diu- 
tino morbo pavlatim reviuifcere, intellexi. Non dubito, quin ex 
hoc tantorum Principum Conuentu™), qui aut fummam pacem, ait 
cruentiffimas feditiones , nobis praefagit, non nugaciffimas tragoe- 
dias, non iniquas impofluras, non tyrannidem plusquam Phalaridis, 
expectes; verum ea, quae forent ad tranquillitatem Reipublicae 
Chriflianae, Euangelicae dodirinae incrementum, et Germaniae no-~ 
| itrae 

18) Inter Comitia, Auguftae Vin- 1297. epift, 1120. data Frib, 9, Tul. 

aclicorum a. 1530. habita, . Conf. n. 1530. 

33. 21. 27% 21) Comitiis Imperit’, Auguftae 
Vindel, 1 1§30, habiris, quorum Re-. 

19) Paucis diebus ab exhibita ceifui, d, 19. Nou. publicato, ipfe 
Confeffione Auguftana, Viatrenus nomen fubfcripfir inter 
Legatos foannis, Ducis Tuliac, Clin. 


20) Vid. T. Ill. Opp. Eralmi p. et Mont. 


xii 


firae falutem. Sed metuo, ne Meretrix illa’Rabylonica, de fuo 
poculo, bona ex parte Proceribus mifceat. Cor Principum in ma- 
nu Domini; quocunque volet, inclinabit illud. Deus Opt. Max. 
velit noftrae mifereri forti, et per illos, illuminatis eorum animis, 
ceu per publica inflrumenta, pacem fuam nobis transmittere. Sed 
vereor fane, ne-fint, qui optimos illorum conatus interturbent, at 
que in finiftrum trahant. Inuidtilimus Carolus Caefar, Conciliis, 
Decretis Patrum, hactenus ab Ecclefia obferuatis Ceremoniis, non 
derogandum fore, exiftimat. Lutherani Principes, atque illis foe 
dere coniuncti, quantam Decretis, Conciliis, Ceremoniis , fidem 
concedant, fatis fuperque notum, Ne de transmigrando cogites, 
confulo, priufquam portum habeas, tuis-rebus &ptum atque a tu. 
multibus tranquillum. Quare te rurfus obfecro, vt indices, num 
in Principis “) noftri ditione locum aliquem fore exiftimes, qui tuis 
conditionibus congruat. Aquisgranum nimium habere prifcae rue 
ditatis atque ineptae fuperflitionis, Coloniae regnare Monachos, 
Cardinali Leodienfi *) vicinum fere non conuenire, Arces te mes 
tuere, Aulas fugere, ex tuis literis**) exploratum habeo. Herman- 
nus Comes Nuenarius **) extrema valetudine laborat; fed {pero, 
Dominum fuam dignitmem roboraturum, atque nobis quam diutil 
fime conferuaturum **), Feliciter vale, Vir de me optime merite, et 
me, vt facis, ama. Auguftae*’), g. Augufli, anno 30. fic ex tempore. 


Tuus Joannes a Vlatten D. 5 
Eruditifmo Viro, D. Erafmo Roterodamo, amico reuverenter 
obfervando, (Sigillum integrum.) 
| B 3 In 
22) Vid. n. 12. 26) Mortuus eft Nucnarius paulla 


23) Erbarde, Epifcopo Leodienii poft, Augultae Vindel. inter Comi; 
aba 1506—1538. etE, R.Cardinali. tia, quibus interfuit cam Hermanno 
24) Vid. T, 111. Opp. Erafmi p. Eleétore Colon. 
3742. epilt. 350. data Frib. 2. Ot. 
3529. 27) Inter Comitia Auguftae Vin- 
25) Praepoficus Colonienfis, de del, a, 1530. habita, a 20. lunii 
quo vid. Spicil. XV. 19, Nouembris, Conf, n. 21. 


xIV 


‘In feptima, d. 3. Maii A. 1533. ex Hambach data, (v. In- 
dex h, a. 0.1.) Dux Iufiacenfis per Viattenum Era/imo grattas 
agit, eique munus annuum 30. Aureorum Rhen. adfignar, etc. 
Significatur, Carofum Harftum waditurum efle mandatum Du- 
cis ea de re, cum 3o, aureis, et oftenfuruin Ordinationis capita. 
Quid praeterea defideret Dux ab Erafino, in gratiam Cancio- 
natorum, etc. Irrepfiffe in illas regiones nonnullos Sacramen- 
tarios et deprauatores Vérbi diuini, etc. “Cur: fertus haec feri- 
pferit auGor. De Harflo, reliqua coram enarraturo. Addun- 
tur quaedam de Cancelfario, et de Principe Guilielmo, etc. 
_ , SD, Uluftrifimus Ioliae Princeps**) agnofcit ingenue, taum, 
erga ditiones fuas, in fidei et religionis chriflianae negotio, fidele, 
prudens et falutare confilium, retpublicae fuae, iam plurimis in lo- 
cis mifere labefactatac, feliciflime ceflifle **). Proinde non videt, 
Quibus modis, mortali hac in vita, iramortali tuo beneficio to me- 
ritis refpondere queat.. Attamen ne prorfus ingratus exiflimetur, 
annuum trigintaavreorum rhenenfium munus. tibi, quam diu vixeris, 
(quem ‘longacuum precamur,) aflignare voluit. Hoc quicquid eft 
munificentiae, aut beneficii, boni confulas oportet; nam ex optimi 
Principis deuotiflimo erga te affeQu ‘et amore promanat. Carolus 
Harflus **) nofter coram numerabit triginta iufli ponderis aureos, 
Biss ! tradete 


2%) Ioannes, Dux \Iuliacenfis et 
Cliuenfis, a. 1939. mortuus; pater 
Silyllae, vxoris Joannis Friderict' Ma. 
gnanimi Saxoniae Electoris, quam 


hic duxerat, viuo patre, Joanne Con-, 


ftante , a. 1527. celebratis nuptiis 
Domin. Exaudi, d. 2. Lunii,. Tor- 
gauiae, 

* 99) Publicauerat Joanne: Dax Iu- 
liac, et Cliu. editum, (Ordinatio- 
nem yocat Vlattenus,) Jingua ger- 
manica, fed dialetto femibelgica, ty- 
pis excufum, et figillo Ducis firma- 


epiftola, 


tum, datumgne d, g. April. 1533, 
quo paftoribus regionum fuarum 
ampliffimarum praeceperat,. vt Ver- 
bum. Dei, miffis commentis homi- 
num, docerent, retentis ritibus an- 


tiquitatis. Edicti huius capita, arqre 


de illo iudicium, vid! ap. Secken- 
dorf, hift, Luth. adh. a. lib, IIL 
Sett.7, §.25. Add. I. p.66. fq, Fons 
huics ediGti pater ex hac Viastené 


30) Exftat ad Carolum Harftum 
Exafmi epiftola, data 22. Jun, 1521, 


XV 


tradetque tibi Principis mandatum, vt res perpetuo tuta fiet.. Oftens 
det quaque Ordinationis "') capita, defiderabitque, vt aliquando di, 
lucide et fuccinéte tuam operam, in precationem dominicam, Sym- 
bolum et praecepta decem, Concionaroribus noftris impertire, non 
graueris; quando id non modo Principi ooftro gratillimum, verum 
Deo Optimo Maximo acceptum, et his regionibus neceflarium et 
vtile fore videtur. \Irrepferunt has in regiones proh dolor.nonnulli 
execrandi facrilegi et deprauatores verbi diuini, qui, maxima pia- 
rum mentium: cum perturbatione, ingens et facrofanctum donumr 
Chrifti, facrofandti Corporis Dominici, infectantur, in reprobum 
et abfonum fenfum perfide trabunf. Huic malo Deus aliquando, 
~ immenfa fua: erga nos mifericordia, obuiabit. Quod ferius haec 
cripferim, in caufa eft, quod Quirino Haioni ™), vbi redijffet ex 
Anglia, vti fido familiari tuo, cui huiuscemodi credenda forent, 
traisferenda committere Matuerim, Sed quia is nimiuim tuis in nego- 
ttis apud Anglos haeret, curare volui, vt haec res Harflio rioftro 
committeretur. Is, quicquid reliqui eft, coram enarrabit. Cancel- 
Jarius *).nofler, Vir tui amantiffimus, paucis ad te fcribere voluit, 
vt teflaretur animi fui erga te dexteritatem. Vbi ex Legatione red.’ 
ierit, {cribet copiofius. Optimae et rarae indolis Princeps , Guile, 
helmus tuus *), tibi faufta et felicia precatur, et te millefies falucat. 
“| 5 ; | « Bene 
x gua patet, fuille illam Conradi p. 1879. ep. 498, Oxon. ro. Mart. 
Goclensi difcipulum. Vid. T, Uf. data f a. Eralmas autem p. 17572 
Opp. Er. p. 649. ep. 581. Hxmanif- ep. 372. ad Vigl. Zuichem. 14. Maii 
frum viruin vocat Erafmus p, 751. 1533. ,Rurfus, -mquit, amanda 
ep. 60. Bafil, 1. Febr. 1523. Nomi- ,.Quirinwm Hagium, famultummeomy | 
nis Harfli mentio fit p.9* 8. ¢p.7¢9. _ ,,in Angliam;, nam proxima legatio- 
Bafil, §. Mart. 1526. "et p.17g1. ep. ,né rediit yvataus, “nec aliud ‘none 
346. Bafil, 1. Febr. 1528. Legarus _ ,,ex/pecto. oT! + wana 
Guilielmi, Ducis luliac. Cliu. et Mon- 33) Munus Canecllarii, poft hune 
tenfis, fubferipfir nemen form Re- mihi ignotum, adeptus eft ipfe Viaz-\, 
eeffai imperii, in Comiriis Augufla- renus. to Cae 
wis-a.15§9. publicato, Carolus Har- 34) Guilielmus, Ioanaisfilius, quem, } 
fus, Deétor. wo _ tefte Sleidano., ab meanre aerate: 
~ 31) Vid. n, 29. Conradus Hereshachizs bonis litterig: 
32) Quirinas Hagius, civis, voca- atque, moribus informauerat ; a, 
tur alo, Lud, Vive, 1, IIL Opp. Er. 1539. patsi fuccedens Dux ar 
j a- a ee a a Pa A 


* 


XVI 
Bene vale, et me, vt facis, ams, et Viatteno fuo vt cordato amicd 
vtere, Sic ex tempore, ex Hambach **), tertia Maii, anno 33 3s 
loannes a Viatten, Scholafter D. tuus. 
Confummnstifimo Viro, D. ErafmoRoterodamo, Theologo, amico 
reuerenter obferuando. 
(Sigillum integrum.) 

Ad poftremas hafce /’/atteni litteras refpondit ERAS MVS 
Frib. 25. lulii-A. 1533. T. WI. Opp. p. 17.58. {g. ep. 373. 

Indicenda Vobis nunc eft, Ciues Optimi, memoria Ils 
luftriffimae, in Academiam noftram et bonarum litterarum 
ftudiofos munificentiflimae, 10HANNAE HENRICAE LVDO- 
VICAE, e gente equeftri cartovitiA, Coniugis Illuftrifimi 
et Excdllenuffimi micHAELIS COMITIS A BESTVCHEF-RV= 
MIN , Primi Marefchalli et Confiliarii Intimi in Aula Impera- 
toria Petropolitana, etc. proximo die XXX. menfis [unit hora 
IX. in Auditorio Theologorum celebranda. Oratione anniuer- 
faria, quam habebit Juuenis Nobiliffimus, nENRICVsS TRAV- 
GoTT: HOHLE, Camentia- Lufatus, Turis Studiofus, dicturns 
de fitterarum praeftantia et commodts ad earnm cultores redundan- 
fibus. Rogamus igitur Vos, RECTOR ACADEMIAE MAGNI- 
FICE, FRINCIPES CELSISSIMI, COMITES ILLVSTRISSIMI; 
VTRIVSQVE CIVITATIS PROCERES GRAVISSIMI, COMMI> 
LITONES GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI, Omni, qua decer, 
. obféruantia et humanitate, ve Veftra praefentia AQum hane 
ornare vélitis. .P. P. Domin. III. poft P. Trinit. A. R. S. 
clolocexcil. 


4 


fr Cliaenfis et Montenfi is, etc, Fra~ Angliae, fub finem a. 1539. in max 
ter Sibyllae, Saxeniae -Elettricis, trimonium duétie, fed a 1540. repu- 
(conf, n, 28.) a..1554.-Vinariae mor-  diatae, et a.15572in Anglia mortuae, 
tuae ac fepulrae, et Annae Cliuenfis, 35) Villa venatoria, haud procul, 
quartae vxoris Henrici VIII, Regis a Inliace, 

R 





LIPSIAE, &x OFFICINA KLAVBARTHIA. 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PASCHALIA 


A. D, XXXI, M. MARTII A. R. S. cIaoIacexecii: 
IN 
AEDE PAVLINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


INDICIT 





SPICILEGIVM XVIII 


Autographorum, illuftrantium rationem, quae interceffit Erafino 
Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fui praecipuis 
omnique repuclica. 


Digitized by Google 





Variorum PRAESVLVM et aliorum sacri orDINIS 
ViRORVM Epiftolae Autographae, ad Erafinum Rotero- 
damum datae variis temporibus et € regionibus 
varlis. 





CONRADI, 
Epifcopi Herbipolenfis, S. R. J. Principis, Epiftola 
A. 1530. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 


| Bi hic conrapvs & Tiiingen ab anno 1519.—~1540. Epi- 

fcopus, ad quem duae in Erafmi Opp. leguntur epifto- 
lae, datae Frib. Brifg. 2. April. et m. Aug. A. 1530. (T. LL p. 
1288. {q. ep. 1107. et P. 1301. {q. ep. 1527.) 

Prodeat nunc vnica con RAD! Epifcopi ad Erafmum, 
fcripta Wurceburgi, Vil. Id. Maii, fiue d. 9. Mali, A. 1530. 
(v, Index h. a. n.10.) Laudat Auguftinum Marium, ab Erafmo 
commendatum, ipfumque Era/mum, item Danielem Stibarum, 
redeuntem Wurceburguin cum litteris Era/mi commendatitiis, 
et fattum Canonicum Capituli Herbipolenfis. Loquitur de 
&tteris Erafmi gratiffimis, etc. de P/almo, per Stibarum dono 
miflo, et de pocufo, quod mittatur Hra/mo cum his litteris. 

A 3 Con. 


s , a Pee eS [2 
: ; 
Z 
. : fi 


Wy 3 


Conradus, Epifcopus Vuirceburgenfis, Defiderio Erafmo Rote- 
rodamo S, P. D. In ea epiftola, quam praeterito anno D. Auguftino 
Matio,') dum a Friburgo huc Vuirceburgum commigraret,*) ad 
nos dederas,’) inter alia, Marium commendans, fcribebas, Marium 
te nobis non commendare, quum fcires, hunc pro fuo merito efle 
commendatiffimum , quin potius te optare ac fperare futurum, vt tu 
per illum.fieres commendatior, Ea res quod pro voto fucceffecit, 
interim liquido cognouimus. Nam Marius, fua integritate, virtute 
ac doctrina, quarum nobis hactenus egregium faepe exhibuit {peci- 
men, et commendatione fe oftendit digniflimum, et Erafnum, quem’ 
adinirabilis eruditio eloquentiaque toti etiam orbi commendatum et 
gratum fecére, fuo praeconio multo reddidit commendatiorem; tu- 
ain {cilicet naturam, conuerfationem, mores et ingenium, humana, 
candida, iucunda-omnia, tam graphice demonftrans, vt nobis iam te 
haud minus notum effe arbitremur, quam eum, qui non vno aut al- 
tero congreflu colloquioue, fed longi temporis conuiclu, cognitus 
eft. Quod autem nunc Danielem Stibarum *) huc redeunten) tuis 
commendas litteris,*) idem ante ab aliis quibusdam quoque fadum 
eft, qui adolefcentis indolem ac vehemens in bonas litteras fiudium 
non mediocriter laudaruat. Verum tuum encomium plus caeteris 


apud 


1) Hone virum Eralmus guondam 
Ecclefiaften Bafileae vocat, in litreris 
ad lu. Cholerom, Praepofitum Cu- 
rienfem, Frib. A. 1931. T. UL. Opp. 
ip. 1426. ep. 1210. Ad ipfum Augu- 
fiinum Martam Erafmi legitur epitto- 
ja, data Frib, Brisge 22, Maii 1530, 
p. 1291. ep, F110. 
~ 2) Concionatorem praeftirurus ec- 
¢clefiae Herbipolenfi, tefte Erafmi 
epiftola 1049. p. 1190, ad Dan, Sti- 
‘barum, Frib, Brisg. 14. Maii 1529. 


3) Non exftat in Opp, Erafmi. 


4) Danielem Stibarum a Rabeneck, 
1Ctum, Virum doétiffimum, Canoni- 
cum Herbipolenfem, laudabimus, bi- 
nas eius ad Erafmum epiftolas ex au- 
togr. edituri fuo Joco, 


5) Litrerae iftae, apud Friburgum 
Brisg. 2. April. 19 30. datae, leguntar 
T. ILL Opp. Exafmi p. 1293. fq. ep, 
1107. 


Vv 


apud nos fidem habet; qui {cilicet ‘neminem facile ‘commendas aut 
probas, quam qui commendari optime meritus fit. Proinde non mo- 
do ipfi Stibaro, nobis ob animi fui dotes dilecto, fed noflro etiam _ 
Capitulo plurimum gratulamur, quod ifliusmodi acceflione Collegae 
decoratum fit. Vterque nobis chariflimus eft, et Marius, et Stiba- 
rus, cum propterea, quod tales fint, qui pro merito commendantur, 
tum etiam ob id, quod per hoc contigit, duas nos tam do¢tas ac erue 
ditas, ab omnium longe doctiflimo eruditiffimoque Erafmo, accipes 
re epiflolas. Quare factum, vt, licet ipfi Erafmo, qui vitro, non 
prouocatus, amicitiae foedus nobifcum iungere voluerit, non parum 
deuincti fimus, tamen ambobus illis, per quos eius initae neceffitu- 
dinis occafio data eft, nonnihil etiam debere nos, ingenue fateamur. 
Pfalmum , quem per Stibarum dono nobis mififti, auide legimus. 
Nihil in eo eft non Erafmicum, hoc eft politum, {plendidum, tem. - 
pefliuum. Caeterum vt aliqua ex parte noftram viciftim experiare 
gratitudinem, mittimus tibi praefentibus Poculum, obnixe rogantes, 
exiguum hoc munus, non ex materiae aut operis pretio, fed donan- 
_ tis animo, aeftimare, ac quafi aliquod amici tui Myyuéovvoy habere, 
velis. Vale, mi doctiffime Erafme, et nos, vt facis, ama. Vuiree. 
burgi, feptimo Idus Maii, auno M.D, XXX. 


Clariffimo Viro eruditiflimoque Theologo, 
Defiderio Erafino Roterodamo, amico fuo 
chariflimo. 


Ad hafce Epifcopi litteras refpondit ERasmvs, Frib, 


-Brifg. d.u.-Aug. A. 1530, epiftola 27. T. lil, Opp. p. 130L 
fequ. edita, 


A 3 WOLF- 


VI . 


WOLFGANG! ab AFFENSTEIN, 
Equitis Germani, Doétoris, et Epifcopatus Wormatienfis s 

Locumtenenus , Epiftola A. 1526. ad Erafmum data, 

ex sutogr. 

Clariffimum Praefefum vocat “hune Virum ERASMVS, In 
litteris ad Theobaldum Frttichium, (T. ill. Oop. p. 957. ep. 84) 
datis Ball, 5. Dec. A. 1526, ad quas refpondit ipfe AFFEN- 
sTErNivs epiftola nunc ex autogr. prodeunte; praeter quam 
nuilam Viri dodti ac laude digni v{quam inuenimus ad Era/- 
mum, vti nec huius ad illum epiftolam. Ad Theoba/dum autem 
Fettichium, Medicum, alia quoque edita legitur , (ibid. p. 
1461. {q. ep. 1246.) {Cripta apad Friburgum Brifgoae, 1, Febr. 
A. 1533 
74 hac noftra, (v. Index A. 1526. n. 10.) data d. 28. Dec. 
A. 1526, loquitur auctor de fatis Biblothecae Toannis Datburgii, 
Epifcopi Wormatienfis, et de fe ipfo illam inftaurante, fub 
Henrico Palatino, Epifcopo; de litteris Era/mi, ad Theobal- 
dum Fettichium, ab hoc fibi oftenfis, quibus fatis fatum fit, 


etc. 


§. D. P. Bibliotheca excellentiflimi Viri, Ioannis Dalburgii, 
Epifcopi Wormatienfis ,°) licct omnis generis Scriptorum exquifita 
copia referta fuccit; tam dia tamen pulueribus obnoxia fuit, ac ne- 

mini 


6) Toannis III. e gente Patines 
rum, Camerariorum Wormat, haere- 
ditariorum ; Epilfcopi Wormatienfis 
ab anno 1483-— 1503, viri doi, lit- 
terarum latin. graec, et hebr. ac [uris 
peritiffimi; difcipuli Rudolphi Agri- 
colae et Io, Capnionis Reuchlini; va- 
rioram fcriptorum, ve et Sodalitatis 


litterariae rhenanae auCtoris ; quem. 


Ioannes Trithemius yocat ,,inter Do- 


»ftores doftifimum , inter eloquen- 
ntiores facundiGimum , inter Philofo- 
pphos Platonem, inter Maficos Ti- 
»motheum, inter Oratores Demofthe- 
ynem, inter Aflronomos Firmicum, 
pinter Arithmeticos Archimedem, in- 
»ter Poétas Virgilium, inter Cofmos 
»graphos Strabonem, inter Pontifices 
»Auguftinum, inter cultores mee 
»Nomam Pompilium.“ 


VII 


mini fere, vel docto, vel indocto, Succefforum 7) incuria, praeter- 
quam muribus corrodenda, patuit, donec [lluftriffimus Princeps, Hen- 
ricus Palatinus et Dux Bauariae, etc.*) Epifcopatus huius guberna- 
cula adeptus eff, Cuius in locum ego in abfentia fua conflitutus, 
tandem eamdem aliqua ex parte reflaurandam operae pretium duxi, 
voluminum quaedam femicorrofa, quaedam fitu et antiquitate obefa 
et deprauata, in ordinem redigendo. Ef licet ha¢tenus vnum aut al- 
terum, absque confenfu et iuflu praefati Principis et Domini mei,’) 
non aufus fim quouis communicare; nihilo tamen minus defiderio et 
littesis eruditionis tuae, mihi per Theobaldum Fettich , Phyficum 
meum, oftenfis, fatisfacere cupiens, obferatum tot annis Bibliothe- 
cae oflium protinus non modo apertum reddidi, fed et Hieronymo,”) 
praefentium exhibitori, tum vifendi, tum recipiendi quoslibet Codi- 
cillos, omnimodam copiam feci, bona tamen fub fide reftituendos, 
His valeat Excellentia tua, ac me infantulum commendatum habeat. 
Raptim, Landenburgiae,") XXVIII. Decembr. Anno MDXXVI. 
Wolffgangus ab Affenflein, 
Eques Germ., Doctor, Epifcopatus Wormatienfis Locumtenens, ") 
Addita fant verba: Excellentiae tuae deditiflimus W. ab Aff. 
manu propria fubfcripfit, ° 
Magnae Eruditionis et Eloquentiae Viro, Erafmo Roterodamo, 
Amico fuo obferuando, 
MICHA- 


9) Reinbardi 11. Epifeopi Wormat. 
aba, 1503.—1924, et Henvici IV. 
de quo vid. n. 8. 

8) Henricus IV, frater Ludouici 
Pacitici, EleStoris Palatini, Epifcopus 
Wormatienfis ab a. 1§24.— 1552, 
idemque Epifcopus Vitraie&inus ab 
a 1524. et Frifingenfis ab a. 1542. 

9) Vid. n. 8. 


10) Hieronymo Frobenio, filio Ioan- 
nis Frobenii, Typographi Balileen- 
fis celeberrimi, anno 1527, mortui. 

11) Landenburg, vulgo Ladenburg, 
eft oppidam Epifcopatus Wormatien- 
fis, ad Nicrum fluuium, (Germ. Ne. 
cher, vel Neckar,) non procul a Man- 
bemio, EleCtoratus Palatini vrbe. 

12) Idem fuit Confiliarius Elefta- 

Pe 


VIN 
| MICHAELIS, 
Epifcopi Lingonenfis,”’) Galli, Epiftola 
A. 1525. ad Erafinum data, ~ 
ex Autoer. 


Michael Bodetus, Epifcopus Lingonienfis, vocatur in Eraf- 
mi epiftola ad Alfonfum » Archiepifc, Toletanum, Bafil. 2. 
Sept. 1527. p. 1012. ep. 892. Ad eumdem edita exftat ERASME 
epiftola, data Bafil. 13. Mart. 1526. p. 919. ep. 800. 


_  Inea, quae nunc ex autogr. prodit, fcripta A.1525. pri- 
die Matthaei Apofloli, (v. Index h. a. n. u.) laudat Epifcopus, 
Erafmi {cripta, gratias agit pro opere fibi dedicato, preces. 
addit, officia promittit. 


Animum tuum, qua ex parte vifibilis fuerat, Linguae tuae’mu- 
nere fatis oftendifli, Erafme Dodtiffime. Et quidem magnus index 
animi Lingua eft, Ornafli nos Lingua, et Lingua donafti. Vnde 
igitur tuis meritis refpondebimus? Nec te lingua tantum aurea cen- 
febimus, qua eloquii venuftate et fententiarum maieftate omnium fis 
iudicig percelebris, fed diuina, Nam vbi te facrarom litterarum fon- 
tibus immerfifti, tanto aflidui liquoris profluuio exundafti, vt inde 
totus Chriftianorum orbis irrigatus foecundetur et germinet. © Ora- 
mus, vt,° quae bene precatus es in extremo linguae tuae articulo, 
Deus compleat in his, qui praefunt; et te diu iubeat in feliciffimo 
flatu florere. Si quid volueris, faciemus quaecunque digna homine - 

gratiflime 


ris Palatini, eiusque Legatus ad Ca- hane Wolfgangum ab Affenftein diftin- 
rolum V. Caefarem in Belgium anno guendum putes ab epiftolae noftrae 
1ggt, vr et ad Connentum Franco- auttore. . 
furrenfem.a. 1539, tefte Seckendor- 3) In Galliae vrbe, quam Lan- 
fio, in Hift, Lutheran,; nifi forte gres vocant. 


IX 
gratiflimo et amantiffimo. Bene vale, Ex Mufaeo noftro, a 
Matthaei Apofloli,'*) A. 1525. 
Tuus eft Michael, Epifcopus Lingonenfis, 
Erafmo Roterodamo, Eruditiffimo Viro. 


Nomini huius Epifcopi addidit eERAsmys, manu fua, 
haec yerba: Eft Epifcopus cum primis potens, 


IOANNIS, 
Epifcopi Lincolnienfis, Angli, Epiftola 
A. 1§25. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 

Fatetur quidem gerasmvs, (Opp. T. III. p. 871 et p, 
1012.) fe huius Epifcopi amantifimas litteras quotannis bis accipere ; 
at nullas tamen earum typis expreflas vidimus. En igitur yni- 
cam, eX autogr. nunc tandem prodeuntem, ad Erafioum epi- 
ftolam, Londini, V1. Kal. Mati, feu d. 26. Aprilis, A, 1525, 
fcriptam, (v. Index h, a. n. 6.) in qua laudat Epifcopus opu- 
fculum fibi dedicatum, omniaque Era/mi {cripta, gratias agens, 
additis votis ac precibus, etc. 


Accepi, Erafine, vitimo die Martii, Concionem tuam in Pfal- 
mum quartum, nec licuit latorem conuenire, Legi, ac attente per. 
legi hoc recens tuum opus animo libentiori, quod, vt tua omnia, 
non folum meo iudicio , fed dodiffimorum omnium ,- eruditiffima 
maximeque infignia habentur, ita non video, nifi me meus amor fal- 
lit, cur opus hoc recens reliquis cedat, aut non potius locum fibi 
vindicet eminentiorem. Quod autem dignatus fis hunc laborem meo 
nomini dicare, memor petitionis meae olim Caleti,”) vt in Pfalmo- 

14) die 20, Seprembris, | e 15) Calais Gall, bis 


x 

rum opus commentaria ederes, poftea vero pluribus litteris meis id 
idem efflagitantibus, nefcio, quibus modis parem babeam gratianr. 
Satis hoc fio, multis nominibus animum meum deuinétum erga te, 
qui me tuis inclytis monimentis immortalem reddere conaris, Ita~ 
que non fum tam morofo palato, qui, quod ab omnibus probatum 
itt video, id ipfe non probem, nec rurfus tam ingrato anumo, vt 
hominem amicum, opus praeterea pium, in Dei honorem, fidei a¢_ 
Ecclefiae robur, conantem, precibus apud Deum non iuuem. Com- 
mendabo Erafmi mei falutem votis et precibus Chriflo Optimo Mae 
ximo, qui tuis conatibus, fuggerens falutaria, adfpirae dignetur, 
mittatque fanctum halitum facrumque adflatum, qui te ac tuum cala- 
mum regat, in fuam gloriam, in frudtum ftudiofis defiderabilem, 
cum ipfa vitae tuae longitudine, Vale felix. Londini, fexto Kah 
Maii, 1525- 

Tuus Joannes Lincolnienfis. 
D. Erafmo Roterodamo, amico fuo non ‘vulgari, 
Bafileae. 
(Sigillum iategrum.} 


Addidit ipfe nrasmvs nomini anéoris epiftolae huis, 
manu fua, verba: Ef Epifcopus. 


CYTBERT! TONSTALLI, 
Epifcopi Londinenfis, Epiftola A. 1529. 
ad Erafmum data, 
ex Autogr 

Autor gente fuit Anglus, a. 1476. natus, Philofophiae,. 
Mathefeos et luris peritus, in academia Oxonienfi luris Door, 
ArchiepifCopi Cantuarienfis Cancellarius , Secretarius Regius, 
pofthac Epi/copus Londinenfis, deinde Epifcopus Dunelmen/is, 
con, 


Xi 


conftans Thomae Mori amicus, Luwutheri et Euangelicorum in 
Anglia aduerfarius, Henrict VIII. Regis Angliae variis tempo- 
ribus ad exteros Legatus, regnante Eis/abetha 2. 1559. aet. 84. 
mortuus. Scripfic de reali praefentia corporis et fanguinis 
Chrifti in euchariftia, de arte fupputandi, in Apocalypfin com. 
mentarios, etc. Vid. Burneti hiftor. reform. eccl. angl., et de 
{criptoribus Angliae auctores, Erafini Opera, Seckendorfii 
hift, Lutheran, etc. 

Varias CVTBERT! TONSTALL! ad Era/mum et Guil. Bu- 
datum epiftolas exhibet Tomus If. Opp. Er., complures et- 
Jam gERAsMiad illum. Sed prae editis omnibus memorabi- 
lis videtur, propter fcribentis ingenuitatem et liberaliratem, 
quae nunc e tenebris in luccm profertur, Londini d. 24. Ofe- 
bris A. 1829. exarata. (v. Index h, a. n. 20.) Loquitur de Zra/me 
Friburgum migrante, triftique rerum ftatu; de Bafa haereti- 
ca; de Monachis multis in Erafnum concitatis, addito confilio, 
Admonet Era/mum de feriptis fais, et Ecclefiam offendentibus in 
illis.. Dicit de iam editis, et adhuc edendis fcriptis Erafmi, 
item de Occolampadio eiusque yetfionibus, addens iudicia, ad- 
monitiones et contfilia. : 


§. P, Ex litteris tuis nihil leetum accepimus, nifi quod tu fal- 
vus ¢ Bafilea migraueris Friburgum “*). Multa, quae triftitiam affe- 
rant, intelleximus, vt nunc turbulenta funt tempora, cum nobilis il- 
}a Germania, novis fectis difciffa, communem hoftem ") in finibue 


habeat, potentiorem multo, quam vt vilus Rex, quantumuis potens, 
. Ba fubmo- 


46) Vid. Hermanni Comitis 4 Nue- hae Erafmi Friburgum migratione 
nare epiftola a. 1529. 4. 31. Mart, ad eiusque-cauffis diximus. 
Exalmam f{cripta , et in Spicil. XV. 17) Solimannum, Turcarum Impe- 
x autogr, edita, not. I. 3,4, vbide ratorem, qui menfe Septembri coe 
perat olfidere Viermam Anftriae. 


~ 


XII 


fubmouere poffet; qui Chriftianorum diffidiis in tantum creuit, vt 
verenduin fit, ne iJlius opumm immenfitas atque imperii magnitudo, 
Hungariae iamiam captiuitate aula, de difcordiis nofiris fupplicium, 
Deo ita permittente, fumtura fit. 

Subuerfam Bafileam,*) tam celebrem vrbem, vehementer do. 
leo. Naim quid aliud, quam fubuerfam, dicam? quae, deteftandis 
atque infanis illis quidem adhaerens haerefi bus, ab orthodoxa defci- 
vit fide. Quod [cribis, quorundam infligatione multos in te concita- 
tos Monachos, et Prete baiios praefertim, fi maledicta maledictis 
refelles, nunquam erit tibi difcordiarum finis cum tot millibus con- 
certanti, cum ignis igne non extinguatur, fed accendatur magis. 
Contra eiusmodi molefliam tutiffimum eft, quod Paulus fuadet: fi 
efutierit inimicus tuus, ciba eum, fi fitierit, potum da illi, ita care 
bones ignis congeres fuper caput eius. Et quid tutius, quam ancho- 
ram {pei noftrae firmiter tenere, atque orthodoxae adhaerere Eccle- 
fiae? id quod te fadturum feribis. Et fi qua Ecclefiam offendunt, de 
guibus es admonitus, ea potius eft te repurgare, quam aliorum no- 
tari cenfura, caetera vero omnia tua Ecclefiae iudicio permittere. 
Nam de te quoque, cum decefferis, fuum Ecclefiae iudiciumi erit, 
ficut de omnibus hactenus exflitit, qui ante te fuerunt. At tunc apo- 
logia nulla parari poterit, fi non ipfe, adhuc fuperfles, de tuis ope. 
ribus, magis Ecclefiae iudicium, quam tuum, approbaueris; id quod 
tum eruditi, tum fancti plerique Patres factitare folent. Annon Au- 
guflinus, iam fenior, multa fub incudem reuocauit? multa etiam 
Hieronymus? Nain non idem vbique fcripfifle eos, liquet; longe 
aliud, cum, difputationis calore nonnunquam inflammati, refellere 
aduerfantes, aliud , cum fedati Scripturae locum aliquem interpretari 
nitebanture Horum fi fequeris exemplum, et obtcectantibus os ob- 


| trues 
18) Vid. n, 16. 


- XIll 
firues, et nonnullis opéribus tuis aeternitatem conciliabis, quae alio;: 


qui periclitari poffent, quum fint in his nonnulla, quae eruditos of- 
fendant. Habes meum, de, negotio, quod tibi faceflunt aduerfarii, 


_ confilium. 


Vertifti iam pridem fragmenta quaedam Origenis in Matthaeum, 
vbi nonnulla reperiuntur, quae, etiam fi Origenis fuerint, eruditos 
tamen offendunt; quum aliam de Dominico Pane (fi modo fic Eu 
chariftiam vocat) fententiam exprimant, quam vel prifci Patres, vel 
Ecclefia vnquam fenferit, Cui, etiam fi germana fit Origenis, et non 
ab aemulis addita, veteres omnes refragantur, Quare optaffem ma- 
gis, delituiffe non verfam, quam abs te verfam tibi probatam poffe 
videri; praefertim hac tempeftate, quando tanta, de Euchariflia, in- 
ter nouas iflas Seclas, funt diflidia. Nam quae illic {cribuntur, ma- 
gis ad benedi€tum panem, qui populo diebus dominicis a Sacerdote 
poft facra folet porrigi, -quam ad illam Dominici Carporis maiefla- 
tem, pertinere videntur. Quocirca tibi fuaderem, vti, tua de ea 
re fententiam cum Ecclefia confentire, fcriptis tuis teflatum potius 
relinqueres, quam vilam pofleritati de tua opinione fufpicionem, ob 
illa iam pridem verfa, praeberes. Multa Origenica difplicuerunt ve- 
teribus; e quorum numero fi hoc non fuiffet, iam id ante aetatem 
noftram, puto, orthodoxorum vertiflet aliquis. De repurgandis 
Colloquiis iam ante admonui, quandoquidem funt, quae-in eis mul- 
tos non ineruditos oflendunt, nempe de ieiuniis, de caerimoniis, de 
Ecclefiae decretis in dySvePayle, de peregrinationibus, de inuoca- 
tiore Diuorwm in periculis, quae te fubfannando vellicare criminan- 
tur. Facile, quae eiusmodi funt, fic emendare pofies, vt omnenr 
occafionem de tuis male audiendi tolleres. 

Vertifti Chryfoftomi quaedam in Ada Apoftolorum, Vtinam 
totum abfolueres opus! fi modo fuppetunt exemplaria; nam melius 

B3 operam 


XIV 


operam collocare non poteris. Quod autem Frobenianam officinam ") 
Chryfoftomum nunc aggredi {cribis, abfoluto Auguftino, ante omnia 
prouidendum eft, vt ne Oecolampadianam editionem fequamini. 
Etenim praeterquam quod Lutheranis notis in margine referta funt 
omnia, veterem lecionem ipfam adiectis fuis emblematis corrupe- 
runt. Et quicquid ab Oecolampadio **) verfuim, praeterquam quod 
in totum fulpe@um eft, male redditum deprehenderunt, qui apud 
nos linguam graecam probe callent, v{que adeo, wt mirentur, illum 
vertendi vfurpafle provinciam, tain eius linguae impetitum. Quare 
nihil cditote, quod ab illo fit verfum, ne caetera minus vendibilia 
ceddantur. Apud nos eft in Academia ingens volumen Homiliarum 
ciusdem, in primam ad Corinthios epiflolam, a Francifco Aretine 
verfum. Vale. Londini, vicefimo quarto Qctobris, 1529. 
Tui amantiflimus frater et amicus, Cuthbertus, , 
Londonienfis Epifcopus. 
Eruditifimo Viro, D. Erafino Roterodamo, facrge theologiae 
Profeflori, Friburgi. 


Ad has rons az litteras re(pondit rrasmvs, Fribur- 
go 31. Januar. A. 1530. Vid. T. IlI..Opp. p. 1264. (qq. ep. 1092. 
ANTONI SALASi ANCAE, 
Hifpani, Electi Gurcenfis Epifcopi, Epiftola 
A. 1529. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 7 

_  Duae erasmi.ad Anionium Salamancam editae fant epifto. 
lae, Bafil. 6. Febr. et 10, Mart. A. 1529. datae; (T. IL Opp. p: 
U5Se 


49) Bafileae, etiam poft Foannis ‘logo Balileenfi, Virici Zuinglii Tigu- 
Frobenii mortem, quae a, 1527. ace rini propmgnatore, a. 1531. Bafileae 
ciderat, florentiffimam. mortua. : 

20) Joanne Occolampadio, Theo~ — 


* XV 
1155. £ ep. 1012. et p. n62. { ep, 1024.) nulla vero sALAMAN- 
cag ad Erafmum. In ea, quae nunc ex autogr. editur,*") 
dicit auctor de rebus priuatis, praefertim de praeceptore quo- 
dam, etc. (vid. adnot. 21.) de loco commorationis Erafini mus 
rando, optans, vt Priburgum veniat Erafinus, etc. 


Poft benivolam Salutationeny. Sapientiffime Celebratiffimeque 
Vir! Tuas, non mediocris erga me amoris argumentum, accepi: 
Video equidem, te indies magis mearum rerum follicitum procurato« 
rem, © quare now poffim tibi grates perfoluere dignas ; iit tamen, 
quod tui amiciflinus efficere poterit, fine longa pollicitatione fe fe 
faturum pollicetur. Verumy quoad praeceprorem **) expectatum, 
vereor, ne ille Amerbachius, cum etiam fit vxorius’, hoc velit fe 
onerare munere, quod de Glareano exiflimandum effe puto. Velim 
enim affiduum homiuem, quem ftudio Amelii*) pro voto inuenifle 
fulpicor, Canemann quendam, Walkirquae “*) commorantem, qui 


21) Ad illuftrandam: hane epifto- 
Tam facit.Georgii Ametii epiftola ad. 
Erafmum autographa, (v, Index a. 
1929. n. 3) Frib. Brifg. 3. Febr. a. 
1§29. fcrtpta, vbi haec leguntur ver- 
ba: ,,Venie-naperis dielus Friburgum, 
nad capeffindam -culrum doctrinarum, 
pllifpanus quidam adolefiens, cui ne- 
ymen Antonio Salemanca, Gurzenfss 
nbpifcoparus Adminiftrator , iudicio 
,webercule plufguam fenili atque mori- 
bus ita proucttis, ve recte bunc Hifpa- 
ynum adixeris, Is cum ad luris. fiudia 
ymcntem poriffimum appliicare dcfliner, 
pob id afiduo Pracceprore maxime opus 
pbabebit, guocum demi fuae, pre re 


ynasa, de fnzulis conferre liberins pofe 


tam,. 


nfit, Perum quia hoc'rempore eius con- 
»ditionis tam bonorificae nemo bic eft 
prepertus ; idcirco bonus ille iuuenis, 
»Gurcenfis Coadiutor, magnopere con- 
ytendebas, vr una fecum ad te, cui’ 
,multorum cognita funt ingenia, ferie 
nberem , fimilgue exorarem, quo bomi- 
ynem ad fiudia luris accinétum alibij, 
,quando Friburgi non datur, in praew 


' ceprore er libero et ccrto detigendo ad- 


yiuuares. Quod vr facias, te maiorem: 
nin modum rogo, oro, obsefter.** 

22) Vid. n. 27. 

23) Georgii Amelii, alias Achetnix 
didi, ICti Friburgenfis, Conf, n,.a1, 

24) Waldkirchen,. | 


XVI 


tam, vt eft Studiofus, hac academia “) poflit vti, quam vt mihi mo- 
rem gerat; et denique, cum ftipendiis gratiam et benivolentiam adie 
pifcatur, quam primum ad me venturum puto. Etfi nil cum eo fit 
compofitum, tamen non egemus. multis ambagibus. D. Amelius,*’) 
prout vifum fuerit, decernet. Caeterum praeclaros illos Viros ame 
pledar, et illoram nonnunquam laboribus vtar. Nil de reliquis, nifi 
quod me fumma incredibilique voluptate affecerunt tuae epiftolae viti- 
ma verba, quibus te breui venturum *’) infinuas. Vtinam et tuum 
animum, et meum impleas defiderium, quod (quamquam nimia li- 
centia me vti cauillabor, quod te Sapientiflimum adolefcens admone- 
re confilioque iuuare aufim,) tutivs et commodius tibi fore confule. 
rem. Eft enim haee fatis falubris ac amoena aura, quam fi experieris, 
minime damnabis. Vale, ac mei memor efto, Dominica Remini- 
{cere,**) Anno 1529. 

Nuncio ego mercedem (us dedi; non eft, cur a te iterum ex- 
petat. Hoc ea de caufa feripfi, etfi res fir parui moment, 

_ Non tamen defiftas, fi alicuius dodiflimi viri occafio fe obtule. 
rit, me certiorem reddere, 
Tui amantiffimus officiisque paratus amicus 
Anthonius Salamanca, 
Electus Gurcenfis E. 
Dodtiffime ac Eruditiflimo Viro, Domino D. Erafmo Ro- 
terodamo, Sacrae Paginae Doctori, Amico fuo venerando, 
Bafileae. 
(Sigillum integrum.) 


DANIE« 
23) Le iaeh Yang fileenfium tumulta, in imaginibug 
26) Vid, n. 23. potiflimum abolendis, Vid. n. 16. 


27) Venit paulio poft Erafmus Fri- 28) Quae fuir, illo anno, dies 21, 
burgum, territus magno ciuium Ba- Februarii. 


XVII 


4 


DANIELIS STIBARI @ RABENECK, 


ICti, Equitis Franci, Canonici Wurceburgenfis, Praepofiti 
Comburgenfis, etc. Epiftolae duae AA. 1528. 
et 1529. ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 


Tres ad hunc Virum editae exftant ERAsMI epiftolae, 
(T. IL. Opp. p. 190. 1241. 1291 ep. 1049. 108%. mut.) datae Frib, 
Brifg. 14. Mali 1529. Bafil. 23. Dec. 1529, Frib. 23, Maii 1530. 
Nunc etiam duae stigari ad Era/mum in vulgus eduntur, 

Fuit autem DANIEL STIBARVS 4 RABENECK Wurcebus- 
gi natus, equeftri ordine; Erfordiae inde ab a. 191g. In ftudio 
litterarum verfatus, vbi Ioachimo Camerario fuit quam fami- 
liariffimus, qui, relidta Lipfia, eodem anno eo venerat, Iter 
litterarium fecit per Italiam , Galliam, Belgium, apud Era/- 
mum diu familiariter commoratus, qui et fingulari ipfum bene- 
volentia complexus, ornauit teftimonio et commendatione lit- 
terarum fuarum. Domam reuerfis a. 1529. in Collegium Ca- 
nonicorum cooptatus, rempublicam et commoda patriae cu- 
rauitomnimodo, Diem obiitm, Aug. a. 1555. aet. 52. Wur- 
ceburgi, gratus Principibus et bonis omnibus. Laudatur 
eius candor, veritatis amor, beneficentia, avreépueia. Ami- 
citia vfus eft Era/ini, loachimi Camerarii, Philippi Melanchtho- 
nis, Eobani Hefi, aliorymque praeftantffimorum virorum, 
‘Exftant Camerarii et Lotichit elegiae in Stibarum funebres. 
Summis eum laudibus ornat Era/mus in epiftolis; Virum do- 
étum et moderatum, item virum nobilem, eruditum et mo-. 
deratum, vocat Seckendorfius. Conf, Adami Vitae Germ. ane 
et Politicorum. 


C Vrramn- 


XVI 

Vtramque, nunc ex autogr, edendam, epiftolam {cripfic 
STIBARVS in itimere, ante quam reciperetur in Collegium Cae 
nonicorum Herbipolenfium. InJaltera, XV. Cal. Nouembr. 
feu d. 18. Ofobris A. 1528. Lutetiae Parifiorum exarata, (v. In- 
dex h. a. n. 12.) dicit de rebus priuatis, praefertim de itinere 
fuo, fuaque Lutetiae commoratione, gratum animum fignifi- 
Cat, etc. | 


S. Recte quidem et praeter opinionem pradenter abs me factum 
effe video, quod, quum iftinc -nuper difcedecem, non ante ad tuam 
Excellentiam fcripturum me dixerim, quam tu fuiffes pollicitus, te, 
guicquid foret barbariei, aequi bonique confulturum. Quod quidem 
pactum nifi intercefliffet, cogitantem me ad tuam Excellentiam {cri- 
bere, nefeio quis pudor omnino deterruiffet. Caeterum quum pacti 
ac ineffabilis tuae erga me humanitatis beneuolentiaeque ratio in 
mentem venit, nihil pudoris reliqui eft. Et fit fere, vt, excuffo fe- 
mel pudoris retinaculo, amplius nihil pudeat. Ita hic Stibarus quo- 
que tuus, fretus, vt dixi, tua humanitate, etiam quicquid in buccam 
venerit effutire, non verebitur. Quod tibi de Itinere noftro multis 
obfirepam, Clariffime Erafme, nihil eft. Vniuerfi ac finguli inco- 
lumes, diuina beneuolentia, Lutetiam peruenimus. Hoc, toto in 
itinere, moleftiae accepimus, quod famulo meo, laboris infueto, 
equulum quinque coronatis emerim. Reliqua fatis fecunda, aér 
temperatiflimus; neque enim frigoris, neque aeftus, neque pluuia- 
rum iniuriis admodum fumus divexati, Latronum incurfibus ea parte 
Galliae et Lotharingiae, qua nos iter fecimus, nullus, vt aiunt, eft 
locus, Certe nos nihil mali experti fumus. Quod ad me et Philip- 
pum *”) attinet, fic fatis feliciter cecidit. Quamquam itineris longi- 

| tudine 


, 29) Ignorum, 


XIX 


tudine fatigati nonnihil fuimus, tamen hoc ipfum -aliis commoditati- 
bus penfatum eft, Praeflitit autem Philippus fe erga me meosque 
talem, vt nunc nobis nihil defiderandum fit aliud, quam occafio w- 
ciflim de illo bene merendi. Ego hic in tonflrina quadam viuo, 
propter Linguam Gallicam ytcunque addifcendam. Huius fabulae ita, 
quamquam non intelligam, me oblectant, vt pene illisenecer. Me- 
os interim pueros in piflrigum coniicere vifum eft. Nam in fchola, 
quam ‘Sanctae Barbarae vocant, ad penfum iam molunt. Haec de 
Itinere in praefens, et inftitutione vitae rationis fatis, Quid autem de 
tuo erga me amore et fludio? Emoriar, Erafine, fi vilis verhis con- 
fequi poffim, quantum ego tuae Excellentiae, pro inavdita in me hu, 
manitate et benevolentia, debere me agnofcam. Crede mihi, vet 
fymmae felicitatis loco habebam, me cum maioruin gentium Philofos 
pho familiariter vixiffe ; ita nunc inter extremae meae infelicitatis par- 
tes hoc potiffimum numero, quod tam cito, meae neeeflitatis ratio. 
ne, difcedere abs te contigerit. Sed quid facias? Ef, tum tempo. 
‘ri, tum fato, cedendum. Porro autem quid? Nihil, mi Erafine, 
‘nifi vehementer velim tibi de me perfuadeas, me pro virili daturum 
operam, vt abfens etiam meuin animum, memorem tuae in me ype 
‘funtatis, aliquando apud te tefter. Hance enim opinionem plane ig 
aniinum meum induxi, iis, a quibus mentes noftrae litteris et hone. 
ftate excoluntur, quique nos ex animo diligunt, nulla re, nifi mutuis 
‘animis, gratiam referri poffe. Te quidem animo meo yenerari et 
-amare non folum nunquam defiflam, verum etiam difpiciam, ve,. fi 
quid , praeter haec , mea fortunula poterit, hoc quoque accedat, 
“Me, quaefo, quem inter twos nuper pofuifli, eo loco retineas, Be. 
ne vale, Litterarum Decus, Lutetiae, XV. Cal, Nouembr. Anno 
MDXXVIIL . 
Danielus Stibarus Tuus, 

Ca , Brixiys 


Pid 


xx | 
Brixius **) in mandatis Philippo dederat, ve ipfe fuis verbis tidi 


plurimam falutem adfcriberet. Sibi nunc, per acerbam febrim, tuae 
dominationi {cribere, non licere. Haec Philippi iuffu fcribo, Ipfe 
met {cripturus, nifi fuae litterae fuiffent obfignatae. 
Clariflimo Viro, Erafmo Roterodamo, Amico et Praeceptori, 
| Bafileae. 


In altera, XI. Cal. April. feu d. 21. Martit A. 1529. Fran- 
cofurti ad Moenum {cripta, (v. Index h. a. n. 8.) loquitur de 
fe ipfo iter faciente, de temporis calamitate, de rebus priuatis, 
de Melanchthone Spiram profecto cum Principe fuo, etc. Sere 
mo quoque eft de Goclenio, Frobenio et loachimo Camerario. 


Si vales, bene eft, ego valeo, Cum nuper Louanio difcede- 
rem, dedit mihi ad te litteras Goclenius,”) vir dodtiffimus. Eas 
Frobenio™) tradidi curandas. Quod praeterea fcribam, non habeo. 
Vereor enim te onerare meo infortunio, quod mihi Antuerpiae con- 
tigit. Sed Chrifli beneficio conualui. Audio autem et vos variis ca- 
Jamitatum fluctibus agitari, Doleo tuas et mufarum vices, et id qui- 


dem merito, 


30) Germanus Brixius, (Germain 
de Brie, ) Canonicus Parifienfis do- 
Gus , a 1650. mortuus, qui Anti- 
Morum aliaque fcripfit, Vid. Erafmi 
Opp. T. 3. et Index epiftolar, ad Er, 
autogr. A, 1§27. n, g. A. 1530. n, 
23. etc, 

31) Conradus Goclenius, gente Welt- 
phalus, Lovani, in Collegio trilin- 
gui Buflidiano, Profeffor linguae 


jatinae, et Canonicus Antuerpienfis, | 


& 1535. Morteus, feriptorum vario- 


Caeteros fua manebit poena”). 


Vtinam tibi meam 
‘operam 


rom andor; de quo vid. Erafmi epi- 


_ftolae T, 3, Andreae biblioth. belg., 


Swertii. Athenaé belg., Miraei elo- 
gia illuftr. Belgii Scriptor., Adami vi- 
tae eruditor, etc, : 

32) Hi:ronymo Frobenio , filio Ie 
annis Frobenii, Typographi Bafil, cel, 
a 1927. mortui. 

33) Sermo eft de magno ciuiom 
Bafileenfium alioruamque Heluerice 
rum, Zainglii dogma’ fequentium, 
motibus iconeclafticis, quorum caufia 

Erafmus, 


XXI 


operam probare poffem! fiue iftic**) maneas, flue abeas; hoc enim 
te animo habere,*’) in Brabantia aceepi. ‘Tu pro tua prudentia rebus 
tuis confules, Ego -Wurcepyrgum **) proficifcor, aliquandiu ibi 
manfurus, Si mea opera tibi vfui efle potelt, impera faltem. Si 
eam tibi bona fide non accommodauero, vincere verbis non cupio. 
Per Ioachimum autem Camerarium Norimberg.*’) ad me feribere 
potes, quid me tua caula facere velis. Plura non licent, Addo hoc, 
Philippum Melanchthonem cum fuo Principe *) Spiram%) prof. 
ctum. Vale feliciter, Decus Litterarum, et me tibi commendatum 
habe. Francfordiae, XII. Cal. April. Anno MDXXVIILL, 

' Tuus Danielus Stibarus. - 
Humaniflime Erafme, nihil litterarum abs te hodiernum in 
diem accepi. Si per otium licet, oro te, vt ad me f{cribas. 

Clariflimo Viro, Erafmo Roterodamo, Bafileae *°) obferuando, 

: | Bafileae. 


Indicenda Vobis nunc funt, Ciues Cariffimi, Sacra Pa- 
{chalia, proximo die XXXI. Menfis Martii hora XII. in Aede 
Paulina pie ac religiofe celebranda. Orationem anniuerfariam 
inter Sacra Euchariftica habebit Nobiliffimus omnique laude 
digniflimus 10ANNES GODOFREDVS KOEHLER, Steinkirchae 

| C3 Sile- 


Evafmus, relikta Bafilka, wmigravit 
Friburgum. Vid. Seckendorf. a, 1529, 
Conf. Spicil. XV, p. 23. fequ, not, 


3. 3. 4 
94) Bafileae. — 
35) Vid, n. 33. 
36) Waurteburgum, fea Herbipolin, 


vbi hoc ipfo anno in numéram Cano- 
micorum relatus eft Stibarus. 


37) Erat ille tempore Camerarins 


Norimbergae , Scholae ordinandae 
caufia. : 

38) Joanne Conftente, Saxoniae 
Electore. 

.39) Spirae m. Martio et Aprili A. 
1§29, habebantur Comitia illa memo- 
rabilia, in quibus Pretc/tantium or- 
tom eft nomen, Vid. Sleidanus, Se- 
ckendorfius, etc. 

©) Feftinanter fcribens Stibarcs 
polait Bafleee, pro: Pracceptori, ete, 


XXII 


Silefius, oftenfurus: Veritatem exploratam refurrectionis Iefu 
Chrifti, ex inimicorum teftimonis demonftratam, nobis prae- 
bere fummum folatium. Ad quam Orationem audiendam ve 
frequentes confluatis, PRINCIPES CELSISSIMI, COMI!ITES 
ILLVSTRISSIMI, VTRIVSQVE REIPVBLICAG PATRES, PRO- 
CERES aC DOCTORES GRAVISSIMI, COMMILITONES GE- 
NEROSISSIMI, NOBILISSIMI, CARISSIMI!, OMmi, qua par 
eft, obferuantia et humanitate rogamus atque hortamur. 

P, P. Lipfiae, Domin. Palmarum, A. R, S, cloloccxciu. 





LIPSIAE 
EX OFFICINA KLAVBARTRHIA. 


RECTOR 
-ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SOLEMNIA SACRORVM 


PENTECOSTALIVM 


A. D. XIX, MAI A. RL S elolocexcri 


IN 


AEDE PAVLINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


as zZ 
ae aa oA oer foviar 


SPICILEGIVM XIX, 





Autographorum, illufirantium rationem, quae interceffit Erafino 
Roterodamo cum aulis et bominibus acui fui praccipuis 
ommnique republica, 


7 


A 
7. 
' > 
. 
. . - 
. 
~ 
® 
ott os 
~ 
6 
. 
+ 
~ 


Digitized by Google 


- "cs 


D. IOANNIS & BOTZHEIM, 
Canonici Conftantienfis, Epiftolae duae, 
A. 1§23. ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 


New vfquam huius Viri do&ti, quem magni fecit 
Erafinus, epiftolam inuentmus editam. Sed quinque 
ERASM1 ad Joannem Botzemum fuum (ita enim Vir Sammus 
Noftru:n vocat) publicarunt Operum editores, datas Louan.. 
16. Maii 1517. Bafil, 25. Dec. 1522. et 1. Febr. 1528. Frib. 
Brifg. 13. Aug. et 19. Aug. 1529. Vid. T. III. p. 239. ep. 248. 
p. 739. & ep. 643. p. 1730. ff App. ep. 346. p. 1225. fl. ep. 
1072. p. 1234. { ep. 1078. 

Eumdem ERASMVS Pp. 733. in epiftola 636. ad Conra- 
dum Heresbachium , Bafil. 18. O&. 1522. vocat ,,Aominem, 
practer eruditionts et integritatis dotes, adeo feftiuum, vt vel mor< 
tuum poffit exhilarare.“ Et p. 754. in epiftola 650. ad Mar. 
cum Laurinum, Bafil. 1. Febr. 1523. data: ,,Excepit nos, in- 
pquit, hofpitio clarifimus vir, Toannes Botzemus Abftemius, 

clus loci (Conftantiae) Canonicus; quo quidem homine nihil 
“adhuc vidi comius, aut candidius; diceres Mufis et Gratiis natum. 
»»Domum habet, quae Mufarum domicilium videri poffit; nuf- 
“quam non prae fe ferens aliquid nitoris et elegantiae; nufquam 
;muta, fed undigue loquacibus piffuris alliciens ac remorans ocu- 
;fos hominum. In aula aeftiwa, quam, ye ait, mihi para- 
A323 . »,Verat, 


IV 


»verat, proxime mepfam, ftabat Paufus docens populum. 
yin altero pariete fedebat Chrifus in monte, docens fuos Di- 

,{cipulos; tum Apoffofi per iuga proficifcentes ad Euangelii 
»praedicationem. Secundum famarium confiftebant Sacer- 
»dotes, Scribae et Pharifaei, cum Senioribus con{pirantes 
»aduerfus Evangelium, iam fubolefcens.- Alibi canebant 
»nouem Sorores Apollinis; alibi Charites nudae, fimplicis 
»beneuolentiae et amicitiae non fucatae fymbolum, Sed 
yguid ego perfequar totam illius domum epiftola depingere, cutus 
ynitelas, cuius delicias vix decem diebus perluftrare poffis? Sed it 
ytotis aedibus undigue ornati(f mis nihil eft ornatius ipfo hofpite. 

»Vufas et Gratias magis habet in pefore, quam in tabulis; ma- 
»gis in moribus, guam in parietibus.“ His addere liceat verba 
THOMAE LVPSETI, Angli, qui p- 1702. ep. 325. Append. 
Noftrum adpellat dofi/imum virum, D. Doftorem Botzemum 
Abfiemium, patronum communem fudiorum ; eumque adloqui- 
tur ita: nAteuerende Botzeme, vir omnia quos ha&enus in hac 
nvita reperi, humaniffime!“ 

* Huius igitur talis Viri quindecim autographae ad Era/- 
mum nunc tandem diuulgandae {unt epiftolae, in tenebris 
adhuc latentes, quarum duae ad annum 1523. pertinent, 

Prior, {cripta die Bartholomadi, i. e. 24. Augufti, (v. 
Index A. 1523. n. 2.) loguitur de capitibus mundi et regibus ter- 
rae Erafmi patronis; de Anglorum erga Era/mum fauore; de - 
amicorum eius multitudine antiqua etnoua; de Secretarii conf- 
fio Jandando et comprobando; de Theologis Louantenfibus ; 
de Erafmi in aula Caefaris inimicis; de Luthert aduer{ariis, 
Margarita et Fabro; de pecunia, Erafmo mifla a Ferdinando, 
Caefaris fratre, addita libera Botzhemi ea de re et de Joanne 
Fabro fentenua; de Vannio reliciendo et tumultu Conflantiae 

ae metuen- 


Be 


metuendo; de Occofampadii difputatione; de Cronebergio ad- 
vena; de tribus Monachis Bruxellae combuftis; de Hutteno fe 
dando; de Nuncio Papae apud Heluetios; de Heluetiorum in 
caufla Lutheri conuentu ac difidio; de Frobenio; de Era/mo 
pergrato Botzhemi hofpite futuro; iterum de Fabro. 


S. Congratulor tibi, fuauiffime praeceptor, ex animo, te effe, 
pro quo habendo atque fouendo certent capita mundi et reges ter- 
rac, miflis ad te vndequaque et diplomatis, et muneribus, maiora 
praeftituri, fi volueris. Non eft de nihilo natus fauor Anglorum 
erga te, cum tu etiam maiora ab illis merueris, tametfi plerumqu¢ 
peflima merces contingat a quibus optime fis meritus; fed memi- 
neris, aliquid diuvinae mifericordiae relinquendym efle, quod re- 
muneret, vel condonet, Scribis, numerofam multitudinem amic 
corum tibi et ab antiquo fuifle, et his aliquot accefliffe.  Scias» 
hos omnes effe pauciffimos, fi comparaueris his, quos venturis fub- 
inde feculis es habiturus. Inuitant te plures pro odiofiflimo nego. 
tio tractando *), Periculum eft, ne ferueat affectus, vt plus ve- 
lint vindicatam iniuriam fui Regis *), quam auctam gloriam Chrifti. 
Secretarii ’) confilium placet. ~Is, quisquis eft, confulit ftudio tuo _ 
falutari et quieti, quam vbique praedicas. Diceris conductum or- 
ganum multorum Papiftarum, nec fine graui periculo tuorum li- 
brorum, qui vellicabuntur paffim a quouis etiam cerdone. Meo 
confilio fufpendes omnes illos ad vnum aut alterum annum, vt 

A3 folebas 


1) Sermo haud dubie eftde An- mentornm, et cui refponderat Luthe- 
glis aliisque Erafmum incitantigus rus latine et germanice, menfe lu- 


ad fcribendum contra Lutherum. lio a, 1522, verbis afperioribus, 
2) Henrict VIL, Regis Angliae, 
qui a. 1§2t. feripferat adverfus Lw- 3) Nefcio cuins, Anglici tamen, 


sherum, pro defenjione feptem Sacra- vt videtur, 


VI 


folebas hactenus; nifi malis effe fignum, ad quem plurimi mitfant {pi- 
culas Monitore non eges, cui plus fatis eft ingenii pro co negotia. 
Placet, quod de Theologis Louanicafibus {cribis; redigenturtandem, 
quo digni funt, De aemulo Gallo *) confule noctem. Olfacio, effe 
quosdain ex Getmanisapud Caelarem ‘), qui tibi male faueant, ex quis . 
bus vnum effe putant quendain Balthafarem, Praepofitam in Wald- 
kirch, et Canonicum Conflantienfem %), qui nunc in Hifpaniis 
‘agit in Aula, D. Margarita’) furit ia negotio Lutherano, id quod 
apud nos facit Faber *), et per hunc aliquot Epifcopi et Principes. 
Sunt tamen ex his, qui plus faciant, Certo fcio, illum extorfifle 
pecuniam Ferdinandi *) ad te miflam, vt corrumparis, nam inte- 
ger nolueras, Metitur Ecafmmum ex fe, qui tanto luda Conflantior 
‘eft, quod non reiiciat pecuniam receptam, fed in dies augeat met- 
cedem fuae pertinaciae, Is afcitus eft in Aulam Ferdinandi °), Res 
verfus nunc agit Conftantiae,' quoad res fuas componat. Nam multo 
acre alieno grauatus eft, vt ctfam fuperet Eppendorpium “). Con- 

2 coquituc 


_ g) Loquitur fortaffe vel de Petro 
Surore, Theologo Parifienfi et Mona- 
eho Carrufiano; vel de Natali Bedda, 
Minorita Gallo, Doctore Theol, Pa- 
-yifienfi; de quorem cum Erafmo 
controuerfiis vid. Opera Evalmi. 

5) Carolum V, 

6) De hoc Balshafare Mercklino, 
Caroli V, Caefaris Confiliario et Le- 
gato, Canonico Cenftantienfi, de- 
inde Imperii Procancellario, Epifco- 
patus Hildeshemenfis Adminiftra- 
tore, tandem Epifcopo Melitenfi, 
et paullo poit etiam Fpifcopo, Con- 
ftantienfi, anno 1931. aet. §2. Mor- 
tuo, diximus in Spicil, IV. Ex auto- 

rapha 
i et ibid. edita, patet, eum fu- 


eius epiftola, a. 1929. {eric - 


iffe Erafmi patronum, faltem yltimis 
vitae annis, 

7) Obfcurum nomen in catalogo 
Lutheri aduerfariorum, . 

8) D. Joannes Faber, Vicarius 
Epifcopi Conftantienfis, pofthac Epi- 
fcopus 4Viennenfis, a, 1541. act. 
63. mortuus, de quo vid. Spicil. VI. 
vbi fex eius ad Erafmum epiftolae 
ex autogr. editae legi poffunt. 

9) Ferdinandi, Archiducis Auftriae, 
Caroli V. fratris, pofthac a. 1526. 
et 1527. Regis Hungariae ct Bohes 
miae, a, 1531, Regis Romanorum, 
tandem Imperatoris, a. 1§64. mortui. 

10) Henricum Eppenderpivus, de 
quo vid, Spicil, XIV, pe 19. 20. 
Not. qe 


Vil 


s 


coquitur aptd nos denuo Tragoedia de reiiciendo Vannio "), non 
fine tumultuofo murmure, tametfi in fecretis inter paucos res aga- 
tur. Proximis his intelliges, populus et maior pars Senatus fauent 
Vannio "), fidunt Faber et fui plurimum auxiliis et Verulani Epi- 
fcopi '*), et.aliorum, qui Caefaris nomine hic agunt Conftantiae, 
Subodoratur tumultus, fed intra quindecim dies, fi quid agetur, 
{cies, De. Difputatione Oecolampadii”) hacteaus f{cire non potui 
finem, nec dabatur opportunitas conueniendi eum, qui litteras tuas. 
reddidit. Ad follemnem Diui Barptolomaei recipiam hofpitio Cro- 
nebergium '*) aduenam, nec prius ame vifum, nec cognitum, Is 
abiit Tigurum, cui adhibueram ducem viae meum Martinum eo 
die. De exuftis tribus Monachis Bruxellae ) delata eft nuda hi- 
ftoria Norimbergae excufa, quam audio propediem prodituram ac- 


_ 31) Vannivm Concionatorem, et ‘ 


virum Euangelicae finceritatis, yocat 
Erafmus in. epiftola ad Marc, Lauri- 
num, Bafil. r. Febr. 1923,.T. IW. 
Opp. p- 755. ep. 650. vbi de Con- 
flantia \cquitur, Sermo autem effe 
videtur de Valentinu Vatinio, ex Mo- 
nacho Ciftercienfi , Cencionatore 
Euangelico variis locis, deinde Ec- 
clefiafte Stutgardienfi, tandem ab a, 
1§§%- primo euangelico Abbate 
Maulbrunnenfi, etc. a, 1567. mor- 
tuo, variorum feriprorum auétore. 


12) Ennii, Epifcopi Verutani, Le- 
gati Pontificis Rom, ad Heluetios, 
pofthac Cardinalis Epifcopi Albanen- 
fis, Romae a. 1949. aet. 83. mortul, 
de quo vid. Spicil. I, vbi quinque 
eius ad Erafmom ex autogr. editae 
exhibentur epiftolae: - ; 


curatifli. 


13) Theologi Bafileenfis, a, 1531. 
mortui. | 

14) Hartmurbum_a Cronenberg, 
Equitem in traéu Rhenano, doétri- 
nae Lutheri defenforem, etc, de 
guo varia haber Seekendorfius in 
hift. Luther, et cujus varia feripta’ 
cum Lutheri ad eum litteris exhi- 
bent Lutheri Opera, T. 18. edit. 
Lipfienf. germ, p, 215. feqq. 


15) Vid. de his tribus Monachis 
Auguttinianis, ex coenobivo Antuer- 
pienfi, Henrico Voés, Ioanne Ech, 
vel Neffe, (von Effe,) et Lamperto, 
qui Bruxellis M fulio exufti funr, 
Seckendorfi hift, Lath. Lib I Se&. 
57. §. 158. fq. p. 279. feqq. et Lu- 
theri Opp. T. 18. edit. Lipf p. 481. 
feqq. 


Vill 


curatiflime confcriptam. De Hutteno "*) fedando placet inflitu- 
tum. Caetera placebant omnia, Nuncivs, eadem hora, qua tuas 
reddidit, extorferat litteras meas, fi quas ad te haberem mittendas. 
Nunc audio, Tiguri conueniife legatos Heluetiorum omnium, pro’ 
tractando negotio Lutheri. Lucernenfes infaniunt contra Tiguti- 
nos. Vellent effe perditos. Intellexi tamen, Bernenfes, Suicen- 
fes, Glarianos, Bafilienfes, Schafhufenfes, colludere cum Tiguri- 
nis; nam bi non peflime fauere negotio dicuntur. Expectabimus, 
quid fit futurum, Poflquam Frobenius”) quicquam abfoluerit, 
cura, vthabeam, Quid hoc eft, mi Erafine, quod dicis: fi pro- 
pius abefles ; inuiferem te? Si vales, et faues Botzhemo, iter erit 
breve; fi fecus, quoduis, quantumuis proximum, erit longiflimum. 
Expedtat te manfio tua fuperne cum fumario fabrefada. Expectat 
te tuus Botzhemus, qui, fi poffet, imperaret profectionem tuam, 
Conflantiam. WVnoum eft Vini periculum, caetera pro tua humani- 
tate boni confulta fore non diftido. Vale feliciflime. °Ipfo Barptos 
lomaei folemni, 1523. é 
Tuus Botzhemus. 
4 


Faber "*), fub die Corpori Chrifli dicato, volens Lindaui ha- 
bere concionem ad populum, poftquam confcendiffet pulpitum, 
feu fuggeftum, coepit: ftrui turrim inuincibilem contra aliquot do. 
Ctrinas Lutheri, qui, dum vehementius propugnat, plavfibilius 
vincetur. ‘Tum poflea intra paucos dies leui quodam vento vafta- 


tur 


16) Virico ab Hutten, Equite 17) Toanues Frobenius, Typogra-. 
Franco, &, 3§23- m. Aug, mortuo, phus Bafileenfis cel. a. 1527, mor- 
defenfore religionts euang. impru- tuus. 
dente et violento, de quo vid. Spi- 


cil. XIE p. 13. not 7. ——-18) Vide 1. 8. 


IX 
tur turris illa Fabrilis; quod cum vidiffet quidam amicus, {cripfit 
hoc hexattichon, quod appofitum vides. 

Omnium Dodiffimo Viro, Domino D. Erafmo Roterodamo, 
Praeceptori Chariflimo, 
’  Bafileae, 
(Sigillum integrum.) | 


Pofterior, data ex Conflantia, 3. Decembris A. 1523. (v. 
Index h, a. n. 7.) dicit de imimicis Era/mi, de rebus Conftan- 
tienfibus, de Michaéle Sandero, Canonico Conftantienfi, de 
Occolampadio Bafileenfi, additque admonitiones et confilia. 


S. De calumniis Spongiae tuae nihil miraberis, fi memineris, 
effe ex his bonis fcilicet Viris, qui nihil infidiarum non tentent, 
pofiquam femel ruperint amicitiae iura. At folidior eft et fides, 
et integritas Erafmi Roterodami per orbem, quam vt a fimilibus, 
ne dicam nebulonibus, loco moueri poffit. Cognitum eft mihi, 
nec illi nefciunt, qui rumores huiusmodi {pargunt impudenter, 
rem ita fe habere, vt fcribis. Sed quid facient homines defperati, 
indulgentes otio, vino, ludo, et id genus virtutum agentes? Tra- 
goedia apud nos, de qua fcripfi, magnifice a noftris coepta eft, 
fed hactenus a Senatu Conflantienfi intercepta, tametfi Epifcopus ”) 
et Senatus, viciflim miflis legatis, agant negotium; fed, vt video, 
quisque intentum fuum mordicus tenet. Epifcopus **) praetextu 
alieno, nempe ob mortem Zuicci, quondam apud Mersburgum 
praefecti fui, reliquit Conftantiam.. Interea plus fatis vehementer 
agunt Suffraganeus, Michael Sanderus et nonnulli alii, Epifcopi no- 

mine, 
19) Hugo de Landenberg, Epifcopus Conftamtienfis ab a. 1496. — 
— 1529. 
B 


x 


mine, apud Senatum Conflantienfem, quos quanto video vehe- 
mentiores, tauto indies fentio maiori grauatos odio a Conftantien- 
fibus. Mireris, fi fcias vehementiflimum animum Michaelis San- 
deri, iam nouiter facti Canonici Conflantienfis, quem audio pro- 
pediem iturum Romam, poftquam intellexic nouum Pontificem 
Romanum electum**). Abitum Occolampadii a Bafilea smiror, 
cum intelligam, eum illic bene audire, Et quo tandem fe prori- 
piet bonus ille vic? Tu perges effe tui fimilis, paraphraftes quietus, 
pacificus. Quod ad te attinet, nihil audio, praeter hoc vnum, 
quod fint quidam, qui te fuae imprudentiac velint effe complicem, 
nempe inconfultae temeritatis propugnatorem. Quod vt te facere 
nolim, ita negotio Euangelico finceriter te adeffe, quod ipfe facis, 
adhortor. De proceflu tragoediae noftrae fortaffis plura alias, 
Optime vale, et Botzhemum tuum tibi commendo, Ex Conftantia, 
3. Decembr. 1523. 
Tuus ex animo Ioannes 
.Botzhemus. 
- Verae Theologiae et optimarum litte-, 
sarum reflauratori incomparabili, D. 
Erafmo Roterodamo, Domino et 
patrono fuo colendiflimo. 
(Sigtilum integrum.) 


D. IOANNIS 2 BOTZHEIM, 
Canonici Conftantienfis, Epiftolae quatuor, 
AA. 1524. et 1525. ad Erafmum datae, 
ex Autogr, 

_ In prima, VIII. Id. Iunii, feu d. 6. Iunii, A. 1524. Con 
fiantiae {eripta, (y. Index h. a. n. 4.) commendat auctor ado- 
lefcen- 
90) Clemensem VU, Hadriani V1, Succefforem. ; 


7 XI. 


hefcentem; dicit de Conuentu Principum Bauarorum aliorum- 
que Heidelbergae, de rebus Germaniae inferioris, de Epifcopo 
Conftantienfi vexante Lutheranos, de Guilielmo Farelfo, etc. 


S. Ex commendatione Humelbergii*) fufcepi hunc adolefcen. 
tem humaniter, qui et ipfe rogauit, vt meis litteris Erafmo fieret 
notus. Egit Conflantiae tribus diebus. Videtur non ignarus effe 
viriusque linguae. Nomen illius eft Magnus, agnomen excidit e 
memoria, nec ille aderat, dum fcriberem. Tu, fi non graue fue- 
rit, fauebis illi, colloquium tuum vel breuiflimum.  Scripfi tibj 
per fapientiflimum iuuenem, non eft quod te gravem multis. 
Rerum nouarum nihil eft apud nos. Audio, Principes Bavaros 
omnes ( vocatis ad fe aliquot aliis non Bauaris Epifcopis, Treuiren. 
fem videlicet et Argentoratenfem,) conueniffe Heidelbergae, fub 
fuco ludi fagittarii. Quid illic concoquatur, varii varia diuinant. 
Praeterea his diebus quidam apud nos aduena dicebat, in Germania 
inferiori, fi bene memini, per Geldros fufcitari nonnihil tumultus, 
fortaflis fubornatione Regis Galliarum “'). Epifcopus Conftantien- 
fis *) faeuit in Lutheranos, quorum decem detinentur inclufi care 
ceribus extra Conflantiam. Si vera narrantur, vndique meditantur 
infidiae contra ciuitates fauentes Euangelio, quibus impingitur no- 
men Lutheranorum. Fuit his diebus Conflantiae Guilhelmus Fa. 
rellus “), cum quodam confocio, Galli vtrique. Quid agas, et ve 

| Ba valeas, 


*) Gabrielis Humelbergii, gente in Gallia natus, relifta patria, do- 
Sueui, Medici, {criptorum quorum- cuit Argentorati, Tiguri, Bernae, 
dam auforis. ’ Bafileae, Geneuae, Metis, aliisque 

eT locis, et diem obiit a. 1565, vario- 

23) Francifti I : rom [criptorum auctor, Vid. Secken- 
22) Hugo de Landenberg. Vid. mn. dorfii bift, Lath., Andreae biblioth,’ 
19. belg.', Bayle dition, hift, et crit. 
23) Guiliclmus Farellus; 2.1489. et, =. 


XII 


waleas, per otium’ fcribe, et fi quid habeas rerum nouarum. Bene 
vale, fuauiflime praeceptor, et valetudinem tuam cura. Ex Con- 
ftantia, VIL. Id. [unii 1524. , 
Tuus Ioannes Botzheums. 
Chriftianiflimo Theologo, eidem- 
que doctiffimo, Domino D, Eraf- 
mo Roterodamo, praeceptori fuo 
vnice charo, 


Bafileae. 


In fecunda, XIII. Cal. Ianuarii, id eft die 20. Decembris, 
A. 1524. feripta, (v. Index h. a. n. 12.) loquitur de conie&is in 
carcerem, de rebus priuatis, de Ioanne Fabro, de pecunia 


Frobenio mifla, etc. 


S. Chariflime Praeceptor. Poftridie poftquam ad te fcripfif- 
fem, redditae funt mihi litterae, quas per nuntium Bafilienfem mi- 
feras. De coniectis in carcerem non admodum doleo, nam video 
abuti arte excufforia, non fine graui tumultu et periculo, Quod 
non in tempore receperis litteras Datarii **), mea caufa quereris. 
Non multum refert, nunquam non funt opportunae litterae toae. 
Da operam, vt iuues, quoad licet, tametfi fperem, rem pofle fo- 
piri vtcunque, nec tamen fine iactura pecuniae meae. Ferendum 
eft aliquid. Sanderum **) effe calcar eius negotii, plurimis conie. 
cturis diuino. De gloria Fabri“) nihil noui f{cribis, qui totus eft 
gloriofus. Mifi pecuniam pro equo et epiftolam, per fictum nun- 

tium. 


24) Sedis Romanae Datarii, vt Botzhemi epiftola 
vocant. data, i wis rte toes 


25) Michaelem Sanderum, Canoni- 
cum Conftantienfem, de quo vid. 26) Vid. n. @. 


XIII 


tium. Per eum refcribes, fi quid habeas. Mifi et Frobenio *’) 
pecuniam pro Hieronymo et Lexico. Caetera fcripfi proximis lit. 
teris. Bene vale, fuauiffime praeceptor, 13. Cal, lanuarii 1524. 
Tuus loannes Botzhemus. 
Omnium dodiffimo Theologo, D. | 
Erafmo Roterodamo, praeceptori 
{uo chariffimo, 
Bafileae. 
(Sigillum integrum.) 


In tertia, d. 25. Januarit A. 1525. Conflantiae exarata, 
(v. Index h, a. n. 2.) dicit de /uts rebus, de Papa et Galhae 
Rege, de Papa peffime audiente apud Proceres, de congregatis 
Conftantiae Ferdinandi aliorumque Legatis, de Rufticorum mo- 
tibus, de rebus priuatis, etc. 


S. Miffum eft ad me Breue Apoftolicum, Reuerendiflimo Epi- 
{copo Conftantienfi **) reddendum, cuius exemplar ad te mitto. 
Quamprimum receperam, praefentaui Dominis Confratribus meis 
de Capitulo, rogans, dignarentur meo nomine reddere Epifcopo, 
et commendare me illi, et cauflam meam impetraui, Miferunt 
Domini Capitulares duos ex ordine fuo, qui redderent Breue Do- 
mino Epifcopo, adiunctacommendatione. Quo facto, Dominus 
Epifcopus recepit tempus deliberandi, refponfurus breui, addens 
fpem bonam. Nunc interciderunt negotia, quae impediunt cauf- 
fam meam. Sunt amici, qui valent auctoritateapud Epifcopum, 
qui pollicentur bonam fpem. Pridie venit ad nos nuntius, quem 
vulgus Poftam vocat, qui per litteras aduectas a Principe Ferdi; 

B 3 nando 


27) Toanni Frobenie, Typogra- 28) Hugoni de Landenberg. Vid. 
pho Bafileenfi, n, 19, 


a) 


xIV 


nando **) certo declarauit, Papam **) ftare a parte Regis Galli ”), 
et eo nomine Pontifex Maximus audit peilime apud Proceres no- 
ftros. Sunt congregatae aliquot legationes apud nos Conftantiae, 
nempe Principis Ferdinandi, Maioris Ligae Sueuorum, et Nobi- 
lium noftrae patriae, qui traétant negotium Vualthutenfium, qui 
et ipfi adfunt, cornitantibus Legatis Turicenfium, Bafilienfium 
et Schafhufenfium. Non audio, potuifle rem componi. Nam 
Vualthutenfes nullis perfuafionibus iaduci poflunt, vt reiiciant fuum 
Parochum, non conuictum facra Scriptura, id quod illi maxime 
cupiunt. _Praeterea ruftici furunt'paflim apud nos. Proceres pa 
rant quingentos equites armatos, et mille pedites, fubuerfuros par- 
tem ruflicorum, fi vera narrantur. Scripfit D. Sadoletus *) Do- 
mino Bonifacio, qui totus eft amicus illi, et poteft, fi velit, ab. 
olere negotium meum. Aduerfarius meus, homo bonus, vt au- 
dio, totus pendet ex Reuerendiflimo Domino Sadoleto *), qui et 
tibi eft propenfiflimus. Pofthac fcies, quid egerit mecum Epifco- 
pus Conflantienfis, cuius refponfum expedcto. Bene vale, Botz: 
hemi tui non immemor, Ex Conflantia, 25. die lanuarii, 1525. 


| T. deditiffimus Botzhemus. 
‘Verac TheoloPiae et bonarum litte. 
rarum omnium Principi et Reflaura- 
tori, D, Erafmo Roterodamo, prae- 
ceptori vnice obferuando, 
e Bafileae. 
(Sigillum integrum.) P 

( In 

29) Caroli V. Caelaris fratre, 32) Iacobus Sadolesus, pofthac 
Vid, bh. 9. Eccl. Rom, Cardinalis, etc. {criptis 


negotiisque clarus, gente Italus, a. 
30) Clementem VIL 1477. natus, et ‘a. 1547. Romae 
gt) Francifci I. — Mortuus eft. : 


XV 


In quarta, Conftantiae 3. Non. Maias, fiue d. 5. Maiti, 
A. 1525. {cripta, (v. Index h. a. n. 7.) loquitur de /¢ ip/o et 
Zuicco, de Frobenio et Ocecolampadio, de Se®is multis, de 
controwerfia eucharifiica, de Anabaptiftis et} Rufticorum moti- 
bus, de Era/mi aduerfariis, addens confilia fua, de Era/mé 
litteris Romam mittendis, de fe ipfo et Ecclefia Conflan- 
tienfi, etc. . : 


S.P. Tam eft verum, quod duxerim vxorem, quam quod 
captus eft D. Zuiccus ®). Ego nec tale quicquam memini, nec ille 
metuit. Vterque liber eft ab imputato vinculo. Quamobrem di- 
ces Frobenio **), vt gratias agat Migoni fuo, qui illi tam certa fide 
narrauit, Quid de Oecolampadio *) et fuis fentiam, non probe 
conflat. Video illius libellos, animum non video. Quotusquifque 
eft, qui non mifceat fuos affectus? Video, pullulafcere fectas mul. 
tas, vel inter eos, qui de vno Euangelio gloriantur. Quam hoc 
Chriftianum fit, alii iudicent, Ego nemini horum nec aurem, 
nec animum praebebo, contentus mea fimplicitate fidei in Chriftum. 
Ego non cruciabor anxie, quis illorum argutior fit. De participa- 
tione dominici corporis et fanguinis quam varia produntur! Ille 
contendit, folam effe memoriam, et faeit adminiftrari per praeco. 
nes reipublicae. Alius mordicus frendet, illic latere verum corpus 
et fanguinem Domini, qualis fuerit in cruce Chriftus, et admini. 
ftrari per facerdotem, Sunt practerea, qui vtrumque negant, et 

| aliud 
33) Jeannes Zuiccus, (Zwick), 34) loanni Frebcnio, Typographo 
Conftantiae natus, ex luris Doétore, Bafil, 
in Italia creato, Theologus Euange- 
licus, Paftor Riidlingenfis, et a. 35) Ioanne Occolampadio, Theo« 


1525. Concionator Conftantienfis, logo Bafileenfi, Zuinglii defen. 


obiit a. 1542. variorum (criptorum fore. 
autor, : : 4 


? 


XVI 


aliud quiddam dicunt. Ile vult fuismet menibus contrectate, ifte 
vult fibi tradi a facerdote. Ille contentus eft vna fpecie, ifte digla- 
diatur pro vtraque. Ille vult fanguinem e calice argenteo, ifle e pi- 
nu aut fraxino. Ile vult panem ad ea hactenus affuetum dari, ifte 
nouos quosdam eflingit paflillos, ne non videatur aliquid noui in- 
venifle. Nec eft finis talium rixarum, nec minori infultu” tu- 
multuatur de baptifmate paruulorum. Audio, effe alicubi in agro 
Tigurino, vbi ruftici palam alter alterum e lacubus et fluminibus vi- 
ciffim fefe rebaptizent. Apud nos omnia plena funt armis et cruen- 
tis caedibus. Proceres armati faeuiunt. Rudftici furiofi debacchan- 
cur et infaniunt, tamet{i magna pars rufticorum apud nos, quibus- 
dam conditionibus’ receptis, quiefcant. Apud Wirtembergenfes 
nunc dicitur erupiffe concoctus ‘furor rufticorum, magno malo 
quorundam illic Procerum. Eo fe recepit vis armatorum Proce- 
rum animo confternandi tales rabiofos. Chriflus agat quod vide- 
atur optimum. De libellis in te {criptés nihil vidi. Theologaftros 
tractabis pro dignitate, fi votis meis refponderis, Sed metuo, ne 
modeflia innata dentes omnino demolierit. Oftende, quam nihil 
conueniat inter Theologum et Sutorem *); quantum diftet inflitu- 
tum Cartufianicum, quod profitentur, a mordaci lingua et calamo ; 
quantum abfint a vera theologia, qui fibi omnem theologiam vin. 
dicant. Sed quis eft tandem finis rixandi? Litteras, quas mififli 
Romam mittendas, curabo perferri, quibus iungam meas, Ad- 
ventum meum nemo moratus eft, praeter onera ecclefiaftiea; nam 
abfunt multi Canoniei, propter feditiones rufticorum. Ego reli- 
tus fum Ecclefiae, vt femper canam. At fpero, me intra triduum 
habiturum, qui me liberent aliquoufque, tum accingam me itineri. 

Saluta: 


36) Controuerfia erat Erafmo fienfi et Monacho Cartufiano. Vid. 
eam Petro Susore, Theologo Pari- Eralmi Opera, 


@ 


XVII 
Salutabis ex me familiam domefticam et Frobenios ”), ac vale, 
Conflantiae, 3. Non. Maias, 1525. 

Tuus Botzhemus, 
Dod¢tifino Domino D. Erafmo Roterodamo, 
Theologo et Oratori clariflimo, Praeceptori 
vnice charo, 
Bafileae. 
(Sigillum integrum.) 


D. IOANNIS @ BOTZHEIM, 
Canonici Conftantienfis, Epiftolae duae, 
AA, 1526. et 1527. ad Erafmum datae, 

; ex Autogr. 

Altera, Conflantiae XI. Cal. Nouembr. i. e. die 22. Ofo- 
bris, A. 1526. fcripta, (v. Index h, a. n. 7.) continet varia 
de Thoma Lupfeto, Anglo, et Cardinali Pofo, Conftantiae 
hofpite, de Joanne a Lafco, Polono, de loco quodam Euan- 
gelii Ioannis, de miflis duobus libris Epifo/arum Apoftolicarum, 
de Erafmi et Lutheranorum quorumdam difenfione, de rebus 
nouis etc. 


S. Thomas Lupfetus, Anglus ®), vtriusque noftri fincerus 
amicus, rediens ex Italia, fecit iter per Conftantiam, exiftens in 


37) loannem Frobenium, et fili- 
um, Hieronymum. 


38) Londini c. a. 1497. natus, 
Ioannis Coleti alumnus eiusque 
amantiffimus, Oxoniae littreras grae- 
cas et latinas prefeflus, Reginaldi 


comitatu 


Poli Patauii et Parifiis in litterarum 
ftudio verfantis comes, a. 1531. vel 
1$32. in Anglia mortuus, varioram 
fcriptornm auétor. Vid, Erafmi Ope- 
ra, Knight's life of Iohn Coler, 
Wood Athenae Oxonienfes, etc. 


Cc 


XVIII 


comitatu magnifici Poli *) tui, quem dignatus eft ducere in aedes 
meas, in meam gratiam,. vt numerum augeret amicorum!meorum ; 
tametfi Polus ita a me difceflit, vt ignoraret, me {cire, quis effet, 
nam fummopere curabat, ne quis refcilceret, quis effet. Ego dif- 
fimulans illum reliqui. Fuit mihi conuiua gratiflimus, qui aliqua 
ex parte commonefaciebat me Poloni noftri, Ioannis 4 Lafco **), 
patroni nunquam fatis laudati. Oftendi Polo et Thomae librum 
Evangeliorum *'), et praecipue eum locum Ioannis vitimo, quo 
vifo vehementer gaudebant. Illi poterunt teflari, claris et apertis 
litteris, St") eum volo manere, fcriptum effe vtrobique. Mifi 
duos libros Epiftolarum Apeflolicarum per quendam fenem in hoc 
conductum, fametfi ille impetrabat veniam eundi longius, poft- 
quam reddidiffet libros. Chriflianum matrimoniam *) tuum fum- 
mopere placet, quamuis Lutheranis quibusdam nihil placeat Eraf- 
micuin, quod videatur aliquoufque diffentire ab illis, et improbare 
fatuam temeritatem illorum. Apud nos parantur milites in Italiam 
mittendi, De Turca confultatur, Si quid voles ad me fcribere, 
poteris libere per Benedictum **), qui farcinulas aliquot librorum 

e Bafi- 


39) Reginald: Poli, (Pool, ) Angli 
luftris, a. r§09. nati, Eccl. Rom. 
aba. 1538. Cardinalis, ab Henrico 
VII. Angliae Rege profcripti, a 
Maria Regina reftituti, Thomae 
Cranmeri in Archiepifcopatu Cantu- 
arienfi fuccefloris, a, 1§98. mortai 
Londini, variorum {criptorum autcto- 
ris. Vid, Lud, Baccatelli vita Regin. 
Poli, ab Andr, Dudithio latine red- 
dita, Erafmi Opera, Wood Athenae 
Oxon, et rerum Angl. [cripteres, 
etc. 

40) Erafmus in epiftolis yocat eum 


-Poloniaeé Baronem et Praepofirum 


Gnefnenfem.  Alius fuit Joannes 2 
Lafco, Archiepifcopus Gnefnenfis, 

41) Verfionis Valzatae latinae. 

42) Non Sic, vt pleraque exem- 
plaria Vulgatae habent loann, ar, 
22. 

43) Erafmi {criprum. 

44) Bibliopolam  Bafileenfem, 
quem Iuvenem tenui re vocat Eraf- 
mus, T. II. Opp. epilt, 662. p. 775. 
fq. ad Senatum Bafil., vbi cauflam . 
i huius Benedii in mulftam pro- 
apfi, 


‘XIX 


e Bafilea Conflantiam curabit transuehi. Leodigarius **) nufquam 
apparuit, nec quifquam fuo nomine, Excufatum ergo me habe, 
nunquam defuturum tuis promea virili, Bene vale. Conftantiae, 
XI. Cal. Nouembr. 1526, 
Tous quantusquantus eft, 
™ loannes Botzhemus, 

Doctifimo omnium Viro, D. Erafmo 
Roterodamo, praeceptori ex animo 

chariflimo. " 
(Sigillam integrum.) 


Altera, Conflantiae, die Purificationis Mariae, feu d. 2. 
Februarii, A.1527. exarata, (v. Index h, a, n. 2.) in principio 
et medio mutilata, dicit de Luthero et controuerfia euchari- 
flica, de Zuinglianis et Occolampadianis, de Ambrofio Béau- 
rero et reformatione Conftantienfi, de Erafmo, \de Glareaxo, 
Latomo, Reffenfi, Fabro, Humelbergio. Denique auctor 
depellere a fe ftudet /u/picionem fraudis de epiftolis Erafmi, 


concionem Lutheri de Sacramento per — -—- — — — 
quam verfam refumfi, quod in hoc a me factum, vt magis averterer 
ab his, qui praefentiam corporis et fanguinis Domini in Euchari- 
ftia negant, quibus aduerfatur opinio et fides mea, quantum ad Eu- 
chariftiam ‘attinet, et praeterea in aliis plerisque. Non vt placeret 
auctor **) vfque adeo, de quo centuplo frigidius fentio, quam fo- 
lebam ante annos aliquot. Taimen placebat inftitutum de propu- 

Ca gnando | 


45) Hodie ignotus. 
46) Lutherus, 


XX 
guando corpore et fanguine Domini in’ Euchariftia, Et cum {ci- 
rem, te aliquot epiftolis effe teflatum, te fentire idem, volui ro- 
buflius confirmari tuo iudicio, Nec admodum multi laboris deuo- 
ratum eft in eo negotio, quod res indicat, et ipfa barbaries didtio- 
nis, quod teflatus fum, Qcclamant Oecolampadiani et Zuingliani 
indefinenter opinionem noflram, feu potius Evangelii, meo iudi- 
cio. -Ambrofius Blaurerus *’), Numen. Conflantienfium, liberum 
fert illis, credant nec ne, nihil opus effe ea fide, nec haereticum 
efle, vtrum quis credat. Quae res non omnibus fatisfecit, fed to- 
tus eft fautor Oecolampadii et Zuinglii **), Contra miffam plenis 
velis nauigat. Recepit is curandas Virgines Veftales aliquot inclu- 
fas, ex commiflione Senatus, qui omnem difpofitionem ordinis 
ecclefiafl':i ademit. Ablegauit prorfus omnes miflas e coenobio, 
et eain pecuniam, quam folebant impendere monachis, largiuntur 
pauperibus, et reiecti funt omnes monachi, ita vt ne aditus qui-. 
dem pateat. Virginibus interdidum eft, ne colloquium Praefulis 
aut Monachorum admittant absque fcitu Senatus, Huiusmodi nouan- 
tur indies res nofirae, confilio concionatorum Lutheranorum. In- 
carcerantur indies facerdotes noftri contra pacta contraluum. Oc- 

clufus 


. 47) Ambrofius Blaurerus, Conftan- 


tiae a. 1492. natus, e nobili gente 
Blaurerorum de Wartenfee ; ex Mo- 
nacho Lutheri propugnator, et Con- 
ftantienfium Ecclefiaftes ; dottrinae 
euangelicae praeco aliis etiam locis, 
Vimae, Ifneae, Eslingae, Auguitae 
Vindelicorum , Memmingae, etc, 
Ducatus Wiirtembergici inter Refor- 
matures is, quia, 1535. d. 2, Sept. 
Tubingae primam habuit concionem 
euangelicam; propter Interim (vt 
vocant) Caefareum, feuAnguftanum, 


Conftantienfibus a, 1948. obtrufum, 
relicta vrbe patria, Heluetiorum Bie 
ennae (Biel) Ecclefialtes, tandem 
vitam agens priuatam in Heluetia 
mortuus Vitoduri, (Winterthur vo- 
cant,) auctor fcriptorum varioram, 
Vid. Sleidanus, Seckendorf, hift, 
Luth,, Adami vitae, etc, 


48) Sententiam Bleureri de §&, 
Coena difplicuiffe Luthero et Schne- 
pfio, notat Seckendorfius, 


XXI 


clufus eft thefaurus ecclefiae mese per Senatum, fub praetextu mee 
tus, ne per nos a ciuitate transferatur. Proceres nobilium agunt 
partes noftras. Peetunt arbitrum controuerfiae Caefarem, aut qui- 
bus ipfe mandet. Senatus differt 


ee) 


eee ee ET 


{i mihi vera narrantur, ita tamen, vt fi res ad feria defluxerit, non 
fim receflurus a Collegio noftro Capitulari. Quod male intellexe- 
rim epiftolam tuam, de aduentu tuo, negligentiae plus adfcribas, 
quam ignorantiae, cui tamen grauiter obnoxius fum. Putabam, 
te certo flatuifle abitum a Bafilea, et occafione vndecunque fumpta 
iter ad nos fumpturum. At cum attentius, te monitore, relege- 
ram, intellexi animum tuum effe, fi pateretur commoditas mea, 
vt te inuiferem; quod et ipfum promouebo diligenter, et breui 
futurum fpero. Addidit mihi fiduciam communis amicus nofler 
Glareanus **), qui videtur ex animo gellire fanitatem tuam, praeter 
immenfam molem ftudiorum. Quod f{eribis de libellis Latomi *°), 
Roffenfis *), et aliorum, vtinam feliciter prodeant! Rurfus incu 

C 3 fifti 


49) Henricus Loritus, cognomine 
Glareanus, f{criptis clarus, Coloniae 
et Bafileae Philofophiae, Friburgi 
Hiftoriae ac Poéfeos Profeffor, a. 
¥563. aet. 75. Friburgi mortuus, 

50) Videtur loqui de Bartholo- 
mato Latomo, Philologo cel., qui 
docuit Auguftae Treuvirorum, Co- 
loniae Agrippinae, Friburgi, Lute- 
tiae Parifiorum, tandemque fenex 
Confluentiae obiit c¢, a. 1566. et, 
praeter multa philologica aliaque 
{cripta, edidit etiam quaedam ad 
Controuerfiam de euchariftia etc, 


fpeftantia, Vid. Erafmi Opp. T. 3. 
Seckendorf. hift. Luth. Andreae bi- 
blioth, belg. Swertii Athenae bely, 
Alius Iacobus Latemus, Theologus 
Lovanienfis, a. 1§44. mortuus Lo- 
yvanii, feripfit contra Erafmum, Lu- 
therum, Oecolampadium, etc. Vid, 
Erafmi .et Lutheri Opera, Secken- 
dorfii, Andreae, Swertii libri citati, 
Miraei elogia illuftrium Belgii fcri- 
ptorum, etc. 


§1) loannis Fifeheri, Epifcopi 
Roffenfis in Anglia, a 1535, foppli- 
cio 


XXII 


fifti poenitentiam libertatis meae,- quam tamen non nifiin feraum 
tuum memini proruiffe. Curabo tamen, ne id quoque fiat poft- 
hac. . Faber *) efi Faber, fed non qualem fe verbis exhibet, quod 
ab aliis audio. Hume!bergium *), femper tui amantiffimum, iure 
ampledteris, qui totus eft fincerus, quem ex te refalutabo. Opti- 
me vale, chariflime praeceptor, Ex Conflantia, die purifications 
Mariae, 1527. 
Non eft, quod fufpiceris fraudem de epiftolis tuis ad me {eri 
ptis, quas tanquam pignus amoris tui et monumentuin chariffimi 
patroni libeuter apud me referuo, nonnunquam obledtans me illis, 
vt folemus de rebus nobis vehementer charis agere, nec {pero quic- 
quam fufpicionis fraudulentae argumentum a me praeflitum effe. 
Tui obferuantiffimus, 

Joaunes Botzhemus, 
Dodiflimo Theologo et optimarum lit- 
terarum Vindici incomparabili, D, Eraf- 
mo Roterodamo, Domino et praece- 
ptori fuo modis omnibus Venerando, 

Bafileae. 


Quod fupereft, indicimus Vobis, Ciues Optimi, Sa- 
crorum Pentecoftalium Solemnia, proximo die XIX. Menfis 
: Mail, 


cio adfecti, iuffu Henrici VIII. Re- anglic. et de feriptoribus Angliae 
gis Angliae; qui, praeter varia con- auctores, etc, 

- tra Lutherum edita, fcripfit etiam, $5) Dy beens fair Vidas 
de veritare corporis et fanguinis ‘ -m, 8 
Chrifti in euchariftia, aduerfus Oe- 53) Gabriclem Humelbergium, Me- 
colampadium, Vid. Erafmi Opp. T. dicum {criptis notum, gente Sue- 
g, Seckendorfius, Scriptores rerum vam, 


XXII 


Maii, bono cum Deo, in Aede Academica, hora XIJ. pie 
et religiofe celebranda. Orationem anniuerfariam habebit, 
inter Sacra Euchariftica, Vir tam doétrinae, quam morum 
elegantia nobiliffimus, Carotys Fripericvs ZriceEr- 
MANNVS, Laucha- Thuringus, dicturus de cauflis, cur 
chriftiana religio Iudaeis primo loco fuertt wadita, Ad 
quam Orationem audiendam ve confluatis frequentes, co- 
MITES ILLVSTRISSIMI, VTRIVSQVE REIPYBLICAE PA- 
TRES aC PROCERES GRAViSsiM1, Vosque, coMMILI- 
TONES GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI, CARISSIMI, FO- 
gamus vehementer atque etiam hortamur. 

P. P. Lipfiae, Domin. Exaudi, A. R. S. cloIocexcir. 





EX OFFICINA KLAVBARTHIA, 


RECTOR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS 
MEMORIAM . .- 


INSTAVRATAE RELIGIONIS 
EVANGELICAE 
ORATIONE ANNIVERSARIA 


DIE XXXI MENSIS OCTOBRIS A. clolocexe¢v 
iN AEDE PAVLINA 
PIE RECOLENDAM 


INDICIT 





SPICILEGIVM XX. 
Autographorum , illuftrantium rationem , quae interceffit Erafme 
Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fii praecipuis 
omnique republica. 


* 


“4 


- % 
4 
et 
3 
‘* 


_— = 
‘ . 
- 
** 
*- 
r - 


> 


fe 


Digitized by Google 


om 


PD. TOANNIS A BOTZBEIM,') 
Canonici Conftantienfis, 
Epiftelae feprem, AA. 1.529. 1530. E§3t. et 1534. 
~se ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 


I n epiftola prima, quam dedit ad Erafmum, ex Vberfinga, 

d.§. Martii As 1529., -(v. Index h.'a.n.7.) loguitur de 
Vtenhouio quodam; de meliori Era/mi commorationis loco; 
de Benedio quodam, Vénetiis reduce; de Era/mi apologiis 
et-rixis; de rebus Ba/ileenfibus turbatis; de fe ipfo, etc. De 
Vienhouio et Benediffe vid. adnot. 2. et 4.ad hanc epiftolam., 


S. P. Nufquam apparuit-Gandauus ille, de quo {cribis, Vten- 
‘hhouius,*) cuius amicitiam, tua commendatione iuctndiorem , cu- 


1) De hoe Viro, quem magni £e- 
ait Erafmus , vidi Spicil, XIX., vbi 
ofo eius epiftolae ex autogr. edithe 
Jegi poffunt, qwas {cripfit annis 

~1§23. 1924. 15259. 1§26. et 1927. 

‘ur omnes reliquae, nunc primum 
ex autogr. publicandae , epiftolae, 
datae fint ex Vberlinga, vid. adnot, 
8. ad primam cpiltolam. 


we 


A a 


"piebam 


2) Carolus Vaeenbourus, euins pa- 
ter Nicolaus Veonhonius, menfe Febr, 
a, 1§27. Gandaui mortuus, ab 
Erafmo admodum laudatus atque 
Epitaphio datino et graeco ornatus, 


principali totiuas Flandriae concikio 


praefederat, Caroli V. Imp, influ er 
auctoritate. Vid. Ecafmi epiftolae 
TILL. Opp. Sweertii Athenae belgi- 


IV 

piebam avide. Vtinam tibi contingat locus, vbiubi vel migrane- 
ris,’) vel manferis, falutaris, et incolumitati tuae, et fludiis tuis 
commodiflimus! Benedictus *) rediit a Venetis, quem de lado 
Carnispriviali,’) Venetiis habito, perueftiga, Per hunc, fi vene- 
rit ad te, promi(fas apologias exfpecto. Crucior ego, te cruciari 
rixis huiusmodi, et graniora negligere. De Epifcopis et caeteris, 
quibus me certiorem putabas reddi a Gandavo, nibit intellexi. Sed 
cuperem aliquid eiusmodi f{cire, quod per Benedidluin *) fecure 
poteris, fi voles, fignificare, natn is recta a Bafilea me adibir. De 
_rebus Bafileenfibus turbatis 7) diu fperabam me tamen aliquid cetti 
intellecturam; fed badlenus non licuit, nec te puto de fimilibus 
libenter fcribere. De perfeuerantia meae.in te amicitiae id tibi per- 
fuade , quantum ad me attinet, vt prius optem mortem mihi pto- 
pinquam, quam obferuantiam ‘fidceram in te meam abiicere, feu 


potius frigide cuftodire. Ego hic haereo, rebus noftris ad interi- 


eae ,. Andreae bibliorbeca belgica, 
etc, Carolus’ Veenbouins, de quo 
Botzhemus Joquitur in hac epittola, 
erat ivuenis domeftico conuiétu eo- 
qve diutino cognitas penitusque 
perfpeétus Erafmo , qui eum in Ita- 
liam iter facientem his verbis Petro 
Bembo d. 22. Febr. a. 1528. com- 
mendabat: ,,Nidil ille comperi wul- 
sis annis fucerius, modeftins, aut ami- 
co amicins;“ poftea vero a. 1$33. in 
epiftola ad Viglium Zuichemum vo- 
-eabar ,,iwuencm bene natwm, fed pa- 
yum eruditum, oc ne fiudiefum qui- 
dem.“ Vid. Erafmi epiftolae T. IL. 
Opp. editae. Doflior er celebrior 
euafit filias, Cerolus Veenbouins, 
Gandaui a. 1936. narus, Coloniae a, 
. 3600. mortous, de quo vid. An- 


tum 


dreae biblioth. belg., Sweertii 
Athenae belg. etc. 

3) Migrauit Erafinns hoc ipfo an- 
no 1529. Friburgum, propter tw 
multam civium Bafileenfium, Icono« 
claftarum. Vid. quae diéta funt ad 
Herm, Comitis 4 Nuenare epiftolam, 
a, 1929. ad Erafmom datam, et in 
Spicil, XV. ex autogr. editam, ad. 
Not. I. 3. 4 

4) Benediflus fuit bibliopola Bafi. 
leenfis, de quo vid. Botzkemi epi- 
ftola Xf. Cal. Novembr. a 1526, ad 
-€rafnvum data, et in Spicil. XIX, ex 
autogr. edita. Conf. Erafmi epift, 
662. ‘T. IL. Opp. p. 775. 

$) Carnevale Itali vecant. 

6) Vid. n, 4. 

7) Vid, n. 3. 


Vv 
tum procliutbus; ni tandem tumultus illi*) redigantur in ordinem, 
-adtum eft de nobis. Chriflus fua folita clementia dignetur afflictis 
fuccurrere rebus. Vale. Ex Vberlinga, §. Martii, 1529. , 
Tuus, fi quisquam alius, 
loannes Botzhemus. — 
Dubitabat Benedictus, an Bafileam effet nunc venturus, Si 


nundinae Francfordenfes fatisfacient, non veniet. Modo tum per 
alium certum nuntium, vtcunque oblatum, fcribes. 


Omnibus numeris abfoluto Theologo, eidemque bonarum 
litterarum Vindici primario, Domino Erafmo Roterodamo, Pe 


trono et praeceptori obferuandiflimo, 
: Bafileae. 


-_(Sigillum integrum.) 


_ ..-. Jn epiftola. fecunda, data ex Vherlingen, exilii fpeeu, 4. 
20. Augu/ti A. 1529, (v. Index h. a..n. 18.) -dicit Rorzhemas 
de litteris nullis Friburgo acceptis, fidem fuam Era/mo pro- 
bans contra: fufpicionem; de rebus Caroli V. Caelaris, Re 
gumque Galijar et Augliac; de fua fpe; de liteeris futuris. * 


S. Verifimile eft, Ampliffime Patrone, Botzhemi memori- 
am apud te prorfus evanuifle, qui nihil litterarum a te receperim ¢ 


Friburgo, quam diu illic egeris.*) An vero nonnihil maleuolen- 
Aa tiae 


Botzhemus fcripfi t Vherlingae ; quae 


%) Propter tumulras illos, com 
eft libera Imperii R, Germ. ciuiras, . 


reformatione ecclelize Conftantien- 
fiz coniunstos', Epifcopus Hugo J, 
de Landenberg et Capitalares, reli 
éa Conflantia, contulerant fe Vier- 

lingam anno 1§27, quam ob endffan m 
epiftolam hanc et fequentes omnes 


-ad lacum Conftantienfem feu Poda- 


maicam (Germ. Bodenfce) fita in Cire 
culo Sueuico, . 


9) Vid. m, 3. . 


VI 


tiae in me conceperis, fcire non poflum, certus, me mihi con: 
{cium non effe alicuius occafionis praeftitae, Nihil enim vel gra. 
tius, vel antiquius apud me, vel Erafmi nomine; nec inde me di- 
vellent, quotquot funt, et Suffrageneorum, et Monachorum, et 
Sophiflarum, lJegiones amufae. Hic cohibeo calami libertatem. 
Nouus rumor heri ad nos aduolanit e Tridento, ex Apollinis ora- 
culo depromptus, certo certius effe, Cacfarem Carolum feptimo 
die Augufti in Italia portum contigiffle Monaci, et proximo inde 
die Genuam ingreflum effe, plusquam Caefareo comitatu, idtuin- 
que pacis foedus (quod fauflum felixque fit!) inter Caefarem Ca- 
-rolum, Francifeum Gallum ") et Henricum Anglo") Reges, 
quinto Augufti dic denuo proclamatum efle. id fi nefcias, cupio 


te (cire; nam fpes eft, inde Germaniae falutem imminere. Ree 
fcribe, fi Botzhemum tuum agnofcas, caufam filentii erga me tui. 
Parochus Friburgenfis, fi alioqui non pollis, in fingulos fere dies 
‘ad me mittere poterit. BeneVale. Ex shies ae exilii Apecu, ? 
a0, Augufti, Anno 1529. 
Tibi dediti(fanus ; rahi ; 

Ioannes Botzhemus, 
Verae Theologiae et bonarum litterarum 
Vindici incomparabili, D. Erafmo Rote. 
‘xodamo, praeceptori et patrono fuo, ex 
anime dilectiflimo, 


Friburgi Brifgoict. =~ 
{Sigillum integrum.) 


30) Francifcum T. 12) Vid. n. g. 
11) Henricum VU. 


Vu 


. | In tertia epittola, ex Vberfingen data d. 13. Aprilis A. 
4§30., (v. Index.h, a. n..9.) dicit auctor de Abellis ab Era/mo 
@cceptis; de Zra/mi fautoribus et inimicis; de Theologis. Pa- 
rifints, Evafin aduer/ariis, item de Hifpanis et Germanis, ad- 
dita confolatione; de Epi/copo nouo Conftantienfi, Baltha- 
fare; de Carfare, et {pe in eo pofita; de fuo propofte vifendé 
Erafmnum; de Lufcinio; de Erafmi in 4u/a aduerfariis;, de Ec- 
cio, Electore Saxoniae, Landgrauio Haffae, aliisque Augu- 
ftam Vindelicorum ad Comitia venientibus; de Michaele, Con- 
cionatorum Auguftenfium antefignano; .de Norimbergenfibus 
et Vimenfibus; de futuris vebus , additis. precibus,  - 


S. Recepi, chariflime praeceptor, duos a te fafciculos litte- 
yarios. Primus habebat refponfiones Erafmi ad collationes cuiuse 
dar, iunéta epiflola contra quosdam, qui’ fe fallo Euangelieos ia» 
tant , quam legi diligenter femel atque iterum, quaerens aconitum 
mixtunr, quod a quibusdam tribuitur-ei epiftolae, facile coniectans, 
veritatis libertatem illud effe, quod offendit. Secundus habebat 
enarrationes in pfalmum 22, Dauidis, divinas- ac. plane Erafmicas, 
quas communicaui cuidam docto et tui ftudiofifimo, fincerique 
pectoris in. bonas litteras homini, Qui, cum remififfet enarratio- 
nes tuas, refpondit hac epiftola, quam ad te mitto, vt videas, efle 
apud nos, qui te venerentur, vt digauses. Hic flagitat a me epi- 
flolam Erafmicam, vt aliqua ex parte mitigetur defiderium illius. 
Rurfum funt ex his , qui publice pro concionibus auocent ftudiofos 
a lectione tralationis tuae in Teflamentum Nouum, fumta proxima 
occafione in folemni Annunciationis Mariae, dum: angelica faluta- 
tio fuerat enarranda populo. _ Hic quantum deteflatus fuerit ”) ine 
terpretationem eius nominis, Aue gratiofa- Dominus tecum, vix 


y credas, 
13) Nefcio quis. 


vit 


etedas, admonens fubinde, cauendum effe a nouis tralationibue, 
feruertentibus et corrumpentibus vniverfam Scripturam Sacram, 
Scholia Nouiomagi '') in Epiflolam tuam non vidi, Livious tuus'® 
{cripferat tuo nomine, fe mittere, quae non mifit.. Errorem ace 
ciditfe, coniicio. Mifit epiftolam tuam fincerem Friburgi excufam, 
fed absque fcholiis, quam antea a te receperam. Proximis -tuis 
{cripferas, Theologos Parifinos mitefcere ; nune fcribis, eos quid. 


14) Gerardus (Geldenhaurins) No- 
viomagus, Hiftoricus et Theologus, 
Nouiomagi in Belgio natus, auctor 
opufculorum aliquot ad hiftoriam 
belgicum pertinentium, alioramue, 
tefte Erafmi epiftola 484. T. 1. 
Opp. p. 533+ fq., dara Louan, A, 
1519, erat hoc tempore Epifcopi V1. 
traiectini a facris, Variae ad illum 
Erafmi editae funt epiftolae, vr er 
duae ipfius ad Erafmam ; qui tandem 
p. 1747. ep. 359. duobus Adolefcen- 
tifjus non nominatis d 31. Jul. A, 


1530. (cripfit: ,,Dies aliquot oble-: 


étauit fe (Canius) Argentorati, apud 
Gerardum Nouiomagum, qui mibi ex 
amiciffimo fattus eft boftis capitalis, 
Torum Argensoratum et omnes Eccle- 
fiaftas concitanit in me. Quintus iam 
Liber prouolauit in caput meum, etc.“ 
Pofthac- Marburgi hiftoriam docuit, 
et Virembergam iter faciens d to, 
Januarii A. 1$42. a latronibus, fiffo 
fecuri capite, mifere periit. Vid, 
Franc, Sweertii Athenae belg, 


15) Lisiuus Algotius, (Algoet,) 
Gandauus , ad quem edita legitur 
Erafmi epiftola, T.J11. Opp. p. 544. 
Antuerp, 13. April, A. 1§20., fuit 


iuuenis honeito Toco ‘natus, fed in 
re renui, Erafmi famalos, in filii vi- 
cem adoptatus, ,,dApud me, (inquit 
Erafmus, p. 810. in epiftola ad The- 
mem Card, Eboracenfem, Bafil. 2, 
Sept. A 1§24.) » fas feliciter proces 
nfit in viragne literatura, —» Nasus 
tft ad libcrales difciplinas.“ Et yp, 
g02. ep, ad Per. Barbirium, Balt. 
A. 1525. Sie profecit in: veraque 
plingua, in bonis literis ac difciplinit, 
wit me praccurrat.“" Alius Lininus, 
ad quem fopereft Erafmi epiftola, 
T. It Opp p. 648. ep. $80. ex An- 
derlaco 24. lun.'A. 1921. data, fuir 


- Abbas Monafterii 5. Bauonis, Gane 


daui, Inter Scriptores belgicos re- 
tulit Frane. Sweerrius Laeninum Al. 
geet, Gandenfem Mathematiccm, 
auCtorem defcriptionis terrarum fe- 
ptentrionaliam, Antuerpiae typis 
Gerardi Iudaei editae; et Laewinum 
Panagathum, Gandenfem, virum 
ytriusgue linguae dofiffimum, Ora. 
tionam ac Poématum f{criptorem, 
Vimae A. 1547. mortaum. Videtur 
Sweertius ex Eralmi Linino Algoria, 
feu Algoct, Panogarbo, (conf. Teil, 
Opp. Erafmi,) ieciffe binos fuos Lae- 
vinos, ; 


1X 


dam contra te emififfle. Inuida mens nunquam quiefcit. Dulcora- 
tiones nafcuntur in Hifpania, nec diffimilia in Gallia; peiora etiam 
gn Germania. Sed hoc reficit animum meum, cum recordor, vir- 
tutem, quanto fit laudabilior, tanto plus a malis impeti, idque cer- 
tiffimum effe verae virtutis indicium, quo magis fit iniquorum ca- 
jumniis expofita. Solet etiam virtus poft multos arietes clarefcers 
potentius ac triomphare. Epifcopum noftrum, Balthafarem ,‘*) 
eledtum et confirmatum ex{pectamus indies, Caefarem'’) aiunt effe 
in Oeniponte, a quo pendemus omnes, exfpectantes redemtionem 
‘Afrael, vtinam noon froftra! Certo decréui me auulfurum a piftri- 
no meo, wi vifendi gratia, nifi me fallat omnis indoftria. Lufci- 
nium “) miror effe talem, qualem non putaram. Cupio aliquan. 
do {cire caufas, fi quas diuines. In Aula non quiefcunt aduerfarii 
tui. Eccivs ”) vocavit omnes Lutheranos in confilium principum 
Augufiam, illic propugnaturus articulos fidei et Ecclefiam catholi- 

cam. 


16) A. 1529. propter reformatio- 
mem Conftantiae vrbis, Hugo J, de 
Landenberg fponte fe abdicauit epi- 
feoparu Conttantienfi, cai praefuerat 
per 33. annos, Succeflit ei Balsba- 
far Mercklinus, fiue Merckel, Ca- 
roli V. Caefaris Amicus et Legatus, 
Imperii Procancellarius , Epifcopus 
Melitenfis , Epifcopatus Hildeshe- 
menfis Adminiftrator, Canouicus 
Conftantienfis, Epifcopus ad annum 
yfque 1531, quo obiit Treuiris aet. 
52. Vid. de hoc viro Spicileg, 1V, 
ybi exftat ex autogr. edita eius ad 
Exafmum epiftola a, 1529. {cripta, 


17) Carolum V, 


18) Ottomarum Lufcinium, de que 
vid, Index Epiftolarum ad Erafmunsa 
Aurogr. A. 1631. m, 5. et plura fue 
loco, 


19) D Toannes Eccius, Profeffor 
Theol, et Procancellarius Acad. In- 
olftadienfis, Canonicus Aichftadien- 
is, aduerfarias Lutheri et Proteftan- 
tium notiffimus, inuitus veritatis te- 
ftis, nominis Lutheranorum primus 
auctor et inuentor, natus a, 1486, 
mortuus a, 1543. de quo vid, in pri- 
mis Seckendorfii hift. Lutheran. 


xX 


cam. Dux Saxoniae *) et Hefforum Princeps *") parauerunt -fibi 
hofpitia Auguftae magno aere, vt audio, adducturi omnes dodlos — 
fuos.*) Antefignanum Concionatorum Auguftenfium, Michae 
lem,”) dicunt profugifle Tigurum, metuentem aduentum Caelar 
ris. Nuerenbergenfes atque Vimenfes, aiunt, iam tandem affens 
fife, ac confignaile decretum imperiale, quod ante menfes aliquot 
Spirae conceptum erat. Huiusmodi multa referuntur apud nos, 
quae tutuinne fic credere, an non, tu fcis, Exitus acta probabit. - 
Multi, et Principes, et Civitates fimulabunt ac diflimuljabunt, do- 
nec Caefar redeat in Hifpaniam , grauioribus poft fe reli@is pericu- 
lis, quam ante fuerant. Deus det gratiam et prudeatiam Caefari 
et Principibus, vt omnia circumfpecte agant, pro gloria diuina et 
totius reipublicae chriflianae falute, Amen. Optime vale, charif- 
fime praeceptor, quem Chriflus nobis quam diutiflime conferuet in- 
solumem. Ex Vberlingen, 13. Aprilis, Anno 1530. Curfim, in 
Apotheca aromataria, propter importunitatem abeuntis. 
| Toto pectore tuus, loannes Botzhemus. 
Verae Theologiae ac optimorum fludiorum . 
Vindici incomparabili, Domino D, Erafmo 
Roterodamo, praeceptori et patrono fuo 
modis omnibus obferuando, | 
Friburgi Brifgoici. 
Epi- 


20) Jcannes, cogn Conftans, Dux 
et Elector Saxoniae , Friderici Sa- 
pientis frater et a. 1525, fucceffor, 
pater Joannis Friderici Magnanimi, 
EleGoris, gui mortuo a. 1532. fuc- 
ceffir, 

21) Plilippus, cogn, Magnanimus, 
Landgrauius Haffiae. ; 

22) D2 Comitiis A. t$40. Augu- 
fae Viudel. celebratis, de Confef- 


fione Auguftana d, 2. Tunii exhibj- 


ta, de Principibus aliisque, Theola- 


gis etiam et dottis aliis, ibi praefen- 
tibus, etc, vid. in primis Secken- 
dorfii hift. Luther. ec Georg. Coele- 
fini hift. Cormitior, Auguftae A, 
1930. celebrarorom, (francof, ‘ad 
Oderam, 15y7. fol.) 

23) Michachem Cellarium, de quo 
vid, Seckendorf, hift. Luther, 


XI 


Epiftola guarta , data ex Vberfingen, 15. Cal. Tumi, i. e. 
die 18. menfis Mait, A, 1530, (v. Index h. a n. n.) continet 
fingularia de Botzhemi cum Krafmo colloguits; de iniqua 
Erafmi valetudine et animi morrore; de Bonifacio quodam; de 
Cazfare in Ocniponte, et rebus nouis; de Epifcopo nouo, 
Batthafare; de Botzhemi ipfius opinione de futuris. a 


S. Nefcio profecto, doctiflime praeceptor, quinam contige- 

rit, vt, cum nunquam ardentius cupierim affatim colloqui tibi, id 
praeter folitum etiam parciflime, et non, quo folebam, animo li- 
bero, et vix mutire, datum fit. Tametfi mala valetudo tua, qua 
Jaborabas, potiflimum fuerit impedimentum primo colloquio, quod 
feutiebain effe moleflitlimum tibi; dederat tamen Deus reualefcen- 
tiam aliquousque, dom iterum colloquerenjur, ita tamen, yt hae- 
reret exfpectationis foliti et iam affueti doloris propinqui metus, et 
jaffati corpufeuli languor, cui graue videbatur effe omne collo- 
quium, vade fadtum ef, vt omnis loquacitas vna cum animi liber. 
tate collapfa fit. Volebam agere gratias pro epiflolis accuratiflimis, 
in epiftolarum opere mihi adfcriptis, atque alia pleraque tractare, 
praeter fuaues confabulationes. Hiaec omnia fultulerat jniquitas 
malae valetudinis tuae, quae fuggefferat animum moerore turba- 
tum. Non eft itaque, cur fulpiceris alia. Id ipfum Bonifacio no- 
firo **) contigit, quod priuato colloquia teflati fumus invicem., 
Caefar *) in Qeniponte, {jipatus multis Regu et Principom Le- 
a ae Baus, 


” 94) Bonifacio Amerbachio, Yoame mum obiit a, 1562. aet. 67. Conf, 
nis Amerbachii, Typo a cel.,, Spicileg, YIM p, 13. r4. adnot, 14. 
filio, loyis Caefarei Profeflori Bafi- 

Yeenfi, quem a. 1536. Erafmus 25) Carolus V. in itinere ex Ita- 
omnium facultatum fuarom haere- lia, ad Comisia Auguftae Vindel. 
dem inftituit, et qui diem fupre- habenda. a 


XII 


gatis, negotiofus eft. Equites Burgundiaci, iniuria quadam into 
lerabili a plebe Campidonenfi affeGi, denunciarunt fe hofles Cam- 
pidonae oppidulo, cuius Senatui,“quaefitis vndequaque confiliis a 
civitatibus vicinis , idque fruftra, tandem miflis legatis ad Cacfa 
rem, frigide refponfum eft, ita vt Jatentem Caefaris indignatio- 
nem facile intellexerint, Equites ducenti vicinia occuparunt illic, 
nec tuta eff migratio cuiuis a Campidona. Quid fibi velit hoc prae- 
ludium, nefcio, | Nouus confirmatus Epifcopus nofter , Baltha- 
far, **) nihil fcribit ad nos, propter intolerabiles negotiorum pro- 
cellas, quas ait imminere ita, vt aegre fpiritum trahat, fpem le. 
viter pollivens, Nihil praefagit animus boni, praeter inania quae- 
dam et fumos triduanos. Chriftus omnia profperet in noftram fa- 
Jutem! In praefidio Principum parum fpei eft. Bene vale, cha 
siflime praeceptor. Ex Vberlingen, 15. Cal. Iunii, Anno 1530. 


Tuus, quantulus eff, 
foannes Botzhemus, 
Dottiffimo et Vero Theologo ac 
Oratori difertifimo, D. Erafmo 
Rotesodamo, praeceptori obferuando, 


Friburgi. 


In epiftola guinta, data ex Vberlinga, prima Martti A. 

1531. (v. Index h. a. n. 2.) dicit Botzhemus de fe ipfo, et 
pefie, caufla fugae = de libellis duobus, Erafmo ex Augnfta, 
et ab eo fibi miflis, nec in publicum proferendis, etc. de 
Era{mo, 


26) Vid n. 36. 


Xi 


Erafmo, vtrique parti fufpeo aduerfario; de ipforum Ponti 
feiorum de Erafmo iudiciis ; de rariorum litterarum eee 
cauflis; de Cac/are, etc. 


S. Abfui quatuor menfibus ab Vberlinga, nec opinor, ante 
Aprilem me illuc rediturum animo perfiflendi. Soleo tamen non- 
nunquam, rebus fic pofcentibus, eo venire. Peflis vellicans caufa 
fuit fugae, quae tametfi remiferit furorem fuum, funt tamen qui 
metuunt, Verem nonnihil eius mali relaturom. Difpiciam ita- 
que men(fem hunc proxiaie venturum. Mififti mihi libellos duos, 
ex Augufla tibi, vt feribis, miffos, quos vfque ad cachinnos rifi, “ 
fed quos non licebat in publicum proferre apud nos. Eft tamens 
ynus aut alter, quibus fciebam arrifuros. His clanculo commu- 
nicavi, non absque gratiis relatis. Quod vtrique parti fufpectus 
es aduerfarius, nihil eft novi. Imo hos, qui fe proficentur a Pon- 
tificis et Ecclefiae, hoe eft Caefaris, parte flare, frequenter audio 
Erafmum traducere, idque Theologis auctoribus , qui Proceres 
nobilium ex magna parte provocarunt in odium tui, qui fo- 
Teas alicubi plus fatis libero calamo Monachos, atque etiam 
communent Ecclefiaflicorum viuendi modum infectati, quem 
decuit multo magis omnia nofira, quantamuis abominanda, 
tueri, fi diis placet! Scripfiflem aliquoties, fi wnquam con. 
tigiffet nuncius; nec putabam te Friburgi perftitifle, in tanto 
peflis periculo. Nihil eff apud nos rerum novarum, té di- 
goum, quod nom putenr tibi cognitunmr antea. Fruftra exfpe- 
dtamus auxilium Caefaris, abituri ex Germania, fi verum eft, 
quod quidam dicunt. Cupio fcire, qui valeas, quid agas, 
qnid edas; Botzhemumque conflanti animo tuum efle memi- 

B 3 uctis, 


X1V 
neris, admoneo, Bene vale. Ex Vberling: , prima Marts 


3531. 
T. ex animo Ioannes Botzhemus. 


Verae Theologiae et Bonarum Liiterarum Vindici incomparabili, 
Domino Erafmo Roterodamo, Patrono et Praeceptori fuo, modis 
omnibus Venerando, | 

| eee? a Friburgi. 

(Sigillum integrum.) | 


In fexta epiftola, ex Vberlinga, d.6. Aprifit A. 153. 
(v. Index h. a. n. 6.) fermo eft de rebus Era/mi domeflicis, et 
Borzhemi {pe; de Zoilis Erafini duobus, etc, Additur iu- 
dicium liberum de Comitiis Imperti. 


S. Iam tandem proditum effe thefaurum tuum, audio, qui 
fexingentis aureis paratis tibi paraueris aedes proprias , additd et 
iam non vili fumptu, in exflruendas manfiones nouas, pro tua 
comtoditate, dato. Congratulor tibi vehementer, quod inde 
Spem conceperim , te multis annis ‘nobis fuperfuturum, tametfi 
Chrifti de hoc fit curare. Seripferain ante tres fere menfes *’) ad 
‘te de rebus quibusdam, et Zoilis tuis, Merdardo **) et bicorni 
‘noflro,’*) per Capellanum, Fabri,) Viepnenfis Epifcupi, nut. 

, cium, 


27) Periiffe videtur haec epiftola. 3c) De D. Joanne Fabro, quoi- 
2%) Reétius: Medardo, qui fuit «dam Officiali Epifcopi Bafileentis, de- 
_Monachus Ordinis Minoritarum, feu inde Vicario EpifcopiConftanrienfis, 
Francifeanorum, Ferdinandi I. Ree Ferdinandi J. Regis a Cunfiliis er 
“gis Concionator, Erafmi et Latheri Confeffionibus, tandem Epifcvopp 
omniumque Ewangelicorum aduer- Viennenfi, in Auftria, vid. Spicileg. 
riggs. VI, vvi fex eius ad Erafmum epifte. 
“ 96) Ignoto Erafmi aduerfario, lae ex autogr. editae legi poffunt, 


XV 
cium, qui verbo renuatisrat, te propediem ad me {cripturam de 
his, qu‘bus fcripferam, te efle in opere quodam iis de rebus emits 
tendo. Nihil horum hactenus iaueftigare potui. Tu,: fi voles, 
fac me certiorem, quid id ea re egeris, et fi quid fit aliud, quod 
mihi. communicandum effe putaueris, In. Comitiis Imperii haere- 
mus, oimirum (vtinam mentiar!) et re, et {pe fruftrandi, Me- 
tum hunc incufferunt crebrae, perperam adtae Principym Con- 


ventiones, et fatalis quaedam temporum iniuria. Bene vale. Ex 
Vberlinga, 6. die April. Aano MDXXXI,. 


Tuiffinus, quantulus eft, 
 Toannes Botzhemus, perpetao. 


Sincerioris Theologiae Optimarumque Litterarum Vindici incom 
parabili, D. Erafmo Roterodamo , Praeceptori et Patrono modis 
omnibus Venerando Chariflimogque,' 


Denique in epiftola feptima, data ex ’berfinga, die 20. 
Nouembris A, 1534, (v. Index h. a. n. 14.) Ioquitur Botzhe- 
mus de litteris Jngo/fadienjbus ; de Nicolao Winmamo, no- 
vo Erafmi fautore et amico Mucrifafo; de nuperis Exafmi epi- 
ftolis; de rebus nouss. 


S. Clariflime Praeceptor! Quidam incogniti ex Ingolfladio 
has ad me transmifere Jitteras tibi remittendas, eo quod me tui 
amantiflimum iatellexerunt. Parui lubens. Ex epiflola Nicolai 
Wynmani”’) ad me f{cripta cognoni, illum non amufum effe, et 


qui 


31) Vid. Erafmi ad Nicolanm yp, 1748. fq. ep. 361. data Friburgo 
Winmaunum epiftola, T. 1k. Opp. Brifgoiae, 16. Aprilis A. 1531. La- 
. ret 


XVI 


qui tui fit Mudiofiffimus. Hoc momine lucrifeci nouum amicum. 
Epiftolas, quas nuper ad me mififti, non fine voluptate perlegi. 
Nunc alia plura nugantur, de Ciuitate Rhodiorum per Andream 
Doriam occupata, de aduentu Caefaris, *) de Rege Francorum, 
») qui dicitur polliceri auxilium contra Lutheranos Principes et 
Ciuitates. Dicunt praeterea, Comitem de Naffau **) fuifle apud 
Francifcum Regem Francorum celeberrimo equorum comitatu, 
gui ab illo optima fpe fit dimiffus. Vngari confluunt ad Ferdinan- 
dum ,) offerentes illi totum Regnum fuum. **) © Parantur, vt au- 
dio, paflim Duces bellorum, et cactera ad eam rem neceflaria, et 
a noftris, eta Sedliftis, Chriflus omnia vertat in falutarem eueu- 
tum! Excelleatia tua curet diligenter valetudinem fuam, fudiofo- 
rum omnium thefaurim incomparabilem. Ex Vberlinga, 20 No 
vembr. 15 34- . oe 
‘Tuus, quantulus eft, - 

loannes Botzbemus. 

Clarifimo omnium ‘Theologo et Oratori incomparabili, 
Domino D. Erafmo Roterodamo, Domino et Praeceptori fuo mo- 
dis omnibus reuerendo, Friburgi. 


1ACOBI 


‘get adhuc Lipfiae huias #Viumenni ad 
Frafmum epiftola, feripta Spirae, 
3. Martii A. 1531. Vid. Index Epi- 
ftolar, ad Erafm, autographar. A. 
1531. 0. 3 

32) Caroli V. 

33) Francilco L 

34) De Guilielno et Henrico, fra- 
tribus, Comitibus de Naffan, Ca- 
roli V. Caefaris Amicis et Legatis, 


vid. Seckendorfii hift, Lutheranifmi, 
annis et locis variis. 

35) Ferdinandam I, Caroli V. Cae- 
faris fratrem, Kegem Romanorum, 
Hungarise ac Bohemhiae , Archidu- 
cem Auftriae, pofthac Imperatorem, 

36) Bellum eratvde Hunyariae 
regno, inter Ferdinandum [. et 
aémulum eius, Tohannem Scepu- 
fium, al. de Zapolia dittam, ab an- 
no 1527. vfque ad a, 1535, 


XVII 


-1ACOBI WIMPHELINGI, | 
A. M. Theol. Licentiati, Viri Cel. Epiftola 
A, 1520. ad Erafmum data, * 
ex Autogr, 


De hoc Viro cel., qui varia {cripfic, vid, Chytraei Sa- 
xon, |, 3. Trithemii epiftolae, Cafp. Hedionis hiftor, ecclef. 
1. 13. c. 19. Adami vitae Theologor. ete. et in primis Erafini 
epiftola ad Joannem Vlattenum {cripta Bafil. 24. Ian. 1529. 
T. Il. Opp. p. 141. 

Natus anno 1449. Sle ftadii, (Seleftadii, Schleftadii, vt 
alii vocant, germ. Sch/ettfadt, vel Schiettfadt,) in Alfatia, 
ex di(ciplina Ludouici Dringebergii, Weftphali, {cholae Slet- 
ftad. Reftoris, Friburgum abiit, inde Bafileam, Erfordiam 
ac Heidelbergam, vbi Artium Magifter, poftea vero et Bac- 
‘calaureus, et Licentiatus Theol, creatus eft. Spiram fub an- 
num 1494. accitus, Ercclefaflae munus non fine Jaude aliquot 
annis geflic.  Heidelbergae facros enarrauit auctores, nec 
grauatus eft ibi agere paedagogum aliquot magnae {pei 
adolefcentum, inter quos Wolfgangus Comes & Lotwenftein, 
lacobus Sturmius, Argentinenfis, vir poftea clariffimus, et 
ex forore nepotes, Jacobus Spiege/ius et loannes Maius, qui 
ambo Caroli V. et Ferdinandi I. Imperarorum Confiliarit 
praecipui fuerunt. A Monachis Auguflinianis accufatum, 
Romamqgue citatum, defenderunt ad Ju/ium JI. Papam, et 
arbitri conftituti fuerunt Conradus Peutingerus et Iacobus 
Spiegelius, tandemque incendium preffit Judi IZ. auGoritas. 
Egit tandem vitam priuatam Sét/fladii, in aedibus Magdat- 
nae, fororis, vbi obiit A. 1928. d.17. Nou. aet. 79. honori- 
fice fepultus, cum monumento, a Beato Rhenano coni{cripto, 


Cc In 


XVII 


In Opp. Erafmi T. Ill. p. 1550 exftat vnica Wimphelingi 
epiftola'ad Erafmum data ex Selefladio 15. lan. 1516. , et p. $27. 
vnica Era/mi ad Wimphelingum, Bafil. 25. Now. 1524. 


‘His nunc tandem additur ex Autogr. brevis Wimpxr- 
ringt ad Erafmum epiftola, fcripta Séetfadii , Domin, Efo- 
mihi, A. 1520. (Vv. Index h. a. n. 1.) 


S. D. P. Opto Herafmum') meum fore Iongaeuum, vt novos 
indies foetus pariat, et veteres, vti folet, augeat; quibus incipiam 
folari in aduetfis, quae ab eis, quibus femper bene volui, perpef- 
fus fum.*) Sed haec efi mundi huius remuneratio, cuius pertae- 
fus fum, fperans, me propediem ex his procellis ad portum quie- 
tum, Jefu duce, emerfurum.*) Tu vale feliciffime, vnicum 
folatium meum. Saepe enim me in Eachisidio tuo *) et Compen- 


1 


1) Tra fcriptum eft Erafmi nomen 
in hac epiftola eiusque inferiptione. 


9) A Monachis Avguftinianis, yt 
docent ea, quae pracmiffa funt buic 
epiftolae. Addo Exafmi verba, ex 
epift. roog. ad To. Viarrenum dara 
Bafil, 24. Jan. 1§29. T. UL. Opp. p- 

tgt. Nec inuidia caruit hominis 


A Wimpitelingi) fanéta libertas Ro-_ 


»mam excirus eft homo, et fenio, et 
»hernia tardus, Monachorum Augnu- 
ptinenfium opera, quod aliculyi 
plcripfiller, Axguflinum non fuiffe 
»Monachum, aur certe non talem, 
pquales nunc habentur Auguftinen- 


dio 


yfes, quom hi tamen illum in t:bu- 
ylis ac libeilis exhibean: promifla 
»barba, nigra cucuila et Zona coria- 
ycea. 


3) Vixit adhuc offo annos, et 
quod excurrit, mortuas d. 17. Now. 
A, 1528. Erafmus cero |. c. dicit de 
mortuo Wimphelinge: ,,Annom at- 
ptigit’pene eGogehmum, diurius et- 
yiam vidurus, fi corpufcali deticien- 
ytis rationem yilem habere voluif 
fet. 


4) Scripferat Erafmus Enchiridion 
militis chriftiani. 


XIX 


dio *) iucunditate afficis. Ex Schletfladio, Eflomihi, ) Aa- 
no XX, 
Tibi deditiffimus, 
Jacobus Wimpheling, 
Sletfladientis. 


.Dn. Defiderio- Herafmo Roterodamo , Summo Theologiae 
Chriftianae Profeffori, Praeceptori omnium obferuandiflimo. 


Sed nunc indicenda Vobis eft, Ciues Optimi, memo- 
ria inftauratae Religionis Euangelicae, die XXXL. Menfis 
Otobris in Aede Academica pie celebranda. Orationem 
anniuerfariam hora XiJ. inrer Sacra Euchariftica habebit Vir 
~ Praeclariflimus , Carolus Gutliclmus Gotthold Goebel, Stein- 
bachio - Mifnicus, Artium Magifter ec ad Aedem Academi- 
cam in facris pott meridiem Orator, dicturus de /alute ciurs 
um, quam dcbent facrorum emendationi et dofrinae euangelicae 
inflaxratae. Ad quam orationem audiendam ve frequentes 
confluatis, Comites Iuftrifimi, Viriusque Reipublicae Patres 
ac Proceres Grauifimi, Commilitones Generofiffimt, Nobiliffimt, 
Carifimi, precesque ad Deum per Chriftum mittatis fuppli- 
ces pro imperio ftliciffimo , vita et incolumitate SeRENIS- 
stmt Principts Erecrorts, Domint FRIDERICEI 
AVGVSTI1, Mri Patris Patriae et Ciutum, pro Coniuge Se- 
renifima, MARIA AMALIA AVGVSTA,  Deliciis Patriae 
ac Ciuium, pro vniuerfa Domo Eféforali Celfifima, pro 
Principis Adminifiris et Amicis fapientiflimis, prudennffi- 

mis, 


5) Sermo eft de Erafmi Compen- 6) Dominica Eftomihi anni 1520 
_ dio theologiae,  - fuit dies 19. menfis Februarii. 


XX 
mis, Patriae et Ciaium Salutis ftudiofifimis, pro vniuerfa 
Ecclefia Euangelica, Patria, Academia, Vrbe, feu potius Para- 


difo terreftri fere inftaurato, magnopere hortamur atque 
rogamus. P. P. Domin, XXl. poft F. Trinit. A. R. S. 


cloloccxcv. 
LS 
LIPSIAE 


EX OFFICINA KLAVBARTHIA, 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA NATALITIA 
SERVATORIS AC DOMINI IESV CHRISTI 


DIE XXV MENSIS DECEMBRIS AR. S, clolIaccxeyv 


ao 


IN 
AE DE PAVLINA 
PIE CELEBRANDA 


ampicirr 





SpicrLEGIVM XXI. 


Autographorum , illuftrantixm rationent , quae interceffi t Erafi #0 
Roterodamo cum aulis et hominilus aeui fui praccipuis 
_ omnique republicas 


1 


+e 


. 
. 
. e7 
. . 
= 


- 
« 
' 
. 
' 
* 
e ~ 
= 
+ 
. 
s 
a 


Digitized by Google 


.. 


MATTHIAER KRETZ11,") 

‘Theol. DoStoris, Capitulo Ecel. Cathedr. Auguftae Vindel. 
a Concionibus facris, pofthac Decani Monachienfis in 
Bauaria , - Epifto dlae duae AA, 1530. et 1531. 

: roger _ ad Erafmum: datae, 
ex Autogr. 


Keon hunce Erafinus vocat D. Matthiam KRETZE- 

7% rvM5 non recte, ex ambiguitate litterarum chiro- 

_ Staphi 5 Bretzium Index Epiftolarum ad D. Erafinum Rote: 

rod. qutographarum, p. 29. et p. 40. Ex ipfis epiftolis 

* Hunc edendis pater, fuiffe eum iam inde ab anno 1521. Ca- 
pitulo Ecclefi ae Cathedralis Zuguftae Vindelicorum a Conciont- 

bus facrig; in Templo Sammo, Eumdem vero pofthac Mo- 

nachii in Bavaria fuiffe Decanum Ecclefiae alicuius Coffegiatae, 

vt vocant, docet Seckendorfius, Hift. ‘Lutheran. ‘Libro II, 
“Sed, 23. 6. §9- Add. u vbi inter Theologos, qui Colloquio 
Ratisbonae anno 4541 habito, praerer Collocutores, inter- 

fyernnt vt auditores, cum Principum et-Ordinum Confilia- 

. ae ris 


1) Georgius Cocleftinus , Theol. fol. 124, b. catalogum Doforum 
PD. et Ecclefiae Colonientis in Mar- Pontificiorum, in Comitiis Augufta- 
chia Praepofitus, in Hiftoria Comi- nis anno 1§30. praefentium, intér 
tiorum anno 1530, Auguftae cele- quos refertur etiam D. Marthias 
bratorum, edita Francofurti ad.Ode- Kresc, auétor. epiftolarum,.qnae nuge 
ram, 1597- fol, exhibet TomolV. e tenebris in lucem prodeunt. 


IV \ 


riis quibusdam, refertur etiam ex Bauaria D, Matthias Crez, 


Decanus Monachienfs. Hunc autem neminem alium effe, . 


quam Kretzium noftrum, facile adparet ex altera ipfius epi- 
ftola, in lucem nunc edenda, vbt dicir, fe ,,nuper @ Principe 
Bauariae vocatum eff ad conditionem honeflam,“ etc. 

Nullam eius epiftolam vfquam inuenimus ediram, fed 
tantum duas Erafmi ad D. Matthiam Kretzerum, quae exftant 
Tomo Lif. Operum Erafmi p. 1361. feqq. ep. 163. et p. 1425. - 
ep. 1208, datae Friburgo d. 1. Martii et d. 22. Decembris A. 


1531, quibus refpondit Frafmus ad binas, iam primum.ex _, 


Autogr. publicandas, Aretzii noftri epiftolas, .. 
In altera, {cripta Auguftae Vindel. \V. Kalend. Nolieasbe 
fine d..29. Ofobris, A.1530, (v. Index h. a n. 22.) dicit au-_ 


tor de fuis ad Erafinum fitteris ; de fe ipfo, ante annos © 


feptem Era/mi Canones chriflianae militiae, in publico Tem- 


plo, interpretante; de fuo libello, an Era/mus Roterodalttus “fit 
Lutheranus, nondum edito, neque nunc neceffario, cum to- | 


tus mundus palam cernat, Erafmum effe Cacholiciffimum, 
etc. Era/mum fammopere /avdat, dicitque porro de filedlo 
fuc \e&to a Licinio et Polyphemo, a fe nuper Erafini gratia ad 
coenatn vocatis; de Epifcopo Avgnflano, eius Vicario, feque~ 
ipfo, legentibus Era/mé /ueubrationes, easque ‘amantibus ac 
venerantibus ; de /e, per Comitia Auguftana hofpite Eckii, 
Fabri, Cochlaei, Vrfini aliorumque multorum. Erafno amici 
fimorum, et domo fua velut publico Eruditorum diuerforio ; 
de fe, Evkio in faciem refiftente, grauiterque eum obiurgante, 
Erafini caufa. Denique audaciores pollicetur litteras, additis 

precibus. 
S.P.D, Nifi fruerer humanitate tua; tantopere ab omnibus, 
quibus notus es, commendata, 6 mi obferuandiflime Erafine, im- 
pudens 


» 


fl 


Vv 


pudens.fuerim, qui fcribere anfim ad te, Virum tantum, atque ad. 
haec mihi nuoquam vifum. Argumentum vero feribendi plane 
aliud mihi fuit nullum, quam quod declarare tibi cuperem meum 
in te animum, tui certe fudiofflimum amantiffimumque; id quod 
tota pene nouit Augufla, ve quae, ante annos feptem, Canones 
Chriftianae tyae Militiae in publico Templo ex me audierit, frudu, 
vt arbitror, non paruo, Deiude meae in te obferuantiae teflis eft 
Jibellus meus ,*) cui titulum feci: An Erafmus Roteradamus fit Lu- 
theranus; quem edere volebam ante fex annos, quuin adhuc multi 
te in partes Lutheri trahere conabantur. Nunc nihil opus éft tali 
apologia, nimirum toto mundo palam cernente, Erafmum effe 
Catholiciffimum, immo vero feculi noftri Hieronymum, Catholi- 
eaeque nofirae fidei Currum et Aurigam, Vindicemque fortifimum. 
Libellum hune M. Licinio’®) et Polyphemo *) legendum exhibui, 
dum nuper eos tui gratia ad coenam vocaflem. Referrem iam, nifi 
adulationis effet fufpicio, quanta admiratione Dominus meus Re- 
verendiffimus Auguflenfis,’) Iacobus Henrichmann, Vicarius , °) 
et ego, tuas lucubrationes legamus, quam amenius, quam ve- 
neremur. Neque vero fulpiciofum tibi efle debet, Vir dignif- 
fime , fi forte refcies, “me per haec Comitia Eckii ’) fuiffe ho- 
fpitem, Fui enim et Fabri,*) Viennenfis Epifcopi, Coch- 

A 3 


laei, 


* 
2) Duo fragmenta huius libelli, 

quae Krezcius ad Erafmuym mifit, ex- 

hibebit hoc ipfum Spicilegium., 

3.) Lic huius nollam vf[quam 
inueni mentionem factam. 

4) De Polyphemo vid. Spicileg. 
XHI. p 20 fequ. 

5) Chriftophorus, Epifcopns Au 
guftanus , ¢ Stadionum gente, qui 
pracfuit Epifcopstai ab anno 1417 = 
1543. Vid. Spicileg. il. p- 21. leqq., 


vbi edita ex Autogr. exftat eins ad 
Erafmum epiftola, a. 1533. {cripta. 

6) Nobis hodie ignotus. 

7) D. Toannis Eckii, feu Ezcii, 
Theologi et Procancellarii Acad. In- 
golftadienfis, etc. Vid, Spicil. XX. 
n. (9. 

§) De D Ioanne Fairo vid. Spi- 
cil VI, vbi etiam fex eius ad Eraf- 
mum epiftulae ex Autogr, editae ex- 
hibentur, 


VI 


laci,*) Vrfini,‘*) aliorumque multorum *) hofpes; qui tibi fant 


amiciffimi. 


Fuit enim Domus mea velut publicum Eruditorum 


Diuerforium. ") Eckio vero, quantumuis olim praeceptori meo, 


. 9) De D. fornne Cochlaeo, Eccl. 
Colleg. B. M_ V. Francofurt. Deca. 
no, etc. a Georgio Barbaro Duce 
Saxon, Drefdam euocato, in locum 
_Hieronymi Enferi, a. 1527. Dref- 
dae mortui, vid, Spicil. XIV. p. &. 
feqq., vbi eius ad Erafmum epiftola 
ex Autogr. edita legi portcft, anno 
1528. {cripta. : 

10) In catalogo DoXorum Ponti- 
ficiorum, in Comitiis Aoguftanis 
anno 1530. praefentium, quem ex- 
hibuic Cocleffinus in Hiftoria n. t. 
Citata, non legitur Vrfsni nomen. 
Videtur autem Kretzii Vrénus fuille 
Cafpar Vrfinus Velius, de quo vid. 
Spicil. X. p 11. feqq., vbi ex Au- 
togr, edita exftat eius ad Erafmum 

iftola, a. 1§32. feripra,-et quem 
Cocleftinus Tomo IV, fol, 123.°b. re- 
tulit inter Confiliarios et Aalicos 
Ferdinandi Regis, aique, Doftorem 
et Hiftoriographum yoent. 

11) Nimirum, ve ex Cocleffini ca- 
talogo Doétorum Pontificiorum T. 
IV. p. 13g. b. pater: D, Auguftini 
Marii, Epifcopi Salonenfis ; D.Con- 
radi SVimpinae, Ordinarit Francofor 
denfis; D. Powli- Hugonis, Prouin- 
cialis Carmelitrarum; D. Conradi 


Colle, Prioris-apud Praedicatores Co" 


Joniae, qui {cripfit contra nuptias 
Lutheri; D. Bartholomaci Vringzen, 
Auguftiniani , ad Comitia fecuti Epi- 
feopum Herbipolenfem; D, Joan: 


audens 


nis rag » Ordinis Praedicate- 
rum; D. loagnis Ditténbergeri, Cons 
fluentiae Prioris Praedicatorum; D.” 
foannis Burchardi, Vicarii Ordinis 
Praedicatorum ; D. Hierenymi Mon- 
tint, Vicarii Epifcopi Patasienfis; 
D. Petri Speiferi, Vicarii Epifcopi 
Conftantienfis; D. Arnoldi de Vefa- 
lia, Colonienfis; Fratris Medardi, 


‘Regi Ferdinando a concionibus, Or-* | 


dinis Minorum; D. Conradi Thoma- 
nt, Concionatoris Ratisbonenfis; 4u- 
guftini 4 Gererbeim, Bremenfis; D; 
Wolfgangi Rebdorffert ,~ Praepofiri 
Stendalienfis; D Michaélis, Praedi- 
catorum Ordinis Moguntiae. Qui- 
bus omnibus addendus eft, ex Se- 
eckendorfio aliisque, Conradus Colli- 


ans, Piior Dominicanorum Vimeniis, 


gai com Fabro, Eccio, Cocblace, et 
reliquis @ me nominatis, compofuit 
in Comitiis Anguftanis a, 1530, 


~Confutationem pontificiam Augufta 


nae Confeffionis. 

12) Itaque haec epif—pla nobis © 
tandem notom facir bofpitem ac do- 
wicilium anctorum Confeetarionis pone 
tificiae Augajtanae Confeffionis, quart’ 
pognacitimi illi ex aduerfgciis Lu- 
theri, a variis Prineipibus ‘in Comi- 
tiaa. 1§30 addudti, intra fex fere 
hebdomadum tempus conferipferunr, 
et quam d. 3, Augofti, inffu Caroli 
V. Caefaris, in confeffu Principum: 
et Ordinum, germanice praclegit 
! oe” es Alexan- 


ad 


f@ 


audens in faciens refliti,, grauiter 


VII 


‘eums to? edoffa obiurgans, Sed 


jam fatis. Si fenfero, aures tuas omnium eruditiffimas non offendi 


balbutie mea, ego pofthac {cribam audacius. 


Precor Deum Opti- 


mum Maximum, vt te toti chriftiano orbi incolumem feruet quam 


diutifime. Amen. 
Anno noltrae falutis 1¢30.") 


Auguflae Vindelicae, 4. Kalend. Nouembr. 


Reuerendae Dominationis Tuae Sacellanus deditiffimus, 
Mathias Kretzius, _ 
Theol. Doctor, Concionator Auguftenfis. 
_ Viro omnium celeberrimo dodtiffimoque, D. Erafmo Rote- 
* rodamo, vere Theologo, Germaniae Decori, Domino fuo 


aeternum obferuando, @ 
: Friburgi Brifgoiae, 
(Sigillum integrum.) 
ee : In 


a a ‘ 
‘Mexander Schweiffius, Caelaris a fe- 


cretis; cuius autem éxemplum Pro-~ 


teftantes; licet inftamiflime peten- 
tes, obtinere non potuerunt. Emi- 
nebant inter conditores Confuratio- 
‘gis illias, €editaé tandem germanice 
* anno 1572, et /erine, cura. Andreae 
Fabricii, Confiliarii Bauarici, Colo- 
niae #1573. 4. et poftea faépius,) 
D. loannes Ecciws et D, Ioannes Fa- 
' ber, de quibus maxime queftus eft 
Melanchthon. Fabri opera et ver- 


bis potiffimum vfi fant caeteri. Me-. 


lanchtbon vero, in epiftola, d. 6. Au- 
gufti a. 1930. ad Lutherom data: 
- Cum Confurasio* inquit, ,,¢ffir valde 
ypucriliter foripta, mira esa 
yfecuta eft leélionem. Nullus Fabri 
phiber exflat tam ineptus, guo non fit 
' yimeptior baec Confatatio. De. vtras 
pgue Specie allegauit piftoriam de filiis 


nbli, manducaturis panem: bine ar- 
,gumentatur eff ,' folo pane decere Lai- 
cos contentos effe. De Miffa mira- 
ybiliser frigida fuit defenfio. Toacbi- 
mas (Camerarias) rediens ab ea de- 
,Gtione, nam ego non. inter fui y mibi 
ydixit, valde me errare, gui me vfque 
yadeo variis difpurationibus  crucia- 
vem, de cauffis traditionum. Nihil 
tale (illis Confurationis auctoribus) 
,in mentem venire poffe.* Confuta- 
tioni, de qua loquimer, Melanch- 
shouem oppoluiile Apologiam Augu- 
ftanae Confeffionis, conftat inter 
omnes, . 

13) Ergo {cripta eff haec epiftola 
ante finem Comitiorum, Auguiftae 
Vindel, anno 1§30., a die 20. Iu 
nii, vfque ad d, 19. Nouembsis, ce- 
lebratorum, 


vit 


In aftera, {cripta Auguflae Vindel. A. rj. die Cinerim, 
22. Februari, dicit Krerzius de litteris Era/mi, et de fe tpfo, 
hhomine plerumque trifti; retraat commendationem Augu- 
flae Vindel. vebis nunc vituperio dignae, eiusque reformatio. 
nem et ftatum ecclefiafticum declarat; loquitur de /e vosato in 
Bauariam, et de opera fua ftudioque fummo, vt a Capitulo 
Auguftano dimittatur ; de Yrbano et Oecolampadio, ab Eccle- 
fia deficientibus; de Ottomaro Lufcinio ad Ecclefiam reuer- 
fo, at vrbe pulfo; de loanne Speifero deliro; de loanne Fa- 
bri exfule mortuo; de /e ipfo, Concionatore; de Pofyphemo 
eiusque rebus ac moribus; de Era/mi {criptis. . 

Salutem dicit feque commentlat. Priores twas litteras,'*) Vie 
Clariffime, exhibuit Polyphemuf,”’) alteras'*) tabellio fero valde. 


Salutationem tuam amicam nuper fignificavit D, Cholerus.”). His . 
fuper quam dici queat exhilaratus fum, homo aliogui plerumque 


triftis, . Litteras vtrasque recoudo, exofculor, veneror fupet strum 
et topazium. Quid vero Dominationi tuae viciflim exhibeany, 
plane habeo nihil, practer aniuiwn gratum, tuique amantiffiimnum, 
obferuantiffimum et fudiofiilimum, quem certe réipfa declararem, 
vbi-fe offerret occafio. Caeterum ego nuper Avguflam commen. 


dabam; nunc eadem, practer opinionem, talis facta eff, vt vitn-" 


Caefar rifus eft; quae eidem promifla fude, 


perio digna fit. *). 
parum 


14) Perliffe videntar hae litterae 


17) D. Ioannes Cholerut, Praepo- 


Evafini ad Keerzium, Edisae enim 
in Operibas Brefmi, datae fant d. 
it. Martii a. 1531. et d. 22. Decem- 
bris 1634, atque refpondent ad bi- 
nas Krettii, quas ex Autogr, edi- 
mus, epiftolas. 

15) De Polypbemo vid. adnot. 4. 

16) Vid. quae diximus 0. 14. 


ri 


fitns Curienfis, de quo vid, Spicileg, 
Il. p. 6. feqq. et Spicil. HI, vbi duo- 
decim eius ad “a ne epiftolae, ab 
a. 1530, 1935. feriptae, leguntur 
ex Autogr. editae, 
18) duguftae Vindelicorum , fini:is 
a. 1530, Comitiis, et poft Caroli V. 
Caefaris abitam, adflidus erat ae 
. per- 


19 


1X. 


parum fervantir, Concionatores sroui ex’ Argentina aduocantur, *y 
qui Monafteria fere omnia fuis concionibus profanant, nuper et- 
jam Templum Dioi Mauritii aggreffi, quem locum Domini Fug- 
keri hucufque purum fercaverunt. Senatus in Lutheranos et Z wia- 
glianos’ eft fectus, acri diffenfione. Anabaptiflae *) in Vibe et 
extra conuenticula habent frequentia, et plane res femper in peius 


perturbatus ecclefige Ratus; non fo- 
lum propter Pontificiorum machinas 
et turbulenta confilia, quibus doctri 
nam euangelicarm Hine -expellere 
pangnam non conabantur, verum 
etiam ob Anabapriftarum furorem. 
Redibant quoque initio anni 1$31, 
jiberata metu ciuitate, Cotcionato 
ves, qui aufugerant, Evuangelici, 
nimirum Toannes Frofh, Stephanus 
Azricola et Vrbanus Regis ; fed et 
Michael Celfarius , Zuingtiani dog- 
m itis affertor feruidus. Huius par- 
tes etiam tuebantur Wolfgangus 
Mufculus , Dufa- Lotharingus, D. 
Sebaftianus Meierus et Theobaldus 
‘Niger, Argentorato euocati, et Bo- 
nilacias olfhardus , fine Lycofthenes, 
Francus, ‘Cum his ‘reliqui acrirer 
difceptabant. At tranfeunribas Au- 
guftam, poft Vimenfem reformatio- 
net , Ioarine Orcolampadio et Mar- 
tino Bucero, (quorem itfum Bafilea, 
hune Argentorato, arceffiuerant VI- 
mentfes,) habitoque Colloquio, Zuing- 
dimnis applaufom foir; Vrbanus au. 
tem Regius, Steplianus Agricola et 
Zoannes Frofth denuo wrbe exceffe- 
‘yum. Sacra igitur Coena a Zuing- 
anise Concionatoribus nom iam fin- 


glifcie. 


gulis feptimanis, aut fuper alraribas 
lapideis, mec adhibirsis calicibus an. 
‘tiquis, fed vix de menfe in menfem, 
ac fuper menfis ligneis, pocalisque 
vulgaribus, celebrata fuit; et infan- 
tes, non euoluti, ex veteri more, 
fafciis, verum Sparfis in faciem gut- 
tis, baptizabantur, omiffo etiam, 
quem vocant, Exoreifmo. Refor- 
matio fane theologica! nimirum ho- 
minum, prurita reformandi, mutant 
di, novandi, et infirmorum. animos 
offendendi , laborantium! Vid. Se. 
chendorfius, Hift. uth. lib, 11. Scét, 
3. §. #. m3. ad A rg3r, ani haee 
narrat ex Acbillis Gaffari Aanalibus 
Auguitanis M*S. 

19) Numirom Wolfgangus Mujia- 
dus, Sebaftianus Meierus, Theobalt- 
dus Niger, in principio ami 1531. 
Argenturato enocati ab Augoftania, 
quibes acceflir Martinus Buceras. Vid, 
adnot. 18. 

20) De Anabapriftis, ilo tempore 
‘vrbem turbantibus, in eaque er mul- 
tos fedacentibus, et valde impuden- 
ter acremere agentibns, conf Melch. 
Adami Vitae Eruditorom, (Francof. 
ad Moen. 1709. fol.) P. f. p. ryo. fy. 
in vita Wolfgangi-Mfu/iuli, 


B 


x 
glifcit, - Quid futarum fit, nelcio; anguror nil boni,. nifi fingu- 


lace adfpiret Dei donum. Ego nuper @ Principe Bauariae “') vo- 
catus fum ad-conditionem honeftam, quam et affumam, fi id mihi 
per Dominos meos ,._Capitulum fummum Auguftenfe, licuerit. 
Infio.apud hos, hoc toto anno, vt me manumittant, Regia *) et. 
jam interceflione nuper in hoc vfus. Spero autem, breui me fore 
voti compotem. Quod vbi fiet, felicior ero, quam multi hic mei 
anteceffores et collegae. Vrbanus **) et Oecolampadius **) ab Ec- 
clefia defecerunt. Ottomarus Lufcinius *) contra, ex Lutheranif- 
mo, .immo Anabaptifmo, ad Ecclefiam reverfus, Vrbe tandem 
pulfus eft,. D. loannes Speiferus “) ex cerebro laborat, totus de 

lirans 


_ 91) Wilbelmo IV. Dace Bavariae. — 34) Yoannes ius, paul- 


22) Ferdinandi, Regis Hungariae 
ac Bohemiae , eletti queque Cole- 
mise d, 5. Ian, 1531. et coronati 
Aquisgrani d. 11. Jan. Romanorum 
Regis, inuitis reique intercedenti- 
bus Joanne Conftante, Ele@ore Sa- 
xoniae, et filioy loanne Friderico 
Magnanimo, cum Proteftantibus re- 
- Jiquis; fed et ex Pontificiis, Baua- 
riac Ducibus Wilhelmo 1V. ac Ludo- 
vico, vna com Henrico Iuniore, 
Brunfuicenfium Duce. 

23) Vrbanus Regius, de quo vid. 
n, 18. Conf. Seckendorfii Hift, Lutk. 
variis locis et annis, Erafmi Opp. 1 
IIL. variis locis, Melch. Adami Vitae 
Eroditor. P. I. p. 33. feqq., Panta- 
leonis profopographia, Serpilii_ epi- 
taphia Theelogorum, Bayle Diftion, 
bift. et crit. etc, Diem obiit anno 
1541. Cellae Saxonum, Superinten- 
dens terrarum Branfuicenfium, 





lo poft miortuus Bafilese, d. 1, Dec. 
a. 1931. aet. 49, Vid. n. 18. Secken- 
dorf. variis locis et annis, Erafmus 
T. II, multis locis, Adami Vitae 
Eraditor. P, Lp, 21, feqq., louii 
elogia, etc. 

25) De Ottomaro Lufcinio vid. 
Erafoi Epiftolae T. aE Gon: et In- 
dex Epiftolar. ad Erafmum Antogr, 
A. 1531. n. §. et plura foo loeo. 

26) Diftingnendus aD. Pesro Spex 
fero, Vicario Epifcopi Conftantien- 
fis, de quo vid. adnot. 13. vbi nomi- 
nauimus eum in catalogo Doftoram 
pontificioram, in Comitiis Augofta- 
nis anno 1530. praefentium, et Con- 
futationis Aug. Conf. auétoram, 
Erafmus, in litteris ad Krerziom d, 
rr. Mart. a 1531, datis, noftrum 
Speiferum Sper/crum vocat, {cribens¢ 
meres quem memoras , Non. ne- 


XI 

Yirans et puerafcens. D. Toannes Fabri,*’) Dominicanus, ante 
diem et mifere in exfilio obiit, Ego hic, in Templo Summo, 
Concionatorem egi diutius, quam quifquam alius ante me, nimi- 
rum in annum iam decimum; abiturus, vt {pero, propediem “*) 
feliciter, bona pace, annuo ftipendio, et ee quidem honeftiflimo, 
dentiigue valetudine fat bona, clamare tamen in tanto Templo diu- 
tius non valerem. Haec, Erafme Praeflantiffime, narro extra ia- 
Ctantiam , in Domino glorians, magnaque eius beneficia gratus 
agnofcens. Polyphemus*?) ad Regem’*) rediit. Cupit, vt, fi 
miffures ei fis litteras, per D. Cholerum *") mittas. Diligo homi- 
nem non vulgariter, tum tuo nomine, tum ob candorem et inte- 
gritatem, cui commune parum eft cum reliqua turba aulica, fi ab. 
fit amor vini. Quale cym nuper emtum mihi effet, non fatis de. 
foecatpm , fed craflius et immitius; bono animo me.effe iuffit, cy- 
raturum enim fe, quo- Vas hoc breui vacuum fiat. Ita autem tui 
auiins eft, vt facile,vitam pro te exponeret. *) Defideramus hic 
valde tuum Chryfoftomum, et Apophthegmata. Dialogi tui. . . 
» » «+s + nullibi hic venales fant, cum optentur a quam plurimis, 
Ba ~ _Deys 


27) Dehoc Fabri, Auguftani coe- 29) Vid, adnot. 4. 

nobii Priore, diftinguendo a D. Ios 

anne Fabro, (tandem Epifcopo Vien- = 30) Vid. n..22. 

nenfi, Lutheri aduerfario notiflimo,) 

vid, Spicil, VI. p. 5, Add. Secken- 33) Vid. n. 19. 

Morf, Lib.. I. Se&t, 34. § g1- Add. 3. 

wb. et Se&. 37, §. $8 Add, 2, — 32) Refpondit Erafmus, in litseris 
5. t U. . d. rr. begneis ad Kretzium de- 

; tis: »Kife Polypbemum, .qui fem 

_ 28) Abiit fane Monachium Kree yer vbique fui pan eft. : Nis it 
tzins, vbi poftea fuit Decanus, yt ,,magis conuenit, quam vr in Aula 
fapra diximus, wAkepiaw prarpingnis Abparis agat mo~ 
ae prioucm,“ 


XI 


*Deus Optimus te.nobis‘felicem fervet quam diutiffime. Auguflae 
Vindel, die Cinerum, 22. Februatii, 1531. 
Dominationis Tuse Sacellanus deditiffimus, 
Mathias Kretz, 

ie a -  Auguftae a facris concionibus. 

Viro vere Theologo, hoc feculo omnium celeberrimo atque 

dodiffimo, D. Erafino Roterodamo, Germaniae Decori, 

Domino ae Praeceptori fuo, multo obferuandiflimo.. 

( Sigillum integrum. ) 


D. MATTHIAE KRETZIt . 
Libel numguam editi duo fragmenta, ad Erafmum miffa, 
ex Autogr, 

De hoc libello, cui Kretzius titulum fecerat: An Eraj- 
mus Roterodamus fit Latheranes , fermo eft in priori Kretzii 
epiftola ex Autogr. edita. 

_ Fragmentom prius continet initium Libelli MSti, in'quo 
auctor ex Era/mi {criptis indicia de Luthero collegerat, ve 
cognofci poffer, Lutheranusne an Catholicus fir Era/mus. 
‘(v. Index p. 73. n. 18.) 


Heec erat praefatio Colledlanei- mei. ex. tuis epiflolis. ct et 

aliis feriptis 
Chriflianus Chriftiano Salutem. , 

Qualem tragoediain excitarit in orbe Lutherus, quantas difcor- 
dias inter fratres feminarit, clam eft nemini. At eum fint non pa- 
rum multi, qui cauifam fane totam ad Erafmunt Roterodamum re- 
ferant, velut eam, quo fine controuerfig aetas aoftra doctiorem 
habet neminem, vt, fi Lutheranus fit ille, tales velint effe et ipfi, 
fin minus, nec ipfi vena Cam, inquam, tales pedarii iudices 

fint 


XII 


fint multi, praeftabit admodum, cognolcere, qualisoat tandem 
fit Erafinus, Lutheranus videlicer, an Catholicus. 1d vero ex Ope- 
re eius Epiflolarum proxime publicato non eft obfcurum videre, 
quod quidem opus quoniam et magnum eft, et de Luthero tracta- 
tur non vno loco, fed {parfim variis; iudicaui, effe non ab re, nee 
que incommodum, exfcribere ex eo opere feorfim cundta, quae 
fuper hanc rem ab Erafino inibi fcripta fant, quo promptum fit et 
obuium cuiuis videre, quae fit Erafmi in hac cauffa fententia. Por- 
go ea fide excerpfimus fingula, vt interim non fupprefferimus et- 
jam eos locos, vbi Erafmus videri poflit Luthero aliquanto aequior. 
Lege ergo, mi Chriftiane, et Catholicae Ecclefiae tantum Filium 
gratulare. ‘Bene vale, 


| Fragmentum pofterius exhiber finen: Libelfi Kretziani 
MSti, (v. Index p. 73. n.19.) cui non poffumus non varias 
addere adnotationes, ve ea, quae de Kra/mo, Luthera et Lu- 
theranis imprudenter f{cripfit Kretzius, neminem fallant. 


Haec erat*conclufio Collectanei mei, ex 
tuis libris. 
Ad Lectorem Chriftianum, 
Audiuifti, Chrifliane Ledtor, in Epiftolis his, tum dodtiffimis, 
tum elegantiffimis, magni illius Erafmi de Luthero iudicium, olim 
‘proprio in id negotii fcripto apertius idem auditurus, Faxit modo 
Deus, vt illud Sidus diutius nobis in terris fulgeat! Id vero Eraf. 
mi de Luthéro iudicium non minus tibi, mi Chrifliane, effe debet 
certum, neque minus putari incorruptum, quam fi vel ex tripode 
fit prolatum. Certum, inquam, nam fi caufla haec iudicem exi- 
git, rerum sheplogicayem longe Se ai vt certe exigit; quis, 


7 B33. an .. FOO, 


XIV 


roge, alium deliget, quam Erafmum?™) Quem enim in orbe 
dabis, cui maior ecnditio, cui folidior dodtrina, cui denique pla- 
res vetuftiffimorum Theologorum lecti et excufli, ad haec nec Phi- 
lofophia incognita? quod difputatio cum Coleto, de taedio et pa- 
vore Chrifti, Apologia in Fabrum Stapulenfem, et alia pleraque 
ab eo fcripta, non obfcure indicant. Dein, incorruptum effe Eraf- 
mi iudicium, hoc efle poteft argumento certiflimo, quod longe 
alienns fit ab harum rerum fludio, quibus potiffimum corrumpi fo- 
lent indices. Hae funt: pecunia,**) honaores, dignitates, et alia 
id genus. At quam non ftudeat lucris, quam non ambiat honores, 
teftes funt omnes, qui Erafmum nouerunt, Telftis item eft Erafnii 
vita, oppido quam tenuis et humilis! Qui, fi haec quaefiuiffet, 
altior effet, forte.iam Epifcopus aliquis, aut Cardinalis.*) Ten- 

; tum 


37) Qui nimiram nec gratiaePon- 
¢tificum ‘Romanorum, Cardjnaliam, 
Epifcoporum , Henrici VII, Regis 
Angliae, nec fauoris et laudis Lu- 
theri aduerfariorom in aulis CaeLaris, 
Regum ac Principum , 'nec penfio- 
num annuarum, nec pecaniae dono 
miffae, amans fuit vnquaem aut fta- 
diofast nec.incitari fe vel inftigari 
jn Lutherum, nec blandis fe verbis 
et policitationibus decipi paffus eft! 
mec Lutheri de feruo arbitrio {cri- 
ptum in malam accepit partem, aut 
vitio dedit Luthero! nec homo fait, 
yariis animi adfe€tibus .ct jnfirmitati- 
bus abnoxius! Vid. T. HI. Opp. 
Erafmi, edit. Lugd. Bat. 1703. fol., 
verbi caufla, p. 406. d. 717..d. 718. 
B. 719--& 734-5. 735- 736. 737741. 
he 73 ©. 744.0 £. 745+ D. 749. 
©, 4.753: f. 7540. 272 by 778d. 


AB... 783. <. $OR®. SI2.e 817.4 


827. d..e, 931.-b. 972. a. 1446. ce. 
1go1. f. 1§02. a—d. 712. £ Vid. 
etiam Index Epiftolar. ad Erafmum 
Autographar.. A. 1gal. n. 1, 3. A. 
1523. n. 2, 3. 4. A. 1924. n, 2 67. 
9. A. 1§2§.n. 1.9. 10. 11. A, 1926, 


M. 1. Q. §. 6s 8.9. A. 1927. 1. 4 Fe 


§. 13. A. 1528... 6, 8 10. A. 15§2Ge 
Nn, 4. 1§. 17, A. 1§30. m. I. Ge 10, 
17, 19. 24. A. 1931.0. 7. 9. A. [§3e. 
MN. §..7+ 9. 14-18. A. 1933... 1. 2. 


6. 8 A. 1534. 1. 3. 6.7. 8 A. 1935. 


n, 1. §. 6. if. 17. Sileant omnes, 


qui pronocant ad Erafinum iudicem, 


vt.damnent Lutherum ! 

34) Vid. adnot, 33. et sbi citata 
multa. 

35) Nimirum .innumeris blandis 
verbis, {pe magna, ampla, eximia, 


Sexcenties fata, promiflis ingenti- 


bus 


XV 


tum vero abfuit, vt hie a Vero deflecti potuerit, vt malit vel mem- 
bratim difcerpi, quam a Veritate difcedere, quantumuis id Luthes 
rani **) conati fint. Iam vero confiders, mi Chriftiane, fubitam 
Lutheranorum metamorphofin , qua vix Ovidius defcribit maio- 
rem. Quvi paulo ante erant iuratiffimi Erafmo amici, fubito , vere 
fo rerum ordine, facti funt eidem capitales inimici, eoufque, vt 
ex his quidam ) nuper Erafimo in faciem fleterit, atque minitans 
dixerit: ,,Erafme, hoc te gladio feriam, fi contra Lutherum quid- 
»quam molitus fueris.“ Ita mihi retulit nuper amicus quidam non 
levis fidei. *} Et qui paulo prius Erafmum ad fidera vique, et fi 
quid altius eff, laudibus euexerunt, nunc, com palam vident, Eraf- 
mum -efle Antilutheranum , herécletea ®) mutatione eumdem ad 
imos Grammaticorum pulueres detrudunt , atque aliud nihil effe 
velint, quam coaceruatorem quendam , tantum abeft, vt Theo- 
logum effe patiantur. De moribus interim taceo, nam néc 
@ conuiciis im tantum Heroa fibi temperant.**)  Stulti vero 

homi- 


bus et poflicitationibus' infiniis, i- 
Jafo ac decepto Viro, eique feni de- 
erepito, Mortem propinquam quo- 
tidie exfpe@anti, obrulit tandem Ro- 
ma anno 1535. Praepofituram Da- 
ventrienfem, quam ille nee adeptus 
eft, nec adipilei voluit, nec poruit! 
Vid, Index cit. A. 14935. n. 8. conf, 
n,6, 11.13. Pauli IH, Pontificis Rom. 
Brene, vt vocant, huc pertinens, d. 


a. Aug. A. 1535. datum, ex Au- ~ 


togr. exhiber Spicilegiam Il. p. 2., 
sok Protenotarii, ea de 
re litteras Spicil. I. p. 18. 19., Ioan- 


nis Chokri epiftolam Spicil. IL p.. 


19. Hoc tali tandem tantoque prae- 


mio ornatus, Lasberi iodex et ad. 


verfarias, Kretzie tantopere lauda- 
tus, ERASMVS, anno 1536. ex hac 
vita difceffir! 

36) Nempe qui Kressio effe Lu- 
sherani videbantur! Vid, adnet. 47. 


49- 50. 

37) Haud dubie ex Kretzii Lurbe- 
ranis quidom! Conf. adnot. 36. 

2k) Non Lurberanss, qui lewis fdei 
fuiffer Kreszio ! 
39) Ita fcriptum legitur in Auto- 
grepho, pro derachtea, vt videvur, 
t. €. deflenda, lacrimis deploranda, 
vt puto. 

40) Qui sentus Heros fane tempe- 
rauit fibi a conuiciis, et nigtis, -vt 
ipfe loquitar, falibus, im libelle de 


xVI 
homines, *') qui vnquam putare potuerint, Erafinum Luthero ac- 
cedere, propterea quod alicubi de malis noftri feculi moribus ad- 
‘moneat. Quafi vero protinus Lutheranus fit, qui prauos mores 
notet! Aut quafi Lutherus idcirco tot fcribat in malos aetatis noftrde 
mores, vt eos emendatos velit;**) et non potius hac caufla,*) ve 
fub praetextu malorum morum, quos carpit, falfam et hacreticam 
inuehat doctrinam! ‘*) Quod perpetuuim fuuim effe haereticorum, 
locuples teflis ef Hieronymus, toties haereticorum dolos expet- 
tus, °) ‘Tu vero, mi Chrifliane, omnibus modis tibi caue a pfeu- 
doprophetis his, **) quos facile agnofcere potes ex ipforum fructi- 
bus, Sunt nempe hi frudus, quos faciuat: inobedientia, emniutn 
amalorum ilias, rebellio, pertinacia, licentia quiduis faciendi pro 
libidine, contemtus fuperiorum, falubrium ecclefiae mandatoium 
irrifio, Jaxiffimae confcientiae, liuor plufquam ferpentinus, voto- 
rum et iuramentorum leuis et temeraria irritatio et fradio, apofla. 
fia, horcendae’ in Divain Virginem Dei Matrem ét Sanctos' Blaf 
phemiae, et id genus innumera, *’) Kes notior efl, quam quod 
-egeat teflimoniis, Cernimus quotidie ad-oculum, qualig faclus fe 
pot 


- 


libero arlitrio contea Luthcram , in 
vtraque Hypera/pifiae parte, in epi 
. ftulis variist exc, 

41) lta etiam Kreszius temperauit 
fibi a conwiciis! yt in fequentibus. 

42) Difcant igitur ex Kretzio Lu- 
therani, seluiffe.Lurberum malos ac- 
tatis. fuae mores etnendaros ! 

43) Avdiant tandem Lutherani ve- 
ram cauflam, cur feripferit Lutberus 
iy malos aetatis fuae mores! 

44) Id eft, dodtrinae Krerzii et 
ecclefiae Kretcianae coutrariam, li- 

‘ cat facris litteris confentaneam!. ~ 

45) Qui vero neminem iniufte in 


hacreticorum numerum retulit, €t 
cuius in difputando dolos experti 
non font Rofinus, Vigilantius, loui 
nianus, Heluidus, ipfe Augufttinas: 
Vid. hiftoriae ecclef. fontes; feripta 
ipfa, quae fuperfunt et huc perti- 
nent, etc. 

qf) Vid, adnor, 41. 

47) Eqregii fane frafus Lurk ra 
norum Kretzii! Conf. nar. \ ide- 
tur vero Fabri, Eccii, Emferi, € oc \- 
laei etc. oculis wfus effe Krerzius, ad 
quaerendos et coutempl.ndus La- 
rhivanos? oi 


XVil 
poft ‘exortmm ‘Lutherém mundus)*) * Cernunt-haec optimi et 
pientifimi viri, nom fine gemitibus et lacrimis., Ego quamlibet 
fandte iucare poflim, mihi nullum vifum effe Lutheranum ,*’) qri 
fou. cum noua prafeffione induta, induerit etiam ‘irreligiofiorem 
con{cientiam, et-peiorem vitam., vt haec-videatur-efle huius nouae 
fedtae regula: quod libet, licet impune.”) ‘Qui fi, poft nouam 
profeffionem, .cernerentur paflim faci meliores, ac magis pii, ve, 
fi iam inciperent, opes et honores -contemmeré, facerdotia fua 
abiicere, eademque indigentioribus Jargiri, iniurias quaslibet Jeni- 
ter et pro Chrifti nomine ferre, ia bono malum vincere, genium 
fraudare , -enangelicam {inceritatem ‘et paupertatem .ampledi; *') 
tum demum {petimen praeberent, chriflianam effe fuam dodti- 
nam ,™) et mutatianem hanc effe.dexterae Exeelfi, At, cum ho- 
dum nibil videas, fed louge diuerfa, imo cum videas, plerosque 
Lutheranos *) omaino aliud facere, aliud profiteci, vbi etiam -ci- 
tra fcandalam facere poflent, quod profitentur, fi vera putarent et 
wrecla, quae profitentur$" quem non coniicere facient, dogma hoc 
faum effe antichriflidnum ,**) et muatatianem .hanc fuam non eile 

, Dei 


48) Nimirum ante exortum Zu- 
atherum mundas fuit Opsimus / 

49) Sane nullum Kretzius -ridir 
vnquam Lusheranum, fi non nifi rae 
des vidit, -quales nobis depinxir! 

50) Ergo nebulones omnes, ho- 
mines .nequam omnes et improbi, 

‘ quos vidit Kretzins, funt eius Luthe- 
rani, et hoc yocabulo ab eo nuncu- 


pantur, 

$1) ‘Vti baud dubie haec omnia 
fecerunt Non - Lusherani, fue Kre- 
itcét Chriftiani ! 


§2) Scilicet doctrine chriftiona 
eiusque veritas pendet ex hominum, 
qui Cbriftiani vocantur, moribus? 

§3) Conf. n. 47. 49. 50. = 

$4) Sane homines perpauci diui- 


nam Euvangelii Chrifti doc&trinam 


obferuant, moribasque chriftianis 
ornant; ergo haec dotrina eft anti- 
chriftiana! Scilicer, fi Krets: more 
coniicias! Merito Melanchebon ipfum 
Erafoum, ex moribus de doStrina 
judicantem, reprebendit, et, Lu- 
therum ipfum deplorare, dixir, quod 
C . pri- 


XVIII 


Dei dexterae, fed-finiftcae Diaboti#') Sed. hi fant. ili — 
eorum fructus, a quibus, vt veriflime — — 


Hic‘filam abrupit KRETZI¥S,. gravis. ii Erafnis 
Lutheri et Latheranorums iudex! | 


‘G@BORGIT eee 


Ecclefiae Ifenacenfis Miniftri, Epiftole- 
> A, 1527. ad Erafmum data, 
. . ex Autogr. : 


’ Nullam vfquani roar huius mentioneni faéiam i im 
venio, et epiftola, | quaé iam ex’ Autogr. in lucem prot, 
viderur effe vnictin etus feriprum, quod exftat: *’ 

Scripfit illam pridie Kal, Seprembris, feu die 31. Augu- 
ffi, A. 1527. (vid. Index h, a. n. 15.) 2enaci apud Thurin- 
gos, Prouocat Era/mum, vt publice de facra Coena et de 


_ verbis Chrifti (hoc eft corpus meum s“etc.) fententiam. fuam 


proferat, fine metu homimm ,. additis rationibus. variis.. 
Rogat, vt Ciceronem , aut Péinii hiftoriam naturalem, accu- 
ratius et nitidius edat. 


Gratianr et pacem in Chrifto. Mirantur plerique, Dodtiff- 
me Erafme, quid cauffae fit, quod in mediis iftis SeCtaram Lernis 


“et circa Euchariftiam opinionibus , omnibus fidem fuam in me- 


dium proferentibus, Tu folus taceas; opinanturque, te i fenten- 


sii cupiditatibus Religionit vota- Seckendorfius, lib. I. Sé&. 63. §. 
ulum etiam ab iis praectexeretur, t79, n. 7. 

qui cum pharifaico Pontificis regno —-§5) Satis eft verboram et impra- 
bellum gerere yideri yellent, Vid. dentiae! ; 


XIX 


fiam Morom; qui, ‘contra apertum ‘Dei Verbum, Corpus et San- 
guinem Chrifli in Pane et Vino fumi, negare videntur, iam du- 
dum pedibus iuiffe.") Idque duabus rationibus. Primo, propter 
toum infolitum et diuturnum filentium, qui ifthuc habites,*) vbi 
magnis verboram frepitibus, cum” privatim, tum publice, haec 
Tragoedia agatur. Solemus enim valgo fic loqui: ‘Qui tacet, con- 
fentire videtur. Secundo, ex vefbis tuis, quae in Epiftolio ad D. 
Erardum de Marca, *) in Paraphrafi primae Corinthiorum Epifte- 
=e | Ca ; lac 
1) Anno 1425. occafione fenten- Sueviam Chriftum annunciantibus, 
siae D. Corolaftadii, de verbisChsi- Conuenerant inde X1V, ex Concio- 
fti: Hoc eff Corpus meum, etc, a Lu- nagoribus Sueujcis Halae Sueuorum, 
rhero acriter refutatae, vehementer et d. 12. O@obris Syngramma con- 
agitari coeperat contrquerfia de Sa-. {cripferant, ftilo, vt putatur, Joan- 
crameneo, yt yocant, fine de Sacra nis Brentii. Ante finem anni Oeca- 
Coena, et de fenfu verborum Chri- Jampadius. emifetat Antifyngramma. 
fti, imeer Huldricum Zainglium, Ec- Sueuorom Syagramma,.a Bogenha- 
clefize. Tigurinae Ecclefiaften ac gio germanice verfym, probauerat 
Keformatorem, eique adfentientes, Lurherus anno 1526. praefatione, 
et inter Larberam fociosque, Zuin- mentem tamen fuam- contra Heloe- 
lius pnblicauerat fentenjiam fuam ticam fententiam iam anno 1525. fa- 
An epiftela gd Matthaeum Alberum, tis aperuerat. Idem fecerat Luthe 
Paftorem Reutlingenfem, d.16.Nou. rus anno 1526. eprtola.ad Reutlin- 
A. 1524., fed eam oppugnauerat genfes, .ac:fermone de Sacraments 
epiftala Jatine et germanice edita jet praefenria reali; in primis vero 
loannes Bugenbagius, Pomeranus, anno 1527. trattatu germanico, qui 
anno 1525. Zuinglius merffe Martro menfe Febsuario , sut Martio prod- 
Ahuius anni,opiniongem fuam publice iit: Daft die Werte Chrifti, das iff 
tueri coeperat, ,edito libello de vera mein Leib, noch feft fieben. Conf. 
et falfa religione; eandemque menfe Seckendorf,"hift. Luther. et Lutheri 
Auguito vberius explicauerat tratta- Opera, P > 
tu, Subfdii titulo infcripro, menfe 2) In Heluetia, Bafileae, vbi To- 
‘ dein Oobri Bugenbagio refponde- annes Occolampadius, vti Huldricas 

rat, Zuinglio coniunxerat fe Ioan- Zainglius Tiguri. 
mes Occolampadins, Bafileae docens, 3) -Erardus a Marca fuit ‘Epifco- 
-edideratque Aibellum de genuina ver- pus Leodienfis ab 2. 1506.— 1538. 
srorum Corifti: hoe eft corpus meum, et R, E, Cardinalis, cuins ad-Erab | 
JSeneensia; inferiprum fratribus, per mum epiftola d..go, Dec. gg bg 
; od 


‘ 


XX 
he *) inferuifli, mouventur, vbi-fic fcriptum eff: Vtinam: illud 
falten (Paulus) aperuiffet, a quibus, quo tempore,. quo cultu, quo: 
ritu, quibus verbis, confecrari foleat Panis ille myfticus, ac facro- 
fanctum Dominici Sanguinis Poculum, etc. _ Ex .quibus varbis Ite 
‘tiocinantur, te circa Synaxin. aut fimulare aliquid, aut diverfum 
fentire. Verum hand credo, te vaguam,. quantumuis vel fileas,. 
vel fimults, vt aliorum: verbis vtar, te circa Eucharilliam male 
fenfille, nec hodie quidem , praefertim cum im plerisque ibris 
tuis, te et in Pane Corpus,, et ia Poculo Sanguinem Chrifti cone 
feflun efle, toties repererim. Preinde, Optime Eraline, ne quil- 
quam in te aliquid mali fufpicari poflit, amice rogo,. moueat te 
Hud Suauiflimi Saluatoris noftri verbum: Qui confeflus fuerit me 
‘coram hominibus, confitebor et Ego eum: coram Patre.. Et 
werum: Qui negauerit me coram hominibus, negabo. eum coram 
Patre meo. Ne pudeat te Euangelii, confitere fidem tuam, ne 
per tuum filentium quis feducatur. Permultos enim fore, autumo, 
penes. quos Venerabile nomen Erafmi, qui hoccive tuum littera 
rum et linguarum excellens donum in te mirifice et venereniur, ¢ 
ebferuent, quorum rationem habere te oportet. Profer igituc iu 
medium, quicquid tibi Dominus infpirauerit. Lutherus [uum in- 
dicium in hac re fcripfit intrepide.*} Tu fequere, et veritatem 
Euangelii rere et defende. Noli timere, non enim accepimus 
Spiritum timoris. Déminus tecum erit, qui eft-benedidus in fe- 
eula» Amen, Haec itaad te fcribo, Humaniflime Erafme, non 
quod me monitore egeas,, homine indocto et tibi iuxta faciens in- 
cogni- 
fcripta , variaeque Eralmi ad ipfam, no £5rg., vt ex eius ad Erarduma 
fegentor F. 1iL Opp. Pater eius Marca, Epifcopum Leodienfem, epi- 
fuerat Kobertus, Chiuiae, Marcae et ftola pater, fcripta Lonan. 19, Febs. 
Arembergae Princeps.. , A. 1519. (T. LL Opp. ep. 388. p- 


4) Paraphrafin in doas Epidtolas 447.) ~~ 
ad Corintiios ediderat Erafmus an- 5) Vid. aduot. 1, 


cognito. . Ipfe enim abunde nofli, quid tibi in hac cauffa facien~' 
dpm. . Quod fi nihil expediero, faltem hoc fatis effe ‘putem, tes, 
fiatum me effe erga te, Praeceptorem meum, amorem cordis mej, 
vt qui ingratus pro tanto tuo labore, quem in litteris recte tractan- 
dis pro nobis fubiiflj, effe non debeam. Nec eft, quod circa Eu- 
charifliam dubius fim, Satisfacit mihi purum Dei Verbum,,. abs- 
“que tropis et fignifcationibus fidei admixtum, vbi dixit Cheifus: 
Hoc eft Corpus meunr, Hic eff Sanguis meus, et caetera. Quid 
dubi:ant quidam magni Viri, populumque mifere affligunt et variis 
opinionibus irretiunt? Vaus Paulus fufficeret nobis, finceriser et 
fimpliciter credere volentibus,. qui tanr crebris verbis diligenter, 
procul dubio Spiritu fuggerente, hoc verbum. inculcat et repetit: 
Hoc eft Corpus meum, quod pro vobis frangitur. Hoc Poculum 
noui teflamenti in meo Sanguine. Ext itetom: $i quis indigne 
ederit, aut biberit, reus erit Corporis et Sanguinis Domini. Rur- 
fut: “Non diiudicans: Corpus Domini. Sed-finenr facianr epifte- 
Jae,, vt quae ambas replere manus nom debeat.. Vautn faltein pe- — 
toate, Viro iam grandaevo, vt Ciceronem, aut Plinium. ipfum 
in Naturali Hiftoria, tuo fudio et labore, Germaniag quafi pro 
vitimo teflamento, vt vocant, habeat accuratiorem et nitidiorem. 
Bene vale, Erafme Dodtiffime, Euangeliumque promouere nen 
cefla, mercedem centuplam in refurredione ivftorum a Summo 
Deo Optimo Maximo recepturus. Irerum vale, temeritatique 
meae vt ignofcas, ce obfecro, et pro meora, Salutaamicos, qui 
apud. te funt, Chriftum in veritate docentes. Datae Ifenachi epud 
Thuringos, pridie Kalend, Septembris, Anno MDXXVIL. 
Georgius Thomas, Ecclefiae Ifenachenfis Minifter. 
Dodtiffimo Viro, D, Erafmo, Roterodamo, Bafileae agenti, 
Domino et Amico fu, perpetue obferuando.. 


Indi- 


7 


XXTI 


_ Indicimus Vobis nune, Ciues Optimi, Diem Natdlem 
Seruatoris ac Domini noftri Iefu Chrifti, proximo die XXV. 
Menfis Decembris pie agendum et celebrandum. Oratio- 
nem anniuerfariam, inter Sacra Euchariftica, habebit No- 
biliffimus . CARbL Ys GOTTLOB SToY, Peniga - Mifnicus, 
litterarum cultor diligentiffimus et optimae {pei iuuenis, di- 
Gurus de admiranda Dei fapientia, vt Chriftus tempore 
conuenientiffimo homo nafceretur, procurantis, Ad quam 
orationem audiendam vr frequentes confluatis, SeREN1SSI- 
me Princers, Intvsrrissimt Comitres, Vrrivsave 
Reipve.icAc PATRES et PRocergS GRAVISSIMI, Com: 
MILITONES GENEROSISSIM!, NoBiLiss1M1, Omni, qua 
par eft, obferuantia et humanitate rogamus. P. P. Domin. 
Iv. Aduent. A. R.S. clofoccxcy. » 


Se ceadeeninatestinendaasanonenenennmammmenaenanasietuntummpecmmaes saasieineaesiaeanaaerneentemn nem ne ee a a 


LIPSIAE 


EX OFFICINA KLAVBARTHIA. 


t@ 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 
SACRA PASCHALIA 


A. D. XXVIII. M. MARTII A. R. S, cloaloccxcvt. 


IN 
AEDE PAVLINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


InvdDICIT 





SpiciILEGIVM XXII. 


Autograpborum , illuftrantium rationem , quae interceffit Erafino 
Roterodamo cum aulis et bominibus aeui [ui praecipuis 
omnique republica, — 


po | 


ee 


oem 
# i 
. * 


2 


ahs 
& .', 
* 
a 
- : - 
et 


» 
. me t 
: a 
& - 
7 * 
go a , 
* . 
3 ‘ 
—_ -~- .> 
| 
* - x 
=a 
ed A 
~ 
- 4 
s er i 
- ‘ 
- 


Digitized by Google 


sy 


JOANNIS BORSALI, ‘) 


primum Canonici Eccl. Collegiatae Middelburgenfis, poft- 

hac ele&ti quidem, fed ab Aula Caefarea reiecti Decani Mid- 

delburgenfis, dein Decani Eccl. Colleg. Verienfis, tandem 

et Decani Eccl. Colleg. Zandenburgenfis, etc. apud Batauos, 
Epiftolae quatuer, AA, 1522. et 1527. ad Erafmum datae, 

: ex Autogr. ! 


(.) huius Viri ad Era/mum ecpiftolae exftant editae 
Tomo II. Opp. Erafmi, quae varia continent ad 
eius vitam pertinentia. In epiftola prima, data ex Middel- 
burgo Zelandiae, 20 April. A. 1514. (Append. ep. 6. p. 15 24. 
feqq.) ,,Ego, inquit, ve bi cripfi ante annum, Sacerdotium 
habeo Middelburgi , *) Praebendam videlicet Canonicalem, 
oquam vocant; eam mihi dedit, inaudita hoc faeculo bene- 
pficentia, Philippus Hifpanus *) nihil merito, non ambienti, 
Aa . Imo 


3) De nomine eius vid, adnot. 4, 

2) Middelburg, fen Medioburgum, 
shodie vrbs Belgii foederati, eft me- 
tropolis et primavrhs Zeelandiae pro- 
vinciae, in Walchria infala. 

3) De Philippo Hifpano haec ha- 
ber Borfalus p, 1526. 

»Scis, non procul ab oppido Rote- 
»rodamo arcem effe quandam, quae 
svolyo dicitur Spangen , hanc alii 
pSpangam, -alii Hispaniam yocamus ; 


;inde ipfe, et pater, caeterique 
»progenitores, nomen habenr. 
»yGens ea eft inter Hollandicas et ho- 
»hefto loco femper habira, et anti- 
»quitate, nedum nobilirate, memo- 
»tabilis; hinc ille prognatus, et no- 
»men fert Gentis, et quia natu 
yMaximus, €tian® potiorem haere- 
»ditatis paternae partem obtinet. 
»Mater-autem eius proximo fangui- 
piis yinculo iun&a Damino Bergenf 

4 82aG 


IV 


et : - ; . ] 

»imo ne cogitanti quidem, nedum non fperanti.¢ Jn /e- 
cunda, in{cripta: Toannes Becar Borfalus Erafmo, et data ex 
Areluno, *) oppido terrae Lucemburgenfis, 4 lanuar, A. 1515. 
(App. ep. 18. p. 1535- fequ.) dicit auctor: ,,Primum itague 
»lignifico ubi, me, reliffa patria,’ et amicis omnibus at- 
»que cognatis, practerea ftudiorum fociis, et plurimis pa- 
ytriae commodiratibus, fuafi ac iuflu propemodam. vetéris 
»patroni mei, Aieronymi Buflidit,®)in-hanc terram Lucem- 
,burgenfem venifle, vt nepotulum et ingenuos mores et lit- 
»teras politiores doceam; viuoque cum illius pueri matre 
»4reluni, 7) ac fubinde Lucemburgis ®) (commutamus enim 
»»(edes interdum, ) et vino conditione honefta in primis, et 
»quaeftuofa fatis, fed mihi nonnihil molefta, quod extra 
»litteratorum conuentum, et ferme in folituding, mihi nunc 
»Viuendum eft tantifper, dum mittemur ad aliquod pubili- 

»oum 


erat, etillios fratribus, {cis quos 1616, aliquantum reftituta, vocatuar 


ydicam ; Nata videlicet ex gente 
yapud Brabansos nobiliffima Grim. 
»bergenfium, vnde et Bergenfes hi 
pfratres funt editi, Fratres hi Ber- 
genfes et Philippi mei Mater 
»erant, fi rete memini, e duobus 
»,fratribus geniti. Scis, qua come 
»,mendatione fueris, atque fis etiam 
4nunc, vt arbitror, apud illam fa- 
»miliam, vude etiam Principi Veri- 
»cnft tuo contigit vxor. 

4) Arlon, in Dacatu Luxenbur- 
genfi. 
5) Patria Borfali fuiffe videtur 
Revelandia auftralis, Zeelandiae Ba- 
tayorum infala, cuius vrbs Bor/fél-n, 
olim Baronum liberorum feu. Dyna- 
ftarum [edes, anno 1932 mari mer- 
fa, hodie vna cum regione ille, a. 


apud Batauos dat Vertronckene Sud- 
beveland. Nomen Borfali fuit: Io- 
annes Becar, Borfalus a patria, forte 
et familia Borfalorum, dittus. 

6) Hieronymas Bufirdins fuit Prae- 
pofitus Arienfis et Confiliarius Re- 
gis Catholici, primum Ferdinandi 
Carholici, dein nepotis eius, Caroli, 


pofthac Imperatoris, Caroli V. 
difti, Inftituie ille, anno 1547 
mortuus , Lonanii magnis im- 


penis Collegium Trilingue Buflidia- 
uum, in quo publice tres doceren- 
tur linguae, Hebraica, Graeca et. 
Latina, Vid, Spicil. 1V, p, 6. 7. 

7) Vid. adnot. 4. 

&) Vrbs haecc, quae nomen de- 
dit Ducatui, vocatur Luxemburg et 
Liuczlburg. | 


vw 


scam pymnafium. Nondum enim molieri perfuaderi poo 
peft, vet filiolum aetate adhuc tenera, vnicum defun&i mas 
titi folatium, a fe ableget.“ Tertia, data ex Arfuno, op 
pido terrae Lutzenburch, 21. Noucmbr. A. 1515. (App. ep. 
36. p. 1544. fequ.) nihil continer, quod fit memoratu dé 
~ gnum. Quarta denique infcribitur: MM. Joannes Borfalus, De- 
canus Verienfis, LErafmo, et data eft ex oppido ®) Verienfi, 
d. 28. Martii A. 15:9. (Ep. 400. p. 424. fequ.) In hac Bor- 
falus de fe: ,,Ad{criprus fum, inquit, non ita pridem in 
»paftorum gregis Dominici numerum, vt {cis. — Nattus fam 
conditionem hanc ampliorem atiquanto, et in {pecie /plendidio- 
‘prem, fed minus, quam velim, praefertim ftudioium caufla, 
wliberam, nempe aulicam. Scis, patronam meam, Annam 
>» Borfalam,*°) ante menfes tres vita defunétam,’ ei fuccefliffe 
»filium Adofphum ,"*) etc.“ 

BORSALVM noftrum faepius landat Era/mus in epiftolis 
editis. In ep. 261. ad Gerardum Nouiomagum 6, Dec. 4517. 
candidifimum vocat. Ad Philippum a Burgundia, Epifco- 
pum Traiectenfem, ep. 219. Append. Louan, 12. Dec. 1517. 
p- 1649. »Eft, inguir, in noftrae menfae contubernio, 
*praeter alios, D. Joannes Borfalus, Canonicus apud S, Pe- 
»,trum , Middelburgi ,»") vir notae tum integritatis, tom eru- 
pditionis, — Infticuit nepotes Reuerendiffimi D. Francifci 
,Bu/lidii,"3) Epifcopi Bizontini, piace memoriae.“ Ad Pe- 

A 3 j trum | 


Batti alumnum, 
et 36, 


9) Veere, (Veria, Campoveria,) 


Conf, adnot, 20; 
Ter - Veere, olim etiam Kampucer . 


di&a, eft vrbs Zeelandiae Batauorum, 
in Walchria infula. 

to) E gente Borfalorum, conf, 
adnot. 5. 

11) Adolphum , quem Principem 
Verianum yocat Erafmus, et i 


32) Vid. adnot, 2. 

13) Fratris Hieronymi Bu/flidii, de 
quo vid, adnot. 6., et Aegidii Bufli- 
dii, CaroliV. Caefaris a Rationibus. 
Vid, Spicil, 1V. p- 6. 


Vi 


trum Barbirium ep. 307. Louan. 6. Matt. 1518, p. 306. ,,Re- 
ylinquam hic probos amicos, -- Joannem Borfalum, cui Latt- 
nae finguae profefio '*) deftinata eft. Ad Joannem Robinum, 
Decanum Mechlinienfem, ep. 276. Append. Louan, 26. 
Mart. 1518 Pp. 1677- »Borfalus, «ut Latinae profefionis par- 
tes deftinaftis, eiusmodi vir eft, vt nou fit optandus qui/quan 
ayatius. Neque enim facile fuerit, vt omnes circumfpicias, 
,,vno in homine tantum ¢gregiarum dotium reperire ; mores 
tain integros purosque, eruditionem, quae plus habeat in recef- 
ef, quam in fronte polliceatur, ingenium ad quiduis docile, 
ymemoriam mire tenacem, ad haec vitae confuetudinem nulli mo- 
fam. — Tantum oro, ne illi fraudi fit, quod Bu/fdia- 
,nae familiae vetus, notusque et addictus fit, fueritque cliens. 
Scis, fortunulas hominis effe minores, quam vt eum Lo- 
,vanii poflint alere; vbi iam menfes aliquot non fine difpen- 
sdio fedet, adeo vt cogatur de augenda alicunde fortuna 
,cogitare. Refert omnium noftrum, talem virum Lovanst 
yretineri, quo lumen illius latius luceat. — Retunebitur 
autem, fi— ill falarium defignetur, illius virtutibus di- 
»gnum.“ In ep. 368. ad Petrrum Aegidium A. 1518. (wbi nec 
locus, nec dies notatur,) dicit Erafmus: _ ,,Adeft Joannes 
Borfalus, huius Collegii) contubernalis, conuiGtor omnie 
yum feftiuiffimus.“ Ad Martinum Dorpium ep. 323. Lo- 
pvan. 14. Tul. 1518. p. 332. »,Dorfafus tuus, aut verius nofter 
amicus haud impurus, fincerus, candidus, deferuic nos, 
,defignatus Decanus Verienfis. 6) Prouincia, quam coepe- 
rat, Latine docendi , 7) mandata eft Barlando.“ Anno 1519, 

| {cripfje 


14) Lonanii, in Collegio Trilin- 16) Invrbe Veere, de qua vid, 
sgui Buflidiano. Conf. adnot. 6, = adnot. 9. ye 
’ ¥§) Collegii, de quo dixi-n, 14. 17) Vid, adnot, 14. 
£t 6 ‘. 


Vit 


feripfic Petrus Aggidius ad Erafrum: (Ep. 436. Antuerp. 19. 
‘Tan. p. 462.) ,,Borfalus Decanatum, vt vocant,'*) nactus eft, 
fac proficifcens in Ze/andiam nos inuifit.« Erafmus autem 
ipfe, in ep. 451. ad Petrum Zutpenium Caffiletanum, Ant- 
verp. 10. Aug. 1519. p. 484- de Adolpho Principe '®) loquens : 
yls, inquit, inteligens, quanti referat primam aetatem 
»,Principum optimo yiro formandam committi, f/o/um fuum 
,foanni Borfafo in gremium tradidit, viro, vt compendio 
»Virtutes innumeras compleGar, Batti **) mei fimillimo.“ 
Denique in ep. 881. ad Maximilianum a Burgundia, Bafil, 
a3. Aug. 1527. p. 97. ,,loaunes Borfalus, vir iuxta morum 
wintegritate ac litteratura commendabilis.“ 

Duac ERASMt} ad hunc virum editae funt epiftolae, 
quaram altera, data Louan. die Pafch, 24. April. A. 1519., 
(vid, ep. 414. p- 434+ fequ.) infcripta eft: Erafmus Toanni 
Borfalo fuos altera vero, Bafil. 24. Aug. A. 1527. (ep. 883 
p- 1007.) loanni Borfalo, Decano Zandeburgepf. 

Quatuor nunc tandem ex Autogr. emittimus 10ANNIS 
Borsati ad Era/mum epiftolas, nondum editas. In pri- 
ma, {cripta Louanii, d.9. Decembris A. 1522., (v. Index h. a. 
n. g.) loquitur auctor de fe et fuis rebus, in primis de /z, 
in locum nuper defunct Decani S. Petri Mddelburgenfis, eleéto, 
tota Imperatoris Aula obfiftente ; de fe, filium Domini de Be- 
veris inftituene, et cum eo Louanium migrante; de fibicolla- 
to a D, de Beueris Sacerdotio in Brouwerfhaven; de Dorpio, 
Erafmo, eiusque fcriptis, litterts, etc. 


S.P.D. Si vales, optime praeceptor, eft quod vehementer 


gaudeam, et vna mecum fludioforum millia tui amantiffimoruny 
Ego 

1§) Decanatom Verienfem, Conf, 19) Conf. adnot. 11. et 36. 
adnot, 16.et 9, 20) Jacobi Batti, quem —_ 
. Fu 


= 


vit 


Ego quidem fatis recte diuino munere fuperfliti intermifi cibi' meif- 
litteris obftrepere; idque nulla alia magis de caufla, quam ne te, 
frugiferis toti orbi laboribus oppreflum, importunius interpellarem, 
aut interturbarem, id quod fatis coniicio a ecompluribus officiofiorie 
bus quotidie fier. Verum ne perpetuum filentium meum ingrati 
hominis putetur indicium, ftatui none vel paucis tecum agere, vt 
epiftola haec me ab ingratitudinis ac oblivionis fufpicione vindicaret, 
et eius tamen breuitas tibi non effet molefla. Non aufim autem 
nunc, promiffam abhinc triennium concionandi rationem exigere, 
quia te video vndique tam multis tamque dentatis inuectiuis et ans 
notationibus appeti, vt etiam fufceptos prius fandtiffimos ac gra- 
viffimos caftigandi et feribendi labores intermittere cogaris. Paue. 
ciflimis autem accipe mearum rerum flatum. Ego hactenus vixt 
in Sacerdotio meo Verienfi, ") fed anno fuperiori in locum de- 
functi Decani S. Petri Middelburgenfis,*) omnium collegarum 
fuffragiis, fum electus, renitens propemodum et inuitus, nifi quod 
illius Sacerdotii conditio, iuflis de cauflis, meo animo magisar- 
tideret. Eam electionem profecutus, totam Imperatoris Aulam “) 
mihi expertus fum obfillentem, ob priuilegium, vti dicebatur, 
quoddam, quo illi liceat non Abbates modo, fed Decanos quoque 
et Praepofitos, vacantibus locis fufficere. Itaque inde paulo ne- 
gotio, quum nemo patrocinaretur, ne Maecenas quidem meus, **) 
qui me dimittere nollet, nifi eatenus, vt votum quondam pen- 


fionis 


Battum fuum vocat in variis epiftolis, 22) Vid. adnot. 2. . 
et Secretarium oppidi Bergentfis, vi- 23) Aulam Belgicam, cui prae- 
gum apprime ‘doctum, iu ep. 393. fuit ab anno 1913. —— 1530. Mar. 
Append. p. 1779. Huius Batti alum- garetha Auftriaca, Maximiliani f, 
um adpellat Erafmus in ep, 37, Pa- Imperatoris filia, Caroli V, Imp. 
rif, A. 1498. p. 38. Adolphum Veri- amita, . 
enfem, cai idem alibi Principis Veri- 24) Adolphus Verianus, Conf. 
gni ticulum tribuit. Conf. adnot, 36. adnot. If. 20. 36. 

_ 21) Vid, adnot. 16.et9, — ~ oe 


IX 


fionis annuse confequerer. Ea itaque fpe deturbatus, Veriae 2°) 
me continui, coepique obire demum muuus litteratoris, filiolum 
Domini de Beueris *) inflituturus; et ecce, quorundam confilio, 
propter infirmam admodum valetudinem, Louanium mittitur, non 
litterarum caufla, quas vbiuis difceret, fed co#li, quod habetur 
faluberrimum. ‘Huc itaque .migrauimus fub finem menfis Septem- 
‘bris. Vicini fumus proximi Dorpio, **) e regione aedium illius 
habitantes. Verfor, quoad licet per docendi occupationes, .in tuis 
‘fanctiffimis Sacrae Scripturae elucidationibus, aliisque facris Scri- 
ptoribus euoluendis, Contulit mihi nuperrime D. de Beueris Sacer. 
dotium illud, quod poflidebat M. Nicolaus a Burgundia, Praepo- 
fitus Traiectenfis, dictum Brouwerfhaven, *’) et contulit abfenti, 
meque me ipfo, neque alio quoquam meo nomine ambiente, re- 
pulfis pluribus eius Sacerdotii competitoribus, ve illitanto fim ad- 
firi@iior, quanto eft in me beneficentior. Si. quid ad Dorpium *’) 
aliosue amicos {cripferis, falutem .aliquam; fi aliud non poteris, 
veteri amico,. tui obferuantiflimo, ad{cribito. Bene vale, optime 
ac dodtiflime Erafine, et, quod facis totiam -annos fumma cum 
daude tua, fed longemaiori Chriflianae Religionis frudu, infoli- 
tum vitae,dgeus, flrenue perge facere, Iftud eft vere euangelicum,. | 
de inuitis etiam maleuolis et maledicis ac perfecutoribus optime 
mereri, ‘Precor tibi vitam longaevam et valetaudinem profperri- 
mam; idque non tam tua cauffa, quanquam tua quoque, fed opii. 
amarum ac facrarum litterarum, quibus tu iuuandis totam vitam im- 

pendis,e 


25) Vid. adnot. 9. Andreae bibliotheca belgica, Sweer- 

*) Vid, adnot. 36, tii Athenae belg. ete. 

26) Martino Dorpio, Theologo 27) Brouwwerfbaven eft oppidam 
Louanienfi, anno 1525. mortuo, Zeelandiae Batauorom, in Scaldia 
de cuins rebus et fcriptis vid, Erafmi (Schouwen) infula firum, 
epiftolae Tomo III, Opp. editae, . 28) De Dorpio vid. adnot. 26. 


x: =e 
pendig, riulla fpe’ praemii allectus, tifi qiod a Chrifto fit ‘confe! 


rendum. . .Optime vale, idque in plurimos annos. Ex Louanioy 
nono Menfis Decembris, 1522. 
Tuus: [oannes Borfalus, 
Eloquentiflimo ac doctiflimo huius: aetatis Theow 
logo, Erafmo Roterodamo, Praeceptori pluri- 
mum obferuando et colendo, 
Bafileae: 


In altera , ae Losanit, It, Idus Mart., i.e. die 137 
Menfis Martii, A. 1527., (v. Index. h. a. n. 3.) dicit de fe et 
Erafmo, Lutheranorum et pines aab ol conuictis ac {eriptis 
gquotidie refpondere coato; de rebus fuiss de noua Epiftolarum 
Evafmi editione, et epiftolis i in ordinem.meliorem redigen- 
dis; de {e Louanii viuente, cum filio Domini de. Beueris pris 
MOENItO, Ctce 


S. P. D. Longo'iam tentporis intertallo nihil tprori ad te 
feripfi, Praeceptor practer caeteros obferuande,- nec tamen interew 
vel minus fui memor tui tuorumque in me'meritorum, tec defit 
tein libris; quos plurimos et optimos vtiliffimosque fesipfifti, do- 
centem ac differentem audire. Verurm cur minus feripferim, vé 
alias omittan cauflas, haec fvit non omnino levis aut contes 
mnenda, quod putirim perum officiofum fore, fi tibi iam feni, tot 
vigiliis fludiisque ac Jaboribus plotimorum annoram propemo. 
tum confecto , nugatoriis litteris obflreperem, res tam ferias 
fanctasque:femper tractanti, et Lutheranorum, vt video, et Anti- 
lutheranorum quoque conuiciis ac {eriptis quotidie refpondere co- 
acto. Quandoquidem tamen comperi, re vel amici cuiuspiam lit. 
teris permotum, vel narratione, nefcio cuius, perfuafum habuifle, 
quod aeftate fuperiori e vita migraflem, morbo oppreffus; quo 

certe 


“ao <—ah “silliest “=e 


A. 8 


certe tum laborabam, tam ‘et gtaui, et ditturno; ve non procyl 
abfuerit, quin corpufculum hoc, iam fuis officiis. naturalibus de 
Qitutum, etiam animus habitator reliquerit. Duxi nunc vel paucis 
tecum agere, vt tibi primum fignificarem, ilti me morbo etiamauin 
divino munere.effe fuperflitem, deinde tibi gratias agerem, quas 
certe ago ex animo maximas, quod tem honorifice ad Barlan. 
dum *) noflrum.de me, iam (vt arbitrabare) extincdo, foripferis. 
Praeter haec autem eft aliud quiddem tertium, minutum quidem 
illud, ve tibi fortaffe videbitur, fed meo iudicio neutiquam com 
temnendum, id eft huiusmodi. Eft in manibus omnium opus in- 
figne atque egregium Epiftolarum tuarum, quod audio edendum 
abs tedenuo, fed longe audtivs, id quod facile datur coniicere. 
In qua editione, velim, nifi fortafle ferus admonitor fuero, ordi- 
nein feruari in libro, qui fuitin f{Criptis abs te epiflolis, annorum 
dico, menfium, atque etiam, fi fieri commode contingat, dierum; 
quod quidem video a nonaullis fuperftitiofe obferuatuin in .€pifto. 
kis admodum familiaribus, neque magni omnino ponderis aut.mo- 
menti, a te autem plane negledtum in editione, quam adhuc vi- 
dere licuit, vbi primum omnino locum occupant complures nuper 
feriptae ad amicos, mediym non paucae olim ad fludiocum focios 
dliosque transmiffae. Perfuadeo mihi, ‘hunc ordinem cum ad te, 
tum ad lectorem ipfum, magnopere attinere. Nam primum qui- 
Gem ex epiflolis, hoc ordine digeftis, elucebit vitae tuae, et flu. 
diorum, ac conatuum omnium, feries quaedam, Inde temporum, 

j . B 2 quibus 


29)-De Adriano Barlando, Philo- it ab oppido Zeelandize Batauorum, 
logo .et Hiftorico, Lonanii, poft .Barlaud, feu Baarland, vt vocant,) . 
Rorfalum, ah a 1518. Profeffore er de eius rebus feriptisque, vid, 
Finguae Latinae, in Collegio Tri- Erafmi epiftolae, T. {11 Opp editae, 


lingui Baflidiano, dein ab a..1526. 
ibidem Profeffore Eloquentiae, cir- 
£a a 1542. mortuo, (cui nomen fu- 


Andreae biblioth,-belg., Miraei elo- 
gia illuftriom Belgu feriptorum, 
Sweertii Auenae_belg. etc, . 


XI ° 


quibus res, de quibus fcribis, geflae funt, et fatniliaritatis, quae 
tidi fuit cum praecipuis Chriftianae religionis Proceribus, et com 
fentionis, qua coactus es cunt non paucis decertare invitus. 
Omnium, inquam, {harum rerum, atque etiam aliarum, tradetur 
{criptori quidam veluti catalogus, qui fat {cio omnibus erit longe 
gratiflimus. Non feres.aegre, quod hac.de re te’ commoneface- 
rem, et, fiintegrum fit, mihi hoc obferuanti melius obtempera- 
bis, quain fecifli ante annos octo, quum, de ratione concionandi 
vt [criberes, commonerem. Ego vivo ism Louanii, apud M. 
Robertum Virulum, vna cum primogenito, vt nuper, Domini de 
Beueris °°) abfui tamen, poflquam primum ante quadriennium 
huc commigraflemus, fefquiannum. Optime vale. Louanii, tere 
tio Idus Martias, 1527. 7 

Joannes Borfalus, Decanus Zandenburgenfis, 

tui amantiffimus. 
Eximio Theologe, D. Erafmo Roterodamo, omnis eruditi- 


onis Antiftiti, Praeceptori praeter caeteros obferuando, 
Bafileae. 


In tertig, data Louan, V. Idus Auguftas, i. e. die 9 
menfis Auguffi, A.1527., (vy. Indexh.a. n. 14.) loquitur de 
Erafmi epiftola quadam, et de Dorpii ad Exafmum litteris; de 
quopiam, Dorpio praefente, horam totam deblaterante in Erafmum 5 
de /e nunquam non Era/mum amaturo et culturo; de nouo or- 
dine epiflolarum Erafmi, proxime edendarum; de nondum 
edita concionandi ratione; de rebus /uis , etc. 


S. P. D. Longe gratiffima fuit mihi, Praeceptor eruditiffi- 
me, tua epiftola,”) tametfi laconica, qualem {cilicet finebant te 
{cribere 

go Vid. adnot, 36. mus ad hafce Borfali litteras, Bail, 


31) Periifle videtur haec epifto- 24. Aug. A. 1547. ep. 883. P- 1007- 
la; fed alia laconica refpondit Era/f- ea cala 


XII 


feribere oecupationés iffae in rebus feriis affiduae, Signi. 
ficabat enim, et rece valere te, et memorem effe veteris amiculi, 
etiam totum iam triennivnr filentium agentis perpetuum, quique, 
fe magis iuflam commeruiffe obiurgationem, quam tam amicas 
tamque blandas litteras, ipfe fecum agnofcit. Verum quod fufpi- 
cabare, noflram amicitiam, immo meum in te amorenr et obfer- 
vantiam refrixifle, quia acceperis e Dorpii **) litteris, illo prae- 
fente qvempiam in te horam totam deblateraffe, vt mea ftudio tui 
duerteret, id vero male me habet, quod tibi perfuaferis, me, qua 
femqualem tuum clientulunt ac difcipulum, blateronis cujuspiam 
tam breui obtrectatione eo perduci ac perpelli potuiffe, vt te, fic 
de me meritum, nec de me folum, verum de bonis litteris, qua- 
tum fum fuique femper amantiffimus,. praeterea de chrifliana re- 
Jigione omnibusque facrarum litterarom ftudiofis, inter quos me 
quoque adaumerari defidero; vt Erafinunt, inquam, fic de omni- 
bus meritum, vt nulli nom debeat effe chariffimus, ipfe omnium 
qui viuunt, fi id facianr, ingratiffimus, amare, colere et obfer. 
vare definam, quem ne Demofthenis quidem aut Ciceronis violen- 
tiffimae et efficaciflimae orationes, etiainfi in vnum conferantur et 
conflentur vniuerfae, de minimo in te amoris gradu depulerint. 
Quid enim minus fuerit hominis, quam nom amare me, et quident 
vehementiflime, eum, cuius iam perpetuos annos plus viginti fru 
or beneficiis, tanto quidem labore, tanta obtrectatorum inuidia,. 
vitro tamen et gratis exhibitis? Perfuadeas itaque tibi, mi Erafme,. 
nullo vnquam tempore commiflurum me,. vt te amare definam. 
Sed haec hactenus verbofe magis ac maiore affectu, quam fermo- 
ais politie. Caeterum habeo gratiam, quod polliceris, faduruny 
te, quod monui, epiftolas nimirum tuas, quae plorimae funt, et 
B 3 de 


_-32) Vid. adnot. 36. Dorpii litterae, de ‘quit i 
‘oll ‘edie rpii » Ge quibus loquitur Erafinus, now 


xIV. 


de rebus diuerfflimis, in eum ordinem reda@urnm, quo olim ps 
dem ac nuper fcriptae funt abs te. At.idte oro, vt pergam, poft- 
quam femel coepi, impudenter agere, ne, quod nunc pollicere, 
tanto.differas tempore praeflare, quanto differs, quod abhinc an» 
nos octo de concionandi ratione es pollicitus, quod ne nunc qui- 
dem, quod fciam, praeflitifli, Viuo punc, vt fcis, Louanii, 
ies a vt videtur, cum primogenito D, de Beueris, *) proxi- 
mum hoc bienniym. Si quando vacabit, quaefo, vt Borfali, qua- 
tenus licebit, fubinde.memineris, fiue ad amicos fcribens, quos 
hic plurimos habes, fiue ad me ipfum, quod tamen exigere non 
audeo, Bene vale, Praeceptor vnice obferugnde. Louanii, quinto 
Idus Auguftas, 1527. . 
Toannes Borfalus, 
clientulus tui obferuantifimus, 
Erafmo Roterodamo, eruditionis omnis facrae profa- 
paeque facile Antifliti, Piaeceptori vnice obferuando, 
Bafileae. 

_ ‘In-guarta epiftola, fcripta Louanit, ees Nonas No= 
vembres, i. e. die 6, menfis Nouembris, A. 4527., (Vv. Index 
bh. a. n. 18.) dicit Borfalus de Erafmi epiflola ad fe mif- 
fa; de ciusdem ad Maximilianum & Burgundia litteris i interce- 
ptis, aut, amiffis ; de Maximilian huius patre; de fe eum inftt- 
tuente; de eodem in Au/am Cardinalis Leodienfis commigratu- 
ro; de fe ipfo in Zeelandiam ad Sacerdotium fuum abituro, 

te. , 
‘i S. P. D. Accepi fuperioribus diebus, Erafine, Praeceptor 
vnice obferuande, tuam ad me epiflolam, *) Antuerpia huc per: 
bibliopolam oo transmiffam, quam tu ante ‘Calendas 

Septem- 
? } ° 
33) Vid. oe Borfali fequens, TT. ITI. Opp. Erafmip. Spr ep. 883 


et adnot. 3 .et feripta eft | 24. Ang. 
34) Epittola haec edita legitur A. 1527. 


xV 

Sejstembres ifthic' feripferas, Fuit'’ea mihi tanto gratior, quanto 
ex{pectata ‘diutius. © Hanc antem gratiam auxit now mediocritets 
quod inter occupationes tam’ arduas tamque affiduas noa fis dedi 
‘gnatus, Maximiliano 4 Burgundia, meo in litteris difeipulo, {cri- 
bere. Verum omuem ferme voluptatem, quam pepererat nobis 
tua ad me epiflola, excuaffic intercepta, aut nefcio cuius incuria ac 
negligentia amiila, ad Maximilianuin data.) Vix credas, quam 
exultauerit puer. optirhus, vbi ex meis litreris comperiffet, ad fe 
quoque datas abs te litteras, fufpicatus nimirum, haefiile eas in acere 
vo litterarum ad alios'promifcue miflarum. At vbi fua fpe effet 
fruftratus, vix lacrimas coutinere potuit, cette nullo non die de« 
plorat fuam-infelicitatem, Nou aulim iterum tam impudenter abs 
te petere huiusmodi officium,. fed gratias ago tibi pro impenfo fe 
‘ mel tam humili obfequio. Verum quia fignificas, te non fatis efle 
 certum . fitne hic Adolphi Principis Veriani filius , paucis accipe. 
Eft hic Maximilianus, puer annos iam natus tredecim, D. Adol 
phi a Burgundia, Domini de Beueris, **) filius ‘primogenitus, 
optima profecto indole et fpe fumma, Quintum iam annum illi infti- 
tuendo praefum, at ante huius anni finem in Aulam commigrabit 
| Cardina~ 


35) Exftat haec Erafmi ad Maxi- 
thilianum a Burgundia epiftola, {eri- 
pta Bafileae, d. 23. Aug. A. 1527. 
ibid, p. $97. lequ ep. gyr. Ad eum- 
dem ([cripfit Erafmus Bafil. d. 4. Ia 
nuar. A. 1928. et Friburgo Brifgo- 
ae d. 23. Iulii A. 1529. Vid p. 1053. 
€p. 926. et p. T1222. ep. 106%. 

36) Ex Eralmi ad Maximifianum 
a Burgundia, Borfali alumnum, epi- 
ftolis, (conf. adnot. 35.) cum hac 
Borfali ad Erafmum epiftola collatis, 
adparet, D, Adofpbum a Burgundia, 
Dominum de Beneris , Maximiliani 


ma, 


patrem, Borfali patronum, et Eraf: 
mi Priacipem Verianum, feu Verien 
fem, fuith >ynam eamdemque perfo- 
nam. In gratiam vero Maximilian 
a Burgundia, de quo loquitur Bor- 
Salus in epiftolis fuis, et qnem Do- 
mini de Beueris filam: primogenitum 
vocat, anno 1§55. Carolus V. Imp. 
liberas Dynaftias Verienfem et Vlif- 
fingenfem iuffic effe Marchionarum,. 
quem anno 1581, Guilielmus I, - 
Princeps Araufionenfis fibi et fami- 
liae fuae aere comparauit, 


XVI 


Cardinalis Leodienfis; "?) atque ego tum ad Sacerdotium meum fa 
Zelandiam ") me recipiam, femper, dum viuam, tui et amantiffi- 
mus futurus, et obferuantiflimus. Bene vale, Erafme dodtiflime, 
et mei quoque fubinde quaefo ve velis meminifle. Louanii, poftridie. 
Nonas Nouembres, 1527. . 
foannes Borfalus, 
tui amantiffimus clientulus. 
Erafmo Roterodamo, Viro vndecunque dodtiflimo, Praece- 
ptori vnice femper obferuando, 


Bafileae. 


ANTONII BIRC11, 


Canonici et Scholaftici Befontini, ') Epiftola 
A. 1529. ad Erafmum data, 
ex Antogr. 


Nulla quidem mentio fit nominis huius Antoni Bircit 
in Erafni Operibus, nec vila eius edita exftat epiftola. At 
p. ur. legitur Era/mi epiftola 1037. inferipta: Era/mus Rote- 
rodamus Scholafteri Befontino S. D.et data Bafl. I. Aprilis, 
Anno 1529. Facile patebit leftori cuiuis, Erafmum hanc 
epiftolam fponte fura dedifle ad Antonium Bircium noftrum, 
nomine fibi adhuc ignotum, quum audiuiffer, eum fibi lit- 

terisque 


wershayenfe. De Middeliurgo vid. 


3°) Erbardi, filii Roberti, Prin- 
cipis Cliuiae, Marcae et Arember- 
_ gae, Epifcopi Leodienfis ab anno 
1506. — 1§3%-, cui dignitatem 
_ Cardinalis Eccl. Rom. comparauit 
Carolus V. Imp. 

38) Fuit Borfalus in Zzelandia Bae 
tanorum Canonicus et electus Deca- 
nus Middelburgenfis, Decanus Ve- 
rienfis et Zandenburyerfs, hahur 
quoque facerdotium quoddam Brou- 


4 


adnot. 2. De Weria adnot. 9. D3 
Brouwersbaven adnot, 27. Zandeburs 
gum vero, feu Zandenburgum, fiium 
tuiffe videtur non procul ab vrbe 
Veria, vbi faperfunt reliquiae arcis 
Zandberg, feu Zandiurg, cui adiacet 
Dynaftia, quam Zandyk vocant Ba- 
tavi. 
1) Vid. sdnor. 7. 


XVIE 


terisque admoduih fanere ; *) s1Rc1vm vero refpondiffe 
Erafmo per eam, quae nunc primum tandem ex Autogr: in 
Jucem prodit, et quae data elt ex Bifuntio, die 12, Aprilis, 
Anno 1529. (v- Index h, a. n. 14.) 


S. Recepi, Vir omnium Doctiflime, litteras, *) cum libello,4) 
quas tua immenfa humanitate ad me mififli, *) ex quibus te (et law- 
dis et virtutis praecepta amplexans) fumma laude dignum teneo- 
Otium tanquam rem perniciofiflimam deiiciens, hos virtutis alu. 
mnos efle eos, qui beatiflimas fcripturas, quas praeteritis ftudiisfum. - 
mis laboribus memoriatenent, revoluunt; de quorum mumero te 
effe, non a paucis diebus, fed longo diu tempore, cognoui,- Ex 
his etiam facile perpendo, quanto animi vigore illos antecellis, qui 
inerti otio torpefcunt; quorum hominum genus futile, obfcoenum, 
ac ferarum more, defidiae, negligentiae ac torpori fe facile accom. 
modat. Perfuadent enim tales, fe ad otium, non vero negotium, 
natos. Hi virtutis fe infefliffimos hofles declarant. Nam otii fer- 
vus virtutis effe non poteft alumnus, tanquam fludio et induftriae 
contrarium. . De Codice etiam, ad me miffo, *) ne witio ingrati. 

tudinis 
118t. epift, 1037. cuius initium ex- 


2) ,,Nec erat opportunitas, (verba 
hibuimus in ednot. 2. 


yfant Erafmi) nec argumentum ad te 


nftribendi, vir clarifjime, nife quod, 
»guum ex amicorum litteris cognoutf- 
awlem, te, ve es ipfe litreratiffimus, 
»boneftiffims  fludris et 
»,quendam et benigniffimum praeftare 
A ccsmisia mei officai ratus fum fiu- 
pdiorum noming gratias agere primum, 
pdeinde etiam meo, qued pro tuo can= 
pdore de Erafmo fentias amantius, 
»quam pro ipfius meritis, Reliqua. 


a) Vid, Erafmi Opp. T. HI, p. 
c 


4) Ex litteris, quas eodem die I: 
Aprilis A. 1529, Bafil, dedit Erafmus 
ad Leonardum, Officialem Befonti. 
num, (vid. Erafmi Opp. T, HI. p, 
rISt.ep. 1036.) per quem er Bircio 
mififle videtur Jitteras, de quibus 
diximus, colligi facile poteft, /ibel- 
lum hone, quem Bircius etiam Co- 
dicem vocat, fuilfe Senecam, ab Erafe 
mo editum. , 

5) Vid, adnot. 4.. 
6) Conf. adnet. 4. 


XVIII 


tudinis arguar, tibi ingentes habeo gratias, et,tibi perfuafum effe 
peto, et tibi fuggeras, mihi nil gratius accidere pofle, quam ta- 
ie volyntatibus feu praeceptis,- dummodo liceat et facultas detur, 
‘morem gerere, aut animo tuo gratificari. Velim etiam me femper 
jn numero tuorum amicorum connumerare digneris, Vale, 
ommium confummatiflime. Altiflimus vota tua compleat. Ex Bi- 
funtio, ’) die 12. Aprilis, 1529. 
Tuus (fi fuus-eft) 
Anthonius Bircius, Canonicus et Scholafticus Bifuntiaus. 
Erafmo Roterodamo, Eloquentiae noftrae aetatis. ferme 
Principi, ac Domino fuo colendo. 
_ ( Sigillum integrum.) 


| HIERONYMI RICIY, 
Praepofiti Fridentini, Epiftola A. 1529. ad Erafmum data, 

, ex Autogte . 
Vnica Era/mi ad huric Virum edita exftat epiftola, T. 

Jil. Opp. p. 1187. ep. 1045- data Friburgo, 21. April. A. 1§29., 

qua refpondit ad Ricii epiftolam, quae iam ex Autogr. pu- 

blicatur. Caeterum nulla Ricii fit mentio in Operibus Erafimi. 
Vnica, quae exftat, HizERONYM! RiciI ad Era/mum 

epiftola, nunc tandem inlucem prodiens, (v, Index A, 1529. 

n. g.) data eft ex Lincio, d. 23. Martii, A. ¥529., et maxima 

de Erafmo continet, cuius vel ynicam epiftolam exoptat Ricius, 


Nolim, Erafme feliciffime, impudentem me exiftimes, quod 

Te, divinum hominem, quem vniverfus celebrat orbis, quem non 
modo mortales venerantur omnes, fed et ipfi demirantur Superi 
pufillus 

7) Bifuntiam, Befontium, Vefon- diae, gall. Franche- Comré.  Erat 


tio, = Befangon, germ. Bifanc, illo tempore haec vrbs et regio ip 
eft vrbs praecipua Comisatus Borgen, ditiouc Caclario, Cavli V, 


f 


XIX 


pufilfus ego et indodtus homencio, ‘nulla ‘tibi familiaritate iundtus, 
infulfo rudique hoc epiflolio adire non erubuerim. Fretus fum 
enim tua ingenti manfuetudine, fuavitateque incomparabili, quippe 
quae omnium volitat per ora virorum, et fummis vbique decanta- 
tur praeconiis; litterasque has, mihi ad te datas, ') fine mea manu 
deftinare, abfurdum duxi. Quinimo diem hunc lucro: ponam, et 
margarita fignabo, quo mihi div multumgque optata, ad te f{cribens 
di, occafio diuinitus oblata eft, *) neque equidem vel gratius quic- 
quam, vel fortunatius afferri potuiffet. Quodfi tu viciflim me vel 
vnica tua dignabere epiftola,’) in coelo effe videbor. Bene vale 
Ex Lincio, *) 23. Martii, 152g | 

| D. M, D.') 

Celeberrimae D. T. 

vti filius obfequentiffimus, Hieronymus Ricius, Prags- 

pofitus Tridentinus , *) phycus ’) regius *) 

Ad has rics litteras refpondit Erafmus (vid, adnot. 3.) 
his paucis verbis: ,.Zra/mus Rot. Hieronymo Ricio S. D. Quod 
me fupra modum attollis, amori in me tuo, parum, vt videtur, 

: fobrio, 
us Aufiriae dominns erat Rex Ferdinane 
dus, qui faepius Lincii commoratus elt, 

5) De Mandato Domini, (Ferdi« 
nandi Regis,) vtvidetur. 


6) Tridentum, vulgo Trient et 
Trident, ital, Trenso, eft vrbs epi« 


7) Exftant Tomo ITI. Opp. Eraf- 
mi p. 1142. fequ. ep. 1009. eius ad 
Ferdinandum Regem, Caroli V. Imp. 
fratrem, litterae, datae Bafil. d. 27. 
Tanuarii, A. 1529 , quibus Regi gra- 
tulatas foerat Erafmus Pannonio- 


rum, fea Hangarorum, et Bobemo- 
yum regna in ditionem fuam redatta, 
Videtur Ricius litteras, quibus re- 
fpondit Rex, iuffu eius, ad Erafmum 
mififfe, wna cam fua hac epiftola, 
Conf. adnor, 4, 5. 8. 

2) Conf. quae diximus in adnot. f. 

3). Vid. T. IIL Opp. Er, p. 1187. 
ep. 1045. Friburgo, 21. April. 1§29. 

4) Lincium. germ, Linz, elt vrbs. pri- 
maria Auftriaefuperioris, cuius et totis 


fcopalis Comitatus Tirolenfis, notif- 
firma propter Concilium Tridenti- 
nom, Etiam haec vrbs, vna cum 
Comitata Tirolenfi, erat in ditione 
Ferdinandi Regis. 

9) Phyfices, vt videtur, 

8) Ferdinandi, Regis Hungariae 
et Bohemiae,. pofthac etiam ab~an- 
no 1§31. Romanorum Regis, tan 
dem ab a, 1556, v[qne ad mortent 
a 1564. Imperatofis;- 


XxX 
fobrio, facile condono. Quod teipfum plus aequo deiicis, ‘fing 


,farem tuam modeftiam non poffum non amare, Rici chariffime. 
»,WVec eft, quod hic humanitatem meam manfuctudinemque prae- 
wfices, quum inhumaniffimus futurus fim, fi dofium hominem, 
,cumgue litteris ad amicitiam prouocantem, non amplelbar. Ego 
,me-inter doffos viros mon annumero, fed tamen eruditione prac- 
,ditos femper et amaui, et veneratus fum, pracfertim fi accefferit 
humanitatis et probitatis commendatio, quorum vtrumque nobis 
yarguunt tuae litterae. Bene vale. Datum Friburgo, 21. Apri- 
pls, Anno 1529.“ *) 

Indicimus Vobis nunc, Ciues optimi, Sacrorum Pa: 
{chalium Sollemnia, proximo die XXVII. Menfis Martii pie 
ac religiofe celebranda. Orationem anniuerfariam in Aede 
Academica hora XII. inter Sacra Euchariftica habebit Nobi- 
lifimus CAROLVS FRIDERICVS GROSSMANWYS, Leitersdor- 
fio - Silefius, quem diligentia et modeftia morumque probi- 
tas omnibus commendare vidertur, difturus de memoria re 
furreBionis Tefu Chrifti rite celebranda, Ad quam Orationem 
audiendam vt frequentes confluatis, sERENISSIME PRIN- 
CEPS, ILLVSTRISSIMI COMITES, VTRIVSQVE REIPVBlgl- 
CAE PATRES aC PROCERES GRAVISSIMI, COMMILITONES 
GENEROGISSIMI, NOBILISSIMI, CARISSIMI, magnopere 
rogamus atque étiam hortamur. P. P. Domin. Palmarum, 
A. B.S. clolocexevi, 


9) In his ad Riciwm litteris quod erant litterze ; ‘nec mominauerat 
nuila fir. mentio litterarum, per Ri- Ricius quemquam, a quo, aut cvius 
cinm ad Erafinum miffaram, id non nomine iuffuque, fibi datae eflens 
 aduerfatur conie@turae noftrae in illae litterae ad Erafmum. 

adnot, I. Inanes enim er vacuae 





BX OF FICINA KLAVEARAMIA 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS _ 
SACRA PENTECOSTALIA 


A, D. XV. Mo MAIL AR. S, cloloecxecvn, | 


IN 
AEDE PAVULUINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


INDICIT 





SpicILEGIvM XXIIL 


Autographorum , illuftrantium rationem , quae interceffit Erafmo 
Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fui praecipuis 
omnique republica. 


— 


* wits a a * igi an | r rt “; Fd ee 
jo ae ey a be 
. a a at bao F tt wo Fee sss a 

. * 

' sof ’ , * i 

Pa ae es f ~* «© - ta . 7 28a 


Tty AVE 


ee este et Ma TE MEST ee ee ee ee ee 


'* bide ry ~ ‘ 5 ve 
er ‘ ’ i 7 i “ 
. a 
bs ‘ « . 
* : Ms 2! . hs am * 
. .* rY zi . i 
* - 


: Digitized by Google 
= - cae | -. » __ 


PAVLI vouzit, *) 

- Abbatis Hugonis Curiae, *) Epiftolae tres, AA. 1524 
| 1525» et 1535. ad Erafmum acne,” 
fi ee Autogt. 
a Oe ERASMI ad Paulum Vo/zium epiftolas exhibet 

Tomns Il. Opp. Erafmi. Prima, eaque longa ae 
verbofa,‘ data Bafil. d. 14. Aug. A. 1518. p. 337- 4q-. ep. 329. 
qua dedicauit Volzio Erafimis nouam fii Enchiridii. Militis’ 
chriftiani editionem,' infcripta eft: Paulo Volzio, religiofiffia 
mo Abbati Monafteris ; quod vulgo dicitur-Curia Hugonis, eum: 
que p. 347. vocat Verae religionis eximium decus. Secunda, 
anne 1519+ {cripta,’- p.- $36: €p: 490. ‘loco et die carens, in 
fine Volzium adpellat Patrem et Amicum in Chrifto chari ‘fia, 
et! gps ee eft: las Voltzio. Tertiam deditErafmus Bafil, 


nace 9 ee ® 7 A 250 


“yy Volzii nomine ipfe vtitur in’ et crit, edit. Amftelod. 1739. 74a: 
épiftolis nuncedendis. Volssium et etc. et edit. german. Gortfched, vy." 
olcium vocant Erafini Opera. Alii Polfe. Monafterium ‘hoc ‘cur ab 
’ Volfium, Voife. (Volze.) Vid. ad- aliis, licet Baylium folum citent 
notat. 2. _ adpelletur Kinigsbofen, nefcio. Vid. 
2) Monatftetii Haugshofen, Ordi- Allgemeines hiftor. Lexicon, et 
ris Benediftinorum, rope Schlefta; Joecheri allgemeines Gelehrtenlexi- 
dium, feu Seleftadium, (germ. con, Art. Paul, Volfs. Confun- 
Sclileteftadr ,)’, in Alfatia. “Nomen, dunt Haugshofen cum aliis locis, 
Heng Oofes pettis Eralinne Hugonis, Kovigshefen didis, : 
iam. Vid--?. Bayle Didtion: hitt. 


IV 

d.25. Nouembris A. 1524. et infcriphit+ Paulo Volizio Abbati, 
p. 827. ep. 712. Quarta, eadem gaudens infcriptione, p. 
S4I. ep. 720. data eft Pafil. d. 1g. Decembris A, 1524. 

Ad Erafmum in Appendice T.III. Opp. duae integrae 
FAVLI VOLTZI1, Hugonis Curiae Abbatis, editae leguntur 
epiftolae, p. 1543- ep. 34. ex Monafterio noftro, 30. Octobris 
A. 1515-7 et p- 1546. ep. 38. ex Selefadt, 25. Nouembris A. 
151s. Praeter has Vero exftat p. 1773. ep. 382. fragmentunt 
litterarum, ?). quas- feripfit Yolzius Argentorcati ,* d.22.'Apri- 
lis A. 1536. *). ' ‘ 6 ete . 

Tres huius vorz11 ad Brafmum epiftolae nunc tandem 
ex Autogr. prodeunt; in quibus ipfé nonnulla de rebys * 
faus fuis narra. a Ow 

~ » In prima, quae data eft ¢ Monafteriolo, die,.vndecimo 
Decembris, Av 4524. (v- Index hy a..n. um.) dicit Volzius: de, 
fuis ad Erafinum, et Exafini ad fe.litteris;, de fo Erafmi obi-, 
is, additis votis et laudibus; de Era/mo-calulofo, nulli fa- 
Bioni addi®o, ideoque ab aliis. vituperato; de voce: quadant 
graeca, a Volzio adhibita per iocum;. de Erafmi libelio de fi- 


bero arbitrio, et. Lytheri 
Suis rebuse el 


vr. 


' 3} Fragmentum hoc, rifum faci- 


le moues leftori, his conftat ver- 


bis: »,Monachus quidam, fororem gers 


amanambabens in eo Monaftcrie, vbi 
npracdico, longa epiftola ¢alumuniam 


»mibi ftruit, in fuperf{criptione: Pau- 


ylo Volrzio, Monialium San- 
yeti Nicolai in Vndis Con 
wfofori, angulari meticulo- 
wfogue Concionatori, Scribens. 
nDeinde vocat me miferandum, 
pinfenfarum, etc.“ - 

4) Hoc iplo anno 1536. Erafmur 


doriua ea de, rey etc. denique de 


‘ : » 


-{.3 : oc Pe 


itr Teftamento, Bafileae d.'12. Fe- 
bruarii f{cripto, legauit Volzio flo. 
renos aureos centum. Vid. Epiftolae 
familiares Erafmi ad Bonif. Amerbas 
chium, (Bafil.'1779. 8.) p. 122, bi 
ipfa Teftamenti verba ex autographo 
legi poffunt, quod in bibliotheca 
publica academiae Bafileentis ferua- 
tur. Erafmus vero obiit d. 12. Julii, 
A. 1536. Bafileae, . ie 

5) Ad hance Volziz epiftolaftt ré<, 
{pondit ,Era/mus T. 11], Opp. p. 84r. 
ep- 720. data Balil. £§- Dec. A. 1524e, 


i¥ 
, ~ §S. P..D.Ternas brevi.ad te dedi literas, “) .Erafme per Chris 
flum:chariflime, pro.quibus vnas cum exfultatione et ofculis acce- 
pi’) polltidie Conceptionis S, Mariae.*) Adeo chara funt mihi 
omnia, quae abs tuo proficifcuntur ingenio, Qaod vero Gallus ille 
Sacrificulus ,-cum-aliis, vt {cribis, pluribus, e viuis te, licet, falfo, 
extulit, °) gandeo vehementer; non quidem ob illius mendacium, 
fed quod tua haec vita non fit ignaniae dedita, fed operofe magic, 
et Ecclefiae Dei {cholisque vetiliflima, Faxit Deus Optimus Maxi- 
mus, vt pofihac faepe diuque, dum ita lubet, mentianryy illi ili! 
-Tumodo divina clementia ftadiofis omnibus fuperfis diutius! Porra 
quod Calculo ianileuius cruciaris, perplacet. ") Quod te nulli ad- 
dicis factioni, non poflum non laydare; ") etfi ob boc folum alii 


1..6)- Refpondit Erafmus in: epiftela~ 


nm. §- citaty: ,,Epiftola, qua {cribis, 
pte ternas mififfe litreras, mihi ter- 
tia reddita eft. Itaque vna dunta- 
»xat periit.“ 

7) Vid. Erafmi ad Volzium epi 
ftola, data Bafil, 25. Nouembris, 
A. 1924. Ti illl. Opp. p. 827+ ep. 
9rg. -* 39 ve td 

g) Die 9. Decembris, A. 1524.. 
9) Scripferat Erafmus Volzio, in 
epiftola un, 7. citata: ,,Habeo gras 
,tiam, quod mihi mortuo bene pre- 
yearis, Telaturos etiam, fi quando 
pto mori voles.“‘, (Volzii epiftola, huc 
pertinens ,.nort exftat.). .,,Rumores 
yiftiusmodi plane rideo. Caereram 
ex animo doler,\ tantum -effe mali- 
gtiae inter Chriftianos: — — Tibi 
» Gallus Sacrificulks nunciavit, fe pe- 
yde calcafle. cumulom meum. -Et 
zapud Heidelbergam Ang/ys quidam 
sfparferat, fe interfuiffe 5 na imeo; 
yaddidit;. me condiran: im eodem fe- 
ppulchro, .in quo: iiacet. Lachucras, 


Ay 


. 


nFrobenit focer,’. Et antes in Flane 
»dria iaQatum erat, me quodam bor- 
ntibili mortis genere periiffe. Alii 
»{parferant in Brabantia, meos li- 
ybros vna-‘com imagine Romae publi- 
peitos exuftos. fuifle. — © Er haec 
»faciant Chriftiani, haec Sicerdores, 
yhaec Monachi, haec Dominict Fran« 
cifcigue nepotes: — =~» .Quum 
pante annos tres Anderlaci, 
alibi decideram ab equo et frege~ 
»tams ceruicem, alibi perieram febri, 
alibi correprus apoplexia fubito rer 
pliqueram vita.“ : 

| 10) Refponder his Volzius ad Eraf- 
mi verba in epiftola.m. 7. citata: 
»Poftremo his aliquot menfibns,  qui- 
nbus me fepelierant, ea fuir valeru- 
ydo, vt tribus annis non foerit fir- 
»mior, et arbitror repertam viam, 
»qua pofthac levius craciercalculo.“ 
11) Seripferat Evafmus |. c. Nuk - 
pli faGtioni he nec addisi, nec ade 
gaictarus fumi.* p had ‘ 


2 COCA Ue “f 


Vi 

te vittperént, éom fuxta Apoflolicam do@rinam | eiusmodi fiat 
carnales, et fecindum hominem ambulent. . Quod -in ¢mie- 
SoyeaPiz Scholarum cuO/Giov iunxerim, ° ignoro; nam 
guid Epiflolio faperfcripferim,  excidit’ memoria, “) > Hoé 
duntaxat feio, quod ‘per iocum graeciflans duPiGiev adfcripfi, quod, 
viueres nec ne¢, dubitarem, neque aliud in inmentem venit meam, “*) 
Libellum de libero arbitrio habeo, et legi, et impenfius placet 
haec Erafmica temperatura, quam fcrupulofa ifla et nimis emundta 
Lutheri dodtrina.:' Alia nondam vidi. *) O ff tuus’ propediem 
prodeat cum Eubulo Thrdfymachus! ) ' 'Puto te iain audiffe ratio. 
nem’ Exabbatis, °) \quaetamien inifium habuit a dominandi cons 
témptu mihi fere adnato, vires accepit 2b ambitione difpenfatoris 
Monafterii, qui, cum omnia habeat in manu, vnum adhuc perfe- 


Iu. we 


quer cum . abies pedum, . Cane iam. ms: apn fpem paffas fit 


2) ‘Erafui perba, in a epiftols A, 
y. citata, haec faerant: Nec in- 
yterim me: mauer .jocus tuus, 
yquo me {chelarum saupigwr appellas 
gD SmeSo7eaglg. - Sim aupifie factio, 
“ton wanada me. fae Hyapifers Chri. 

Oo 5 
1 23) Ad baee refpondit Erofuas 
in. epiftola_n. $, -citata, BaGl. 19. 
Dec. A. 1524. »,De ampbibie fufpica- 
jbar quod (cribis, pili quod non 

»fatis divinabam, ..quid: fibi-veller 
5 Sobolar tit Nam déugifa dicantur 
panimantial, quae in wtroque viuunt 
ptlemento, veluti Crecodili ex Pho- 
yeae. Deinde irata Grammatice feri- 
npfcras aupige , nigh. vee 
wi) Erafiaus d. 25. Now: 1524. 
fxipierat Volzio: gArbitror,.iam 
»vidille te libellum de ditero.enbitrio, 
pie modo oramli Deum, de mifericor- 


ie ns? i eee 


pdia Dei, et ideo non mitto.# Ad 
Erafmi de libere arbierio libellum, 
anno 1524. editum, refpondir. Lat 
thorus a. 1425. libello de ferae arbi- 
trio. Vid. Lutheri Opera et Secheng 
dorfii hit, Luther, °°. 

15). Réfpondit Exafions “i 18: 
Dec. 1524. (vid. adnot. 5.) gm 

ni ymachus et non audeng 

aber caput, ¥tringue lapidandj, 

vel Pca been h -Seculam eft, 
ginoguo' ne¢ bere i. — 
‘mies boqai rf, neg 

16) / pees Voluioy ai Steen 
quae periiffe videnrur, Erafmus, 
25: lou. 1924. (vid. adnot. 7.). ve 
nde vero ifte nowusticulas Exabbas? 
pMeminiy guid: olim: mihi dixeris 
»de deponenda tituli farcina, « Atqui 
fi vis omen: moleftiam fogere, oe 
smigzandam qite*. . 


2 g Ue. 


. Vu 


répulfam, ego vero-adhuc pendeam “a, Dominortm' {enientia; iam 

non Exabbas, fed Bifabbas, vocor. Is. eft fortunae ‘iocusque Iw, 

dusque. '’) Parce, ac “es mi Erafme, EMonafsrolo, ie vo- 

daciono Decembris, 1524. - ac 
Tous ex animo P, Volzius: 


— Viro, D. Erafmo. Roterodamo, Amico in. Crit 


ranam etc. anti foam Ein conummeadj, de rata 


ath sgl 


_iam tripede ox bipe- 


8. P. D. Pato te jamaudiffe, mi Erafme, quid factum fit de 
wie, monaflerioloque meo.-?) ‘Tam fum omnibus. rebug fpoliatus 
# Vicinis , ipfisque'(vt aunt) Fautoribus, **) vt praccer veltes, “qui 
“bus tegor, et Novi Teflamenti Enchiridion, nihit mihi fit rgliqauars 
ac vere iath dicere poffum iflud philofophicum: Omnia >meéa: me- 
cum porto,  Pecuuiae numquam:fludui, paucis femper fur conten 
tus. Atque huic malo aliud: grauias acceflt, quando is, cui Mona- 
flerii gubernatio coiniiitts eft, iT. ab  Argentoeae intra’ quadrien. 
- “giuch 


Bead 


: 7) Ad haec » endl Eraftnng 18) ViPS éii ‘Hagonis Ca: 

.@, 18. Dec. 1924. (Vid. adnorar. 5.) ria, in Alfatia. Vid. adnot. 2. , 

wet tibi tua crux ferenda eft, -dbo- - 9) Vid. adnor. 2.. et 18. 

-»ney ff vis regnare cunt. Chrifte, a4 _20)A Senatu proninciae, Conf. 
wor nec pedam,, quamais venera- adnok 236) - 

‘pbile, nec mitra bicornis, nec.ag- 21) -Haud duble x a enatu Pprouin- 
pauli te liberabunt.“ ete, ciae, de quo vid. adnot. 23. 


vift 
gitdm ‘nuper vel fernel redeonti mihi *) dixit, -riandatam of a DD 
Enfisheimenfibus, *') ne mihi vel affem de Monafterii prouentibus 
‘Met, caueatque, ne mihi habitatio, cibus, aut potus, in Curia nos 
fira Selefladienfi “*) miniflretur, propterea (inquit) quod Luthera 
nae Settae adhaeream. **) - Ea dé re {erip{t eisdem Dominis, “*) et 
{crtplit'peo 'me'D. Vdalrieus 4 Rappelt(tein”)-etcs - Kefcriprum ‘ac- 
cepi, cuiusexemplum, cum totius fadti hifloria, habet Beatus, **) 
communis nofler amicus; fiquidem nolui te tot nugamentis onera- 
re, ac méi# ‘naeniis facrum /negotiofumque tuum interrumpere 
otium. At vbi vacat et Jubet, ex Beato audire potes. Hoc obfe.- 
‘cro’ tamen, vt ine, tibi alioqui commendatum , commendes etiam 
ifce, quorum feu confilio, feu auxilio, cum mea in omnes initio. 
“gentia, “thm corporis ac ‘aetatis indigentia, fuuari poilit ac tutati. 
Equidem interim, ‘vt poffum, Seleftadii haereo, *) Sapidus,*°) 
@ quo vidlim et amictums habeo, falute te impartit plorima, | Wine 

. qe} ‘ un ; . ‘ai ey “phelit 
sb ; Lt a 

2 26) Conf, adnot, 23. 

27) Rappolsfein, lat. Ropoldi Re- 
pes, feu Rupes fpalerana, gall.- Ri- 
caupierre, in Affatia fuperiori, oli 
‘erat primum oppidum ‘Comnarth, 
et fedes Comitum a Rappolsftein. .,. 

28) Beatus Rhenanus, Seleftadien- 
fis, anno 1547.  Argentorati mot- 


9) Conf, verba priorié epiftolae: 

* Puro te fan audiffe rationem'Exab- 

qpatis, quae tamen, jnitinm’ habuiz.a . 
dominandi contgmpta mibi fere adna- 

e0.8 *Widetur Volzins curam Mo- 

~nafterii neglexifle, commoratus 4r- 

Setter! Roting,; sgoam jn Abbacie 
ua. . 


“\93) Enfisheim ; al. Einsheim, vrbs 
-Alfatiag, Juperipris, e¢iusque plim 

etropolis, erat tum temporis ledes 
Senatus prouinciae, Erafmus T. ll. 
Opp. p- 1049, ep. 918. Bafil. 27. 
“Dec, Sap. Concilinm Enfishenicnfe 
vocat. aus Ho 

24) In vrbe Atfatiae inferioris, 
germ. Scilersftadt. Conf. adnot. 2. 

25) Igitur Volzii aduerfarii fue- 
‘rant Pontificii.” © : 


‘triae, 


tuus, (criptis variis clarus, qui.et 
Erafmi Opera, cum vita eius, edi- 
Re ict ae 
29) Vid. adnot. 24. et 2. 
30) oannes Sapidus, Seleftadii 


‘Matus-anno 1490, cum Beatd Rhe- 


nano Lutetiam Parifiorum profeétus, 
poft reditum praefuir. Scholae pa- 
Reli@a tandem ecctefia ro- 
mano catholica, docuit Argentorati, 


whi ‘diem obiit a. -1560. vel 1563. 
ny . De 


- 


, | Ix 
et 
phelingus *) ex bipede iam tripes reuixir, poftquam Catremoniae 
priores reparatae funt. ‘Tuam Sutorem vitra crepidam legi, et rifi 
eius impudentiam, quod Sus Mineruam docturus fit; tuam pruden. 
tiam, quod-tani adpofire refpondeas ftulto iuxta ftultitiam eius, - ne 
fibi foli videatur fapere, *) Ego etfi aegre feram huiusmodi Syco- 
‘phantas, non poflum tamen non gaudere, quod: femper ‘aliquid 
bonae frugis tibi vel inuito extorquent. Vale, et amantem te red. 
ama, Datae *) quinta Septembris, 1525. 
: . Tuus, Paulus Volzius, Exabbas. 
Confummatiffimo Secrarum Litterarum Dodori, Domino D. : 

Erafmo-Roterodamo, Amico in Chrifto ac Fratri 

chariflimo, 
_ Bafileae. 
(Sigillum. integrum.) 


In epiftola tertia, {cripta Argentorati, d. 4. Nouembris, 
A, 1535. (v. Index h, a. n. 15.) gratias agit Volzius pro Eccie- 
Jiafte fibi donate. Confolatur Erafmum de interitu amicorum 
illuftrium. Dicit de Stephano Doleto, Erafmi aduerfario; de 
Erafmo, cum Termino fuo nulli ceffuro, etc. De Sapidi Car- 
mine in hunc Erafmi hoftem, aliisque {criptis. 
S. P. D. 


a 


De vita et [criptis eius vid. Erafmus 
T. HL Opp. variis locis, Adami vi- 
tae erudirorum, Pantaleonis profo- 
pographia, etc. 

31) De Facobo Wimphelingo, Se- 
leftadienfi, vid. Spicileg. XX,, vbi 
et eius ad Erafmum epiftola ex au- 
togr. edita exftat. 

32) Sermo eft de Era/mi contro- 


verfia cum Petro Sutore, Monacho 
Cartufiano Parifienfi, quondam 
Theologo Sorbonico. Conf. Erafmi 
Opp. T. 1IL p. &§8. c. 876, a. 925 
d. f. 926. a. 9 ty ial : 
33) Ex Volzii ipfius verbis: ,,Egui- 
dem interim — Scleftadii baereo ad- 
paret, epiftolam hanc feriptam efle 
Seleftadii. Conf. adnot, 24, et 2 


8B 


—— 


x 


a 

S. P, D. Epiftolium tuum, **) D. Erafine dileAiffime; 
cum Ecclefiafle abs te mihi donato, exfultabundus accepi. 
Notus mihi fuiffet alioquin animus erga me tuus. Satis ad- 
hoc; tempeftiue miflus eft. Nihil enim, quod ames, fero venit. 
Ego vero gratias tibi et habeo, et ago ingentes, pro hoc 
aliisque beneficiis in me tuis, pro tuo nomine viciflim factus 
rus, quicquid iure poflim. Caeterum condoleo tibi, mi Erafme, 
fuper Amicorum tuorum et illuftrium interitu; *) fi tamen 
non potius congaudendum eft vtrisque, quod mortem ipfi for- 
titer pro Virtute obierint. Et magis forte condolendum tibi, 
quod Stephanus quidam Doletus **) tuam et vitam, et doctrinam, 
ita procaciter inceflerit, vt reliqui nihil; nifi {ciremus, quod Dares 
Entellum prouocat, praefumtionis fuae poenas propediem daturus. 
Tu, cum Termino tuo, aulli ceffurus es, *’) absque dubio dodtu- 


34) Non exftat in operibus Eraf- 
mi, 


25) Founnis Fifcheri, Epifcopi 
Roffenfis, in Anglia, et Thomae 
Mori, Angiiae Cancellarii. Vter- 
que menfe Julio A. 1535. fupplicio 
adfef&tus erat, iaffu Henrici -VIII. 
Regis Angliae, ob improbatum et 
Regis diuortium, et decretum illud, 
quo, abrogataPontificis Romani auflo- 
ritate, Rex voluic effe et haberi Caput 
totius per Angliam Ecclefiae. Vid. 
Scriptores rerum Angl, aliique, gui 
de Scriptoribus Angliae libros; vel 
vitas et elugia eruditoram, edide- 
runt; Erafmus T. II. Opp., vbi 
etiam multae Fifcheri et Mori ad 
Erafmum, huiusque ad illos, legun- 
turepiftolae ; Seckendorfius, in hift, 
Luth., Sleidanus, ere. 

36) Stephanus Doletus, in Gallia 
a jog. natus, Parifiis a 1545. 


rus, 


combuftus, qui varia {cripfir, Lag- 
duni a, 1535. ediderat, de imitatio- 
ne ciceroniana, pro Lengolio, con- 
tra Erafmum, Dialogum, quem /u- 
riofum vocat Erafmus, in epiftola ad 
Conr, Goclenium, Bafil. 28, Tun. 
1536. T. HII. Opp. p, 1§22. ep. 
1299. 

37) Signum Erafmi erat imago 
Termini, (quem inter deos olim re- 
tuleranc Romani,) additis verbis: 
Cedo nulli, Eft apud nos numifma 
plumbeum ingentis magnitadinis, 
exhibens Evafmi imayinem, addito 
anno 1§19. et nomine ER, ROT. 
cum epigraphe: Imazo ad vinam ef- 
figiem expreffa. Tyy xesirrw re 
evyyeaumara aeiker. Anverfa 
facies exhibet imaginem Tirmini, 
additis verbis: Concedo nulli, eccum 
epigraphe: Mors visima linea rerum. 


Oga redes Kanpu Aru. 


XI 


rts, et hutic aidacufum bonas horas male‘collocaffe in traducendo 
fe te iam fene, et de.omnibus praeteritis, praefentibus ac pofteris, 
(citra omnem adfentationem dixerim) quam optime merito. Dum 
has belluas debellas, melioribus forte ftudiis operam nauares tuam, 
et equidem maiore fiducia exfpectarem menufculum hoc litterarium, 
vo me alias Jalutaturum polliceris. Sapidus *) nofter concinna- 
vit Carmen quoddam in bunc tuum hoflem; quod fi nondum habet 
Frobenius, **) habiturus eft, vbivolet. At Georgium Virichium 
jam mififle reor. Expofitiones quatuor Morianae **) necis , Bate 
to *) noflro Rhenano infcriptas, quam ocyflime mifi, Vale, in 
Chriflo Amice, et oremus, vt Dominus liberet nos a malo. Amen. 
Argentorati, **) 4. Nouembris 1535. 
= Tuus, Paulus Volzius, 
Ab 
; bas */. plus infra, #) 
‘Venerando Domino D. Erafino Roterodamo, facrarum lit. 
‘terarum Profeffori dodtiflimo, Fratri et Amico in Chrifto 
chariflumo, apud Bafileam degenti. 
(Sigillum integrum.)  ® 


Auctor harum litterarum, Paulus Volzius, reli€to tan- 
dem Monachifmo et Papatu, ftetit quidem aliquamdiu a 
B 2 partu- 


38) De foanneSapido vid. adnot. Réenanum (vid. adnot, 28.) cum Ia. 
30, . ¢obo Batto, Erafmi olim amicéo, viro 
39) Hieronymus Frobenius, Typo- apprime doo, Secretario oppidi 
graphus et civis Bafileenfis, filius Bergenfis, de quo vid, T, 11. Opp. 
Toannis Frobenii, Bafileae a. 1927. Erafmi., . 
mortui. Wid. Spicil. XV. p. 8.9. | 42) Argentorati pofthac Volziys 
adnot, 9. fuit orator ecclefiafticus, inter Euane 
40°) Thomae Mori, conf. adnot. gelicos, 
35- 43) Ita fcripfie .Volzius, refpt- 
41) Scripfiffe viderur Barre, pro ciens ad fignificatum vecis gallicae 
Beato, cotmparans fortafle Beatum bas, 


xi 


partibus Anabaptifiarum. Sed circa annum 1530. errore ere- 
ptus a Joanne Cafuinu, vfque ad mortem fuit in facris orator 


Argentinenfis ecclefiae. *) 


GERVASIT, P 
Theologi Parifienfis, Epiftola A. 1528. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 
De hoc Gervasio dicit Erafmus TF. HI. Opp. p. 983. 
in epiftola 867. ad Medicum quendam non nominatum data 


(fine loco) d. 23. Mait A. 1527. 
yp Lheologus vere candidus, cuius colloquium mihi magno fuit 


é 


folatio.** 


yFuit apud nos Gervafus, 


Fiusdem Gervasit epiftolae ad Era/mum, datae Lute- 
tia, d.g. OGobris, (annus deeft,) legirur fragmenrum p. 
1820. Append. ep. 439., idque memoratu dignum, quia con- 
tinet iudicium Theologi Parifienfs de collegis fais, Theologis 
Sorbonicis,'} quorum ingens erat numerus, et quorum De- 
cretum in Lutherum, anno 1521, editum, legitur in Operibus 
Lutheri, va cum eius et Philippt Melanchthonis {criptis, qui- 


bus ad illud refponderunt. 


- 44) Vid. Theodori B-cae praefa- 
tio, praemiffa loannis Calwini Com- 
mentario in librum Iefuae. Conf. 
Bayle DiStion, hift. et crit. (vid. ad- 
‘not. 2.) 

_ 1) Fragmentumhoc eft: ,,Caete- 
»rum ne officio meo, avt loci aut 
»remporis occafioni defuille videar, 
squid Bedda in capat toum moliatur, 
ppaucis accipe. Ex Parepbrafibus 
ynefcio quot Myriades Haerefedn, 
pvt loguuntar, Faculrari exhibuit: 
pmitto, quas Facwlsas iam conde- 
pmnauit, Gmul et eas, quas nunc 


In 


ptraftat. Nec eff, quod fperes 2 Fa- 
ycultare, nifi omnia finiftra, improba 
yet inigua. Proinde cura, vt tibiedfit 
panimus, vti non deeft calamaus, 
nEft ribi negorium cum ignorantiffimis 
net tmpudensiffimis traduttoribus, Sunt 
yin Faculeare litterati non pauci, fed 
it tlles animaduertitur , vt in priores 
»Lurheranis.“ ple Natalis Bedda, 
feu Beda, Erafmi aduerfarivs, circa 
annum 1¢37. mortuus, erat Doétor 
eiusdem Facultatis, quam Sorbonam 
vocant. 


| . | XI 


In Iacobi Quetif et Iacobi Eckard Scriptoribus Ordinis 
Praedicatorum recenfitis, Tomo il, Lutetiae Parifiorem 1721. 
fol. edito, p. 166. fermo eft de Henrico Geruafi, (Gervais) 
Gallo, Parifiis nato, et ibidem S. lacobi o:dini adferipto, 
anno 1532. et 1533. Licentiato et DoGore Sorbonico creato, 
exinde in S, lacob1 gymnafio Regente ac publico Theologiae 
Letore, circa a. 1538. ciusdem elccto Priore, etc. anno 15.57. 
congregationis Dominicanorum Gullicanae ele&o Vicario 
generali et Inquifitore, a. 155%. mortuo. Qui Henricus Ger- 
uafié virum fit GERVASIVS nofter, an alius, nefcio. 

_ In epiftola, nunc ex Autogr. edenda, quae {cripra eft 
Lutetiae Parifiorum, XVII. Kal. Seprembr, feu die 15. Auguflt, 
Anno 1528., (vid. Index h.a.n.10.) dicit Geruafius varia de 
Berquino , haerefeos fafpeéto et condemnato, addito {uo iue 
dicio; de Era/mo, per illum multis fufpeffo; de Berguini im- 
prudentia, inuidiam Era/mo pariente; de Cardinali Lotharin- 
_ go, Erafmo breui 200. {cutatos miffuro, etc. Addit fingu- 

laria quaedam, de mira tragoedia, concitata ab Era/mo, ver- 
bis de Badio et Budaeo {cripus; de Facultatis Parifienfis in 
Era/mi libtos cenfuris. 


Apud Senatum Parifinum Berquinus *) omnium maxime male 
audit. Hifce diebus Summus Pontifex *) motu proprio (fic habet 
Bulla) mifit refcriptem, quo adimit Berquini ludicibus delegatis pot- 
eflatem iudicandi, et iudicibus, qui Berquinum Haerefeos con- 

B 3 dem- 


9) Ludouicus Bergquinus, (de Ber- teftibos Erafmo et Sceckendorfio, 
quin,) de quo mula habet Tomus ¢Lutheranifmi praetextu Parifiis an- 
Ili. Opp, Erafmi, vbi et wna Ber. no 1529. menfe Aprili aer. qo. ex- 
guini ad Erafmum, et tres huins ad uftus, Conf. Bayle Diftion. hift er 
illum Jeguntur epiftglae , erat nobi- crit. 

lis Gallus, Praefeftus'er Confiliarius © 3) Clemens VII. 

Francifci I. Regis Galliae, vir doétus, | 


XIV : 


demnarunt, dat et confirmat, quam ante biennium concefferat, pote- 
flatemn, in crimine videlicet Haerefeos iudicandi, fic yt ab eis pro- 
vocare non liceat, Coniectas opinor nunc, quanto Berquinus fefe 
exponat periculo. Si tuo credidiffet confilio, *) vniuerfum nego- 
tium effet fuppreflum, confuluiffetque et honori fuo, et impenfis 
haud mediocribus. Ego putauerim’, Facultatem Theologiae, Ber- 
quini nomine, tibi valde male affici. Putant enim, multo maxime 
inter te et illum conuenire; quamqnam illam fufpicionem multis 
ademerim. Crede mihi, Berquini imprudentia, qua de te multa 
fpargit, multam te grauauit inuidia. Hic finguli quique ordines, 
imo et mulieres ipfae, Berquinuin Dei et Ecclefize Hoflem clami- 
tant, Scis, quem foleat promifcua Plebeiorum multitudo in Hae 
refeos fulpectos faeuire. ‘) R, D. Cardinalis Lotharingus * certo 
tibi, quod pollicitus fuerat, exhibendum curavit, nec eft quod du. 
bites, Quaeftorem aerarium Cardinalis breui ducentos feutatos tibé 
numeraturoum., Qua in re operam praeftitit non ignauam Panagius 
Hocedius, *) Cardinalis Lotharingi a Secretis; qui fe tibi litterig 
meis commendandum rogauit, Quae tua eft humanitas, oro, epi- 
flolio digneris illum conuenire, noltrique mentionem facias, fi 

modo 


4) Erafmus ipfe d. 3. Sept. A. 
1§28.. Petro Toflano f{cripfir, T.11I, 
Opp. ep. 976. p. 1106. (Berguinum) 
»viram doGum et eruditum iudico, 
ytantum hoc mihi dolet, quod fuo 
yfretus animo femet in fummum 
yconiicit diferimen. Si a prima vi- 


yetoria conquieuiffer, iam fecurus— 


yac tranquillus agerer. Sed maluit 
» 0 animo, quam meo contfilio, obe 
,» fequi. Si, quod mihi conflauit in- 
pvidiam, ipfi prodeffer, meum in- 
»commodum amici commodo fola- 
»rer. Nunc vtrique altero graua« 
smur, nec vilis aufcultat monitis, 


5) De Berguini rebus, fupplicio, 
aliisque hanc Geruafi epiftolam illn-’ 
Rrantibus, vid. in primis Erafmi 


epift. 1060, ad Carolum Vrenho- 


vium, data apud Friburgum Brif- — 
goae, t. Julii A. 1529.T. 11. Opp. p. 
1206. [qq. 


6) Franciae Cardinalem vocat Eraf- 


*mas, in epiftola d. 3. Sept, 1528. 


ad Petr. Toflanum feripta. Vid, ad- 
not. 4. 


7) Homo nobis hodie ignotus. 


modo tua n6n abntimur familiaritate. 


XV - 


Miram concitafti tragoe- 


diam, quod Badium *) ad Ciceronis phrafin Budaeo °) propius ac- 
cedere fcripferis, Habet hic Budaeus fuos, qui te epigrammatis la 
cerant."") Verum non funt digni Caefarisixa. Intellexi, Lafea- 
rem, ”) illum vetulum Graecum, falfo te epigrammate ‘pinxifle, 


$) Todocum (vulgo Afcenfum, a 
patria di€tum,) Badium, litterarum 
graecarum latinaromue peritiflimum, 
qaas Lugdani docuerat, Typogra- 
phiae Parifienfis notiffimae auétorem, 
{criptis clarum, anno 1535. mortuum, 

9) Guilielmo Budaco,* Parifiis anno 
1467. nato, ibidem a, 1540. mortuo, 
quem Adr. Iunius rewafcentis graecac 
litteraturae alterum quafi Camillum 
vocauit, ipfe Janus Lafearis, Grae- 
corum dottiflimus, veterem Attico- 
rum :facundiam adaequafle, dixit, 
et de quo multa haber Tomus III, 
Operom Erafmi, etc. 

10) Scripfit de his rebus Erafmus 
Danefio, Bafil. ¢. Sept. 152. T. II. p. 
T107. ep. 978. ,,Vehementer gau- 
yebam, veftram Galliam illis (Mufis) 
»tranquillum er amoenum praebere 
>.domicilium.—— Verum hance me- 
xam gritulationem nonnihil conta- 
»,minauit ortus iltic ex meo Ciceronia- 
y,flo tumultus, etc. —— Badium com 
»Budaeo coutoli, non in quibuslibet, 
wfed in eo duntaxar, quod Budaens 
yingenue contemnit, quodque ibi 
»contemnendum doceo. Nec anim- 
paduettant, haec a Nofopono dici, 
,non ab Erafmo. Poftremo, ne vel 
»maleuolus aliquis poffer calumniari 
»collationem, adieci, Budaeum aliis 
,multis eximiisque dotibus fufpicien- 
;dum, Ex tamen hoc argumentum 


»Vifom eft iftis Epigrammaribus male 
»ficis dignum !“ Kx in ep. g7§. ad Io. 
Lud. Viuem, Bafil. ‘2. Sept. 1928. 
p- 1105. ,O coptumeliam, quam 
Galli, et cum! his, quod tamen vix 
yeredo, Janus Lafcareus, quum vbi- 
yque, tum in,eo dialogo (Cicero- 
»niane) commemoratus honorifice, 
»Lpigrammaribus maledicis vindican+ 
ydam patant! Fatalis eft-lues et re- 
yligionis', et tadiorom.“ 

11) Janus (Ioannes) Lafceris erat 
vir Graecus, et ytraque lingua per- 


‘erudims, tefte Guil. Badaco, in epi- 


ftola ad Cutbertum Tonftallum dara 


_Parifiis, 19. Maiit A..4517. quae ex- 


ftar T. Ul. Opp. Erafmi p. 239. M. 
ep. 249. (vid. p. 245.) In epiftola 
671. quam Erafmus dedit ad lodo- 
cum Gaverum,.Bafil. 1. Martii A. 
1524. poftquam de M. Mu/fure dixit: 
»Maferus ante fene&arem periit, 
»pofteaquam ex benignitate Leonis 
»(Pontificis Rom. Leonis X.) coe- 
pperat efi Archiepifcopus; vir na- 
ytione Graecus, nimirum Cretenfis, 
pled Latinae linguae vfgue ad mira- 
»ttlum deceus; haec addit: , Quod 
»tix vili Graeco consigit, praeter Theo- 
ydorum Gasam, et Joannem Lafta- 
yrem, gui adbuc in-viuis: eff. (Vide 
p- 788.) Ex his, ve ex Erafmi epi- 
ftola ad Io, Lud.. Viuem d. 2. Sept. 
1528. data, (vid: adnot. 10.) et ex 
‘ oe. ne Geruafit 


XVI 


Hacc ante coenam, Sub coenam allata funt mihi Lafcaris epigram- 
mata; quae in hoc mitto, vt ftupidis nofiris Gallis et Gallaftcis obi- 
ter tuus calamus refpondeat. Budaeus habet fub prelo Afcenfiano ") 
librum, cui titulus, vt intellexi: de proprietatibus phrafis graeca- 
nicae et phrafis latinae. Rumor elt, in eo libello tui fieri mentio- 
hem. Facultatis") in tuos libros cenfuras non potui nancilci, Pee 
nes vaum funt Barptholomaeum, Theologum Sorbonicum. Sunt, 
qui putant, montium fore parum, quod parturiunt, Crede mihi, 
vix edent, quae cenfuerunt edenda, Vale, Vic Maxime. Lute- 
tiae, 17. Kal, Septembr. Anno 1528. 
Tuus Geruafius. Raptim. 
Maximo Erafmo Roterodamo, Sacrarum litterarum Dodtori, - 
Bafileae. 

Quod fupereft, indicenda fant Vobis, Ciues Optimi, 
Sacrorum Pentecoftalium Sollemnia, proximo die XV. Men- 
fis Maii pie ac religiofe, vt decet, celebranda, in Aede Acade- 
mica. Orationem anniuerfariam hora XII. inter Sacra eu-’ 
chariftica habebit Nobiliffimus curisTIANVS FRIDERICVS 
Besser, Tiefenfurto-Lufatus, Theol. Studiofiis, optimae {pei 
Juuenis, oftenfurus, Deum omnibus temporibus profpexifle 
hominum felicitatii Ad quam Orationem audiendam vt 
confluatis frequentes, se REN ISSIME PRINCEPS, ILLVSTRISSI- 
MI COMITES, PATRES, PROCERES et DOCTORES GRAVISSI¢ 
MI, COMMILITONES GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI, CA* 
RISSIMI, Omni, qua par eft, obferuantia et humanitate roga- 
mus. P. P. Lipfiae, Domin. Exaudi, A. R. S. cloloccxcvt. 


Giruafii nunc ex Autogr.prodeante, cheriano Lexico Erud. maiore et mi- 
fatis adparet, valde errare, qui Je! nore. 

num Lafcarem vel anno 1489. vel 12) Conf. adnot, . 

1st. Mortuum purent, vt fit in Ioe- 13) Sorbonae Parif, Gonf. adn. 1, 





LIPSIAE, EX OFFICINA KLAYBARTHIA. 


AD 


MEMORIA M 
BESTVCHEFIANAM 


ORATIONE SOLLEMNI 


- 


DIE XXX. MENSIS IVNII A. R. S. cloIocexcvr 


HORA IX. 
IN AVDITORIO THEOLOGORVM 


CELEBRANDAM 


INVITANT 


DECANI SENIORES ET RELIQVI ASSESSORES 
QVATVOR FACVLTATVM ACADEMIAE 
LIPSIENSIS 





SPICILEGIVM XXIV, 


‘ Autographorum , illuftrantium rationem , quae interceffit Erafme 
Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fui praecipuis 
| omnique republica. 


‘ 


——— 


“ 
~ oa" 
& + 
’ 
‘ 
. . 
, 
~ of 0? 


_ 


na 
wees 
* . . 
me ‘ 
vere 3 


see 


+. 


: « 
‘ 
' 
eae va 
. 
- * 
* 
“s 
» & 
* 
- 
*. 
* - 
* a 
« 
~- 


Digitized by Google 


OTTOMARI LVSCINIT, 


Ecclefiaftae Auguftani, Friburgenfis, Bafileenfis, tandem Ca- 
nonici Argentoratenfi is Ecclefiae S, Stephani, Epiftola 
A. 1531. ad Erafinum data, 
ex Autogr, 


. 


A vx Argentorati natus, qui, nomen gentilinum Nach- 
4 tigall habens, maluit vocari Lu/cinius, nonnunquam ex 
graeco Progneus, fed quem Melanchthon Vulturem potius, fiue 
Vaulturium, (Geyer,) -adpellandum cenfuir , fait Mufices, lin- 
guarum, latinae, graecae, hebraicae, peritus, nec Philofo- 
phiae et Theologiae imperitus. Poftquam Viennae Auftriae 
Muficam docuerat, fuit ille Lector Linguae Graecae in Coeno- 
bio Benedictinorum et Exclefiaftes Auguftae Vindelicorum,. de- 
inde Friburgi, poftea vero Bafiae, tandem Canonicus Eccle- 
fiac S. Stephani, Argentorati, Scripfit varia. Diem obiifle 
putatur anno 1535., incertum tamen eft. Vita eius exftat in 
Jacobi Prackeri Mifcellaneis hiftoriae philofophicae, et in Io. 
Georg. Schelhornii amoenitatibus litterarlis, etc. 


— = 


A2 Men- 


IV 


Mentionem hits Lufcinit Erafmus paffimi in eplftolis ad 
alios fecit, Tomo III. Operum. In epiftola 509. ad Theolo- 
gum guemdam non nominatum, vbi locus et annus defuntr, 
p. 1887. haec leguntur: ,,Refcribe per hunc, fi moleftum non 
nett, Eft enim Ottomarus Lufcinius, huius vrbis primarius Ec- 
atlefiafles, nec a Linguis ac Mufis alienus, in hoc mei fati, 
»quod, vt ille Augufta, ita ego Bafila profugi 1, ne videre- 
»mus, quae dolerent, oculis. Vibem, cuius primarius Eccle- 
faftes in hac epiftola vocatur Eu/cinius, ‘haud dubie fuifle Fri. 
burgum, non Bofkam, vt auctor Indicis Tomi Ill. Operum 
Erafmi putauit, facile adparet ex ipfis Zra/mi verbis, qui Baf- 
led profugerat Friburgum, vt Lufcinius Augufid. Lufcinium 
vero, Auguft profugum, Friburgi in eadem cum Era/mo ha- 
bitaffe domo, docebunt fequentia. 

Nimirum in epiftola 1210. ad D. Ioannem Cholerum, 
Praepofitum Curienfem, data Friburgo A. 1531. p. 1426. fegq- 
dicit, Era/mus de domo haeredum D. lacobi Villingeri , ab hoc 
exftrudta Friburgi, fibique fponte delata; de eadem ab Otto 
maro Lufcinio et Auguftino Mario, quondam Ecclefiatta Bafi- 
leae, occuipata 5 “de fibi ceffi cum his atiqua domus parte; de 
Mario poftofo fere menfes migrante, fed 2ufcinio din ma- 
nente, fib hyemem in domum cuiusdam Abbatis migrante, 
relia. tamen maxima parte fapelledtilis, et multum molettiae 
Erafmo cignente, etc, Inter alia Era/mus in hac epiftola {eri- 
bit: |, Poft coltoquium , (cum Quirino, famulo meo)) ,,fenfi 
hominem mihi‘parum aequum. Multa queftus eft apud 
Quiri inum de me.‘ Er-Argentorati quidem affeuerant eum in 
‘yme dixiffe plus, quam hoftilia; et credo, vtcunque ille ne 
‘Seat: ~Quid feribat fuis, facile diuino.“ Denique in épiftola 
3233. ad eumdem Ioannem Cholerunr data Fribargo d. 5: Octo- 


. bris 
nsf : : 


bris A. 153% P<t453- -»Quid Lufcinia ;, inquit, acciderir, .ne- 

{cio ; fed nuper apud Cartufanos in conuiuio dixit, Evafmum 
‘elle ‘nebulonem, et omnes, qui legunt ipfius hbros, fieri ne- 
nbulones. Inftigatus eft, vt Opinor, a Felarge Dominicans , 
etc. 

Caeterum in Epiftolis familiaribus Frafmi ad Bonif. Amer- 
bachium, I. V. D. ac Prof. Bafil., ex MSS. editis Bafil. 1779. 8. 
p- 93- 94-in epift. 79. {cripta Friburgi, fefto corporis dominici, 
A, 1533 haec leguntur: Nunc intellige, cur Lu/cinius meam 
»redierit in grauam. Refignauit cuidam. praebendam, hac lee 
nts Vt Fuggerus quotannis numeraret ipfi Bo. florenos au- 
yteos, donec procuraffer facerdotitim eiusdem cenfus, aut ma- 
pioris. Verum vbi Fuggerus ex Cholero cognouitfet , hune 

nihi effe inimicam ; videbatur contracturus benignitatem {u- 
am, cerré eum ' fupalum ili iniecerat Choferus.. Hoc me- 
tuens Lu/cinius, finxit reditum in gratiam. Mirabar fubitam 
pmutatianém. Sed fub feftum Afcenfionis Lu/cinius per litte- 
,tas magna inftantia petiit a me, vt meailla elaquentia fe An- 
tonto Fuggero commendarem. Se non effe nunc alium, quam 
rete quum Figgerus ipfim fua benignitare dignum indica: 
srer. “Hoc fane verum dixit, nif quod addendum erat: er- 
sratis iudicarét.’ Quid facerem? Negarem officium.reconcl 
‘pliato? Scripff, fed colore rhetorico. ‘Ile iactauir noftrain 
‘samicitiam, multa amanter de me praedicauit, {@ purgaunit; 
yaddebar ,- Erafmum:oprme valere. Quid maltis? Impétra- 
(Vit, quod voluir. ‘Nunquam tamen me ‘inuifit; pet litteras 
yet faraulum agit, fi guid vult... 

Nulla rvscinit ad Era/mum edita exfat epiftola , nec 
‘ERASM] ad illum. Quae nunc tandem ex Autogr. prodit, @ 
L¥SOINIO. feripta eft pridie Now. April, fine die 4. ct A. 
ee a Ma PE Shee eet eg P53. 


VI 


1531. loco non addito. (v. Index h, a. n. 5.) Loquitur de iti- 
nere faturo. Era/mi ad dottos amicos commendationem cupit, 
et pro moneta Bafileenfi Coronatos, profecturus primum Marf- 
liam, erratorum fuorumn poenitens, ad D. Mariam Magidalenam. 
Addit , quae aedes Vilingeri , Exrafmo Friburgi locatas, {pe- 
Gant. Set gt hes 


S.D. Occupatiflimus omnium ad te iam fcribo, Praeftantiffime 

D. Erafme; ideo pro’tua beniguitate ignofces ruditati. Incidit‘ mihi 
heri in mentem, protinus vbi abierat a me’ nofler Quirinus,') vt té 
certiorem reddi iuberem, fi quippiam tibi effet negotii Bizantii Burs 
gundionum, Lugduni, aut in vtra malis Rhodani ripa. Poft pers 
adtam eniin Pafchae *) celebritatem, Deo aufpice, oras illas fum pe- 
titurus, *) me effecturum, ve neque fidem, neque diligentiam, in 
me, qui totus fum tuus,’) requirere poflis. Proinde eft, in quo 
mihi mire, citra viluni difpendium, gratificari queas, fi, dodtis feri- 
bens amicis, me leuiter faltem illis commendes. Item, fi pro mo- 
neta Bafilienfi,*) aut Batzonibus, vt vocant, Coronatos mihi, ad 
fummam XX aut XXV, miferis, ad Viaticum. Proficifcar autem in 
Marfiliam,*) ad ea loca, quae Diuae Mariae Magdalenae peraveie 
facra eff perhibentur, ipfe erratorum meorum poenitens. Aedes Vil- 
lingeri, °) tibi locatas, felices efle cupio, et claues omnes mittam, 
vnam 


irinws, Era{mi famulns. 4) Scripta videtur haec epiftola Ba- 


1) 


*) Pafcha anno 1531. celebratum fi 


fuit die nono menfis Aprilis, 

2) Deeft: et promitro, vel /pero, 
vel alind verbum. 

3) His verbis fidem vix tribuiffe 
‘Erafinum, docent eius ad Joannem 
.Cholerum epiftolae, a. 1531. et 1532, 
Seriptae , et iam citatae, 


? 


fleae, quo fe. contulerat Lufciniug 
Friburgo.  . 

5) Marfrille, vt Galli vocant. 

6) Quas  Friburgi exftruserat D, 
Tacobus Villingerus, Romani et Hifpan. 
Regis Thefaurarius di&tus, in Erafmi 

ad eam epiltola, Louanio 3, -O@obr. 


_ A. 1920. data, T. II], Opp, p. §83- 
ep. 


VIF 


vnain ‘etiam atque.alteram med aeré comparatam ,- fed nihil exigo: 
Curabitur interim, vt in arca quapiam res meas abducam.’) Tu 
vale, et me tui amantiffimum redama, aut, quo contentus ero, in 
extrema aliqua parte colloca tuorum. Pridie Non. April. 31, 
" Ottomarus Lufcinius, 
Celebrex Vito, D. Defiderio Erafmo Roterodamo, Patrono et 
Amico dulciffimo, 


(Sigillum integrum. ) 


GERARDI MORING], 


-Theologi Louanienfis , etc. Epiftola A, 
1528. ad Erafmum data, 
ex Autogr, | 


‘Nulla ‘toniner edita exftat ad- Erafinum epiftola, nec 

‘ila huins ad illum.’ ‘Quaré ea, quae nunc primum ex Autogr. 
in lucem editur, videtur alicuius effe pretii. 

© Au@or, Nouiomagns, aliis Bommelanus, Gelder, fuit 

Theofogus Louanienfis, et Paftor ad S. Gertrudem, deinde vero 

Paftor et Lefor ad S. Trudonem, (S. Truyen yocant, ) Oxrdinis 

5. Benedidti, in i ditione Leodienii; : vir multa leétione exerci- 

tatus, 

Viri hains mento fit in See B 


lingerus, Virum piae memoriae vocat: 


ep. 

erenrertt Hift. Luth, Lib. 1, Se. 16. 
$33, Add. 2. ‘¢.,‘ vbi fermo eft de 
Os: 


Hilpaniarim Regis, ‘pofthae -.- 


egam Imperatoris, (Caroli V.) lega- 
tione ad auum, Maximilianum I. Imp., 
et Principes Imperii, anno 1918. 
Irem Sed. 33. §. So. Add. h, de-ele. 
&ione Caroli V. Imp., vbi Legati, 
Osarores, et Procurarores Caro/i, no- 


iimitur, et inter hos Tacobus Vile 


_Eraftns p. 1426. in epiftola, ad To. 


Cholerum anno AZZ data. . 

>) Omnia, quae Lufcinius de acdi- 
bus Villingeri etc. dixit, optime illu- 
ftrat Eva/mi ad lo. Cholerum epiftola, 
Friburgo anno 1531. data, p. 1426. 
feqq. ep. 1210. Conferri poteft eius 
epiftola 4. familiaris ad Bonif. Amer- _ 


bachium, p. 7-9 (Balil..1779. 8.) 


Vil 


tatus, ét latina cloquentia fpectabilif.’” Scripfit’ varia, et diem’ 
fapremum obit d. 9, O& A. 1556. ‘Trudonopoli. Vid. 3 ranc.’ 
Sweertii Athenae sa ees Andree Biblioth. ‘belo. ete. 
ia (99 oT RUB wa 

In epiftols . nunc ex Autogr. edenda 5 fcripta “Louanii, 
d. §., Mais; A. 1§284.(¥» Index “he a ‘fe 7.) Hick Moasigigns © 
communicatis fibi Era/mi ad Ensficediyne litteris, et vita Augu- 
flini a fe {cripta, non vero abfoluta, fed melins et adcuratius 
ab Era/mo concinhands: i in proxitie edendis Augufini Opert- 
bus, vtpote qui nuper tanto Hieronymum a fe editum ornauee 
rit elogio, etc. Erafhii libri de fbero arbitrio contra Luthe- 
rum maximoperé: faudat ,-illumque addenda plura eiusmodi 
fcripta hortatur, quibus fuecurratar adflictis rebus, Loqui- 
tur de Era/mé litteris ad Francifcum Minoritam, vt ne nomen fuum 
ip pracleBionibus publicis perfringat , variaque de,eodem, Lraf~ 
mi adderfario narrat, {perans Erafmi taciturnitatem. , Denique, 
dicit dé“fua quadam pi iftola, quam Goclenius Erafmo..mittat, 
ignota fibi de caufla, rogatque, vt kiom ee —— 
fimulque hanc praefentem, CEC, 


D. Erafmo Roterodstho’ Garitlus Nastiong s, D. Communis 
cauit aa hifce diebus, Vir multo eruditifime, Emfteedius nofter ') 
Hitteras ad fe tuas, ob id potiffimum, quod pleraque ad me attine- 
rent; quibus, audifle te, ais, {cripfifle’nie vitam Auguftii fumme 
cura. Si effet quoque, vt iftuc trangmittere’ velimn , ‘fortaffis adden- 
dam Auguflint eee, _Propteres quod exuditioni tase, huic; 

" nego~’ 


4) Toanwes Heemftedius, quo tiomi+ 1946. fq! ep. 358.) fuit Cartufiano~ 
fie ipfe vfus eft in epiftola; ad Erak rom Loudnienfiam Procurator, Tres, 
mom data, Lotanii apad Cartufienfes, ad eum Erafmni epiftolae editae Tegan: 


14. Tol. 6.1540) (Tell, Opp:'Er. p:! eae THR Opp: 


iX 


ter 4 ee 


gratiam habeo, quam soae thaximam , de tanta quoque ee 
%nerita humanitate; cum vitro offeras, quod mon pauci vel’ maxime 
metcari velint, traduci'non fine laude per ora hominum. Nulla vti- 
que vice bunc in nos animum rependere licet; quanquam non come 
mittam vnquam, vt ingratus fim. Porro, vt fabulae huius originem 
paucis habeas, fuére fateor apud Bethleemitas Lovanii viri pii et lite 
terarum amoeniorum myftae religiofiflimi, a quibus aeftate proxima 
‘amagnopere hoc nomine follicitabar; neque follicitandi-modus villus, 
neque modeftia, v{quedum tandem manum tabulae afferre perpule- 
rint. Mouebat, quod multa prodita de Auguflino fufpectae fatis 
fidei videantur; cupere fe quiddam haud ambiguum ex ipfis Auguflini 
Icriptis petitum, atque id phrafi quadam ptaefentis faeculi, ne, cum 
aliorum vitae tany graphice depingantur ; huius, qui in maximis cen- 
fetur, ommnino neglectui’habeatur. Ac iam paginas aliquot abfolue. 
ram, licet tumultuarie, cum fama exiret, eruditionem tuam fumma 
‘cura fummoque iudicio’ perpenfi flime Auguftini opera reftituere, ve 
fpes effet, brevi, “maximo omnium plaufu, evulganda. ' Quod vt 
Fefciui', protinus Jabore édepto’ “deftiti,*) nihil fore addubitans, 
{guin, quanto praeconio’ Hieronymum in liniine celebrafles, non mi- 
‘nori quoque Auguflinum celebrares, quandoquidem ‘non minus de re 
chriftiana meritus effet,’ nec mdaftria’ minort facta fludia tuuiffet, 
Atque hinc allatus ad te rumor natus eft, © Porro, cum vires maturius 
tonfalo, video, negotiom plane niodd' meo mains ‘effe, a¢ edm de. 
mom artificemt’ poftulare,” cui ‘Avgaftini opera’ penitas’ pérleda fine, 

queme 


* g) Prodiit poftea Gerardi Morin, Vita Si Avg ni; Antuerpiae 15 
Feed Rulecket i Muguftint 5 rahe ba. 533 
B 


quemadmodum mihi non fgnt.., Sunt.quidem nonoulla,.at,ton,taz> 


ta, vt ex his, oculis fubiicere-Auguflinum , aufim,: ..Sed et f{cia, 
maturato opus effe, remque, nihil morae pati, quod proximis sun- 
dinis omnia in lucem,proditura ferantur. Quocirca, Vir eruditifi- 
me, rectius feceris, fi tu laborem hunc pium non detredlares, cum 
praeferti praeftare poffes et feliciflime, et promptiflime. : Nam, vt 
opinor, otium fuppetet, et adeft non dubie flili velocitas, quanta 
non alii cuiqnam hoc faeculo , denique et rei cognitio exactiffina eft. 
Nifi feceris, ajultorum profecto exfpectationem. deflitueris, qui tals 
quiddam praeftiturum hic credunt, quale in Hieronyme pegeltiteris, 
cum pracfertim hi: dao confeflione .omnium fummi fint, quos.eccle- 
fia doctores habeat. Atqui congruens effet, vt pari iugo eolebraren- 
tur, qui pariter ecclefia-demeruére, Sed et fufpicionem praebebis 
Kid quod pace. tya. dixerim) non fatis candid; i in, Auguftioum , anim, 
dum. omnes, tacite, fogitabynt,, ngn. temere. fle, quod. hune, ornare 
Superfederis, et Hieconymum tanto. elogio: ornacis..., Quod fi flecti 
precibus -pofles, ftudiofi omnes magnopere efflagitariat, ne; quem 
publicus fere totivs orbis confenfus- maximi pendit, tu tacito fyffra- 
gio. detorfitle videaris.  Deliberes. ergo, tecum , impenle, |Precox, 
et, hac fpe fludiofos ne: fruftceris.. Exit hoc digoum., tanta ifle. Me 
‘eruditione; exit dignum Augufling, Quis. vt; vir. maxing. ‘eft, 
quoque a viro maximo depingi flagitat , Ne materiae tantae dent 
tas a mei fimilibus deteratur magis, quam orngtur.. Fac, ain 
quad e. dignjtate tua rectius effe. ‘exiftimaueris, Por 

Librym. taum , de feruo. arbitrio infcriptum, ') legis ped 
sae ad:calcem',, quanta maxima cum cura potni.). Sed nelcig» aH 


9). ). Confandit Moringus Brafmilie therom, anno 1$24.. editam, cpm 
bellum de Litera Arbitrio; contra Lu- Entheri, de Scruo Arfitriog ferns 


G 


Xf 
fic abfolutias, ‘anedn! quo quicquans' vel Momus ipferequirat. Adeo 


teftate, collatis fitibus, , rem oculis ingeris, vt vel coecis liqueat. 
Adeo porro erudita funt omnia, vt haud fciam, an quifquam hoc fae- 
culo viuum (quod aiunt) magis tetigerit. Denique nihil eft fere tuoe 
rani feriptorunt;% maltorum fert ratios" ia! quo ciscumfpedius, pro 
mndribus temposuin, Joguaris, aut quod minus , calumnide pateat, ita 
vt inimicis quoque tuis magnopere hoc ‘nomine probetur. Perge, Vie 
efuditiflime, eumdem ad modum afflidis rebus fuccurrere. *) Paras 


bis apud,homines memoriam fempiternam, apud Deum quoque praer 


mium tantis meritis dignum. 


ritam,*) vt {cilicet nothen tuum 


SRW. CMH Ae OAD hv» 
qtio refponderat hic Erafmo} et quod 
prodierar menfe  Dée.. anno ‘1575: 
Cérnf: Latheri Opéra et Seckendorhi 
hit! Cuther, ete: — nits 

4) Mirum fane eft, filentio prae 
teriiffe Moringum, qui litreras hafce 
d. §. Maii a. 1929. {cripfir, Erafmi 
Hyperafpiften; (contra Lutheri de fer- 
vo arbitrio Hbellum,) cuius*pars prios 
Prodierat cirea init. 2. 1924.) poftes 
tior a. 1527. ‘Conf. Seckendorf, hit: 
Luth, . yO 

5) De liec aduerfario fuo fcripfit 
Erafmus , Bafil: d. 29. Aprilis, Ai 
¥27., ad Mercdrinum Gattinarium, 
Caroli V. Caefaris' Caficellaridm; (ah. 
rid +1530. in ‘itinere Caefaris ex Ith. 
fia ad Comitix ‘Augeftana, 'mortuam,) 
his verbis: ,,2gmondino mortto; ek: 
pftitit Losaniit Francifcanus quidams 
quiin ‘publicis pracleHionibus fubinde 
uperfiringis nonin igeum. Hoe genus 


“Quantum jatelligo, fcripfit Dominatio tua ‘ad Francifcum Mino- 
in. ‘publicis_praclectionibus: perftrine 
Bigs oe 


_ gere 
shominum’ néminem. metuit{ et, fi 
squid immineat peticuli, mutant’ fe- 
pent; et in tuto ‘funt.> Quamque 
ynon in aliud proficiant , ynifi quod 
pfibi mortalium odium-exafperant, tae 
»men veleti fariis Symphati pergunt. 
sed haee quoque Chriftus Opr. Max, 
omnia vertet in bonum finem.“ Vid, 
T. 1H, Opp: Er. p. 974. ep. 359. Ad 
verfarium “hone Moringus adpellat 
Frinciftum Minorttam, Erafmus in 
epift. cit. Francifcanum. Minoritae 
enim , feu Fratres Minores, initio 
Pauperes difi, et Francifcani, germ. 
Barfiiffermonche, item Chordigert, Fi- 
nigers, ‘ete. fant Monachi vnius eius- 
demque Mendicantinm Ordinis, initio 
Secoli XH. a' Francifco Affiffo, Italo, 
conditi, #t primum ab Innocensio III, 
Papa in Concilio Lateranenfi IV. an- 
no ‘rars.; deinde’a fucceflore, Ho- 
norio EJ]. aliis IV. ,"anno 1223, deb 
nue 


XII 


gere odiofins fuperfedear. *) Seriberem tonnihil: hac-de .ré; apértius; 


nifi quod otium ex animi fententia non fuppetit. Differdm vero ad 


fuo confirmati. Vid. Io. Dominici 
Manfe Conciliorum noua et ampliffi- 
ma Colleétio, Tomo XXII. (Venetiis 
1778. fol )-p. To7g. num. XII. Ibid, 
p- 1094. Magnum Baullariam Rema- 
num, Tomo I. (Luxemburgi, 1742. 
fol.) p- 66—6§. _ 
Auftorem Ordinis, Francifcum A/- 


fifium, Honorii Ill. fucceffor, Grego-_, 


‘vius 1X., Papa ab a, 1227— 1941., 
gnter Divos retulit anno 1228... Vid. 
Bulla Canonizarionis , vt vocant, , in 
Magno Buallario Romano T,I. p. ¥2. 
fequ. et in Iufti Fontanini, Archiepi- 
fcopi. Ancyrani, Codice; Conftitutio- 
zum, guas Summi. Pontifices edide- 
xunt in folemni Canonizatione San- 
€torum , (Romae, 1729. fol.) pag. 
60—64, num. XXXIX, et XL. etc. 
Moringi Francifcum Minoritam 
ERASMVS ipfe vocat etiam Franci- 
Scum Haffeltenfem, Francifcanum ; et 
corrigendus eft error Indicig rerum 
ac vocum, quae in Tomo HI. Ope- 
xum Erafmi edit. Lugdun. Bat. 1703. 
fol..occurrunt, vbi Frencifcanus qui 
dam, Lonanii nomen Erafmi fubinde 
perfiringens , diftinguitar ab. alsero 
uodam Haffelrenfi, amice monito ab 
jy Virumqnue enim foiffe vaum 
eumdemque, docet-collatio lacorum 
T. Hil. Opp. Er. cum noftra Moaringi 
ad Erafmum epiftola, nunc ex Autogr. 
prodeunte, i ; 
6) Quid feripferit Erafinys ad Fran- 
sifcum Minoritem, aduerfariam faum 


pro- 


Lonanienfem ,; docet Epiftola, 944: 


Tomo III. Operum Erafmi p..91. 
edita, quam leétu, vt videtur, haud 
indignam exhibemus. _,, Era/mus Rot. 


»Francifco Haffeleenf?, Francifcano, §. 
42. Honorande in Chrifto Frater! 
raed ,' te fregnenter in ruis praelee 
ntionibus momen meym perftringere 
nQuod fi Hela gy ct vt Fat 
yneris, quid Ordine ‘veftro dignum fit. 
»y Seis, nec Ponrifici, nec Cgefari ;. pre- 
ybari tales infectationes, quod vterque 
» fatis declaranit, etiam fcripto. Sis, 
pinutiles effe hoc flaru rerum, guo me 
Mm caput prp megosio fidei zor expend, 
ppericulis,, Ego uulliys Ordinis, fyum 
jboftis.;  Veftrae vero, Congregationi, 
»,quoniam cacteris eff incorrupsior, fem- 
nper vnice fawi.  Si.guid fcriptis ad- 
wmonco, pro vobis facit, non contra 
005, gui talia non probatis, Quod 
ycupitis priftinum orbis fauorem vobjs 
pinflaurare, bis rasionibus id faciatis 
noportet , .guibus eum primum peperis 
fis. Peperiftis autem vitae finceritae 
nee, non con/pirationilus, aus obtreclae 
stionibus. Quos tumuleus tui fodales 
ymouerunt in Hifpania?, Quid profe- 
yccruut? Exacerbarunt emnium odium, 
wkdem,accidtt in, Bolonja,.es Vugaria, 
whif,..nife ee Dee prae OCs 
flis, ot fi se fortaffis,non poffum laedee 
wre» poffem, Ordinem suum laedere mas 
his, quam credas... Ad quad tame 
»tanguam prouotabor. Quo minus de- 
nce vos.ag boc lacelferg, dam pridem 


Haka 


XU 


proximam quamque occafionem. Avdies, non folum yiua voce, fed 

et iuftis voluminibus, tecum pugnare iuuenem vixdum barbatulum,, 
licet fua tegat et premat, velut Cereris Eleufinae myfleriis operansy 
vt fcilicet hoc minori rubori cedat, fi praeceps. fortitudo in neruum 

denique erumpat.. Equidem opps ipfum degnftaui,  preflius lecturus, 

fi copiam eius diutius fuffurari licuiffet. Sed nihil eft, cur Domina- 

tio tua follicitetur. | Eiusmodi omnia funt, vt @.tali alia exfpectari 

non potuerint, hoc eft, ridicula et puerilibus crepundiis confenta- 

nea; indigna denique, ad quae celfitudo tua fefe inclinet, nifi fortal- 

fis Vniuerfitatem ’) ipfam inuadendam cenfeas. Dabo fpecimen ali- 

quod horum, quam prima fuerit occafio. Sed interim flipulor, vt, - 
quod {cis, nefcias. -Nolo enim hinc quicquam mihi inuidiae offundi, 

fi quidem fieri queat. | 


; 
| 
3 . po cBg 
. j sc hie 


ytlancklariis confilis libros meos emonie 

is 2 bibliorbects, in guibus locum bas 
j,bent aliorum virulentae calumniae. 
3s#oc diffimulawi, nec magni facio. Si 
ppietatis-negotium ageris fincere, Do- 
yminus profperabit , quod agitis: fin 


sageris technis cx callidis' confpirationi« 


3,bus, omnia, crede mibi,’ retideur in 
»diuerfum.. Dominus tecum! Bafilea, 
8. Maii, Anno 1527.4 . 

' 9) Vniverfitarem Losanienfim, in 
Ducatu Brabanziae,. vbi -pluyes_ erant. 
litterarum et Erafmi ofores. Vid. To- 
mus III. Opp. Er. paflim. Inter alia 
feribit Evafmus: ,,Multos Louanienfes 
emaieftatem Theologicam ‘pluris. fe 
»cere, quam Chriftum. (p, 444.) Le- 
»vanit nihil effe facrum absque com- 
ppotatione, (p. $13.) Ibi indigniffime 
wbaberi ac vexari bonag, litreras.. ( p, 


n989-) Ibidem effe {celerariffimam 


| Trans- 


é ‘ * 
ar ie a) re 


»tidunr quorumdam Dominicanorum. 
»(p- 886.)"* Laudat vero etiam variis 
locis Louanium vrbem, coelum eius 
amoenum; purum ac falubre, dicit- 
que; (,nufquam ftuderi quietins; 
pnullibi feliciorem efle ingeniorum 


‘pprouentum ; nufquam Profefforum 
ptsiorem aut paratiorem copiam; 
phufquam iuventutem magis ardere 


win bonas litteras; Theologos Loua- 
ynienfes experiri fe candidos et huma- 
sos; non efie Lpganii minus erudi- 
ptionis theclogicae, quam Parifis, 
»fed minus fophiftices, minusque fue 
wpercilii, ete.“ Laudat quoque Cole 


Jégidm trilingué , ‘liberalirate Hiero- 


nymi Buffidii, Praepofiti Arienfis, 
fundatum Louanii, . Vituperationes 
illas, laudesque hafce, inter fe con- 
ciliandas:relinquimus JeCtori. = 


‘ 


XIV: 

/  Transmitet iMhue epiftolam ‘quarmndam mean’ Goclenioa*) nox 
fler; qua vero de cauff, nefcio.' Rogo, vtdifcerpatur protinus, vt 
ledta eft. Simul et haec praeferis difcerpatur, ne reiecta temére cui- 
quam in manus incidat, His yale,’ Vir niulto omhiem eruditiffime; 
idemque humaniflime:': Deus optimus: te faluuin’, fortem et incolue 
mem diu feruet , fudoresque tuos in’ publicam vtilitatem concedere 
faciat. Louanii, 8. Maii, Anno 1528. 
* Tuus veré Gerardus Moringus.. , 1 

Abfolatiffime Theologo, D. Erafmo Roteiodamo , aed Dafa 
_ Balileas, rr ee aru 
‘ Phage te et rf ") 
“~ Yadicimus Vobis mune, Ciues Optimi, memoriam Mu. 
ftriffimae, in hanc Academiam et litterarum ‘ftudiofos munifi: 
cerafimae, 1OHANNAE HENRICAE LVDOVICAE, e gente 
equeftri cartovitis, Coniugis Lilufrifimi et Excellentiffimi 
MICHABLYS ‘COMITIS°a” BESTVCHEF“RVMIN, Poimi Mute 

fchalli et Confiliarii Inumi in Aula Impcratoria Petropolitana; 
etc. proximo die XXX. menfis lunii hora 1X. in. Auditorio Theo- 
fogorum celebrandam Oratione - anniuerfaria , quam habebit 
Juuenis Nobiliffimus} CAROLVS. GEORGIVS HORN, Lipfiens 
fis, luris Studiofus, oftenfurus, beneficia , in egenoset probos 
Gitterarum cultores collata, optime’ coffocari, Rogamus igitur 
VOS, RECTOR ACADEMIAE MAGNIFICE, PRINCEPS SERE- 
NISSIME, COMITES ILLYSTRISSIMI,''VTRIVSQVE REIPVBLI> 
) oe Re aa. ae elee : cag. 


8) Conradus Gacknins, Profeffor Erafni ad Goclenium epiftolee, sites 
Binguae latinae primus in Collegio que, Tomo III. Opp. editae, Andreae 
trilingui Louanienfi, et Canonicus bibliotheca belgica, Adami vitae ert 
‘Antuerpienfis , natus anno.1455. in ditorum, Sweertii Athenae belgicae, 
WVeftpbalia.,-mortuus Louanii,i:anno Miraei elogia ee Belgii fctie 
3535¢ De eius rebus et {criptis vid. peorumy ete, whee 


. * . 


XV 


CAE PROCERES, DOCTORES Ct MAGISTRI GRAVISSIMI, 
CCLEBERRIMI, COMMILITONES GENEROSiSSIMI, NOBI« 
LISSIMI, CARISSIMI, OMNI, qua decer, obferuaniia et hu- 
manitate, vt Veftra praefentia A&um hunc ornare velitis, 
P,P. Domin. V. poft Feft. Trinit. A. R. S. clolocexecvi. 


LIPSIAE 
EX OFFICINA KLAVBARTHIAs 


« “ “¢ 
qe ne Pd 
' * - 


°° 
woe 
* > i 
* *¢ 

ae 


ff. 


Digitized by Google 


RECTOR 
-ACADEMIAE LIPSIENSIS 
MEMORIA™M 
INSTAVRATAE RELIGIONIS 

, EVANGELICAE 
ORATIONE ANNIVERSARIA 
DIE XXXI. MENSIS OCTOBRIS A. clolocexcvim 
AEDE ACADEMICA 


PIE RECOLENDAM 


INDICIT 





SpictLeEGivm XXV. 
| Autograpborum , illuftrantium rationem , quae interceffit 
Erafino Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fut 
praccipuis omniqne republica. 


" 


+ 


7% 


te. 


Digitized by Google 


-—_— 


RECTOR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS 
MEMORIA™M 
INSTAVRATAE RELIGIONIS 

— EVANGELICAE 
ORATIONE ANNIVERSARIA 
DIE XXXI. MENSIS ne A. ¢lolocexcvixt 
InN 
AEDE ACADEMICA 


PIE RECOLENDAM 


INvDICIT 





SpictrEGivM XXV. 
Autograpborum , illuftrantium rationem , quae interceffit 
Erafio Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fut 
praccipuis omnigne republica. 


"*« 


~ 


er . roe * = 
ae 7 : ’ 
NS ad ~- “ ° rom © 
sis 
. ar 
. > * * 
7 ' i : 
‘ : - . * ee * ct 
- 
- 
’ * "a wo = ; . “os 
‘ t r : 
itd =e ._- he s+ 
° . 
. ow : . - he : 
> . ia 
& “ ‘ s 4S ° 9 «6 a N . 
‘ 
. : * - - 
+ 4 ® : ’ , 
: if - 
* - = © we . ~ 
a - 
‘ 
Ms . « ele. RO 
. 
, a bd 
. af = * e -% © « . + 
* 
i. 1 
o* on > . . a . = as a 
. “a . f 3 2h. + sz ar L ig 
’ 
t * -“ o¢ * } 
# es oo as 8 . Pe 
nde oe vit: -E : 
e reae ' a ; 
. . P % 
+. <M Sa *® cee 
, - . ‘ 
, 
. * 
bd ' 
ee ‘ rs 
bs - 
+ *. « Ani 7 
a * t= 
* 
e . . x 
. 


= I -@ 
, 
= 
-_ 
-~_ = im 
i 
.* ote 
. 
. 
; a¢ 
6 od 


Digitized by Google 


MARCI LAVRINI, 


Decani Brugenfis, Epiftolae duae AA. 1524. 
et 1527. ad Erafmum datae, 
ex Autogr. 


y Da hows in ep. 709. Bafil. rz. Nou. 1524. ad Rudbertum 

a Mosham, Decanum Patau, in Bauaria, T. HI. Opp. 
Pe 825. ,Lauriaum, inquit, a puero noui.“ Hofpitem faunt 
vocat in ep. 589. ad Richardum Pacaeum Brugis 23. Aug. 
1521. data, p. 660. Coadiutorem Decani S. Donatiani, Brugis, 
in ep. 244. ad Cornel. Battum , Louan. 29. April. ISI7. p. 
238. Decanum apud Collegium S. Donatiani,-in ep. 580. ad 
Liuinum , Abbatem Monafterii S. Baconis Gandaui, ex 
Anderlaco 21. lun, 1521. p. 649. -Collegi¢ S. Donatiani ‘apud 
Brugas Decanum, in ep. 650. ad Laurinum ipfum, Bafil. 
1 Febr. 1523. p. 748. Decanum Brugenfem, in ep. 783. ad Pe- 
trum Barbirium, Bafil. A. 1525. p. 901 


Decem ERasmMi ad Laurinum hunc editae leguntur epi- 
ftolae, fCriptae annis 1517. 1518. 1523. et 1§27. (Vid. T. ILL 
Opp. Er.) fed nulla ravrini ad Erafmum. | 


-A 2. - --:. Aitera 


. Alara: eariny, quae mune primunr ex Autopr: prode:. 
unt, {Cripta eft Mchliniae, in Belgio, d.30. lumii, A. 1524.,> 
(v.. Index h. ans 6.) in. qua loquitur Laurinus de penfione: 
Era/mi.eiusque rebus priuatis, de tempore turbulento , etc.. 
Teftatur haec epiftola res Era/mi illo tempore. anguftas. et: 
afflictas, mentionemque facit hominum. variorum,. cum. qui- 
bus. negotia habuit Erafmus.. 


S.P. Opportune: certe- reddidit mihi tuus: Liuinus.’): 
tuas litteras, Erafme-Doctiffime!. Nam. ni feripfifles, Do-.- 
mino Ioanni de Hondt *) praecipue, fuiffet penfio,. quae-pro 
ho¢ termino natiuitatis Ioannis. mihi data eft, exfoluta Domino 
Janni de Molendino, Canonico:Tornacenfi?), Procuratori Do- 
mini. Petri Barbirii *), qui terminum natiuitatis noftri Ser- 
vatorisproxime praeteritum. recepit, data. fua fyngrapha, 
Guius, copiam tibi mitto... Director eft is litis,, quam habet 
Dominus Petrus. Barbirius. fuper Decanatu: Tornacenfi ;, _atque 
vbi pécunia. opus: erit, fcripfit: Barbirius., vt-eam. caperet a. 
Domino. Ioanne- de Hondt, . effecturumque: fe promifit,, vt 
pecunia: data. de Molendino, apud te cedat in: folutum,. nec: 
male feres.haec.. Non. video finem: litis,,.diw erit. illi exe 
‘foluenda penfio,, nifi.occurras. Tu. I2gitur quid: factum: iri. 
yelis,, refcribas;, ego’ curabo,* vt: fideliter omnia. exfequan-- 
‘tur... 
1) Lininus- Algotius:, | (Algers, ) 2 2. , Carerecum: Belge: et Germani: 
Bra{mi famulas, de quo. vid, adnot. Corrryck, Galli Courtray. voeant.. 
15. ad:lo. Borzhemi epift: datam ad. 3) Tornacum; in Beijgio,. eft vrbs,, 
ce d. 13.. April: A:.1§30. in. quam: Dernick, Galli. Tournmay. vo-- 


Spicil. XX. Conf; adnor. 14. ad cant: 


Eaurini epiftolas in hoc Spicil., 4) De Petri Bardirii ad ores 
2) Ioannes de Hondt fuit Canoni. litteris. vid, Index. A, 1§21..n. 3..A 


cus Cortracenfis, in Belgio, et-Ca- 1929. m. 24. A. 1533. n..6.. Conf. 
pituli Decanus.. Vid. Index. A, 15209.. Esafmi Opp. T. LI, 


Vv 


tor. Scripfilti Domino Toanni de Hondt, illum: non’ diu ex- 
foluturum: tibi penfionem,. et breui tua morte liberatum fore:. 
Hta te: male: infeftat calculus, et illo peius te infeftant qui- 
dam: Lutherahi.. Cupit Dominus Ioannes, vt nobis ferueris: 
perpetuo:,, vtpote per quem reipublicae litterariae nom parua’ 
quotidie accedunt commoda, promoueturque in: dies’ magis: 
ac’ magis. vera theologia chriftiana, ficta depulfa fophiftica: 
Atteftatur etiam, fe tuis elucubrationibus, quibus legendis. 
- Bonam: partem dierum collocat, non folum factum doctiorem,, 
¥erum. etiam meliorem. Praeterea nil lucri tua morte accre~ 
feret ipfi, verum Barbirio, qui habet et facerdotia,, et pen+ 
fionem: fex. librarum: grofforum:, fub fao nomine expeditam. 
Faciunt haec, vt dubitem, feias'ne, an lateat te, totum ius 
recompenfae tibi factae, atque-Barbirio concreditae, ex.illius 
capite dependere, qui fi moriatur, peribunt vtrique,. et tibi,, 
et de Hondt,. facerdotia, tum. prius Ioanne de Hondt fola: 
penfione: fex librarum. grofforum: liberato. Barbirii tantum. 
fide, quam diwviuat, tibi cautum eft, quanr fi irritam fece- 
rit, non: eft quod. vitra: fperes. At f{cio, notiorem ‘tibi. effe: | 
Barbirium,. quam vt ea exfpectes.. Verum non fine periculo. 
eft’, quod: Romae:degit, vbi peftis tam incrudefcit, ac graflar 
tur in dies magis, Confultius facere mihi videéreris,. fi. hie: 
aliquem: eligeres Barbirio iuniorem, cuius fidem probatam: 
haberes, cui demitterentur ad tuum vfum a Barbirio facerdo- 
tia et penfio, fi. transferri poffit, quod bullae papales plane: 
*declarabunt.. Liuinus tuus omnibonus *) non videretur fu- 
turus malus cuftos, cuius integritatem: fatis nouifti.et mores. 
Waec: non. feribo. de Barbirio diffidens, fed vt, guod ex: illius 
| b * A. 3. aetate,, 


| 5): Lininu’ Algorias, (Algoer,). de quo vid. adnot. .1;. 


a 


aetate, valetuditie atque foci refidentia metuitur, forfar 
vane, alterius imuentute, robore, etiam loco~falubriore, 
fuccurratur fecurius. Boni confule meam commonefactio- 


nem, D. Erafme litteratiflime, qua tibi opus-non eft, cunt. 
~ femper habeas: ad manum confilium. Caeterum pecuniam 


emnem, quam habui a Domino Ioanne de Hondt, tradidi. 
Magiftro Petro Aegidie *): Vtinam illam, ex Aula tibidebi-. 
tam, in arca haberet! Egi hic negotium tuum ea diligentia, 
qua potui, Sunt omnes bono in te animo, et amant te (vf 
dicunt) optime, at folum amant. Nam de pecuniis,. bella 
non finunt eas exfolui. Multi hic fant, qui ferme efuriunt, 
ob pecuniae inopiam et belli maximam copiam, quo expila- 
tur mifere plebs tota, vt timeam, ae, dimiffo hoftili bello, 
exoriatur inde ciuile. Incipit obmurmurare populus in vga 
et altero loco. Parati funt in illos milites; et qui ex hofte 
prius metuerunt, in eos, quos defenfores habere debuerant, 
quaerunt praefidium. Ex his funt Limburgenfes, ad quos 
itur per Traiectum fuperiorem, qui tranfitum denegarunt 
noftris. Haec funt prima fundamenta, ,concedat Deus me- 


~ liora! Si tamen apud nos veneris, non obftabit bellum, quo 


minus Omnem accipias pecuniam. | Affirmauit enim Dominus 
Reuerendiffimus., Archiepifcopus Panormitanus’),  cuius, . 


f. 


6) Petrus Aegidias fuit ab Actis 
Curiae Antuerpianac., Vid. T. IIL. 
Opp. Erafmi, vbi variae eins ad 
Erafmam, et plures Erafmi ad 
ipfum , editae exftane epiltolae. 


7) Toannes Carondiletus, Decanus - 


Befontinus , Archiepifcopus Panor 
mitanas ab anno 1518, et primas au- 
lae Careli V. Caelfaris in Brabantia 


- fidem 


Cancellarivs, frater Ferici Carondi- . 
feti, Archidiaconi Ecelefiae Befon- 
tinae. Vid. T. 111. Opp. Erafmi, vbi 
ad vtrumque epiftolae exftant.. Be- 
Sontium feu Vefonrio eft Gallorcm, 
Befangon, Germ, Bifanz, in Comi- 
tatu Burgundiae, Gall. Franche 
Comré dicto. Panormus eft ttalorwes 
Palermo, Siciliae vrbs. 


Vu 


fatem fatis expertus fur, cum Veneris, Financiarios exfolu- 
turos penfionem tibi, tam debitam ex terminis ceffis, quam 
cedendis. . Quam fi maiorem petiueris, concedetur libera- 
liter. Etiam, fi. quae digmitas, quantumcunque opulenta, 
vacauerit, tibi conferetur. In quibus omnibus fuum tibi 
impartietur patrocinium, Haec voluit vt fuo nomine ad te 
’ {eriberem, haberesque pro certis. Nouifti Aulam. Quod 
domi habes, foris mon quaeres. Ages igitur, vt tibi videbi- 
tur melius. Vale. Commendant fe tibi Viduae *), et Petrus 
Taelmannus, qui 2 te edoctus. nouit latine dicere Falitrum, 
quo faepius vexat Monachos, dicens, illos nefeire latine, cum 
hoc ignorant. Rogauit is.me, vt haec epiftolae meae infe- 
refem. Iterum vale, Mechliniae*), vitima Iunii, Anno 
MDXxXIV. 
‘"Fibi addictiffimus, Marcus Lauweryn. Pbr. ”) 
Eruditifimo D. Erafmo Roterodamo, 
Bafileae. 


* “In altera epiftola, data Brugis, d. 20. Tufif A. 1527. 
(v. Index h, a. 1. 13.) offert Laurinus Erafmo ominia, fi 
Brugas venire velit. Loquitur de Erafmi fautoribus et ad- 
verfariis in Flandria; de pecunia a Joanne de Hondt accepta; 
de Liuino; de rebus nonis; de penfoue Era/mi in aula Caefa- 
ris; de fratre fuo, Domino de Waterviiet, etc. iterum de 
pecunia eiusque valore- | 
' S. P. 


_. $) Daze Lavrini forores, vt. ex Operibus Marcas Leurings voeatur, 
Kitteris fequentibus pater. quo nomine ipfe etiam vfus eff in 
9) Wrbs haec Brabantiae nobie lireris fequentibus, addito Prefé 
Mechel vocatar- geri titalo, ad fignificandum ord: 

30) Ita nomen faum hifce litterig nem facrum, 
febferipGs auctor, gui in Eralmi 7 


re 


'$. P. Pergratae fmihi fuerunt tuae litterae, Erafme Do- 
«tifime! teftes tui in me amoris. . Vtinam commode ad.nos - 
remeare pofles! Inuenires Brugis Marci domum, menfam, 
et quicquid illi largitus eft Deminus, Erafmo commune. 
Optarem videre iJlum diem, qua adhuc contingeret, ‘nos in 
disdem aedibus conuiuere.. Si fperare liceat, nefcio. Non 
tam felix erit Flandria,. vt eam Erafmus reuifat. . Certum eft, 
mmuttos te defiderare. Gratior folito factus es nofbris Mona- 
éhis, lingua eorum :conuerfa in bonum.  Louanii. tantum 
funt aliquot, qui muffitant, muti faturi praefentia. tua. 
Mortui funt, qui male voluerunt Erafmo, nec potuerunt. 
Fu facies, quod in rem tuam videbitur.. Non poses omnium 
defideriis fatisfavere. e: 


Pecuniiam, ‘quam 4 D. Ioatine de Hondt™) accepi, tra- 
didi partim Erafmo Scheto™), partim tuo miniftro. Plures 
erant termini, ob-id.pecunia multa eft. Chartulae manu D. 
Ioannis de Hondt continent fingulas, tum auri, tum argenti, 
petias, ¢ quibus conftat , qua fide feruati fant nummi. Liui~ 
frus®) tuus degit Lutetiae. Non dubito, quin accipies ab 
ille litteras. Quod illius memineris in teftamento *), ago 


‘ 


| 11) Vid. adnot. 2. ad epilt. 
praecdd. a 
12) Erafmus Scherus fuit Patricius 


Antuerpienfis, de cuius ad Eraf- 
mum epiftola vid. Index a, 1526. 


n. 2. 

13) De hoc Liuino vid. adnot.. 
ad praeced. epift. et adnot. 15. ad 
lo. Botzhemi epift. in Spicil, XX. 
Conf. adnot. r4:. quae nunc fequi- 
tur ad hanc Laurini epiftolam. 


gtatias. 


14) Quamquam Era/inas iple pal- 
fim in epiftolis T. II. Opp. editis 
landauvit hunc foum Liuinum, et in 
epift. 822. ad Matthaeum Gibertum; 
Epifcopum Veronenfem, Datarium 
Pontificis, Bafil. 21, Maii A. 1526, 
p: 939. feripfir, fe tlom fbi tom 


olim in filii vicem adopraffe; tamen 


nulla nominis Livini fis mentio’ in 
Teftsmento, quod manu fua Esak 
mus feripfit Bafileae, in aedibus Hie- 

ronyeni 


1X 


gratias. Ille te diu*fuperftitem cupit, certo {cio. Dominus 
loannes Matthaei, quondam Datarius, mortuus eft Romae, 


vt Brugis fcriptum eft '*). 


Reftitutus eft in fua fede Romae 


Pontifex *), dimiffis illi f{piritualibus tractationibus atque 


ronymi Frobenii, d. 12. Febr. A. 
1536. et quod ex autographo, in 
Bibliotheca publica Academiae Ba- 
fileenfis feruato, transfcriptum legi- 
tur in Epiftolis familiaribus Def. 
Erafmi Roterod. ad Bonif. Amerba- 
chium, I. V. D. ac Prof. Bafil., 
cum nonnullis aliis ad Erafmum 
fpectantibus, (edit. Bafil. 1779. 3.) 
p. 121. fqq. Ex ler coniicio, aut 
Liuinum ante Erafmi obitum fuiffe 
mortuum, aut Erafmum mutafle 
fenrentiam. Pofterius mihi verifj- 
mile eft, propter verba Erafmi, 
quae leguntur in epiftola eius fami- 
hiari LXXXII, ad Bonifacium Amer 
bachiam data pridie Cal. Sept. 
1533., vbip.97. ,,Lininus meus,‘ 
lnguit , ,,qui nibil onguam geffir ex 
— mei _[ententia, ee 
yEpifcopo duos equos, e guilus alte- 
is soa a ada ad red- 
yitum nuntio mane, dixit grandae- 
»vum claudicare. Dimiffo nuntio, 
stlaudicauit et alter, gui mibi nuuc 


» tft oneri. Veinam Deus liberer me 
yal illo mugone! De teftamento 
quo magis Fudui me explicare, boc 


ymagis inuoluer, Efficiam ramen, ne 
»omnia veniant in manus praedonum, 
pft quid mibi acciderit. Qua dere 
aJcribam ribi, ft Gillertum meum 
viftbuc mifero, quod nondum frarui.\ 


mode- 


In ipfo teftamento fuo iam comme- 
morato feripfit Erafmus: ,,Princépio 
ycertus, me nullum babere legitimum 
»bacredem , pracflonrifimum Virum, 
»D. BONIFACIVM AMERBACHI- 
n¥VM, omnium facultatum mearum 
yhaeredem inflituo , exfequurores vero 
»pHIERONYMYM FROBENIVM ef 
»NICOLAVM EPISCOPIVM. Ad 
iuftranda’illa, quae dixic Erafmus 
de duobus equis, per Liuinum fibi 
adductis ab Epiftepe, legatur Chri- 
flophori sTAvIONIs, Epifcopi 
Augoftani, epiftola A. 1533. d. 3. ° 


’ Aug. ad Erafmum data, eique per 


Lininum mifla cum duobus equis et 
40. Coronatis, quam ex Autogr, 
exhibet Spicilegium II. p. 22. feqq. 

15) Sermo eft de Joanne Matrbace 
Giberto, Eccl. Rom. Datario, vt~ 
yecant, a Leone X. creato, Cle. 
mentis VH. ab intimis cenfiliis, et 
inde ab anno 1524. Epilcopo Vero- 
nenfi, anno demum 1543. d. 30, 
Dec, mortuo Veronae, non anne 
1527. Romae, vt ex falfo rumore 
acceperant Brugenfes. Vid. Spicil. I, 
p. 9. feqq., vbi de illo Viro dixi, 
eiusque epiftolam ad Erafmum, an- 
no 1524. Romae {criptam, ex Au- 
togr. exhibui, 

16) Clemens VII., poft magnam 
cum Carolo Y. Caeflare contentio- 


B | nem, 


xX 


moderationibus, ademptis fecularibus, quae Caefaris nomine 
per fuos illie aguntur. Vos eertiora et plura habebitis, ve- 
pote proximiores Romanis.. rs 


Meus frater, Dominus de Watervliet"), te falutat. 
Hodie mihi dixit, fi per litteras traderes illi folicitudinem 
eurandi folutionem penfionis Caefarianae, habebis illum para- 
tifimum. Nec fruftra illi committes. Plurima poteft apud 
'Thefaurarium ®), cuius filiam duxit vxorem. Bene vule tibi 
etiam Thefaurarius. Non eft in Aula, qui fincerius de te 
loquitur. Habebimus breui Aulam Brugis. Expifcabor apud 
emnes, quod potero, Si quid fpei fit, ex me audies. Tu 
tamen. interea feribe fratri copiofe fatis, | Delectatur tuis, 
eertat pro te acerrime, in verbis inuincibilis,, nullum metuit, 
liberrimae linguae eff. Non poffent res tuae agi per alium 
promptius. Vale. Ambae-viduae, forores meae, tenentur 
magno defiderio viferdi tui, et cupiunt te valere, Brugis ”), 
XX. Inlii A. MDXXVIL-. 


Nor 


wem, obleffus ab efus mifitibus, per 
fex zur feprem menfes, pacem cum 


Caelare fecit d. 26. Nou. A. rg27. 


17) Marrhias Laurinus, Dominus 
de /Vaterviict, ad quem edita exitat 
Erafmi epiftola, feripta Bafilese A. 
1525. Vick TIL. Opp. p. go7. ep. 
7389. 


18) Videtur f anrinus Ioqui de D: 
Facoho Villingero, quemr Romani et 
Eifpan. Regis (Caroli Y.) Thefaura- 


rium: vocat Eraffous in epiftela ad 
eum data Lonan, 3. Ovt. rg20. T. 
HIF. Opp. p. F$3. cp. $34., et de 
quo, A. If3I. mortuo, plura vid: 
in acmot. 6. ad Ottomari tufeinii 
epiftolam A. 1531. ad Erafmum mif 
fam, et in Spicil. XXIV. ex Aurogr; 
editam, 


‘ 19) Brugas, Belgii yrbem, ad 
Flandriam quae refertur, nos Brie . 
ge et Brig yocamus. 


».4 © 


Non dedit Dominus Ioannes de Hondt chartam aureo~ 
rum Rhenenfium, (id litteris folum fignificauit,) cum num 
mi fimiles eflent. Sunt XEI. aurei nummi, eum yno Phik 
fippeo. Valor Rhenenfis erat XXXI. fluuerorum.  Philip- 
pei valor erat XXVEI. ftnuer. et vnius grofh. Additi erant 
tres grofli, conftituentes fummam LXV, floren. 


T. D. obfequentiffimus, 
Marcus Laurinus Pbr. *) 
Doetiflimo Domino, Domino Erafmo Roterodamo, 
Sacrae Theologiae Profeffori meritiffimo, ; 
Bafileae. 
(Sigillum integrum.) 


os 


. Sed nunc indicenda eft Vobis, Ciues Optimi, memos 
fia inftauratae, Dei Optimi Maximi prouidentia, Religio- 
nis Euangelicae, pie recolenda futuro die XXXk Menfis 
Octobris in Aede Paulma, Oratione anniuerfaria, quant 
inter Sacra Euchariftica hora XII, habebit Vir Praeclariffi« 
MUS, CAROLVS ERNESTVS THLOPHILVS RVIDEL, Auma 
nus, Artium Magifter et ad Aedem Academicam in facris 
poft meridiem Orator, qui oftendere ftudebit: Lutherum 
lis profecto ornatum fuiffe virtunbus, quas ret, quam ag- 
greffus erat, grauitas atque magnitudo neceffarias requ 
sebat. Ad illam igitur Orationem audiendam vt frequen 
tes confluatis, COMITES ILLYSTRISSIMJ, VTRIVSQVE REIs 
PYBLICAE 


. 20) De alio Marco Lagrine, iu- Swertius, in Arhenis Belgicis, An» 
siore, Brogenfi, Watervlieti!‘omi verp. 1628, fol p. §23. fequ 
mo, Guidonis fratre, loquitur Frang, 


XII 


PVBLICAE PATRES AC PROCERES GRAVISSIMI, COMMILI- 
TONES GENEROSISSIMI, NOBILISSIMI, CARISSIMI, pre- 
cesque ad Deum per Chriftum mittatis fupplices pro falute 
et incremento Ecclefiae Euangelicae vniuerfae, maximopere 
hortamur atque rogamus, P.P, Domin. XXI. poft F. Tri- 
nit. A. R. S. cioigcexevill. 





LIPSIAE 


EX OFFICINA KLAYVBARTHIA,. 





RECTOR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA NATALITIA 


~DOMINI NOSTRI IESV CHRISTI 


~ 


DIE XXV. MENSIS DECEMBRIS A. cloloccxcvii 
IN 
AEDE PAVLINA 
PIE CELEBRANDA 


INDICIT 





SpictLreEGivMmM XXVI. 


_ Autograpborum , illuftrantium rationem , quae interceffit 
Erafmmo Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fis 
praccipuis omnique republica. 


*s 
’ 
eo. 


a. 


“. 


Load war 
‘ 
* 
* 
- : —_ 
. . 
« 
. . 
’ 
. 
- 
os . 7 rar} 
4s - - ‘ 
‘ . 
° if = 
da 
. - te 
. 
. 
= 
. 
« s % 
‘ 
‘ 
e. . 
. , 
. 
> -~ 
~ 
~ 


MARTINI DAVIDIS&,~ 


Canonici Bruxellenfis, Epiftolae duae, AA. 1522. 
et 1531. ad Erafinum datae, 
ex Autogr. 


PMsses Indicis , qui Tomo {II. Operum Eraftni (Lugd. 
Bat. 1703. fol.) eft praemiffus, vnam tantum notauit epifto- 
lam, ab Erasmo miflam Martino Dauidi, Canonico Bruxel- 
fano, quae legitur p. 136. ep. 1002. et feripta eft Lovan. A. 
1528. Omific vero feptem alias Exasmi epiftolas, annis 
1518 et 1519. datas ad Martinum Bruxellanum, feu Bruxellen- 
fem, (vid, ep. 369. p. 382. ep. 370. P. 383+ Ep. FOI P. 425. ep. 
485. P. 534. ep. 486. p. 534. fequ. ep.-487. P. 535. €P. 488. 
P- 535.) qui nemo alius eft, quam nofter Martinus Dauidis; 
vet docet collatio epiftolarum inter fe, et cum Erafmi epift. 
1279. ad Damianum a Goes miffa d. 21. Maii A. 1535. Fribur- 
go, vbi p.1500. Erafmus feribit: ,,Animus meditatur ex 
whoc mifero domicilio emigrare. — Aliquot amici nos 
»praecefferunt in Brabantia: Viandulus egregie doctus, 

»Wartinus Danidis, hofpes quondam meus, Bruxellae, etc." 
Conferantur epiftolae nunc ex autogr. edendae, 


-AZ Nullam 


IV” | , 


Nullam vfquam vidi huius Martini Dauidis, Bruxellant;, 
ad Erafmum epiftolam. editam. Quare duae illae, quae: 
pune ex Aurogr. in lucem prodeunt, attentione haud in- 
dignae videntur; non proprer ftilam latinum, fed propter: 
argumentum. ¢t amicitiam, quae fuir auctori cum Erafimo. 


Prior, fcripta d. 10. Januarit A. 1522. Bruxellis, (v. Ine 
dex h..a.n.1.) refpondet ad Atteras Erafmi, et loquitur de re- 
bus priuatis; de Priore monafterit Antuerpienfis, ivflu Catfa 
ris Bruxellas' adducto.et in carcerem coniecto;, de Egmondano,, 
Latomo, aliisque. eAgoee = the 


. Domine Erafme,. mi Praeceptor") amantifime! Die 
vicefima. nona Decembris recepi litteras veftras’),. .Bafileae: 
{criptas poftridie Thomae Apoftoli’?), quibus.vt, breuiter me: 
expediendo,, refpondeam,, primo: in. quantum: deDenariis,, quos 
Dominatio: veftra, fub me: reliquit, ad. opem Francifci, Berck- 
manni *), eosdem. effectualiter. in numerata pecunia tradidi ad 
manus eiusdem: Francifci, die. decima tertia.menfis Decembris 
nouiflime: praeteriti;, qui tunc, vt dixit, venit Bruxellas, in- 
vifurus. Dominum.Priorem. monafterii Sancti Auguftini, oppidi 
Antuerpienfis: . Qui quidem: Prior, iuffu Imperatoris,, vt fe- 
rebatur, ex. Antuerpia erat adductus Bruxellas,, et pro tune 
habebat,, prout ore Deputati, habemus,, pro carcere.Domum 

Dei 


ry Inepiftolis: 496: et 487; anno: videntur iftae Evafmi litteree: 
1519. {criptis, p. $35. Erafmus noe 3) D. 22, Decembris A..1§21.. 
ftrum, Martinum. Bruxellenfem vocat 4) Bibliopolse- Antuervienfis, ¥t 
acrare filium, facerdorio et prefbyre- docet Erafini epiftola 706. ad Cone 
rio. fratrem, rsdum Goclenium data. Bafil, 13.. 
2), Nufquam,leguntur, fed periiffe | Octobr.. A. 1524. p. $22.. 


Dei Fratram dé Nazareth *): 


negotii tractetur cum eo, nefcio *).. 


Vv 


Ob quam cauflam, aut quid’ 
Audiui tamen, Egmon- 


danum’), Lathomum *) et alios quosdam habuiffe difputatio- 
res cum eodem, et breui cauilam fore decidendam. Ferunt 
etiam. nonnulli, aliqua per eumdem Priorem. fore retractanda, 


A 


5) De hoc Priore fcripferat Eraf- 
mus Martino Lurhero, in epift. 427.. 
Louanio 30. Mail A. 1519. p. 445. 
» Eft Antuerpiae Prior eius monafterii, 


vir pure Chriflianus , gui te vnice 


,dtamar , tuus olim difcipulus, ve 
ypracdicar, Is omnium pene: folys 
»Chriftum praedicat, Caereri fere 


aut hominum fabulas, ant fuum. 


»guacftum pracdicant.« Seckendorti 


Hift, Lath. Lib. I. Secr. 45.. §. 110.. 
n. 9»(A. 1521.) nomen er fata eius. 
ocet his verbis: ,,Antuerpiae — a 


;@uobus iam annis Prior Auguftiniay 
,norum , lacobus, cognomento Prae- 
»pofitus, alias Spreng, Lutheri imi- 
ptatione- concionatus fuerar. 
pirempe, cuius elogium facir Eraf 
»mus in epiftola ad Lutherum, —) 


ls vero hoc anno Bruxellas ductus, 


»mireque diuexatns , et ignis fup- 


pPlicio territas, palinodiam publice 


peit, ineunte anno fequenti, menfe 
SFebruario, coram: Hieronymo Ale- 
yandro,, Commiffario Apoufolico, 
pHicronyme Vandernoor, Cancellar 


tio, Brabantiae,. Adriano Hirtourio,: 


jsufirayy neo Cameracenfi, Job, Gla. 
ppione, Caefaris Confeflario, alltis- 
pque; eamque typis Lipfienfes. vul- 
pgaront, + At idem Jacébus, runc 


pdimiffus, Brugis in Flandria iverum: 


ypraedicare, quaé abiurauerat, coe: 


(Ille- 


quae 


»pit, et e carcere Bruxellenf, ia 
»quem denuo compactus fuir, ope 
»Francifcani cuiusdam elapfus, poft- 
»medum. quae fecum acta erant iple 
npublicauit, et lapfum deprecatus 
»Bremac multis annis: Evangelium 
_docuit, ; 

6) Vid. de hoc Priore verba in 
adnot. 5. citata: 

7). Nicolaus Egmondanus, Carme- 
lita.,. Inquifitor Belgicus , Louanii,. 
fuit acerrimus Lutheri er Exafmi ad- 
verfaiius, linguarum: er bonaram 
litteraruam omnium ofor, de quo. 
multa Jeguntur in Erafmi epiftolis.- 
De morte eius loguitur Erafmus in: 
epi 859. ad Mercuorinum Gattina- 
rium, Caroli V.. Caefaris Cancella- 
rium, Bafil, 29. April. A. 1527. p.. 
974. Videwur. hic effe is, de quo. 
Epiaphium :: . 

Hie tacet Egmondus; 
Teiluris inutile pondus; 
Dilexit: rabiewm, 

Non. babcat- requiem ! 

8) Jacobus Laromus fuit Theolo-. 
gus! ouanienfis, Lutheri et Era{mi 
aduerfarius, de quo vid. Tomus JIT. 
Opp. Erafmi,. qui de eo faerius fo- 
quitor in fois epiftolis; Seckendor- 
fius in Hift. Luth., qui.etiam‘de eius- 
defperatione et morte a. 1544. 
Sweertius in Athenis belgicis, ete. 


oe 


VI 


guae-in concionibus praedicauit, rel.’). De rebus veftrig 
credite, illas vfque in praefens fidiflime atque fecretiflime fore 
fernatas, ac in futurum, vt optatis et confiditis, feruandas. 
De Procuratorio habui conferentiam cum Magiftro Guidone"’). 
Id fieri non poteft per nos, nifi Dominatio veftra adfit in per- 
fona. Parcatis ftili ineptiae. Non plura pro praefenti. Ex 
Bruxellis"), die decima menfis Ianuarii, Anno XXII. more 
romano , per veftrum humilem feruitorem, 
Martinum Dauidis, 
va quo vt tuo vtere. | 
Omnium Doctiflimo Domino Erafmo Rotterdamo, 
| Praeceptori fuo obferuandiffimo, 


Bafileae. 


Pofterior, d. 19. Nouembris A. 1531. Bruxellis {cripta, 
(v. Index h. a. n.18.) dicit de Atteris Era/mi; de Epitaphio 
Philippi Hanetonis ; de Lamberto de Briardis, Confiliario 
Cae(aris in Confilio Mechlinienfi, eiusque uvxortbus et foceris 
de eiusdem amore fcriprorum Era/mi, Parifiis vifi, et defi- 
derio explicationis Pfalmi quinquagefimi; de eodem, viro bo- 
no et humano, ad altiora promouendo, et Erafmo quoad pen- 
__ fionem Caefaream multum profuturo per focerum fuum; de 
filtis Syluagii, nuper Cancellarii Magni, Joanne mortuo, et 
Antonio fuperftite, etc. 


: Salute 


9) Vid. adnot. 5. vbi de fatis hu- =) Bruxellas, caput Brabantiae, 
ius Prioris dixi. Galli Bruxelles, Germani Briijfel yo- 
10) Nelcio quo. cant, 


Salute praemiffa. 


VII 


Recepi nuper litteras de manu Domi- 


ni, Friburgi fcriptas quarto Kal. Septembris ™), ex quibus in- 
telligo, quod Deminus Hofpitem fuum ”) Bruxellanum com- 
mendatum habet, prout etiam pluries fum expertus. Nam 
recepi Epitaphium quondam Domini et Magiftri Philippi Ha- 
neton '*}, de quo non memini me gratias egifle, ficque gra- 


tias ago. 


Eft Mechliniae quidam Magifter Lambertus de Bri- 


ardis, Confiliarius ibidem in Confilio Imperatoris"), qui 


12} Nufquam editas inuenimus 
hafce litteras. 

13) Hofpitem faum Martinum hunc 
vocat ipfe Era/mus, in ep. 1002. p. 
1136. et ep. 1279. p. 1§00. , _ 

a Epiinphiuat ilted miferat Eraf- 
mus Martino noftro , cum epiftela, 
Lauapit A. 1528. feripta, quae eft 
ep. 1002. p. 1136. Epitapbii haec 
verba notum facient Virum illum 
lectoribus noftris: ,,PHILIPPVS 
»HANETON, clarus auro, bic eft 
w»Eques, Reer PHiitirro, Car- 
pSARIQVE CAROLO, cum laude 
ngcfit Andientiarium ; Sacer ordo, 
nguem Vellus decorat aureum , voluiz 
peundem praecffe thefauris fuis ete. 

EX PHInIPPVS, cuijus fir mentio 
in Epitaphio, fuit filius Maximilia- 
ni J, Imperatoris; maritus Joh2nnae, 
filiae Ferdinendi Carbolich, Hilpan. 
Regis, et Tfabellae; pater Caroli V. 
et Ferdinendi I. Imperatorum; Rex 
Caftiliae, propter vxorem,. ab anno 
1504. vfque ad mortem a. rgo6. 
Pbilippum Auftriacum et Pultbrum 
yocant hiftorici. 


45), Lamberins Briardus (de Bri- 


quondans 


aerde) fuit Dunquercanus, Flander, 
frattum XJV. natu minimus, vir 
fumma eruditione, pruderitia er ex 
perientia, Eques auratus, primum 
Magifter libellorum fopplicam Con- 
filii Caefarei Meclilinienfis, deinde 
eiusdem Confiliarius, tandem vero 
Praefes, Carolo V.. Imp. chariffimus, 
cuias fere omnibus confiliis inter- 
fuit. Annos fere triginta magno iftt 
Confilio Belgica cum laude praefuir, 
Scripfit etiam nonnulla, in primis 
Opus Confiliorom ,. fiue Refponfo- 
rum furis, de materia Appellationis, 
Mortuus eft Mechliniae, anno 1557; 
Vid. Sweertivs in Athenis belgiciss 
Mifir eum Carolus V. anno 1533. 
Legatum ad Jvennem Fridericumy 
Magnanimum, Electorem Saxoniae; 
et cacteros Principes Ordinesque 
Proteftantes. In dip'omate Caefaris 
germanico, ad’ omnes Imperii Ordi« 
nes d. 21. Febr, 1533. dato, voca: 
bater Brrarovs bonorabilis ex do- 
ctus Confiliarius et Supremi Senarus 
Mechlinienfis Pracfes. Vid. Seckens 
dorfius in Hitt, Louth, a. 1533., vbi 
et elus ad. Electorem Saxon. litterae 


VIfl 


quondam habuit in vxorem filiam praefati Magiftri- Philippi 
Haneton, quae defuncta eft; modo vero habet in vxorem filiz 
am D.Johannis Mychart, Receptoris generalis Imperatoris ad: 
partes inferiores. Hic vidit Dominum Erafmum. Parifiis "*.), 
et delectatur plurimum in fcriptis Domini Erafmi. Sicque. 
requifinit me, quatenus ego, quanquam indignus, monerem 
Dominum ad aliquid fcribendum in Pfalmum quinguagefi-. 
mum"): Miferere mei.Deus. Nam, vt retulit mthi, non. 
poteft fatiari in legendo, quae Dominus feripfit in plures alios 
Pfalmos. Eft hic vir tam bonas et humanus ad altiora, vt {pe- 
ro, promouendus *); qui adhuc in pofterum multum poffet, 
prodeffe, per praefatum Receptorem generalem, quoad pen- 
fionem Imperatoris. Non difpliceat, quod ego tam inculte 
tamque inverecunde aufim haec fcribere, aut monere. Iam 
defunctus eft Magifter Iohannes Syluagius, filius.Cancellarii 
Magni defuncti””), et Antonius Syluagius folus filiorum fu- 

|  pereft, 


exhibentur, cum hiftoria itineris et 
recepionis, In Autcgrapho germa- 
nico, quod eft in, manu noftra, Ar- 
ticulos de Concilo fururo, ad Ele- 
ctorem millos, .Briardus ita fubferi- 
plir: Lombertus von Briacrde fas 

16) Tomo IH. Opp. editae tunt 
epiltolae, ab ERAsMO Parifiis [cri- 
prae, annis 1497. 9§.-99. IFoo, 
1§03. IGO4. 1905. 19C6. 1507. 
1z10. Collatio cum aliis epiftolis 
docet, Erafmum variis temporibus 
commoratum effe Parifis. 

17) Secundum Verlionem Vulga- 
tam. In Cedicibus hebraeis et ver- 
fione Lutheri Pfalmus hie eft quin- 
quagelimus primus. 


18) Vera praedixit auctor epilto- 
lae hwius de Lamberto Briardo, Vid. 
adnot. 1§. 

19) loamnes Syluagius, (Sauvage,J 
Ioannis et Antonii pater, olim Lo- 
vanil publice lus Civile docuerat; 
potthac fuerat Flandriae Praefes, 
deinde Cancellarius Brabantiae, tan- 
dem Summus Cancellirius Burgun- 
diae Hifpaniaeque, et Eques auras 
tus. Dem fupremum obierat anno 
IS1g. aet. 64. Bruxellis. Era/mus 
eum fammopere Jaudat in epittolis 
editis, inter quas exftanr fo. Sylua- 
git, Borgundiae Cancellarii, vna ad 
Zrafmom data Broxellis §. lolji 
1516, (p. 1961. ep. 6§.) et dure 

: ; Era{mi 


IX 


pereft, et tenet fe in Steenkercka “), qui plurimum ftudiofus 
eft, et petiit a me, Curato™) fuo in Steenkercken, pluri- 


mui Domino Erafmo commendari. 
familia fe maxime commendant. 
nes), Iacobi *), Buflidius *), omnes valent. 


Frater meus ™) et tota 
Dominus Magitter Ioan- 
Ex Bruxel- 


lis**), per veftrum humilem hofpitem et feruitorem, XIX. 
Nouembris, anno tricefimo primo, 


Martinum Dauidis, 


feruitorem ad manm- 


data obfequentiffimum. 
Domino Erafmo Rotterdame, 


Friburgi. 


| LVCAE BATHODI], 
Ecclefiae Argentinenfis Diaconi, Epiftola 
A. 1525. ad Erafinum data, 
; ex Autogr, 
Nulla’ quidem Erafmi ad Bathodium, nec huius ad it- 
lum, edita legitur epiftola. At mentionem eius fecit Era/- 


Erafmi ad Yo. Syluagium, Regis Ca- 
tholici Cancellarium fummam, Ant- 
verp. I. Iun, If15. (p. 195. ep. 
176.) et ad Canceilarium Lurgun- 
diae , Louan, 6, Marr. rg§18: (p. 
1673. ep. 270.) Scripfit hie Sylua 
gius Refponfa in Iure, aliaque ad 
Praxin pertinentia. Vid. Sweertius 
in Athenis belgicis. 

20) Steenkercken, fine Stenkirchen, 
eft pagus Hannoniae, (Germ. Hen. 
negag,) ia finibns Brabanriae. 

21) Gall. Curé, Germ, Pfarrer. 

22) Ignotus homo. 

23) loannes Sacquesus, vt videtur, 


9 


Mus, 


ad quem [cripfit Erafmus anno 1525, 
(p. 909. ep. 791.) tanquam virum, 
qui gratia et auctoritate plurimum 
valeat in aula Caefaris belgica. 

24) Fortaffe Iacobus Spiegel, de 
quo vid, Spicileg. VLII. p. 16. feqq. 
facolus Latomus, Theologus Loua- 
nienfis, Jacobus Canta, ad quem lite 
teras dedit Erafmus A. 1532. ant 
alii ignoti, 

25) degidius Buflidius, Broxellis, 


' Caroli V. Caelaris a Rationibus, de 


quo vid. Spicil. IV. p. 6. 
26) Vid. adnot. 11. 


B 


x 


mus, in litteris ad Nicolaum Gerbelium, Torts Pontifict 
Doctorem, datts Louan. 20. Octobris A. £518, his verbis: 
ysaluta diligenter nouum amicum, Bathodium, Sic ditefco 
yin dies.“* Vid. T. IIL Opp. Er. p. 354. epift.341. Deinde 
in ep. 650. ad Marcum Laurinum, Bafil. 1. Febr. A. 1523 
Pp. 752. —- »4rgentoratum peruenio. Nec hic decreueram 
,commorari, fed Iacobus Spiegel, Caefaris Secretarius, — 
»me prodidit fodalitio, cui nuper acceflerat Lucas Bathodius, 
et hoc in amore caeteris vehementior.“ 


Vnica, quae nunc ex Autogr. in lucem prodit, Bathe- 
dii ad Era/mum epiftola {cripta eft Argentorati, d. 1. Octobris 
A. 1525., (¥. Indé&& h. a. n. 12.) in qua de auctoribus latinis 
nonnullis, praefertim Zérentio, ne puerorum et iuvenum 
chriftianorum moribus nocere poffint, Arafmi flagitat 
operam. 


Dn. Erafmo Roterodamo S. D. 

Si quid apud te, Doctiffime Erafme, indoctorum preces vale- 
bunt, impudentior ego praeftantiam tuam, grauioribus for- 
taflis oceupatam, interpellare audeo; oraturus, non mea, 
cui, in aliud minifterium, mempe pauperum curandorum, 
vocato, litteris vacare amplius haud fatis licebit, fed chriftia- 
nae pubis caufla, in latina lingua bene et feliciter inftituen- 
dae. Quam tametfi non ignorem docte fimul atque magno 
charitatis affectu initiandam docueris, in libello, cui tigulus: 
de ratione ftudii; efttamen, quod chriftiana finceritas in non- 
nullis Auctoribus illic recenfitis defideret, innocenti adhue 
aetati praelegendis, cui alioqui optima nonnunquam, nifi an- 
tidotum adhibeas , offenfionierunt. Ex quibus quanto melio- 

res 


* 


xr 
res fuerint recte loquendi auctores, et quotidiano fermoni 
accommodatiores, ipfo tamen argumenti genere impuriores, . 
ne dicam ineptiores, quam vt illi aetati par fit atque .conue- 
nift, tanto nocentiores hofce iudicarim. Tegatur id colore 
‘quantumuis exquifito! (Veniam dabis indocto, doctiffime. ) 
Caeterum quum ex omnibus Terentium in hoc verfari compe- 
rimus, qui vnus poffit effe talis, in quo, quicquid ad quoti- 
diani fermonis nitorem ac copiam attinet, puer verfetur, ifti- 
usmodi autem argumentorum generibus fcateat, vt (nifi Co- 
moediam decoro fuo fraudes) fine offendiculo puer non capiat} 
factum videmus, vt prius didicerit puellas, quam litteras, 
amare. Sicque ex bonarum litterarum initiis, imprudentia 
praeceptorum, qualium plus nimio hactenus fert hoc fecu- 
‘lum,’ peflimi mores quoque fuccreuerunt. Huic morbo me- 
dendo tu vnus occurris, qui praeftare poteris, quod defidera- 
tur, nempe vt honeftioribus argumentis fingulae Comoediae 
veftiantur, petulantibus in feteriora mutatis. Quod vt poflis, 
tua doctiffima paffim teftantur litterarum monumenta. Vt 
velis, orat mecum omnis ftudiofa iuuentus. Et vt tandem de- 
beas, monet chriftiane pietas. Quorum gratia, optimo cui- 
que antehac.abunde’ perfuafum eft, natum effe t#, iwnicum col- 
lapfae litteraturae vindicem atque reftauratorem. Bene vale. 
Argentorati, Calendis Octobris, Anno chriftianae falutis 
MDXXY. 
Lucas Bathodius, 
Argentinenfis ecclefiae Diaconus. 
Clariffime Viro, Dn. Defiderio Erafmo Roteroda- 
mo, optimdrum litterarum optimo patrono, 


Bafileae. | 
Sed 


XI 


Sed nunc Vobis, Ciues Optimi, indicenda funt Sacra - 
Nartalitia Seruatoris ac Domini noftrilzsvy Curisti, pro- 
ximo die XXV. Menfis Decembris pie ac religiofe celebran. 
da. Ovationem Anniuerfariam , inter Sacra Eucharitftica, 
Hora XII. in Aede Academica habebit Vir Praeclariffimus, 
Carotvs Gortttos Stroy, Penigenfis, Artium Magifter 
et ad Aedem Academicam in facris poft meridiem Orator, 
ottendere qui ftudebit: Naturae humanae dignitatem fuam, 
cum Curistvs Homo nafceretur, reflirutam, atque adeo 
auctam effe. Actum hunc vr praefenres ornare et Oratio- 
nem illam audire velint SERENISSIMVS HOLSATIAE 
DVX, Lipfiam nunc praefentia Sva illuftrans, Comites 
Ittvstrissim1, Vraivsqgve Reipvericae Patres et 
Proceres Gravissimg!, ComMMILITONES GENEROSIS- 
simt, Nositissim1, CARissiM!, omni, qua par eff, 
obferuantia et humanitate rogamus. PP. P. Domin. IV, 
Aduent. A. R, S. clolocexcyiit. 4 . 


° 





LIPSIAE. 
EX OFFICINA KLAVBARTHIA. 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PASCHALIA 


DIE XXIV. M. MARTII A. R. §& e¢laloaccoxc x 


IN 
AEDE ACADEMICA 
PIE ET RELIGIOSE 
CELEBRANDA 


INpDiciT 


——- 





a ete 


SpicrLEGiymM XXVIL 


Autograpborum , iltuftrantium rationem , quae interceffit 
Eva/mo Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fui 
praccipuis omnique republica. — 


a , » TF mm, ” 
Tt pees, G- £ Ct i: 
oa ee Se ane 2k £444 
er 2 > M A fb iid WO WEAK Bits 
|e 4 
’ « 
Le , | ‘fe -¥ . “* 7 a 
Mare 1 90% seek oe f "ue ie & \ we & 
4 
' 
i | a + I 4 . cee | q 
S£, i ‘ o os ¢, ” J > * 
. 4 . T8886 
* * 1 
* - - .*. ~ ad _“~s * =. -_—-— = 
Y a . “46 « 
are a ee ey 
: 
~ 
‘ , © *, 
’ ‘ . 
. és ‘ 
» * P p 6 i EY Jeg isdaen Sede Oe. his 
; ‘ : Cre ee 
: : i 
2 
Digitized by Google 
’ - , c 
rr - a a — j 


PETRI WYCHMANN! *), 


Presbyteri et Canonici Anderlacenfis , 


Epiltola 


_ A, 1522. ad Erafimum data, 
ex Autogr, 


I. Operibus Erafini T. TI. (Lugd. Bar. 1703. fol.) exftat vnica 


eus ad Pe 


Wiichmanam epiftola, Bragis anno 1521. {Cri- 


pta, p. 6go. ep. 612., in cuius infcriptione Erafmus illum yo- 
cat Canonicum Anderlacenfem, hofpitem fuum *). 


In ea, quae iam ex Autoer. editur, epiftola ad Erafmum, 
{Cripta Mechliniae, d. 22. Martii, A. 1522. (v. Index h, a. n. 2.) 
defendit fe Wychmannus, \aadat Erafmi {cripta, dicit de diplo- 
wate Pontificis, nominat Erafmo amicos, etc. 


*) Erafmi Opera Wichmanam vo- 
cant, et Wiichmanum, 


1) Gwtrantur haec verbis Erafmi 
inep. 645, ad lo. Glapionem, Bafil. 
A. 1§22. p. 742. ',,Mihi vehemenier 
pacridet Brabantia, et praefertim rus 
pillud Anderlacenfe, ete." Irém in 
ep. 650, ad Marc, Laurinum, Balil, 


s 


Aa 


S. Haud 


1. Febr. 1523. 'p. 749. » Denique~ 
quam rufticans Anderlacé,' qui locus: 
yeft et celeberrimus, et Braxellze, 

»vbi Caefaris eft regia, proximus, va- 

»lerudini confuterem, ere,“ Cum his 

conferarur fubferiptio epiftolae, ex 

antogr, nunc prodeuntis, vbi Wych- 

manus plete vocat Ruftitanuny illum 

Erafini Lofpitcm. 


IV 

“s. Haud vnquam veritus fueram, fortunam fic aliquando 
(etfi plerumque vires eius expertus) in me futuram, vt ea me 
nota afhceret, qua tuis litteris*) adurere videris; quod haud- 
quaquam feciffes, fi, morum meorum quis tenor, memoriae 
tuae inhaefiflet. Zelo enim folito concitatiorem (qui nunquam 
fide caret) me effe conftaret, quam vt, victus inconftantia, in 
amicitiam ipfam indexteritatis quid admitterem. Quid, quaefo, 
vermiculus rufticanis ego, ipfa nullitate nullior, etiam. impen-_ 
dio offenfus ,-in'Te Atlantem poflem? Carperemne tua feri- 
_pta, quibus, vt anfam etiam maledico tolleres, tam fuccincte 
aperteque, contra Sanctium:Carazangam *), quid fentias, ab- 
foluis? At haec, orbi innotefcentia, Pontifex fuo Diplomate *), 


_ 2) Videtur auctor verba quaedam 
Erafmi, in litteris anno 1§21. ad 
ipfuim datis, quae F.1I. Opp. p. 690. 
Jeguntur, ite interpretatus effe, ac fi 
illa fibi dicta fuiffent; in primis vbi 
dixerat Erafmus: ,Qui talia dicuns in 
yceleberrima cinitate Brugenfi, — guid 
weenfis.cos. dicere in pagis? quid in con- 
»viuiis? O columnas orthodoxae fidei ! 
ptloc-eé neftire nolui,® etc. 

3) Sanctium Carancam vocant Ope- 
ra Erafmi, qui in epiftola 628. ad Pe 
trom Barbirium, Bafil. 25. Ion, A. 
1522. p. 718. ait: ,Dolet, (Matthae- 
yas, Cardinalis Sedunenfis,) quod 


,stunicam dignatus fim ynquam re-. 
Et huic focceffir Curanza, 


»iponfo. 
pnon edentolus.“ Et in ep. 634, ad 
Lud. Viuem, Louan. 15. Ang. A. 
1522. p. rhe plu Caranca plane 
,eram falfus ; nam impofuerat mihi 
»fucus epiftolae, quam folam ex toto 
plegeram opere,* Sed in ep.. $12, 





ad Nicolaum. Hifpa 


quod 


» Bafil. 29. 
April. A. 1526. p. G¥2. | 5» Sanctius 
»Caranza, inguit, mihi copiofe prae-- 
pdicatus eft ab Alphonfo Vimetano;’ 
pproinde quum me tam diligenter in- 
»vitas ad hominis omnibus dotibus 
»ornatiflimi amicitiam, nae tu plane, 
nqeod aiunt, rev iwwov ele od wedlov.’ 
poit igitur haec epiftola, manu mea. 
»defcripta, pignus ac monumentum 


;foederis, aufpicie Gratiaram ac Mo~! 


»farum inter nos initi, quod nullas 
n¥nguam genius malus, aut hoc et- 
yim nocentior mala lingua, poterit 
»dirimere, Hic murus aheneus efto. 
nCarauzam meo nomine falutabis, et 
namanter, et reuerenter, blandeque> 
»monebis hominem, amet quam yo- 
ler effufe, fed praedicet parcius, ob 
ptinguas fafcinatrices. In hoc certa- 
»Mine non cedam, “ 
4) Iple Era/wus in ep.. 712, ad 
Paulum Voltzium ,. Abbatem, Bafil. | 
“gb oer®® « _ 35-, 


Vv 


quod reliquum Ecclefiae eff, (quae in contemtum veniffe deplar- 
gitur,) in te collocans, ad fidera tollit. Et certe’aliud nihil, 
cum totus nifi Litterae fis, de te humano iudicio patet. Quare 
haud lubet, tam notorie impudens mendacium explodere diffu- 
fius. . Ne anfa detur malis,. hoc me fcire:voluifti.. Vices tibi 
reddo,' teque {cire hifce: volo, quod ftimulante caritate fretus, 
haud absque lucta ingenti, reftiti in Grapheo*) ac fuo collega, 
apud Cucullatos detentis, .pluries a Fratribus putatus, quin per: 
Confulem quendam in liberationem dicti. collegaegftimulatus, ta- 
ceo detentos,. vel locum ipfum (fincere agere volens anfamque: 
aaferre omnem) aliquando inuiferim. Sed fignificant per litte- 


ras amici. 


Ingenue fateor, cum praeteriti pariter ac futuri fe- 


culi honores omnes demerueris diuinis tuis {eriptis, pauculos ta- 


A 3. 


25. Nou. A. 1524, p. $27. feribit: 
»Quum ante annos tres agerem An- 
nferlact, etc. A difcefla fpar’um 
yerat,, Romae libros meos publice 
,condemnatos, auctore Adriano VI. 
»Caeterum eodem tempore miflum 
neft ab Adriano diploma'honorificum; 
pfecutum eft honorificentius ; acceffit 
ptertium, quod allis rabulis indiceret 
»lilentium, me nihil ambiente. Quum 
»pMaxime iactarent, officium dedicati 
»Arnobii fuiffe ingratam Adriane, fu- 
»peruenit epiftola, declarans, fuifle 
»tmalto gratifimum, Atque haec di- 
»plomata prius perlata funt in Bra, 
»bansiam, vbi faeuiehat rumor, quam 
yad me.* Duae Adriani VI. Papae 
ad Era/mam epiftolae editae leguntur 
Tomo UI. Opp.. Altera, quae ep. 639. 
eft, data 1. Dec. A. 1522. p. 735- 


feqq. Altera p. 744. fequ. ep. 648-— 


men 


' 


data 23. Ian. A. 1523. Vtraque di- 
ftinguenda eft a Diplomate illo, de 
quo loquitur Wychmannus, et quod 
nufquam videtur effe editum, 

5) Ad Cornelium Grapheum exftat 
Erafmi epiftola, data Bafil. 7. Mart. 
A. 1529. T.11E Opp. p. 1162. ep. 
1022., et alia Friburgi fcripta 13. 
Mart. A. 1534. p. 1491. fequ. ep- 
1267. In illa Erafmus confolatur 
Gropheum Monachris inuifum., In hac 
eruditiffimum. virum vocat, et rogat, 
vt fidelem afiquem famulum fibi mit- 
tat. Philologus hic, yarioram [eri- 
ptorunr auctor, Cornelius Schryvers in 
Flandria anno. 1482. natus, fuit tan- 
dem Antuerpiae tabularit praefectus, 
{Archiuarius, vt vocant,) et Scriba 
(Secretarius) Senatus, diemque obiit 
fupremum menfe Dec. A. 1558. Vfus 
eft nominibus Scribonii et Grapbei. 


Vi 


men comperio, qui-fub hoc turbine (demetior neminem) ‘tui me- 
moriam in publico effrene faciant. Sunt Sucketus °), Adrianus 
Wielius, Secretarius’), Dauides Martinus *), pura modeftia. 
His me tertium, aut quartum adderem, nifi extra calculum ami- 
ci ablegaflent. P. Aegidio’) fuper bibliotheca femel locutus 
fum; Gockleno '*) tentio, de te inquirens; Dorpio") fub mor- 
tem Ioannis Sucketi "); Medico Iaannis Sucketi, piae memoriae, 
filiae marito”), qui, vbi me viderit, de tua valetudine com- 
pellat; Germago Panormitani, munificentiflimi Domini, fami- 


kari '*). Cum noullo alio verbum habui, nifi cum Domino Ma- 


4 


6) Tres landantur Sucqueti in Exaf- 
mi epiftolis editis:; Antonius, inter 
Caroli V. Caefaris Canfiliarios aueéo- 
xitatis praecipnae, anno 1525. mor- 
tuns; Joanues, Antonii frater, gratia 
et auctoritate plurimum valens in au- 
Ja Caefaris belgica; Carofus, Antonii 
filius, ad quem fcipfit Erafmus anno 
1529, ficut ad Joannem anno 1525. 

7) Adrianus Wiele, Broxetlamus, 
fuit Carolo V. Caefari a Secretis in 
Senatu Brabantiae. Vid. Spicil, VII. 
exhibens, ex Autogr., eius ad Eraf- 
mom epiftolam, anno 1530. [eri- 


am. 

“ae Vel potius Merrinzs Deuidis, 
Canonicus Bruxellenfis, de quo dixi- 
mus in Spicilegio XXVE. , vbi duae 
ejus ad Erafmom epiftolae ex Autogr. 
editae exhibentar. 

9) Petrus Acgidéus, quem Scribam 
ciuitatis Antwerpiae primariom, et 
reipublicse Antuerpienfis a fecretis, 
yncat Crafinns, et fommopere laudar. 
Variaze eius ad Erafmum editae fuat 


giftra 


epiftolae, plures Erafwi ad ipfur,. 
Tomo IMI. Opp. = 

10) Conradus Gotlenius, gente Wett- 
halus, fait primus Profeffor linguse 
atinae Levanii in Collegio trilingui, 
er Canonicus Antwerpienfis, vir dos - 
ctus, ad quem complores Erafinus 
{cripfit epiftolas, T. 111. Opp, editas. 

11) Martinus Dorpius, gente Ba- 
tauus, fuit Philologus ac Theologus 
Lovanienfis, mortous anno 1525. 
Vid. Epitaphium eius T. IH, Opp. 
Erafmi p. $99. Variae Dorpii huius 
adj Erafmum editae fant epiftolae, et 
Erafmi veriae ad Dorpium, in eodem 
Tomo, 

12°) Hie loannes Suckerus e Aen 
fuiffe pater duorum Sucgucrorum, 
Antonii et Foamsis, de quibus vid. ad- 
not. 6. 

13) Medici huius nomen mihi 
ignotum eft. 

14) Fericus Carondileens, Archidias 
conus Befontinus, fuir frater germa- 
nas Archiepilcopi Panermiteni, pri-' 


Vil 


giftro Franeifeo Van der Holft *}. Aft nemo horurt, fi Diis 
placet, haec tibi de me, ni fallor, fcripfit. | Contineo bilem, 
fed vnum reftat. De Faorum momero me dele, aut, qued pro 
tua maieftate debes, hos mihi amicos-infinua, vt vel non amicos,. 
aut mendaces, (fint qui fint!) conuincam. Ego tamen mihi con- 
ftabo, non quia (quos vis tuo calanvo vivificas ac mortificas) Eraf- 
mus. fis; fuifti, aut eris, fed eo folum_ nomine, quo totum tibz 


me dedicaui, profitebor, amabo, colam, 


Bene vale. Mechli- 


niae "*), hac XXII. Martii,-1522, ftilo gallicano ”), 


V. D. ‘deditiffimus, Petrus Wychmannus, Pbr. Rufté 
eanus ile tuus ‘hofpes *), et quidem indignus, hae 


nota poenam immeritam pendens. 


* “Super-Pontificts Diplomate anf gandeo. ' Si tamen me de 


‘tuis cenferes, fuaderem, eius foliis ac fructibus externis deli- 


mi’ solse Caroli V. Caelaris in Bre 


bantia Cancellatii et Decani Befonti> 
ni, loannis Caronditesi... De ytroque 
vid. adnot..7, ad Marct Laurini epi 
ftolas, in Spicilegio XXV. €x Autogr. 
‘editas, 

15) Loquitur Erafinus iw vaslis ad 
alios epiftolis, T. If. Opp. editis, 
de quodam Francifco Hulfto, Carme- 
lita, NicolayEgmondani colega, bo 
narum Htterarum hofte acerrimo, prb> 
mum coniiciente homines in carce: 
rem, ac poft quaerenre quae obiiciat, 
noto ficut Phalaris ac Nero, vix effa- 
giente iudiciom et capitis fupplicium, 
denuv per Caefarem armato, ° folo 
profano Inqvifitorum coryphaeo, lin 


gas et Bona fitseras fariofe perler 


fant A, 1522 —1525. 


— ¢iofe 
quenre, cui tamen commiffoin fic @ 
Caefare et Pontifice regnum exurents 
di Lutheranos, etc. Epjftolae feriptae 


16y Michliniam, Peigit yrbem> 
Germani Mechel youaut.. 

17) Stilum foum, vere gallinaccnm, 
per ivcuni vecat gallicanum. , . 

18) In epiftolae {nae ad Hychman- 
num in(criptione Evafnus eum voca+ 
verat bofpirem faum, Vid. T. TE. 
Opp. p. 690. ep. 612. data Btugis 
A. 192i. Conf. adnor. 1, ad noftrans 
epiftolam. . 

19) Vid. adnor, 4. ad hance ep 


folam. 


Vil 


eiofe tuxuriareris, absque tamen’ 00; quod nucleo ‘dentes: fixits. 
imprimeres. 
Litterarum Monexchas, Diuo Frafno Roterodamo, 
(Sigillum.) 
POLYDOR! VERGILM, ‘ 
Magiftri Camerae Papalis et Archidiaconi Ecclefiae Ldotnoe 
Br seas A. 1525. ad Erafinum data, 
~. ex Autogr. : 


Polydorus Vercitivs, fine Yircirivs ,; notus eft ex 
libris de rerum inuentoribas , hiftoria Angliae , dialogis de 
prodigiis , de vita perfecta, feu de patientia et eins fructu, 
adagiis facris et profanis, emendationibus Gildae, de veritate- 
et mendacio , Chryfoltomi werfionibus , XC. et, ex cs arad 
Owenit epigrammate: ., 

Virgilii duo fant: alter Maro, tu, ‘Polydore, 

~ Alter; tu mendax, ille Poéta fuit. 

De vita et {criptis eius "vid. Jo. Balaeus de Scriproribus. Bri- 
tann., -Henf. Sauilius in prack. ad rerum Anglicar. Scriptores 
pott Bedam praecipuos, Gilb. Burnetus in. hittor. reformat, 
fiue Hiftory of the Reformation’ of the Church of England, 
Paul, Jouius.in elogiis virorum litteris illuftrium, Vofius de 
{eriptor. latinis, B/ount in cenfura celebrium auctorum, Knight 
ifi'vita Erafmi, aliique plures. 

Vrbini in Italia natus , litteris operam Virgil us dedit in 
‘patria, praefertim Bononiae. ~ Factus Romae, a Julio Ul. Ponti- 
fice, Magifter Camerae Papalis, deinde ad ‘exigendum Dena- 
rium Petri, vt vocant, miflus eft ad Henricum VIII, Angliae 
Regem , qui eum iuffit effe Archidiaconum Ecclefiae Wellenfis, 

oe! a (Wells,) 


- « 
eae @ 


xX . 


CWells,): pol qnam. fe abdicanerat munere Romano. Com. 
moratus in Anglia plas quadraginta anms, coniugium Cleri- 
corum acriter defendit, caelibatum,vero,,culrum et adoratio. 
nem imaginum, ac ftatuarum, aliosque abufus damnavit. An, 
NO 1.5504 ,in patriam, xediit,, donatus, 300.. Coronatis ab Eduar, 
do VI. Rege, et Archidiagoni Wellenfis dignitatem, cum alio 
beneficio ecclefiaftico, Nunningteni , in dioecefi Herefordenf, 
retinens apud Anglos, diemque fupremum obit a. 15 5§- 


— Viica ‘VERGILIE, noftti ad ‘Erafmum Londino d. 3. Tunii 
A. 1523. data epiftola legitar Tomo IIT. Operum Erafmni, Lugd. 
Bat. 1703. fol. p. 1703.. Append. ep. 326. Sed quinque ibidem 
“exftant Erasmi ad Vergilium epiftolae, {Criptae Louan. 23. Dec. 
‘A. 1521. (p. 671. feqq. ep. 602.) Bafil.. Anno 1523. fine die, 
'(p.777- fq. ep: 665.) Bafl. 5.Sept. 4.1525. (Pp: 868. q. ep. 760,) 
Boafil. 30. April. A. 1526. (p. 934+ €p- 815-) et Bafil. 94. Marui 
A. 1527, (p. 97 (- ep-854) 
In ea, quae nunc primum ex’ Autogr. in Tucem prodit, 
 “Verciti ad Era/mum epittola, cripta Londiné, XIII. Cal. 
Martii, feu d. 17. Februarii, Anno 1525. (v. Index h. a, Nn. 3. et 
add. A. 1526. n. 12.) dicit auctor de Exrafmi commorationis loco 
amutando; de pace inter Caefarem et Galliae Regem; de Era/mi 
-amicis Anglis, Gallis, Flandris; de £ra/mo Bafileam vt afylum 
colente, ex ore inuidorum ; de: Parifenfibus eius.feripta dam- 
nantipus, etc. . Mittit queque Erafmo /edecim Coronatos, pre- 
tium vnius Equuli, qui eum aliquo terrarum veliar. Practerda 
Joquitur i in hac epiftola de Erafmi Carolo, de Moro, de Zacha- 
via quodam , Pracepec vero de Francifio quodam , qui ré- 
prehenditur. 


j 


t ee .# 
, ; 
8 io. Bans 


xX: . 


Fama nuper per omném Atiyfiam peftaferat , | te -Venifte 
in’Flandriam, idque: de amicis etiam: ipfe avdieram; fié, ¥t int 
flitucrim ad te fcribere , ‘calamumaue fumferim ;- cum, eccé 
tibi, tutis Carolus aduenit,’ ‘tuasqié mihf reddfait 5’ ‘quibus més 
fellexi, te é pedemi quidem Bafilienfibus finibus extaliffe? Lath 
taths fum ; tecum bene agi; caeterum ofden inde bonum Acteph 
alicuius noftri congreffus. Cum enim pax inter Caefarém ') et 
Gallum *y tandem confecuta fit, et in multos annos:dubio pro- 
cul duratura )5 ita res noftra fimul tam bene *) cecidit, yt non 
‘ft amplits ex ‘dignitate tua, ifthic’ ad diutius maneré. Habes 
5 micds ‘Anglos , Gallos propitios ,’ ; “Flandros tul ftudiofos ‘ ad 
quos pro tuo inure potes te conferre ; penes quos tua man fio et 
tibi' maidri commodo, ¢t_amicis voluptati erit; qui te in dies 
fi ngulod Jitteris’ pariter falutare » ae munuledlis delectare, iu- 
“vareque ‘facilius poterunt. Cogita haec tecum, et, fi nihil mg- 
*veat, iid relpiciss, quod: i in’ inuidorum ore eft, te Bafileam vt 
afylum colere °).’ Quare tu etiam nuper apud Parifios cum tuis 
{criptis cael Fageas ita FMP, ab, _iftis inuidis per.omnem 
aoe . ee _Apgligm 


.* i) Carolum V. - 
gy Brarteifcam 1. 


3) Fallus nuncius allatus erat Vere: 
quum haec Loudini d. 47s; 


"ak ; 
ébr, A. 1525. feriberet. ‘Nam ‘pau: 
gia, dicbax poft, d. 24. Febr, ciusdem 
anni, Francifcus I, Galliae Rex, apud 
"Ticinum feu Papiam (Pavia) Italiae 
“wrbem captus , 
Caroli V. Caelaris , in qua fuit per 
tredecim menfes , quibus finitis no- 

vom exarfic bellum. 
4) Scilicet ! 7 


’ Aprilis A. 1546. 


yenict in poteftatem’: 


5) Bafileae, 

6) Cum his ¢onferantur Erofii 
werba,. in epiftola 815. Ty JM. Opp. 
Pp. 934. ad Vergiliuzm dara Bafil, 30. 
»Bafilea mibi afy- 

silat ? Monatborum. ifta vox eft..\ At 

nveniag huc. cx iftis guisquam, qui gu- 
fit in Lutherum, quod ego. au a! 

» Afi, intra vollum tuti, eminus conwi- 
cxeja igenlantur in boftem ; ego in ipfs 

yboftium caftris manus cums illis al 


nfere. 


mt 


Angliam difipirat; fic, vt nofter Morus’), Zacharias"); ipfe *, 
‘gum reliquis ami¢is , paffim interrogaremur, 4n ea tragoedia 
effet vera, id quod a tuo Cardlo intelliges, Et quia ego maxime 
Gmniuim tuam manfionem viciniorem ¢eupio; ideirco dedi Carold 
XVI. Coronatos, pretium vnius equuli, qui te aliquo terrarum 
vehat'*). Ifta tam ex animo fcripfi, quam confului boni. Cum 
iflo Francifco-") ‘nihil mihi amplius negotii eft,-qui'a te opimis 
_ XIII. Florenis conductus Erafmum in coelum fert, eui fe nom 
¢fle-charifimum inftar ‘mortis putat, fatéri), adeo-fcit firmus 


lare. Morus") totus ex fua humanitate, tua etiam cavfa, meus 
eft. Vale. Londino, XIII. Cal. Mart. 1525. . 

ier aa ‘Tuus Polydorus Vergilius. 

_aecr Doctiffimo Erafno, Amico Chariflimo, “* - Sa 


ee cee ( ‘Sigillum integrum. J iets 1D 
bana ‘pe 


= "Pott forints nn) "‘Nefciebam fateor , quid effet , quame 
‘ebrem 1 tu tantum, de illo Francifco’) quererere; poftea tuus 
Carolus oftendit 1 mihi putidum fallaciarum omnium vlcys, vnde 


mon guerelarym ,- fed vulnerum flumen' merito manare poffet. 


“3 


+ ¥) Thomas Morus, (Moore,) poft- 
hac Anglise Sommus Cancellerius, 
anno 1535. capite plexus, iaffu Hen- 
rici VII. Angiiae Revis, 
! §) Nefcio, quis. . se 

) Polydorus Vergilius. 

10) Conf. Erafmi epiftola in ad- 
not. 6. citata, vbi ait: ,,Dedifti, guo 
nparetur Equus. Veinam dare Poff is, 
nquo reparctur Eques !* 

11) Loqui videtur de Fran Bi- 
bliopola quodam. Conf. ge ae ad 
Vergilium epiftola 665. Bafil. A, 
1523. fcripra, Til. Opp. p. 777. 
et Index huius Tomi. 


cA Ex 
12) Itw feripfie Vergitius. ) 

13) Vid, adnot. 7. 

14) In Indice meo Epiftolarom ad 
Erafmum autographarom , Lipfiae 
1784. §. edito, rewwli haec verba poft 
Jcripra ad Annum 19§26., cen frag. 
mentum alicuiug epiftolae Polydoti 
Vergilii, hoc anno ad Erafmom da- 
tae, quia vetus quidat poffeffor re. 


\ -talerat verba illa, in chartula alia 


{cripta, ada, 1526. Sed rectius vi- 


'» dentur referenda effe ad Vergilii epi- 


ftolam nunc ex Aurogr. puablicatam, 
‘ 1§) Vid, adnot. 14. 


al 


Ex quo miror patientiam tuatn, qui.toties iniuriam factam tuli# - 
fti, ne dicam fimplicitatem , quod iterum atque iterum volueris 
in cius fide {fpem ponere, cuius effes toties perfidia deceptus, 
Sed vel homini gloriam inuidi, qui ob tot maleficia effet, talem 
fortitus fcriptorem, qui inter fummas occupationes rerum ab fe 
geftarum commentarios fecerit. Verum haec Erafmi eft huma- 
nitas, vt pro y malo femper bonum reddat. Mihi vero illud Plau- 
tinum deinceps documento erit: feliciter fapit is, qui aliene 
periculo fapit; quando, ea de caufa, te illos commentarios ad 
me mififle, pro certo habeo. Vale. 


Indicimus nunc Vobis, Ciues Optimi, Sacra Pafchalia, 
proximo die XXIV. Menfis Marti in Aede Paulina celebranda. 
Orationem vero anniuerfariam inter Sacra Euchariftica habebit 
hora XI. Vir Praeclariffimus, Isaacvs SPENGLER, <Artium 
"Magifter, Fremdiswalda - Mifnicus , dicturts de vi, quam hae 
bet {pes laeta immortalitatis, ad animum confirmandum, tran 
quillandum et exhilarandum. Rogamus igitur Vos, SERE- 
NISSIME:'DVX HOLSATIAE, Eysrrissim1 Cow 
‘Mires, WTRivsqvE ReipvBLicAE Parres ac Proceres 
Gravissimt, CoMMILITONES GeneEROSISSIMY, NOBILIS- 
simi, CaRISSIMI, omni,. qua decet, obferuantia er humani- 
tate, vt praefentia Veftra et frequentia Sollemnia haec ornare 
ac fplendidiora reddere, Veftraque Oratorem noftrum dignari 
audientia velitis. 

ms: Pes Domin. Palmarum, A. R, S. clolocexeix. 


—— 





LIPSIAE 
EX OFFICINA KLAYBARTHI As 


RECTOR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PENTECOSTALIA 


A. D. XIE M. MAII A. R. S. elolocexcix 


IN 
AEDE ACADEMICA 


PIE ET RELIGIOSE 
CELEBRANDA 


INDICIT 





SPICILEGIVM XXVIII. 
Autographorum , illuffrantium vationem , quae interceffit 
Erafino Roterodamo cum aulis et hominibus aeui Jus 
praecipuis omnique republica. 


e 
. 
‘ 
7 - %& > » 
: t 
coe ‘gl 
® es ~ + * 
. « ’ _ - 
: wt Oe h . 
. 
. 
= a a) > “"q Cite lara | be , 
a © * q i a 
aa ee ee 
eo ow fe ' 4 ee? tee tate alte Flee 
* . ® ; : 
. : . ‘ 
* 
- 


‘ 
- es 
. 
+ 
* 
Gee 
- . 5 r 
1 ' 
- 4 , 
- 
‘ 
: . 
« ‘ 
' 
‘ - 


. 
”~ - 
ue 
. ar 
° 
~ ‘ 
. * 
« 
. 


~# 


GERMANI BRIXII, 


Archidiaconi AlbienG is, Reginae Galliae A Secretis, tandem 
Canonici Parifi enti is, Epiftolae tres, AA. 1527. 
et “1530. ad Erafmum datae, 
ex Autogr, , 


D. hoc viro vid. Era/mf Operum Tomus II. Lued. Bat. 
1703. fol.' Conradi Gefneri bibliotheca, Pauli Jouii elogia do- 
ctorum virorum, Scaenolae Sammarthani elogia Gallorum Se- 
culo XVI. doctrina illuftrium, etc, 

GERMANVS BRIXIVS, Germain de Brie,) honefto loco 
natus Antifiodort Galliae, (Galli Auxerre vocant,) in Poéft | 
lanream meruit, et inter-eos refertur, qui primi ex Italia lit 
teras elegantiores in Galliam transtulerunt. De fua in Jtafia 
commoratione loquitur ipfe, in epiftola ad Erafmum feripta 
Parifiis 6. Aprilis A. 1516. T, HI. Opp. Er. p. 192. ep. 212. Con- 
feranrur ca, quae dicit de fe Romae verfante, in epiftola ad 
Erafmum anno 1530. data, et mune ex Autogr. edenda. In 
Graecis praeceptore vis eft Marco Mufuro, Cretenfi "), quem 
| A 2 aliquot. 

1) Marcus Mufuras , Rethymnse Gisceus Maluafiae in Peloponefo, 
(Retymo vocant) in Cresa feu Candia (hodie Morea.) Exfal proprer Tur- 


infula natus, |. fait: Archiepifeepas cas, ab anno 1493+ Patauié (hi. Pa- 
dua) 


IV 


aliquot-annes- Patantt docemtenr andiuit. “Et: praeeunte Fano 
Lafcare, viro Graeco*), quem hofpitio frequens excipiebat, 
Graecos Poétas omnes diligentiffime perlegit. 

Guil. Budaeus, in epiftola ad Erafinum data Parifiisy, 
Ramaliorum die A. 1516. (T. Il. Opp. Er. in Append. p. 1557- 
ep. 60.) {cribit: ,,Germanus Brixius, Archidiaconus Albienfis *), 

»tuus olim difcipulus, ubi plurimum fauet. Nunc eft Reginae a 
» Seeretis *). — Doctus eft vtraque lingua. Teftatur etiam 
Thomas Morus, in epiftola §55. Londino A, 1520. ad Erat- 
mum data, p. 614. Reginae Galliae’d Seceetis foilfe Brixiem. 
Fuit tandem Canonitus Parif enfis, ‘tettibus Gefnero alfisque. 

Inter Sadoleti epiftolas exftant nonnullae ad Brixium da 
tae. Ipfe multa Ioannis Chryfoftomi {cripta latine vertit. Le- 
guntur et graeci aliquot verfus eius. Cum Thoma Moro. | 
buic controuerfiam, librumque fuum Antimorum, infciphit. \ 

De hoc libro notentur verba Era/imi, in epiftola_ 503. ad. 
ipfim Thomam Morum ‘data Antuerp. 26. Aprilis A. 1520. ps 
547. ,Sperabam, meas litteras aliquid ponderis habituras, 

fuifle apud Brixium. Sed ecce, prodiit ac proftat hic Anti- 
ymerus eius, qui liber, vellem auctoris| ipfius. cauffa, — .aut 

»perpetuo latuiffer, aut certe Brixius foifler, imitatus. tuoramy 
»¢Pigrammatum modeftiam ac ciuilitatem ; j quac et ipfa tamen 


soptar. 


dua) if Stalia litteras graecas docnit 5’ 
latinae quoque linguae peritos fuir, 
Romae. 


vt et Philofoplins ac Poéta. 
et Venctiis etiam graecas litteras in- 
ftaurauit. Tandem Romae anno 1917. 
mortous eft, paniio ante a Leone X, 
creatus Archiepifcopus. Hie Arifto- 
phanem et'Athenaeum primum grae- 


ce cum (choliis, aliaque edidit. Vid.. 
Exalmi Opp. T. IL, Papadopoli hi- 


ftotia gymnfii patanini, ‘Toul elogia, 
Bayle diction, hift, et crit., Fabricii 
biblioth. graeca, ; . aa 
2) De - Jano Lafcare vid. Spicil. 
XX. pots. morn Of 
3) In Languedociae ane Allia, | 
fiue Albiga, gall. Alby, 
“gy Nimirom Ctandiae, Francifti L 
Regis. Galliae .vxoris, filiae Ludowici 
Xl, et. Annae Britannicae.:... 


Vv 


yoPtaflem.nunquam potius effent edita, quam vt hic tumul- 
»tts tragicus inter vos fuiflee excitatus, non fine difpendio bo- 
»narum litterarum, ete.“ Conf. ciusdem Era/mi epiftola 511, 
ad Brixium, Antuerp. 25. lun. A. 1520. p. 557. fequ. Epiftola 
519. ad Budaeum, Antuerp. 9. Aug. 1520. p. 568. fequ. Add, 
Thomae Mori ad Erafmum epiftola. 555. Londino A, 1520. data, 
omiffo die, p. 6u. feqq. 

Erafinus etfi Morum et Brixium, in epiftola 519..ad Bu- 
daeum, vocat infignes Mufarum Myftas, vtrumque amicum, ac 
Brixiuim coninnctiffi mum; tamen ei adeo difplicuerat ‘Brixit ’ Ae 
timorus, vt in epiftola 609..ad Hermannum Frifium, Louan. 
A. 152k p. 684. (riberet: Amo Brixii ingenium non vulgari¢ 

ter, phrafin admiror, fed vtinam exerceret vtrumque in are 

“owmento plaufibiliore! — Mlud curandum Brixio, ita ftilum 
sremmperet, ve non folum eruditus, veram etiam vir bonu$ 
yet aequus habeatur. Confulat amicos fuos graues et erudi- 

tos, Budaeum, Deloinum, Rufeum et Ruellium, potius, quam 
siuuenilem animi impetum. etc.‘ 

_ De Brixio infectante etiam Joannem Occolampadium, Theo- 
logum Bafileenfem, Virici Zuing/i Paftoris Tigurini defenfo- 
rem,: loquitur Era/mus in epiftola 991. ad Liuinum Ammonium 
Cartufienfem, Bafil. 2. Oct. 1528. p. 127. Conf. Brixii uae 
epiftola, Lutet. VI. Id. Maii A. £527. ad Erafmum dara , 
nunc ex Autogr, .edenda. 

Caeterum, . teftibus criptoribus , Brixius fait in omni 
vitae cultu ciuilis er {plendidus. Sed inclinante iam asetate)in- 
vafit eum atrae bilis morbus, In hac aegritudine fufpicionum 
terrorumque plenus, quum ex accumulato multo auro dimi- 
diam fere partem furto fibi fabtractam mifer fenfiffer a dome- 
Aicis, quibus ngc yitam\quidem poftea credidit; dum ab Aula, 
SS hes ae A3 | quac 


VI 


quae tum apud Blaefios (gall. Blois) agebat , Lutetiam reuerti- 
tur, in agro Carnutenfi (gall. Chartres) luxta Ligerim (g. sk 
ex{pirauit. 

In Erafmi Operibus Tomo III, editae leguntur GERMANI 

prixit tres ad Era/mum epiftolae. Epiftola 212. {cripta Pari- 
fiis 6. Aprilis A. 1516. p. 191. feqq. ‘Epiftola 96g. ex hortis no- 
ftris Gentiliacis 12. Augufti A. 1528, p. 1091. feqq. et Peon 
1114. Parifiis 6. lulu A. 1530, p. 1294. fequ. 
[dem Tomus exhibet duodecim rrasmt ad Germanum 
Brixium epiftolas. Vid. Epiftola 359. data Louan. A. 1518 
fine die, p. 376. fequ. Epiftola su. Antuerp, 25. Iunii A. 1520. 
p- 5.56. feqq. Epift. 752. BaGl. 25. Aug..A. 1525. p- 883. fequ. 
Epitt. 785. Bafil, Anno 1525. omiffo die, p. go4. fequ. Epift. 
$72. Balil. poftridie Pentecoftes, fiue 10. lunii, A.1527. Pp. 985, 
{q. Epift. gsi. Bafil. 6. Sept. A. 1528. p. 113. ‘a9. Epift. 984. 
ibid, 21. Sept. 1528. p. 21 fq. Epift. 1000. Bafil. A. 1528. fine 
die, p- 134. fequ. Epift. 1091. apud Friburgum 30. Ian. A. 
“_ 1530. P- 1262. feqq. Epilt. noo. apud Friburgum Brifgoiae 27. 
Martii A, 1530, p- 1280. fequ. Epift, 1135. ibid. 5, Sept. 1530. p. 
3308. feqq. et Epiftola 1239. Friburgo si att Anno 1532. 
omiflo die, p. 1458. fequ. 


Tres nunc GERMANI BRIxit ad Erafmum ex Autoor. in 
lucem prodeunt Epiftolae, quarum prima {eripta eft Lutetiae, 
VI, Id. Maii, fiue die 10. Maiti, Anne 1527. (vid. Index h. a. 
n. 9.) Sermo eft de Brixio ipfo, et variis rebus litterariis; dé 
Erafmi epiftola ad Regem Luftaniae , Brixium laudante;~ de 
aliis rebus ftterariis; de Oecolampadio, qui reprehenditur; de 
- upfeto s de Reginaldo Polos’ de Thoma Moro, cum quo fuerat 
Brixio controuerfia; de itinere. in Aigliam. forte faciendo a 

| Brixto, 


VH 


Brixio, eodemque in gratiam rediruro cum Thoma Moro; de 
Erajmo, eiusque fcriptis et aduerfariis. | 


Germanus Brixius Erafmo Roterodamo. 


Quum peregre agerem, allatae mihi funt litterae tuae, 
exfpectatiffimae quidem illae ac defideratiffimae'). Deinde, 
quum paulo poft ad vrbem reuertiffem, adiit ad nos is; cui ta 
eas mihi reddendas commiferas, qui ipfe librum a te acceptum 
mihi nomine tuo dono dedit. Quod quidem donum, per fe 
gratum, hoc ipfo gratius etiam fuit , quod inter tuas vigilias, 
cultifimas quidem illas ac doctiffimas, (eas enim iam bona ex 
parte excuflimus,) et noftris quoque lucubrationibus qualibus- 
cunque, hoc eft verfioni noftrae meg) ts fegwouvys?), locum, tum 
ornatiflimuth, tum accommodatifimum, tribueris. Eas enim 
ftatim fubiecifti verfae a te Chryfoftomi homiliae in Acta tertiae, 
fub cuius finem Chryfoftomus per occafionem exfpatians, quae 
ad facerdotis partes fpectant, ea ita tractat, vt videatur vel lo- 
cus ille totus pendere ab iis, quae in opere a me verfo copiofif- 
fime tractauit, vel opus a me verfum ab eo Ioco homiliae tertiae 
bona ex parte'pendere, vt nulla abs te fieri potuerit commiffura, 
quae magis:cohaereret. Gratiam autem eam, quam dico, fele- 
cti a te operi meo inter tuas vigilias loci, apud me auxit tua ad 
Lufitaniae Regem *) epiftola, in qua, vt apud te ingenue, quod 
verum eft, fatear, animum meum mire affecit tuum illud de 
me teftimonium , in quo tu maven mev, GAAE pare Aryéor. 
Placet enim, ad Hectoris Naeuiani exemplum, laudari a laudato 

viro; 
1) Periiffe videntur illae Erafimé ad Sacerdotio. - 


Brixium \itsav *) fobannem TII., qui regnauit ab 
2) loannis Chry/oftomi operis de a. 152i 1557- A 


Vill P 


viro; cui ego infuper addo, quod mihi a te contigit, et apua 
laudatum virum, eundemque non inferioris notae Regem. .Ve- 
tus eft illud: timdpeves wavres Hlovras Czoref. Iam vero, quod 
tu’me ad parandam ‘ndmini. noftro. immortalitatem hortaris, 
quam quidem nulla melius via obtingere pofle, quam vertendis 
Chryfoftomi fcriptis, demonftras; facis tu quidem amice ac. be- 
neuole, qui Brixii gloriae vsque adeo non inuides, vt. illum et- 
jam in iftius felicitatis partem aduoces, in partae iam tibi aeter- 
nitatis confortium inuites; delata etiam illi ac concefla eorum 
organorum particula, per quae haud ita magno negotio eo per- 
vadere poflit. Vtinam, candidiflime Erafme, pofteaquam tua 
mihi hortatio ftimulos addit, eosque non mediocres, facitque; 
yt alia item eiusdem generis maiora audeam, qui videam {cilicet, 
fufceptos mihi femel Jabores fummi in huiusmodi -palaeftra no- 
mothetae fauore ac plaufibus non carere; vtinam,, inquam, gra-’ 
ve tibi nequaquam foret, Chryfoftomi commentarios graecos, 
vel in epiftolam ad Galatas, vel in duas. ad Corinthios epiftolas, 
quos vtrosque in manibus tuis effe fignificas, Frobenio ifti excu- 
dendos tradere! Nam fi qua mihi vtriuslibet commentarii copia 
fieret, fic ego certe in corum altero vertendo lubens defudarem, 
yt ate in altero laborante vinci, mihi haudquaquam dedecoro- 
fum pudendumue putarem; fatis effe ad nominis haius gloriam 
ratus, te aemulari, tua poft veftigia fequi, tibi longo, fed pro- 
‘ximus interuallo et efle, et haberi. Nam et, Babylae quoque 
vitam’*), quam te iam Frobenio *) graecis formis excudendam 
tradidiffe fcribis, wbi primum ea in manus noftras peruenerit, 

lati- 


3) Scriptam a Chryfoftomo, — Joanni Frobenio, Typographo cele 
berrimo Bafileenfi, fuceeflit fling, 
4) Hoc ipfo anno 1527. mortuo Hieronymus Frobenius. 


1X 


Jatinam facere aggrediar; fi quidem verum effe deprehendero, 
(id quod tamen verum effe non difidimus, te praefertim a{leue- 
xatore,) Oecolampadium ‘) interpretem in multis dormitauiffe, 
qui vtique mihi alioquin fufpectus femper fuit in iis omnibus, 
quae vertenda fufcepit, ob linguae vtriusque, dicam audacter 
quod fentio, paupertatem; vt taceam, quod epiftola tua indi- 
£at, quodque multo ante tempore, quam ea mihi lecta effet, me 
Lupfetus fubmonuerat, pleraque effe a viris doctis in Oecolam- 
padii verfionibus deprehenfa, quae ille ad improbata: bonis dog- 
gata deprauans detorfiffet°).. Eft enim mihi iam Lupfetus ’) 
non vulgariter ftudiorum nomine coniunctus , cuius et animi 
_geandor et fermonis gratia tanta apud me fuit, vt vitro illuftrem 
mihi locum obtulerit in amicitia cum fuo illo Maecenate ,: Regi- 
naldo Polo *), cuius epiftola tua mentionem infert, contrahen- 
da, quem ipfum Polum °) tute iam huc adueniffe {perabas, dum 
epiftolam f{criberes, quum tamen adhuc apud fuos Anglos viuat, 

breui 


5) Toannem Occolampadium, Theo- 
logam Bafileenfem , facientem cum 
Zuinglio Tigurino; anno 1§31. mor- 
tuum, paullo poft obitum Zaimnglii, 

6) Conf. Erafimi epiftola ad Liui- 
num Ammonium Cartufienfem, Bafil. 
2. Oct. 1928. feripta, (T. I. Opp, 
ep. 991.) vbi p. 1127. haee legun- 
tur: ,Germanus Brixius vertit Baby- 
ylam , plenisque velis inuectus eft 
nin Occolampadium , applaudentibus 
y Theologis.“ 

7) Thomas Lupferus, Anglus, a. 
3§3t. mortuus; cuius duae ad Eraf- 
mum epiftolae apud nos latent; 'v. 
Index epiftolar, ad Er. autogr. A. 


1527. n, 2. A. 1§25. n. 9. Editas va- 
rias exhibet Tomus III. Opp, Erafmi, 
cum huius yariis ad Lupferum litte- 


~ ris, Conf. Spicil. XIX. p. 17. n. 38. 


8) Reginaldo Polo, ( Pool,) Anglo 
illuftri, a, 1500, nato; pofthac ab a, 
1§3. Cardinali, ab Henrico VII. 
Rege Angliae profcripto, a Maria 
Regina reftiruto , tandem Archiepi- 
feopo Cantuarienfi, Londini a. 1553. 
mortuo. Conf. Spicil. XIX. p. 1g. 


n. 39. 
9) Tres Erafmi ad Polum epiftolas, 


annis 1925. 1§26. et 1931. feriptas, 
exhibet Tomus III, Opp, Erafmi. 


B 


x a , 


cbreui huc aduenturus. ‘In cuius fane amicitiam eo cupidius in- 
finuari concupifco , quam e Venetiis bibliothecam -attuliffe eum 

audio graeeorum voluminum copiofiffimam. Quod iad Mo- 

rum") fpectat, quidnam, quaefo, aliud tibi hic ego {cribere 

poflim, quam quod identidem fcriptis etiam editis fum teftatus, 

me ab illius amicitia, etiamfi immeritum me grauiter offenderit, 

nequaquam abhorrere,: te potiflimum interprete, ac veluti pa- 

tre patrato, a cuius fane vobluntate honefte diffentire non pof- 

fum. ‘Tantum enim animi inductio, et mehercule amor erga 

te meus, apud me valet, vt, quae tibi honefta factu videntur, 

quaeque ipfe vis, ea mihi omnia et recta, et vera, videantur. 
Itaque in componenda mecum cum Moro amicitia getov Saws 
2Séreis, noel cor Didey emreto Guus. Nam ego fequar non inué 
tus, qua ipfe praeieris, vt qui alioqui etiam vitro animum ad 
Mori amicitiam inclinatum hoc maxime tempore geram, in quo 
nimirum, quod videam, Regi noftro Francifeo cum Britanniae 
Rege Henrico mire conuenire, infulae illius per huiusmodi oc- . 

-cafionem inuifendae defiderium identidem me fubit; qua etiam 
in peregrinatione, nifi fi quis illam mihi cafus eripiat, omnino 
conftitui, ad ipfummet Morum (cuius gratiam raram , atque 
adeo primariam, tum apud Regem"), tum apud Cardina- 

lem, 


10) Thomam Morum, (Meore,) An- 
glum illuttrem ac celeberrimum, de 
quo conf, Spicil XXII. p. 10, 2. 35. 
De German Brixii cam Moro con- 
trouerfia diximus fupra. Morus, 
Londini a. 1480, natus, poft alia va- 
ria munera, ab a, 1§28. Angliae Can- 
cellarius, vsque ad a. #532., tandem 
juffu Henrici VIII. Regis Angiiae fup- 
plicio adficiebatur, d. 7, luli a 


45335- 


11) Henvicum VIIT,, qui paullo 
pot, a 1928., Morum iuffit efle 
Summum Angliae Cancellarium, (vid. 
Index epiftolar. ad Er. autogr. A. 
1§28. n. Fy.) quo magiftrata Morus 
ipfe vitro fe abdicauit a, 1522, Vid. 
‘Lhomae Poly epiftola ad Erafmum 
data Londino 19. Iunii a. 1532. T. 
Ill. Opp. Er, in Append, ep. 367. p- 
1752. 


XI 


lem "*), effe audio,) falutandum recta diuertere, dextramque 
hanc cum illius dextra, mufis me plane ad id inuitantibus, libe- 
Faliter coniungere. Tantum enim abeft, vt Mori animum, a 
meo abalienatum, offenfuram me arbitrer, vt etiam nihil diff- 
dam, quin, Britanniam inuifgns, eo homine, Mufarum Gratia- 
rumque cultore atque hofpite, ad omnia, tanquam tum fido in- 
terprete, tum beneuolo amico, fim vfurus; nifi fi forte ille in-' 
genium fuum, a multis mihi graphice depictum, ementiri atque 
adeo adulterare velit. Id quod, fat feio, haudquaquam factu- 
rus eft, potifimum vbi ex litteris tuis intellexerit , non folum’ 
quod ego fim oblitus pee z illius inaufpicatae, | fati-nefcio.cu- 
ius iniquitate inter nos olim habitae, verum etiam quod obuias 
per me vinas porrigam, extincta prorfus omni illa difcordia, pe- 
dibus manibusque in concordiam amicitiamque perpetuo fecum 
foedere, quod felix fauftumque fit, ineundam, componendam, 
ftabiliendam, defcendere. Sed de hoc iam fatis. Laborum tuo- 
rum, (vt, quod primo in epiftola tua loco tetigifti, ad id poftre- 
mo hic refpondeam,) tot iam monftris debellatis exantlatorum, 
non eft, cur te, Erafme, pigeat poeniteatue, quum per eos 
haud paulo plus aduerfariis tuis ignominiae, quam tibi gloriae, 
qua tamen maior e(ffe nulla poteft, fit paratum. Neque certe 
ipfe exiftimo, Mineruae, ingeniorum praefidis, in te indigna- 
tione, fed fumma potius indulgentia ac benignitate, obiectum 
’ Ba te 


12) Thomam JVolfaeum, (3¥oifey,) Paullo poft creatus Cardinalis er An- 


Cardinalem Eboracenfem, obfcuro 
loco natam, verum fummae apud 
Henricam VIII, dignitatis, Fuerat hic 
Wolfueus a. 1§13. Epifcopus Torna- 
cenfis in Belgio, a. 1314. Epifcopus 
Lincolnienfis in Anglia, ab a. 1§195. 
Archiepilcopus Eboracenfis, (Yorck,) 


gliae Cancellarias, nunc primus erat 
ac faummus Henrici VIII, amicus, et 
vere Rex. Sed mifer tandem, mu- 
heribus ac bonis priuatus, Eboracum 
remiffus, tum vero in ius yocatus, in 
itinere a, 1530. obiit, aegritudine 
coufectus. ‘ 


XII 


te antea fuifle tot praeclaris illis certaminibus, quibus exitu tant 
felici defunctum vidimus.  Intelligit enim illa, id quod iis, 
quorum curam fufcepit, re etiam probare vult, eam efle rerum 
Jaudatarum atque honeftarum naturam, vt, quo magis eas pre- 
mere et affligere tentas, hoc magis exfurgant atque inualefcant, 
malorum conatu in contrarium erumpente. .Itaque, quod antea 
femper fecifti, in id tote conatu perpetuo incumbe, vt tu, {cili- 
cet de litterarum ftudiis optime meritus, tum illarum} hoftibus 
perpetuam ignominiae notam inuras, tum tibi perennem aeter- 
namque gloriam dextro femper Apolline, pares, . Bene vale, et 
me, vt amas, ama. Lutetiae, VI. Id. Maii, MDXXVIIL. 


Efoquentiffimo D. Erafnio Roterodamo. 
_ (Sigillum integrum.) 


Quae nunc fequitur, GerMANI BRIxit ad Erafmum Epi- 
ftola, data ex Aula Regia, VI. Id. Nouembr., i.e. d. §. Nouem- 
bris, Anno 1530. (v. Index h. a. n. 23.) eft prolixa et duplex. 
Priori enim nouam adiecit Brixius. Prior multis verbis depin- 
git et fummopere laudat Cardinalem Auguflinum Triuultium, Lu- 
tetiae tum verfantem, in aula Francifci I. Regis Galliae, exci- 
tatque Era/mum ad litteras ei mittendas, tanto Principe, Erafmt 
fummo Patrono, dignas etc. In epiftola, adiecta priort, lo- 
quitur Brixius de mifiis Abi ab Erafmo aliquot Chryfofiomi homt: 
fiis manufcriptis graecis in Epiftolam ad Romanos, a {e Jatine 
vertendis, et poftea ab Era/mo per Frobcnium edendis; narrat, 
quid Rex Galliae dixerit ac promiferit fibi, (Brixio,) rem to- 
tam indicanu Regi; addict multa alia, ad illam verfonem per- 
unentia. 


Ger- 


. , XUI 


-Germanus Brixius Erafmo Roterodamo. 

Hi mihi dies, vt fi qui vnquam alii, multo honeftiffimi ac 
pulcherrimi vifi fuere, et quidem non magis mea, quam tua et-. 
iam, Erafme, caufa. Nam mihi primum renouarunt veterem: 
ampliflimi cuiusdam, viri dicam, an principis? certe principis, 
et magni principis’), amicitiam, illam quidem iam inde ab 
vtriusque noftrim adulefcentia Romae initam, fed annorum plus 
minus viginti fpatio, per vtriusque ab altero abfentiam, fopi- 
tam magis, quam extinctam *), Deinde iidem dies, dum nobis, 
hoc eft, clariffimo illi principi ac mihi, fuauiffimos de excellen- 
tibus faeculo noftro viris fermones pariunt,~tam celebrem tam- 
que honorificam tui mentionem inter nos intulere, vt iudicare. 
vix habeam, vtri ex ambobus nobis, iucundior, dulcior, fuauior, 
ea extiterit. ‘Talem enim idem ille erga te voluntatem, tam 
propenfum tui ftudium, prae fe fert, vt in te non folum aman-, 
_ do, ‘fed etiam Jaudando, extollendo, admirando, ne mihi qui-, 
dem ipfi (nihil me amplius dicere pofle puto) concedat. Qua. 
ex re .apud me ille obtinuit, vt, quum ipfi in praefentia, non 
tuo magis, quam. meo proprio nomine, magnorpere me debere 
profiterer, (quidni autem id facerem? ad quem videlicet tuae 
in vtramque partem apud quosuis exiftimationis bona pars, pro 
mutua, et ea magha inter nos neceflitudine, quodammodo re- 
dundat!) tum vero mecum ipfe ftatuerem, prima quaque noftra | 
ad te epiftola te de illius tam prolixo erga te animo non celare. 
Tua enim referre putaui, id tu vet refcifceres, et fimul per 

B 3 otium 


1) Augnftini Triunltii, Eccl. Rom. liae Regem, 
Cardinalis, (vt ex epiftola ipfa pater,) 2) Igitur Germanus Brixius circa 
hoe anno Legati Clemenrts VIF. Pon- annom 1510, Romec yerfatas erat, 
tificis Romani ad Francifcum I. Gal- 


XIV ' 


otium iftud ad illum litteras dares, quae quidem indices, ac 
perpetuae quodammodo teftes exifterent mutuae item tuae erga 
illum voluntatis atque amoris. Id quod te etiam vitro factu- 
rum (qui tui animi candor effe folet) non nefciebam, fi modo 
tibi aliunde, quam ex meis ad te litteris, rem ipfam vtcunque 
olfacere contigiffet. Quo magis illuftres atque expreffae tuae 
ad illum litterae effe debent, quum tibi per Brixium, hoc eft, 
per hominem tibi amicitia veteri et ea perquam fideli coniun- 
ctifimum, ob idque nihil adfingentem, res eadem innotuerit. 
Peccatum autem, atque adeo flagitium non leue abs te effe ad- 
miffum crederem, nifieum redamares, qui tam tui amans, tam 
de te recte fentiens, tam honorifice Joquens, tua omnia, fic 
vt qui maxime, probat, commendat, admiratur. Sed ne te 
pluribus fufpendam, is eft Auguftinus Triuultius ,. Romanae 
ecclefiae Cardinalis '), vir, vt fumma generis nobilitate (id enim 
familiae ipfius vel nudum nomen fatis arguit) infignis, ita fum- 
ma, tum humanitate, tum doctrina, tum fapientia, illuftris. 

| Hune 


9) Fait hic Auguftinus Trivulsius 
( Trivulzio) Antoni Trivultii Cardi- 
nalis, anno 1§08. mortui, fratris 
(Aloyfii) filius, genus ducens ex illu- 
ftri apud Medjolanenfes familia; ex 
Abbate Froimontenfi, Camerarius 
Inlii Il. Pontificis Romani; a Leone 
X,, Protonotarius, et anno 1917, 
Cardinalis Diaconus creatus; pofthac 
Epifcopus Baincenfis (Bayeux) et To- 
lonienfis, ( Toulon, ) in Gallia, tune 
Epifeopus Bobienfis (Bobbio) et No- 
varienfis, {Novera,) in lialia, tan- 


~ 


dem Archiepifcopus Regienfis; (Reg- 
gio;) Legatus Clementis VIL. in Cam- 
pania Romana; Roma anno 1§27, 2 
Caefareis capta, cum duobus aliis 
Cardinalibus Obfes, Neapoli in ca- 
ftello nouo per octodecim menfes 
captiuus; poftea ad Franciftum I. 
Galliae Regem miffus, tum a Clemen- 
re VII., tam a Panlo Ul., Trivultii 
praecipue ope anno 1§34. electo; 
tandem fub finem Pontificatus Pauli 
Ill. Romge menfe Martio A, 1§48- 
mortuus. 


 # XV 
Hunc ego Romae olim Iulii pontificis.*) tempore peradulefcens 
peradulefcentem (aequales fumus) cognoui, in eiusque amici- — 
tiam ac confuetudinem per ftadiorum elegantium caufam (quae 
ille iam tum auidiflime fectabatur) infinuare adlaboraui, etfi 
non erat adlaborandum; erat enim etiam tum in illo humanitas, 
quatis nunc, non infititia et inducta, fed ita genuina ac natiua, 
vt eam ile omnibus, de ftudiofis potifimum loquor, obuiam 
et expofitam prae fe ferret. Nam doctrinam ac fapientiam reli- 
quasque virtutes, quae in eo permultae Alorefcunt, fic ille poft- 
ea excoluit, exornauit, adauxit, vt a Leone pontifice’) im 
amplifimum Cardinalium collegium adlectus *), facrofancti 
illius collegii veluti choragus, collegas fuos omnes in fui amo- 
rem, admirationem, venerationem in printis attraxerit. Non 
ignoro, vt de pictore ac fcalptore non nifi artiftcem folum re- 
cte iudicare, ita doctum ac fapientem non niff a docto ac fa- 
piente vere perfpici poffe; fed tamen, quantum mihi doctrinae 
ac iudicii huius mediocritate affequi datum eft, tot certe ac 
tantae in Triuultio Cardinali’) virtutes apparent, elucent, 
{fplendefcunt, et ita fplendcfeunt, vt illis, vel qui mediocriter 
fapiat, vehementiflime afhciatur. Me quidem ipfum, horum 
aliquot dierum cum illo confuetudine , vsque adeo inefcarunt, 
affecerunt, ac veluti fafcinarunt, vt iam non alius illo yno 
magis meteneat, habeat, poffideat. Et hercule magna eft in 
illo comitas, rara in illius fermone vrbanitas, rara etiam in 

- ore 


4) Ielii 11, Pontificis Romani ab 6) Anno 1g17, 
& 1503—1FT3. 7) Conf. Oldoini Athenaeum Ro- 


5) Leone X. Pont, Rom, ab. a. manum, et Palatii fafti Cardinalium, 
1513-1521. Re 


' XVI 


ore ipfo vultuque. iucunditas; et ea quidem omnia (quod ego 
vt dificile, ita permagnum efle puto,) pari grauitate coniun- 
cta.. Adde huc vitam inculpatam, mores vt fuauifflimos ac candi- 
diffimos, ita integerrimos ac laudatiffimos, et in omni commen- 
dationis genere ad exemplar antiquitatis exprefios. Iam vero 
quid dicam de ingenio excelfo, fublimi, dulci, vario, acuto, 
facili, erudito? Quid de iudicio acri, polito, terfo, lima- 
tulo? ad quod quidem, vt veterum, ita recentiorum auctorum 
{cripta, veluti ad amuffim rectiflimam, Ariftarchi in morem ex- 
pendit. Quo maiore in honore ac pretio habenda tibi eft tanta 
principis tot ac tantis virtutibus illuftris erga te beneuolentia; 
praefertim quum ea non aliunde nata fit, quam ab nudo iftius 
ingenii amore ac doctrinae admiratione. Falli equidem pofhm, 
fed confentaneum tamen efle puto, multis illum virtutibus abun- 
dare, qui alienarum tanto amore ducitur. Et certe praeter 
has item, quas modo connumeraui, quae teftatae quidem funt 
-et illuftres, infunt et aliae in illo virtutes permultae, quas vix 
verbis affequi poflim. Vt etiam omittamus tanta illa virtutis 
quae géftat infignia, quae ipfa, vt multi etiam fine virtute fint 
aflecuti, tamen tanti femper ab aetatis noftrae hominibus aefti- 
mata funt, vt eum fummis guibusque regibus dignitate parem 
eficerent, in quem collata illa fuiffent. Hic tu fortafle me 
putes indulfifle amori erga Triuultium meo, fupraque illius 
laudes, quam veritas patiatur, extuliffe. At ego fide media 
tibi fpondeo, longe etiam maiores illas efle, quam a me hic 
praedicatae fint. _ Illum quidem certe obferuo et amo; quis 
enim Cardinalem virum non amet, tot tantisque virtutibus prae- 
ftantem? Sed hoc ipfum amantis eft, fuis illum duntaxat lau- 
dibus ornare, non alienis onerare. Itague hortor te, Erafme 


fua- 
~~» 


“XVII 


fuauifime, et, ff pateris; etiam ord atque obteftor, vt tantam 
Cardinalis, non cuiuslibet, fed Triuultii, in te voluntatem, 
obuiis, quod aiunt, vinis exceptam, epiftola quapiam, et te 
et illo dignifima, primo quoque tempore profequaris *). Quam 
guum ad me -miferis, ilh ego in manum tradam; eft enim ille 
adhuc nobiscum ad menfes aliquot futurus, Crede mihi, erit 
tibi tanti Cardinalis non amicitia folum dulcis ac iucunda, fed 
patrocinium quoque tum ampliffimum, tum _ honorificentiffi- 
mum, Tanta enim ille (hoc te nefcire nolui) in fuo collegio 
gratia atque auctoritate valet*), vt-illi ex collegis.paucos con- 
ferre, (nihil volo elatius de modeftifiimo viro dicere,) neffinem 
anteponere poffis. Tuas auidiflime exfpecto. Ex Aula Re- 
gia *), VI. Id: Nouembr. MDXXX. 

- + Seriptis his litteris et iam obfignatis, accepi tres fimul a 
te epiftolas "'),. vnatn plusquam laconicdam, -alteram fatis iuftam, 
tertiam plusquam afiaticam , nifi quod ftilus ipfe atticifmum 
magis redolet,; omnes datas Friburgi, per: eosdem fere dies, 
vni cum nefcio quot homiliis Chryfoftomi’ graecis in epiftolam 
ad Romanos manu fcriptis, a memine adhuc verfis, ad me hoc 


nomine ‘a te miflis, vt per me latine loquentes ad te redeant,. 


8) Scripfit Erafmnus ad Cardinalem 


Auguftinum Triuultinm , prouocans’ 


ad has, quae nunc tandem ex Au- 
togr. in Jucem prodeunt, Germani 
Brixii \itteras. Erafmi vero epiftola 


edita exftat Tomo I], .Opetom p,. 


1350. fequ. ep. 1156. data apud Fri- 
burgum Brifgoiae, 30. Ianuarii, An- 
no 1§3t. Refpondit Erafmo Cardi- 
nalis litteris forte deperditis, fane 
nufquam editis, . Hine alia Erafwi 


MOX-, 


ad Cardinalem epiftola legitur ibi- 
dem p. 1398. fequ. ep. 1183. data 
apud Friburgum Brifgoiae, 12. Apri- 
lis, Anno 1531., in gua ille iterum 
Brixii hance noftram epiftolam laudar, 
et Cardinali refponder, 

9) Fuit Triuulsius in Cardinalium 
collegio Protector Regni Galliae, 

10) Francifci I. Regis Galliae. 

11) Periiffe videntur, 


Cc 


XVHI 


moxque per Frobenium iftam:”) in lucem ad ftudioforum vti- 
litatem: prodeant. Nam et mihi tempus ipfum praefcribis ac 
praefinis, intra quod vis a.me hoc penfum abfolui. Sed de tota 
hac re plura aliis per otium maius; verfor enim hic in aulico 
firepitu, et ¢o rufticano, now vrbano, vt intelligas, nobis mi- 
nus libertatis, minus -tranquillitatis fuppetere. Interim vt 
certior a me fias, (nam hoe ipfum in primis exigis,) quali fim 
ad eam prouinciam animo, equidem non folum animatus, fed 
et paratus quoque fum ad tibi hac in parte obfequendum, fi qui- 
dem vires meae huic muneri obeundo pares erunt, vt fore con- 
fido; nifi quid altius ac magis abftrufum in reliquis homiliis, 
quam in duabus primis, delitefcat, quas ipfas ftatim cmvevst 
totas perlegi, vna cum ipfo auctoris prooemio, quod. iam a me 
verfum vna cum primis quibusque noftris ad te ibit, et quidem 
yt tu tum hane telam mihi iam exorfam intelligas, tum:ad pro- 
oemii verfi guftam et rebiqua exfpectes. Nam ego fic me totum’ 
jam pridem ad tuam, Erafme amiciffime, conformaui volunta-: 
tem, fic me totum ad tuos etiam nutus.omnes obferuandos com- 
pofui, vt nihil iam fit, praefertim in hoc ipfo obfequii genere, 
quod non ftatim atque mandaueris, omni conatu, manibus pe- 
dibusque, curandum atque exequendum fufcepturus fim. Et 
certe hac ego in re non fallam exfpectationem tuam. Namet 
alioqui mihi ab ea verfione. difcedere iam integrum haudqua- - 
quam fuerit, nifi cum nominis noftri tactura, et quidem .lucu- 
lenta. Rem enim totam Regi ipfi") indicaui, te homilias eas- 
dem ad me graecas mififle, vt latine per me loquerentur; ad 


quem 


12) FRieronymum Frolenium, Yoan. Typographunr Bafileenfem. 
nis Frobenii a. 1527. mortui filiuai, 13) Regi Galliae, Francifio £ 


XIX 


quem ille me laborem, pro fuo in Chryfoftomum fudio, non 
vulgari quidem illo, fed eximio, etiam atque etiam hortatus 
eft, et ita hortatus eft, vt adderet, fefe Jaborem noftrum digna 
aliqua mercede compenfaturum. | Itaque labor idem, non tuo 
tantum hortatu, fed regio quoque auctoramento, a nobis furfce- 
ptus, audebit haud ita multo poft tempore in hominum manus 
ventitare; quamquam, quod ad me attinet, haec me vna mer- 
ces mouet: gloria, non illa quidem mea, fed tum Pauli, tum 
Chryfoftomi, cui vtrique propenfiffime inferuio, et praeterea 
litterarum diuinarum honos ac profectus.. Proinde hunc nos 
laborem eo etiam fludiofius atque animofius fufcepturi fumus, 
partim quod vna tecum ipfi fentientes ex caeterorum Chry fofto- 
mi fcriptorum vfu quetidiano aperte deprehendimus, illas ipfas 
homilias yvyzious effe, non vo9as: partim quod eaedem a nemi- 
ne antea verfae ad Latinos nondum peruenere. Ad meum autem 
honorem pertinere, amici volunt, apud eos praefertim, qui- 
bus, naturae vitio quodam peculiari, alienae exiftimationis can- 
dor inuifus ingratusque efle folet, vt verfio aliqua a nobis exeat, 
quae tota noftra fit, ac non etiam cum aliis communis, et qui- 
dem vt illis quandoque probatum fit,. pofle etiam nos verfari in 
ea arena, quae nullius pedibus fit calcata; quamquam in eam 
ego fum adductus opinionem, vt exiftimem, haud multo minus 
de ftudiis mereri, qui librum ab altero male verfum reftituit, 
quam qui latinitate nondum donatumn vertere aggreditur. Hic 
enim nudus tantum auctoris fenfus ad te peruénit, quum illic, 
qui graeca cum latinis conferre cupiunt, iidem fi ad doctrinae 
graecae efoxyv nondum peruenere, (quotusquifque autem per- 
venit?) duplicem'fructum excerpant. Nam et ipfum auctoris 
intellectum capiunt, et fimul admonentur, prioris. interpretis 

C 3 lapfus 


XX 


lapfus declinare, fi quando forte ipfis in fimili labore: interpre 
tandi yerfari contigerit. Tibi porro vfu identidem venire pof- 
fit, tem anceps eft nonnunquam verborum graecorum intelle- 
ctus, vt, nifi diligentifime animaduertas, -nifi fummam caute- 
lam adhibeas, pari et doctrina et ingenio coniunctam, dictio- 
num fimilitudo graecarum in illa ipfa te errata praecipitem agat, 
in quae et alius ante te ridicule impegerit. Delectat autem 
fimul et iuuat, quum per interpretem pofteriorem fic cornicum 
oculos, quod aiunt, confixos videas, yt errare amplius ac labi 
iisdem ait fimilibus in vocibus non poffis, Vulgo dieunt, ho- 
minem praemonitum duobus aequipollere. Adde huc, quod 
hac quidem ratione, ni fallor, tardiores ad vertendum acce- 
dunt impoftores ii, quos nullo pudore ac delectu,, magna ftu- 
diorum pernicie, aduolare videmus ad graecorum auctorum illo- 
rum, vel illorum claritatem (vt ne quid grauius dicam) infan- 
tiae atque ignorantiae fuae tenebris obfcurandam; dum per con- 
victae impudentiae alienae exemplum fubuerentur, ne qua talis 
olim verfionibus fuis ignominiae atque adeo infcitiae nota inura- 
tur. Sed de hoc plura alias. Iam enim ad eam, prolixae epi- 
ftolae tuae partem feftino, in qua tu mihi artificiofe nimis ipfa- 
rum homiliarum laborem leuiorem facis. Quid? Germani 
Brixii, inquis, nomen iam illuftre eft, et librum emtori per 
fe commendat. Magnum lenocinium. eft auctor gratiofus. Ita- 
ne vero tibi gloriolae appetens vifus fum, vt me hoc artificio 
incitare, me hoc veluti lenocinio eo pertrahere volueris, quo 
deftinaueras? Certe, vt non auerfor qualemcunque tuam ex- 
hortationem, praefertim ad id genus laboris fufcipiendum, ex 
quo ftudiis ipfis opem afferre aliquam poffim;. ita nec agnofco, 
nec amplector, quas tu mihi laudes taiv au Poiv congeris, ~ Quid 

" ; quod 


XXI 


‘ 


quod et me tibi tanquam focium efle vis? dum homiliarum ver- 
tendarum partem mihi defers, partem tibi defumpturum feri- 
bis, quo leuior fit fudor a nobis fufcipiendus. Me ne tibi fo- 
‘cium, Erafme, ,qui tantum vtraque lingua vales, yt.ea magis 
yideare excellere, qua te,vel fcribere aliquid vel loqui conti- 
gerit? Ingenue fatebor, nec me hoc fatentem pudebit, certe 
quum tua lego, fentio ex comparatione, quam male feribam: 
quamquam carum eft, quod a te ipfe tanti fam, vt me in iftius 
gloriae confortium , in laboris tam honefti focietatem, vocare 
non dedigneris ; quam ‘fane focietatem a te mihi humaniflime 
delatam, (qui ingenii tui candor effe folet,) hac in parte mihi 
admittendam ea, quam dixi, ratione, nunquam mihi ipfe per- 
fuadebo. Vereor enim (quod memini me tibi aliis feriberé) 
rofae et anemonae coniunctionem ac collationem, Ita lubens 
ipfum homiliarum opus vniuerfum mihi vertendum defumpfe- 
rim. Hoc autem per te mihi vt liceat, malim, quam in huius 
vel laboris, vel gloriae, focietatem, tanquam in equum troia 
num, tecum includi. Quam folidam gloriam fi mihi non inui 
deris, optarim ipfum, quod praefcripfifti, tempus prorogari, 
Me quidem certe fateor, intra praefcripti eiusdem terminos, 
operis confectionem qualemcunque tibi praeftare poffe. Sed 
tamen, qui reliquis Chryfoftomi feriptis, quae nos antea te¢ 
auctore et hortatore vertimus, diligentiam (quam tu nobis ta- 
men, fi mufis placet, lentitudinis nomine coniunctam obiicis,) 
feruare voluimus; ita enim folemus, qui doctrinae atque elo- 
quentiae parum fidimus. Si quid forte indiligentia homiliis iis- 
dem vertendis peccatym a nobis fuerit, crede mihi, fuperioris 
a nobis diligentiae ratio exigetur, non excufabit obfequium, 
Mihi porro et alioqui, quoties aliquid fum editurus, 4 xvwv 

vm 


— o&XT 


tnd omudig WoAAHs TuPAG stixrovee memoriae meae affidue ob- 
verfari folet. Itaque hac in vna temporis praefcriptione velim 
patiaris me tibi eodem animo repugnare, quo in omnibus obfe- 
qui foleo. | Malo enim famae propriae, quam Frobenii tui '‘) 
commodis, inferuire, quam ipfam  folidiorem efficit meditatio- 
num noftrarum fera, quam praecipitata, editio. Notum tibi 
Homericum illud: owiov, opsréAesov, Ge xAgos cux omoAsires, 
Iterum vale. 


D. Erafmo Roterodamo, Vtriusque eloquentiae 
aetate noftra facile principi. 


Quod fupereft, indicimus Vobis, Ciues Optimi, Sacra 
Pentecoftalia, proximo die XII. Menfis Maii in Aede Acade 
mica pie ac religiofe celebranda, | Orationem anniuerfariam 
hora XII. inter Sacra euchariftica habebit Nobiliffimus Caro- 
Lvs Fripericvs GrossMANNVS, Leitersdorfio - Silefius, 
diligena morumque probitate maxime fe commendans omni- 
bus, dicturus de eximia Religionis Chriftianae dignitate. Ad 
quam Orationem audiendam vr frequentes confluatis, SERE- 
NISSIME DVX HOLSATIAE, Comires Ittvsrris- 
simt, Vraivsqve Reipverican Patrres ac Proceres 
Gravisstm!, ComMMILiTONES GeneERosissim1, Nositis- 
SIMI, Omni, qua decet, obferuantia et humanitate rogamus, 

P. P. Lipfiae, Domin. Exaudi, A. R. S. cloloccxcix. 


14) Hieronymi Frobenii, Typographi Bafileenfis. Conf. adnot. 12. 





LIPSIAE, 


EX OFFICINA KLAVBARTHIA. 


PROCANCELLARIVS 
D.IOANNES FRIDERICVS BVRSCHER, 


68. THEOL. PROF. PVBL. PRIMARIVS, ORD. THEOL. LIPs. 
SENIOR ET H. T. DECANVS, ECCL. INGEN. CATHEDR, 
MISENENS. PRAEL. CANTOR £ET CAPITVLI 
SENIOR, ETC. 

SOLLEMNIA DISPVTATIONIS 


DVORVM CANDIDATORVM SVMMI GRADVs 
THEOLOGICI, a 


EORVMQVE RITE CREANDORVM | 
LICENTIATORVM ET DOCTORYVM 
THEOLOGIAE, 
' >. Il, OCT. AB H. IL, ET D. I1%. OCT. AB H, VIII. 
IN AVDITORIO MAIORI 
CELEBRANDA 


INDICIT, 





SpicitLteEcivm XXIX. 


* Autograpborum, illuftrantium rationem , quae interceffit 
Eva/mo Roterodamo cum aulis et bominibus aeui fui 
praecipuis omnique republica. 


4 


7 
> 
2 - 
. % 
t 
+ 
. f 
. 
- 
. 
. 


- ~ Digitized by Google 


MATERNI HATTEN], 


Epifcopatus Spirenfis Miniftri primi ordinis , Epiftola 
A. 1522. ad Erafmum data, 
ex Autogr. 


~ 


Nata viquam edita legitur Marern1 Hatten: (ab Hate 
TEN) ad Era/inum epiftola; quare ea, quae nunc tandem ex 
Autogr. in lucem prodit, vel hanc ob cauflam alicuius vide 
.tur effe pretii. In Erafmi vero.Opp. Tomo Ill, (Lugd. Bat. 
1703. fol.) non folum paffim huius viri fit menuo, fed exftat 
quoque Erasmi ad Maternum fiuum epiftola, et haec quidem. 
vnica, quam poftea exhibebimus. 


Ex locis, vbi mentio fit Matrrnt, collatis non folum 
inter fe, fed et cum Erasm1 edita ad Maternum fuum epiftola, 
et cum nunc ex Autogr. edendis Materni Hatten: ad Eraf- 
mum litteris, facile patet, MaTernvm illam, et nofrum Ma- 
TERNVM HatrenyoM fuifle ynum cumdemque, et quidem 


A2, Spirae, 


Iv 
Spirae, vel Canonicum, vel, quod verifimilius mihi eft, Epi- 
fropi et Capituli Spirenfs miniftrum aliquem primi ordinis. 


Prima eius mentio fit T. If. Opp. Erafmi, in epiftola 
Toannis Kirheri, Seleftadienfis '), ad Erafmum data Spiris 16. 
Sept. A. 1515- ep. 184. p. 162., vbi haec leguntur: — ,Abeo 
ytempore, quo Spirae nobifcum prorfus hilare verfatus es, 
yetc. — Incidit nuper Maternus nofter, cui tecum non vulgare 
yhofpitii ius eff, in quendam divi Hieronymi locum, etc. — 
,,coepit Maternus — Theologos ea de re confulere. — Ma- 
»fernus conftituit rem ad re deferre. —° Voluit itaque Water- 
»nus, pro vetert noftra beneuolentia, vt ego, pro tempore, 
hac ad te feribendi legatione fungerer*), — Thomas Truch- 
»,/es3), tui ftudiofiffimus, te qui coenis fuis adhibuit, Maternas 
item, in aere tuo ‘effe cupiunt. In Erasmi epiftola, qua 
refpondit Joannt Kirhero *), Bafil, data A. 1515. omiffo die, 
ep. 185. p. 163. dicit Erafmus: ,,Quid eft tam arduum, quod 
y»Maternus, hofpes meus, non vel wibus verbis a me impetret? 
p— Thomam Truchfes?), — ac Maternum, niuei pectoris ami- 


97° i, 


1) Ioannes Kirherus, vel Kirrberus, 


(a Kircher, vt videtur,) fait Canoni- 


eas Spirenfis. Vid. Esafmi ad Mater- 
pum epiftola T. If, Opp. p. 1683. 
ep. 291. 

2) Ex his pater, MATERNVM 
Spirae fuiffe viram atiquem prima- 
rium. 


3) Thomas Truchfes (& Waldburg, 


al. Waltpurg,) fait Decanes Capituli 
Spirenfis. Vid. Eralmi epiftola ad 
Marcom Laurinum, Bafil, 3. Febr. 
A. 1523. T. II. Cpp. p. 752. ep. 
650. ,,Spiram vbi ventum eft, == 
recta me confero —~ ad aedes The- 
mae Trachfes, eius Ecclefrae Decani.“ 

4) Conf, adnot. 1. 

5) Conf, adnor. 3. 


Vv 


,fum, diligenter falutabis meo nomine £). In epiftola 357.- 
ad Rhenanum fuum?) data Louan. A. 1518. fine die, p. 371: 
feribit Erasmvs.: ,,Spirae furum fabduxi me e diuerforio, et 
ad Maternum meum vicinam me recipio. Illic Decanus *), vir 
»doctus ec humanus, fvanirer et comiter nos biduum ac 
ycepit *) «e ‘ 


Vaica ila Exasmr. ad hunc Maternvo epiftola, cdita 
T. Ill. Opp. Er. p. 1683. ep. 291. haec eft: ,,Hra/mus Materno 
»fuo S. D. Hoc anno meus Genius infigniter me exercuit, mi cha- 
»fiffime Materne s id qaoniam longum defcribere fingulis, ex meis ad 
»Rhenanum fitteris'® ) cognofces. D. Decano."'), citra often 
yt@tionem eruditifimo, et citra fucum humaniffimo, multam ex me 
»falutem. dices, practerea lepidifimo ExcHAR10, et optima Kir- 
»yRHERO'*)}, CETERISQVE CANONICIS, quorum humanitas 
sts ifihic +) refociilauit. Hunc iuuenem meo fumtu mitto Baf- 


A 3 | (tain, 


6) Etiam ex his patet, MATER- ffola 357. ad Rhenanum fuum, p. 
®VM, qgoem iungit Erafmus cum 377. feqq. (louan, A. 1518. data.} 


Thoma Trachfes, Ecctefiae Spirenfis 
Dicane, fuifle Spirse primarium vb _ '') Thomae Truchfes. Conf. ad- 


rum. Cenf. adnot, 2. not, 3. 

7) Beatum Rhenanum. ~ 12} Conf, adnot. 3. 

8) Thomas Truchfts. Conf. ad- 13) Spirae. Conf. Erafmi epift. 
not. 3. 357. ad Rhenanom foum Louan. A. 


7 15148. data, et quae in ea leguntur 
52 ROBKe SON Be ; ° p. 37n. de ik verbis fupr ian» 
1c) Vid, T. IH], Opp. Erafmi epi- allatis. 


VI | ay : 


,feam"* ), ob exeniplar Nout Teftamenti”’). ’ Bene vate, | nit: Ma. 
yterne, amicorum fincert{fime. Louanio , 20. Octobris Anko, 
578. — Thani, lidacd ad me nomen et ba erie D. Decani"*)/6 


(ais: nance tandem ex hewae in a Ineem prodit, Ma. 
Terni Harrent (ab Harten) ad Erafmum Epiftola, feripta 
i Spirae, pridie Nonas Tunias, five die 4. menfis Iunii, Anno 

522. (v. Index h. a. n. 4.) Loquitur auctor de Epifiopi Bafi- 
pars nuncio Spiram miflo; de Synodo Spirenfi quadam ; et 
decreto nefcio quo; de Bel ex Vrbe Roma exemplo libelli 
Stunicsae, infeftantis EZrafmum tanquam Lutheranorum omniun 
Signiferwm, cuius libelli excerpta mittit Hattenus Erafno; de 
Frobenio, etrebus litterariis; de Abello Henrici VIL. Regis An 
gliae contra Lutherum, et itecum de Stunicae libello, etc. 


§. D. Reuerendiffimus Dominus. Epifcopus Bafilienfis*’), 
Doctiflime Erafme, proprium nuncium iam ad nos mifit, cu- 
pitque a Dominis meis *) fibi communicari copiam decreti, nu- 
per in Synodo noftra Spirenfi a Reuerendiflimo Domino noftro 

Epi- 


~ 4) Ad Icannem Frobenium, Ty- 2503.) qui a. 1§27. [ponte fe abdi- 

pographum Bafi aneees a 1§27. cauit Epifcopatu. 

mertuum, 18) Ab Epifcopo et Capitulo Spi- 
15) Noui Teftamenti ‘Graeci, ab renfi. Ex his coniicio, MATERNVIS 

ipfo Erafino editi, Ba/ftleae; in aedi- HaTTxNVM ipfum non fviffe-Ca- 

‘bus Joannis Frotenii, Conf. adnot.2§. nenicum’, fed Epifeopi et Capituli 
16) Conf, adnot. 2. 6.8. tr. miniftrum, primi ramen ordinis, ¥¢ 
a7) Chriftopborus, {ab Veenbein;) ex aliis patet. 

Alfitus, Z’pifcopus Bafileenfis ab a. - 


VH 


Epilcopo Spirenfi "Y’ diffeminati ; cuits nuricii praeféentiam fero 
nimis percepi » quare, quae tuam humanitatem latere nolui, 
paucis accipe. Allatus eft e Roma vni ex noftris Romaniftis, in 
Profefto Afcenfionis Domini, Libellus Iacobi Lopidis Stunicae *°), 
contra te editus, habens duternos (vt vocant) feptem ; quem 
exfcribi curaffem ac tibi mififfem, fi non eius copia mihi, ami- 
- At Dominus Decanus ), 
Cuius 


co tuo, denegata hactenus fuiffet. 
tuus amicus, hefterno vefperi mihi libellum procurauit: 
titulum, ac epiftolam liminarem, fimulque omnia capita, et 
eorum imitia ac finem, per amicos tibi fauentes hac noete ex- 
fcribi curaui; quo impoftor ille oftendere conatur, te non fos 
lum (vt ipfe ait) Lutheranum efle, verum etiam omnium Lu- 
theranorum Signiferum. Quae omnia praefentibus mitto, ac 
amico in te animo a me tibi miffa credas, rogo. Caeterum cer- 
tior reddi cupio, an Frobenius) Hilarium, et caetera, a me 
per Marcum, veetorem Seleuftadienfem ”) , XI. Cal. Iunii *) 
mifla, receperit? Et cum Arnobio quid agatur? Et, fi Fro- 

.~ . benio 


Opp., in quo Tomo multa de hoe 
Erafmi aduerfario legi poffunt. Conf, 
Amonii bibliotheca hifpanica, Mor- 
tuus eft Neapoli a. 1930. 

21) Thomas Trucbh/és, Decanus Eccl, 
Spirenfis. Conf. adnot. 3. 6. etc. 

22) foannes Frobenius, Conf. 
not. 14. 


39) Georgio, Epifcopo Spirenff ab 
a. 1¢f3., Morimo a. 1529. (e familia 
Comitum Palatinorum ad Rhenum). 

20) Iacobus Lopis Ssunica, ( Dida- 
ens Lopez de Zuuniga, ) Theologus 
Hifpanus, Compluri qui docuit, Ro 
mae in Erafmum furiofis ac famofis 
jibellis debacchatus eff; ve Joquirur 


ad- 


Erafmus ipfe, in epift. 670. ad Cle- 
mentem PII. Pontif. Rom. data Bafil. 
13. Febr. A. 1524. p. 783. T. IL 


23) Vrbis Alfatiae, Seleftadii, feu 
Schi-ftadii, Germ, Schleesftade, 
24) Die 22. Maii a, 15§22. 


Vil 


benio integrum fuerit, mrittat ‘aliquot Noua Teftamenta ,’ - in’ 
magna et paruacharta“).. Lectus eft hic a multis Libellus ‘Re- 
gis Angliae “*) cum magna-voluptate. “Nunc Stunicae *’) -in te 
fcriptus a quibusdam (paucis tamen) non minori ftudio circum- 
fertur. Deus optimus maximus te bonis ftndiis, ac nobis ami- 
cis tuis, diu, ac femper incolumem, feruet! Dominus Deca- 


us *) impendio te falutat. 


t 


95) Prodierat Bafileae , in aedibus 
fob. Frobenii, ©1916. fol Naoum 
Teftsmentum omne, Graeze et-La- 
tine, diligenter ab Erafmo Rorero- 
damo recognitum, etc. Deinde ibi 
diumanno 1519. fol. Nouum Tefta- 
mentum .omne , Graece et Latine, 


multo quam antehac diligentius re- 


cognitum , emendatum .et transla- 
tum, Addita fant in -fingulas Apo- 
fiulorum Epiftolas argumenta, per 
Erafmum Roscrodamum., Editio 
sertia, cuius exemplaria aliquot fibi 
misti vult a Frobenio Maternus Harte- 
nus, hoc ipfo anno 1522., quo haec 
epiftola fcripra eft, in .vulgus exicrar, 
in fol. Editio,Saec in omnibus fere 
fequebatur fecundam , exceptis 11. 
jocis, eique Erafmus locum 1. Ioh, 
V, 7: in prioribus omiffum addiderat, 
ex Codice, quem Auglicanum yocat, 
Pofthac, ance Frobenii obitum, guar- 
ta prodiit editio, nim. Nouum 
Teftamentum Giaece, guarsum xe~ 


Vale et falue, Doctiffime Erafme. 


Bea- 
i 


cognitum ab Erafmo Rorerodamo, 
adiecta vulgsta translatione, Pauli 
peregrinatione Latina, cum Praefa- 
tione Chryfoftomi in omnes Epifte- 


las Pauli. Baftleae, in aedibus Tob. 
Frobenii, 1§27.:fol. Eodem amo 


diem Bafileae obiit Joautes Frobenius. : 

26) Henrici VIII. Regis Angliae li- 
bellus ,' aduerfus ‘Larheri librom de 
captinitate babylonica, pro defcnfione 
Septem Sacramentorum , prodierat a. 
152, Refpondit Regi Lurherus, paul- 
lo poft feriptas Materni Harseni \it- 
eras, menfe Tulio. a. 1§22., libro 
fuo latino: Contra Henricum Regem 
Angliae; et germanico: Antwort 
deut{ch Mare. Luthers auff Kinig Hen- 
richs von Engelland Buch, Ita vrerque 
Lurberi liber infcribieur j in ip prima 
editione, 

27) Vid. adnot. 20, de Ssunice. 
2k) Thomas oe ‘Conf. adnot. 
3..etc, 


4 


IX 


Beatum *), Frobenium ™*)-et eius iucundiffimam conthoralem, 


Hieronymum "), caeterosque amicos , faluere percupio. 
rae, pridie Nonas Iunias”), Anno MDXXII. 


Spi- 


Maternus Hattenus 
 tibi deuotiffimus. 


Graecae Latinaeque Doctiffimo Viro, D. Erafmo Roterodamo, 
bonorum ftudiorum affertori vigilantiflimo , Amico et Prae- 
ceptori infigniter colendo, 


Bafileae, 
zum Seffel. 


Sed hic fubfiftendum eft et cauffa huius libelli indicanda, 


quam nobis dederunt duo Venerandi, iidemque digniflimi, 
Candidati Summorum in Theologia Honorum, quorum vi- 
tam honeftiflime actam cognofcere poterunt Lectores ex ipfo-” 
rum narratione , quam yrerque fuis verbis nuper nobis 


tradidic. 


- Alter eorum, 


29) Beatum Rbhenanum. 

3¢) loannem Frobenium, Typogras 
phum. . 

31) Hieronymam Frebenium, Ioan- 
nis Frobenii flium, poflhac a, 1927. 
patris mortui fuccefforem in Typo- 
graphia Frobeniana Bafileenfi; in cu- 


VIR 


ius acdibus Evafinus a, 1936. d. 12. 
Febr, teftamentum manu fua [cripfir, 
tandemque d. 12. Tul. a. 19365. obiit. 
Conf, Spicil. XV. p, 3. 9. 9. 9. 


32) Die 4. Junii, qui fuir hoe an- 
no dies Mercurii ante Pentecoflen. 


B 


x 
VidIR 


PLVRIMVM REVERENDVS, AMPLISSIMYS 
ET DOCTISSIMVS, 


M. CHRISTOPHORVS FRIDERICVS 
EN KE, 


§5, THEOLOGIAE BACCALAVREVS, ET AD AEDEM 
NICOLAITANAM IN HAC VRBE DIACONYS, 


vitae fuae rationem hunc in modum defcripfit. 


Natus fun Greislauiae, agri Leucopetrenfis vito, anno St- 
culi LAI. parentibus probis et honeflis; patre quidem Curisto- 
PHORO, guem Deus quicta fenectute, poft feptuaginta annorum 
vitam faboriofam , cuius maximam partem Piichauiae , conductor 
illius praedii transegit, hoc demum anno Ileburgi fibi quarfita quam 
diutiffime frui iubeat! = matre MAnia Sasinia Wanria, du 
dum quidem mortua, fed ob infignes fexus fui virtutes meigque curam 
vere maternam in filli pectore nunguam intermofitura. Prima lite- 
rarum et religtonis clementa didici Koetz/chauiae, epifcopatus Mer- 
frburgenfis pago, quo parentes fe. Greislauia contulerant, tum ab 
ludimagifiro illius loci , tum maxime ab ScuroetTeRO, Pafore 
ecclefiae, viro incomparabili, cuius vxori viduae, omnigque amplat 
familiae hic Lipfiae florenti , ob beneficia patris in me coilata Deus 
Faueat! Is enim non modo auctor parentibus meis exflitit, vt lite 
rarum fludiis me dicarent, non modo me cum filis fuis coniunctim 


felifi: 


Xf 
fideliffime ipfe erudiuit , fed curauit etiam , vt duodecim annorum 
puer in Gymnafium Merfeburgenfe mitterer, vbi tres annos inftitu- 
tione et difciplina illius fcholae non fine fructu vfus fum. —- Poftea 
cum parentes, Piichauiam interea profecti, Grimmae propius ha- 
bitarent, effetque [cholae prouincialts Grimmenfis magna tum fama, 
et communis fere celebratio, deductus fum illuc, traditusque difti- 
plinae praeceptorum celeberrimorum, Kress, Miicxi1, Hor- 
MANNI, ReicHARDI, RicHTERI, quorum pracclara inflitutio. 
ne factum eft, ut poft quingue et quod excurritannos hanc poffem 
academiam adire, ciuium numero adfcriptus a Borzio, Rectere 
tum Magnifico. Ab illa Grimn:ana f{chola amicitiam multorum 
eximiorum hominum, gua etiamnum fruor, repeto, WoLFit po- 
tifimum, V. S. R. Profefforis Theologiae et Archidiaconi ad aedem 
Thomanam meritifimi, et Praecell. KARTHAVSI1, in Confiflorio 
ecclefiaftico Lipfienfi Protonotarii, quorum amor et beneuolentia mi- 
hi deinde, in academica vita, multts modis profuerunt, nunc orna- 
mento funt et voluptati. Cum theologiae me dicafem, lo. Ava. 
Ernest fcholas omnes .freguentaui , itemgue philofophicas Ut. 
Prarnert. Mathefeos purae doctorem habui Borziv, hiflo- 
riae imperii, Europae flatuwn et patriae BorEnMivM, naturalis 
hifloriae Lesxiv, ecclefiaflicae Magnif. Burscurrvm. Bos- 
seqvivs ¢ Antonivs, Vitembergenfis iam Profeffor celeberri- 
mus, hebratcam me docuere linguam; Morvon audiui et Avo. 
Gvit. Ernestiv graccarum et latinarum literarum cauffas quo- 
rum onnium doctorum meorum gratifimi animi plenus memoriam 
feruo, acternumque feruabo. — Tam attero vitae academicae anno, 
Pw 


aJ 


com- 


xi 


commendante THALEMANNO , in domum recéptus fum WeEND. 
LER!, tum Juris Doctoris et Confulti, itemgue Senatoris , poftea 
Confulis huius Vrbis, vt inflitutioni et moribus praceffem vnici fii, 
Avevsti Apo.tprt, tam Turis Doctoris et cauffarum Patroni 
Excellentiffimi. Anno LXXV1. magifterit honoribus ab Amplif. 
Philofophorum Ordine ornatus , triennio poft, fcripta et defenfa 
differtatione: De praecipuis Arianifmi latiffime olim in ecclefia pro- 
pagati caufis, ius fcholas habendi philofophicas mihi comparaui, 
Jequentique anno Baccalaurei Theslogiae dignitate a S, V. Ordine 
Theologorum condecoratus in collegium Concionatorum in Paullina 
acde antemeridianorum cooptatus fum. Ab ilfo tempore fcholas ha 
bui exrgeticas, dogmaticas, homitleticas, donec inopinato et maio- 
rem fere fpem exteri muneris vel profefforii vel /cholafici confequen- 
di fouens, ab Ampliff. Ciuitatis Lipfienfis Senatu anno LXXXIII. 
ad munus Diaconi ad aedem Nouam huius urbis vocarer. Hane 
prouinciam vbi vix per duos integros annos tenueram , in tertium 
Diaconorum ad aedem Thom. locum euectus, fex annos in iflo mu 
nere transegi, quorum iucundiffimam memoriam nunquam patiar in 
animo meo interire. Anno XCI. poft mortem Scuarrit, Pafloris, 
ai hanc Nicolattanamaedem tranfii, ornatus ab Ampiiff. Senatu 
Subdiaconi et Concionatoris ve/pertini munere , coepigue inhabitare 
acdes, in quibus ante viginti annos ab THALEMANNO, in WEND- 
LER! domum, ut dixi, me recipiente, omnis meae fequentis fortw 
nae fundamenta erant facta. Mortuo DeGenkorsio cum S. R. 
Weissivs Archidiaconus effet factus , beneuola Patronorum yolun- 
tate in huius ego locum fucceffi, in quo utinam Deus me plurimis 


prod- 


XIll 


prodeffe, munerisque officia, pro virium mearum thodulo ,° recte 
femper explere inbeat! Etenim per omnem vitam meam diuina me 
prouidentia tot tantisque affecit benefictis , ut indigniffimus effem, fi 
togitatio eorum non replerct me hilaritatis, grati animi, fiduciae in 
curam Dei prouidam , fludiique in munere fideliter adminiftrando, et 
in vita omni recte agenda ardentiffimi fenfibus. Beanit me Deus 
profpera et firma valetudine, felici matrimonio, duorum filiorum 
totidemque filiarum progenie, collegarum carifimorum, multorum- 
gue bonorum hominum fauore, et imprimis amicitia Excell, Wexd- 
LERI mei, guo magis gratum et addictum, liberalioremue erga ve- 
terem praeceptorem difcipulum nunguam puto exflitiffe. Tam eum 
muneris ecclefaftici locus permitteret, cenfereturque ineffe aliqua grati 
animi erga Patronorum beneficia fignificatio, ab Ordine Theol. S. 
V. Licentiam fummorum in Theologia honorum capeffendorum ob- 
feruantifime petii, Scripta, quibus prodeffe aliis fudui , et quo- 
rum per hanc occafionem mentionem faciendi et mos eff, et excufatio, 
hace funt : 


1) Tractatio de dignitate Medicorum apud Romanos, ad locum 
guendam Io. Bodini, 1776. 


iz) Gediichtnifsrede auf den Rector Clodius in Zuwickau, in der 
Univer fitditskirche gehalten, 1779. 


3) De praeciputs Arianifmi fatifime olim in ecclefia propagati 
cauffis. Differt. 1779. 


B 3 4) Ent- 


X}V 
4.) Ent{chiefsungen chriftticher Unterthanen , ‘in Riichficht der 


Unruhen einiger ihrer Mithiirger. Eine Ermahnungsrede 
tiber Spr. Sal. 24, 21. im der Thomaskirche gehalten, 


1790. ~ 
5) Anrede an das Churfich/. Infanterie - Reg. v. --Reitzenytein 


vor der Communion. In der Thomaskirche gehalten 1790. 
Cin Beyers Magazin fiir Prediger, 4. B. 5. St. 1791.) | 


6) Predigt iiber den Werth des neuen fiir die Leipziger Stadt- 
kirchen beftimmten Gefangbuches. In der Nicolaikirche gehal- 
ten 1796. 


Alter 


Xv: 
Alter Candidatorum noftrorum, 


, VdI=R 
PLVRIMVM REVERENDVS, AMPLISSIMVS 
ET DOCTISSIMVS, 


M. IOANNES GOTTLOB 
BERNHARDI, 


SS. THEOLOGIAE BACCALAYVREVS, ET AD AEDEM 
THOMANAM IN HAC VRBE DIACONYS, 


haec de vita fua narrauit. 


Patriam habui Gorlitium, vrbem Lufatiae Juperioris non. 
‘ ignobilem, vbi anno huius feculi decurrentis XXXXIX. fum natus, 
patre GoTTLoB CuristiANo, Patrono caufarum, et matre 
Caroiina Sornia, e gente Hoernicia. — A guibus meis pa- 
rentibus, diu quidem iam morte mihi ereptis, fed in perpetuum co- 
lendis, ita fum educatus, vt, vtrum eorum in inflituendo prudentiam, 
an in educando erga me amorem magis admirer, vi fciam. Non 
folum enim, quod a parentibus probis exfpectari folet, in eo elabo- 
rauerunt ,-vt cum inflitutione, tum exemplo, intelligendi vires ex- 
colerent , gnimumgue ad virtutem vitaegue fanctitatem formarent, 
fed ita etiam in me tractando funt verfati, vt vel tum, cum corzin 
difctplina vtebar, fummo eos amplecterer amore, vel nunc, cum 
¢ius memoriam repeto, iucundiffima mihi fit recordatio.  Etenini si- 

! hil 


XVI 


hil eorum difciplinae inerat smorofitatis illus, qua animi mapis co- 
guntur, quam formantur , fed tam mirifica vtebantur et verbis et 
factis indulgentia, vt eorum auctoritatem quidem reuererer, fed ab 
ommi metu abeffem. Vi vero hoe liberalioris educationis beneficium 
a parentibus in me collatum gratiffi mo animo repeto; ita et prout- 
dentians diuinam mente pia vencror, quae a libertatis mihi concefar 
abu/i, cuius non unus erat locus, feruauit. Vigue ad decimum an- 
num a praeceptoribus domefticis inflitutus ,, difcipfinae publicae fu 
traditus, atque tam felici mihi effe contigit, vt in gymnafo vrbis 
patriae vuterer cura vere paterna BavMeisTeR!, Gerster ef 
Grosset, quorum in me merita fatis fazdare non poffum. Vt 
enim BAVMEISTERVS infignem illam callebat artem, qua iuueniles 
animi pari modo ad Iitterarum culturam, et vitam honefam allici- 
untur; ita Geistervs, ad diftiplinam Ernest formatus, ve 
rae et exquifitae eruditionis adyta alfumnis recludebat, et Grosse- 
RO prarcipue illum pietatis fenfum debeo, quo, ad publicam reli- 
gionis profrfionem ab co praeparatus , totus perfundebar. Ante 
guam vero hanc primam vitae aetatem relnquo, de externa rerum 
mearum conditione nonuulla adiiciam, Incidit pueritia mea, et ma 
gna inuenilis aetatis pars in funeftifima illa tempora, quibus, vt 
tota patria, ita et Lufatia fuperior, calamitatibus belli per feptem 
annos continuati premebatur, atgue in his et ego expertus fum, quam 
tum mali infit bellis. LEripiebatur parentibus meis fere omnis vitat 
fuftentandae copia, ita vt in fumma, quod vere dicere poffum, par- 
pertate educarer.  Accedebat ad hanc inopiam, novnunquam vik 
ferendam, tam infirma valetudo, eaque tantis doloribus fociata, vt 

ad 


XVH 
ad unum omnes fere praematuran miké nuntiarent mortem. ~ Haee 
quidem non ‘attuli, ut de exantlatis calamitatibus quererer , fed vt 
prowidentige dintnae rebus meis mirifice prafpicientis documenta ed 
fuculentiora fierrnt , ahigue , qui duram -iuuentutem habent , meo 
piemple confirmarentur., eorumaue fpes in. Dro repofita aleretur 
Quae tnim ‘tum temporis maxime aducr{a mild vifa eft fortuna, ea, 
vt enentus me docutt, benefica mihi fuit Diuinae Sapientiae difcé- 
plina. [a pauperies ad viam me deduxit, ad quam per diuitiat 
at abundantiam non perueniffem, atque Fas ipfa vaktudo infirma 
torpus magit roborauit , quam debilitauit. Sed redeo ad hiftoriam: 
E fchola dimiffus anno LXX. h. S. Lipfiam adit, et a Berio ciuibus 
hutus academiae adfcriptus, in theologicis fudits Exnestio et 
Crvsi6 v/us fam pracceptoribus , illo in theoreticis , hoc in practi- 
cis diftipiinis, Bvrscuerve S. ¥. hoc tempore O. Th. Decanum, 
midiui hiftoriam ecclefiaficam et philofophicam, nec non gefta refor- 
mationis explicantem. In interpretandis fcriptoribus profanis et 
Sacris nou. teft. ducem Morva habui, hebraicas litteras in fcholis 
Datwis et Hempeiit didici. Hi ifloriam uniuerfam ab Eane- 
stio ef WENKIO actepi , et in philofophia fectatus fum Gar- 
vivm. Quorum quidem Virorum in me merita, etfi verbis expo- 
nere nequeo, ea tamen menti alte impreffa gratifimus tenco. In 
efaborandis theologicis argumentis MorvM , in philofophicis Gar- 
Vive moderatores mihi contigt (fe , magnopere laetor. Quanam 
methodo iucunda pariter ac fructuofa Morvs quidem vfus fuerit, 
fatis eftnotum; fed non-minus pracdicari meretur methodus Gar 
Vil, guirecenfitis tractationibus aut wePacnls aut latino, aut gat 

ne C lico 


XVI 


lico idiomate elaboratis , eiusdem argumenti expofitionem ex fua 
mente adticere folebat ; qui quidem mos quantopere accuratiorem rei 
tractatae intelligentiam, iuftioremque eius tractandae madum, adiu- 
yet, quisgue intelligit, Iam autem cum tres fere anni, ftudiis aco 
demicis definiti, effent practerfapfi, fratrisque mei dilecti rationes 
cam, qua hactenus fruitus cram, poftularent curam paternam, de 
victu in futurum parando mthi erat cogitandum.,. In domum pater- 
nam redire non poteram, Parentibuys enim, gui omnia, quae e dif- 
ficillimis temporibus feruauerant, noftris Audis impendebant, vix 
erat, de-gquo fumma cum parfimonia viuerent. Ardentiffimo flagra- 
bam defiderio fedem Lipfiae collocandi, quam ob inignem omnis ge- 
neris litterarum abundantiam ita.amabam, vt vel leuiffima eius re- 
linquendae cogitatio triftiffimo animum impleret affectu. Cum au- 
tem praeter munificentiam Electoralem, qua adhus fruebar, nihil ad 
vitam fuftentandam mthi effet relictum, huius voti me compotem fore, 
vix fperare poteram. Magna quidem cum Jaetitia afficiebar, cum 
non multo poft via mihi muniretur ad domum GeHLeRi, Ordinis 
mediti Decani, cuius iacturam cum academia ac urbe magnopere ad- 
huc doleo; fed haec viaipfa, practer fpem patefacta, repente mihi 
iterum praccludi videbatur permutatione quadam nominis fortuita, 
mihitum temporis valde aduerfa  Sollicitus iam de rebus meis aliam 
guaerebam viam. Atque tum Pra fectus equitum de Steinvet, 
} iam Gorlitii me in domuim fuam receperat, in eo erat, vt domi- 
cilium Sangerhufam transferrit, adibatgue me per jitteras, vt eum 
fequerer. Ego etfi triftrfina mente de die cogitabam, quo Lipfia 
mihi tandem effet relinguenda, tamen non habebam, our hance. viam, re; 
pudia. 


XIX 
pudiarem. Tam aderat dies ad capta conjilia certo modo componen- 
da; exfpectabam aduentum Generofiffimi de StEiNDEL , et ecce 
GEHLERVS, omnium mearum curarum prorfus ignarus, me ad fe 
votat; mihique domum fuam aperit; filium fibi dilectum inflitutiont 
meae tradit; paucis verbis ea, quae adhuc obftabant, dirimit; tan- 
toque me excipit amore, vt ne verbufum quidem de rebus meis pro- 
ferre pofim. Sic una hora, inopinato modo, omnia mutabantur, 
gratifimo laetiffimoghe animo domum reuertebar, et Prouidentiae 
dininae confilia miranda fupplex venerabar. Inde ab eo tempore 
[pes Lipfiae remanendi mihi iucundifima, de die in diem animo al- 
tius infigebatur. GEHLERVS, cuins in me merita funt fumma, 
paterno me amplectebatur amore, atque cum eius filio, iam inter Se 
natores huius ciuitatis, atgue adeo patronos meos relato, per decem 
annos, iitimo aimicitiae vinculo iwsctus, lactiffimos vitae meae dies 
tranfegi. Interea bineficioGeurert via ad honores Magiftri pe- 
tendos mihi aperiebatur, quot a. LXXV. fum adeptus. Non multo 
poft Senatus Lipfenfis amplifimus me Patrocinio fuo tam honorifico 
dignatss eff, mequein numerum Catechetarum ad acdem Petrinam 
recepit. Ita eadem cura Dei prouida, quae inopiae meae hactenus 
fubuenerat, meque adeo bis pracfentiffimo vitae periculo eripuerat, 
tam rebus meis ornandis profpiciebat. Quo loco et hoe practermit: 
tere non pofium. —Tunenis optimae fpei patrisque ‘fui delicium; 
HARTMANNVS, ‘Cuf patria et amicitia me iunxerat , cuique aegros 
tanti, et moribundo ea, qua poteram, cura aderam, centuin impe- 
riales tamgquam amoris in me fui pignus mihi relinquebat; cuius vt 
‘6° mortem praématuram magnopere doleo, ita gr atifi nio animo ét 

C2 /  amorem 


xX 


amorem agno/co, quo meis rebus confulere cupicbat. Et/f haec omnia, 
guae hactenus enarraui, practer omnem /pem meam euencrint, tamen 
hoc in primis huc referendum effe cenfeo, quod quingue annis pop 
infigni beneuolentia Senatus Lipfenfis facra, ad Ardem Nowam fa 
cienda, mihi funt tradita, atque, hoc munere per duos annos admi- 
niftrato, ad Aedem Thomanam vocatus fum, vbi primum tertii et 
non multo poft fecundi Diaconi focum obtinui, Pro quibus in me 
collatis beneficiis debitas cum foluere non poffam gratias, id per to» 
tam vitam agendum puto, vt munere mihi mandato dextre gerendo 
iis me digniorem reddam. Ad quod quidem officium Jumma cum ci 
ra pracflandum, et honores, quos ab Ordine Theologorum fumme 
Venerando petii, me effe excitaturos, fancte potliceor, Carterum et 
in domefticis rebus diuina Prouidentia, multis ac magnis me ornautt 
beneficiis,  Primum quidem a, LXXXII. inié matrimonium: com 
loHANNA Henrica & ScHLEvssNeR!, ad hanc ipfam Ardem 
Thomanam Diaconi primi, fita fecunda, integritate morum mihi ca- 
riffima; quo inito mihi contigit hoc, quod in praecipua honoris at 
gaudii mei parte repono, vt S. V. Tit TMANNO multis mihi nomt- 
nibus colendo affinitatis vinculo tungerer. Sed hoc matrimonium opi 
nione citius praematura uxoris morte €0 ipfo momento eft diffolutum, 
guo e filia mihi nata et adhuc fuperflite paterni gaudit veluti primt- 
tias capiebam. Quem quidem acerbum dolorem {ex annos toleratum 
Dei O. M. benignitas tandem eo leniit, quod me coniuge ERDMV- 
THA Jonanna 6 Breumii, Jur. vir. Doctorés, filia tertia dona- 
vit, quae ad hunc vfque diem pietatis fludio, liberorum indefeffa 
cura, et rei famiharis adminifiratione accurata et honefia vitam mihi 
parat iucundifimam. Ita 


XXI 


Ita ex omni parte a futnmo rerum mearum Gubernatore ac 
Moderatore cumulatus beneficiis innumeris , nihil habeo quod ma- 
gnopere optem, aut follicite quaeram.  Quinguagefimum annum 
transgreffus, vitam, gualis in terris tf, ogo felicifimam, fub Prin- 
cipe indulgentiffimo, /ub Patronis ob infgnia beneficia Venerandis, 
fub Antifiite benenolentifimo, in Circulo Coll:garum amantiffimorum, 
coetui Chriftiano adiunctus, in quo alios ut Patres veneror, alios ut 
fratres amo, alios ut filios diligo, cum vxore in dies mihi cariori, 
liberis, quibus delector, circumdatus. Summa vero meorum voto- 
rum eft haec, vt Chrifto vinam eique mortar. 


Nemo fane Academiae noftrae Vrbisque Procerum ac 
Ciuium i ignorat Virorum Venerandorum tam doctrinam, quam 
Vitae integritatem, et in gerendis muneribus facris induftriam 
egregiam ac fingularem. 


Soctricignt vero fram ita ‘probarunt Ordini noftro in Cob. 
loguiis et Lectionibus theologicis, vt haberentur digni, quie 
bus Licentia, vt vocant, confequendi fummos in Theologia 
Honores concederetur, quam rite petierunt. Igitur proximo 
_ die Mercuri, ab hora Il, pomeridiana, et die louis ab hora 

VII. matutina, in Auditorio Maiori, ipfi publice defendent 
Differtationes fuas, quas pro Licentia vocant, contra Profef- 
forum Theologiae Ordinariorum obiectiones ac dubitationes. 
Quo facto, a me, Procancellarii munus nunc adminiftrante, 
malorum more Licentiati Theofogiae creabuntur. 


Quo- 


XXII 


Quoniam autem SereENissimvs Princers Erector 
Saxontiaz , Dominus nofter Clementiflimus, per Supremum 
Senatum Ecclefaflicum, \itteris ad nos miffis, Candidatis Vene- 
randis dedit etiam /Zniam petendi et confequendi ab Ordine 
noftro Doctoratum Theologicum; Promotor legitime conftitu- 
tus, Vir Magnificus acSumme Reuerendus, D. Joannes Geor- 
gius Rofenmiillerus, SS. Theol. Profeffor Publicus Ordinarius, 
Eccl. Ingen. Cathedr, Mifenenfis Capitularis , Acad. Decemutr, 
Confiftorii Lipf Affeffor, ad Aedem Thom. Paftor et Dioec. 
Lipfienfis Superintendens, rel. iisdem Candidatis Sammos in 
Theologia Honores et priuilegia SS. Theofogiae Doctorum 
tribuer. | | 

Actum illam vt Vos praefentia et frequentia Veftra orne- 
us, Recror AcaApemiar MaGnirice , Comires Itty 
STRISSIMI, CiviTATiS VTRIVSQVE PATRES, PROCERES ac 
Docrores Gravissim!, Vosque Commitirones GENE 
RoSISstIMI, Nositissim!, HvMANISSiMI, Omni, qua decet 
ac par eft, obferuantia et humanitate, Ordinis mei nominé, 
etiam atque etiam rogo. P. P. Fefto Michaclis, Domin. XIX. 
pott F, Trinit. A. R. S. cloloccexecrx. 





LIPSIAE 
EX OFFICINA KLAVBARTHIA. 


R EC T OR 
ACADEMIAE LIPSiENSIS 
MEMORIAM 
SACRORVM EMENDATORVM 
ORATIONE ANNIVERSARIA 


DIE XXXI. MENSIS OCTOBRIS A. R. S MDCCCI 


3 
IN 


AEDE PAVLINA 
PIE. RECOLENDAM™M. 


INDICIT,. 





SprciILeEGivm XXX, 


Autographorum, illufrantium ratioucn , quae interceffit Erafino 
Roterodamo cum aulis et hominibus acui fui praecipuis 
, ommique republica. 


Digitized by Googl¢ 


GEORGII WICELTI, 
Theologi pacis et concordiae ecclef. ftudiofi, ex Lutheri di- 
fcipulo hoftis eius acerrimi, Epiftcla A. 1532, ad 
 Erafmum data; ex Autogr. 


Nu: in Operibus erasmi ad Wiceltum exftat -epiftola; fed 
vnica WIcELIU ad Erafmum, data Facchae, Dominica ludica, 
fine 30. Martii, Anno 1533... quae ablegat lectorem ad Epi- 
ftolam noftram, nondum editam, at nunc edendam. Vid. 
T. ill. Opp. Er, (Lugd. Bat. 1703. os Pp. 1755. fequ. Ap- 
pend, ep.37- tt 


Vid. de wicerio: Seckendorfii hift. Lutheran. variis locis, 
Freheri theatrum virorum illuftrium, Ortwini Gratii fafciculus 
rerum expetendarum et fugiendarum, Arnoldi Kirchen- und 
Katzerhifi. P.2., Acta Eruditor. lat., "Thomae TJamefii vita et 
doctrina Vicelii, per Eduardum Brown Londini 1690. fol. 
edita, Bayle Diction. hift. et crit. Mittimus alios. 


Fuit autem Georgiut wicE1ivs, feu vicELIvs, gente 
Germanus, natus Fuldae, ve putant nonnulli; 3 vel potius Fa- 
‘ thae, {eu Vachae, oppido ad Vierram, tribus ab Ifenaco mil- 
liaribus, Hafliacae ditionis, anno 1sor. vel 1503 Ab anno 


2 inde 


¢ 


IV 


inde 1521. Lutheri difcipulus, doctrinam eius profeffus eft *). 
Anno 1525. Lutherus, littecis ad Joannem Conflantem, Saxoniae 
Electorem, die XI. Nouembris datis, ad munus Pafloris ope 
pidi Miemeccenfis, (Niemeck,) in Circulo Electorali Saxoniae, 
haud procul Witteberga, commerdauit Wicelium, vt valde 
doctum et induftrium; tefte Seckendorfio, ex Tabulario Vina- 
rienfi*), Docuit igitur Niemeceae aliquot annis. Circa an- 
num 1531. receflic a Lutheri partibus ad Romanas, vana qul- 
dem; vt Conringio videtur *), opinione ductus, et bonorum 
operum ftudium a noftris infto frigidius yrgeri, et fine fchif 
mare religionem atque ecclefiae oixovoziay ad auream illam 
prifcam faciem reduci poffe. Venerat etiam, Seckendorfio 
tefte *), anno 1532. in fufpicionem doctrinae Antitrinitariat, 
quam tum temporis non folum Michael Seruetus Hifpanus val 
gauerat, fed et quidam Ioannes Campanus, & regione Iulia 
cenfi, qui Wittebergae Theologiae {tudio operam dederat, 
defendebat. Campanus autem hofpitio Wicelii Niemeccae all- 
quandiu vfus erat. Factum inde, et quod Era/mi fere ductu 
de religionis emendatione iudicare inciperet Wicelius, vt Wit- 
tebergae in cuftodiam daretur, Electoris Saxoniae iufflu; dt 
miffus tamen fuit, quom iuraffer, fe ex Saxonia emigrate 
rum effe. Coepit dein Fuldae et Moguntiae , et poftea Lslebiat, 
(cuius partem Hoyerus, Comes Mansfeldenfis, religiom ro- 
manae tenaciffime adhaerens, tenebar,) cum ibi receptum 
inueniffer, odiofiffimis diffamationibus impugnare Luthera- 
| norum 
1) lis, qui inter auctores tumulrus 1525. Lib. H. Sect. 6. §. 10. n. 12 
agreftium referunt Ji icclium, quem p. 31. ( Vrancof, et Lipf, 1492. fol.} 
capitali of age deftinatom Lusherus 3) Vid. Hermanni Conringsi prae- 
precibus fwis poena liberarit, obiici fatio Viae regiae Wicelii, Helmitadit 
poteft filentium Seckendorfii, a. 1650. et 1659. edirae. 


4) Hift. Lutheran, ad an. 1533 
2) Seckendorf. hift. Luth. ad ann. Lib. HI Sect. 7. §. 24. 0. 10 p- 65° 


V 


norum dogmata et mores; ex quibus quicquid imperfectum 
et merito culpandum erat, veteftis et delaror, petulanter tra 
ducebat Wicelius *), magno cum plaufi mulrorum Pontificio- 
rum, ex quibus loannes Cochiacus vix {atis laudare nouit ho- 
minem. 


Aliis tamen minus placuerunt Wice/ii res et {cripta, tefte 
Fabricio, qui: ,,Audiebat, inquit °), pefime in Mifnia apud 
> commilitones fuos, Amnicolam, Bilichium, Syluium, Alfeldium, 

» Sagerum , quod fecum uxorem, et liberos et famitiam circumdue 
> ceret ”), clauftraque religiofa fcriptis di iiffamaret re 


Scribit idem Fabricius °): ,, Libros Wicelii,: tenguian pri. 
o,dentioris et modeftioris, Romam ad Pontificem miffos fuiffes fed 
in illo theatro delicatifimo non fletiffe hominem, quod fummum 
phiftrionem carperet, et hypocritarum purpuram deformaret. 
»» Cauffae itague Pontificiae magis obeffe, quam prodeffe, credcba- 
» tur. Ipfe autem, comparata gratia, et magnis reditibus, tan- 
5 dem tacere didicit.“ | 


Fuit quoque Cofoniae; docuit Lupenitit et Fachae apud 
Pontificios; pacis et concordiae ecclefiafticae ftudiofus ‘fua- 
forque verfatus eft in aula Ferdinandi I. et Maximiliani IJ, |m- 
peratorum; tandem obiit Moguntiae, anno 1573., pater filii 
eiusdem nominis ), qui S. Bonifacii martyris hiftoriam ver- 
fibus fcriptam a. 1553. ediderat. ee, ost 

3 Nofter 


5) Nimirum quia mores omnium 
ecclefiae romanae addictorum, etiam 
elericorum, facerdotum, monacho- 
suni, monialium, etc. erant fanctif- 
fimi! | 


6) Vid. Fabricit Origines Saxon. 
Libro VII. fel. $74. 


7) Nimiram in his Wicelius, Cleri 
cus, fapienter cum {ibi odiolis Luthe- 
riftis, quos vocat, fuit fectator Apor 
ftolicae de Clericorum coniugio do-= 
ctrinae ! 

8) Conf, adnot. 5. 

9) Fabric. Orig. Sax. 1. ¢. 

10) Conf. adnot. 7. 


Vi 


Nofter multa fcripfit, varia etiam. contra Lutherum, {u- 
ftum Jonam, et Lutheriftas, vt vocat. In primis notanda funt 
fcripta, quibus conciliare ftuduit pacem er concordiam ecclefia- 
fticam. Nimirum Via regia, feu de controuerfis religionis 
capitibus conciliandis fententia; de pace et concordia ecclefiae 
reftituenda; tractatus de vocando Concilio, etc. 


In Apologia fua contra Lutherifias, quos vocat, germa 
nice anno 1523. edita, non negat wiceLivs, Luthero cauflas 
fuiffe difputandi et contradicendi; fed peccatum in eo effe 
contendit, quod ,, Schifina fecerit Lutherus "),“ putatque ,,{@ 
tis confuluifle confcientiae, qui errores arguerint, et non 
,auditi quieverint “). Taulerum, Tuitienfem, Gerfonem, 
»Vallam, Picum, Weflelum, Petrum de ‘Alliaco, ipfum etiam 
» Erafmum, cum aliis multis, (quorum nomina recenfet,) vi 
»diffe defectus Ecciefiae; attamen ex illa non feceffiffe, fed 
»manfifle in communione Ecclefiae Romanae ”).“ Legatur 





11) Conferantur cum hac Wicehi 
_fententia duae Leonis X. Pontificis Ro- 
mani Bullze, vt vocant, Exurge Do- 
suine, et Decetr Romanum Ponsificem; 
quarum illa Romae apud S, Petrum 
17. Kal. Iulii an. 1520., haec 3, Non, 
lanuar, anno 1921. data eft. Vid, 
Magnum Bullarium Romanum Tom, L 
(Luxemburgi 1742 fol.) p. 610-615. 
vel lo. Chrift, Linigii Spicilegiom 
Ecclefiatt. des Teurfchen Reichs- Ar- 
chivs, feu Germania Sacra Diploma- 
tica, P, I. (Lipfiae 1716. fol.) pag. 


370 — 379+ 
12) Quafi vero Lusherus quiefcere 


potuiffer, aut. noluiffer, fi per tot ad- 
verfarios, ipfamque fedem Romanam, 


vero 


licuiffet! Vid. hiftoria emend. facro- — 
rum. 


13) Nimirum quia eeclefia romant 
nullym eoram omniam, quos nemina 
Wicclius, per vim eiecit e commu 
nione-et fecietare faa; qoemadmo 
dam Lurberum, com omnibus affeclis 
et patronis doctrinae eius, ex facris 
litteris hauftae. Legantur Bullae in 
adnot. 11. citatae. Conferantur De 
creta Concilit Tridenrini, anno 15 
publicata, novem ante Miceli obi- 
tum annis; ex quibus patet, Conc 
liam illud, anathematibus fuis non 
paucis, denuo eieciffe arque expalille 
in perpetuum ex romanae eccleliae 
communione Eusngelicos om ie 


Vil 
vero etiam Seckendorfi epicrifis de Wicelti opinione “*), et ad. 


dantur recte fane a Seckendorfio dictis ea, quae iam nunc in 
adnotationibus noftris leguntur “). 


Caeterum verfatus eft wicetivs hic Lipfae anno 1539., 
tempore conuentus et colloquii, 2. lanuarii et fequentibus die- » 
bus Lipfae habiti, in Pau/ino, fiue apud Dominicanos, con- 
ciliandae pacis et concordiae caufla. In conuentu illo prae- 
fentes fuerunt, nomine Eifectoris Saxoniae, Joannis Fridericé 
Magnanimi: D. Pontanus Cancellarius et Philippus Melanch- 
thon; nomine Philippi Magnanimi, Haffae Landgrauii: foan- 
nes Frigius, Cancellarius eius, et Marunus Bucerus; nomine 
Georgii Barbati, Ducis Saxoniae: Confiliarius eius primarius, 
Georgius 4 Carlewitz, Doctor Ludouicus Fachfus, ICrus Li- 
pfienfis, et Georgius Wiceltus. De wicerio, in confeffu d, 
4. lanuarit cum Melanchthone et Bucero difputante, fed eo cum 
euentu, vt wicELivs vacillaret et ad aequiuocationes confu- 
geret, Tegatur Seckendorfius *). 


. Epiffola, iam primum: ex Autogr. in Iucem 'prodiens, 
_ feripta Francophordiae, Natali Mariae, Anno 1532. (v. Index 
h. a. n. 14-) continet de Hrafmo, ceu omnium maximo, milta, 
laudesque immodicas, multa etiam de facie Ecclefae et Religio- 
nis. Longam item ad Erafmum exhortation, quem Wicelius 
_putat folum omnia poffe, veramque Theologiam contra omnes 
Schifmaticos, Sophiftas, Sectas, Factiones et Schofas tueri, omnia 
repa- 


Lutherani, fine alio quocunqne no- 16) Hift, Luther, L. IY, Seer. 19. 

mine adpellentor, §. 71. p. 210. k. ad an. 1939, Conf, 
14) Vid. Seckendorfii bift. Luthe- Sect. 31. §. 122. Add. 2. ad an. 

ran, L. I. Sect. $4. §. 133. ad an, 1545... 557. feqq. vbi recenfet Bu- 

1522 p. 237. bb. ceri libellum, anno 1545. editum, de 
1$) Vid.tadnot, r1. 12, et 13. actis Lipfrae a, 1539. 


Vill 


reparare, Monarchas quoque in ordinem redigere. Addit au. 
ctor confilia fua. In primis vult, vt Erafnus efficiat, vt quam 
proxime habeatur Concilium oscumenicum; additis nnultis famen- 
_-tationibus, pro calamitate Religionis, etc. 


Salue, Vir Dei! Quemadmodum is, qui celeberrimum 
aliquem Heroa picturus eft, cogitabundus atque anxius haeret, 
caput fealpit, vngues-commerdet, nec facile mittit manum ad 
tabulam, quo nimirum propofitam efigiem auguftius elaboret, 
id quod in plebeio eflingendo vix facturus erat; ita mihi prope 
nunc vfu venit, ad te, Erafme, fcripturienti. Cum Satyris, 
Silenis, Panibus, non ardui eft negotii agere; at Ioues, Martes, 
Neptunos, permagni refert, quomodo tractes, Quanti vero 
tu mihi fias, haud facile dixero. Fortafle pro modeftia tus 
fumma inique feras, et alius aflentationem interpretetur, fi te 
‘Solem quemdam ac Phoenicem chriftiani orbis appelliro. Sed 
quando mecum reputo, quae et quanta orbi praeftiteris; facere 
non poflum, quin te eius tituli amplitudine digner. Nulhus 
profecto honos vlli mortalium vnquam habitus eft, qui te non 
maxime deceat, ob labores ac vigilias tuas incomparabiles, qui 
bus et piae, et bonae litterae non fine inuidia nobis redditae 
funt. Non tam contulit humanis rebus Socrates, non Solon, 
non Numa, nonm-Cicero, non feptem ifti Graeciae Sapientes, 
vna cum tota Philofophorum multitudine. Rebus’ chriftianis 
non ‘ita commodauit, poft Apoftolos, Theologorum vilus, fet 
connumeres palaeotericos, feu neotericos; etiam ii, qut libro- 
rum plurimorum commendatione nobilifimi funt, veluti que 
tuor illi Ecclefiae Doctores, quorum tu duos illuftrans illuftra- 
tos vicifti; breuiter, nemo tam profuit, atque tu, Aufer hinc 
Hercules, Scipiones, Maccabacos, Carolos, Aufer Plinios, 
Gellios, Fabios, Vallas, Hermolaos, i ee ad ipfos a 

Budaeos 


IX 


Budaeos et Capniones. Horum enim nullus, Liuore etiam iu- 
dice, vel labore, vel fortitudine, vel rerum honefte actarum 
claritudine, vel excellentia, vel dignitate, vel fide, vel doctrina, 
Te anteit; quod poftremum fi quis infitiari audeat, is ad ex- 
tremum infanire exiftimandus fit. Quorfum, ais, tam praeclara 
Jaudatio in os? Scio, Magne Vir, te hance non agnofcere, 
Quare perinde mihi eft, te corim tuis ornem laudibus, an apud 
alios. Malefaciat autem mihi Deus, fi ifthoc infincere {cribam. 
Facere hoc, hortatur partim amor in te meus, cuius impulfu 
exiftimationem tuam hactenus aduerfum Maftigas defenfitaui, 
partim ftatus rerum publicarum. Huius potiflimum gratia ad 
te fcribendum putaui, vt qui in huius prouectionem omni cura 
incumbas. Vides, quae fit Ecclefiae facies. Vides, quid con- 
tra hanc intentet Satan hoftis, Erat haec, ante quam Sectarum 
perfidia premeretur, fui diffimilis. Nunc fui diffimilior eft, et 
~ adeo non effecta purior, vt aliquanto impurior etiam videri 
_queat, non fine maximo Religionis dedecore. Nam dic mihi, 
per Chriftum immortalem, quid vllibi correctius eft, quid fan- 
ctius, aut laudatius? Imo coeperunt nunc Ecclefiae quoque in- 
commoda fordesque defendi; tantum abeft, vt, rem ad melius 
fpectaturam, fpes reliqua fit. Id quod odio ne Sectarum, an 
caecitate, an fimplicitate, faciant miferandi homines, haud fatis 
mecum deliberaui. -Tu tale nefcire non potes, quippe cui eum 
_ iftis affidua atque felix lucta eft. Mirari ego, fed dolere magis 
foleo, exfiftere Chriftianos, qui Chriftianifmum pollutum, quam 
caftum, et fibi, quam Chrifto, idoneum malint, Hos dicere 
Theologos etiam, atque adeo Monofophos, horum iudicio de- 
ferre omnia, hos audire duntaxat, et tantum non proni adorare, 
cogimur. O miferam non modo Religionis conditionem, fed et 
miferrimam! Caeterum hanc deplorare, als fortaffe.conueniet, * 
Tu exftimulandus mihi videris, Erafme, ne cefles agere, quod 

B ; agis. 


x 


agis. Repugna vtraque manu, refifte vtroque pede, -tam {chit 
maticis, quam fophifticis commentis! “ Pugna pro Orthodoxia, 
- fta pro veteri Theologia! Vtrinque infeftaris, fcio; tu vtrm- 
que tuctare, vtrinque caede, vtrinque refer trophaea! Illud, 
guod mediam eft, atque inter vtramque probatur, prehende, 
prehenfum tuere! Degrauant Ecclefiam Factiones; fed pari 
damno, diuerfa licet ratione, adficiunt eamdem Scholae. _ Illse 
fubuertunt omnia; hae conferuata defoedant. ‘Illae fua inge 
runt; haefuanon deferunt. Illae cupiunt orbem ad ftrepitum 
fuum fatire; hae identidem. Neutri rectam capeflunt viam 
Ambitio regnandique libido vtrobique. Volunt Haeretici, ne 
quid horum remaneat integrum, quae funt in Ecclefia. Volunt 
Sorbonici, ne quid tollatur. Nemo igitur aptior Palaemon, 
nemo iuftior Areopagita, nemo incorruptior Amphictyon, Te, 
Erafme. Omne perfugium, quod attinet ad hominem, in Te 
eft. Ad Te redit de vtrisque cognitio. Nam nemo in Europa 
viuit, qui rem fidei Te vel rectius intelligat, (abfis inuidia!) 
vel fidelius in ea vigilet, vel feuerius expendat, vel melius etiam 
poflit. Si Sectis non itur obuiam, periimus. Si Scholae infre- 
hes efle pergent, actum eft de Ecclefiae redintegratione. Chri- 
ftianorum vulgus miferabiliter perplexum, nunc huc, nunc illuc, 
animum diuidit. Ecclefiae mala primidm in caufa fuére, cur 
fefe Sectis dederet, vt iis, quae videbantur Chriftianius cuncta 
adminiftraturae. At nunc, vbi erupit harum tabo, incipiuot 
fapere, et in biuio haerere, incerti, quid in pofterum aut cre- 
dant, aut faciant. - Sectae difplicent ob multiplicia; at Eccle- 
fiam repetere, grave fibi putant ob multiplicia. Abhorrent 4 
tot fuperftitionibus, ritibus, aut rituum potius abufibus; deinde 
4 cathedris nondum depuratis; poftremo i nimium pudendis 
Cleri flagitiis. Intelligunt fe errare homines; fed qué eant, qui 
redeant, non intelligunt. Neque facile ita pofthac fidem he 

| - % o < | bebunt 


XI 


ny 


bebunt cuiuis recens exorienti Prophetae, vt fumus Germani 
Epimethei. Quo magis Tuae erit partis, vt rebus ad fummun 
afdictis per Deum adiumento fis, et, quod facis, fuccurras, 
.Exhauri labores fanctiflimos; precibus flecte Deum iratum, 
Difputationibus decerta com Antecclefiafticis pariter, et Matae- 
ologis tuis, Hortatibus crebris exftimula Monarchas ad rei ma- 
ximae confiderationem, ingeminans illud Socraticum Decrticoy. 
Confiliis iuua, rationes propone, obfecra; obteftare, fuda, vt 
-Chrifto fuo dignior, quoad fieri poteft, reddatur Ecclefia; cuius 
nunc religio moresque eiusmodi funt, vt pios horum apud inf- 
deles maximopere pudeat. Me infelicem, qui nunquam non 
crucior in animo meo, ob Domus atque Templi huius Dei' 
Optimi Maximi maculas probrofiffimas.. Eum cruciatum augent 
ii, qui pro talibus maculis aduerfum Te dimicare non verentur. 
Magis tamen torquet Schifmatis *”) impietas, cui paucis ante 
annis ipfe quoque mordicus adhaefi. In primis vero, quos ore” 
petes, et quos epiftolis follicitis, (/ollcitas,) accende, yt dé 
Oecumenico Concilio non folum cogitent, verum etiam hoc 
ipfum mature exfequantur. Etenim hoc demum remedio diffidia 
citius tolli poterunt, quam Comitiorum ™) felie, quo nunc 
omnia feruent. Heu animorum iacturam irreparabilem in iftis. 
diffenfionibus! Heu calamitatem Religionis infandam! Heu 
B 2 Diaboli 


17) Nimirum Lurherum et Euan- 
gelicos, quos alibi Lutheriftas vocar, 
Schifmatis reos putabat Wicelius, 
Sed legantur, quae diximus in adnot, 
II, et 13. 

18) Comitiorum in Germania ha- 
bitorum, fub Carolo V. Imperatore, 
Wormatiae anno 1521. Norimbergae 
aa, 1522, 1523. 1524. Auguftae Pin. 


del, a, 1525, Spiraea. 1526. Eslin- 


gae x, 1526. Resisbonac 2.1527. Spi- 
rac a, 1529. vbi Proscftantium nomen 
menfe Aprili ortum eft, Auguftae 
Viudel. a. 1530. vbi Confefio Augu- 
{tana d, 25. Iunii exhibita fuit, Raris- 
bonae a. 1532. Haec Comitia cele- 
brara fuerant ante hafce litteras a 
wiceL1o feriptas, Vid. Secken- 
dorfii hift. Lutheran. et conf. Cor- 
pus Rece/fuum Imperii, ec, 


4 


Xi 


Diaboli delicias, Iudaeorum eachinnos, et Turcarum plaufus? 
Mali huius non aeftimandi culpa in ceruices veftras transferetur, 
Columina, qui potuiftis, nec feciftis, vt melius haberet Sponfa 
Chrifti! Sed ineptus fim, fi apud Te huius cafus defleam, vt- 
pote in quibus deflendis ipfe vbique multus es. | Dominus te 
diu feruet ad Apoftolicae Ecclefiae vtilitatem! Vale. Franco- 
_phordiae *), Natali Mariae *°), Anno M.D.XXXII. 


. - Georgius Vuicelius, 
Difcipulus et Seruus. 


Viro incomparabili, D, Erafmo Roterodamo, Praeeeptori ac 
Domino fuo femper honorando atque amando. 
Apud Friburgum Brisgoiae. = _ 
(Sigillum feré integrum.) 


Ad has Georgii wicett: litteras refponfum nullum dedit 
ERASMVS, Scripfit igitur wiceLivs iterum ad Erafmum, ad 
flagitandum et impetrandum refponfum; ve docet epiftola, 
data Facchae, Dominica fudica, fiue 30. Martit, A. 1533-, quae 
edita legitur Tomo HI. Operum Erafmi, p. 1755. fequ. Ap- 
pend. ep. 371., et ex qua verba praecipua reddam excerpta, 
_ vtingenium wiceELM magis adpareat, yna cum obferuarionl- 
bus meis perbreuibus. 


» Viro maximo, D. Erafmo Roterodamo, Reipublicae Chri- 
»flianae Vuico Praefidio, Domino ac Praeceptori fuo colendifi- 
»mo, Georg. Wicelius S. Superioribus nundinis ™) dedi ad te 
»ftteras **), amantes quidem eas et perquam loquaces”), fed 


5 bs 
19) Francofurti ad Moenum. — 22) Natali Mariae, five d, 8. Se 
: bri ' ptembris, A. 1532. feriptas Franco- 

20) Die 8. Septembris. furti, et nunc ex autogr. editas. 


23) Francofurtenfibus, 23) Sane! 


XIII 


tt, tanto quippe viro, non indignas modo, verum etiaut in- - 
»dignifimas ; fed nefciuit confilium, nefciuit modum amor. Scri- 
wp, quae fenfi, fimplicifime, malens temerarius, quam timt- 
- 4,dus effe. Summa rei erat Oecumenica Synodus, Bone Chrifte, 
», vt animum meum obfedit eius negotit, tam magni, quam nece/- 
»farti, confideratio perpetua! Nihil nunc in votis meis eft hoc 
»ipfo prius. Nam video fummi mak nullum finem, nifi cauffa 
»legitimo modo tranfigatur **). Bello exulceratur, non feda- 
ntur. — — — O furdas ™) aures tuas, Roma, 6 pectora 
- ad confiderationem rei maximae emortua, et in defideriis Mundi 
— yyAuius fepulta! — Satisne diu ex/pectamus opem, debitam no- 
bis, Catholici? Siccine grex Domini Iefu nulli vobis curae eft, 
4 vti fama non tarda in orbe vniuerfo volat? — — Sed bona 
tft pes“), fore, vt emolliat Curiam *”) Caefar Carolus. — 
n— Quid pars Lutheri factura ft), ignoros funt, qui pu- 
tent, eam ad conditiones aequas ) non defcenfuram. Arbi- 
»tror bgo, defcenfuram, fi amice euocetur et comiter tractetur, 
nficque in conuentu omnia quam manfuctifime agantur *°). — 


_nMerocia auctoris Lutheri *) mitefcet, vbi doctiffimorum homi- 


24) Hiftoria tefte, fpes wtcrrrt 
nimis magna, de Synedo Oecumenica, 
eum, tandem fefellir. 

2$) Non fine cauffa fat graui! 

26) Wicelii! 

27) Curiae acta docent: hiftoria 
Caroli V. et Ferdinandi I. tmpp. et 
Seckendorfii hiftoria Lutheranifmi ; hi- 
ftoria Concilii Mantuani et Concilii 
Vincensini, vtriasque indicti quidem 
a, 1536. et 15937. a Paulo Ill,, at 
nonquam habiti;.hiftoria Concihi Tri- 
dentini, primam a. 1542. a Paulo IIE, 
indicti,. mox dilati, denuo a, 1545. 
indicti et dilati, rurfas a,.1546. in- 


Bhi, 


choati, Bononiam translati, dilati, de- 
nuo a. 1550. a Julio ITI, indicti, 1a. 
1551. dilati, inftaurati, a. 1552. di- 
Jati, tandem a Pio IV. a. 1562. in 
ftaurati et anno 1563. fubito finiti, 
Conf. adnot. 13. 


28) Concilio Curiae romanae fub- 
mittere fe nec potuit, nec voluit. 

29) Iniquas!. 

30) Si! Er ff Scriptura facra fola 


‘fit regala er iudex! 


31) Legantur bullae in adnot. tr. 
citatae, et feripta contra Lusherum 
edita ab aduerfariis} 


XIV 


num), ex omni Europa aduocatorum, iudicium *) audit; 
nerifiae fuperbifimae conflaccefcent, cornua immania decident 
ill **), quum non in flerquilinio fuo, fed in luce virorum ”), 
» clarifima ratio opinionis heflernae **) reddenda fuerit, Tu ab 
actioue vtififima minime omnium aberis *”). — Cacodatmon 
» euerfionem chriftianae religionis *) ad extremum molitur, et de 
», Ecclefiae pace agendum eft *), Vaus Tis *°), multorum infar, 
yea propones , ea difputabis, ea refpondebis, ea diiudicabis, ea 
»confules, ea cenfebis, quae nemo “’). — Speramus, eum Tk 
»futurum Solonem, Erafme, cuius fententia nonnihil adimatur 
»vtrigue parti, vt difidium’ adimatur **). Ob concordiam 
,,omnia tentanda funt “’), — Non eft audiendus Lutherus **), 
non funt audiendi Sophifiae, fed Erafmus “’), et huius fimi- 
_ les“), ‘hoc eft, ti, qui neutram partem, fed fdas td 
4b animo et fincere iuuant. — Factio Saxonica in me concitata 
wth'*”), quod defierim pedes abortiui iflius Papae “°) deofiu- 
» (ari, — Litteris prioribus non refpondifti *), quad guidem 


89 


chriftianae vnicum pracfidinm! vt ine 


32) Quorum? 
feriptio epiftolae haber. 


33) Non Cbrifti et Apoftolorum, in 


Scriptura facra? 
34) Bona et blanda verba pacif- 
¢atoris ! 


35) In primis etiam Georgii H7- 
celii ! 


36) Doctrinae etiam ex facris lite, 


seris hauftae ac propugnatae ? 

37) Nec In, Wiceli! 

33) Per quem, aut guosnam? Sane 
non per Lusherum, aut veros eius 
amicos? 

39) Modo falua veritate et Scri- 
ptura facra! 


40) Maxime -Erafine, reipublicac 


41) Certe difplicuie talis laus Era/- 
mo ipfi, ftbi-non nimis placenti. 

42) Diu fperare potnit Wicelias. 

43) Salua veritate et Scriptura! 

44) Non? Nec vbi defendit veri- 
tatem et doctrinam Chrifti, Petty 
Pauli, etc. ? 

45) Qui tamen noluit libere !o- 
gui! varias ob cauflas. 

46) In primis etiam Wicelins! 

47) Nefcio, an fapientiores huss 
factionis? 

48) Lutheri! 

49) Neque dis, vt viderar! 


XV 


»ego viderim; vtinam aia refponderes, Fuldam mifis 
litteris tuis!“* *) 


Sed nec ad ane WIcEt!} epiftolam refpondiffe vide- 
tur ERASMYS, quia nulla eius ad illum viquam legitur epi- — 
ftola edita, 


EIndicenda Vobis nunc eft, Ciues Optimt, inftauratae 
Religionis Euangelicae et Sacrorum Emendationis memoria, 
die XXXI. Menfis Octobris Hora XII, pie recolenda, in Aede 
Academica. Orationem anniuerfariam inter Sacra Euchari- 
ftica habebit Vir Praeclariffimus noftraque laude -digniffimus, 
CAROLVS GOTTLOB sTOY, Penigenfis, Artium et Philofo- 
phiae Magifter Lipfienfis, et ad Aedem Academicam in facris 
poft meridiem Orator , “dicturus de Theologo vert Euangelico, 
Lutherum recte, non perperam, imitante. Ad quam orationem 
audiendam vt frequentes confluatis, cOMITES ILLYSTRIS- 
SIMI, VTR|VSQVE REIPVBLICAE PATRES a PROCERES 
GRAVISSIMI, Vosque COMMILITONES GENEROSISSIM], 
NOBILISSIMF, CARISSIMI, Omni, qua decet, obferuantia 
atque humanitate rogamus. P,P. Domin. XXI. poft F. Trinit. 
A. R. S, cloloccct, 


50) Nifi litterae perierunt, Eralmus som refpondit. 


LIPSIAE 


EX OFFLICIENA KLAVEBARTFHRIS 


RECTOR 
ACADEMIAE _LIPSIENSIS 
SACRA NATALITIA 
SERVAT ORIS AC DOMINI NOSTRI JESV CHRISTI 


' DIE XXYV. MENSIS DECEMBRIS A. R. S| MDCCCI 


IN 
9 


AEDE PAVLINA 


PIE CELEBRANDA 


INDICIT, 





SpPrIcILEGIvmM XXXI, 


Autograpborum, illuftrantium rationem, quae interceffit Erafino 
Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fui praccipuis — 
omnique republica. 


4 


. 
. 
@ 
‘ os 
e 
+ he * 
* 
. 
- 
- 
‘ ewe rs 
. 
ts 
> 


r* 
r wal 

* 

an 

e- 7 
* " @ 
swe Sb 
r 

- ‘ 
eis ‘ 


~ 
‘ ‘ * r 
. * 
ie . 
‘ 
« 
. 
“+ 
~ = e =. 
~ ‘ 
* 
- 
* 
* 
5 * 
* 
- 


Digitized by Go 


e 


IOANNIS DE HONDT, 
~Canonici Curtracenfis, ‘et Decani Capituli eiusdem loci *), » 
°'  Epiftola A. 1520. ad Erafinum data, éx Autogr. ~~ 
. : . { 


E. omnibus huius viri epiftolis ad eraswvm datis haec 
unica fapereft, ‘quae nunc tandem ex Autographo peffime 
{cripto in lucem prodit; memorabilis, mon propter latinitas 
tem, fane non bonam, fed propter argumentum, « Agit 
enim de rebus Erafini priuatis, docetque eius illo tempore rei 
familiaris anguftiam. (Vid. Index A. 1520. n, 2.) 


In eERASMI Operibus, Tomo III. Lugd. Bar. 1703. fol: 
editae fant quinque ad Joannem de Hondt ERrasmi epiftolae, 
datae Louan. 5. Januarii, Anno a Natali 1518. (vid. T. IIb 
Append. p. 1667. fequ. ep. 255.) Bafil. poft Pafcha, Anno 
1524. (p. 795. ep. 676.) Bafl. 26, lulii A. 1524. €p. 864. 
ep. 685.) Bafl. us Februar. A.1525. (p. 85!. {q. ep. 731) et 
Bafil, 25. Augufti A. 1527. (p. toog. fequ. ep. 887.) In prima 
ERASMVS eum vocat Eximium Virum, Dominum Toannem, co- 
gnomento de HONDT, Canonicum Curtracenfem, amicum jingu: 
farem. In fecunda: Honorabilem. Dominum loanisemn CANIV My 

A2 be. fiue 


*) Telte Hondrio.ipfo. _» . se Wodice dats ESCHEN 


lV - ee ee rn 


frue de HoNDT, Canonicum Curtracenfem. In tertia et quarta: 
D. Toannem de HoNDT, Canonicum Curtracenfem. In quinta: 
Toannem caANiyM, Canonicum Curtracen/em. 


Dicit eRASMVS, in prima illa epiftola, A. 1518. Louanit 
fcripta: Liuini Potelbergii, quondam Flandriae Quaettoris 
aerariil, commendatione, Praébendam:Curtracenfem in Ioannem 
de Hondt deriuacam. fuiffe.. Petrum Barbirium (Canonicum 
Tornacenfem) rerum fuarum procurationenr non temere 
Hondtio mandafle, hominem nec ftultum, nec indiligentem. 
Non opus autem effe multis: cautionibus inter eos, apud quos 
valeat vetus illa formula: Inter bonos bene agier oportet. ,,Cae 
»terum (addir) quod attiner ad Sacerdotium firum in Dioecefi 

yy Lrqicctenfi, me nulla in re difficilem fenties. Sed quid ipf 
cum Barbirio egerim, {cio, quid tu cum illo transegeris, nt 
y{fcio, quo minus habeo, quod fuper hac re certum -refpon: 
»deam;, nifi quod, cum fumma penfonis fit acflimata, et huius 
» portio quaedam duntaxat fint facerdotia, non. videtur at 
»quum, fi quid alicunde arrofim fuerir ex illis, id de penfonts 
»femel aeftimarae fumma detrahere. — Tu proinde. bona 
,agito fide, quicquid approbarit Barbirius, mihi comprobx 
ybitur, cuius litteras fuper hoc quoque negorio ex{pecto. 
nlS ex itinere mifit ad me pecuniam ex penfione receptam; qua 
yin re et illius diligentiam, et tuam fidem, amo.“ 


In epiftola fecunda, Bafil. poft Pafcha “A. 1524. {cribit 
ERASMVS: ,,veniffe litteras © Flandria, {eripras a Michael 
»quodam Bentino, quae nunciatent, Joannem Canium, five de 
» Hondt, inimiciffimo eff in Era/mum’ anime, tanquam hate 
preticum, cuius libri fint pefilentiores, Lutheranis, etc.“ Quareé 
fe defendere ftudet erasmvs., In tertia vero, Bafil. 26. falu 


A.1524. Virum optimum Hondtium vocat.ngasmys, dolerque, 
- eam 


Vv 


eum litteris iis: commotum fuifle} addens: neo! Bentind fuiffe 
ynquam apud f multum fidei,  Loquitur: de Sufraganeo qui 
Brugis. bis in publica concione debacchatus ‘fit in nomen’ 
Era/mi. \tem de Barbirio, litreris teftante, {€ infcio factum, 
quod alii (nimiram Molendino numerata fi peta re 


In’ quarta, Bafif. He Febr,’ A. 1525. ERASMVS: ., Mini- 
» mum aberat,“ inquit, ,, qui te’liberarem onere penfionario. 
» (nim, morte.} — Barbirius petit Galliam, in comitatu A/ean- 
»@ri, nunc Archiepi(copi Brundufini, patipertate, vt autumo, 
»coactus.  [taque decreuit nunc rapto viuere. — , Olim de- 
»traxit & penfione. Caefaris XL, ni fallor, ‘doretios : —"nune 
»inuadit hanc quoque ‘penfionem. Mitto Syigrap han. hang, 
» more folito vacuam.. Non gtauaberis’ numerare’ pecuniam 
» Vel Petro Aegidio, vel Marco Laurino Decano, aut huic Fran- 
»cifeo Canonico Antuerpienfi, fi forte tibi ip Jitteras reddi- 
9, Gert.” In qtunta denique, Bafil. 25. Aug. A. 1527. ERAS- 
mvs {cribit: ,, Pro tuo folito in me ftudia gratiam habeo; ma- 
»ximam. Quod pecuni@ tam diu manfit apud AT. Laurinunt, 
» mihi Inculento damno fuit, quod tamen nulli poflum im- 
»putare, nifi moribus aulae. Si fuifler apud Schcti‘in’, ile’ 
jecuraffer, ne quid detrimentt caperent..... Petrum:Barbirium 
» atbitror irato. Mercurio: natum,,- gui. tor annos’ verfarus® in 
yaulis Monarcharum, Caefaris, Romani Péntificis, idque. 
,apud Hifpanos, vbi glebae fluntique ferunt aurum, tamen 
ynudus ad nos redierit. — Tibi precor omnia: tuis digna 
yVvirtutibus,  Barbirius mihi deber bonam pecuniam ; oprarim,, 
yy ve mature ditefcat, quo poffer. foluere. — Polthac, fi cori 
» mode pores, ne cui des pecuniam, mi cut iufht Zrafmus Sche- 
hu Is rectius curabit, v¢ quam minimo difpendio ad me 
» perueniat, homo non optime Latinus, fed tamenm optimae. 

yfide ee 
Euam 


VI 


~* Esiant\in nonnulli§ ad-alids epiftolis rrAsm¥s Hondtii 
notte; fine Caniz, mentionsm fecir, In epiftola ad, Petrum 
Barbirium, Louan. ‘6. Martii :Ann. 1518. T. ill. Opp. p. 306. 
ep. 307. haec leguntur: ;,Camonicus ille Canius fuapte {ponte 
» detulit ac’ mifit, _ pecuniam penfionariam, homo melioris fide, 
quam nune vulgus eft mortalium.“" In epiftola ad eumdem 
data ex Anderlaco ss Sept. A, 152. (p. 662. ep. 593.) dicit 
ERASMYS: » De penji fone vtinam tam feliciter peragas nego- 
»tium, quam agis lente! Joannes Canius fii fimilis effe pers 

» feuerat. ‘ Verba fequentia, vbi fermo eft de quodam it 
Era/i imum debacchante, ego. non de Canio intelligo, vti_ fecit 
auctor Indicis, Totno. Il. Operum Erafini (Lugduni Bat. 
{703. fol.) fabfuncti, Patet enim ¢ contextu verborum, - loqui 
ERASMVM de fene quodam Theologo et.Carmelita. In alia ad 
Perum Barbirium Bafil. 3. Octobr. A. 1525. (p. 893. ep. 768.) 
ERASMVS: ,,Etiam atque etiam, inquit, te rogo, mitre quant 
,puumum litteras teftimoniales de non refidendo; alioqui, 
yfcribit Joaznes Canius, vtrosque nos futuros in periculo. 
»Miror te in hac re fic colar ra id nunc primunt 
» tantum, “ 


Ad eumdem Barbirium, ‘Bat 1. A. 1525. p. gor. ep. 783.) 
feribit erasmvs: ,,Per Liuinum famulum meum intelligo, 
»foannem Molendinum recepille dimidium penfionis huius. annt 
53a Loanne de Hondt , idque auctoritate tuarum Jitrerarum, qui- 
bus fignifictras, te hac in re placafle animum meum. Et ni 
yin tempore meas litteras attuliffec Marcus Laurinus, Decanus. 
yBrugenfis, deuoraflet totam. Et poftea feribis, inter nos 

»samicitiam fore perpetuam. . Vetus proverbium eft, ufgue ad 
ara fed vetaftius exemplum, v/gue ad pecunias. Quid te 
,crudelius, fi nudo veftimenta detrahis, et {poliatum {polias? 


n »Ta = quam fimplici fiducia, quam fincero pectore, wee 
0 
” 


MI 


hoc negotium tuae crediderim fidei, —. ‘Quod fistte fallic, 
»Barbirius, nullt pofthac: mortalium crediturus fam. © 


Ex epiftolis ERAsM! citatis patét fimul, negotium ei 
- fuiffe, alicuius Penfionis pecuniariag caufla, (quae Curtracenfis 
-yocatur in epiftolis variis, inde ab-anno 1517. f{eriptis, T. lif, 
Opp.) cum Petro Barsirio, Canonico Tornacenf, et cum. 
Tomine de HONDT, five canto, Curtracenf. Eadem de re, 
non fatis perfpicua, fermo eft etiam in noftra, quae nunc in 
lucem prodit, epiftola. _ Sed Penfone illa rrasmvs: tandem 
fpoliatum fe conqueftus eft, a Petro narsirio, nefcio qua 
ratione; at non fine omni culpa (ve videtur putafle Erafmus ) 
Hoannis de HONDT, fiue cANnti.  Scripfit enim ERAasMvs, 
Frib. Anno 1529. d. 28. Marti, (T. HI. ep. 1034. p. 76.) 
Angliae Baroni, Guil. Montjoio, in regia Angliae: ,, Nefcio, 
>quem mihi fortuna cibum offerat edentulo. Certe Petrus 
» Barbirius, fic mihi adamatus, fic a me litteris celebratus, 
me Penfione Curtracenfi /pohauit inaudite perfidia.“ Et in epi- 
ftola, Frib. d. 31. lulit anno 11530. duobus Adolefcentibus 
(ignotis) {cripta, (Append. T. I}I. p. 1747. ep. 359.) non fine 
bile erAsMVS: ,,Fruftra, inguit, laceffitis Canium litteris yee 
»ftris, qui menfé Ianuario, ni fallor, nos reliquit, nec adhuc 
»refcire potuimus, vbi locorum agat. — Petrus Barbirius, 
»gui iam dudum decoxit, plufquam Punica perfidia intercepit mihi 
» Penfionem Curtracenfim *). Ea de re quum feripfiffem ali- 
» quot prolixas epiftolas, non ante commifi Canio, quam fti- 
_ -» Pularus, 


~ 


*) At latent adhuc apud nos, Li- Vid. Index nofter Epiftolarum ad 
pfiac, dase PETRI BARBIRID epi- Erafmum autographaram, (Lipfiae, 
ftolae, a. 1529. et a. 1533. ad Braft 4784.8.) A. 1529. 0.24. et Ai 1533. 
mum miflae, et ex Autogr.nondum ft, 6, ; 
editae, quae fpectant ad hanc sem: 


VIN 


jjpulams:,/) an-effet petiturus Mandtiam? Annuit, Rogaui, 
, num haberet fatis viatici?, Satis, inquit, vfque ad Antuer- 
» piam, illic inueniam fatis. Vis, inquam, -tuo fumtu nego- 
» tii ‘hoc fo{cipers? Hie. alagrt viru, Quid ni? inquit,: -plura 
*tibi débeod. 1: Ego credens , illum ex animo loqui, dedi ill 
» feptem Coronaros aureos. ' Iam fex menfes abeit, nec quif- 
quam {cit, quo fe bonus. ille vir recepit. ._Miror, quibus 
,artibus vos. incantauerit, vt ho.ainem tanti faciatis, Per 
» illum vultis apud me commendari? et ipfe femper eguit apud 
me commendarore. Bebelias edidit Epigrammata Graeca, 
a ducenus verfa, mrer quae funt aliquot Canii, fed aliquot 
” puetilibus vitlis refperfa. Adeo vero fibi placebat, ve mihi 
_y non dignaretur oftendere.* | Qui hanc epiftolam, anno 1530. 
fcriptam, confert cum reliquis, .inde ab anno 1518. exaratis, 
vix credat; logui'rrasmvm de illo Canio, fiue fo, de Hondt, 
ad: quem quinque eius epiftolae exftant editae in Operibus; 
nec tamen in his coe aliam inuenio, de quo fermo effé 
poilet, 
Epiftolam, nunc ex Amtoprapho paleine feripto prodeun- 
tem, dedit anctor.ex Curtraco,.d. 28. menfis Aprilis Juno 1520, 
(vi Index h. a. n.2.) ad Frafasm Louanii in Paedagogio Lilii 
ima vt infcripuo docet.. 


Venerande et humaniflime Domine, humili reeommen- 
datione praemifia, Recepi, effluxis . ‘nunc aliquot diebus, et. 
pofteaquam Tornaco *) reuerfus eflem, ex Synodi celebratione, 
litteras Veftrae asinitalis, beneuole ad me datas, de dato diei 
Mercurii 7) in Pafchalibus *) nouiflime transactis, eisque in- 

A ge 5 —. * elufgm 
1). Tornacum, eft Belgii vrbs, quam 2) Die vndecimo menfis Aprilis 


Dornick, Galli Tournay, vocant, in A. 1520. Litterae iftae non exftant 
Flandria Auftriaca, olim Hifpanica, in Operibus Erafmi, 


«> 





IX 


clufam fyngraphant vacuam, infcribendi gratia acquittam Ter- 
mini Natiuitatis beati lohannis Baptiftae proxime adfuturi *); 
me inter caetera requirendo, quatenus (modo facultas fuppe- 
teret, modoque mihi non effet incommodum,) pecuniam Ter- 
mini eiusdem inftantis Veftrae Reuerentiae per Michaelem nun- 
cium. transmitterem: qua in re eidem Vettrae. Reuerentiae, 
quam proximis diebus abfuturam intelligo *), et forte in remo- 
tis agituram, °), complacuifle nowerim. Vt itaque petitioni ho- 


neftae fatisfecifle videar, Veftraeque Reuerentiae eo melius fim” 


commendatus; mitto Eidem, iuxta petita, fammam integram 
eiusdem termini adfuturi 7), videlicet fexaginta quinque Flo- 
renorum Rhenenfium communium: maiorem fummae eiusdem 
partem in bona vfuali moneta, Stuferis videlicet, et refiduum 
illius in auro boni et iufti ponderis. Syngrapham ipfam vacuam 
iam conferipfi, nihil in eadem inferendo, quod Veftrae Reue- 
rentiae praeiudicium aut grauamen. generare poffit in pofterum, 
fed fidei commiflae fidelitatem feruando. Verumtamen, Vene- 
rande mi Domine, non eft fubticendum, quantum periculi la- 
tuerit, cum Tornacum *) adhuc agerem, Decanis Capituli ibi- 

' dem 


3) Pafthe A. 1520. celebratum 
fuit d. g. Aprilis, 

- 4) D. 24. Iunii A. 1520. 

5) Commoratus eft rRASMVS, vt 
epiftolae in Operibus eius editae do- 
cent, poft quam Hondtius hance noftram 
ex Autogr. prodeuntein feripferar, A. 
1§20. variis locis, nimirum: Anruer- 
pite d. 13. 26. Aprilis, et d. 2. Maii; 
Louanii d. §. et 27. Maii, d. 14. 213. 
Yunit; “Anruerpiae d, 25. Tunii; ‘Lona. 
nit d. 6. 30. 31. Tulii; Antuetpiae di 
7. et 9. Augulliy.. Bragis, d-19.,A0- 


gufti; Louanii d, 13, Brugis d, 22. 
Louanii d. 31. Anderlaci de af, ri 
gulti; Louanii d. 1. 5. 9. 13. Ante 
verpiae d. 14. Seprembris; Louanii d. 
1. 3.4.8. Anderlaci d. 12. Louanii 
d. 18. Octobris; Colonize Agtippinae 
d. 8.9. 11. 13. Nouembris; Loyanii 
d, 6. 13. 18. 31. Decembris, 


6) Sic eft in Autogr. 


_ 7). Termini ,Natiuitatis Iohannis 
Baptiftae, d. 24. lunii a. 1520. 


: 8). Ie, Autographum ipfam haber. 
B . 


xX 


dem pro tunc reddentibus eorum compota °), more vfitato; 
eo videlicet, quia nofter Barbirius ©) non transmiferit litteras, 
Significamus nuncupatas, quae aliis dicuntur litterae atteftationis 
refidentiae et familiaritatis fuae in Curia Regis Catholici "); 
cuius obliuio (nifi iteratis vicibus et inftantifime, apud Domi- 
nos Officiarios *), Reuerendi Domini Tornacenfes interceffif- 
fent,) quafi effecit, quod fructus Ecelefiae parochialis Sanctt 
Egidii Wafiae ), et duarum Capellaniarum, Sancti Nicolai 
Wafiae *), et Xandenfis *), iam erant confifcati, et memorato 
Domino Tornacenfi *) affecti. Obtinui tamen precibus, vt 
dixi, quod nihil ex his deperditum eft, modo intra hine, et Fe- 
fti Natiuitatis beati lohannis proximum, epiftolam oftendero, et 
fidem fecero eisdem Dominis, de litteris huiusmodi, Significamur 
Scripfi fatis antehac, quod, Dominis ftipulantibus, adueniente Fe- 
fto Pafchae expediret illas transmittere. Quid eaufae adfuit, cor 
litterae eaedem hucufque non applicuerint, nefcio. Caeterum, 
‘ Domine Venerande, quia de beneficiis, quae Barbirius ipfe a me 
obtinet, dimittendis, et penfione, per Capellanum alterum; 
Dominum de Tharma, affignanda, feribitis; rem totatn arbitrio 

ipfius 


- 9) Conf. adnot. g. 


10) Petrus Barbirius, Canonicus 
Tornacenfs, pofthac Decanus, de quo 
vid, Eyafmi Opera edita, et Index 
nofter Epiftolarum ad Erafmum au- 
togr. A. 1921. n. 3. A. 1929. 0. 24 
An. 1533. n. 6. oes 

11) Caroli V. Rom. et Hifpan. 
Regis. 
22) Aulae Caroli V. Belgicae, cui 
praeerat Margareta Auftriaca, : 


13) Wofia, fev Vefia, eft Belgii 


regio, T’Land van Waes dicta, cuius 
pars alrera nuper fuit Flandriae Hr 
fpanicae fiae Auftriacae: ditionis, -al- 
tera Flandriae Batauae. ‘a 
14) S. Nicolaus voéabatur vicat 
quidam Wafae. Conf, adnot. 13, 
vid. mappae geograph, 

- 15) Haud dubie Hendtins Xendew 
Sis (cripfit pro Sandenfis. Vicom Sande 
habent .mappre geographicae Flan 
driae Auftriacae; | 6 - oo 
6} Pétro Barbiries °° 


XI 


ipfius Barbirii commififle, modo eat comprobem: fi Barbirius 
praedictus, cum Rege ™), iam diu defiderato, venerit, fecum 
quod honeftum erit contractabo **); nec interero negotio, vbi - 
Veftrae Reuerentiae offenfum aliquid, aut praeiudicium affe- 
rens, practicabitur; quin immo caufam Illius haud aliter, ac 
fi propriam, tuebor. Abfit enim, vt alius inueniar apud Ve- 
{tram Reuerentiam, quam alii Eidem de me praedicarunt. 


Dominus meus hondrandus, Magifter Iacobus de Tielt *), 
Cantor et Canonicus Curtracenfis, et Secretarius Reuerendorum 
Dominorum Tornacenfium, mittit quemdam honeftum Iuue- 
nem, cui nomen Iohannis Soti, de Ardemburgo *°) oriundum, 
pauperem, excellentis ingenii, quem pluribus anmis, ob ingenii 
excellentiam, litteris grammaticae et arte muficali iam _fatis 
edoctum, enutriuit, Louanium, in Collegio Lilii ™) artibus 
liberalibus inftruendum, ad maiora tandem ipfum promoturus, 

B 2. fi, prout 


», tuuenis feftiuo felicique ingenio, ete, “ 
In Cornelii van Geftel Hittoria facra 
et profana Archiepifcoparus Mechli- 
nienfis, Hagae“Comitum 1725. fol. 
edita, Tomol, p. 1$2. in Catalogo 


17) Carolo V. Conf, adnot, 11. 

18) Id tandem fraudi fuir Eraf/mo, 

19) Tiel, feu Thiele, eft vicus 
Flandriae Auftr. 


20) Ardemburg, fine Ardenburg, in 
Flandria Bataua, 

2!) Lilium Couanii erat nomen 
Collegii, in quo tum temporis ver- 
fabatur RRASMVS. Vid. T. IL 
Opp. Erafmi Epift. 299. data ‘ad Guil, 
Nefenum, Lonanio ex Lilio 18, lanua- 


rii Anno 1518. pag. 292. Conf, 


Epift. 284. ad Antonium 4 Bergis, 


Abbarem Bertinicum, Lovan, 13. Dec. 
A. 1517. p. 275. vbi Erafmas: ,, Ver- 
»for, inquit, in Collegio Liliano, vyde 
neft bic, gui bas reddit, Theodoricus, 


Collegicrom Vniverfitatis Louanien- 
fis num. IIT. vocatur Paedagogium Li- 
lii, additurque: ,,Primus fundator 
» fuit Carolus Viruli, vuloo Manncken, 
» qui et Regens per annos LVI. eius- 
»dem Paedigogii fuic, ita dicti ab 
yinfigni domus, quam eidem Faeda- 
»gogio leyauit teltamenti tabulis an- 
nNo 1493., partim ad vfum paupe- 
»rum pro fondatione Burfarum, par- 
ytim ad vfum Magiftrorum in Arti- 
»bus, in Paedagogio Lilit fe exerci- 
»tantium et actualiter legentium. “ 


XI 

é 4 

fi, prout coepit, ftudium funm continuauerit. Is idem Domi- 
nus, Veftrae Reuerentiae falutem plurimam dicens, Eamdem 
exorat, dignetur Iuuenem ipfum apud Regentem Collegii iam 
dicti habere commendatum. Bene valeat interim Veftra Ven. D., 
cui totis viribus dies et noetes morem gerere cupio. Ex Cur- 
traco ™), die vicefima octaua menfis Aprilis, Anno 1520. 


Eiusdem Veftrae Reuerentiae feruitor, 


Iohannes de Hondt, 
Canonicus Curtracenfis, 
et eiusdem loci Capituli Decanus. 


Venerando et Humaniffimo Domino Erafmo Roterdamo, 
Sacrae paginae Profeffori excellentifimo, Louanii in Pae- 
dagogio Lilii ”) refidenti, 
( Sigillum integrum.) 
Louanit. 
22) Curtracum, feu Cortracum, Cortryck, eft Belgii vrbs, in Flandria 


Gallis Courtray, Belgis et Germanis Auftriaca, olim Hifpanica. 
_— 23) Vid. adnot, 21. 


MAT 


XH 





MATTHIAE HIRSGARTTERI, 


Ecclefiaftae Vitodurenfis *), Epiftola A. 1535. ad a 
| ‘data, ex Autogr. 


Actor nobis ignotus, fed cuius nomen et munus ecclefia 
fticum apud Heluetios ex hac ipfa epiftola patet, fcripfit eam 
die 27. menfis Augufli, anno 1535. (v. Index h. a. n.12) re 
fpondens ad guaeftionem fibi aa quomodo offendicula 
fint tollenda de Ecclefa. 


Gratiam et pacem, rel. Frater in Chrifte charifime! Ve 
votis tuis fatisfaciam, breuiter fie dico: in omnibus, quae 
omnium laude dighus Doctor Zuickius *) feripfit, confentio. 
Cum autem a me petis, quomodo offendicula fint tollenda de 
ecclefia, non breuiore via refpondere poflum, quam ex verbis 


Domini. Et primo ex verbis Diui Pauli Rom. 14. Cum quis 
infirmatur in fide, affumite, rel. Infirmus igitur eft, qui ob 
* fidei 


1) Heluetiae vrbis, quam Winter- 
thur, lat. Vitodurum, yecant. 


2) Ioannes Zuiccius, feu Zicickins, 
Conftantiae natus, IJurisprudensiae, 
eni operam Bajileae et Friburgi de- 
derat, Doctor in frafia creatus, pott- 
ea litteras theologicas trastauit, ite 
vt Ruedlingae Paftoris munere fungi 
poffer, Inde Conffentiam init anno 
1525. ibique Ecclefraftes fait vfque ad 
obitum a, 1542, ee referant 


eum: inter Theologos, in Conuentu 
Virembergenfi anno 1536. apud Lu- 
therum praefentes. Legitur autem 
nomen eius in catalogo Theologo- 
rum, anne 1539, ad Colloquium No« 
rimbergae habendum qui mittendi 
erant, ex decreto Euangelicorum, in 
Conuenta. h. a.. Francofueti habiro. 
Vid. Seckendorfii Hifter, Lutheran, 
Lib. IH. Sect. 18. §. 69. A. 1939. 
a a, CPramect, et Lipf. 1692. 


’ 


XIV 


fidei imbecillitatem facile 6ffendifur,’ dum quis firmus in fide 
libertate fua vtatur. Talis fufcipiendus eft. Imo ait: affumite 
vel inftituite, hoc eft, nemmend in hiipfchlich an und berich- 
tend in. Hoc modo Deut. 4. et 12. fcriptum eft: Quod tibi 
praecipio, hoc tantam‘facito, nec addas quicquam, nec minuas. 
Ecce frater, dicas ad tuum fratrem, ea tantum difplicent Do- 
mino, quae in verbo fuo prohibita funt, et ea folum placent, 
quae. praecepta, rel. Nunc igitur cum plura offenfioni obnoxia 
facta funt Romani Antiftitis cauponatione, qua a guibusdam in- 
terdixit, hac tantummodo fine, vt magno redimere cogeremur, 
quibus carere non potuimus, rel. Ex hoc manifeftum fit, quod, 
dum Pontifex legem facit, de fuo faciat. Quum autem accepta 
pecunia abrogat, probat, diuinum non fuifle, quod abrogat. 
Legem enim diuinam quis abrogare poterit? De hoc praedicit 
Paulus 1. Tim. 4. . Haec proponas fratri tuo infirmo. Si igitur 
ex infirmitate.frater errat, ex verbo Domini firmus efhcietur. 
Si. autem contumax, nec verbo Dei, nec quocunque modo, @ fua 
contumacia abduci poteft, Si propter contumaces iftos perpetuo. 
cogamur abftinere a Jibertate euangelica, nunquam erit libe- 
rum, vtiilla libertate, quod femper contumaces erunt. Nuac 
alia via adeundum eft ad illam libertatem. Videndum igitur 
nunc eft, quisnam fit nunc numerus maior, an credentium, aa 
contumacium et ineredulorum.> Si credentium nunc maior eft 
numerus, vtere libertate tua. Et hoc eft verum, fi praeter tur 
bas fieri poteft et offenfionem Euangelii. Nunc igitur-ex prae 
cedentibus inferas: Si ea tantummodo feruanda funt, quae prac 
cepit Deus, non-praecepit, vt non ducas im vxorem-confobrinam 
meam, vt clare patet Leuit. 18: Ergo iure diuino poffum du: 
cere. Quod autem Romanus Pontifex prohibuit aliquos gradus, 


qui in hoc capite nen numerantur, ex fe ipfo, imo ex doctrina 
Daemo- 


XV 


Daeionioruin, fecit. Imo non poteft illos feparare, quos Deus 
coniunxit, rel. Sic fecit Paulus, dum Titum nolebat circum- 
cidere, cum prius, ob paucitatem credentium, et quod eitra 
magnam turbam non poffet refiftere, Timotheum circumciderat. 
Sic maior femper eft infpiciendus numerus, et quomodo citra 
tumultum fieri poffit, et ne cum detrimento Euangelii fiat. 
Haec funt, quae ad vota tua breuiffime ac fimpliciffime {cripfi. 
Doctiores Tiguri habes. Vale. Datum *) 27. die Augufti *), 


anno 1535- ow ‘a pe is 

—_ Mathias Hirfgartter, 

Ecciefiafes in Winterthur, 
tuus ex animo frater, 


(Sigillum integrum. } 


~ Sed nunc indicendus eft Vobis, Ciues Cariffimi atque 
Optimi, Dies Natalis Seruatoris ac Domini noftri 1esv cHRI 
st pie fancteque celebrandus. Cuius rei cauffa proximo die 
X\V. Menfis Decembris Hora XII. in Aede Paulina, inter 
Sacra Euchariftica, Orationem anniuerfariam habebit Iuuenis 
Ornatiffimus, 1OANNES CHRISTOPHORVS SCHREITER, Mau- 
ersberga- Mifnicus, Sacri Minifterii Candidatus, dicturus de 
recolenda natalium lefa memoria, certiflima fanctioris vitae 
magiftra. Ad quam Orationem audiendam ve frequentes 
confluatis, ILLVSTRISSIMI COMITES, VTRIVSQVE REIPV- 
: ; BLICAB 


3) Vitoduri, (Winterthur vocant,y _ 4) Dies 27. Augufti anno 1535, 
in Heluesia, vt auctoris fubferiptio fuit feria 6. feu. dies Veneris poft 
docet. Domin, 13. poft F. Trinitatis. 


XVI 


BLICAE PATRES aC PROCERES. GRAVISSIMI, COMMILITO® 
NES GENEROSISSIMI, MOBILISSIMI atque CARISSIMI, Omnl, 
qua ‘par eft, obferuantia: et humanitate rogamus, .. _ 
P, P. Domin. IV. Aduent. A. R. S, clolocecr. 


, 


J 


‘a 


| LIPSIAE ae 
nx OFFICINA KLAVEARTHIA, 


? 


RECTOR 


ACADEMIAE LIPSIENSIS: 
SACRA PASCHALIA 


A. D. XVIII. MENSIS APRILIS A. Re S». MDCCCII. 


IN 


AEDE PAVLINA 


PIE ET RELIGIOSE CELEBRANDA 


a INDICIT. 





SPICILEGIVM XXXII ; 


Autographorum, illuftrantium rationem, quae interceffit Erafmo 
Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fui praecipuis 
| ommnique republica. 


| 


eo 


oe Pa | ae 
= > a 
. P . 
4 e- 4 ane . ’ 
" ‘I 
a 2 i, * ‘ 
7 ~~ 
« 
’ 
. " 
< r 
ts : 
r 
; -¥ F af Shi , . 
* ‘ is 
- 7 a ere - + er 
. th a en cae i 4? Ke es 
a ge ET e 
. 
- 
‘“. me... & a 7 
: _ . 
OG Te Ee Bid 
* . 4 e . 
i . - bad ‘e . 
esa abs © ott % 
| 
* . i ¥ . . . “hoe 


-_ 


4 ’ Digitized by Gogalle 


" IOANNIS ROBBYNS, *) 


Decani Mechlinienfis, Epiftola A. 1524. ad Erafmum data, 
£X sone ; 


[, Cornelti van Geftel Hiftoria facra et profana Archiepifco- 
patus Mechlinienfis , Hagae Com. 1725. fol. edita, Tomo T. 

p-.41. in catalogo Decanorum D. Rumoldi Mechlinienfium, Viri. 
huius nomen ita legirur notatum: 4, Joannes Robyns. Obiit 15320 
Succefferat autem Henrico Ghifelberti, anno 1501. mogrtuo. 


In duabus erasm1, ad illum epiftolis, Tomo Il. Ope- 
rum edius, (Lugd. Bat. 1703. fol.) quarum altera Louanii 
26. Martii A, 1518. (v. Append. p. 1677. ep. 276.) altera Louanij 
1. Decembris A. 1519. (p. 523. ep. 480.) fCripta eft, vocatur 
Joannes Robinus, Decanus Mechlinienfis.. In alia, ad Ge eorgium 
Spalatinum data, Antuerp. 7. Augufti A. 1519. (p. "482. 
ep. 450.) eumdem Erafinus adpellat Joannem Robbinum, Deca- 
num, Virum prudentia fingulari, fumma integritate, fed ingenio 
perquam fefiuo. Ipfe fubleripfic litteras fas: 1oannes 
ROBBYNS. 


Nulla huius Viri epifiola legitur edita in rRAsM1 Operi- 
bus; quare illa unica, quae adhuc quafi in tenebris latuir, et 
So ; A 2 nun¢ 


*) Vid. nomen, in fine epiftolae, 


IV a haa sassee 


nune tandem ex Autogr. in lucem profertur, alicuius videtur 
effe pretii, vel propter auctorem, amicum Era/mi, ab ipfo 
laudatum. | 


Scripta eft Mechliniae, anno 1524. in Vigilia Apoftoforum 
Petri et Pauli, fiue die 28. menfis lunii, (v. Index A. 1524, 
n. §.) Loquitur auctor de ftteris Erafmi; de Goclenio et Col- 
fegio trilingui Louanienfi; de tali Collegio Lutetiae inftituendo 
a Gallorum Rege, et opera Erafmi perficiendo, famofae Acade 
miae Parifienfis caufla; de Vniuerfitate Louanienfi florente, pro- 
pter Collegium trilingues de Era/mo, eiusque reditu ad Louae 
nienfes, quem multi magno defiderio ex{pectent, in primis 
vero ipfe epiftolae auctor, €fCe 
« §. P. Reuerende pater, domine et praeceptor obferuande! 
Litteras paternitatis veftrae reuerendae, Bafileae die Iouis poft 
Pafcha ad me datas "), per hunc familiarem tuum *) accepi. 
Nofter Goclenius *) manfit in Collegio trilingui *), licet vtilior 
conditio et pinguior fortuna illi*fuerit oblata, videlicet docere 
Dominum Robertum, modernum Epifcopum Cameracenfem, ‘et 
fpero, quod non, leui ex cauffa, illud relimquet. Magis affe- 
ctat prodefle communitati, quam priuatae oa quod inter 

alias 


Hieronymo Buslidio, Praepofita Ari+ 
enfi,. qui moriens opes fuas in flu. 
diorum vfus conuerterar. Hine et 
Collegium Buslidianum vocabatuy, Tri 


1) Non exftant iftae Ere/mi_litte- 
tae in eius Operibus. 
2) Hominem ignotom. 


.. 3) Conradus Goclenius, Louanii, 
Profeflor latinae lingnae celeberri- 
mus in Collegio trilingui, anno 1535. 
mortuus, 
vocatur Hoclenins et Huclenius. 


4) Loxanii condito anno 1517. ab 


In hac epiftola, ex errore,’ 


lingue autem, quod linguze tres, he- 
braica, graeca, latina, fuos in illo 
habebant Profeffores.. Vid, Cornel, 
van Geftel Hift, Archiep, Mechiin, 
cit. T. } p 1&2. in cataloge € olle- 
giorum Vaiuerfitatis Louanienfis, 


V 


alias eius virtutes non parum in eo commendabile eft. Ego pro. 
viribus *) cooperabor femper pro eiusdem retentione in eodem, 
et bona etiam intertentione. Domini Executores Telftamenti 
defuncti Fundatoris piae memoriae °) funt fatis ftricti et tena- 
ces, non vt dent. perpendentes, qualis fit hic Goclenius 7), 
Quod Gallorum Rex *) affectat inftitueré Lutetiae fimile Col- 
legium trilingue, et ad quod complendum eamdem paternitatem 
veitram inuitat, non miror. Videt enim nune manifefte, quan- 
tum ornatus et vtilitatis per illud fuae famofae Academiae °) 
accerferet. Floret enim nunc, praetextu Collegii trilinguis, 
Vniuerfitas Louanienfis, et de die in diem augmentatur; quod 
quanquam pluribus, et fere omnibus, fumme placet, funt ta- 
men, licet pauci numero, quibus difplicet, quod ea occafione 
contingit. Sunt in eadem Academia "°), et quafi per omnem 
patriam “), magno defiderio exfpectantes reditum eiusdem pa- 
ternitatis veftrae ad nos, mirantes quod tanto tempore eos reli- 
quit, pro quorum confolatione, ac veftra quiete, videtur ami- 
cis veftris et zelatoribus, vt quamprimum Bafileam relinquere, 
et ad has fuauiflimas partes transmigrare debeatis, in otio litte- 
rario, qbiete, ac bona recreatione, viuendo, etiam poftpo- 
nendo maiora oblata. Quod annuat vobis, et nobis, clemens 
et omnipotens Deus, qui eamdem paternitatem veftram reue- 
rendam femper felicem, longaeuam ac profperam conferuet, 

mihi 


5) Conf. Era/fini epiftola ad Geor- 6) Hieronymi Buslidii. Conf. ad« 
gium Spalatinum, data Antuerp. not. 4. 
7 Ang. A.1509., vbi Evafmus de) Vid. adnot. 3. 
Joanne Robbino, Decano Mechlinienfi, 3) Francifeus I. 


epiftolae noftrae auctore, dicit: ,, Js ; ; 

yet, in quem Collegii erilinguis praee 9) Academiae Parifienfi. 

» Cipua cura inclinata recumbit. Vid. 10) In Academia Louanienfs, 
T. 1. Opp, Er. p. 432. ep. 450. 1) Belgium, 


, 


VI 


mihi fua beneplacita femper praecipiendo. Mechliniae ™*), ia 
Vigilia *) Apoftolorum Petri et Pauli *), anno XXIIIF. 


Eiusdem Reuerendae Paternitatis Veftrae 


Seruisor er amicus 


Ie Robbyns. 


Reuerendo Patri, Domino Erafmo Roterodamo, Sacrae 
Theologiae Profeffori eximio, — Praeceptori fuo Colen- 
diffimo, | 

Bafileae. 


(Sigillum integrum:) 


12) Mecheln, in Brabantia Anftria- 13) D. 28. Tun, 
ca, Gall. Malines, Lat, etiam Mecb- 14) Dies fetus Petri et Pauli eft 


linium yocatur. 29. Iunii. 


FRAN: 


Vi 


" FRANCISCI MOLINIT, *) 


Epifcopi Condomienfis, Regis Galliaram ab Eleemofynis, 
_ Epiftola A.1524. ad Erafmum. data, ex Autogr. 


Qaum ederem Indicem et Argumentum Epiftolarum ad Eraf- 
mum .Roterodamum: Autographarum, (€Lipfiae, apud Som- 
merum, 1784. ¥.) ignotus mihi erat auctor huius ad Era/mum 
epiftolae autographae, quem in Indice A. 1524. n. 10. Joan- 
nem Molinium adpellabam, quia ipfe praenomen fuum ynica 
exprefferat littera, quae videbatur effe k 


“Sed ex Erafmi Operibus et epiftolis editis intellexi tan- 
dem, epiftolam hanc, nunc primtim ex Autogr. edendam, 
feripfiffe Virum iflum, quem Era/mus vocat FRANCISCVM 
MOLINVM, et gui fait Epifcopus Condomienfis ‘), ab Eleemoe 
[ynis Regis Galkarum  » 


“ Nalla motinai noftri ad Erafinum , fed quatuor editae 
exftant ERASM1 ad-hunc Epifcopum epiftoiae, Tomo Il. 
Operum, Lugduni Bat. 1703. fol. Prima earum {cripta eft 
Bafileae, 2. Septembris A.1524. (vid. p. $09. ep. 691.) Altera 
Bafil. 12. Decembris A. 1524, (p. 836. ep. 717.) qua refpondit 
sake laa ad Epifcopi litteras, nunc tandem i in lucem ex Antogr. 
-prade- 

_*) Quem Molinum vocat ss iste tanize- prouincia, quam Galli Guienne 
1) Condomium, feu Condomium Va- vocant,. erat vrbs illo tempore mu-. 


forum, Gall. Condom, in agro Gon- _ nita. 
domenfi, Gall. Condomois, in Aqui- ; 2) Francifii lh: .. 


Vill “Ss 


prodeuntes. Jértia Bafil. 16. Maii A. 1526. (p. 927. fequ. 
ep. $20.) {cripta poft pacem, legibus durioribus a F'rancitco I. 
Gall. Rege factam cum Carolo V. Imp. *) Quarta Balil. 
15. luni A. 1526. (p. 943 ep. 825.) vbi ERASMVS: ,, Exfi- 
,mulor, inquit, guorundam litteris, vt aliguo fcripto gratuler 
»Chriftianifimo Regi incolumem ad fuos reditum. —~. Si ifthit 
»adeft Hilarius Bertu‘phus *), poteris eum ad me mittere, relatu 
» rum ad vos libellum etiam formulis excufum, fi videbitur , etc.“ 


FRANCISC! MOLINIE ad Erafmum Epiftola vnica, quae 
exftat, et nunc ex Autogr. inlucem prodit, Lugduni d. 21. No- 


vembris A. 1524. {Cripta, haec eft: | 


| Ad te mittunt multi elaboratas epiftolas excogitatis voce 
bulis, fuauiffime Erafme! Tuus Eleemon *) paucis admodum 
litterulis fuam voluntatem exprimit. Scit tuus Haeres, Hila- 
rius ©), quod animo concupiuerim Erafmum amplexari. | At for 
tuna nufquam fiuit exfequi, quae apud me conftitueram, Jam 


in mediis montium niuibus quaero hirundinem 7), breuiffime, 
| ) {i Deus 


3) Incipit hsec epiftola: ,, Dilcru- 
»ciabar animo iam tem, quum ‘Re- 
» gum optimus Francifeus fub byemem 
» peteret’. Mediolanum, videlicet ma- 
» gnum aliquod malum praefagienre.“ 

4) Conf, Molinii ad Erafmum epi- 
- ftola, vbi loquitur de Hilario; et ad- 
dantur ea, quae nos ¢x Era/mi Ope- 
ribus adhorabimos de hoc homine. 

5) "EAeyuaiv, mifericors. Alladit 
Molinius ad muanus fuum.  Erat ab 
Eleemofynis Eleemofynarius, vt vo» 
cant,> gall. Aumdnier,) Francifei I. 
Galliarum Regis. 

6) Hilarius Bertulpbus, ve dacet 


.Erafmi ad Franc. Molinum epiftols, 


Bafil. 15. Iunii A. 1526, feripta, Te 
mo III. Opp. p. 943. ep. $25. Navas 
erat Gandaui, in Flandriae vrbe, qoam 
Gens vocamus. “Edita ad eum exftat 
Erafmi epiftola, Bafil, 16, Man A. 
1526. (cripta, p. 937. ep. 849. Mem 
tio eius fit etiam paffim in Erafmi * 
alios, aliorumque ad Erafmum ¢pr 
ftolis editis. Vid. Index rerum #* 
vocum, Tomo III. Opp. Er. fubiane 


etus, y. Hilarins, ybi ovinus recte 


diftinguitur ab Hilario Bertulpbo. P 

7) Molinius, tefte Era{mi edita 4 
eum epiftola, (Bafil, 2. Sept. i 
; p: 


So 





1X 


fi Deus voluerit, Bafileam remigraturus *). Caetera Hilarius *) 
‘certa fide referet, eritque vice epiftolae, quam ad te bene lon- 
gam eram f{cripturus. At at, Erafme, fi in niuibus fepeliar *°), 
fincerum Amicum te amififle cogitabis. Vale, Lumen noftri- 
Seculi. Iterum et faepius Vale. Ex Lugduno ae Tr prima luce, 
facto prandio, die 21, Nouembris 1524. — 
F. Molinius, 
Amicus Erafmi. 


Exftant in Operibus Era/mi T. III. edit. cit. p. 836. 
ep. 717. litterae ERAsMm1, datae Bafil, 12, Decembnis. A. 1524., 
quibus refpondit Francifco Molinio noftro elusque Epiftolae 
nunc tandem ex Autogr. editae, quam magis illuftrare pof- 
funt Era/mi verba fequentia, 


» Haeres, vt {cribis, meus Hifarius, vtinam haberet tan. 

,tum mentis, quantum habet bonae mentis. ‘ Mandaram 
»etiam f{cripto, vr anteSeptembrem ifthic pararet mihi nidu- 
ylum: nihil meminit, ebrius, opinor, voluptate repetitae 
” Galliae, quam vnice adamat. Rurfum ‘fctipfi, me non ven: 
*rurum ante proximum Ver. Interea, fi ipfi effet felix Galfia, 
pfrueretur: fin minus, recurreret huc, mihi futurus vfi, 
fbi 


p. 809. ep. 697.) comitabatur icin $) Alio tempore Molinfus fuerat 
um, Francifcam1., hoc tempore cum ~ Bafileae, vel ee vel Freja 
a proficifcentem contra Caro- - vifendi caufla, 

um V. Imp., propter Ducatam Me- | 
diolanenfem, et pi hyemem bel- 9); Conf. adnot. rs 7 


lum gerentem, donec caperetur die Vid. 
24. Februarii A. 1925. ad Ticinum 10) eens 
feu Papiam vrbem, quam Pavia yo- 11) Galliae yvrbe, quam Lion yo- 


cant, cant. 


B 


+ 


», fibi fortaffe nulli incommodo. ‘Venit cum afiquot extortis 
ac fuperuacaneis Epiftolis, mox in-Gadiam reuolaturus. Si 
tua benignitas vule illi benefacere, et ft videbirur dionus, 
ye committat ilfius ‘manibus multum pecuniae, fed profpiciat de 
» Sacerdotio, quod non poffit ‘prodigere. Noui°hominis ingenium, 
non odi,  Narrat, -tuam excellentiam decreuiffe- hue aduofare. 
~ 4,Id tametfi fufpicor abs te ioco dictum, tamen, quando fic 
‘jpaffeuerat Hilarius, non video cauffam, cur tantum fufcipias | 
iter. — Bellum incrude/tit. —- Haec non ideo fcribo, quod 
»tuus confpectus non fic mihi futurus multo ‘tucundiffimus, 
5 fed quod nolim tantum Ansicum frufira et fumptu et itinere fati- 
»gari. Quod fcribis de Hirundine in niueis ae; ‘Deus autre 
tat omen!“ - 

Caeterum memorabilis videtur Movintr noftri mentio 
in Erafmi ad Francifcum I. Galliarum Regem epiftola, - Bafil. 
16. lunii. A. 1526, {cripta. (Pp. 943- fequ. ep. 826.) .. In qua 
poftquam ERASMVS inter alia dixit de Parifienfibus aduer/ariis 
‘fais, quorum praecipui fint Natalis Bedda et Petrus Sutor, Mo 
nachus Cartufianus, et generatim de coniuratis Pfeudomona- 
‘this ac Pfeudotheologis ,. qui moliantur tyrannidem, etiam in 
capita principum ,_ ete, addit P. 944. »» Periit Papilio, ‘non fine 
‘phraui Jiufpicione venenig PERIIT FRANCISCVS MOLINVS a _ 

» Dubletus, periclitatus eff Michael Arantius, bis impetierunt Bere 
*guinum y nunc Fabrum et Erafmum aggrediuntur.“ Sed verba: 
.PERIIT FRANGISCYS MOLINVS, die16. Juni 1526. ab Erafmo 

ad Regem {cripta; quomodo concilianda fint cam Frafmi epr 
ftola die 15. lunii 1§26; ad ipfam Brimcifiom, D Molinwn data, 

(p. 943 ep. eas ego ae neftio. 


a 





was F 
ci 1ACOBI 


xT 


TACOBI GROFFICI?, sy 


Poloni , Sacerdotis, Cracouiae Cuftodis S, Eoidii-” ae Epil 
A. 1533+ ad Erafinum data, ex Autogrs 


‘2 f.)5 49 


Nulla crorrics ad Erajinim, aut huius ad A illum, viquam’ 
édita lezitur epiftola, nec mientio Grorricir fit in Erafmi’ 
Operibus. Fortaffe noftra, quae tam dit latuit inter epifto-’ 
larum autographarum ex bibliotheca ERASMI reliquias, inde 
ab anno 1782. hic Lipfae adferuatas, et quae nunc tandem in 
lucem profertur, eft unica in terrarum orbe relies He GRoF- 
Ficit epiftolis, ad exteros feriptis..- °°.  ; Paherng 


Scatet vero illa tot f{cripturae compendiis seiaruiiass 
notis, ve fir lecta difficillima, Facillimam Jectu nunc Jecto. 
ribus noftris exibemus, Scripta -eft Cracowiae,. in. Polonia, 
die XV Maii, Anno 1533. (v. Index h. a. n. 3.) Loquitur’ 
GROFFICIVS de quam plurimis totius orbis chriftiani ‘Hominibus, 
fitteras ad Erafmum dantibus, etc. Dé fe ipfo,: cum’ Abbate 
quodam Polono nuper Era/mum coram Jalutante; vbi ‘firnul! 
fmgularia quaedam narrantur, et Erafmus fammis /audibus. 
ornatur, etc. De fe, fuogue apud Cracouienfis Sacerdotio, 
med Cuftodiam vecebea, in Sacella Saas Fgidii, CLG. 


Cum non ignorem, Erafme, Vir prseftantifficne atque. 
doctiffi me! quam plavimes effe,..nedum nationis Germanicae, 
' Ba. | -atit. 

1) Telte ipfo Groffieio, : inshac ipfe epiftals, |: eh ine 


xIf 
aut Italae, fed totius orbis chriftiani, qui, tuarum honeffiffi- 
marum et orbi vtilium occupationum nulla ratione habita, fais 
te litteris interpellare foliti funt, et nonnunquam fortafle pene 
de nihilo, quo vel fic fuuim inte animum, tui amanhtem, tefta- 
tum tamen faciant;’ Tua vero,. quod fcimus, ea eft humanitas, 
quod nemo eft, fortis etiam infimae, ex his qui te audent lacef 
fere litteris, quem tua inuicem refponfione, inter talium licet 
et tantarum occupationum agmina, non digneris. Vnde fit, vt 
animatus et ipfe, cum videam ad-te feribere Dominum Abbe 
tem hic noftrum Mogilarum, fiue Clarae Tumbae ae cui pere- 
grinanti anno proxime fuperiore fueram comes et ipfe, et qui 
yni cum illo *?) fueram admiffus ad te vifendum corim, coram: 
que falutandum, quique abiens non me potui moderari, quin 
dexteram tuam, omnium ofculis! omniumque veneratione di- 
gnam, obortis, fi qua apud te mihi fides eft, lacrymis, deofcu- 
larer, 


wa 


2) Vid. Hiftoriaram Poloniae et 


Magni Docatus Litbuaniae {criptorum 


Collectio Magna, ex, Bibliotheca Zaln- 


feiana, ‘edita, cm adnotationibus er 


ptaefatione, -& Lavrenrio Mizlero de 


Kolof. Tomus I. prodiit Varfaniae 


1761. ‘Tomus IL. 1769. fol. In huius 
Operis Tomo I. p. 257. in Sranislai 
Sarnicii.defcriptione veteris et nouae 
Peloniae; haec leguntur: ,,Mogila, 
» Monafterium infgne,.vnico tantum 
»milliari a*€racouia, YVandae Reginae 
,Poloniae tumulo concelebratom, “ 
Ibidem p. 443- in Simonis Starovol/ci 
Poldnia: ,, Ab alia parte vrbis Cra- 
,couienfis eft Abbaria dives, Moria- 
yfteriumque Ciftercienfium f{atis (mu- 
»nitum et pul hersimum : Claratrum- 


»bae, feu Mogilenfe,* In Andrege 


_Cellarit defcriptione regni Poloniae, 
ibid. p..540. .,, Clararumha, vel Mo- 
»gila, ant Mogillo, Cracouia yno mil- 
»liart femotum coendbium dives, pul- 
»chram er muficum, ac Ciferciensit 
» Ordinis Abbati fubiectum, quod an- 
» 00 1473. incendium abfumpfit.“ 
Tomo II. p. 485. in Martini Zeilleri 

. pofteriori defcriptione regni Polonise 
et Magni Ducarus Lithnaniae: ,, Cs 
-»ratumba, feu Mogila,. Mogillo, mil- 


- yliare a Craconia diftans, ditiffimum, 


»pulcherrimam et munitifimum G- 
wftercienfis Ordinis. monalterium ¢ 
, Abbatia, Vi equidem reperi, 4% 
M0 1473. igni abfumta eft. “ 

3) Cum Abbate Claractumbaty 
quem ipfe Grofficius in hac epiltola 


‘Evafmum vocat, 


a XH 


Jarer. Id quod memorandum effe cenfui, vt, quis ille fit Iaco- 
bus Grofficius,* qui te incognitus audet barbarus barbaris fuis, 
litteris interpellare, non ignores, etc. Dixifti tu quidem, ma- 
num tunc optatiffimam tuam eupide mihi tenenti, eique dulcia - 
ofcula figenti: Num Epiftopus ego fum? Ego autem aliquanto 
vtique cupidius, magisque pie, tuam iftiusmodi dexteram fum 
deofculatus, quim omnium, quos habet nofter hic orbis, Pon- 
tificum, et quim facres Summi Pontificis Clementis *), 4 quo 
tunc, per ifta licet Burgundiae et Galliarum deuia, redibamus, 
Pedes beatos. Atque vtinam licuiflet, non modo dexteram 
iftam , quae tot feripfit et talia, fed et caput, quod dictauit, et 
pectus, quod cogitauit, quae orbem totum chriftianum, fimul- 
que et Poloniam, quae nobis patria eft, inundirunt cum fumma 
laude tua et perpetui nominis tui apud omnes, etiam futuros, 
natorum videlicet natos, et qui nafcentur ab illis, fcripta, de- 


ofculari!~ ete. 


Id, inquam, effe volui dictum, yt me tibi vel ifto prodam 
indicio, dati videlicet dexterae tuae ofculi, tibique agam gra- 
tias, quod non fueris grauatus, curis quae te habebant fepofitis, 
tuam nobis praefentiam videndam exhibere, quodque fuauifimi 
oris tui alloquio Dominum Erafmum Abbatem *), immo et me 
quoque, dignatus fueris. Quae vna res tot nobis terras, non 
fine multa incommoditate atque impenfa, peragrantibus, omnium 
eft laborum et fumptuum vifa merces fufhciens: Tu videlicet 
ipfe vifus nobis corim! quem vidiffe magnopere gloriamur, et 


‘ gloriabimur etiam apud nepotes, quim nobis diu vita fuppetet. 
Et 


4) Clemenris VIL, (Tulii Medicei,) ferat Hadriano VI., et focceflorem 
Pontificis Romani, inde ab anno habuit anno 4534. Paxlum IH, 
1523. vique ad a, 1534., qui furcef- 5) Conf. adnot. 3, 


XIV 


Ft faciant Superi, vt Te, quem ob tantam locorum intercape- 
dinem non datur videre et alloqui, faltem viuere quam diutif 
fime, et femper incolumem, audiamus! Id quod.vt praeftet ille, 
4 quo omne datum optimum et donum perfectum, votis et ipfe 
ego precibusque adiuuabo. Sum eniin, Domino Deo gratiae, 
vnus de Sacrificulis, ad exiguum hic exiguique nominis Sacel- 
lam, Diuo Egidio dicatum, vbi eft mihi Sacerdetium, quod 
Cuftodiam dicunt; degens inglorius, procul vtique, fi mei non 
me fallit amor, ab omni cupiditate omnique ambitione, hicrei 
diuinae, vt facris decet initiatum, operando, et Cuftodem agea-. 
do. etc. Eo, inquam, animatus, fum ecce aufus ad te dcr 
bere. etc. ae 

| Tu fi tuo me refponfo aliquo, et Tuae ipfius manus quan- 
tumuis minimo epiftolio, dignatus fueris ; erit illud quam.gra- 
tifimum, et maximi muneris maximique beneficii loce, Sia 
minus, tuis illud tribuens occupationibus, Deum nihilominus 
et Superos ©), vt te quam diutiflime praeftent fuperftitem atque 
incolumem, affidua’prece oppugnabo. etc, Vale, viueque div, 
Vir vita et immortalitate diguiffime { Cracouiaeé, XV. Mail, 
N,D, XXXIIL. . 


Jacobus Grofficius, 
Caftos Sancti Egidii = 


Praeftantiffimo Viro et Vindiquaque Doctifimo, Domino 
Erafmo Rhoterodamo. 
Sed 


- 


6) Superos vocat Sancsos ecclefiae romanae, 


XV 


Sed nunc Vobis indicenda fant, Ciues Optimi, Sacro- 
rum Pafchalium Sollemnia, proximo die XVIII. Menfis Aprilis 
pie ac religiofe celebranda. Orationem anniuerfariam in Acde 
Academica hora XII. inter Sacra Euchariftica habebit Vir Prae- 
clariffimus, GOTTLOB EINERT, Lipfienfis, Artium et Philo- 
fophiae Magifter Lipfiae creatus, et ad Aedem Academicain 
in Sacris poft meridiem Orator, Patris de Viraque Republica 
Meritifimi Filius, oftenfyrus: Quam grauta effe debeant Chri- 
ftianis Sollemnia Pafchalia. Ad quam Orationem audiendam 
vt frequentes confluatis, COMITES ILLVSTRISSIMI, VTRIVS- 
QVE CIVITATIS PATRES aC PROCERES GRAVISSIMI, Vosque, 
COMMILITONES GENEROSISSIMI aC NOBILISSIMI, Magno- 
pere rogamus atque etiam hortamur. 


P. P. Domin. Palmarum , ALR. S, cloIocecu. 


LIPSIAE 


EX OFFICINA KLAVBARTHIA-’ 


™~ 


R.E C T OR 
ACADEMIAE LIPSIENSIS 


SACRA PENTECOSTALIA 


A. D. VI. MENSIS IVNII A. R, S&S, MDCCCII. 


IN 


AEDE PAVLINA 


PLE ET' RELIGIOSE CELEBRANDA 


INDICIT, 





Spicirecivm XXXIIL 


Autographorum, illuftrantium rationem, quae interceffit Erafino 
Roterodamo cum aulis et hominibus aeui fui praccipuis 
omnique republica. 


=r 


KE 


te 


| 


ee 
= 
* 
és ve 
* 
= se 
. t 
“@ 
‘ - 
* 
- 
tee 
, 
c* 
’ 
« 
Lae 
- - 
. ' 
—_ 7 
. 
» ff 
® 
’ - 
be - 
rs 
~ 7 - 
™ 
4 
! 
* 
an 
t lead 
* -? 
* 
* 
ar 
» 


” 


* 


Digitized by G 


=o 


PETRI CASTELLANI, fiue A CASTELLO, *) 


pofthac Epifcopi Tutelenfis, dein Matifconenfis, tandem Au- 
relianenfis, et Magni Franciae Eleemofynarii, “Epiftolae tres, 
Annis 1530. 1532. et 1534. ad Erafinum datae, 

_ ex Autogr. 


D. hoc viro, poft Erafmi demim obitum claro, fum- 
misque in Gallia dignitatibus & Francifeo I. et Henrico IT, Re- 
gibus ornato, legantur et inter fe conferantur praecipue: Pe. 
tri Caftellani, Magni Franciae Eleemofynarii, Vita, auctore 
Petro GALLANDIO, Regio Latinarum litterarum Profeflore, 
a Stephano BALVzIo Tutelenfi prima edita et Notis illaftrata, 
Parifiis 1674. 8%, vbi BALVzivs Notis fuis in fine adiectis 
hon pauca emendauit-et illuftrauit, Dionysit SAMMARTHANI 
et fequentium Monaachorum Congregationis $. Mauri Ordinis 
S. Benedicti, quos saMMARTHANOS vocant, Gallia Chriftiana, 
Tomo II. Pari. 1720. fol. p. 674. Tomo IV. Parif. 1728. Pp. $36. 
et p. 1096. fequ. Tomo VII. ibid. 1744. p. 236. Tomo VIII. 
ibid, 1744. p. 1483. fequ. Jac. Aug. rHvANvs Hittoriarum fai 

a i A 2 _ temporis 


1) Galli eum vocant: Pierre Du Stellan et Chaftellain. Vid, Auctores 
Chaftel, five Du Chdsel, Pierre. Ca- vari, mox citandi. 


~ 


lV 


temporis Parte I, an. 1547. p. 142. feqq. edit. Francofurt. 1614. 
8°. La-Bibliotheque du Sieur de la croix-pu Marine Vol. [. 
4 Paris 1584. fol. p. 388. et p.390. Pauli covomest! Gallia 
Orientalis, Hagae Comitis 1665. 40. p. 12. 13. Dictionaire 
hift. et crit. par Mr. Bayte, T. I. Art. Caftelan, (Pierre,) qut 
fimul Moreri aliorumque errores varios correxit. Mittimus 
alios, qui paflim de noftro loquuntur. 


De: patria reTRI CASTELLANI diffentiunt f{criptores. 
Pietique eum Lingonenfem *) vocant. GALLANDIVS eX anti- 
qua et nobili familia Burgundiae ortum {cribit, patre Quintino 
Caftellano, Equite aurato, magna {cientiae militaris et fortitu- 
dinis laude claro apud Burgundos, fub Caro/o Duce Burgun- 
_ diae, etc. *) 

fuuenis Petrus Caftellanus, poftquam inuiferat variis ia 
Germaniae locis viros doctos, contulit fe, Bafileam, ad ERas- 
MVM, tum temporis ibi agentem, apud Joannem Frobenium, 
Typographum celeberrimum. ERASMvs eum Frobenio com- 
mendauit, effecitque, vt honefto loco er ftipendio fibi effet 
adiutor in emendandis graecis latinisque exemplaribus *), 
Videns nofter, ERASMVM propter Iconomachiam Ba/fileen fum, 
relicta vrbe, Friburgum profici{ci *), ipfe quoque in quietiora 
pacatioraque loca migrare ftatuit °). Tandem cum Comite 
Tonorienfi ”), Epifcopo Pictauienf *), reuerfus Lutetiam Pari- 


forum, 


2) Lingones, gall. Langres, vrbs 4) Vid. Galland, p. 20. vbi plura 
inferioris Campaniae. (Galli: Cham’ fegi poffunt. 
agne. - =a 
. = Gallandins, in Vita Petri Caftel- : eal samen iad 
Jani, p. 9. 10. Carolus Audax , Bur- ) Ga * p. 27. 
gundiae Dux, obiit anno 1477., oc- 7) Comte de Tonnere, quem Gal- 
cifus in praelio ad Nanceium, ( Nancy,) landius Tonorienfem vocat. 
Lotharingiae vrbem, on $). Pictauiumw, gall, Poitiers. 


Vv 


forum, incredibili vifendae Italiae defiderio flagrauit °). Tta- 
que Epifcopus Antiffiodorenfis "), legationem regiam obiens, 
Caftellanum, quo in litteris vreretur, fibi adiunxit, Cum hoc 
Epifcopo menfés aliquot Romae commoratuis, veniaque impe-— 
trata Vinetias profectus eft nofter "), Deinde per biennium, 
in vrbe Cypri infulae primaria, (Leucofam vocat Gallandius,) 
interpretatus eft Graecis auctores veteres latinos ™). E Cypro 
nauigauit in Aegyptum ”), Inde per Arabiam Petraeam terra 
profectus eft Hierofolymam, et poft binos merfes Damafcum “), 
Tunc, per Antiochiam, totum Sinum Ifficum: emenfus, Iconium, 
quod Cifciae oppidum eft, peruenit ’); inde vero, per Afam 
Minorem, Conflantinopolin “*). Reducem in Gadliam commen- 
darunt Regi Francifco I. Epifcopus Pictauienfis ”) et Cardinalis 
Bellaius ™). Poft mortem Epifcopi Pictauienfis, in locum Ia- 
cobi Collin factus eft Anagnoftes, feu Lector Regius et Interpres 
intimus ™); Regis etiam filiam Aargaretham auctoribus vete- 
ribus interpretandis inftituit *). Refere quoque eum Gallan- 
dius inter Scribas et Minifiros Cubicularios Regis. *). 


Anno 1529., vt probat navzivs ™), Rex Francifcus I. 
Caftellanum Epifcopatu Tutelenfi ornauit ”); non autem fimul, 


vt 
9) Galland. p. 25. 18) Galland. p. 37. 
“10) L’Eveque d' Auxerre, In Notis 19) Idem, p. go, feqq. 
Baluzii p. 146. vocatur Francifcus 20) Id p. 43... 
Dinrevilla , iftias nominis fecundus, 21) Galland. p, 46. fequ. 
11) Galland. p. 26. 27. 22) Balusius, in Notis ad Gallandii 
© 12) Idem, p. 2§. 29, _ Vitam Petri Caftellani, p. 149. Con- 
13) Id. p. 2g. ! or fentiont Sammarthani Tomo I. Gal- 
14) Galland. p. 33. liae Chriftianae, p. 674. et T. IV. 
15) Idem, p. 35. Iconium hodie p. 1095. ee 
Cogni vocan’. — 22) Turela, gall. Tulle, feu Tulles, 
16) Galland, p. 37. en Limoufm, vebs prouinciae | .ermoui- 
17) Vid. adnot, 7, & | cenfis, in Aquitania, (Gall. Gusenne.) 


VI 


ve vale Gallandias ), intra vnius anni {patium, ie faite En- 


vaonienf* *) et Abbatia Belloperticenfi *°). 


‘Anno 1544., ex Baluzio, Colomefi i0 aliisque *7), Rex 
eum Epifcopum Matifconenfem defi ignauit **); quare Caftellanus 
Epifcopatu Tutelenfi fe abdicans pro co fimul Abbatiam -Alto- 
villarenfom *°) accepit *). 


Mortyo a..1547. Francifio L Galloram Reve, filius eius et 
fucceflor Henricus 1], -”)- ‘Caftellanum. anno i548. d..25. No- 
yembri§, ve probat Baluzius ’ *), Magnum Franciae Eleemofyna- 
rium effe iuffit o) qui, notante Gallandio *), erat Aulae to- 


tius-regiae vnicus Epifcopus, et de quo honoris gradu, 


In. Sashmarthanorum Gallia Chrift, 
T. IW. p. 674. in catalogo Epifcopo- 
rum Turelenfium ef XXIII. re tTRVS 
Ll. Petrus Coflellanus, feu Dea Chajtel. 


24) Galland. p. 48..49- 
. 25) La Previété dEfvaus, al. Efvon, 


Evan, notante Baluzio p. 147. fequ,;: 


in dioecefi Lemouicenfi. \ ( Gall.- Li. 
moges.) Conf. Bayle. 

26) L’ Abbaye de Belleperche, in di- 
oecefi Montalbanenfi, .( Montauban.) 
Probat Raluzius p. 149. fequ., hac 
Abbatia Caftellanum donatum non 
effe, nifi fab finem anni 1543. Conf. 
Bayle. 

27) Baluz. p. 149. add. p. 162. 
Colomef. Gall. Or. p. 13. Sammarsh. 
Gall. Chr. T. IV. p. 1096. ete. 

28) Matifco, feu Matifcona, Gall 
Mafcon,» et Macon, yrbs in Ducatu 
Burgundiae, fiue Burgundia inferiori. 


in Sammarthanorum Gallia Chrift. 


omnium 


2 


T. IV. p. 1096, nofter eft Epiftopus 
LXVIII. P Matifronenfi is, et vocatur PE- 
TtRvs Tf. Du Chaftd. Probant iidem 
p- 1097,,, fediffe eum adhne anno 
iss. d. x2. Dec, Mati/cone. 


29) Hauvilliers , in dioeceli Re- 
menfi. “7 


30). Galland. p. 72, Bale. p- 159. 
Referunt quoque Sammarrbani T, {V. 
Gall. Chrift. p. 836, noftram inter 
Abbsates Albae-Ripae, ( Auberive,) in 
dioecefi Lingonenfi, (Langres,) vocan- 
tes eum n. XXXIV. PETRYM IV. 
CafteHanum; et feribunt, praefuifle 
eum cieciter anno yuo et menfibas 
fex. 

31) Non Francifeus I, vt Thos- 
nus, Sammarthani aliique errant, Vid. 
Baluz, p. 163. Galland, p. 99, 100. 


32) Baluz, p. 163. 
33) Grand Auménier de France. 
34) Galland. p. 99. fequ.. 


VII 


omnium in Gallia Ecdefiafticorum facile prmcipe; plura ha- 
bet Gallandius ”). 


Tandem anno 1551., teftibus Baluzio aliisque **), Caftel- 
lanus nofter ab Henrico 71. Rege creatus eft Epi/copus Aurelia- 
nenfis *”), abdicans fe Abbatia Be/loperticenfi et Epifcopatu Ma- 
tifconenfi * *). Sed paullo poft, anno1 552 d, 3. Febr. obiit *), 
et in ecclefia Aurchanenfi fepultus eft * ps Epitaphium elus, 
quod compofuit Michaél Hofpitalius ““), Franciae Cancellarius, 
exhibent varii hbri **). Elogium efus fcripfit Scaeuola Sammar- 
thanus, in Elogiis Gallorum. _ 


‘Praeter Inflitutiones ead. feripfi duas orationet anno 
1547. habitas in funere Regis Francifci I., quas saLvzivs 
fabiunxie Gallandii_ vitae Caftellani, Parifiis 1674. g°.. editae. 
In Epiftolis clarorum virorum, a Joanne Michaele srvto editis 
Lugduni 3564. 8°, iitio Libri IIE p. 332. fq. exftar Petri Ca- 
fiellani, Matifconenfis Antiftitis, Epiffola ad D. eepaynie) 
Lambinum **) data, ex regia villa, V. Kal. Febr., A SAT 


In 


° 35) Galland,.p. 100.102. Sam- 
marthani T. VIL Gall. Chr. p. 236. 
in Catalogo Maiorum Franctae Elee- 
mofynarioram . CII, Habent no- 
firun, duém pe tTRVM X. Dy Cha- 
fil vocant 

36) Raluz, p. 164. Sammarth. T. 
ViIi. Gall. Che. p. 1483. feqa.. 

37) Galland. p. 133. fequ, Sammar- 
shanis T. VIII. p. 1482. fq. Epifeo- 
pus Aurelianenfis XCV, eft pr tRvVS 
Ji!.. Da Chaftel ,, dietus Caftellan, et 
Chaftelain, Conftar, Aureliam Gallos 
.vocare Orleans, .: 

38) Galland, p. 133, feqy, iw. * 


39) Galland. p. 135..feqq., vbi 
plura de.morte eius narrantur. Ba- 
luz. p. 164. fq. qui et de illorym 
temporum in Gullia numerandi’ anos 
satione loquitur, cavflamque expli- 


_¢at, cur-alii: mortuum Caftellanom 
‘velint anno 1Sst. 
. VIM, p 


Sammarthani . 
~ 1494. et TOV. p. $36. 
il Bakes. Pp. 166. 
41) Michael de PHofpital, vel Hé- 
pital. 
(42) Hofpiealii Epiftolae,’ Baiuz. p. 
165, Sawmarth.. Gall. Chr. T. IV. 
p- 1097. T. VIIL pot48q. 2 i; 
43) Criticum doctum, gente Gal- 
lum, 


rd 


Vill 


In erasmt Opp. T. IIf. Lugd. Bat. 1703. fol. nuéla prore 
fus exftat PETRI CASTeLLANI ad Eraf/mum.epittola, efi ille 
iunenig faepius ad hunc feripfit **).. Quare alicuius-effe, pretil 
videntur éres ex Autogr. nunc primim prodeuntes epiftolae, 3 
CASTELLANO ad Hra/mum miffac, et velut ex nauftagio. re- 
liquae. ! ' 
res Duae autem ERASMI ad Caffellanum i in illius, Operibus fu- 
~ perfunt epiftolae, fcriptae Friburgi: Altera.d, 7, Febr.. A. 1531. 
(T. IIL. “p. 1352. fequ. ep. msg.) altera dv 24. Sept. Anni 1532. 
(p. 1752. feqq.. Append. ep. 368.) _ In pofterioris inferiptione 
ERASMVS euith VOcat Generofiffimum Adole/centem; D. Petrum & 
Caftello; in-ipfa epiftola Caftellanum;- in prioris inferiptione 
Petrum Caftellapum. De vtraque dicendum erit fao loco. Cae- 
terum ERASMVS, in epiftola, duobus Adolefcentibus (ighoris) 
feripta, apud Friburéum, 31. Tuli A. 1530. | (p. 1748. A. ep. 359: 
App.) dicit: ,,Si adhuc adeft Petrus Caftellantis , inuenis a 


 doctus,, ei faluitem dicite méis verbis diligenter.“ *<Praeter 


hiec nihil de eo inuenio in ERAsMr epiftolis editis Tomo III, 
Opp. . At in Epiftolis familiaribus Def: Erafmi Roterodami ad 
Bonifacitm Amerbachium, 1.V. D. ac Prof. Balik , quae: prodie- 
runt Bafileac1779. 8°., ‘mentio’ fit Cafe//ani_noftri p.3F. ‘Epift. 28 
his verbis: ,,Si quis obtinger, per quem: {cribas. Alciato, 
,quaefo vt eidem committas has litteras ad: Petrum Caftellanum, 
aqui-agit apud Birurigas.“ (Annus fcriptae. hujus -epiftolae 
sink Et ‘ps 51% Epi 55: data Frib, 5- Cal Oct,’ 1529s dicit 

Era 


lang, tandem Humaniorum Profelfo- ; a Tettibus,’ Ca/telant ipfo,. in 

rem regium, anno 1572. Parifiis mor- wpiftolie nune- eX Autogr.' edendis, 

fuam, aetatis, a3 ! ipfoque Eraf = a bait “Opp. P.1353- 
(haat. : ep. IISBV. - - 


A 


IX 


Erafmus: ,,De litteris ad Cafte/lanum ne fis anxius, minimi mo- 
»menti, et mifi alreram exemplar Francfordiam. 


Igitur, ex nunc primim edendis autographis eeTR! ca- 
“$TELLANJ, adhuc Juuenis, ad Zra/mum tribus Epiffofis, prima 
feripta eft Lutetiae, poffridie Cal. Febr., feu die fecundo menfis 
Februarii, Anno rszo. (v. Index h. a. n, 4.) Loquitur auctor 
de fuis ad Era/mum epiflolis permultis, earumque cauffis, ac de 
_perraro refpondente Erafmo. De fe, iam comitante Epifcopum 
Pictauienfem, Lutetiae degentem, ob Reginae nouae ingreffum, 
follemni Ga/forum more percelebrem futuram, etc. De fe deli- 
beraturo, quidin pofterum fbi faciendum fit. Significat tan- 
dem Erafino locum, quo mittere poflit litteras, fi refcribere 
velit ~’). ee 


S. P. Quod ad te {cribo, mortalium omnium fpectatif- 
fime, tam frequenter, non eft qued fuo ornatu, vel lepore, com- 
mendatas tibi epiftolas meas effe putem, vel quod fcitu dignum 
aliquid, aut ad res tuas attinens, afferre foleant. Sed me, cum 
fiducia comitatis tuae facit in hac officii fpecie'audacem, tum 
certe amor tui et veneratio ita me admonent, vt, quanquam id 
mihi nec conftat, nec facile eft, quod, quatenusque, meum 
erga tot beneficia tua oficium, quod {tudium effe par fit, multo 

-malim intempeftiuae vel etiam improbae in hoc genere fedulita- 
tis manifeftus efle, quam vel negligentiae, vel ingratitudinis, 
quod aut eft vnicum, aut maximum clientelae flagitium, vila 
opinione refpergi. Scribo itaque, immo refcribo faepius, ac ne 
a vincente 


45) Erafmus ad hafce Petri Caftel- A. 1531. Vid, T. II Opp, p. 1352. 
‘ lani litteras refpondit tandem, elapfo fequ, ep. 1158. 
integro anno, nimirum d, 7, Febr. 
B 


xX 


-vincente quidem hanc rufticam obftinationem tam rara refpon- 
forum tuorum copia. Ducentis namque epiftolis meis deberi 
vnius epiftolae tuae vicem, nunguam exiftimaui *°), Nam vt 
pleraque mihi alia defint, eruditio, ingenium, folertia, facultas, 
‘merita, quibus magnitudinem humanitatis et incomparabilis vir- 
tutis tuae affequar, ita mihi fane videar non peffimus dignitatis 
tuae obferuator, fi affectu res tanta, et qualicunque indicio, 
non etiam opere, confici poffet. Attamen ifta omnia malim quo- 
vis alio, quam epiftolae, teftimonio approbari. Interim fi quid 
de Caftellano tuo audire iuuat, nunc fumus in comitatu Epifcopi 
Pictauorum Lutetiae *’), hic operientes cum reliquis nouae Re- 
ginae ingreflum, ad quem, folemni Gallorum more, futurum 
percelebrem, nunc tota ipfa Gallia fpectat. Hunc, fi, prius 
quam has dediflem, fpectari contigiflet, per fcriptum ad te mi- 
fiffem, fimplici nudaque rerum expofitione contentus, atque 
-haud vulgari infuper fide **). Reliqua, quae ad ornatum elo 
_cutionis et caeteras virtutes pertinent, confcientii imbecillitatis 
meae, ne tentaflem quidem. De caetero autem, quid faciam, 


et tempus, et rem ipfam, in confilio habiturus fum **), Interim 
vale 


46) Refpondet Erafinus: (vid. ad- ,,audiero infignitom; aut, fi te non 


“not 45.) , Quam tu mihi narras ana- 
_ylogiam ducentarnum epiftolarum ad 
, vaaem? Vix arbitror, vilam abs te 
» huc veniffe, cui non refponderim, 
‘4, hac excepta poftrems, in qua figni- 
_»ficabas, te relinquere Luteriam, nec 


, certo defignabas, quo miterem, fi ° 


» quid fefponderem, nec mihi con- 
yftabar, quos haberes ibi amicos, “ 


4°) Ad haev Erafmus: ,,Gaudeo, - 


»titi contipiffe Praefulem benenolum, 


pmagis gaulurus, fi te mitra bicorni — 


»eapit hoc horcris genus, optarim 
ytibi prellam affarim dotatam, Rute 
y fus, fi refugis capiftrum, precot tibi 
»fortunam Bayfii, cui, vt iple fois 
»litteris fignificauit, contigit onom 
»cum dignitare, “ 


48) Erafmus refpondet: pHilto- 
»tiam triumphalem cupide exlpect® 


- 49) Adthaec verba Erafmus: . Te™ 
ypori (inguit) vigilandum cer 7s 
» Nimiam enim verom eft, quod_™ 

yn 


XI 


vale tu, -faeculi tui decus! Ex Lutetia, poftridie Cal. Febr, An. 


MDXXX. 


Tuus 


P. CASTELLANVS. 


Si quid refcribere liberet, poffent litterae tuae dirigi Lute- 
tiam, ad infigne Scuti Bafileenfis, indeque ad me haud 


aegre perferri *°). 


r D. Defiderio Erafmo Roterodamo, Domino meo, 
Friburgi Brifgoae. 


Li 


ALTERA Petri Caftellani ad Erafmum Epiftola, in qua 
iocofe magis, quam ferio, loquitur, (vt ex Era/mi quoque 


re{ponfione “) patet,) data eft: Ex noffro Coenaculo * 


, ad 


AV. Cal. Ortobrit, i. e. die 17, menfis Septembris, A. 1532. (vy. 


Index A, 1532. n. 16.) 


_ SP. Memini, quum pene puer audirem tua Collo- 
quia ”), fubinde dicere, obferuandiffime D. (Domine!) Vtinam 


nw Flaceus: Eben fugaces, Petre, fikn- 
ytio labuntur anni,“ ; 


50) Vid. refponfio Erafmi, in ad-' 


not, 46. Nec filentio praeterire ex 
illa pofflum haec Erafini verba: ,, Ha 
» bes epiltolam avreygager, vt hic quo- 
que tecum paria faciam, nec ipfa 
» kaxoypr@la, vt arbitror, te inferior, “ 

gt) Vid. Opp. Erafmi T. IIL. Ap- 
pend. p. 17§2.— 1754. ep. 368. 
Frib. 24, Septembr. A. 1532. 


B2 cone 


52) Mific quoque Caftellanus Era/- 
mo, cum his litteris, Perdices, quare 
Erafmus: ,,De Perdicibus, (inquit,) 
»dam iterum miflis, habeo gratiam, 
etc. Litteras ipfas Caftellani Jay. 
tiores vocat. 

53) Erafmus refpondet: ,, Collo- 
»Quiorum opus parum aulpicatis aui- 
»ybus geniogue finiltro natum videri 
»poterat, nifi mibi te, vr feribis, 
» Mmultosqne tui fimiles, conciliaffer, 

» Poftea- 


XI 


contingat aliquando, vt illum corim loquentem audiam, qui me 
abfens abfentem tam fideliter loqui docet! Tum abunde fatura 
rem aures-ac animum meum viua illa atque auToTaTy Dwvy , - quae 
tantim picta incomparabilem fui amorem excitat. Iam tum ne 
fcio quis bonus genius iubebat me bono effe animo, illud quidem 
difficile effe fubindicans, quod precarer, fed quod haberi poflet 
cum tempore, tantam fidem mihi faciebat de tua humanitate. 
Quae cum fit erga omnes haud dubie maxima, certe erga me, 
nihil bene meritum, propemodum fe ipfa vicit *). Praeftitit 
mihi non colloquium :modo, ‘quod haud {cio an vaquam fuiflem 
aufus fperare *), fed epiftolium idque avréyeaPov mifit *). 
Neque vero fatis amplitudini tuae duo ifta vifa funt, quin et 
tertium adiunxifti, quo tibi firmius vincirer, nempe libellum 


elegantifimum *), Pro quibus omnibus quantum tuae debeam 
| in 


» Pofteaquam enim, iuxta proverbium, 
, omnibus placere ne lous quidem fa- 
»tis conceflum eft, non mediocre 
»folatium eft, aliquot candidorum 
»hominum emeruiffe calculum. Sed 
yvtinam eiusmodi fit argumentum 
pillud, vt quod, ficuti feribis,. arri- 
»fit puero, perpetuo probari merea- 
ytur!™ ete. 


54) Vid. Gallandii Vita Petri Ca- 
ftellani, p. 20 


55) Ad haec Frafmus: ,,De no- 
»ftro congreflu non eft quod vel 
»mihi gratias agas, vel tibi gratele- 
ptis. Neque enim Erafinum, fed 
,Evafmi vmbram, vidifti, Quid enim 
paltud eft yéeov avip, Homie wal Svacp. 
yVerum fi tantas eft amor in me 
,tuns, ornatiffime luuenis, vt inuet 


»etiam com vmbra colloqui; iftios 
» quidem volupraris {cito tibi paratam 
»fore copiam, quoties erit commo 
y dum, ete, 


§6) Refpondet Frafmus: » Habes 
»rorfts epiftolam, non folam asre 
»yP2Qov, verum etiam av ros xsdles ef- 
Pa fufam, eogue xaxe ypaQry. Arque 
» hoc ipfum ribi fortaffe gratom erit, 
»vt folent amantes naeuis amicoram 
» delectari. “ 


§7) ,, Demiror autem,“ ( referibit 
Frafmus,) ,, cur Apophthegmatum op%, 
,ocro iaftis voluminibus abfolurum, 
»libellum appellandum putdrs, 
,»qaod arhitror hoc tibi dictum ou 
MOC Kal ePwrinitg BRARCY ¥ piers 
» Nam et quae teneré amamus, vee 
pxopsinig Svemagouey vxorculan ; nics 


’ 


XIE 


in me beneuolentiae are avroucry oe, non tam confilium eft 


nunc conari verbis aut re ipfa demonitrare, quim animo agno- 


fcere. Cuius vtinam aliquando facias periculum, fenties, quam 
aréxvwe Petrus A Caftelio tota vita D. Erafmum amauit. © Nihil 
opus eft verbis; pulfu quid tinniam, fi quando res inciderit, quae 
foni mei vfum aliquem defideret *)? Fortafflis fum audaculus, 
quod feribam. Sed malo in hance peccare partem, quam non 
hoc modo teftari meum erga tuam authoritatem animum. Adde, 
quod has litteras efle volo tive cuyygaQyv mei in te ofhicii, quod 
tam diu pro mea virilt nomini tuo praeftabo, quam diu viuam, 
Deus Optimus Maximus feruet te diutif_lime. bonis litteris. inco- 
lumem! Bene valé. D. ex noftro Coenaculo ”), ad quintum 
decimum Calendas Octobris, 1532. 


Petrus a Caftello, 


famulus taus °°), 


Vnico totius orbis oculo, Domino Erafino Rotero. 

TERTIA Petri Caftellam’ autographa ad Erafmum Epi- 
ftola, nunc primtiim in lucem prodiens, data eft Metis “), 
II. Non. Nouembr., five pridie Non. Nov., i. e. die 4. Nouem- 
bris, Anno 1534. Cv. Index h. a. ‘n. 13.) 


S. Pu- 


lam, ,corculum, folatiolum, Vtinam ‘pxed ches va Keuci: Habes rurfus 
autem ille /ibe/lus tantum voluptatis ,,epiftolam ete.“ Vid. adnor. 56. 
»fimul et ytilitatis adferat ftudiofis, 


» guentam mihi fudoris attulit! ete.“ 

58) Erafmus ad haec: , Quod me. 
» pulfu ivbes explorare, quid sinnias, 
» quid opus eft exploratore pul/u? 
#qeum tu tua fponte iam dodum de- 
»Clares, tibi-in .pectore xaSapa nad. 


$9) Conf. adnot. 52. 
~ 65) Conf. Gallandii Vita Petri Ca: 
flellani, p. 20. P 

61) Merz, lat. Metae, Mediomatri- 
ces, Dinodurum, webs Losbaringiae no- 
tiffima, 


a= 


XIV 


§. Puderet.me, imo potius non auderem, -Obferuan- 
diffime D. (Domine!) apud.tuam humanitatem antiquum illum 
morem priftinamque {cribendi comfuetudinem repetere ®™),- nifi 
tu mihi is femper vifus effes, de.cuius facilitate (homini.prae- 
fertim ad frugem fedeunti) nunquam defperandum fit, quique 
mihi ipfi videaris vltroneam propemodum fpondere veniam. 
Adde etiam, quod res ipfa excufationi locum necefle quodam- 
modo impetrat. Iam aperte loquar, neque diutius per ambages. 
Non poffum diffimulare meam, fi-non:negligentiam, haud dubie 
infolentiam ,: qui toto pene fefquianno ita vecors inersque fui, ¥t 
initam-apud D, (Dominum)‘famuli ”) notam:nec:litteris, nec ver- 
bis, nec alio aliquo.officii genere, teftatus fim. » Sed haec fi-vllo 
fermone difcutienda funt, aut. maiorem. abs me defiderabunt 
epiftolam, aut.ego facie a faciem huic enarrabo, in-cuius aurem 
(fi quid noxae eft) id ipfum totum dicturus fim. Neque enim 
omnino Friburg “) abhorret animus, quanquam certo polliceri 
non audeam, ne (fi id mimus contingat) leuis hominis atque 
etiam vani labem intingar. Iam in procinctu fum, vt-euolem, 
et Louaniutn mihi nidus proponitar. Si fiat, iam deinceps fo- 
lito officiofior ero. Mirum in modum: mihi arridet Italia "*), 
fi modo nil turbulentius accedat, quanquam hic ftatus rerum 
innouatus nihil non polliceri ,videatur. Vbicunque terrarum 
futurus fim, is femper futurus fum, cui pleno iure imperare, 
quemque vere tuum oe ro s. Deus Optimus Maximus 

tuam 


-62) Multas olim ad Erafmum epi- 64) Fribarguin Brifgouise, ybi tum 
ftolas dederat Caftellanus; nullas au- temporis vixit Era/imus. 


tem intra annum et fex feré menfes, 65) Vid. Gallandii Vita Petsi Cae 
’ 63) Conf. Gallandii Vita Petri oe ftellani, p- 25. feqq., et quae fupra 
ftellani, p. 20. . Marrauimus ex hoc libro, 


XV 


tuam Celfitudinem diu feruet nobis incolumem! -Bene‘vale, Ob- 
feruandiflime D. (Domine!) Metis %), fecundo Nonas No- 
vembr. 1534. . 

| Ex tuis obfequentiffimus 


Petrus a Caftello “). 


66) Conf, adnot, 61. 67) Ad hafce litteras nulla exftat 
, Mea Ervafmi refponfio. 





Quod fupereft, indicimus Vobis, Ciues Optimi, Sa- 
crorum Pentecoftalium Sollemnia, proximo die VI, Menfis 
Junii pie ac religiofe celebranda, in Aede Academica. Ora- 
tionem anniuerfariam, inter Sacra Euchariftica, hora XII. ha 
bebit Vir Praeclariffimus atque Doctiflimus, HENRICVS AVe« 
GvstTvs scHoTT, Lipfienfis, Artium et Philofophiae Magi- 
fter Lipfiae creatus, qui iura Magiffrorum, quos Legentes yo- 
cant, cum laude fibi comparauit, Patris de Academia noftra 
et orbe litterario meritiffimi, {ed ante hos decem fere annos 
praematura morte nobis erepti, Filius digniffimus; dicturus 
de modo, quo Deus feflo Pentecofles Apoftolis Spiritum Sanctum 
promiffum largitus eft, luculentifimo Sapientiae diuinae documento. 
Ad quam Orationem audiendam vt confluatis frequentes, 


COMI- 


XVI 


COMITES ILLVSTRISSIMI, VTRIVSQVE CIVITATIS PATRES 
ac PROCERES GRAVISSIMI, COMMILITONES GENEROSIS- 


SIMI, NOBILISSIMI, CARISSIM1, omni, qua: ‘decet, obfer- 
vantia et humanitate rogamus, ee , 


PP, Lipfiae, Domin. Exaudi, A. R, S..cIoIocecn. 





LIPSIAE 


EX OFFICINA KLAVBARTHIA. 


° 


——- — 


~S 


Digitized by Google 


— ——._ Sa 


Digitiz 
zed b 
xy G 
VOO™K 
gle 












aia eRe BAD: a. ag 4 Vi iD. I 
Be CEN EL ANNE 
Ake Vella tay Hts Hao ® 
A ir \ ) A. A) Wen uh a | | 
VAST ANH INS CNY CT 

ee /, 





VAG hy, 
Nh PAD certs 
UNG | 





< 4 nt 
ASS OM ‘ ‘at 


‘Wy uh Ny 
Wy nth yf aN 
i A i 





tT) 

2 ts Na ’ AN ND a } } , 
eh nh ni ' nay ee aa 
| # * ‘4 i Sty" = Wel 
y Mie + BAY Maik a WIN i Ri tat s AK 
oy ah EOS ve} nf iM ON Leuba RE 
UP AA PRAHA AUN RRR 

Ai ‘ih wii) thAG A ‘at : 
stay TYG bale oy A vy \" heat Wh N\ i 
ia ate ‘ | thy mit hs | has , se ES. 
aN ROR a ae ‘Ail i Wahl: 
fn aa ollie 4 wii ‘tk ai Mt iy 
ae Cte iihy { aE hag i tne a 
WAGE +31 ALTE Ya Ma rh Hh iN 


