Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  preserved  for  generations  on  library  shelves  before  it  was  carefully  scanned  by  Google  as  part  of  a  project 

to  make  the  world's  books  discoverable  online. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  expire  and  the  book  to  enter  the  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subject 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expired.  Whether  a  book  is  in  the  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  culture  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discover. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  file  -  a  reminder  of  this  book's  long  journey  from  the 

publisher  to  a  library  and  finally  to  you. 

Usage  guidelines 

Google  is  proud  to  partner  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  the 
public  and  we  are  merely  their  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  steps  to 
prevent  abuse  by  commercial  parties,  including  placing  technical  restrictions  on  automated  querying. 
We  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  of  the  files  We  designed  Google  Book  Search  for  use  by  individuals,  and  we  request  that  you  use  these  files  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrain  fivm  automated  querying  Do  not  send  automated  queries  of  any  sort  to  Google's  system:  If  you  are  conducting  research  on  machine 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  large  amount  of  text  is  helpful,  please  contact  us.  We  encourage  the 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  file  is  essential  for  in  forming  people  about  this  project  and  helping  them  find 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatever  your  use,  remember  that  you  are  responsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
because  we  believe  a  book  is  in  the  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countries.  Whether  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  we  can't  offer  guidance  on  whether  any  specific  use  of 
any  specific  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearance  in  Google  Book  Search  means  it  can  be  used  in  any  manner 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Google's  mission  is  to  organize  the  world's  information  and  to  make  it  universally  accessible  and  useful.   Google  Book  Search  helps  readers 
discover  the  world's  books  while  helping  authors  and  publishers  reach  new  audiences.  You  can  search  through  the  full  text  of  this  book  on  the  web 

at|http: //books  .google  .com/I 


RERUM  BRITANNICARUM  MEDII  ^EVI 
SCRIPTORES, 


CHBONICMS  AND  MEMORIALS  OF  GREAT  BRITAIN 
AND  IRELAND 


THB  MIDDLE  AGES. 


Italia-^   >,  j'-dti 


^^^'"'i'Stff^^f^^Kr^i^-"   ■*''*^^-*f'w-^  ■ 


THE  CHBOmCLES  iSS  IDSMOBIALS 


t 


GREAT  BRITAIN  AND  IRELAND 

mum  THE  MIDDLE  AflES. 

FVBLISHBD  BY  THE  AUTHOBITY  OS   HEB  UAJESTT's   TREABVRY,    UMDER 
THE  DIBECnON  OF  THE  HASTEIt  OF  THE  ROLLS.    ■ 


On  the  26th  of  January  1857,  the  Master  of  the  Eolls 
^submitted  to  the  Treasury  a  proposal  for  the  publication 
of  materials  for  the  History  of  this  Country  from  the 
Inyasion  of  the  Romans  to  the  reign  of  Henry  VIII. 

The  Master  of  the  Erolls  suggested  that  ttiese  .materials 
should  be  selected  for  publication  under  competent 
editors  without  reference  to  periodical  or  chronological 
arrangement,  without  mutilation  or  abridgmfent,  prefer- 
ence being  given,  in  the  first  instance,  to  such  materials 
as  were  most  scarce  and  valuable. 

He  proposed  that  each  chromcle  or  historical  docu- 
ment to  be  edited  should  be  treated  in  the  same  way  as 
if  the  editor  were  engaged  on  an  Editio  Princeps ;  and 
for  this  purpose  the  most  correct  text  should  be  formed 
from  an  accurate  collation  of  the  best  M8S. 

To  render  the  work  more  generally  useful,  the  Master 
of  the  Rolls  suggested  that  the  editor  should  giye  an 
account  of  the  MSS.  employed  by  him,  of  their  a^  and 
their  peculiarities ;  that  he  should  add  to  the  work  a 
brief  account  of  the  life  and  times  of  the  author,  and 
■  any  remarks  necessary  to  explain  the  (^ronology ;  but 
ho  other,  note  or  comment  w^  to  be  allowed,  except 
what  might  be  necessary  to  establish  the  correctuesB  of 
the  text.  ,  ■    ^ 


msmmmissm 


The  wkB  to  be  pubUBhed  In  '"^^^..fl'"!^'^;^ 
they  were  flnkhed  ;  the  whole  req«nsiWity  of  the  teak 
«3ns  upon  the  edteK,  who  were  to  be  chosen  by  the 
SI  of  the  Bolt  with  the  sanction  of  the  T..a,ury. 

The  Lords  of  Her  Majesty's  Oieasniy,  after  a  caiefd 
consideraUon  of  the  subject,  ew™s«ed  *««  opmon  m  a 
Slty  Minute,  dated  Eebmaxy  8, 1867,  ha  the  plan 
rec^ended  by  the  Master  of  the  Ms  "was  well 
Zm  for  the  accomplishment  of  this  important 
inal  object,  in  a.  effectual  and  f -f-*"^  »^-^; 
within  a  reasonable  time,  and  pronded  proper  attention  be 
^id  to  economy,  in  making  the  delved  arrangements, 
without  unnecessary  expense." 

They  expressed  their  approbation  of  thj.  V^Vf^J^^ 
each  OhroLle  and  historical  document  shodd  be  edited 
richam«ner  a.  to  represent  with  allposBjbceorred, 

ness  the  text  of  each  writer,  derived  from  a  ooUatwn  of  the 
bS  v..  and  that  no  notes  should  be  =^d,^.  except 
such  as  were  illustrative  of  the  various  leadmgs.  They 
:;geTted,however,  that  the  profile  to  each  work  Aoidd 

e^Sn,  in  addition  to  the  J^cukrs  P^P-^  ^^^ 
Master  of  the IloUs,abiographical  account  of  the  author, 
^    Tfaras  authentic  materials  existed  te  that  purpose, 
and  an  estimate  of  his  historical  credibiUty  and  value. 

Rolls  Bouse,  '         i    ■  .    /  _ 

J}ecemher  i857. 


"'';;f^'^:^^''^TV^  i*!;i^"i. 


MATTHiEI  PAKISIENSIS, 

MONACHI  SANCTI  AlBANI, 
CHRONICA  MAJORA. 


I 


k 


afruvtafitflratoTaSifctcpvr.  J  ^'b'ii^ 

htii  A}'^i^Mymct^'ipwcm^^  ecTca;  ^ttnf 
■^Siro'tt;  rcPiigiii''ilfitu  ^fu^ff-rVnc^u 

TTTrtm-SuirHa/iir  rrypSTtr  rmaSlfi.  Am  I'cu 


of Mt^l^  y nc  cnifmai'C  :^l>^i^-nTti  i  fjin? 


fa.u:'&tcmav:tlttiftaT^^ig:nAmriirrtil'Mi^i:"grf^?^ 


.  lu*^  i^i  it  coif  ti  Sie  wArnf  ffif^in  rtxtQ^TJ  tlifcg  prr . 
^  caK'Sic  Ijunni  lyffll^  tj  jafl^.-f jti^v-  fiifc^Mr.5;j  J 
•ifc^nTT'V;'ioinffutffcce1a\'nirtnn';i)gwmviotMr^tTn  t 


Ms  CCiCC.  XXVI 


■s-^  j 


11,21  P^-  3  Sa  er 


s-S  a  5  r»  s' «  s>S.  E  a  '-s  =  T^  *  -^  3  p  . 


^  'S    ?     E    6,     S   -      S  ti 

•Z       ^  5_S  «  e  a  c  o  E 

-  -     1  s  S  s  S'S  ^  s  ! 

4  [:  p«s  feg  §■ 


llBJtl|tli;li|ti||l 

^-  i,g  l-sl  I  i  II I  lilliill  i"S'l||i.|||  I  il  i|l|  e'a|-|>H  11  ill  i  sill  I 
Mm  lliil  II  t  P  ^  iPJ  In.' 

^■=tllll%lilllllflllll 


•"-me  111 


^ss. 


liilllUlli^ltliltliiia^l 

•«2  idJ'  ^^ 


>^^ 


|sl|lill|l^llliil|lif 

||p|l5i-|ilP,|||||I=__ 


-E., 


;^.ei|SS-.fl' 


-v2  3  ! 


^^^ifii^-Wae.i 


■  «  =  e  ?-2" 


wmt 


MATTHyEI    PARISIKNSIS, 

MONACIII  SANOTr  ALliANI, 

CHRONICA    MA.IORA. 


HENRY  RICHARDS  LUARD,  M.A., 

I'BiAO'w  OF  TRimrr  collbob  ;  bgqictbakt  of  ibe  mnvBRBm ;  and  yicas  ot 


VOL.  11. 
A.D.  1067  TO  A.D.  1216. 


•-T^ 


njBkjBBSt)' BT  TBI  AOTBinUTT  OF  TBI  LOBM 


7  LONDON: 

i'X4>KOMAN  &  Ca»  PATBBNOSTSRRowt  TROBNERftCo.,LDl>oAra  Rai.! 
ALSO  BT  FABKER  £  Co.,  OXFORD  ; . 
'     MACMILLAN  &  Co.,  CAMBRIDGE ; 
A.  ft  C.  BLACK,  EDINBURGH  ;  Amj  A.  THOM,  DUBLIN. 


1874.    . 


lAHuJi 


^llfpifWIIIfWWPPIipifWPPiiLW^ 


0 


ij 


pjjai9;,'*^c?ff'^  -wBir'-j-^".|^^y»v"^?--H^ 


PREFACE. 


)lppp«iW»!5P»?"?W^|Wwi!j'|?W<gs^^^ 


m 


CONTENTS  OF  THE  PREPACK. 


Division  of  the  Volume  at  the  year  1188 

Rogei'  of  Weodover  the  Compiler   of  the   succeeding 

portion        .---., 
Mention  of  the  name  of  Abbat  Jolin  of  St.  Alban's 
He  possibly  the  Compiler  of  the  earlier  portion 
Sources  of  the  History  in  the  present  Volnme    - 
Alphabetical  list  of  the  Authorities  iised 
Addttiona  made  by  the  Compilers  -  .  - 

Manner  in  whieh  the  Authorities  are  used 
Untmstworthiness  of  former  editions  of  Matthew  Paris 
.  Specimens  of  Parker's  errors     .... 
Additions  and  Authorities  of  Matthew  Paris      -  -  i 

The  Chronica  Majora  a  first  draft  of  the  History  he 

intended  to  write     -  -  -  ~  - 

Character  of  his  alterations        .... 
Documents  inserted       -  -  -  -  -    : 

Magna  Charfa  as  given  by  Weudover  and  Paris  -  3 

List  of  Pavis's  additions  -  -  -  -  x 

MSS,  used  for  the  present  Volume 
Addenda  and  Eri-ata     -  -  -  >  . 


'V.' 


'f-J' 


K:  '*  '^     \yy^  I      • 


i*  .  <r  V 


°*    • 


--«  ( 


"^    ^^      '". 


PEEPACE. 


The  present  volume  canies  on  the  St.  Alban's  Chro-  CooteDts 
nicle  of  England,  re-edited  fcy  Matthew  Paris  with  many  °J^g„. 
alterations  and  additions,  fi'om  the  Conquest  to  the  death  folume. 
of  king  John.     The  text  is  taken  as  in  the  previous 
volume,  from  the  Corpus  Christi  College  MSS.  26  (A,) 
and  11}  (B.),  the  additions  of  Paris  being  shown  as  before 
by  the  difference  of  the  type.     In  the  cases  where  these 
MSS.  are  deficient  from  the  loss  of  some  leaves  (e.^.  pp. 
360-388),  the  text  is  taken  from  the  Cotton  MS.  Nero 
D.  5  (C),  which  was  certainly  copied  from  the  MSS.  A. 
and  B.,  and  which  there  is   reason   to   believe   passed 
im.der  Matthew  Paris 's  own  eye.     Here  the  additions  of 
Paris  can  only  be  ascertained  by  actual  collation  with 
the  test  of  Wendover,  as  the  Cotton  MS.  is  written  in 
the  same  scribe's  hand  throughout.^ 

The   portion   of  the   history  in  the   present  volume  End  of  tbe 
divides  itself  into  two  parts,  the  first  ending  with  the  ""gi'lf' 
year  1188  (p.  336),  where  MS.  A.,  the  first  of  the  twotiouin 
volumes  of  the  Corpus  MS.,  ends,  which  is  also  the  conclu-  '^*^' 
sion  of  what  I  have  called  the  St.  Alban's  compilation, 
and  the  second  heginning  witJi  the  year  1 189.     From  this  itoget  of 
point  I  believe  the  compiler  of  the  original  history  to  be  Wendorer 
n  i^m      J  rrv-    ■  -1   J  ■  ■     -1  theaulhor 

Koger  01  W  endover.     1  his  is  compiled  m  a  similar  maimer  of  the  soc- 

to  the  portion  that  precedes,  and  Paris  has,  for  the  most  <^^.'"S 

*■  r  '  '  portiou. 

part,  made  little  difierenee  in  the  way  he  has  used  it. 
The  text  which  we  know  under  the  name  of  Wendover 

'I  mean  that  Ihe  whole  of  each  |  1188,  is  in  one  hand,  the  second 
part  of  (be  volume  is  in  the  same  part  in  another.  See  note  4  to  p. 
hsDd.      The   first  portion,  ending   I  336i 


>■!' 


f.     ^>-'Ki 


..'■'#■■'♦• 


X 


PEEFAOE. 


Mention  in 
the  Donee 
MS.  of 
Wendover 
of  the 
name  of 
abbat 
John  de 
Cellaof  St. 
Alban's, 

His  cha- 
racter. 


is,  with  some  few  exceptions,  literally  transcribed,  while 
Paris's  own  additions  are,  as  before,  usually  entered  in 
the  margins  or  at  the  foot  of  the  pages.  He  has,  how- 
ever, not  unfrequently  erased  words  or  even  lines,  and  in- 
troduced his  own  matter  in  place  of  what  the  scribe  had 
written,  the  paragraphs  of  the  previous  writer  being 
condensed  or  altered,  so  that  the  fresh  matter  might  be 
got  into  the  same  space ;  thus  proving  that  the  additions 
and  alterations  were  made  after  the  MS.  had  been  written. 
This  is  the  case  up  to  the  year  1213  (p.  567),  where  a 
fresh  hand  begins  of  the  distinct  St.  Alban  s  character, 
though  I  think  certainly  not  Paris's  own ;  and  from  here 
the  history  of  Wendover  may  be  said  to  be  re- written, 
as  the  changes  introduced  are  incorporated  with  the  text, 
and  the  differences  between  Paris  and  Wendover  can 
only  be  ascertained  by  collation.  But  here,  as  well  as 
before,  there  are  also  additions  in  the  margin,  m  Paris's 
own  hand,  introduced  in  a  manner  which  shows  that 
they  were  written  after  the  rest,  and  giving  the  idea  of 
being  the  author's  latest  additions  in  revising  his  work. 

At  the  point  where  MS.  A.  ends,  the  end  of  the  year 
1188,  in  the  Douce  MS.  of  Wendover  (W.)  occurs  the  re- 
mark, ^'  Hue  usque  in  lib.  cronic.  Johannis  abbatis,"  and 
opposite  in  a  later  hand,  "  Usque  hoc  cronica  Johannis 
"  abbatis,  et  hie  finis."  Though  these  words  have  been 
remarked  upon  by  various  persons,  I  scarcely  think 
they  have  received  their  due  amount  of  consideration. 
This  abbat  John  I  believe  to  be  "Johannes  de  Cella/' 
21st  abbat  of  St.  Alban  s,  from  1195  to  1214.  He  had 
been  noted  for  his  learning  while  a  student  at  Paris,  and, 
as  Matthew  Paris  tells  us  (Gesta  Abbatum,  i.  p.  217), 
might  be  considered  as  a  Priscian  in  grammar,  an  Ovid 
in  prosody,  a  Galen  in  medicine.^  It  was,  moreover,  in 
his  time  that  many  books  were  written  out  and  given 


1  "  Physicus  prseelectus  et  judex  urinarum  incomparabilis."  Gesta  Ab- 
batum, i.  p.  246. 


'• 


"^IfTfTfVTrKTV 


to  the  Monastery,  notably  the  copy '  of  Peter  Comestor's 
Histmia,  Scltolastica,  of  which  such  ample  use  was  made 
in  the  eiirlier  portion  of  the  St.  Alban's  compilation. 
He  had  been  prior  of  WaUingfoi-d ;  and  it  ia,  to  say  the 
least,  remarkable,  that  in  copying  Robert  de  Monte's 
account  of  the  reconciliation  between  Stephen  and  Heniy 
in  1153  (p.  191)  the  compiler  insei-ts  the  words  "apud 
"  Walingefowl "  as  the  place  where  the  peace  was  made. 
Although  the  woz'da  above  mentioned,  "usijuo  hoc 
"  chronica  Johannis  abbatis"  are  capable  of  being  un- 
derstood diiierently,  and  ai'e  quite  compatible  with  the 
theory  of  some  one  else  being  the  author,  their  most 
natmul  intej-pretation  would  be  that  the  chronicle  was 
his  compilation  up  to  this  point.  They  might  of  coui'se 
mean  that  abbat  John's  history  (ie,,  a  different  work), 
ended  with  tliis  date ;  ^  but  there  is  no  trace  of  such  a 
work  existing  or  ever  having  existed,  and  the  only 
other  meaning  they  could  have  is,  that  a  volume  in  his 
possession  ended  here.  But  this  does  not  seem  to  me 
so  likely  as  the  previous  interpretation,  and  after  a  full 
consideration  of  what  has  been  stated  in  the  preface  to 
the  first  volume  aa  to  when  and  where  this  compilation 
must  have  been  made  and  by  whom  it  could  have  been 
composed,*  I  am  inclined  to  think  that  we  have  here  the 
clue  to  the  author's  name,  and  that  the  St.  Alban's  compi- 
lation was  made  by  abbat  John  de  Cella  himself  up  to  the 
year  1189,  when  Wendover  took  it  up  and  carried  it  on 
in  the  same  style  and  from  the  same  sources.  The  chief 
objection  to  this  supposition  {a^  has  been  statedj  is,  that 
while  Paris  especially  speaks  of  abbat  John's  pre-emi- 
nence in  grammar,  pi-osody,  and  medicine,  he  says  nothing 


siblf  the 
author  of 
the  enrlicr 


'  MS.  Keg.  4.  D.  Tii.  See  the 
Gesla  AbbaluiH,  i.  p.  233. 

''  ThnB  in  the  C.  C.  MS.  (B.>, 
f.  17  6  (p.  452),  oppOBile  the  m- 
bclek,  "Incipit  de  rege  Johantie," 
&c.,  u  late  (leth  ceutiir}')  huDd  has 


imerled  "Hie  incipit  Kaduipbus 
"  Niger  ad  hdhhiii  Heariei  III. ; " 
and  again,  f.  35,  near  the  end  of 
the  year  121.3  (p.  568),  "Hictuisos 
"  incipit  Eadulphus  Niger." 
»  S«e  Vol.  L,  p.ixiii. 


<  > 

S 


Xll 


PREFACE. 


!       ^ 


of  him  as  a  historian.  No  doubt  this  is  entitled  to 
considerable  weight,  but  I  cannot  think  it  decisive. 
Sources  of  The  sources  of  which  the  compiler,  whoever  he  was, 
onhJ''*'''''  and  after  him,  Eoger  of  Wendover,  made  use  for  their 
history.  history  are  as  various  as  those  in  the  earlier  portion  of 
the  compilation.  I  give  a  complete  list,  as  far  as  I  have 
been  able  to  identify  them,  as  was  done  in  the  Preface  to 
the  first  volume.  Besides  the  well  known  English  histo- 
rians, Huntingdon,  Malmesbury,  Diceto,  Robert  de  Monte, 
&c.,  various  single  lives  and  legends,  some  of  them  still 
existing  only  in  MS.,  are  employed.  The  history  of  the 
Crusades  is  taken  from  WilHam  of  Tyre,  with  a  few 
introductions  from  Baldwin,  Guibert,  Fulcher,  and  others. 
After  WilHam's  work  comes  to  a  conclusion,  the  anony- 
mous continuation  contained  in  the  copy  belonging  to  St. 
Alban's  (now  in  the  British  Museum,  MS.  Reg.  14.  C.  x.),^ 
a  continuation  still  unprinted,  is  used.  For  the  reigns 
of  Richard  and  John,  Benedict,  Hoveden,  and  afterwards 
Ralph  of  Coggeshale,  are  the  chief  authorities.  But  after 
the  end  of  Hoveden's  history,  or  the  year  1202,  though 
Coggeshale  is  occasionally  used,  Wendover  is  an  original 
authority ;  at  least  I  can  trace  his  work  to  no  known 
source.  Some  of  his  facts  will  be  found  in  the  writer 
pubhshed  by  Mr.  Stubbs,  under  the  name  of  Walter  of 
Coventry.^    But  I  do  not  think  that  he  was  known  to 


1  See  some  account  of  this  con- 
tinuation in  Professor  Stubbs' s  In- 
troduction to  the  Itijierarium  Regis 
Ricardif  pp.  Ixv,  Ixx,  Ixxiii.  He 
has  printed  the  prologue  in  the 
note  to  p.  Ixxiii.  Additions  are 
occasionally  introduced  from  some 
other  source,  which  I  have  not  been 
able  to  identify ;  see,  for  instance, 
the  account  of  Raymond  of  Tri- 
poli's conduct  at  the  battle  of 
Hittin,  prefaced  with  the  words 
"  ut  aiunt,"  p.  828. 

2  I  venture  to  doubt  the  correct- 
ness of  Professor  Stubbs  in  assign- 


ing this  **  Memoriale  '*  to  Walter  of 
Coventry.  See  his  preface,  i.,  p.  xx. 
T  think  the  title  means  only  that 
Walter  of  Coventry  left  the  book  as 
a  memorial  to  his  monastery.  In 
the  Cambridge  University  Library 
there  is  a  MS.  copy  of  the  Aurea 
Logenda  (Gg.  2.  18),  with  "  Me- 
"  moriale  fmtris  Johannis  de  Dray- 
"  tone"  written  on  the  first  leaf. 
This  has  led  Tanner  to  insert  Jo- 
hannes de  Draytone  in  his  Biblio- 
theca  as  the  writer  of  a  work  en* 
titled  "  Memoriale  *' ! 


I  • 


gjjppiyy  ■jti»!iiijg^.yt.^ffffv|!'e;-?'^ig»!j'ay  i^:yw;»ii^w^ 


Wendover.  The  only  instance  in  which  the  language  of 
the  two  writers  is  identical,  is  in  the  jwcount  of  the 
council  held  by  the  legate  Komanus  at  Lyons  or  Bourges 
(Walter  of  Coventry,  ii.  p.  376,  Wendover  iv.  p.  118), 
which  was  probably  taken  by  each  writer  from  some 
other  source. 


List  of  the  awthorities  used  by  tJw  compU^rs  of  the  hiMory 


xn  ti 

Adam,'  subprior  of  Eynsham  ;  "Vlsio  qusedam  mirabilis  l-ist  of 
(MS.  Cotton,  Caligula,  A.  8.)  ^^^M^h 

Aelred  of  Rievaulx :  tbe  present 

De  genealogia   regum  Ajsglonim   {Twysden's   x.  com|^e^ 

Scrip  tores). 
Vita  Edwardi   Confessoris  (Twysden's   x,   Scrip- 
tores). 
Alexander  III. : 

Epistolfe  (Migne'a  Patrologia,  ce). 
Instruetio  fidei  Catholicte  (ap.  Pet.  Blesens.  Migne, 
ccvii.). 
Anglo-Saxon  Chi-onicles  (ed.  Thorjie,  in  the   present 

Baldric  :  Historia  Hierosolimitana  (Migne,  clxvi.), 
Benedict  of  Peterborough  (ed.  Stubbs  in  the  present 


'  The  authorship  of  thia  legend 
IB  known  from  the  prologue  to  the 
vision  of  Thnrcbill  (p.  497)  given 
in  the  MS.  Beg.  IS.  D.  V.  "Estet 
"  alia  visia  diligenti  narratiotie  la- 
"  culcntcr  esurata,  qux  in  mono* 
"  terio  de  Einesham  anno  Verbi 
"  mcaxnati  mcicvi  contigit  quam 
"  doniDus  Adam  suppnor  quBdem 
"  cffinobi!,  vir  valile  gravis  ac  re 
'  ligiosuD,  elegant!  &(ilo  Bcnpsit, 
VOL.   II. 


"  sicut  ob  ejus  ore  audivit,  qui  a 
"  corpora  per  duos  dies  et  noctes 
"  eduotus  ftierat."  By  a  blunder, 
which  was  originally  made  by  the 
scribe  of  the  C.C.  MS.  (twe  note  1, 
p.  423),  the  printed  editions  of 
Paris  and  Wondover  attnbule  this 
vision  to  Evesham  instead  of  Eyns- 
ham. The  MSS.  of  Wendover  have 
correctly  Eiiteshameasis. 


fc- 


liii 


^^PPW'IS^?^WP!??fJ?WB?WS!pi 


Xiv  PREFACE. 

List  of  Clarendon,  Constitutions  of  (MS.  Cott,  Clandiua  B.  2.) 

from'wii'icli      Conrad  of  Licbtenau  (abbas  Urspergensia) :  Chronicon 
the  pMBent  (Argentorati,  1609). 
compiled.        Eadmer :  Vita  S.  Anselmi  (Migne,  clviii.). 

Florence  of  Worcester  and  his  contiouator  (ed.  Thorpe, 
Eng.  Hist.  Soe.) 

Fulcher  of  Chartres :  Historia  Hierosolimitana  (Migne, 
dv.). 

Gervase  of  Canterbury  (MS.  ap.  Lelond,  Collectanea, 
t.  i.,  ed.  Heame,  1770). 

Gesta  Francorura  (Bongars,  Ge«ta  Dei  per  Francos, 
Hanov.  1611). 

Gratiani  Decretalia  (Migne,  clxsxvii.). 

Gregorii  IX.  Decretalia  (Antv.  1618). 

Guibert,  Gesta  Dei  per  Francos  (Migne,  clvi.). 

Henry  of  Huntingdon  (ed.  Savile,  Scriptores  post 
Bedam,  Lond.  1696). 

Henry  of  Sawtrey : 

Tractatua  de  Purgatorio  S.   Patricii   (MS.   Cott. 

Nero  A.  7-     Migne,  clxxx.), 
Legenda  (lb.). 

Herbert  de  Boahara  :  Vita  S.  Thomse  (ed.  Giles). 

Historia  Eliensis  (ed,  Stewart,  Angl.  Christ.  Soc,  Lond. 
1848). 

Innocent  III. :  Epistolffi  (Migne,  ccsiv.-cexvii.). 

James  of  Vitry  (Historia  Orientahs,  in  Bongars'  Geata 
Dei  per  Francos,  Hanov.  1611). 

John,  abbat  of    Ford:  Vita  S.   Wlfrici  (MS.  Cott. 
Faustina  E.  4). 

John  of  Salisbury ;  Vita  S.  Thomse  Cant.  (ed.  Giles). 

Lateranensis  Concilii  Decreta  (Mansi). 

MS.  ap.  Leiand  (Collectanea,  Hearne,  1770). 

Peter  of  Vaux  Cemay  :  Historia  Albigensium  (Brial, 
xix.,  and  Migne,  ccxiii.). 

Ralph  of  Coggeshale  (ed.   Stevenson,  in  the  present 
series). 


ii«!fM»«f,k,y»*»!'i'?«p^?'. 


'^rvmi. 


Ralph  de  Diceto  ^ ;  lAwt  of 

Abtreviationea  Chroniconim  (Twysden'e  s.  Scrip-  ^"t^onties 

tores).  the  preaent 

Imagines  Historiarum  (Twyaden'a  s.  Scriptores).    ™m^kd^ 
Eeginald  of  Durham  :  Vita  S.  Godrici  (MS.  Harl.  322, 
ed,  Stevenson,  Surt.  Soc  1845). 

Robert   de   Monte   (printed   in    Guiherti  Opera,  Par. 
1651,^  and  Migne,  clx). 

Roberfcus  Monachus  :  Historia  Hierosolimitana  (Migne, 
dv.). 

Roger  of  Hoveden  (ed.  Stubbs,  in  the  present  series). 

Sigebert  of  Gemblous  (Migne,  cbL). 

S.  Thomas  of  Canterbury  ^ :  Epistol*  (ed.  Giles). 

Visio  ThurchilH  (MS.  Reg.  13  D.  v.).* 

Vita  S.  Hugonis  (MS.  Lansdowne,  436). 

Vita  S.  Oswini  (ed.  Raine,  Surt.  Soc,  1838). 

Titee  Pontifieum, 

William  Fits  Stephen :  Vita  S.  ThoniEe  (ed.  Giles). 

William  of  Mahnesbury : 

Gesta  Regum  (ed.  Hardy,  Eng.  Hist.  Soc), 
Gesta  Pontificom  (ed.  Hamilton  in  t 
series). 
William  of  TjTe  (Migne,  cei.). 


'  The  MS.  of  Dicoto  used  is  that 
offw  in  the  Bri^eh  Museum,  Iteg. 
13  E.  vi.  Many  passages  written 
nt  St.  Alban's,  and  rehtting  to  the 
monastery,  which  are  inserted  in 
the  mar^n,  are  incorporated  into 
the  present  wort.  These  are  fre- 
quently prbted  hj  Twjsden  as  If 
tKey  were  part  of  Dioeto's  worlt. 
See  Madden's  Preface  to  the  His- 
toria  Angloram,  i.  p. :::.,  note. 

*  See  the  passage  in  p.  6,  which 
is  not  in  Migne's  edition. 

'  Tlie  acconnt  of  the  archhishop 
has  some  passages  in  common  with 
the  compilation  given  in  the  MS. 


Cotton,  Pttiistina  B.  8.  I  think, 
however,  that  (he  St.  Alban's  writer 
went  to  the  original  soorces,  as 
given  in  tlie  margiog,  (or  this. 

*  There  are  corrections  in  tliis  by 
Matthew  Paris  himsel£  A  rabrick 
on  f.  37  is  OS  foUowsi  "Hio  eat 
"  iiber  qui  per  quorundam  negli- 
"  gentiam  fiierat  deperditus,  sed 
"  per  industriam  venerabilis  nosiri 
"  in  Cliriato  paCris  et  domini,  do- 
"  mini  Johannis  abbatis  sexti 
"  [Whetharastede]  huio  monaste- 
"  rio  erat  restitutus  et  assignatna 
"  librariie  conventus." 

b  2 


PPiUP 


WiHiam  of  Tyre :   Anonymous  continuator   of  (MS. 
R<g.  14  C.  X.)} 

It  is  not  always  easy  to  determine  between  two  autho- 
rities, which  is  the  one  employed  at  the  moment ;  for 
instance,  as  Diceto  and  Eobert  de  Monte  are  both  used, 
whether  in  some  cases  tlie  account  is  taken  from  Robert 
de  Monte  (the  origiDal),  or  Diceto  (the  copyist).  That 
Benedict  and  Hoveden  were  both  used  may  be  seen  by 
the  passage  which  gives  the  account  of  Bichard's  starting 
for  his  crusade  in  1190  (p.  363).  Here  Benedict  is  evi- 
dently the  authority ;  and  yet  in  the  middle  of  the 
nan'ative  he  is  left  for  Hoveden,  as  may  be  seen  by  the 
words  "  propter  moram  navigii,"  which  are  not  in 
Benedict,  1.  20,  and  by  the  name  Porteswere  (Porto 
Ercole)  being  taken  from  Hoveden ;  the  last  appears  as 
Kerlehe  in  Benedict. 
Additions  The  actual  additions  made  by  abbat  John  (if  I  am 
the  com-  connect  in  believing  him  to  be  the  compiler  of  the  earlier 
plere  to  portion)  and  by  Wendover  to  their  authorities,  will  be 
authoritiPE.  t'asily  seen  by  observing  the^  paragraphs  which  have  no 
source  affixed  to  the  margin,  and  by  consulting  the 
notes  to  those  passages  where  the  sources  are  mentioned. 
These  additions  are  many  and  varied ;  some  are  abso- 
lutely devoid  of  all  authority,  and  ai"e  evidently  intro- 
duced through  a  wish  to  amplify,  or  to  make  clear,  the 
author  who  is  being  copied,  or  from  not  understanding 
him.  Such  are,  probably,  the  sending  of  Eadwine  and 
Moi-kere  to  Scotland  in  1067  (p.  2),  the  stay  of  Stigand 
and  another  bishop  there  in  1070  (p.  6,  see  the  note),  the 
healing  of  animals  at  the'  tomb  of  St.  Thomas  in  1171 
(p.  283),  Some  seem  pure  inventions  of  the  writer,  as, 
for  instance,  the  curious  story  of  Bartholomew,  bishop  of 


I  Tkc  aJditioDiJ  soartcs,  so  far   I   his  additions,  will  be  found  below, 
as  I  have  been  enabled  to  ascertain       in  p.  ixix. 
Ihem,  used  by  Matthew  Pari?  for  | 


1 


^gwywj*mi'.!M„^'.j'.y"ic^'.'..-'  ^nrp.'Ttr;:  -—--  -r—, — jr— -- Y~^-~ ^^f^iai 


Exeter,  and  a  certain  priest  in  1161 '  (p.  216),  and  the  Additions 
remarkable  accoimt  of  the  death  and  repentance  of  bishop  [^^"  ^ 
Hugh  of  Nunant  in  1198  (p.  443),  a  story  likely  enough  pilora  to 
to  be  invented  in  a  monastery.     Neither  of  these  have  I  Authorities 
been  able  to  trace  to  any  known  source. 

On  the  other  hand,  many  of  the  additions  are  accounts 
of  facts  which  would  be  likely  to  be  well  known  and 
preserved  at  St.  Alban'a,  and  for  which  this  chronicle 
must  be  considered  as  first  hand  authority.  Of  course 
all  that  relates  to  St.  Alban'a  itself  would  come  under 
this  category ;  such,  for  instance,  as  the  death  of  abbat 
Paul  at  Colwich  (p.  34),  the  charter  of  the  bishop  of 
Lincoln  given  to  St.  Alban's  (p.  220) ;  the  legend  of  the 
discovery  of  the  body  of  S.  Amphibalus  (pp.  301-308), 
the  succession  of  the  abhats,  &c ;  but  others  will  be 
found  which  have  a  close  connexion  with  the  abbey ; 
for  instance,  the  foundation  of  Tynemouth  (a  cell  of  St. 
Alban's)  by  Robert  Mowbray  in  1090  (p.  31),  the  account 
of  the  battle  of  Tinchebrai  (p.  132),  where  a  jiassa^e  is 
introduced  into  Robert  de  Monte's  description,  mention- 
ing the  prowess  of  William  of  Albini,  surnamed  Brito, 
and  stating  that  the  result  of  the  battle  was  chiefly  due 
to  him.  Now  he  was  lord  of  Belvoir,  and  a  great  bene- 
factor to  that  monastery  (where  he  was  buried),  a  cell  of 
St.  Alban's,  and  had  been  admitted  to  their  fraternity, 
so  that  a  record  of  his  prowess  was  very  likely  to  be 
preserved  in  the  parent  monastery.  Again,  there  are  re- 
markable detaik  as  to  the  death  of  the  chanceUov  Eanulph 
in  1123  (p.  130),  who  fell  from  his  horse  and  was  carelessly 
ridden  over  by  a  monk  of  St.  Alban's.  The  origin  of 
Pope  Adrian  TV.,  "  de  territorio  S.  Albani,"  is  given  in 
p.  204.  King  John's  oath,  and  his  visit  to  St,  Alban's 
after  his  coronation  (p.  456),  may  be  mentioned  as 
another  instance. 

There  are  other  additions  for  which  no  other  authority 

1  There  muBl,  however,  bave  lieen   1  tional  delails  in  the  Historia  An- 
.some  authority  for  this  stotj'  in  St.      glorum  (i.  p.  313). 
Alban's,  as  Paris  has  given  addi-  I 


xvm 


PREFACE. 


Additions  {f^  to  be  found,  the  estimation  of  the  truth  of  which  must 
the  com-  depend  on  the  general  credibility  of  the  writer.  A  few 
pilers  to  q£  these  are  worth  collecting;  together :  for  instance,  the 
authorities,  account  of  the  plunder  of  the  monasteries  by  the  Con- 
queror (p.  6),  of  the  building  of  Hereward's  wooden  castle 
in  1071,  which  the  writer  j^ays  was  called  by  that  name 
up  to  his  own  time  (p.  7) ;  details  of  the  conspiracy  of 
Ralph  Wader  and  the  murder  of  bishop  Walcher  (pp. 
13,  14)  ;  the  prowess  of  Godfrey  and  Robert  of  Normandy 
(p.  74) ;  Robert's  tampering  with  the  English  nobles 
(p.  118)  ;  the  building  of  Queen  Matilda's  house  of  lepers 
(p.  144) ;  the  account  of  the  ex-empress  Matilda's  living 
with  her  father  (p.  153)  ;  W.  Martel  put  under  the  custody 
of  Brien  Fitz-Count  (p.  174) ;  the  death  of  Queen  Matilda, 
Stephen's  wife,  at  HedinghaTn  (p.  188) ;  Gilbert  Foliot 
being  the  real  author  of  the  letters  of  Henry  II.  in  the 
controversy  with  archbishop  Thomas  (p.  240) ;  the  story 
of  the  bishop's  vision  (ib.) ;  the  account  of  the  mental 
suffering's  of  the  archbishop  (pp.  261,  262) ;  the  Countess 
of  Leicester  throwing  away  her  ring  at  the  battle  of 
Fornham  in  1173  (p.  290,  see  the  note  on  the  page) ; 
the  advice  of  the  archbishops  and  others  to  Henry  II. 
to  give  way  to  his  son  Richard  (pp.  339,  340) ;  the 
precious  stones  belonging  to  the  same  king  (p.  347)  ; 
the  absolution  of  Richard  I.  by  the  archbishops  of  Trier 
and  Coutances  (p.  348) ;  the  wine  poured  about  the 
pavements  and  walls  of  the  palace  at  his  coronation, 
while  the  Jews  and  women  were  not  allowed  to  be 
present  because  they  were  suspected  of  magical  incan- 
tations (p.  350)  ;  the  story  of  bishop  Hugh  Pudsey  and 
the  prophecy  by  Godric  of  his  blindness  (p.  352)  ;  the 
jurisdiction  of  Richard's  two  justiciaries  (p.  355) ;  the 
account  of  the  aflfray  between  Richard  and  Philip  at 
Messina  (p.  367);  the  account  of  bishop  Longchamp 
(p.  369)  and  the  mention  in  p.  372  of  the  sheriff  of 
Dover  (Matthew  de  Clere)  taking  counsel  with  Long- 
champ's  sister,  then  in  charge  of  Dover  castle,  against  the 
archbishop  of  York  (Geoffrey) ;  Philip's  envy  of  Richard's 


;  i 


MP^i|ijig.i.^,y,fi,Sy-;AyL^/-TO>r'T^^:ij>vj^^  ■■'>■■  ',-'■.'  -i^  ■  'C^'-Wi 


fame  at  Acre  (p.  375) ;  the  curious  story  of  Richard's  Additions 
redemption  of  the  relicks  seized  by  Saladiu  at  Jerusalem  ^^  ^jj_ 
(p.  378) ;  the  statement  that  John  de  Gray,  bishop  of  pilera  to 
Norwich,  seized  half  the  price  of  the  chalices  given  up  ^ 
for  Richard's  ransom  {p.  398) ;  John's  attempt  on  the 
crown  (p.  401) ;  the  mention  of  Kvretix  being  given  into 
John's  charge  (p.  402) ;  tie  reasons  for  Richaxd's  burning 
St.  Valery  (p.  440) ;  the  account  of  Philip's  requesting 
Pope  Innocent  III,  to  mediate  between  him  and  Richard, 
and  Richard's  indignation  at  the  Pope's  interference 
(pp.  449,  450) ;  the  statement  that  Richard  was  shot  by 
a  poisoned  arrow  (p.  451) ;  the  retention  of  Richard's 
servants  after  his  death  by  John  (p.  452);  the  meeting 
of  John  with  his  mother  at  Le  Mans  (p.  453) ;  the  pro- 
mise of  Philip  to  Arthur  (p.  457) ;  Otho's  gratitude  to 
the  memory  of  Richard  (^.  458) ;  the  ransom  paid  by  the 
bishop  of  Beauvais  (ib.) ;  the  hostility  of  Philip  of  Swabia 
to  Otho  by  Philip's  connivance  (p.  461) ;  the  rivalry  in 
splendour  of  archbishop  Hubert  with  John  (p.  475)  ;  the 
edict  at  Tewkesbury,  and  the  fine  paid  by  many  who 
owed  military  service  for  not  going  to  Portsmouth  in 
1201  (ib.).  After  this  (p.  477),  Wendover  may  be  con- 
sidered as  an  original  authority. 

For  several  passages,  evidently  taken  from  other 
sources,  I  have  not  been  able  to  discover  the  origiiml  au- 
thorities ;  among  these  may  be  mentioned  the  additions 
to  the  usual  accounts  of  Pope  TJrban's  speech  at  the 
council  of  Clermont  (p.  45) ;  the  account  of  the  con- 
demnation of  the  errors  of  Gilbert  de  la  Poree,  here  given 
to  a  wrong  year  (p.  146) ;  the  account  of  the  Jacobites 
(Dominicans)  (p.  443) ;  and  of  the  settlement  of  the  quarrel 
between  Toura  and  Dol  (p.  459).  Several  documents 
also  are  introduced,  which  are  given  by  no  earlier  histo- 
rian; e.  g.,  the  Charter  of  Liberties  of  Henry  I.  (p.  115); 
repeated  in  p.  552,  when  its  discovery  by  archbishop 
Langton  is  mentioned ;  the  list  of  heads  of  the  constitu- 
tions of  the  Lateran  Council  (p.  310) ;  Richard's  letter  to 
the  archbishop  of  Eouen,  with  his  account  of  the  battle 


laipnpiippiwipppnnfVMiiq'vuvc^^^^^^^ 


of  Arsouf  (p.  376)  ;  his  letter  to  the  Pope  complaining  of 
Leopold,  and  the  Pope's  excommunication  of  Leopold 
(pp.  4.07,  408).  Occasionally  (e.  g.,  pp.  38,  346,  375)  the 
writer  speaks  in  the  first  person. 
MiiMier  in  The  authorities  employed  are  for  the  most  part  faith- 
anihoritiea  ^"^7  ^""^  ^'v%Ti  slavishly  copied,  though  oceaaionaUy  they 
are  used,  are  altered,  apparently  merely  for  the  sake  of  alteration.* 
The  fact  that  two  not  unfrequently  ^ve  contradictory 
accounts  of  an  incident  does  not  prevent  the  compiler 
from  inserting  hoth  in  his  narrative ;  on  the  other  hand 
the  two  or  three  authorities  that  are  sometimes  used  at 
the  same  time  are  dovetailed  together  with  considerable 
ingenuity.  He  not  unirequently  introduces  sentences 
not  in  his  original,  sometimes  from  other  sources  which 
he  had  at  hand,  at  other  times  entirely  out  of  his  own 
head,  to  rotmd  a  period  or  to  give  greater  picturesqueness 
to  his  narrative.  See,  for  instance,  p.  S3,  "  albo  unguento 
"  manibiLB  ejus  delibutis ;"  p.  63,  where  "et  tubis"  is 
added  to  Huntingdon's  "  lituis ; "  p.  81,  where  the  Chris- 
tians are  described  as  "  desperati  de  Dei  bonitate  et 
"  misericordia ; "  p.  84,  where  the  speech  stated  by  Baldiie 
(who  is  the  authority)  to  "  quispiam  illorum  "  is  daringly 
given  to  Bohemond ;  pp.  87,  88,  in  the  account  of  the 
battle  of  Antioch,  where  besides  the  additions  to  his 
authority  of  the  change  of  wind  blowing  the  smoke  into 
the  face  of  the  enemy,  the  miraculous  aid  given  to  the 
Christians  is  enlarged, — "  visi  sunt  etiam  a  nonnullis 
"  angeli  in  aere  volitant^  et  super  Turcos  fugientes 
"  ignem  flamineum  jaculantes."  Small  additions  are  not 
unfrequently  introduced  to  fill  up,  or  to  give  reasons  for 
the  statements  in  his  original  (e.^.,  pp.  347,  334,  3G3). 
Errors  are  often  made  through  sheer  carelessness,  e.g., 
Oxford  for  Exeter  ^  in  p.  3  ;  sifie  vvl'mre  for  vviTieratus, 

'  e.g.  Malmesbnry's  "  MalcolmQB  '  Here  the  Donee  MS,  of  Wen- 

"  anlequam    ad    manus  Teniretur,  dover  has  correctly  i'jrcnja.    I  have 

"  Be  dedidit "  appears  as  "  Malool-  not  however  ventured  to  alter  tbe 

"  mus  quuque  rex  ad  manus  veoi-  reading  of  the  MSS.  of  Paris. 
"  ens  deditioni  ceasit "  (p.  4) . 


jT;fs?BP?«f!g^Hf^!I!9?«?wf 


.i.WL...'iin!^J^j^_ 


p.  36,  &C. ;  or  in  p.  67,  where  the  compiler  is  copying 
William  of  Tyre,  in  the  mention  of  Antioch,  "ab  An- 
"  tiocho  post  mortem  Alexandri  Macedonis  dicta,"  he 
substitutes  _/Uio  for  post  mor^tn,  thus  making  Antiochus 
the  son  of  Alexander '  See  another  instance  in  copying 
Huntingdon  pointed  out  in  note  4  to  p.  65.  On  the 
other  hand,  errors  are  -sometimes  made  through  a  wish 
to  abbreviate  tho  original ;  for  instance,  in  the  account 
of  the  battle  of  Antioch  (p.  85),  William  of  Tyre  has 
"  Robertum,  qui  cognominatus  est  Friso,  Flandrensem 
"  comitem ; "  here  one  person  is  made  into  two  by  the 
compiler,  who  substitutes  for  this,  "  comes  Flandrensis  et 
"  Eobertus  Friso."  Again,  immediately  afterwards,  by 
varying  William  of  Tyre's  language,  he  makes  Raymond 
of  Toulouse  one  of  the  leaders  of  the  4th  line  of  battle, 
though  the  next  page,  which  is  correctly  copied,  states 
bin  to  have  remained  in  the  city  for  its  defence  in  con- 
sequence of  his  illness.  Or  again,  in  p-  147,  Huntingdon 
has  (£  217  b,  1.  35,  Savile)  "Proximo  anno  exulavit  rex 
"  consuiem  Evreus  et  WiUelmum  Crispin  a  Noi-mannia ; " 
in  the  next  page  (f.  218,  1.  34),  in  the  account  of  the 
battle  between  Louis  VI.  and  Henry  I.  he  has  "  Interim 
"  Willelmus  Crispin  regis  Kenrici  caput  gladio  bis  per- 
"  cussit."  Our  compiler  makes  these  into  one  sentence, 
"  Willelmus  Crispin,  consul  Ebroicensis,  quern,  culpis 
"  suis  exigentibua,  paulo  ante  rex  Henricus  exalaverat, 
"  caput  ejusdem  regis  gladio  bis  percussit,"  here  making 
two  persons  into  one.  In  this  sentence  where  Hunting- 
don speaks  of  lorica,  our  compiler  gives  lorica  et  galea, 
and  immediately  below  states  that  the  Count  of  Flanders, 
Baldwin  VII.,  was  mortally  wounded  here,  adding  the 
detail  "ad  sua  in  leetica  adductus,"  a  mere  wanton 
alteration  of  Huntingdon's  statement  in  the  previous  year 
(f  218,  1.  12),  "Baldwinus  .  .  ,  apud  Ou  in  Normannia 
"  seditione  militari  funeste  vulneratus  ad  sua  recesait ; " 
and  yet  when  copying  the  account  of  the  count's  death 
from  Huntingdon   (f.  218,  L  55)    immediately  below, 


A 


•'^:-i      .'.w 


XXll 


PKEFACE. 


Matthew 
Paris, 


p.  148,  he  adds,  "apud  Aucum"  (Eu),  from  this  very- 
passage  of  Huntingdon.  Again,  in  p.  191,  A.D;  1153, 
where  Robert  de  Monte  is  the  authority  used,  the  clause 
"  omni  haerede  viduatus  prseter  solummodo  dueem 
"  Henricum'^  is  introduced,  applied  to  Stephen  after 
the  death  of  Eustace,  the  compiler  in  his  wish  to  round 
the  sentence  utterly  forgetting  Stephen^s  still  surviving 
son,  William,  who  did  not  die  till  1160.  Similar  errors 
will  be  occasionally  discovered  in  Wendover's  portion ; 
see,  for  instance,  p.  335,  the  death  of  Oonrad  of  Montferrat, 
a  mere  careless  misreading  cf  the  account  of  his  illness 
in  the  continuator  of  William  of  Tyre,  or  p.  458,  where 
in  abridging  Hoveden,  Wendover  has  confounded  Peter 
of  Douay,  ^'  miles  optimus "  with  his  brother,  the  elect 
of  Cambray,  and  styled  him /rater;  see  the  note  on  the 
passage.  Sometimes  the  errors  introduced  seem  to  have 
been  deliberately  made,  e.g.y  p.  94,  the  other  name  of 
Lydda  (Diospolis)  is  altered  into  Eliopolis ;  p.  142, 
where  Ralph  of  Corbueil,  although  already  bishop  of 
Rochester,  is  said  to  be  consecrated  archbishop  of  Can- 
terbury, an  introduction  into  Diceto's  account,  which  is 
otherwise  literally  followed. 


It  has  been  unfortunate  for  the  estimate  of  Matthew 

Paris  (1)  that  he  has  been  credited  with  all  Wendover's 

portion  of  the  history  as  his  own,  and  (2)  that  he  foimd  so 

Untrust-     utterly  untrustworthy  an  editor  as  archbishop  Parker,  or 

of^former^  whoever  it  was  whom  he  employed  to  edit  the  work. 

editions.     Wats,  as  he  tells  us  himself,  was  not  employed  on  the 

reprint  in  1640  tiU  the  whole  of  the  history  to  the  end 

of  the  reign  of  Henry  II.  had  been  printed  off.     He  has 

endeavoured  to  remedy  some  of  Parker's  defects  by  his 

collations,^  but  though  these  are  fairly  done,  they  are  not 

entirely  to  be  depended  upon,  and  have  been  very  gene- 


4 


*  Wats  does  not  seem  to  have 
seen  the  Corpus  MS.,  but  to  have 
trusted  to  some  one  else  for  its 


readings.  His  various  readings  are 
chiefly  taken  from  the  Cotton  MS» 
C. 


i 


PEEFACE, 


rally  neglecbed.  Parker's  edition  has  led  subsequent 
editors  ^  of  other  historians  into  so  many  errors  that  it  is 
necessary  that  some  instances  should  be  given  to  show 
how  untrustworthy  his  text  is,  and  that  any  quotation 
from  either  his  or  Wats's  editions  in  the  earlier  portion 
cannot  be  considered  really  to  be  by  Matthew  Paris 
unless  it  agrees  with  text  as  now  given.  Pari^er  has 
not  the  slightest  scruple  in  altering  what  he  does  not 
understand,  or  changing  words  or  expressions  that  he 
does  not  like.  There  are  also  frequent  omissions  in  his 
text ;  even  Paris's  own  marginal  additions  are  frequently 
neglected,  and  he  did  not  derive  his  text  always  from 
the  same  MS,^  The  following  instances,  taken  almost 
at  random,  will  amply  illustrate  this  ^ : — 

A.D.  1070.  p.  6  (Wats,  p.  7,  2).  Paris  introduces  the 
words  imsatiabiliUr  ajyporiamt  into  the  margin.  Parker 
has  a-ppropriavit 

A.D.  1072.  p.  9,  L  SI  (Wats,  8,  11),  Parker  inserts 
e  vUa  after  qiiia  out  of  his  own  head. 

A.D.  1073,  p.  11  (Wats,  8,  44),  MS.  A.  carelessly  reads 
Normannvxin  for  CeiK/manwam.  Parker  saw  that 
this  was  an  impossible  reading,  and  in  order  to  make  it 
read  as  Latin,  substitutes  earn,  thus  stereotyping  the 
error. 

A.D.  1074.  p.  12  (Wats,  9,  21),  Parker  omits  Est 
before  Angl-m. 

A.D.  1075.  p.  14  (Wats,  9,  49),  mpite  jn-ivari,  MS.; 
pcma  capitis  puniri,  Parker. 


sabsequent 
editions. 


'  Tbus  Mr.  Cose'a  Appendix  to 
his  edition  of  Weudover  gives,  not 
the  differences  between  Paris  and 
Wendover,  hut  between  the  teit  of 
Parker  and  Wals,  and  Wendo^er, 
I  have  the  leas  semple  to  speak  of 
others,  heoauae  I  have  been  misled 
myself  In  the  portion  of  Bartho- 
lomew Cotton's  history  which  is 
taken  from  Matthew  Paris,  I  hare 


given  various  readings  from  Wats's 
text  of  Paris,  supposing  them  to  be 
genuine,  wMle  they  are  really  only 
due  to  Parker. 

'  See  the  account  of  the  manner 
in  which  his  test  is  composed  given 
by  Sir  r.  Madden  in  his  Prefioe  (o 
the  Historia  Anghrtan,  i.  p.  xxxiii. 

'  See  also  Madden,  Preface  to 
IheHist.  Angl.  i.,pp.  Kxxiv-ULnvii. 


xxiv 


PBEFACE, 


Errors  of 
Parker. 


<( 


ic 


(( 


u 


A.D.  1075.  p.  14  (Wats,  9,  57),  Parker  inserts  "  Nor- 
"  manniam  hostiliter  invadit,"  of  Robert. 

A.D.  1075,  p.  14  (Wats,  10,  10),  A.  has  "ad  laicare 
"  sedit  judicia,"  a  scribe's  blunder  for  "  ad  laica  recedit 
"  judicia."  This  in  Parker's  text  is  altered  to  "  laicali  se 
^'  foro  immiscuit." 

A.D.  1075.    p,   15  (Wats,  10,  21),  A.  has  "super  ex- 

actione  prremissa  ut  posseiit  inde  habere  colloquium, 

quatinus   habita  deliberationc  sibi  quivissent  consul- 

tius   respondere."     For  thi ;,  Parker  gives  "  ut  super 

exactione  prsemissa,  posset  cum  aliis  conferre,  quo 
"  habita  deliberatione,  ipsi  possit  consultius  responderi." 

A.D.  1077,  p.  16,  1.  6  (Wats  10,  39),  Alhani  is  in- 
serted by  Parker. 

A.D.  1079.  p.  17  (Wats,  11,  10),  MS.,  regidis  illis] 
Parker,  '^  regulis  illius  ditionis."  The  Hist.  Angiorum  has 
here  "regulis  illarum  partium." 

A.D.  1084.  p.  19  (Wats,  12,  1),  A.  has  "  de  quibus- 
"  cunque  aliquam  poterat  invenire  causam  juste  sive 
"  injuste  ; "  Parker,  ''  ab  omnibus  promiscue  sive  per  fas 
"  sive  per  nefas." 

A.D.  1086,  p,  21,  1.  24  (Wats,  12,  45),  Ricardivs,  A ; 
Parker,  reXy  which  makes  nonsense. 

A.D,  1086,  p.  21, 1.  32  (Wats,  12,  50),  Stephani  Blesen- 
sis,  A. ;  Stephani  BeGcensis,  Parker.  In  the  next  line  the 
mention  that  William's  fourth  daughter  was  promised  to 
Harold  is  entirely  omitted,  and  in  that  following  there  is 
a  shameful  alteration  to  the  detriment  of  the  conqueror's 
character.  A.  has  (p.  22)  (from  Malmesbury)  "  rex  pra3- 
'*  terea  Willelmus  in  adolescentia  prima  castitatem  adeo 
"  respexit,  ut  publice  diceretur  ipsum  in  femina  nihil 
"  posse."  Parker  has  the  audacity  to  alter  respexit  into 
respuit,  and  nihil  into  quidvis  ! 

A,D,  1087.  p.  24, 1.  5  (Wats,  13,  39),  conviciatus,  A. ; 
convitiis  irritatus,  Parker. 

A.D,  1087.  p.  24  (Wats,  13,  53),  in  the  disposition  of 
William's  possessions,  Henry  is  cut  out  altogether  by 


\ 

t. 

I 


4 


I 


Parker,  who  gives  the  treasiire,  &.C. 
to  William  Rufua. 

A.D.  1094.    p.  37,  1.  ult.  (Wats,  19,  29),  A.  has  "sin 
autom,  poterat  transfretarej  sed  inconsulte,  et  recedere 
sine  spe  reverfcendi."     Parker  has  for  this,  "  sin  secus 
ei  visum  esaet  trajicere  quidem  liberuin  e^e,  sed  in- 
consulte  id  faeturum,    siquidem    nullam    revertendi 
spem  imposterum  ei  futuram." 
A.D.  1095.     p,  48  (Wats,  24,  17),  the  scribe  of  A.  had 
omitted  a  long  passage   "si    .  .  occidentis,"  and  Parker 
alters  what  he  had  before  him  in  order  to  make  some 
kind  of  sense  out  of  it. 

A.D.  1097.  p.  65  (Wats,  32,  18),  in  an  exti-act  from 
William  of  Tyre,  A.  has  "pi-se  sitis  importunitate ; " 
Parker  reads  Jixis  for  prm  sitis,  and  inserts  casti-is  ! 

A,D.  1098.  p  91,  1.  17  (Wats,  44,  38),  A.  has  "non 
"  abradens,  sed  excorians,"  Parker  has  "non  abradens 
"  inodo  sed  poUus  excorians." 

A.D,  1099.  p.  94  (Wats,  45,  50),  in  an  extract  from 
Henry  of  Himtingdon,  A.  reads  "per  Sagittam  ad  Acram 
"  et  Caipham  transeuntes."  Parker  not  knowing  that 
Bagitta  is  the  usual  mediseval  form  for  Sidon,  and  mis- 
reading the  next  word,  actually  alters  this  to  "  ad  sagittK 
"  jactum  disfcantem  Ateam  et  Caipham  transeuntes." 

A.D.  1099.  p.  102, 1,  lilt,  (Wat^,  49,  48),  the  scribe  of 
A.  en-oneously  wrote  -nwdvs  for  modo  ;  Parker  alters  it 

A.D.  1099.  p.  106,  1.  31  (Wats,  51.  32),  "manubiis 
"  onerati,"  is  altered  by  Parker  to  "manibus  onei-atl" 

A.D.  1099.  p.  110  (Wats,  53,9),  A.  has  "Jordanis 
"  locus  est  in  cujus  flumine  Christus ; "  Parker,  "  Jor- 
"  danis  fluvLus  est  in  quo  Jesus  Christus." 

A.D.  1138.  p,  167, 1.  6  (Wats,  76,  8),  "  super  ciesorum 
"  corpora."  The  scribe  of  A.  wrote  fratec  for  swper 
(mistaking  Xx  for  fr) ;  Parker  reads  fracta  f 

A.D.  1138.  p  170  (Wats,  77,  22),  of  Archbishop 
Theobald,  "  qui  ab  ipso  consecratus  legato  Eomam  pro- 


&, 


<^ 


'¥'->"'*V' 


<4< 


•i^> 


'^Jf-if' 


■.^•■■-^  ■*«'\r 


r<»-^ 


r''m^ 


>***■• 


XXVI 


PREFACE. 


Errors  of 
Parker. 


« 


te 


"  fectus  est "  from  Diceto.  Parker  not  understanding  the 
blunder  of  episcopo  for  ipso  in  A.,  actually  inserts  cv/m 
before  legato,  and  alters  the  whole  story. 

A.D.  1153.  p.  202  (Wats,  91,  23),  A.  has  "  miles  ei 
"  de  intus  veniens ;  '*  Parker,  "  miles  ei  festinus  veniens," 

A.D.  1153.  p.  203  (Wats,  91,  37),  A,  has  '^mona- 
'^  chilem  habitum  suscipere  noluit,  quia  servus  esse  quam 

dominus  prseelegit.^'     Parker,  "m.  h.  s.  voluit;  quia 

servus  esset,  quern  Dominus  prseelegit "  ! 

A.D.  1154.  p.  206  (Wats,  93,  5),  A  "in  opus  sacer- 
"  dotale  "  ;  Parker,  "  ut  inops  sacerdos  "  ! 

A.D.  1169.  p.  253,  1.  20  (Wats,  113,  28),  '^  quern 
"  Deus ; "  Par. ;  "  qui  dicta,"  Parker. 

A.D.  1170.  p.  278  (Wats,  123,  41),  in  the  story  of 
Archbishop  Thomas's  interview  with  the  abbat  of  St. 
Alban  s,  with  whom  Par.  says  he  stopped  for  the  purpose 
of  keeping  0  Sapientia  day  (Dec.  10),  "  ibi  pausavit  faciens 
"  festum  de  0  Sapientia,  nee  ullam  faciem  turbidam 
"  ostendit,  ipse  athleta  Dei ; "  Parker  omits  de,  puts  a 
full  stop  at  festuniy  and  makes  the  rest  of  the  sentence 
one  by  itself,  putting  a  note  of  admiration  at  the  end  ! 

A.D.  1171.  p.  282  (Wats,  125,  12),  "longa  nimis 
"  abstinentia,''  is  turned  into  ^'longanimi  abstineritia.'' 
A  little  below  on  the  same  page,  "  homicidae  rei  l^esse 
"  majestatis  habentur,"  is  altered  by  Parker  to  "homicidse 
"  et  rei  laesse  majestatis  habent  pacem  et  gaudium." 

A.D.  1173.  p.  288  (Wats,  127,  47)  and  again  in 
p.  291  (Wats,  129,  5),  A,  "quater  viginti'';  "viginti 
"  quatuor,"  Parker. 

A.D.  1173.  p.  290  (Wats,  128,  50,  51),  in  the  account 
of  the  countess  of  Leicester  throwing  away  her  ring, 
there  are  additions  introduced  by  Parker  from  the 
Historia  Anglorum. 

A.D.  1174.  p.  291, 1  10  (Wats,  129, 10.)  Paris,  eiipsi; 
Parker,  episcopi. 

A.D.  1188.  p,  332,  1.  26  (Wats,  146,  66),  A.  has  in 
amento ;  Parker  reads  m  momerdo. 


i 


k- 


TV^Tf^'^'S^ 


A.D.  1188.    p.   332,127  (Wats,  146,  56),  A.  "  ultro  Ettom  of 
"  mori  gaudena  ; "  Parker,  "  ultra  morera  gaiidens." 

A.D.  1193.  p.  399  (Wats,  173,  56),  A  "lanam  suam 
"  imius  airni " ;  Parker  reads,  " lanam  suam  imiv&i'sam," 

A.D.  1193.  p.  402  (Wats,  175,  18),  Ebrokmmn,  A. ; 
Ebnracensem,  Parker. 

A.D.  1210.  p.  531  (Wats,  p.  230).  Here  the  para- 
graph about  the  Cisterciana  being  forbidden  to  go  to  their 
anniial  chapter  (beginning,  "  Nee  permisit  albos  abbates  ") 
inserted  by  Paris,  and  the  next  mentioning  the  death  of 
IMatilda  de  Braose,  her  son  and  his  wife,  (eodem  tempore 
Matildis,  &a)  are  omitted  altogether,  while  to  make  up 
for  the  latter  omission,  the  sentence,  "  qui  omnes  rege 
"  jubent«  fame  perierunt,"  is  foisted  into  the  text  (1.  26), 
from  the  Historia  Anglorum,  in  the  account  of  the  im- 
prisonment of  the  Braose  family. 

Many  of  his  alterations  are  simply  the  substitution  of 
one  word  for  another,  either  because  he  did  not  under- 
stand the  word  of  the  MS.,  or  because  he  fancied  what 
he  substituted  would  read  better.  Thus,  in  p.  5  (ed. 
Wats),  he  substitutes  parti-m — ^rtvm  for  quid,ami — 
aliique,  etenim.  for  etiam. ;  in  p.  6,  d^ditionem,  feeit  for 
dedntioni  cessit,  Alexander  cum  se  de  symon-m  "pwrgasa^ 
for  Alexandra  de  synumia  se  pn/fgatde,  navibtts  for 
cogonibus ;  p.  7,  sei-intute  for  aervitio,  exercitw  ioiprwlio ; 
p.  8,  co'TiiCilvu/m.  tenere  for  oonwUivm,  cogere;  p.  12,  de- 
sponaata  (OT  jv/rata ;  p.  17,  to/men  ^oTantem,;  p.  21,  arro- 
gantice  et  oonfideniits  for  pTi^swrnptionis,  vnjkimmatua 
for  succenaus,  alio  tempore  for  alia  vice,  in  eodem  statu 
for  sic,  mortis  for  transiivs ;  p.  22,  mducioB  for  trevgce, 
apprehenderit  for  ceperit,  Sed  hmt  (id  pauds  dioam) 
cvm,  temporis  decurau  for  In  brevi  temporis  d^cursu; 
p.  23,  jam,  for  modo,  oondolentes  for  compatisntes ;  p.  24, 
diHgentia  for  instantia,  conditionis  for  manus,  &c  here, 
and  continually  elsewhere,  for  de ;  p.  25,  sihi  et  suis  for 
plebi  DoTmni ;  p.  37,  lator  for  hajidtis,  Christianvmi  for 
Dei  etiUorem,   titam  facere  for  dppropriare,  socios  for 


14'' 


^  -  ••«      \    -■ -     ^ 


\ 


-«»> 


\' 


%  ■*•'. 


xxvm 


PEEFACE. 


Errors  of 
Parker. 


coTisoTtes ;  p.  47,  Tnolestior  for  iTieptior,  castra  for  06^- 
(Z'io'n^m,  cum  gavdio  for  gaudenter;  p.  233,  adornatas 
for  eschipatas,  &c.  The  rubricks  are  generally  Parker's 
own,  and  more  frequently  than  not  do  not  agi-ee  with 
those  given  in  the  MS.  As  Parker  or  his  editor  went 
on  with  the  work,  he  altered  less  ;^  and  the  later  portions 
of  the  history  give,  at  least,  the  impression  that  his 
intention  was  to  adhere  to  his  MS.^ 


Additions  C)f  the  character  and  value  of  the  additions  ^  made  by 
of  Matthew  Matthew  Paris  to  the  history  which  he  took  as  the  basis 
of  his  own,  the  best  estimate  may  be  obtained  from  the 
complete  list  of  them  which  follows.  Of  their  sources,  he 
rarely  gives  any  intimation,  though  he  does  occasionally 
give  the  names  of  the  persons  from  whom  he  has  obtained 
his  facts ;  e.g,,  the  story  of  Simon  of  Toumay,  p.  476,  from 
Nicholas  of  Famham,  afterwards  bishop  of  Durham; 
that  of  the  embassy  of  John  to  Morocco  from  Robert  of 


^  He,  however,  still  did  not  hesi- 
tate to  alter  anything  that  he  did 
not  understand.  See  a  curious  in- 
stance under  the  year  1216,  (f. 
49^,  Wats,  p.  291,  1.  16,)  where, 
not  knowing  what  place  was  meant 
by  Recordana  (Tel-kurdany),  he 
alters  it  to  "  fluvium  Jordanem  I " 

2  Some  of  Parker's  introductions 
are  due  to  his  having  used  the 
Cecil  MS.  (6048  b.  in  the  Bibl. 
Imper.  at  Paris),  which  is  made  up 
from  the  Chronica  Majora  and  the 
Historia  Anglorum  (Madden,  Pref. 
to  the  Hist,  Angl.  i.  pp.  xxxiii. 
Ixvii) .  Thus  in  1 1 88,  p.  339  (Wats, 
149,  48),  the  account  of  Richard's 
anger  at  the  Cardinal  John  of 
Anagni,  the  statement,  p.  346 
(Wats,  152,  6)  that  Matilda  of 
Saxony  died  of  grief  at  her  father's 
death,  and  in  1189,  p.  352  (Wats, 
155,  2),  the  curious  alteration  by 


which  ^*  a  sede  apostolica,  quse  nulli 
"  deest"  is  changed  to  quae  nulli 
"  deest  pecuniam  largienti/*  all 
come  from  the  Historia  Anghrum^ 
and  have  no  place  in  the  present 
work. 

'  The  most  important  of  the 
larger  additions  are  the  speech  of 
Henry  I.  to  the  English  pobles 
(p.  130),  the  attempted  escape  and 
last  days  of  Robert  of  Normandy 
(pp.  133,  159),  the  interview  of 
archbishop  Thomas  with  the  abbat 
of  St.  Alban's  (p.  278),  the  quarrel 
between  Richard  and  duke  Leopold 
(p.  384),  the  apologue  of  Vitalis  the 
Venetian  (p.  413),  the  speech  of 
archbishop  Hubert  on  John's  elec- 
tion (p.  454),  the  letter  of  Innocent 
III.  to  the  suffragans  of  Canterbury 
(p.  490),  the  children's  crusade 
(p.  558),  and  the  account  of  John's 
embassy  to  Morocco  (p.  559). 


r«ws 


LoniJon,  one  of  the  ambassadors,  p.  564.  He  refers  on  Ambori- 
one  occasion  (p.  H)  to  William  of  Malmesbury,  speaking  ^^^^^ 
of  his  work  as  the  Higtoria  Eritonum ;  on  another  Paris, 
(p.  159,  note)  to  Henry  of  Huntingdon  ;  and  on  another 
(p.  337)  he  quotes  the  Imagines  Historiarum  of  Diceto. 
He  has  also  made  use  of  the  Historia  Novella  of  William 
of  Jffalmesbury,^  from  which  his  predecessor  made  no  ex- 
tracts. On  one  oceaision  he  speaks  of  "alius  historio- 
graphus,"  p.  13,  note  5.  Besides  these,  the  only  sources  for 
his  additions  which  I  have  been  able  to  discover,  are  the 
Annals  of  St.  Stephen's,  Caen,  printed  in  Duchesne's 
collection,  a  MS.  of  which  some  extracts  are  given  in 
Leland's  Collectanea  {see  pp.  134, 149, 154),  and  the  South- 
wark  annaJs,  a  stiU  unpublished  MS.,  now  in  the  British 
Museum  (Cotton,  Faustina,  A.  8),^  which  was  no  doubt 
boiTOwed  firom  the  canons  of  Southwark  for  the  pur- 
pose of  his  history.  In  copying  this  MR,,  Paris  inserts 
the  entries  in  the  margin  usually  at  the  end  of  each 
year,  without  caring  whether  they  have  already  been 
given  in  Wendover's  work.  They  are,  moreover,  by 
no  means  carefully  copied,  as  may  be  seen,  for  instance, 
in  p.  133,  where  he  writes  "  ordo  canonicorum  Saresbirice,"' 
where  his  MS.  has  very  distinctly  de  Suthewerke ;  p.  301, 
where  the  date  given  for  the  floods  is  transferred  to  the 
eclipse;  or  in  p.  309,  where  Wudestoo  is  written  for 
Weiielok,  the  reading  of  the  Southwark  MS: 

From  the  niunher  of  additions  that  concern  Reading, 
it  is  probable  that  a  MS.  from  that  monastery  was  bor- 
rowed for  the  history. 

That  the  Chronica  Majora  is  the  first  draft,  as  it  were,  Tlie  Chro- 


-vvhere  an  expression  of  JUalnies- 
hurj  's  respecting  a  Btonn,  "  Ita  at 
"  mundus  Eohi  putaretur,"  has 
been  inserted  into  the  compiler's 
aecount  of  the  death  of  Henry  I., 
which  is  taken  from  Robert  de 
Monte. 

VOL.   II. 


'  I  did  not  become  acquainted  ^^^ 
wiib  this  MS.  until  the  greater 
portion  of  the  present  volume  had 
lieen  printed.  Tlie  paeeages  taken 
from  it  by  Paris  are  therefore  indi- 
cateil  !□  the  page  of  Addenda  at 
the  end  of  the  Pre&ce,  till  after  p, 
370. 


•^  » 


■ -f  .»•* 


'If 


^\ 


XXX 


PREFACE. 


of  what  Paris  intended  to  leave  as  his  perfect  work,  is 
clear  from  the  number  of  marginal  directions,  such  as 
"  impertinens,"  "vacat,"  "  oifendiculum/'  which  are  fol- 
lowed out  by  such  passages  being  omitted  in  the  Historia 
Anglorum,  And  in  addition  to  this,  many  of  the  bare 
marginal  entries  have  been  worked  up  into  paragraphs 
in  the  later  work.  For  instance,  in  the  year  1076,  p,  16, 
the  bare  entry  as  to  the  frost  and  earthquake  introduced 
from  Sigebert,  is  worked  up  into  an  elaborate  paragraph 
in  the  Hist.  Angl.  i.  pp.  22,  23,  Sometimes  when  en- 
larging his  additions  in  the  Historia  Anglorum,  he  omits 
a  sentence  of  his  own  from  prudential  reasons.  Thus,  in 
1073,  p.  11,  the  concluding  sentence  of  the  introduced 
paragraphs  about  the  monks  of  S.  Ouen,  that  they  were 
compelled  "perpetuam  agere  pcenitentiam  super  tarn 
"  gravi  delicto,"  which  he  has  added  to  the  annals  he  is 
copying,  is  omitted  when  he  re-wrote  the  paragraph  in 
the  later  work. 

I  think  there  is  ample  evidence  that  Paris  went  over 
the  MS.  of  the  Chronica  Majora  a  second  time;  the 
earlier  portion  gives  the  idea  of  its  being  transcribed 
independently,  while  all  his  additions  are  made  in  the 
margin  ;  but  after  p.  567,  where  alterations  of  Wendover 
are  introduced  into  the  text,  it  must  have  been  written 
out  under  his  superintendence,  and  the  marginal  addi- 
tions inserted  afterwards.  One  proof  of  this  appears  in 
p.  606,  where  Paris  refers  his  readers  to  the  Liber  Ad- 
ditamentorum  for  the  confirmation  by  Innocent  HI.  of 
John's  letter  giving  freedom  of  election  to  sees,  monas- 
teries, &c.,  and  yet  immediately  afterwards  (p.  607),  writes 
it  out  here  on  an  inserted  leaf. 

His  alterations  are  sometimes  made  so  carelessly  as  to 
spoil  the  sense,  and  have  arisen  from  a  hasty  endeavour 
to  correct  the  scribe  who  had  preceded  him :  see  a  curious 
instance  of  this  in  p.  665 ;  Wendover  mentions  John's 
ravages  of  the  baron  s  lands  "  tempore  messis,"  at  harvest 
time  ;  the  scribe  of  B,  carelessly  wrote  mcTisis  for  messis. 


■i!p;i|!FRiPiPi; 


PREFACE. 


.^^.^xJxX 


and  Paris  not  seeing  the  true  •  correction,  inserts  unius 
before  mensis  to  make  sense  somehow.  For  other  in- 
stances of  mere  carelessness  see  p.  157,  where  the  men- 
tion of  the  succession  of  Pope  Innocent  II.  has  led  him  to 
make  Pope  Innocent  I.  his  immediate  predecessor ;  p,  494, 
where  the  introduction  of  que  spoils  the  grammar  of  the 
passage  ;  p.  629,  where  appeUatione  is  wantonly  inserted ; 
p.  645,  where  by  reading  "  patebat  refugium  "  for  "  erat 
"  cuiquam  diffugium "  the  next  sentence  is  halting  and 
scarcely  grammatically  correct. 

He  rarely  corrects  the  errors  of  his  predecessors  even 
when  he  was  aware  of  them  and  has  afterwards  given 
a  correct  account  from  some  other  source.  For  instance 
in  p.  527,  Wendover  has  confused  Geoffrey  of  Norwich, 
John's  treasurer,  whom  he  murdered,  with  Geoffrey  de 
Burgh,  archdeacon  of  Norwich.  Paris  leaves  this  un- 
altered, but  inserts  the  death  of  Geoffrey  of  Norwich 
afterwards,  p,  537.^ 

He  has,  however,  on  some  occasions  gone  to  the  autho- 
rities used  by  his  predecessors ;  thus  instances  where 
he  has  consulted  William  of  Tyre  and  inserted  passages 
or  words  omitted  by  the  St.  Alban's  compiler  may  be 
seen  in  pp.  51,  63,  100, 180,  and  there  are  many  passages 
introduced  from  Diceto,  Malmesbury,  &c.,  which  are  not 
given  in  the  original  compilation.  The  only  omissions 
from  Wendover's  work  are  the  legend  of  Robert's  election 
as  king  of  Jerusalem  (see  p,  103  n,  5),  Coxe's  Wendover,  ii. 
p.  145,  and  the  letter  of  the  Old  man  of  the  mountain 
to  Duke  Leopold,  Coxe,  iii.  p.  74  (see  p.  398,  note  4), 

Paris  has  been  called  unscrupulous^  in  interpolating 


fe 

-4'! 


1  Some  of  Wendover*s  errors 
are,  however,  corrected  in  the  His- 
toria  Anghrum^  e,  g.  in  p.  534  Wen- 
dover makes  Llewellyn's  wife  a 
daughter,  "  ejusdem  regis,'*  ue.  the 
king  of  Scots.  The  Hist,  Angh 
here  correctly  alters  this  to  *'  filisD 
^*  suae,"  i.c.  John's. 


2  See  the  abuse  in  Prynne's  Re- 
cords, ii.  p.  285,  where  he  calls  the 
account  of  John's  embassy  to  Mo- 
rocco "  a  most  scandalous  and  ma- 
"  lieious  forgery  of  this  monk  of 
"  St.  Alhans  for  sequestring  that 

abby." 

c  2 


{( 


3r  :sv 


r-< 


^r 


:-ir. 


•  ,/<-'«• 


,'jr  T'A-yJ^ 


xxxu 


PREFACE. 


Wendover.  I  shall  have  more  to  say  on  this  point  in 
giving  a  general  estimate  of  the  value  and  character  of  his 
history.  But  I  do  not  think  the  charge  a  just  one.  He  fre- 
quently introduces  additional  remarks  for  the  purpose  of 
explaining  or  illustrating  his  predecessor,  see,  for  instance, 
pp,  392,  396,  417, 628,  (where  Simon  de  Langton's  scien- 
tict  is  explained  "  quam  appellamus  sapientiam,  scilicet 
''  morum  aromate  conditam  scientiam,'')  637,  ("  exemplo 
"  Holofernis  ducis  exercitus  Assiriorum,")  650  ("  quod 
"  hastiludium  vel  tomeamentum  dicitur,")  or  for  bringing 
in  a  quotation  (pp.  446,  613,  624,  635,^  636,  637,  647, 
659),  or  for  giving  additional  life  to  his  narrative  :  thus 
to  Wendover's  account  of  the  speech  of  Innocent  III.  on 
hearing  of  the  behaviour  of  the  English  barons  (p.  616), 
Paris  adds  "  rugis  contractis  indignationem  testantibus/' 
He  continually  introduces  adjectives  or  even  sentences 
relating  to  the  character  of  persons  mentioned,  and  *  his 
opinion  on  such  points  is  expressed  in  very  unmeasured 
terms  ;  thus  Walter  Buc  has  the  epithets  "  sicarius  et  vir 
"  sanguinum,*'  attached  to  his  name,  his  Brabangons  are 
styled  "  spurcissimis  et  ignobilibus,  omni  genere  facino- 
"  rum  commaculatis."  On  the  other  hand  Stephen  Ridel 
is  called  "  vir  facetus  et  dapsilis  et  per  omnia  laudabilis." 
King  John  has  never  any  mercy  shown  him,  and  addi- 
tions like  "  factus  de  rege  tirannus,  immo  de  homine  in 
"  bestialem  prorumpens  feritatem*'  (p.  636),  abound, 
pociuneiits  The  documents  inserted  in  the  compilation  are  in 
general  given  as  in  all  probability  they  were  found  in 


inserted. 


1  This  quotation  "  stricto  suppli- 
"  cat  ense  potens"  is  altered  from  ^ 
couplet  very  frequently  quoted  by 
mediseval  writers;  Paris  quotes  it 
agairi  on  three  occasions  (Wats, 
pp.  385,  438,  801),  once  (f.  835.) 
calling  it  *MIludOvidianum."  The 
lines  in  full  are — 

Est  orare  Beum  species  violenta 
jubendi, 


£t  quasi  nudato  supplicat  ense 
potens. 

They  are  quoted  twice  in  Riley's 
John  of  Amundesham,  i.  pp.  30B, 
416;  and  in  Bekynton's  corre- 
spondence (Williams),  i  p.  176. 
I  have  not  been  able  to  ascertain 
the  author. 


\. 


ipRWI|Rl|iliLJflWlUJi- 


iH-j"i-jiiai'-!jJWJLij.it'i.-J.jiiHV.  .^JSk 


the  copies  in  the  abbey  library.  There  are,  however, 
instances  where  passages  are  inserted  which  are  not  in 
any  of  the  known  copies.  Paris  does  not  scrapie  to  add 
to  them  when  he  is  inclined.^  Thus  in  p.  413,  words 
are  introduced  into  the  letter  of  Pope  Celeatine  III., 
copied  by  Wendover  from  Diceto;  in  p.  566  there  are 
additions  to  the  letter  of  the  prelates  giving  the  account 
of  the  battle  of  Muret,  which  is  taken  from  Peter  of  Vaiix 
Cemay.  But  the  most  remarkable  instance  of  the  way 
in  which  documents  are  treated  both  by  Wendover  and 
Paris  is  in  the  case  of  their  copies  of  Magna  Charta. 
This  is  of  sufficient  importance  to  be  discussed  at  length, 

The  copy  of  Magna  Charta  as  given  by  Paris  is  no-  Paris's 
rainaUy  John's ;  it  bears  John's  salutation  at  the  beginning,  ^^^ 
and  is  given  under  his  reign  in  the  year  1215 ;  moreover  Chartti. 
the  names  at  the  beginning  sxe  those  which  are  given 
in  John's  charter.    But  in  the  charter  itself  will  be  found 
all  the  additions  peculiar  to  the  charters  of  the  2nd  and 
9th  years  of  Henry  III.     At  the  same  time  it  contains 
many  of  the  passages  peculiar  to  John's  charter,  (not  of 
course  the  forest  clauses,)  which  were  omitted  in  those  of 
Henry  HI.     In  this  respect  it  agrees  with  tiiat  given 
with  Wendover,  but  though  he  gives  a  charter  made  up 
in  the  same  way  from  those  of  John   and  Henry  III., 
there  are  many  passages  omitted  from  both,  which  Paris 
has  supplied.^ 

Paris  gives  John's  charter  as  far  as  the  end  of  chapter 
43,  and  then,  after  some  chapters  from  Henry  III.'s 
charter,  gives  the  charta  de    foresta  of   1225,*  with 


'  He  did  this  etill  more  boldly  in 
the  HialSria  Angiorum,  See  the 
letter  of  the  emperor  Frederick  I. 
to  Saladia  (_Hist.  Angl.  i.  pp.  44S, 
449),  where  there  are  several  in- 
troductions. 

'  I  have  preferred  bete  (o  indi- 
cate by  difference  of  lype  the  por- 
tions   irbich    belong   to    the   two 


charters  of  John  fuid  Henry  III. 
respeetiyely,  the  differences  between 
Paris  and  Wendover  heing  pointed 
out  in  the  notes  to  the  charter. 

5  That  it  is  the  charta  de  foresta 
ot  this  year,  and  not  the  first  of  the 
year  1217,  is  clear  from  the  ioser- 
tioQ  of  the  two  passages  peculiar  to 
that  of  IS25,  see  note  p.  G9g.    It  is 


'■-tv 


r.r^.'^ 


w-vl 


. «...  .**       .'    # 


'.r-; 


'  •  -?% 


■■■? 


XXXIV 


PBEFACE. 


Paris's 

copy  of 

Magna 

Charta. 


"  Johannes  Dei  gratia  rex  AnglisB/'  &e.^  inserted  at  the 
beginning,  although  immediately  afterwards  (as  indeed 
in  the  portions  of  the  great  charter  peculiar  to  Henry  III/s 
charter)  Henry  II.  is  spoken  of  as  avus  noster,  which  of 
course  was  true  of  Henry  III.  and  not  of  John.  On 
coming  a  little  lower  down  to  chapter  3,  where  Eichard 
is  called  avunculus  noster  and  John  himself  is  mentioned, 
Wendover  (and  Paris  after  him)  has  altered  this,  speaking 
of  Richard  as  f rater  noster,  and  omitting  the  mention  of 
John,  that  the  charter  might  appear  as  given  in  his 
reign.  After  the  Charta  de  foresta,  both  Wendover  and 
Paris  give  the  omitted  paragraphs  of  John's  charter 
(caps.  61,  62),  and  into  the  middle  of  cap.  62,  introduce 
the  following : 

"  Et  ad  melius  distringendum  nos,  quatuor  castellani, 
^  de  Norhantun  scilicet,  de  KeniUewurth,  de  Nithingham 

*  (Nottingham)  et  de  Scardeburc  erunt  jurati  viginti 

*  quinque   baronibus  quod  facient  de  castris  prsedictis 

*  quod  ipsi  prseceperint  et  mandaverint  vel  major  pars 

*  eorum.     Et  tales  semper  castellani  ponantur  in  illis 

*  castris  qui  fideles  sint  et  nolint  transgredi  juramentinn 


suum. 

This  I  have  been  able  to  find  in  no  other  copy  of 
Magna  Charta ;  it  is  difficult  to  believe  it  to  have  been 
an  entire  invention  of  Wendover.  Is  it  possible  that 
there  was  a  copy  of  John's  charter  at  St.  Albans  which 
differed  from  all  others  ?  The  charter  as  given  here  is 
such  a  piece  of  patchwork  between  the  two  that  it  is  clear 
the  St.  Alban's  historians  thought  they  might  pull  about 
and  piece  together  the  two  as  they  liked.     But  this  is  a 


for  this  reason  that  I  believe  the 
charter  of  Henry  III.,  which  is 
given,  to  be  that  of  1225,  and  not 
tiiat  of  1217.  Yet  the  concluding 
clause  of  cap.  14  (see  p.  601,  note  5), 
which  was  omitted  in  the  second 
forest  charter,  is  given  here. 
*  John  issued  no  forest  charter 


other  than  the  forest  clauses  in  the 
great  charter.  Yet  on  the  strength 
of  this  insertion  of  Paris  the  new 
edition  of  the  Foedera  gives  a  forest 
charter  as  issued  by  John  in  1215, 
and  the  error  has  got  into  various 
popular  works  (^e.g.  Murray's  Hand- 
hook  for  Surrey,  p.  123). 


■■.^^ 


wni^.  Jj.  p  ^  j>J.tiiigw- ;■■■',; '  VA^-fP:  ':■  ^.u^ry^^fwf^!^ 


different  thing  from  mventing  and  interpolating  a  clause  Paris's 
of  this  nature.*     A  still  more  remarkable  insertion  occurs  Mago^ 
in  the  following  paragraph,  where  in  the  mention  of  the  Chacta. 
foreigners  who  are  to  be  removed,  a  passage  peculiar  to 
John's  charter,   the  following   curious    alterations    are 
made.    I  give  the  two  passages  side  by  side. 

Wemdovee  and  Pabis  (p.  603), 


Magka  CHAaTA  (Caps.  50,  51), 
JoH.  1215. 

Nos  amovebimuB  p«iiitiis  de 
balliis  paientes  Gerardi  de 
Athyes,  quod  de  cetero  uullam 
babeant  balliam  in  Anglia; 
Engelardnm  de  Cygoniia,  An- 
dream,  Februiu  et  Gyouem  de 
Cftncellig,  Gyonem  de  Cygo- 
niis,  GaLfridnm  de  Martyui  et 
fratrea  ejus,  Philippnm  Mark 
et  IVatrea  ejna  et  Galfridnm  ne- 
potem  ejus  et  totam  eequelam 
eorum.  Et  etatim  post  pacis 
reformatiouem  amoTebimus  de 
regno  omnoa  alionigenas  mi- 
litee,  balistarioB,  aervieotes,  ati- 
pendiarioa,  qui  Teneriut  cvun 
equis  et  armis  ad  uocameutum 
regni. 

Here  instead  of  these  persons  being  removed  from 
their  bailiwicks,  "  quod  de  cetero  nullam  habeant  baHiam 
"  in  Anglia,"  they  are  to  be  treated  like  the  mercenaries 
mentioned  below  Id  the  charter,  and  removed  altogether 
from  the  country,  and  ojnnes  is  introduced  ailer  pareTites. 
The  chapter  has  been  always  difficult  to  understand,  as 
to  the  "  reason  why  the  dismission  of  these  persons,"  of 
whom  we  know  little  or  nothing,^  "  was  considered  so 


Et  no3  amovebimua  omnes 
alienigeuas  a  terra,  parentes 
omnes  Girardi  de  AtUes,  En- 
gelardnm  scilicet,  Andream, 
Petrum,  Gyuoem  de  Chance- 
les,  Gyonem  de  Cignini,  ux- 
orem  prsedicti  Girardi  cnm 
omnibus  liberis  suis,  Galfridnm 
de  Marteinni  et  tValrea  ejns, 
Pbilippum  Marc  et  fratrea  ejus 
efc  G[a]fridum]  nepotem  ejus, 
Faleonem  et  Flandrenaes  om- 
uea  et  rupbarios,  qui  sunt  ad 
nocamentum.  regni. 


'  Tbis  paragraph  has  been  used 
in  various  county  histories  as 
coming  from  Magna  Cbarta ;  but  it 
must  rest  eolely  on  the  credit  due 
to  Wendover. 

'  Engelard  is  doubtless  the  Inge- 
laid  de  Atlie  (mentioned  as  one  of 


tie 


John's  evil  counsellors  bj  Faris, 
p.   533),  who  was  f 
charge  of  treason  iu  1221.    Dun- 
stable Annals,  AnnaL  Monast.  iii. 
p.  68,    He  appears  oaly  as  Enge- 
lard  in  the  articles  of  the  Barons. 


XSi  ..' 


■u- 


•i,.?*,  ''aS.-  -, 


'-«f,v'.i 


\ 


:*,  '"''i- 


a  ^- 

^■.' 

Jr->,.-. 

I'-r  ;    . 

¥^ 

f    •    ^ 

fe- 

fc.  .7. 

Pari8*8 

copy  of 

r 

Magna 

'■    ■ 

Charta. 

XXXVl 


PREFACE. 


"  essential  as  to  be  made  an  article  of  the  great  charter/'^ 
But  to  find  Gerard's  wife  and  all  her  children  thus  in- 
serted is  very  curious.  In  the  last  sentence  ruptarios 
comes  from  cap.  41  of  the  articles  of  the  barons.  But  the 
mention  of  Falco  (i.e.  Fawkes  de  Breaute)  and  the 
Flemings  is  entirely  due  to  Wendover.  I  can  only 
suppose  that  St.  Alban's  had  suffered  so  especially  from 
the  Flemings,  that  they  are  thus  singled  out  for  mention 
among  the  foreign  mercenaries,  and  that  the  horror  that 
the  abbey  had  of  their  especial  enemy  Fawkes  ^  was 
shown  by  their  inserting  his  name  in  the  list  of  those 
whom  the  great  charter  banished  the  country.  There 
might  have  been  some  idea  of  pleasing  Henry  III.,  as 
this  year  (1225)  was  the  year  immediately  following 
the  capture  of  Bedford  Castle  and  the  utter  ruin  of 
Fawkes,  who  before  had  had  such  power  in  the  country.^ 
It  shows  how  little  care  Paris  took  to  make  his 
additions  agree  with  the  history  he  was  enlarging,  to 
find  in  the  lists  inserted  in  his  hand  in  the  margin  of 
this  very  page  (p.  605),  the  name  of  Fawkes,  as  one  of 
the  "obsecutores  et  observatores "  of  the  25  barons 
who  swore  to  carry  out  their  bidding,  one  of  whose 
biddings,  according  to  the  above  insertion,  was  to  banish 
him  for  ever  from  England. 


'  Thomson's  Historical  Essay  on 
Magna  Charta,  p.  242.  The  order, 
if  given,  was  certainly  not  obeyed? 
as  we  find  Philip  Marc  ordered  by 
John  to  fortify  Nottingham  castle 
against  the  barons,  p.  612,  and 
Engelard  defending  Windsor 
castle,  p.  665.  They  are  both  men- 
tioned by  Wendover  as  peace-dis- 
turbers in  1221  and  1224  (iv.  pp. 
66,  93). 

2  See  under  the  year  1217  (Coxe's 
Wendover,  iv.  p.  10),  the  account 
of  his  atrocities  at  St.  Alban^s,  to 
which  Paris  has  added  the  story  of 
his  vision,  his  terror,  and  hypo- 


critical pretence  of  repentance  (f, 
50).  A  curious  instance  of  Paris's 
feeling  about  Fawkes  is  shown  by 
his  leaving  out  the  character  given 
to  him  by  Wendover  (iv.  p.  19), 
**  in  opere  illo  laudabilis,''  in  the  list 
of  the  leaders  who  assembled  at 
Newark  for  the  relief  of  Lincoln 
in  1217  (f.  51).     . 

3  "Qui  fuit  eo  tempore  (1219) 
,*  plusquam  rex  in  Anglia."  An- 
nals of  Tewkesbury  (AnnaL  Mo^ 
nasi,  i.  p.  64),  He  was  one  of  the 
witnesses  to  the  first  charter  of 
Henry  IH. 


M 
f^i 
'i^ 


U*;- 


■MBSWpiSiMpBIBfRrae^^^ 


List  of  the  addUiam  made 
ike  margm.  or  mco', 


Maithew  Pa/rie,  vrmrted  in  r-ist  of 
i-nto  the  text  of  the  MS?-     additions. 


p.  2.  AJ).  1067.  Foundation  of  Battle  attey  {from 
Huntingdon), 

p.  7,    A.D.  1071.    Consecration  of  Lanfranc  (an  error). 

p.  11.     A.D.  1072.     Reference  to  Malmesbury. 

p.  11.  AS).  1072.  Attack  of  the  monks  of  St.  Ouen 
on  John  archbishop  of  Rouen  (partly  from  the  annals 
of  St.  Stephen,  Caen). 

p.  11.     A.D.  1074!.     HUdebrand's  name  given. 

p.  19.  A.D.  1084.  Execution  and  character  of  Wal- 
theof  (from  Malraeabury,  with  additions). 

p.  25.     A.D.  1088,     Foundation  of  the  cell  of  Belvoir. 

p.  29.     A.D.  1089.     Date  of  Lanfranc's  death. 

p.  33.  A.D.  1092.  Robert  earl  of  Northumberland, 
the  slayer  of  Malcolm  III.  and  his  son  (from  Florence  or 


p.  35.     A.D.  1094.     Translation  of  the  see  of  Norwich. 

p.  35.  A.D.  1094.  Henry  sent  into  Northumbria 
inistead  of  Normandy. 

p.  47.  A,D.  1095.  Addition  to  the  names  of  those 
who  first  took  the  crces. 

p.  56.     A.D.  1096.     Falling  stars. 

p.  60.  A.D.  1097.  Prodigy  in  Berkshire  (from  the 
Southwark  annals),  and  again  in  ilOO,  p.  115  {iroia 
Malmesbury). 

p.  79.  A.D.  1098.  Foundation  of  Citeaux  (from 
Diceto). 


'  I  have  not  included  (except  in 
a  few  iDstanoes)  in  this  list  the  in- 
sertions inlrodneed  by  Paria  at  the 
end  of  eBch  jear  mostly  from  the 
gontbirark  annals,  pp.  16,  29,  35, 
60,  124,  126,  216,  218,  227,  288, 
296,  2S8,  301,  309,  315,356,370, 
380,411,440,450,  474,  488,  530, 
532,    fi33,    536,     544,    581,    638- 


Compare  the  Addenda  at  the  tnil 
of  this  preface.  Vexljal  alteratioes 
or  slight  introductions  may  be  seen 
in  pp.  6,  13,  20,  25,  36,  64,  121, 
123,  139,  148,  162,  166,  1J3,  291, 
295,  296,  325,  327,  348,  417,  446, 
489,  526,  531,  535,  676,  580,  585, 
587,  613,  615,  625,  641. 


■>  > 


'i  ~- 


I  ■    .'«,. 


'*^ 


-'■■■  -'i  :»m. 


'.^    , 


xxxviu 


PBEFACE. 


% 


List  of  p.  112.    A.D.  1100.    Dream  of  Wiffiam  Eufus,  and  the 

ad<iitions,    account  of  his  death  and  apparition  to  William  earl  of 
Cornwall. 

p.  117.    A.D.  1100.     Marriage  of  Henry  L  and  Ma- 
tilda and  their  children  (from  Robert  de  Monte). 

p.   121.    A.D.   1101.      Unwillingness  of  Matilda  to 
marry  Henry  I.,  and  prophecy  of  future  ills. 

p.  122.    A.D.  1101.    Addition  to  the  account  of  Ro- 
bertas landing,  &c. 

p.  124.    A.D.  1102.    Roger  bishop  of  Salisbury  (from 
Mahnesbury). 

p.  126.    A.D.  1104.    Appearance  of  a  comet. 

p.  130.    A.D.  1105.     Speech  of  Henry  I.  to  the  Eng- 
lish nobles. 

p.  132.    AD.  1106.    Additions  to  the  account  of  the 
battle  of  Tinchebrai. 

p.  133.    A.D.  1107. 
of  Normandy. 

p.  134.    AD.  1107. 

p.  134.    A.D.  1108. 
London. 

p.  135.    A.D.  1109.    Date  of  St.  Anselm  s  death  (an 
error). 

p.  135.    A.D.  1109.    Letter  sent  from  heaven  about 
the  condition  and  future  of  Rome. 

p.  138.    AD.   1111.    Murrain  (from  the  South wark 
annals)  and  famine  in  Normandy. 

p.  138.    A.D.  1111.    Imprisonment  of  Pope  Paschal  IL 
by  the  emperor  (from  Diceto). 

p.  141.    A.D.  1114.    Dedication  of   Canterbury    ca- 
thedral. 

p.  142.    A.D.  1116.    Additions  to  the  accoimt  of  the 
dedication  of  St.  Alban*s. 

p.   143.    A.D.   1117.    Lunar    phenomena   (from   the 
Southwark  annals)  :  foundation  of  Merton. 

p.  143.    A.D.  1118.     Succession  of  Pope  Calixtus  IIL 

p.  149.    A.D.  1121.    Monks  placed  at  Reading. 


Escape  and  capture   of  Robert 

Ingratitude  of  Henry  I. 
Foundation  of  Christ  Church, 


r'"- 


:ff  ^j» 


PREFACE. 


p.  151.    AJ>.  1123.      The    moneyers    punished    atLietof 

p.  153.  A,D,  1126.  The  empress_Maud  suispected  of 
her  husband's  death. 

p.  154,     A.D.  1127.     Foundation  of  Fountains  abbey. 

p.  157.  A.D.  1130.  Dedication  of  Christ  Canirch, 
Canterbury,  and  election  of  archbishop  Hugh  to  Rouen 
(from  Diceto  and  R.  de  Monte). 

p.  157.     A.D.  1131.     Synod  at  Rheima. 

p.  159.  A.D.  1133.  The  arm  of  St.  James  sent  I^ 
Henry  I.  to  Reading.     Slaughter  of  the  Templars. 

p.  159.  A.D.  1134.  Last  days  of  Robert  of  Nor- 
mandy, 

p.  162.  A.D.  1135.  Day  of  Stephen's  coronation 
(from  Malmesbury}. 

p.  163.    AD.  1135.     St.  Paul's  burnt  (from  Gervase). 

p.  163.  A.D.  1135.  Great  storm  at  Stephen's  corona- 
tion (from  Mabaesbury). 

p.  163.  AJD.  1135.  Seizure  of  the  treasure  of  Henry  I. 
by  Stephen.     (lb.) 

p.  164.  AD.  1136.  Burial  of  Henry  I.  in  Stephen's 
pr^enee.     (lb.) 

p.  164.  AD.  1136.  Death  of  Archbishop  William 
(from  Diceto). 

p.  164.  AD.  1136.  The  arm  of  St.  James  takenfrom 
Beading  by  Bishop  Henry  de  Blois. 

p.  164.  A.D.  1136.  Homage  of  Robert  of  Glouces- 
ter to  Stephen. 

p.  171.  AD.  1139.  Summons  of  Stephen  to  the 
council  of  Winchester  (from  Malmesbury). 

p.  173.  A.D.  1140.  Solar  eclipse  (from  Mahnea- 
bury), 

p.  174.  A.D.  1140.  Winchester  burnt,  capture  of 
Robert  of  Gloucester,  the  Tower  fortified  by  Geofirey  de 
MandeviUe,  death  of  Alberic  de  Vere,  death  of  the  founder 
of  Malvern  (from  Malmesbury  and  the  Southwark 
annals). 


.iip.ijm|P.i«ppn«iPi|ppipppill| 


PBEPACE. 


ZSatta 
Faria's 

additions. 


Brien  Fitzcount's  apecial  prison 

Death  of  Geoffrey  de  Mandeville. 
Geoffrey  of  Anjou  succeeds  to 

Translation  of  S.  Erkenwald- 
ISnd  of  the  second  cnmade.   Ex- 


.  p.  174    A.D.  1141. 

called  "  Cloere  Brien." 

p.  177.     A.D.  1144. 

p.  177.     A.D.  1144. 

Normandy. 

p.  18S.    A,D,  1148. 

p.  184.    A.D.  1149. 
tracts  from  R  de  Monte. 

p.  184.     A.D.  1150,     Severe  froat  (from  Cogg^ale). 

p.  184.     A.D.  1150.     Reading  cfustle     fortified    by 
Stephen, 

p.  186.     A.D.  1150.     Homage  sworn  to  Eustace. 

p.  186.     A.D.  1150.     Bad  character  given    to    Queen 
Alienor. 

p.  210.    A.D.  1155.      Consecration  of   Frederick  I. 
(from  Diceto). 

p.  210.     A.D.  1155.     The  hand  of  St.  James  restored 
to  Reading. 

p.  214.    A.D.  1156.    Death  and  burial  at  Reading 
of  William,  eldest  son  of  Henry  II.  (from  R  de  Monte). 

p.  214.    A.D.  1157.     Henry  II.    receives  the  homage 
of  the  nobles  at  Snowdon. 

p.    216,      A.D.    1160.      Persecution     of     archbishop 
Thomas  by  Matthew  coujit  of  Boulogne. 

p.  218.     A,D.  1161.     Fire  at  Canterbury  (fixiin    the 
Southwark  annals). 

p.  221.     A.D.  1163.     Translation  of  St.  Edward  the 
Confessor, 

p.  227.    A.D.  1164.    Dedication  of  Eeading  by  arch- 
bidiop  Thomas  (from  Coggeshale). 

p.  233.    AJD.  1165.    Elarthquake  (from  the  Southwark 
annals). 

pp.  247,  248.    A.D.  1160.     Coronation  of  die  young 
king  in  violation  of  the  ■ngJtte  of  Canterhv/ry. 

p.  250.     A.D.  H69.     Letter   of  pope   Ale-xander   HI, 
to  the  Sultan  of  Iconium. 


PHEFACE. 


xU 


p.  261.    AH.  1169.    Kemarkable  Tuesdays  in  the  life  ^t  «f 
of  areIibii3hop  Thomaa. 

p.  278.  A.D.  1170.  Story '  of  the  interview  of  abbat 
Simon  of  St.  Alban'a  with  archbishop  Thomas. 

p.  288.  A.D.  1173.  William  abbat  of  Reading  made 
archbishop  of  Bordeaux. 

p.  289.  A.D.  1173.  The  nobles  of  Leicester  after  the 
siege  go  to  St.  Alban'a  or  St,  Edmund's.  Reverence  for 
those  places  as  asylums. 

p.  291.  AD.  1173.  Hugh  Bigod's  loss  of  power  after 
the  attack  on  him  by  the  nobles, 

p.  297.  A.D.  1173.  Consent  of  the  young  king 
Henty  to  the  destruction  of  the  easUes  erected  during 
the  war  in  England  and  Normandy, 

p.  298.  A.D.  1176,  Extracts  from  Diceto  and  the 
Southwark  annals.  To  these  Paris  himself  adds  that 
Wymondham  was  a  cell  of  St,  Alban's,  and  William  of 
Arundel  its  patron. 

p.  300.     AD.  1176.     Story  of  pope  Alexander  HI, 

p.  302,  AD.  1178.  Additions  to  the  story  of  the 
discovery  of  the  body  of  St  Amphihalns. 

p.  315.  A.D.  1180.  Deathof  John  Bishop  of  Chiches- 
ter. 

p.  317.    A.D.  1181.    Solar  eclipse. 

p.  324.  A.D.  1185.  Death  and  epitaph  of  the  ex- 
emprees  Matilda  (inserted  in  error). 

p.  326,  A.D.  1186,  Prodigy.  Extracte  from  Diceto 
and  the  Southwark  annals. 

p.  330,  A.D.  1187.  Hugh  of  Nunant  Bishop  of 
Chester  (from  Benedict). 

p.  837.  AD,  1189,  Prophecy  of  the  recovery  of  the 
Holy  Land  (from  Diceto). 

p.  348.  A.D.  1189.  The  multitude  expecting  Bdchard 
in  London. 

p.  351.  A,D,  1189.  Reduction  of  weights  and  mea- 
sures to  one  standard. 


■  On  the  credit  doe  to  this  Bloiy  see  Bobertaon's  Liji  qfBeckel,  p.  349. 


-f 


^  I 


PREFACE. 


List  of  p,  S56.  .  A.D.  1189.    Eichard*s  new  seal   and  extor- 

additions.   *i<^^  V  i*^  nieans.     The  prior  of  St.  Alban's  forced  to 
cross  to  have  the  charter  sealed. 

p.  357.  A.D.  1190.  Departure  of  Archbishop  Baldwin 
on  his  crusade  (the  first  part  of  this  is  from  the  South- 
wark  annals). 

p.  370.  A.D.  1190.  Death  of  Walter  abbat  of  West- 
minster. 

p,  384.    A.D.  1192.     The  story  of  the  quarrel  between 
Richard  and  Leopold  duke  of  Austria, 
p.  391.    A.D.  1192.     Murder  of  the  Prince  of  Antioch 


by  Saladin. 

p.  397.  AD.  1193. 
p.  398.  A.D.  1193. 
p.  398.    A.D.  1193. 


Fate  of  duke  Leopold. 
Richard's  payment  of  his  ransom. 
The  abbat  of  St.  Alban's  redeem- 
ing the  chalices  of  his  church. 

p.  401.  A.D.  1193.  Interpretationof  the  word  Alchoran. 
p.  403.     AD.  1194.      Gifts  of  abbat  Warin  of  St. 
Alban's  to  Richard. 

p.  404.    A.D.  1194.    Addition  to  the  account  of  Johns 
excuses  of  his  conduct  to  Richard. 

p.  407.    A.D.  1194.     Capture  of  Robert  earl  of  Lei- 
cester.    Henry  Marshall  bishop  of  Exeter. 

p.  408.    AD.  1195.    Neglect  of  duke  Leopold  of  the 
Pope's  threefold  admonition. 
p.   410.    A.D.  1195.    Account  of  the  emperor  of  Mo- 


rocco. 

p.  410.  A,D.  1195. 

p.  413.  A.D.  1195. 
of  the  Holy  Land. 

p.  413.  A.D.  1195. 

p.  418.  A.D.  1196. 

p.  420.  A.D.  1196. 


Great  floods. 

Anxiety  of  Richard  for  the  cause 


Apologue  of  Vitalis  the  Venetian. 
Riot  of  William  Fitz-Osbert. 
Refusal  by  the  Cistercians  of  the 
gift  of  the  emperor  Henry  VI. 

p.  420.    AD.  1196.    Additions  to  the  account  of  the 
capture  and  escape  of  Hugh  of  Chaumont. 

p.  421.    A.D.  1196.    Capture  of  PhiKp  de  Dreux  and 
W.  de  Merlou. 


^•^l 


xliii 


p.   4.40.     A.D.  1197.     Preaching  of  Fulk  of  Neuilly  List  of 
(from  CoggeahaJe)  and  of  Euatace  abbat  of  Flai.  adaitions. 

p.  452.     A.D,  1199.     Verses  on  Richard's  death. 

p.  454.  A.D.  1199.  Speedi  of  arehbbhop  Hubert  in 
favour  of  John's  succession  and  reasons  for  it.  (See 
Madden,  Preface  to  the  Hist.  Anglor.,  iii.  p.  xli.) 

p.  462.  A.D.  1200.  Date  of  Isabella's  coronation  as 
queen  (from  Diceto). 

p.  471-  A.D.  1200.  Length  of  bishop  Hugh's  episcopate. 

p.  475.  A.D.  1201.  The  king's  palace  in  Paris  ex- 
plained to  be  the  old  temple. 

p.  476.  A.D.  1201.  Story  of  Simon  of  Toumay.  (Here 
Paris  uses  the  first  person,) 

p.  480.  A.D.  1202.  Innocent  III.  prevented  by  a 
vision  from  extorting  money  from  the  Cistercians.  Death 
of  William  de  Stuteville. 

p.  480.     A.D.  1202.     Assise  of  bread. 

p.  488.     A.D.  1204.    Simon  of  Wells,  bishop  of  Chi- 


p.  490.  A.D.  1205.  Letter  of  Innocent  III.  to  the 
sufiragans  of  Canterbury. 

p.  49S.  A.D.  1205.  The  election  to  the  see  of  Can- 
terbury by  the  monks  the  cause  of  all  the  following 
troubles. 

p.  512.  A.D.  1207.  Innocent  III.'s  letter  to  Richard 
with  the  gift  of  four  rings,  is  inserted  here,  ialsely  given 
to  John. 

p.  514.  A.D.  1207.  Swm/ina  brevis  of  the  election  to 
Canterbury. 

p.  520.  A,D.  1207.  Crossing  of  archbishop  Geoffiy, 
from  bis  refusal  to  submit  to  the  tax  of  the  13th. 
Lunar  eclipse. 

p.  524.    A.D.  1208.  '  Death  of  PhUip  of  Swabia. 

p.  524,  A.D.  1209.  Removal  of  the  exchequer  to 
Northampton  in  consequence  of  John's  hatred  of  the. 
Londoners, 

p.  628.    A.D.  1210.    The  excommunication  of  John 


iPi'«».«,Ji'«i,»fw#Wji 


xliv  PREFACE. 

becomes  known ;  his  conduct  to  all  who  withdraw  from 
him. 

p.  529.  A.D.  1210.  John's  anger  increased  by  the 
Pope's  excommunication  of  Otho. 

p.  530.  AD.  1210.  John's  expulsion  of  Hugh  de 
Laci,  and  reduction  of  Ireland ;  his  oppression  of  religious 
houses,  especially  Cistercian,  on  his  return. 

p.  530.  A.D,  1210.  His  capture  of  the  wife  and  family 
of  W.  de  Braose  in  the  island  of  May. 

p.  531.  A.D.  1210.  John's  advisers  in  his  treatment 
of  the  Cistercians. 

p.  531.  AD.  1210.  Elections  to  Lichfield  and  Exeter. 
The  Jews  fly  the  country, 

p.  532.     A.D.  1211.     Surrender  of  Llewellyn. 

p.  532.    A.D.  1211.    Date  of  W.  de  Eraose's  death  and 


burial 
p.  533. 
p.  533. 


AS.  1212.     John  at  Clerkenwell. 
A.D.  1212.     Walter  archbishop  of  York. 
Death  of  abbat  Samson  of  St.  Edmund's. 

p.  534.    A.D.  1212.    Messengers  reach  John  at  Chester. 

p.  536.  A.D.  1212,  Fire  on  London  bridge  and  St 
Mary's,  Southwark,  partly  from  the  Southwark  annals  ; 
but  Paris  adds  details  and  date. 

p.  537,  A.D.  1213.  Exactions  of  John  "vulpina  eal- 
"  liditate  "  from  the  monasteries. 

p.  537.  A.D.  1213.  Murder  of  Geoffry  of  Norwich, 
and  flight  of  WHIiam  of  Nectoru 

p.  538.  A.D.  121S.  Fawkea  de  Breautd  sent  into 
Wales,  and  given  Margaj?et  de  Eivere  for  wife. 

p.  544.  A,D.  1213.  Destruction  of  Bainard'a  castle, 
arrival  of  Nicholas  of  Tuseulum,  and  his  proceedings. 

p.  546.  A.D.  1213.  Pandulfs  treatment  of  the  money 
paid  as  earnest  by  John. 

p.  548.  A.D.  1213.  Speech  of  Philip  on  invading 
Flanders. 

p.  558.    A.D.  1213.    Children's  crusade. 


iS^V^^" 


xlv 


p:  558.    AD.  1213-    Death  of  Geoffiy  FitzPeter,  and  List  of 
Jolrn's  joy  and  speedi  at  hia  death;  additions. 

p.  559.  A.D.  1213.  John's  embassy  to  Morocco  and 
his  giving  to  the  ambassador  Eobert  the  custody  of 
St.  Alban's.  (See  Stubbs,  Walter  of  Coventry,  ii.  p.  siii, ; 
Madden,  Pr^.  to  the  Hiat.  Anglomm,  iii.  p.  xi.). 

p:  564.  A.D.  1213.  John  offers  the  pope  a  bribe  to 
confoimd  the  archbishop,  and  escommimicate  the  barons. 

p.  565.    A.D.  1213.     His  unbelief  and  ribaldry. 

p.  565.  A.D.  1213.  Invasion  of  Spain  by  the  emir 
of  Morocco. 

p.  566.  A.D.  1213.  Additions  to  the  letter  of  the 
prelates  engaged  in  the  battle  of  Muret,  especially  the 
speech  of  S.  de  Montfort. 

p.  576.  AD.  1214.  Joy  at  the  relaxation  of  the 
interdict, 

p.  576.  AD.  1214.  Deposition  of  tlie  abbat  of 
Westminster  and  appointment  of  his  successor. 

p.  581.  A.D.  1214.  Iteception  of  Philip  in  Paris 
after  Bouvines. 

p.  581.  A.D.  1214.  Eichard  de  Marisco  the  coun- 
sellor of  the  pillage  of  the  Cistercians, 

p.  583.     AD.  1214.     Duphcity  of  John. 

p.  585,  AJ).  1214.  His  taking  the  Cross  because  he 
might  be  safer  by  this  means,  , 

p.  685.  AJ);  1215,  Conan  Fitz-Helias  added  to  the 
list  of  the  barons  who  met  at  Stamford. 

p.  587.  AJ),  1215.  The  barons  enter  London  at 
Aldgate. 

p.  588.  AD.  1215.  John's  forging  the  bishops'  seals, 
and  offering  to  confer  their  lands  on  all  who  would 
attack  England: 

p.  588.     AJ).  1215.     John's  hatred  of  the  barons; 

p:  590.  AJ):  1215:  Alterations  in  Magna  Charta: 
(See  above  p.  xsxiii.) 

p,  604.  A.D,  1215:  List  of  the  25  barons  and  their 
followers. 

VOL.  n.  d 


Lfatot 
FaHa'g 
additions. 


p.  606.  AD.  12X5;  Grant  of  iree  election  to  the  sees, 
&c. 

p.  607.  AD.  1215.  John  writes  to  the  Pope  who 
confirms  his  concession  respecting  the  freedom  of  elec- 
tions, 

p.  610.  AJ).  1215.  Accoiont  of  the  change  in  John 
to  better  things,  the  scorn  of  his  evil  connaellors.  Lis 
consequent  return  to  hia  evil  coarses,  with  the  curions 
account  of  his  grief  and  rage. 

p.  620.  A;D.  1215.  Speech  of  the  "barons  respecting 
the  Pope. 

p.  622.    A.D,  1215.    Curious  additions  about  John's 


p^  623,  AD.  1215.  John  the  cause  of  the  ruin  of  so 
many. 

p:  623;  A.D.  1215,  Marvel  seen  by  a  monk  of  St. 
Alban's. 

p.  624.  A.D.  1215.  Lamentations  of  the  besieged  in 
Rochester  castle  at  their  desertion,  and  account  of  the 
luxurious  conduct  of  the  barons. 

p.  626.  AD.  1215.  John  spared  by  William  of 
Albini  during  the  '^ege. 

p.  635.  AD.  1215.  Papal  extortions  on  the  election 
to  York. 

p;  635.  A.D.  1215,  Characters  of  Fawtes  de  Breaute, 
Savary  de  MauMon,  William  Briwere,  Walter  Buc. 

p;  636.  AD.  1215.  John's  fury  "  de  homine  in  bes- 
tialem  pronunpens  feritatem." 

pp.  636,  637.  AD.  1215.  Additions  to  the  acconnt 
of  his  atrocities. 

p.  637.  AD.  1215.  Speech  of  the  barons  on  hearing 
of  them. 

p.  638;  A.D.  1215;  Gift^of  Bedford  castle  and  Mar- 
garet de  Rivers  to  Fawkes. 

p.  639.  AD.  1216.  Additions  to  the  account  of  the 
dreadful  condition  of  the  country. 


PBEFACE. 


xlvii 


escommmiication. 

P- 

616. 

A.D. 

1216. 

P- 

646. 

A.D. 

1216. 

P- 

616. 

A.D 

1216 

Jolm. 

P- 

653. 

A.D 

1216. 

p.  641.    AD.  1216.    Expedition  of  John  to  Scotland.  List  of 
HBs  speech  about  Alexander  II.  (the  little  red  fox).  oddiiions. 

p.  645.    A.I>.  1216.    Speech  of  the  barons  on  their 


Character  of  Stephen  Uidel. 
Ravages  in  the  iale  of  Ely. 
Speech  of  the  barons  against 


Feelings  of  Philip  II.  as  to 
Lonis's  attempt  on  England. 

p.  654,  AS).  1216.  Louis  takes  Rochester  and  i-e- 
duees  the  country  near  London 

p.  658.  A.D.  1216.  Reason  -why  John  had  not  sub- 
mitted to  Kiilip's  judgment  in  the  matter  of  Arthxir's 
death. 

p.  663.  A.D.  1216.  Capture  of  Thomas  de  Burgh  at 
Norwich. 

p.  664.  A.D.  1216.  Louis  reprimanded  by  Philip  for 
leaving  Dover  castle  untaken  behind  him. 

p.  667.  A.D.  1216.  Ravages  of  John  at  Croyland 
just  before  his  death. 

p.  668.  A.D.  1216.  Account  of  the  pi-eparation  of 
his  body  for  burial  by  the  atbat  of  Croxton,  his  good 
deeds,  and  additional  lines  about  his  vices. 


The  MSS.  employed  for  the  present  volume  are  the  MSS-n 
same  as  those  used  in  the  first ;  A.,  B.,  the  two  volumes 
of  the  Corpus  Chrisfci  MS,  of  Matthew  Paris  ;^  C,  D,,  the 
copies  of  this  iu  the  Cotton  and  Harleian  collections  re- 
spectively, and  0.,  W.,  the  two  MSS.  of  Wendover.  The 
variations  only  of  C,  D.,  are  noted.     D.  comes  to  an  end 


'  The  two  fiio-simileB   given  in  I  duced.    They  are  described  in  the 

the  present  volome  show  both  the  I  third  volume  of  Sir  T.  D.  Hardy's 

■original  scribe's  hand,  and  the  way  Materials   for  British  History,   iii. 

in  which  Paris's  additions  ace  intnj-  I  p.  cxxxli. 


J^WSSSiW^isii^p|,,ip.f^ip 


3dviii 


PREFACE, 


in  the  year  1189,  and  differs  altogettier  at  its  close  from 
the  other  MSS.  This  portion  must  be  due  to  a  different 
author.  The  account  of  Richard's  behaviour  in  following 
his  father's  corpse  to  Fontevraud,  turning  aside  into  the 
thickets,  two  or  three  times  falling  from  hia  horse  in  a 
fainting  fit  (see  p.  3i4,  note  7),  can  hardly  be  an  in- 
vention, and  must  have  some  contemporary  authority. 

It  is  on  the  margin  of  this  MS.  that  the  paragraph 
occurs  which  has  given  rise  to  so  much  error  about  the 
fortifying  of  Carlisle  and  the  earldom  of  Chester,  li-om  its 
having  been  inserted  by  Parker  in  the  text  of  "  Matthew 
of  Westmizister,"  though  it  is  to  be  found  solely  in  this 
MS.  (see  p.  8,  note*).  The  MS.  was  copied  directly  from 
A.,  and  not  through  the  medium  of  C.  For  instance,  in 
p.  184,  A.  has  "inter  ipsum  regem  et  comitem;"  over 
"  comitem"  Paris  has  written  as  a  various  reading  "  vel 
"  ducem."  This  appears  in  C  "  et  comitem  vel  ducem." 
D.  correctly  follows  A.  A  curious  instance  may  be  seen 
under  the  year  1106.  Here  in  A.  the  words  "Dux  au- 
"  tem,  &c,"  are  written  after  Paris's  insertion  about  Heniy 
I.  (p.  131),  in  order  to  show  where  the  text  goes  on ;  the 
words  are  actually  put  into  the  text  in  D. 

Cambridge, 

23rd  October  1871. 


ADDENDA   AND   EEEATA 


Page  5,  note  K    The  addition  in  D.  is  from  Ralph  of  Coggeshale,  p.  1. 
„    29,  line  as.    This  is  from  the  Southwark  Annals  (Cotton,  Fanstiiia, 

A.  8),  f,  131  b. 
„    3S,  note  *,    The  addition  ma;  b«  from  O^geshale,  p.  3. 
„    35,  line  28.    "Obiit  .  .  .  Beremmidesheie  "  is  from  the  Soathwark 

AiiDalB,f.  131  A. 
„    57,  note  ',/or  "Le  ProTost"  reaiI"'Le  Prerost." 
„    60,  line  3.    From  the  Sonthwark  Annals,  f,  132,  except  the  date. 
„     I  la,  margin, /or  1099  read  1 100. 
„     117,  margin, ./(w  "Margaret"  rearf " Matilda." 
„     121,  marpn,/or  "  Matida  "  read  "  Matilda." 
„     124,  tine  30.    "MortaEtas  animaliam"   is  from  the   Sonthwark 

Annals,  f.  132. 
„     12S,  line  38.    The  account  of  the  Eohir  phenomenon  is  from  ibid., 

where  quasi  is  given  for  juaiuw. 
„     132, note".    For  " Tynranouth "  remi   "Behoir." 
„    133,  Kne  8.    From  the  Sonthvrark  Annals,  f.  133,  where  de  Sulhe- 

icerke  is  coirecfly  given  for  Sareibirie. 
„      „     line  24.     Cf-  Gervase  ap.  Leiand  (Collectanea),  i.  p.  263. 
„     184,  line  5,/or  "  eimtcoram"  read  "sunt  coram." 
u     137,  line  nit.     The  accomit  of  the  lanar  eclipse  is  from  the  Sonth- 
wark Annals,  f.  132. 
„    138,  line  2.     This  is  from  the  Vita  Oswini,  cap.  si.  p.  24  (ed. 

Bmue,  gurt.  Soc.  1838). 
„      „    Ibe  10.    Irom  the   Southwatk  Annals,  f.   132,  without  the 

„      „    line  12.    Of.  Vil.  S.  Godrici,  Harl.  MS.  822,  ed.  Stevenson, 

Sort.  Soc  p.  331^     This  is  thrown  back  bj  the  compil^  to  this 

place.    See  p.  264,  note '. 
„      „    line  28,    "  Mortalitas  .  .  .  maxima."      From    the    Sonthwark 

Annals,  f.  132. 
„    140,  hne  21.    "  Hoc  .  .  .  maxima."    Ibid. 
„    141,  line  32.    Drjing  of  the  Thames  (archbishop  Ralph;  theeomet. 

Ibid. 
„    143,  line  25.    "Luna  .  .  .  Decembris."    Ibid. 
„    144,  line  8.    "  Obiit  .  .  ,   Bermuudesheie."    Ibid.,  where  Petreitis 

correcfly  for  Petmt. 
„     149, line  4.    "Bis  venitlnmen  adsepulchmm  Domini"  ocenrs ibid., 

f.  132  (,  but  no  date  is  given. 
„      „    line  16.    "Lnna  .  -  .  est."    Ibid. 
„     151,  Ime  25.    "Cahxtua  .  .  .  monetariis."    Ibid. 
„    156,  line  9.    "Obiit  .  .  .  Innoeentias."     Ibid. 
„     157,line31.    "dedicatnr  .  .  Clnmaoensis."    Ibid. 
„    168,  line  22.    ",Londonia  .  _.  .  est."    Ibid. 
„     159,  line  3.    "sol  .  .  .  tertiie."    Ibid. 

„    163,  line  26.    f  .xiii.  kal.  Jimii.    Ecclesia  S.  Fault  combusta."  Ibid. 
a    174, line  I.    "etcaptns  .  .  .  orucis."    IWd. 
„      „    line  5.     "Idibns  -  .  .  occiditur."    Ibid. 

„    216,  line  16.     "  Maria  abbatiesa,  Glia  .  .  .  Bononite."    Ibid.  f.  133. 
„    218,  line  1.    T^e  mention  of  this  fire  at  Canterbar;  is  from  ibid. 
„    227,  line  21.    "  Defimoto  .  .  .  subiit."    Ibid.. 
„    233,  line  27.    Hus  addition  respecting  the  earthquake  in  the  eastern 

counties  is  from  ibid.  f.  1S3  b. 


f>-^^ 


■?■■'•-» 


■*,  f 


'■*  ? 


■/r^\ 


i»»*V  ' 


•  ^1^  .•■ 


1 


ABDENDA  AND  ERRATA, 


> 


\ 


. 


N 


page  287,  margin, yor  <*  Diecto  *'  read  "Diceto." 
„    296, line  17.    "concilium  .  .  ,  Cornubise.*'    From  the  Soutbwark 
Annals,  f.  134,  excepting  the  date. 
298,  line  27.    "Hugo  .  .  .  transfretavit.'*    Ibid. 
„    line  29.    "  et  .  .  .  transfretavit.'*    Ibid,  which  has  been  used 
as  well  as  Diceto. 
„     line  30.    "  comes  .  .  .  Wimundham."     Ibid. 

300,  line  20.    "  Frethericus  .  .  .  Papas.''     Ibid. 

301,  line  28.  This  is  from  ibid.  But  diutuma  is  introduced,  and 
the  date  "vi.  id,  Jan.",  which,  in  the  South wark  Annals,  is  given 
for  the  floods,  "Aquilone  flante"  (as  in  Diceto),  is  here  trans- 
ferred to  the  eclipse.  The  date  of  the  eclipse  is  there  given  "idus 
<*  Septembris." 

309,  line  34.  The  Southwark  Anr::ls  (f.  134  6.)  have  "obiit  Ricardus 

"  de  Luci." 
„    line  35.    **  Puer Wudesloc,"  from  ibid.,  where  Wenelok 

for  Wudestoe. 
311,  margin.    Dele  "  Diceto,  col.  603.^' 
324,  note  ^.    "  Terrae  .  •  .  Maii."     From  the  Southwark  Annals, 

f.  134  6. 
327,  line  1.     *' Mater  .  .  . -Novembris.^'    Ibid. 

351,  line  26.     This  repetition  is  copied  from  ibid.  f.  135. 
„    line  30.    "  nonas  .  .  .  horribilia."    Ibid.  f.  134  6. 

352,  margin,/or  "  p.  3  "  read  "  f.  3." 

353,  margin, ^y  '*  iii."  read  "  ii." 
357,  line  33.    "  Baldewinus  ....  Jerosolimitanum."     From  the 

Southwark  Annals,  f.  135. 
360,  line  14.    "  dapifer  Flaudriae,"   i.e.  Hellinus.     See  the   Con- 

tinuatio  Aquicinctina  of  Sigebert*s  Chronicle,  col.  329  (Migne,clx.). 
370,  line  19.    "  Willehnus  ....  Wygorn.  episcopus.'*    From  the 

Southwark  Annals,  f.  135. 
370,  line  22.    ''obiit  ....  Glanevile."     Ibid. 
380,  line  12.    "  Cselestinus  .  .  .  Baptistse."    Ibid. 
423.    The  author  of  this  vision  was  Adam,  sub-prior  of  Eynsham. 

See  the  Preface,  p.  xiii.  note  ^ 
544, 1.  16.    The  death  of  Geoffrey  FitzPeter  is  from  the  Southwark 

Annals,  f.  138  6. 
585,Une30.  -For  «P[etrus]  *' rearf  **  [Philippus]."  See  p.  644, 1. 24. 


ft 
» 

» 

» 


Additional  Errata  to  Vol.  I. 

Page  Ix.  line  22.  Dele  **  This  is  mentioned  ...  St.  Alban*s."  The  men- 
tion in  p.  287  of  the  place  of  S.  Oswine's  martyrdom  is  from  Bede, 
iii.  14,  and  of  that  of  his  burial  from  the  Vita  Oswini  (Raine, 
Surt.  Soc),  cap.  iv.  p.  11.  The  rest  of  chapter  iii.  of  this  Vita 
,  which  is  not  contained  in  Mr.  Raine's  MS.,  will  be  found  in  the 
Appendix  to  Gibson's  Monastery  of  Tynemouth,  ii.  p.  iv.  note, 
from  MS.  C  C.  C.  Oxon.  134. 

xxxii.  line  27,  for  «  25th ''  read  «  21st.'' 

444,  margin,  J^r  p.  134  read  p.  144. 

456,  457.  This  account  of  the  vision  of  S.  Dunstan  is  from  Ade- 
lard's  Life  of  S.  Dunstan,  just  published  in  this  series  for  the  first 
time  by  Professor  Stubbs,  pp.  56,  57. 


I'  . 


; 


MATTHJII    PARISIENSIS 
CHRONICA   MAJORA. 


^i*5C 


\ 


'' , 


• 


i 


■  »-l 


lWlili»W»WWl!W«MWJL!!»JI*4!-Wf.«i^^ 


MATTH^I    PARISIENSIS 
CHRONICA    MAJORA. 


Abbpev. 
Chronic 


Hen.  Huat. 
■ri.  f.au4. 
(Savile.) 


De  ooronaiione  regis  WilUhai  primi. 

Anno  Domioi  m.lxvii.    Dux  Norraannise  WiUelmus,'  urbem  A.D.  1067. 
Londoniarnm  adieus,  in  magna  exultatioue  a  clero  et  populo  Reception 
suBceptus,  et  ab  omnibus  rex  acclamatus,  Dominicee  KativitaUa  ^°5  "^"^ 
die  ab  Aldredo  Eboraoenei  archiepiscopo  regni  diadema  aus-  William  in 
cepit.     Timuit    enim   hoo  mimas    consecrationia    a    Stigamdo  London. 
Cantuariensi   archiepisoopo   auscipere,    eo  quod    non   legitime 
oocupaverat  illius  escellentiam  dignitatis,      Deinde  homagiis  a 
magnatibas,  cum  fidelitatis  juramento,  obaidibusqne  acceptiB, 
in  regno  confirmatns,  omnibus  ^  qui   ad  regnum  aapirayerant, 
factns  eat  terrori.    Civitatibua  quoque  diepositis  et '  oastellis,  His  voyage 
propriisque  minisfcria  impositis,  ad  Wormamiiam  cnm'  obsidibns  t"  Nor- 
Angliie  et  thesauris  innumeris   navigavit.     Quiboa '  inoarceratis  "^"^^""^ 
et  sub  salva  custodia  deputatia,  ad  Angliam  denno  properavit,  Enifland. 
nbi  commititonibuB  Xormannia,  qui  in  bello  Haatingenai  patriam  His  divi- 
aecum  aubjugaverant,  terras  Aoglorum  et  poaseasiones,  ipsis  sion  of 
expulaia,  mami  distribnit  afBnenti ;  et "  modicum  illud  qnod  eia  England 
remanserat,  sub  jugo  posnit  perpetute  serritutia,  aold^. 


L 


'  At  tie  foot  of  tke  column  is 
William's  shield  and  a  crown ;  and 

"  Scutum  Willelmi  Bastardi  Con- 

"  quesioris. 
"  In  hoo  scwto  tTM  kopardi  v*l 

"  leone*  figmnntur 
"  Q/m  rez.  est,  est  et  comes,  et 

"  Angliw  gubernator." 


\^ 


^  onaiibas  ,  .  .  ierrori.]     This  if 
peculiar  to  the  compiler. 


et  .  .  .  .  $ervilutii]  peculiai 
comjHler.  The  previous  g 
:e  Is  gceatlj  enlarged. 


MATTBMI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOKA. 


A.D.  1067.  IJnde '  nobiliores  de  r^no  indignati,  quidam  ad  regem  Scflto- 
Tbe  _  ram  Malcoiniiim  confligenmt,  aliiqiie  toca,  deserta  et  nemorosa 

^weeflv  P^t*"''*^'  ibiqne  diu  feralem  ducentes  \itam,  Wonnaimis  ssepe 
to  Scot-  infeati  fuemnt,  Kecessetunt  ab  Anglia  comitea  Badwinua  et 
land.  Moreardus  fratres,  Merchorus  et  Weitherfna,  nobiles,  cmo  epi- 

p.  175.        acopis,  clericiB,  et  aliis  mnltis,  qnos  longum  est  esprimere  nomi- 
natim,  qui  omnes  ad  regem  Scotonim  Malcolmnm  fugientes,  ab 
EfliJgar       ipso  houoriflce  sunt  recepti.    Tnncetiain  Eadgarua  Etheling,  de'  Aeket 
^theliog,    regno  Anglomm  hteres  legitimns,  ceniens  rea  patrise  nndique  ^^''-  ^?- 
pertnrbari,  ascensa  navi,  cam  Agatha  matre  sua  efc  sororibus  ggj  ' 
Margareta  et  CriBtina,  in  HuBgftriam,  ubi  natas   fuerat,  cona- 
batur   reverti ;    aed    tempestate    snborta,    compnlaus    est    ia 
Manage     Scotiam  applicare.    Hac  quoque  occaaione  actum  est,  ut  Mar- 
otMar-       gareta  regi  Maloolino  nupta  trademtur ;  cujos   vitam   lauda- 
toleolm.     Wlern.  et  mortem  preciosam  liber  inde  editas  insinuat  evidenter.' 
Soror    antem    ejus    Criatina    saaetimonialia    benedicitnr,    et ' 
Oiiidren  of  cselesti  sponso  copulatTir,    Nati  STJnt  deniqae  reginse  Marga- 
Margaret,    ^^^^^   ^^^  gj-    ^^  ^^^  BU^,  quorum  tres,  Eadgarns  scilicet, 
Alexander,    et   David,    justa    generis    sm   nobilitatem,    reges 
fnerunt,  es  qnibua  regain  Angliie  nobilitas,  a  propriis  per  Nor-  (Not  io 
mannos  expulsa  fiuibua,  ad  reges  eat  devoluta  Scotonim.    Sed  'Weired.) 
hoc  infra. 


Battle  Iste  Willelmug  gratiaa   agens   Deo  pro  victoria,  fun-  Cf.  Hen 

foundea,     davit  abbatiam  de  Bello,  i 

et  nomen  tale  imposuit  eceleaise  a  titulo  belli. 

Quod  AngUa  peceaiis  e^igentihus  fiierit  suhjugata. 

EeflectiwiB     Ecoe  regnj  AugliiB  dulcis  patrite  escidinin  dolendnm,  ciajus  Malmesb. 
on  the  con-  qjj^  j-eges  primo  sai  adveatua  tempore,  vuUa  et  gestu  bar-  Gest-  Keg. 
WLdon  the  '''^'''o,  nsu.   bellico,  rita   prophano  incitati,  omaes  ^  ad  omnia  "''.^ 
manners      provoeabant,   omnes  armis  et  astatia   edomabant.     Sed    post- 


'  This  is  a  rough  sunuoary  of  the 
events  of  several  years.  Mercberus 
is  probabl;  intended  for  Merleswe- 
gen.  The  sending  Eadwine  and 
Uorkeie  to  Scotland  is  the  compi- 


•de  .  .  .  .  legitnmis]  inserted  by 
the  compiler,  pivbably  from  Aelred, 
col.  366, 1.  55. 

*  This    is   probably    the     Vita 


Margarets:,  by  Theodoric  or  Tur- 
got,  printed  by  Mr.  Hinde  in  his 
edition  of  Sjmeon  of  Durham,  p. 
234.  (Sum.  See.  vol.  51.)  On  the 
authorship,  see  hie  preface,  p.  Iviii. 

*et  .  .  copu/aftir]  inserted  by  the 
compiler. 

'  omnes  ....  ednmabant']  inno- 
duced  by  the  compiler. 


F.  S^SfV^^-^*"  ■f$''f!  '  ''TV^ 


DE  TEMPORE  EEGIS  WILLELMI  PRIMI. 


Halinesb. 
iii.  245, 
p.  417. 


(Enlarged 
from  Mal- 
mesb.) 


modum  Chris ti  fide  suscepta,  paulatim  religioni  operam  dantes,  A.D.  1067, 
armorum  exercitium  neglexerunt ;  siquidem  reges  tunc  habitu  of  the 
mutato,  quidam  EoiuaB,  qnidam  in  patria,  cseleste  regnum  ^^  ^^^ 
lucrati,^  pro  temporal i  commutabant  sBternum.  Multi  tota  vita 
sua  mundnm  amplectentes,  ecclesias  et  ccenobia  fundabant, 
thesanros  pauperibus  erogabant,  et  ut  breviter  dicatur,  omnia 
misericordise  opera  adimplebant.  De  martyribus,  confessoribus, 
et  sacris  virginibus,  insula  adeo  plena  refulget,  ut  vix  aliquem 
vicum  famosum  praetereas,  ubi  alicujus  novi  sancti  nomen 
insigne  non  audias.  Sed  postmodum,  refrigescente  caritate, 
et  aureo  ssbcuIo  in  luteum  mutato,  religionis  studia  obsoleve- 
runt :  ^  sicut  prius  in  adventu  Danorum,  efc  nunc  in  expulsione 
Anglorum  a  ITormannis,  peccatis  exigentibus,  exterminium 
acoessit  incolarum.  Nam  optimates  gulas  et  veneri  servientes, 
more  Ohristiano  ecclesiam  mane  non  petebant ;  sed  in  cubiculis 
et  inter  uxorios  amplexus  matutinarum  solemnia  ac  missarum 
a  presbytero  festinante  auribus  tantummodo  praelibabant.* 
Clerici  quoque  et  ordinati  adeo  literatura  carebant,  ut  caeteris 
esset  stupori,  qui  grammaticam  didicisset.  Potabatur  ab  om- 
nibus in  commune,  qui  tam  dies  quam  noctes  in  hoc  studio 
Id.  p.  419.  produxerunt,  in  cibis  urgebant  crapnlam,  in  potibus  vomitam 
irritantes,  Veruntamen  hasc  mala  non  de  omnibus  dicta  in- 
telligas,  cum  multos  omnis  conditionis  homines  et  dignitatis  * 
in  eadem  gente  constet  Domino  placuisse. 


Id.  iii.  248, 
p.  421. 


(Not  in 
Malmesb.) 

Malmesb. 

Gest.  Reff. 
•♦.  ^  «    ^ 
m.  249, 

p.  422. 


Qualiter  rex  Willelmus  Oxoniam  ohsedit  et  cepit, 

Eodem  tempore  rex  Willelmus  urbem  Oxoniam  ^  sibi  rebellem 
obsidione  vallavit.  Ubi  quidam  stans  super  murum  nudato 
inguine  sonitu  partis  inferioris  auras  turbavit,  in  contemptum 
videlicet  ITormannorum.  Unde  Willelmus  in  iram  conversus, 
civitatem  levi  negotio  subjugavit.  Deinde  Eboracum  petens, 
earn,  penitus  delevit,  civibus  ilamma  ferroque  necatis.  Qui 
autem  ab  hac  clade  evadere  potuerunt,  ad  regem  Malcolmum 
in  Scotiam  confugerunt,  qui  omnes  Anglorum  profugas  libenter 
recipiebat,  et  singulis  tutamentuna,  in  quantum  poterat,  im- 
pendebat,  propter  sororem  Eadgari  Margaretam,  quam  sibi 
fecerat  conjugalem ;  cujus  causa  conterminas  Anglic  provincias 
rapinis  et  incendiis  infestabat.  Quapropter  rex  Willelmus 
coacta    militum  et  peditum    multitudine  copiosa,    aquilonales 


Oxford 
taken  by 
William. 


Destruc- 
tion of 
York. 

Reception 

of  the  ex- 
iles hy 
Malcolm. 

Ravage  of 
the  North 


^  lucratt]  luctari,  W. 
2  obsokverunt]  absolverunt,  W. 
^  prcBUbahantl  prsclihebant, 

A.  O.  W. 


*  dignitatis]  dignitates,  W. 

^  O.Tonmm]  Exoniam,  W.,  as 
Malmesbury.  C.  D.  follow  A.,  as 
usual. 

A  2 


Ss^^ 


^■«w  ■.  -^^  ■  1^  *  ^y»^^  mm*A  -  ^"yaij  » '^  ■  .^  ■ '  n  ■  '«*  •h*!  /w  hJ  ■  » ( y^-i^fW  ■  I  <^  ti^;* 


MATTHiEI  PAKISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 


A.D.  1067 
by  Wil- 


liam. 

Submis- 
sion of 
Malcolm. 


Angliae  partes  petens,  tofcius  regionis  urbes,  vicos,  agros,  et 
oppida  conteri,  et  fruges  jubet  igne  consumi,  maritima  max- 
ime  turn  propter  recentem  irara,  turn  quia  Cnutonem  Danorum 
regem  adventare  rumor  asserebat;  ut  nlMl  circa  maris  crepi- 
dinem^  vitalis  subsidii  prssdo  piraticus  inveniret.  Malcolmus 
quoque  rex  ad  nanus  veniens,  deditioni  cessit. 

Deinde  rex  Willelmus  compositis  in  Anglia  civitatibiis  et 
castellis,  propriisque  ministris  impositis,  ad  Kormanniam  trans- 
Hoc  ante;2  fretavit,  obsides  Angliss  cum  immensa  pecunia  secum  ducens. 
Sed  non  multo  post  ad  Angliam  rediens,  commilitonibus  suis 
qui  in  bello  Hastingensi  patriam  secum  subjugaverint,^  terras 
Anglorum  et  possessiones  afHuentiori  manu  contulit,  illudque 
parum,  quod  illis  remanserat,  sub  jugo  posuit  perpetuae  seryi- 
tutis.  Unde  recesserunt  a  regno  Eadgarus  Etheling  fiUius 
Eadwardi,  legitimus  haares  regni,  Morcardus  et  Eadwinus 
fratres,  Merclierus  et  "Wealthfus  Jiforthanhumbrorum  comites; 
exceptis  episcopis  et  clericis,  aliisque  nobiHbus  multis,  quos 
longum  est*  exprimere  singillatim. 


Malme$b. 
Gest.  Reg, 
iii.  249, 
p.  422. 

Id.  iii.  250, 
p.  424. 

Repeated 
from 
above,  p.  1. 


h 


f 


r-  ' 


Schism 
in  the 
Papacy. 


Attack  on 
7,000  pil- 
grims by 
3ie  Arabs. 


De  schismate  inter  duos  Pa^as  sedate. 

Hoc  igitur  tempore,  duobus  Roma?,  Alexandro  et  Cadelo,  de  Sigebert, 
papatu  contendentibus,  Mantnae  synodus  coUigitur,  et  mediante  ^^^'  ^^^* 
Annone   Ooloniensi    archiepiscopo,    Alexandro   de    symonia   se 
purgante,  in  sede  Apostolica  statuitur,  et   Cadelo  expellitur, 
symoniacus    comprobatus.     Eodem   tempore  ad  septem  milia  Id.  col. 
hominum   orandi  gratia   Jerosolimam  petentes   ab  Arabibus^  ^^^j  *• 
in  Parasceue  obsessi  sunt   in  quodam   castello,  et  tot  ex  eis 
vulnerati  vel  occisi,  ut  de  omnibus  vix  duo  milia  sint  elapsi. 


Henricus  primus  natus  eat  regi  Willelmo  ;primo. 

Birth  of  Anno   Domini   mlxtiii.    I^atus   est  regi   Willelmo  filius  in  Malmesb. 

Henry  I,     Anglia,  et  vocatus   est  Henricus.    Nam  primogenitus  Willel-  ^-  ^9^> 

mus  Riufus^  efc  Eobertus  in  Normannia  nati  fuerunt,  antequam  P-  "^^* 

Robert  of    pater  eorum  Angliam  subjugaret.    Eodem  anno  rex  Willelmus  A.-S. 

Comines,     Roberto  comiti  dedit  XorthanhumbriaB  comitatum ;  cui  statim  Chron. 
Earl  of 


^  maris  crepidinem]  oram  mari- 
timam,  Malmesb.  The  words 
vitalis  subsidii  are  introduced  by 
the  compiler, 

2  Hoe  ante  is  written  by  Paris  in 
the  margin.  This  passage  is  nearly 
a  repetition  of  what  is  given  above 


in  p.  1.,  with  the  omission  of  the 
imprisonment  of  the  hostages. 

3  subjugaverint  ]  subjugaverant, 
W, 

'*  est]  esset,  W. 

^  Arabibus']  AraWcis,  W.  It  is 
written  over  an  erasure  in  A. 

^  Sic,  and  so  the  Hist.  Anglorum, 


I 


•»?!PSP?»'*" 


' 


DE   TEMPORE   REGIS  WiLLELMI   PRIMI. 


5 


(Peter-       homines  illius  regionis  insurgentes,  ipsum  cum  ^  nongentis  viris  A.D.  1068. 
^^infil^'^*   suorum  peremerunt.     Sed  rex  Willelmus  superveniens  omnes  ^  Northum- 


Id.a.l069. 


(Not  in  the 
Chron.) 

Id. 

Cf,  Hen. 
Hunt. 
t  2116. 

Malmesb. 
jii.  253, 
p.  427. 

Cf.  A.-S. 
Chron. 
(Peterb.), 
a.  1074. 


hujiis  rei  actores  usque  ad  unum  delevit. 

Egelrieus  Dunelmensw  episcopus  in  carcerem  detruditur. 

Anno  Domini  mlxix.  Yenerunt  quidam  ad  regem  Willel- 
mum,  Dune] mensem  episcopum  Agelricum.  de  ejus  proditione 
accusantes.  Qui  in  villa  qu^  Burgum  dicitur,  a  regis  minis- 
tris  captus,  ad  Westmonasterium  adductus  est,  sub  carcerali 
custodia  detrudendus.  Et  postea  Augusto*  mense,  f rater  ejus 
Egelwinus,  ejusdem  loci  f actus  episcopus,  fait  in  exterminium 
relegatus.  Eodem  vero  tempore  inter  duo  festa  beatae  Marias 
in  autumno,  yenerunt  filii  Swani  et  frater  ejus  Osbernus 
de  regno  Danorum  cum  cogonibus  trecentis  in  Angliam,  ut 
regem  Willelmum  ab  Anglia  exturbarent.  Quorum  adventus 
cum  diyulgatus  fuisset,  exierunt  illis  obviam  Eadgarus  Ethel- 
ing  filius  Eadwardi  et  Waltheofus  comes  cum  mulfcis  milibus 
armatorum,  cupientes  ^  eorum  auxilio  regem  Willelmum  capere 
et  carceri  ilium  perpetuo  mancipare.  Tunc  foedere  confirmato, 
junctis  viribus  ad  Eboracum  venientes,  urbem  cum  castello 
quantocius  occuparunt,  et  multa  ibidem  hominum  milia  pere- 
merunt. Deinde  majores  urbis  et  provinciae  vinculis  constrin- 
gentes,  tamdiu  eos  crudeliter  torquebant,  quousque  omnes 
facultates  eorum  ab  eis  extorsissent.  Tunc  ibi  inter  duo  flu- 
mina  Uasam  et  Trente  by  em  antes,  omnes  regionis  incolas 
immisericorditer  affligebant.  Sed  Willelmus  hyeme  transcursa 
cum  maxima  armatorum  copia  superveniens,  fortiores  hostium 
fugavit,  et  minores  usque  ad  unum  in  ore  gladii  trucidavit. 
Yeruntamen  "Waltbeofus  amplse  prosapiae  comes  in  eadem 
pugna  plures  IN'ormannorum  solus  detruncaverat,  singulos  per 
castelli  portam^  decapitans  gradientes.  Sed  "Willelmus  tandem 
victoriam  adeptus  est,  adversariis  penitus  profligatis.^  Tunc 
Eadgarus  Etbeling  ad  regem  Willelmum  veniens,  pacem  ab 
eo  et  misericordiam  postulans,  impetravit,  et  ei  fidelitatem 
fecit. 


berland. 
His  death. 


^thelric 
imprisoned 
at  West- 
minster. 

-^thelwine 
outlawed. 

Invasion  of 

Swend's 
sons  and 
Osbeorn, 
■who  are 
joined  by 
Eadgarand 
Waltheof. 


Capture  of 
York. 


p.  176. 

Their  de- 
feat by 
William. 

Prowess  of 
Waltheof. 


Eadgar 
submits. 


*  cum  . . .  sttorum]  D.  has  been 
altered  to  "apud  Danelmum  cum 

2  omnes  .  .  .  delevit]  fela  hund 
manna  ofsloh,  Chron.  Pet. 

^  Augusto  mense]  an  insertion  of 
the  compiler, 

"^cupientes  ,  ,  ,   mancipare]   in- 


troduced by  the  compiler.  This 
whole  account  is  enlarged  from  the 
chronicle. 

^  portam]  portans,  A. ;  portas,  D. 
C.  has  portans  with  the  n  ex- 
puncted. 

®  profligatis]  profugatis,  W.  This 
sentence  is  the  compiler's. 


B»>... 


iij$6U»<j>i^,fc^^A.^<j^iifc  ,i«MBr  » 


wmrt  ttWi'mw  ^■*n*\^n^>>*^^iN<yi^.a*B^»M*v— ■  ■■■■■I  .iiiwi'  M  rfyHi» 


^^j^tr-^  I  ip  ■■■■"*»  »»»l»t^i|^fcte 


a«^ii&Ato«iM<>^;, 


■i>*M#'|»  111^.^* 


MATTHiEl  PABISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1070. 

Plunder  of 
the  monas- 
teries by 
William. 
The 

bishopricks 
and  abbeys 
put  under 
military 
service. 


]    r     1 

!  f-1 


I  . 


Deposition 
of  Stio^and. 


Lanfranc, 
Arch- 
bishop of 
Canter- 
bury* 


Be  servitute  ecclesicB  AnglicancB, 

Anno  Domini  mlxx.  Eex^  Willelmus  pessimo  usas  consilio, 
omnia  Anglornm  monasteria  auro  spolians  et  argento,  insa- 
tiabiliter  apporriavit,  et  ad  majora  sanctse  ecclesise  oppro- 
bria®  calicibus  et  feretris  non  pepercit.  Episcopatns  quoque 
et  abbatias  omues  quse  baronias  tenebaut  et  eatenus  ab  omni 
sexvitio  saBcnlari  libertatem  habnerant  sub  seryitute  statoit 
militari,  inrotulans  singnlos  episcopatns  et  abbatias  pro  volun- 
tate  sua,  quot  milites  sibi  et  su<;cessoribus  suis,  bostilitatis 
tempore,  Toluit  a  singulis  exbiberi.  Et  rotulos  hujus  eccle- 
siastics servitutis  ponens  in  tbesauris,  multos  viros  ecclesi- 
asticos  huic  constitutioni  pessimse  reluctantes  a  regno  fugavit. 
Sub  bac  tempestate  Stigandus  Cantuariensis  arcbiepiscopus 
et  Alexander  Lincolniensis,^  facto  ad  Scotos  diffugio,  moram 
ad  tempus  fecerunt  ibidem.  Solus  inter  omnes  Anglia?  pras- 
latos,  Egelwinus*  Dunelmensis  episcopus  exul  et  proscriptus, 
zelum  Dei  habens,  excommunicavit  uui versos  ecclesias  inva- 
sores  et  rerum  ecclesiasticarum  raptores. 

Eodem  anno  deposito  apostata   archiepiscopo   Stigando,  qui  Robert  de 
prius  data  ^  pecunia  fuerat  episcopus  Helmbamensis,  ac  deinceps  ^^^*^' 
Wintoniensis,  et  novissime  Cantuariensis,  ut  superius  dictum  F^^iijerti 
est,  quos  bonores  non  intuitu  religionis  sed  cupiditatis  simul  opera, 
tenebat;    successit    ei    electus   Lanfrancus,    prius    monaclius  Par.  1651.) 
Beccensis,  et   posfcmodum  abbas   Oadomensis,  ad  arcbiprsesu- 
latum  Cantuariensem,  qui  in  episcopatu  annis  octodecim  lauda- 
biliter  conversatus,  saccessoribus    suis   pr^buit  bonsB  conver- 
sationis  exemplum.    Eodem  tempore  Eadgarus  Etbeling,  regis 


I  , 


*  The  fact  of  the  plunder  of  the 
monasteries  is  mentioned  by  the 
A»-S.  Chron.,  Diceto,  and  Florence, 
but  the  details  and  the  whole  of  the 
rest  of  the  chapter  are  peculiar  to 
the  compiler.  Paris  has  still  further 
enlarged  the  account  in  the  Historia 
Anglorum. 

2  majora  .  .  opprohria]  majorem 
.  .  .  opprobrium,  O.  W.  A.  proba- 
bly had  this,  but  has  been  altered 
by  Paris. 

3  Madden  (Par.  Hist.  Angl.  i. 
p.  13,  note  2)  suggests  ^gelmar. 
Bishop  of  the  East  Angles,  for  this 
imaginary  bishop.  See  Matt  of 
West.,  a.  1070,  where  he  is  joined 


with  Stigand.  I  am  more  inclined 
to  believe  it  is  a  blunder  for  -^Ethel- 
wine,  Bishop  of  Durham,  (in  spite 
of  what  follows  in  the  text,)  whom 
Simeon  mentions  as  wintering  in 
Scotland,  Hist,  de  Dunelm.  Eccles. 
iii.  1 7,  coL  4 1  (Twy sd en) .  See  also 
the  Hist.  Cont.  1071,  p.  88  (Hinde). 
But  the  whole  chapter  seems  like  an 
invention. 

^  This  seems  to  come  from  the 
excommunication  by  ^thdric  of 
the  men  who  burnt  and  plundered 
Peterborough.  Chron.  Peterb.  a. 
1070. 

^  data  pecunia"]  Inserted  by  the 
compiler. 


t\< 


DE  TEMPORE  EEQIS   WILLELMI  PRDIL 


OUffh), 


a.  1071. 


Malmesb.  Willelmi  deditine,  facto  ad  Scotos  traiisfugio,  jusjurandum  A.D.  1070. 
Geet,  R^.  mftculavit.  Sed  cum  ifai  aliquot  ftimia  degisset,'  regis  Wi!-  Revolt  of 
'"'^24  '        lelmi   liberalitatem   experiri   volena,  Ebd   enm    in   Normanniam  ^'^^ 

navigavit;  a  quo  eatis  honoriflce  receptus  et  donatiro  oon  j^yj^g^yg^ 
modico  hojioratos,  libram  argentl  pro  cotidiano  stipendio  a  reconeilia- 
rege  Busoepit.  tion  wilh 

William. 

Quod  multi  nolihe  AngluB  loca  deserla  jpetierunt. 
Anno  Domini  Mtssi.    Hoc  anno,  octavo  kaU  Maii,^  eon-  Consecra- 
A,-S.         secratus  est  arcliiepiscopiis  L[anfrancu9].     Badwinus,  Mer-  j^^^j^g 
^eto-       cherus,  et  Siwardns  comites,  cum  Egelwino  Duuelmeoai  epi-  EadwiDe 
scopo  et  nmltis  milibua  clericorum  et  laicornm,  deserta  regionis  Morkere, 
loca  et  nemorosa  petierunt,  regis  Willelmi  indignatiouem  ferre  ?"^  olhers 
non  valentea.     Cumque  mnlta  mala  ad  injuriam  regla  in  1*^53 'f-r^.^ 
Cf.  Hislor.  diversis   perpefraesent,   ad   Helyenaem   insulam   tandem   veni- 
Elieas.         entes,  locum  mansionia  illuc  et  refugii  elegerunfc.     Qui  SEEpiua 
""  „„.'        inde  hostiliter  eseuntea,  duce  Herewardo  de  gente  Anglorum  Hereward. 
<Steirart).  '^o  nobilissimo  ae  strenuo  regionem  illam  in  regis  dispendium 
non  mediocriter  affligebant. 

Castrum'   qnoque  ligneum  in  ipsis  paludibus  construsernnt,  Hereward's 

quod  usque  in  hodiemum  diem  caatellum  Herewardi  a  com-  <^»*'le. 

pvovincialibuB  nuncupatur.    Quo  divulgate,  rex  WiHelmns  cum 

universa  aute  ditionis   fortitudine  ad  insulam  yeniens,  navali 

(Enlarged    earn,  pedesfcri,   eb  equestri   prfelio   circumoinxit.      Deinde   vias 

*om  the     iminenBEB  longitndiuis  in  ipsia  paludibus  et  pontes  valde  sump- 

tuosoe  oonstruensj   voragines  pvofundas   et  aquosas  bestiis  et 

hominibus    reddidit    permeabiles,    et   castellum,    in    loco    qui 

Wisebecum'  dieitur,  a  fundamentia  ereiit.    Quod  cum  adver- 

sarii  ejus  cognovissent,  omnes,  prcecer  solam  Herewardom  qui 

socioB  auos   ab  insula  potenter   eduxit,  ad  manum  yenientes, 

Wilielmo   sese    prsesentarunt,    quodlibet    supplicium    subituri. 

Flor.  Wig.  Tunc  res,  Bgelwinnm  episoopum  sub  custodia  tradena,  abos 

"'  P'  ^-        omnes,    quosdam    interfeoit,    quosdam    redemit,    et   nomiullos 

Hist.  perpetuo  careen  mancipaTit.    Herewardua  vero  quamdiu  bu- 

iw         perfuit,  regi  Wilielmo  parayit  insidias  esquisitas. 


The  isle 
attacked 
bj  William. 


Chron.) 


P-  225. 


'  dfgisaeQ  degoissel,  A.  0.  W. 

s  This  is  an  error  ot  Paris ;  Lan- 
&anc  iras  cooseciated  on  Aug.  29. 
Malmesb.  Gest.  Pontif.,  p.  39.  I 
suspect  Ihiit  it  comes  from  Diceto, 
who  says  the  consecration  toot 
place  OD  S.  Job.  Rapt.  (coi.  483), 
i.e.  Oct.  kal,  Jalii,  and  that  Paris 


earelesslj   wrote   Mail    for   Jatii. 
The  passage  is  la  D.,  bnt  not  in  C. 

*  The  meutioB  of  Hereward'g 
castle,  and  l^elov  of  the  castle  a^ 
Wisbech,  are  peculiar  to  the  com- 
piler. See  the  additioDs  in  the 
Hist.  Anglor.,  where  the  castle  built 
at  Wisbech  is  not  mentioned. 

♦  WieebecuBi]  Wiseberiini,  A. 


*m  ^J«5li'«  i^<B*»  "ill  <»I>MIWI  ■ 


^i*^M,^^'  kJ'^^VA^  •^itit  »i^<^  ■'  n  w    »  <,*<  i  miiiw^  i»i»#^J! 


Ni«2N«i««Si)avc, 


•-V'-^ 


'  "..      ..   >.->'3 


8 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHEONICA  MAJORA. 


■xl 


A.I).  1072. 

William 

invades 

Scotland. 


Death  of 

Bishop 

-^thebic. 


Bex  Willelmus  regis  Scotom/m  Jiomagium  cepit. 

Anno  Domini  mlxxii.^     Rex   Willelmus    Scotiam   hostiliter  A.-S. 
adiens,  speravit  aliquos  ibi   ex  suis  hostibus   invenire.    Sed  Chron. 
cum  regionem  illam  perlustrasset,  et  nullum  penitus  invenissefc,  ^Qy^j^ji-v 
accepto  tandem  regis   Scotorum  cum  obsidibus  bomagio,  ad  a.  1072. 
Angliam  remeavit.    Hoc  etiam  anno  Eilricus  episcopus  Dunel- 
mensis,   apud  Westmonasterium   sub  custodia  regis  detentus, 
obiit,  et  ibidem  in  porticu  Sancti  Mcholai  sepultus  est. 


De  duohns  clericis  confcBderatis  narratio  vm/portuna, 

liegend  of       Oirca  eosdem  quo  que  dies,  in  civitate  Britanniss  Kannetis  ^  Mahaesh. 
two  clerks  nomine  duo  clerici  degebant,  qui  ab  ipsis  pueritise  rudimentis  f^^®*'  ^^^* 
o  JNan  es,    ^^^  erant  amicitiae  foederibus  constricti,  ut  si  necessitas  in-  i^^'xnc  ' 


I   I 


^  D.  has  in  the  margin  here  ; 

"  Anno  Domini  mlxxii,  rex 
"  Willelmus  cum  gra-vi  exercitu 
"  Scotiam  ingressus  est,  et  occur- 
*'  rens  ei  rex  Scotorum  Malcolmus 
"  apud  Berewik,  homo  suus  deve- 
"  nit.  His  temporibus  regehat  co- 
"  mitatum  Karlioli  comes  Banulphus 
"  de  Micenis  vel  Meschines,  qui 
"  efficax  sabsidium  prgebuit  regi 
"  WUlelmo  in  conquisitione  Angliae. 
"  Hie  urhem  Karliolensem  coepit 
"  viriliter  re-aedificare,  et  cives  ejus- 
"  dem  plurimis  privilegiis  munire. 
"  Sed  rediens  rex  WiUelmus  a 
**  Scotia  per  Cumbriam/videns  tarn 
**  regale  municipium,  ahstulit  iUud 
"  a  Ranulpho  comite,  et  dedit  illi 
"  pro  patria  ilia  comitatum  Cestrise, 
«  et  insuper  in  augmentum  honoris 
"  comitatum  ilium  super  omnes  co- 
"  mitatus  Angliee  privilegiis  et  ho- 
"  noribns  cumulavit.  Karliolum 
"  vero  prsecepit  idem  rex  vallo, 
"  muriS)  et  turribus  propugnaculis- 
**  que  firmissimis  munire." 

This  is  not  in  A.  C.  O.  W.,  or  in 
any  of  the  MSS.  of  Matthew  of 
Westminster.  Parker,  however,  in- 
serted it  in  his  second  edition  of 


u 


Matthew  of  Westminster,"  (1570), 
and  it  is  quoted  as  his  by  Dugdale, 
who  is  followed  by  many  modem 
writers. 

This  Handle  of  Meschines  seems 
to  be  mistaken  for  his  son.  Lap' 
penberg  (History  of  England  under 
the  Norman  Kings,  p.  235,  note  , 
Thorpe's  translation)  conjectures 
that  the  year  should  he  1122 — 
Mcxxii.  for  MLXXII.  Handle  of 
Meschines  succeeded  to  the  earldom 
of  Chester  on  the  death  of  Bichard 
in  the  white  ship,  (see  Orderic,  p. 
871a  Duchesne),  but  I  can  find  no 
other  authority  than  this  passage 
for  the  statement  that  the  earldom 
of  Chester  was  given  in  exchange 
for  Carlisle,  though  it  has  been 
adopted  by  various  writers  (e,g, 
Courthope's  Historic  Peerage,  under 
Cumberland,  p.  13.5 ;  Hinde,  S3rmeon 
of  Durham,  p.  119,  note*),  who 
have  seemingly  followed  Dugdale, 
who  gives  "  Matthew  of  West- 
**  minster^'  as  his  authority,  which 
is  certainly  incorrect. 

2  Nannetis]  Mannetis,  A.,  and  so 
C.  D.,  as  usual. 


Ut 


^"^ 


DE   TEHIPOBE   REOIS  WILLELMI   PEIMI.  9 

Halin«sb.  grneret,  etiam  mortia  pericnlum '  per  inv'icem  austinerent.  A.D.  1072. 
™'-i'*S-  Unde  die  quadam  in  hoc  pariter  coasenserunt,  ut  qnisqnis  Legend  of 
■a  '40s  '  illornm  prins  obiret,  vivo  dormienti  vel  vigilanti  infra  dies  t^oelerks 
triginta  appareret,  aocium  eertificaturua,  qualis  sit  fntnrus^ 
ssccli  statna,  quffi  aiiimarnm  de  corpore  egressarnm  foret 
conditio,  nt  inde  eufficienter  inatructus  agnosceret,  qua;  ex 
diversie  de  aniraa  philosopUorum  opinionibns  esset  imitanda. 
Tradiint  eaim  Platonici,  qnod  mors  corporis  animam  non  ex- 
tinguat.  Bed  earn  ad  Deam  principinm  auura,  tanquatn  e  car- 
cere,  remitUtt  ABtninnt  e  contra  Bpidurei,  animam  de  corpore 
solutam  in'  aerem  eTaneacere,  et  in  auras  efBiiere  et  dissolTi. 
(Not  in  Theologi  quoque  de  anima  aliter  sentientes,  tres  asserunt  esse 
Malmea-  animaram  post  mortem  corporis  mansiones,  unam  in  ckIo, 
alteram  in  pnrgatorio,  tertiam  in  inferno ;  aed  sicut  animse 
qnie  in  isferno  sunt  non  salvabuntur,  its  illxt  qute  in  purga- 
Malmesb.  (iq^Jo  exiatunt  miaericordiam  consequentur.  Itaque  data  fide 
',„_ '  inter  aocioe  et  accepta  cum  juramento,  non  multum  tempus 
prseteriit,  et  ecce  uuns  eorum  subito  absque  confessioBe  et 
viatico  esepiravit.  Remanait  alter  in  sieculo,  et  de  fide  data 
sedulo  cogitane,  terminnm  pr^flsum  per  dies  triginta  inaniter 
expectabat.  Quibus  evolntis,  dum  desperatus  aliis  auimum 
negotiis  applioasaet,  ecce  mortuus,  sodali  apparens  viveiiti,'' 
ipB\im  prins  in  tunc  modum  affatur:  "Agnoscis  me?"  inqnit. 
Et  sooius,  "Agnoaco,"  respoudit.  Et  alius,  "Adventns  mens, 
"  amice,"  inquit,  "valde  tibi  eric,  si  volueris,  iiecessarius, 
"  mihi  quoque  omnino  infructuosus.  Nam  prolata  contra  me 
"  a  Deo  Bontentia,  depntatus  sum  miser  euppliciis  aerapitemis." 
Cumque  -viyaB  ad  ereptionem  mortui  omnia  sua  monaeteriis 
ae  datnrum  et  egenia  promieiaaet,  aeque  diea  et  noctes 
jejimiiB  et  orationibus  continttatnrum  Bpopondiaset,  "  Fixom 
"  est,"  inquit  mortuus,  "  qnod  dixi.  Nam  quia  sine  pceni- 
"  tentia  deeeasi,  jnsta  sunt  judicia  Dei,  quibus  in  snlphnream 
"  voraginem  infemi  sum  demeraua,  ubi 

"  Dum  rotat  astra  polna  et  puleat  littora  pontus,' 

"  pro   criminibua    meis  torquebor.    Et  ut  aliquam  es   pcenis  p-  I'T. 
"  meia  innumerabilibus  esperiaris,  protende  manum  tnam  ut 
"  guttam  aaltem  nnam  stillantem    de  sudore  meo  aanioao  re- 
"  cipias."    Qnam  cum  Tivua  recepisset,  cutem  et  camem  aicnt 


'  "jHxtacomici  dictum,"  Mfllmes-  I       '  O.  W.  ins.  e(. 
bury,  i.e.  Terent.  Anilr.  iv.  I.  *  Clandian,    in    EuE 

= /ufurus]  futnri,  0,  W.  "Dum  rotet  astcapolus 

'  m]  et,  W.  I  "littora  venti." 


10  MATTHBI  PAEISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 

A.D.  1072,  ignito  cauterio  perforftvit,  foramen  micie'   avetlanaB  capax  effi-  Malmesb, 
Legend  of  cieiiB.    Socio  doloris  ma^itniimem  clamore  testante,  "Hoc,"  !?.*^',|^- 
two  clerks  inqnit    mortnue,    "erit   tibi    quamdin    -riieris,    efc    posnanun '" "^g^ ' 
cfWantes.    „  jjjgjy,(,nj  grave  documentmn,  et,  nisi'  n^leieris,  BBlntis  tnjB 
"  Bmgnlare  remedinm.    Quapropter  dam  potca  muta  habittua, 
"  muta  et  animnm,  quo  possis  iram  tni  effhgere  Oonditoris." 
Ad   hEeo  verba  mvo  reapondere  nolente,    mortniis  eum  oculo 
seyeriore  perstrinsit,  dicens;  "  Si  dnbitaa,  miser,  converti,  lege 
"  litteraa  iatas."    Et  simul  cnm  verbo   manam  espandit  tetris 
litteris  iascriptam,  in  qnibns  Sathanae  et  omiie  coatabemiam 
infenioram  omni  eeolesiastico  etetui  gratiaa  emitlit,  quod  cum 
in    nullo    euis   voluptatibua    deeHsent,  com   tantum  numerum 
Bubditamm  aibi  animamin  bueb  pr^tdicationia  iiicuria  paterentur 
ad   inferna   deEceodere,    quantum   nnnqnam   esscala   retro   acta 
Tidemnt.^    Et  his  dictis,  imago  defimcti  dispainiit.    Tone  TiTenB, 
bonis  snia  omniboa  per  eccleaiaB  et  egenos  digtributis,  Sanctam 
Jfelantim  adiit,  eb  babitum  mutavib;   omnes  audientes  admo- 
Ps.  isxvi.    nens  et  videntea  de  sobita  conTeraione  eua,  nt  dicerent ;  "  Haee 
"■  "  est  mntatio  dexterw  Excelsi." 


De  veriiilatione  cawsw  inter  ecthiiae  Cantuartensem  et 


Setllement       Eodera    anno    apnd    Windleahoram    ei    prfficepto    Alexandri  Dicelo, 

of  (he  qaes-  pj,pfe^   j-gge    etiam   Willelmo   annuente,  in   pneaeiitia   Huberti  ™J-  ^**' 

precedency  Komanie  eccleaife  l^ati,  ventilata  eat  causa  de  primatn  ecclesite 

Tietween      Caatnariensis  enper  eccleaiam  Eboracenaem,      Ubi  tandem  an- 

Canletbiuy  tiqaarum   anctoritatibne    scripturarnm   probatnm  est   et  osten* 

and  York,   g^^,^  quod  Eboracensie  eccleeia  debeat  snbjaoere  ecolesiffl  Can- 

tnaiiensi,  et  ipsioa  archiepiacopi,  nt  primatia  totiua  Britannite, 

diEpoeitionibos,    in    omnibus    qnte    ad     Cbrigtianam    pertinent 

religionem,  fideliter  obedire ;  ita  qaod  si  arcbiepiacopne  Can- 

tnariensjs  concilium  cogere  volnerit,  nbicuDque  sibi  utile  visum 

fnerit,    Eboracensia  arohiepiBcopuB   cum    omnibus    suia  auffra- 

ganeis  et   eabjectia    clericia  sui  pnesentiam   exliibeat,  ejnsqae 

oanonicie  dispositionibus  obediena  existat.    Benedictionem  etiam 

episcopalem  ab  ipso  debet  accipere,  et  ei   canonicam  profes- 

eionem,  addito  jnramento,  pwestare.    Hnic  igitur  conatitntioni 

eonaenserunt  res  prsfatos  et  Lanfrancns  archiepiacopua  Can- 

tuariensis  et  Thomas  archiepiscopus  Eboracensia,  cnm  prfsdioto 

cardinali  et  omnibus  episcopis  et  abbatibus  regni. 


>  nucu]  mtcis,  A.  avtHana  Ka  not  {      '  mia\  uichil,  A. 
n  Malmeebuij.  I      ^  indernnt']  videtent,  A. 


A.S, 
CSiron. 
(Peter- 
boroiigEi), 
a.  1073. 


HE  TEMPORE  BEQIS  WILLELHI  PEIUI.  11 

Inde  confecta  est  carta, '  quam  qui   deaiderat  intaeri,  A.D.  1072, 
le^t  historiam  JBritonura  ia  actibus  illius  anni. 

Quod  rex  WUUlmvs  Cenantawniam  aabjugavii. 
Anno   Domini    Mtxxiu.     Bes   WillelnniB   in    Normanniam,  Wjuianj 
lactam  jam  rebelleni,  transiens  in  mana  potenti,  eibi  Ceno-  goes  to 

tt'    BUbjugavit.     Sed  Angli    in   hau   expoditiouc,  nrbes,  Normandy 
vicoe,  et  rineas  cum  frugibuiS  depopnlantea,  omnem  provinciam  j^^  Mans 
debiliorem   Bimiil  et  pauperiorem  mnlto  post  tempore  reddi- 
denmt.     Deinde    bene    omnibna    ibi    diapositis,    ad    Angliam 
trausfretavit. 
Sigeben,  In    \k,c    siquidem    tuino,    dnobna   annia    magnis   reyolutia    a  Agreement 

col.  216.      quiuto  decimo  anno  Tyberii  Csesaria,  omnia  secnndnm  cnrsum  of  this  year 
flolia  et  Imise  concordant  illi  anno,  quo  baptizatua  est  Christua  ^ 
Jeans ;    id  egt,  octavo  idue  Jannarii,  die  Epiphanise  et  die  Do-  Lord's 
mittica,  initinm  jejaaii  Ejns  in  secnnda  feria,  temptatio  Ejus,  Baptism. 
Cf.  Id.  col.  decimo  qninto   kalendas    Mairtii,  feria  sexta.      Habet   autem 
^^1'  magnns  annns  cycli  Paschalis  deciea  noviea  annos  viginti  octo, 

qui  simul  joncti,  faciunt  MinoE  qningentos  triginta  dnos. 
Anrial.  S.        Eodem  anno  invaaerunt  monachi  Sancti  Audoeni  Jo-  Jofin. 
Stephani      ,  1  ■      -  -n   n  -  i      archbishop 

Cadomen-  nannem  archiepiscopum  Kotlioniagensem,  missam  cele-  ^f^^^^^ 
^,  p.  1017  brantem  in  festivitate  eiusdem  sancti,  cum  armata  attacked  by 
(Duchesne).  ,  ■,■•,-,  .    ■  -v      ■  3         the  monks 

laauu  Tirorum  ;  nnde  judicatum  est  in  conciiio  m  eadem  of  g.  Onen. 

civitate  congregato,  prsesidente  rege  Anglorum  AV[illeImo], 
monachoa  hujus  criminia  reos  per  abbatias  careeribus 

CNot  in      retrudi   et  ^   perpetuam   agere  pcenitentiam    super  tarn 

Steph.'Ca-  gravi  delicto. 

l?e  seandalo  in  eeclesia  esorto. 

int.  Pontif.     Anno  Domini  mlssiv.    Gregoriua  sedit  in  cathedra  Bomana  p,  Gregory 
annis  duodecim,  mense  mho,  et  tribns  diebae,  qui  Hildebran-  VII. 


■  ThiE  must  mean  the  docmneut 
headed  "  Qnod  Eboracensis  archi- 
''  episcopus  et  omnee  eibi  Eubjeoti 
"  Archiepisoopo  Doroberoiie  snbi- 
"  eiantar."  Malmesb.Gest.Iieg.iii. 
398,  p  474.  SeetheHistor-AagloT. 
i.  17,  andMadden's  note  on  p.  18. 
C.  has  in  the  margin, "  Tide  apnd 
"  8.  AJbannni," 

'  Ctsfnttataaam^  Normanniani,  A., 


an  error  (copied  as  usual  in  C.  D.) 
which  misled  Paris  himself.  See 
the  Hist.  Augl.  i.  18,  and  Msdden's 

'e(  .  .delicto].  This  sentence 
is  not  in  the  Annijs  of  S.  Stephen's, 
Caen,  and  it  is  not  in  the  HisCoria 
Anglorum,  where  Paris  has  also  in- 
serted this  extract.  The  extract  is 
in  D,,  not  in  C, 


p 


12 


MATTHjfil  PABISIENSIS  CHEONXCA  MAJOiU. 


A,D,  1074.  dus  vocatua  antea  fuerat      late    Papa  in  sjnodo  geaerali  Diceto,  col. 
Hie  re-         symoniacoH   escommunjeavit,    nxoratos   sa^erdotea  a  divino  re-  ^86. 
^^'?'     movil  officio,   et  laitiia  miasas  eornm  andire  interdixit,  novo 
priestsfrom  exemplo  et,  nt  multis  viaimi  est,  inconeiderato  judicio,  contra 
their  sanctorum   patnim    sententiam,  qui  scripserunt,  quod  aacra- 

officc!'.  menta  quto  in  eccleaia  Sunt,  baptiama,  chriama,  corpus  Ohriati 
et  Baa)g:nia,  Spiritn  inviaibiliter  cooperante '  eorundem  sacra- 
mentorum  effectum,  aeii  per  bonoa  sen  per  maJoa  intra  Dei 
ecolesiam  diapenaentnr  ;  tamen  quia  Spiritua  Sanctus  myatioo 
ilia  Tivificat,  nee  bonoram.  ineritia  amplificaintiir,  neo  peccatis 
malonira  attettaantur.  Ex  qua  re  tam  grave  oritni-  sean- 
dalum,  ut  nulliaa  hmresis  tempore  aancta  eccleaia  graviori  sit 
scbiamate  diacisaa,  hi  a  pro  justitia,  illis  contra  justiliam 
ftgentibua ;  porro  paucia  continentiam  obaervantibus,  aliquibna 
earn  causa  lucri  Etc  jactantite  sitnnlEuitibna,  muUia  iaconti&eii- 
tiam  perjorio  multipliciori  adnllerio  cumulantibus ;  ad  boo, 
hac  opportunitate  laicia  inaurgentibus  contra  aacroa  ordiues 
et  se  ab  omni  ec«leaiaatica  subjectione  escutientibus,  laitSi 
sacra  mjateria  temerant,  et  de  bis  diapataut,  infantea  baptizant, 
sordido  aurium  bumore  pro  saoro  cbriamate  utentea '  et  oleo,  in 
estremo  vitse  Tiaticnm  Dominicum  et  usitatum  ecclesiK  obse- 
quium  sepulturjB  a  presbyteris  nxoratis  aceipere  parripendmit. 
Deciroaa  etiam  presbyteris  debitas  igne  cremant,  laici  corpus 
Domini  a  presbyteris  uxoratis  consecratnm '  pedibus  atepe 
conculcant,  et  *  sanguinem  Domini  voluntarie  frequenter  in 
ten-am  eSiindnnt. 


He  conspiralione  magnatum  contra  regem  WUlehnum. 
Conspiracy     Eodem  anno,   comes  Radalfus,  crai  rex  Willelmua    dederat  Hen,  Hunt. 
^^j^P''**^EstAngliffl  conanlatum,  conailio  WeltbeoS  et  Rogeri  comitnm,  "■  *•  2U6. 
regem  "Willelmum  a  regno  espellere  moliuutur.      Dnsit  eoim 
Eadulfna    aororem  preefati  Rogeri  comitis,  in  quibua  nupfciia 
riace  with  ^*'^*'  proditionem  facere  conapirabant.     Erat  autem  Eadulftie  A.-S. 
Emma,       es  matre  Walensi  et  patre  Aoglico  generatns,  et,  sicut  disimua,  CJw"- 
daughter     inataute  die  nuptiarum,  utriusque  partis  amici  in  villa  Nor-  borouchl 
M  Wiliiftin  T^icensi  o^im  congregati  fuiasent,  et  post  ^  refectioaem  lautissi-  a.  lojs, 
Ijgjjj  mam    vino    inebriati   eaaent,    cceperunt    nnaniraiter    in   regis 


I  cooperante]    aperante,    Dieeto, 

sad  so  also  Sigebert. 

*  vtailesi  uentes,  A. 

3  coasecratmn}  consftcratia,  A.  C„ 
altered  in  the  margin  in  D. 

'  «]om.O.W. 

•poit .  .  .  coBWtuW]  not  in  the 


ahronicles.  Ci  Malmesb.  GesL 
Reg.  ill  £55,  p.  480.  The  mention 
of  WilHam'a  bastardy  making  bim 
un£t  to  reign  is  in  the  speech  given 
in  Orderic.  Eccles.  Hist.  p.  534  a. 
(ImeheBBe). 


DE  TEaiPOEE  BEGia  WILLELMI   PEIMI. 


13 


A.S. 

(Peterb.) 


proditionem  voce  claintea  conspirare ;  asserentes  hominem  in  A.D,  1074. 
adulterio  natcim  tanto'  regno  talibuaque  viria  prtBeaee,  rationi  Conspiraej 
minime  convenire.    Erant  hujas  fa«tionis  complicea  Eogerus,  of  R&lph 
Weitheofus,  et  Eadalfus  coraites,  plurea  episcopi  et  abbates, ''^  ^*^*'- 
com    baronibus    et   bellatoribua    multia,    qui    commuiiiter    ad 
regem  Daiiorum  mintioa    dirigentes,   ausilium   ejus   iuatantius 
flagitabant.     Deinde  Walensibua  aibi  confcederatis^  unuaquisqne 
in  ana  potestate,  igne  accumulafeo,  in  villis    regiia  rapinis  in- 
dulgebant.     Sed  oastellani,  qui   caatra  regis  cnstodiebanfc,  cnm 
populis   provincial! baa   eis    obviam  veuientea,  ipEOrum  irritare 
propoaitnm  laborabant.     Tune   rex   Willelmua   aubito    de   Nor-  lis  defeat, 
mannia  rediens,  Eogerum  comitem  cogoatum  suuiq  et  Wel- 
theoftixQ  cepifc,  et  vincalis  conatrictos  sub  carcerali  oustodia 
depntoyit.    Qnod  comes  Radulfus  cnm  cognovisaet,  ab  Anglia 
tremebundua  recesait.     Deinde  res  Willelmua    ad    Norwicum  p.  na. 
exercitam  mittenS,  tamdin  uxorem  Badal&  comitis  obsedit  in 
oastello  cum  familia  sua,  qnouaqne,  deficientibua  sibi  alimentia, 
prsestita  cautione  juratoria   quod  ab  Anglia  recederent,   uon 
denuo  reversuri,^    Walensea  vero,  qui  priefatis  interfuerant  nup- 
tiis,  res  Willelmna  quosdam  iumiuibns  jussit  privari,  quosdam 
in  esilium  cogi,  nonnulloa''   vero  fecit  patibulo  suspend!.    Et 
hia  ita  gestb,  venerunt  es  Dacia  Cnuto  filiua  Suaui,  et  Hacon 
cornea,    cum    navibus    dncentis,    armata    manu    repletiaj    sed 
andientes  de  fautoribus  suia  quod  factum  fuerat,  retortia  velis, 
ad     Flaadriam    navigarunt,     cam      Willelmo      congredi      non 
audentea.     Eodem  onno^  Editha  regina,  decimo  quinto  kalendaa 
Jauuarii,   apud  Wintoniam   migravit  ad  Dominum,  et,  jabeute 
rege,  apud  Westmonaateriam  aepulta  eat,  juxta  yirum  snum 
regem  Eadwardum. 


Attempt  of 
Cuat  and 
Uakon, 


*  tanU)  .  .  praesse']  ut  tanlo  . .  . 
prasesset,  C.  D.  O.  W.  A.  has  ut 
ran  throogb  witb  a  pen. 

^  Walensihue  sibi  confcederatis] 
hi  speonan  H  Brjttas  heom  to. 
Peterboroogh  Chronicle,  a.  1075 
(p.  813  Earle). 

'  Sic,  the  faulty  construction  aris- 
ing '  bom  an  endeavour  to  improve 
on  the  clironicle. 

'  nonnaWos  .  .  .suspendi'}.  Tbia 
irhich  is  not  in  the  Peterboroagh 
Chrooicle,  maj  be  derived  from  tiie 


Worcester    Cbronicle,  "an 
"  getawed  to  scande." 

*  Far.  adds  in  the  margin, 
"  sequentl,  scilicet  mlxsv.,  secun- 
"  dum  aliiim  historiographum,  no- 
"  nia  AprQis."  It  is  in  the  text 
inComittedbyD.  I  cannot  iden- 
tify  the  *'  alius  bistociograpbus." 
The  irrong  date  is  adopted  by 
"  Matthew  of  Westminster,"  and 
probably  theuce  in  the  Bermondsey 
Annals,  Ann.  Moa.  iii.  p.  425. 


L 


MATTH^I  PABISIENSIS   CHRO^'ICA  MAJOEA. 


Eieoufioi 

ofWal- 

theot 


Normandy 
ravaged  by 


WiHiaro 
wounded 
atGei^    . 


Qitod  comes  WeUheofus  ea^nte  privaiur. 

Anno  Domini  sn-sxv,  Bes  "Willelmus  prjocepit  Welbheofnm 
coniiteai  in  Wintonia  capite  priFari,  et  estra  cmtatem  in  bivio' 
sepeliri.  Sed  processa  temporis,  corpus  ejua  de  terra  levatnr 
et  eepeliendaia  cnm  magno  bonore  Oroilondiam  deportatnr. 
Ac  deinde  rex.  ad  Armoricanam  Britanniam  Lransiens,  Dolenae 
castrum  obaedit.  Sed  rex  Prancoram  boetiliter  auperveniena, 
oiniie  eis  Fubsiditiia  vitale  subtrasit.^  Unde  rex.  obsidione 
dimissa,  in  recessa  suo  milites  maltos  et  cquos  cum  opibns 
ibidem  amisit  Nee  niiilto  post  reges  priefati,  licet '  brevi  tem- 
pore,  in  concordiam  eonvenemnt.  Eodem  atrno,  idem  Willel- 
mns,  die  saneto  Pasebffi,  in  ecclesia  Fiscbanni  filiam  saam 
Ceciliam  obtulit  Deo  cousecrandam. 

Per  idem  tempos  Eobertns,  Willelmi  regis  fiiius,  cni  idem 
rex  antequam  Angliam  snbjugaret  Nomianniam  dederat  coram 
Phiiippo  Francomm  rege,  none,  quia  pater  Alio  cam  possidere 
non  permiUebat,  Kobertns^  rranciam  adiit,  ed  auxilio  ejus- 
dem  regis  magnam  frequenter  in  Nonoannia  prsedam  agebat, 
villas  combnrebat,  bominea  perimebat,  et  patri  auo  non  modi- 
cam  amsietatem  et  moleatiam  inferebat.  Unde  res  "Willelmus, 
contra  Bobertnna  filium  anum  bellum  agena,  apud  Crerberai " 
castruitt  Galliw  equo  pulsns  est,  et  "Willelmas  Alius  ejua  val- 
neratus,  et  mnlti  de  sua  familia  interfecti ;  quapropter  rex 
maledixit  Boberlxi  filio  sao,  quam  maledictionem,  antequam 
obiret,  expertns  est  evidenter. 


Hen.  Hunt. 
Ti.  f.21l6. 

Robert  de 
Monle, 
p.  726. 
Diceto,  eoL 
487. 


i  Nm-er. 


fl  mterfecerunt  episeopum  Dwielmeneeni. 


Mnrder  of       Eodem"   quoqne  tempore,   Walcbema  Dunelmensis  antiatea, 

Wftlchet,     contra  dignitatem  pontificalem  caris  se  immiscena  afecularibus, 

5^^^°     a  Willekno  emit  Nortbanhumbriie  comitatnia.     Et  Ticeoomitis 

ftgene  vices,  ad  laica '  recedit  jodicia,  atque  ab  omnibuB  pro- 

vincialibus,    tarn    nobtlibus   qnam    aervia,    inaolenter    extorsit 

pecnniam    inflnitam.      Popnlns   tandem,  asaidnis 


'  lit  iiivio  is  an  inttoduclion  of 
the  compiler.    Dicelo  baa  >»  eodem 

3  mbfraxiq  sabtegat,  W.  The 
words  "omne.  .  .sublraxit"  are 
peculiar  to  tbe  compiler. 

°  iicel  hreei  tempore]  peculiar  to 
tbe  compiler. 

^  Sic,  a  careless  repetition.     See 


the  alteration  of  the  sentence 
Hist.  Anglomin. 

'  Gerberai']  Archenbrai, 
Hiet.  Angler.  See  Madden'e 
I  p.  21. 

°  This  account  is  peculiar 
compiler. 

'  laica  reeedi(]  laieare  sedit,  A. 
D.     C.  has  lakate. 


the 


I 


i»!!PWpPPPf"WfW 


DE  TEMPORE   EEGIS  WILLELMI   PEIMT, 


15 


mmiatronim  ejus  esactionibns  ad  extremam  perductua  inopiam,  A.D,  1075. 
indignabatur  valde,  aeae  ad  tarn  gravem  redemptionem  sine  Murder  of 
intermiaaione  compelli.  Unde  provinciaies  communiter  omnes  /:  ?^  ; 
ad  secretum  oottvetiientes  colloquium,  decrevenmt  unanimiter,  Duj^am 
aingttli  et  univerai,  nt  occnlte  armati  venirent  ad  placita 
comitatua,  ad  propellondaa  inj  arias,  si  necessitae  immineret. 
Coiuqne  panla  post  ad  placita  cousaeta  omties  comprovinciales, 
vA  prffiloctttum  fherat,  eatis  anim<Be  advenissent,  et  de  divei-eis 
im'oriia  sibi  jnstitiam  fieri  esegiseeut ;  episcopns  nimis  cmde- 
liter  respondib,  quod  de  nulla  injuria  vel  calmnnia  ipsis  justi- 
tiam  eshiberet,  antequam  sibi  libras  qnadringeiitaa  monetse 
optima!  numerasaeut.  Tunc  unus  eorrun  pro  omnibus  loquens, 
licentiam  poatulavit  ab  episcopo,  super  eiractione  prsemissa  ut 
posseut  inde  babere  coUoqaium,  qnatinus  habita  deliberations 
sibi  quiyiaseut  eonsultius  respondere.  Igitur  a*cepta  licentia 
confereudi,  cum  paalnlum  sese  snbtra^ssent,  nnus  es.  illis, 
•  cujns  arbitrinm  omnes  expectabant,  priecipitaoter  patria 
lingua  disit,  "  Sort '  red,  god  red,  elea  ye  tbe  bissop."  Qui 
imanimiier  cuncti,  yerbo  prolato,  ad  arma  convolantes,  episcopum 
crudeliter  peremerunt  et  centum  homines  cum  eo  jnsta  flu- 
men  Thyne,  obi  placita  letifera  ab  episcopo  tenebantnr. 


In  hoc  (WWW  revohiii  sunt  duo  amni  inagni  a  passione  Domini. 

Anno  Domini  MiXKVI.,  qui  est  annus  decimus  tertius  primi 
decemnoyenalis  eyeli  in  repetito  anno  magno  Diouisii,  duobus 
mdgnis  tumis  a  passione  Bomiui  revolutis,  in  quo  omnia,  qute 
ad  curaum  solia  et  lunse  epectant,^  wmo  DominicBe  incamafaonis^ 
concordant.  TJnde  mfinifestum  est,  quod  Dionisius  non  recte 
annos  Domini  cyclo  suo  annezuit.'  Quia  enim  ab  anno  Domini 
quingenteaimo  trigesimo  secundo  cyclnm  snnin  ordinavit, 
intendit  nimirum  Christum  ftiiase  natum  anno  secimdo  prions 
m^ni  anni ;  et  per  boo  hio  annas,  anno  Dominicfe  pas- 
aionis  concordans,  debuit  esse  magnj  cycli  annus  non  deci- 
mns  t«rtiiis,  aed  tricesimus  tertius;  qnia  is*  ftiit  annus  pasaio- 
nis  Domini.  Et  per  banc  conseqnentiam  solans  cursus  et 
Innaris  concordantes '  evangelicie  Teritati,  Dionisius  posuit 
nativitatem  Ohriati  viginfci  et  uno  annis '  tardius  quam  debebat. 


Agreement 
of  this  year 
with  the 
year  of  tbe 
Inoama- 


'  Sort .  .  bissop']  sohort .  . .  bis- 
ehop,  W.  The  Hist.  Anglor.  has 
we  for  jre.    0.  has  tcse. 

^  /mike  »ptcian(]   spectant  lunse. 


*  inearnaJiimis]    paasioms, 
Tt. 

*  annextiitj  annesivit,  A. 
'  .-«]  his,  A. 

°  concordanles]  om.  W. 
?fl»«»]«nno,A.O.W. 


MATTHj:i   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D,  1076. 
Earth- 

FrOBt. 

Wallheof 

beheaded. 

Paul  of 
Caen  made 
abbat  of 
S.  Albau'g. 
His  works 
at  S.  Al- 


De&tbof 
Heriwin. 
Phenome- 


Hoc  anno,  sexto  kal.  Aprilis,  terra  tremuit.  Gela  a  Sigebart, 
kal.  Novembris  usque  ad  luediuut  Aprilis.  WaMef ^j^gj' 
dux  decollatus  est.  IHceto,  col. 


Patilus  ecolesi/B  Sa'Mti  Albard  abhat  eJioHur. 
Anno  Domini  MLSXVii,  Panlns  inonacbufl  Cadojoecsis,  qnarto 
kalenda,s  Julii,  ecclesiam  beati  Anglomm  prothomartyris  regen- 
dam  suacepit ;'  qiii  earn  in  brevi,  consilio  Lanfranci  ^  Cantua- 
rienaia  archiepiecopi  et  ansilio,  multipliciter  aiupliavit.  ITovam 
eccleeiam  cum  claustro  et  omnibus  regnlaribua  officinis  elegan- 
ter  couatrusit,  ordinem  in  ea  monachorum  jam  p»ne  conapsniu 
reformaTit,  ccenobiiiraque  in  houorem  beati  martjris  Albani 
conatructum  libris  divinis  et  ornaraentis  multipliciter  adomayiC. 
Eodem.  anno  Herlewinua  abbas  Becci  primus,  vita  decedens, 
feiicem  animam  suo  reddidit  Creatort.  Qno  etiam  aimo,  in  die 
Falmarum,  circa  boram  sestam  sereao  ceeio  stella  ingens  appa- 
mit  prope'  eolem. 


Cf.  Far. 
Gests 

Abbat 
S.  Albani 
i.  Sl,52, 

58. 


R.  de 
Monte 
p.  727. 
Sijiebert, 
col.  219. 


Radolph, 
of  Sirabia, 
duke  of 
BuTgnndj, 
made  king 
of  Ger- 


Be  Bchi^maie  inter  Pa/pam,  et  ■m/peratorem. 
Bodem  anno  Heiu-icos  imperator,  collecto  Warmacife  viginti  Id. 
qoatoor  episcoponim  et  multomm  concilio  principum,  decemi 
jiibet  omnia  decreta  et  facta  Gregorii  Papse,  qui  prius  HUde- 
brandas  dieebatnr,  debere  irritari;  ibique  omne  concilium 
pr»ter  paucos  Hiidebrandum  abjuramnt.  Hildebrandns  e 
contra  excommnnicavit  imperatorem,  sub  boo  obtentu,  ut  pri- 
mates reg&i,  qnaai  justa^  ez  causa,  imperatori  excommanicato 
contradicant.  Tunc  Hildebrandus,  a  sententia  escommnnica- 
tiouia  priucipibus  relaxatia,  ipsum  etiam  imperatorem  in  Lon- 
gobardia  sub  fiilsa  pace  absolTit.  Qao  facto,  omnee  qui  prius 
Hiidebrandum  abjuraverant,  imperatorem  abjnraverunt,'  et 
Eadulfum  Burgundi»  ducem  eoper  se  regem  etatnnot,  missa  ei 
corona  a  Papa,  cni  erat  juscriptum, 

"  Petra  dedit  Petro,  Petrus  diadema  Eadulfo." 

Huno  Sigifredus,  Maguntiie  arcbiepisuopus,  in  regera  benedixit, 

"t:    facta   a   Maguntinia    Goutra    eus    seditione,    BodoU^s    c^iri 


6L    lacia    a    ivLaguu^Luid    uoifbiu    tmn    buuiijiuiic 

arohiepiscopo  noctu  anfugit.    Hiidebrandua  i 


imperatori 


'  In  tbe  margin  a  pastoral  stafT 

=  XuH^anci]  Lateranenoi,  W. 
'  prape   sofem]    Added   by    the 


*  jvital  jnxta,  W.  A.  htAjuxta 
but  has  been  altered. 

'  ofij'wrai'CTMa*]  ahjuradi,  W,,  a 
Sigebett ;  abjnraTeriat,  A. 


DE  TEMPORE  REGIS  WiLI.ELMI  PRIMI. 


17 


Seebert,    advereantes     abeolvit.       Imperator    tamen,  Alpinm    aditibns  A.D.  1077. 
col.  219.      contra   se   mnnitis  ubique,   omnibus   eoruni   frustratis   iaaidiia.  Defeat  uf 

per  Aqnileiam  [venit]  Eadisponam,  ot  ibi  Radulfum  hoatiliter  Rudolph. 

adorsua,  coinpnlit  in  fngam;    et  iterafca  expeditions    Sueviam 

devastat.' 

De  dedieatiom  ecalegm  Becci. 

Dieeto,  Anno  Domini  mixxyiii.      Ecclesia    Becci    decimo  kalendas  Dedieaiioo 

coH87,  DecembriB  in  bonorem  beate  Mariie  dedicata  est  ab  archiepi- "'^'^^ 
scopo  Cantnariensi  Lanfranco;  onjua  operis  ipse  post  abbatem  Si^ 
Herlewinum  primum  in  fundamento  lapidem  projecit. 


Quod  rex  Willehaus  Walensee  evhjugavU,  et  Odonem  episcopnm 
incarceravit. 

Hen.  Hunt.     Anno  Domini  MLSXis.    Res  ADgbram  'Willelmus  in  Walliam  Reduction 

vii.  f.  213.  dusifc  esercituin  copiosnin,  et  earn  sibi  eubjugavit,  et '  a  regnlis  '>f  Wal«s, 
ilUa  bomagia  et  fidelitatea  accepit.      Odonem  fratrem  suum  Odo  im. 
de'  ana  proditione  accnaafcum  cepit,  et  incarcerari    pr^cepit.  Prwneo- 
Eodem  anno  Turstinua  abbas  Glaatonienais  tnrpe  scelus  com-  Tnrpe 
miait ;   tres  enim  monaelios  aub  altari  positos  occidi  fecit,  et  ^^''^■ 
ootodecim  viroa  ita  vnlnerari  ^  qnod  sanguis  eorum  ab  altari 
anper  gradns  et  a  gradibns  in  pavimentum  profusus  cucurrit. 

Sigebert,  Eodem  anno  imperator  Henricus  in  Pentecosten,  in  conoiHo  Anti-Papa. 

oul.  2S0.      MagantiJe  habito,  Wibertnm  Ilavennfe  urbia  [archijepiaeopum, 

Papam  fore  deaignat.  Eodem  aano  Antioabia,  caput  Syrite,  Lobs  of 
capitur  a  paganis,  cnm  tota  provincia  adjaeenti  et  aliis  regio-  ADtiocii. 
nibns  mnltis. 


Imperator  Henrieus  ■malUis  hostMm  stravit. 

Anno  Domini  ULXSX.    Hildebrandua  Papa,  qui  et  Gregoriua,  Prophecy 
quasi   aibi  divinitna   revelatam,   pr»dixit,   falsam    regem   hoc  ^  Gregory 
anno  esse  moriturnm.    Etverum*  qnidem  pr»disit,  sed  fefellit 
enm  de  falso  rege  conjectm'a,  aecundnm  Telle  suum  interpretata 
super  imperatore  Henrico.      Imperator  enim  Henricus  contra  Death  of 
Saxones  gravi  pr^lio  eongreditur,  ubi  regem  falaum,  scilicet  ^"'^,"!p''  '^^ 
Badulfum,  cnm  mnltis  Sasonise  principibus  interfecit.  '  ' 


'  decastal]  deTastavit,  0.  W.  and 
the  Bkt  Angler.  Sigebert  has  de- 
pyiulattir. 

'  e( .  .  occgMf]  Introdoced  by  the 
compiler. 

VOL.  IL 


'  de  .  .  cepif]  latioduced  by  the 
compiler. 

*  Bidnerari]  TuJnerati,  A.  O.  W. 
baye  viri  for  viros  and  oulnerati 

'  (Tenon]  ntnnu  W, 


r 


MATTH^I  PARISIEINSIS  CHROUICA  MAJOBA. 


AJ).  1081. 


Nola  iteram  feme  mokm,. 


i 


Council  of      Anno  Domini  mlxxxi.     WiJlelmus  Eothouiagensis  arcbiepi-  Robert  de 
Lille-  scopas  tenuis  conciliam  ftpnd  Lisaebonam,  pr»seate  rege  Wil-  '^o"'*! 

bonne.        lelmo    cum  principibus  et  episcopis  raultis.    Eodem  anno  fEwj-  s'lJebert. 
tus  est  terrw  motus  magaus  cum  gravi  teme'  mugita,  prima  t^  330, 
Eaftl>-        noctia  hora,  sexto  kalendaa  Aprilis. 
quafee. 

Marianus  Sfotus  orojdca  sua  liueusque  digemt. 

Marianne        Anno  Domini  Mtsxxii.    Marianus  Seotas,  a  Nattvitate  Cbriati  li,  (wl- 
Scotus.        cronica,  sua  incipiena,  usque  ad  hnnc  annum  perdurit,  multnm  ^^ 
laborans  ut  errorem  do  annia  Domini  cortigeret,  qui  in  cyclo 
Dyoniaii  invenitar,  sient  visii  claram  est,  lune  poaitis  annis 
Domini  ab  eo  Becundum  cjclum  Dyonisii,  altrinaecusJuztaTeri- 
tatem  erangelii- 


Death  of 
Matildf. 


Maiiliia  regina  defwngUur. 

Anno  Domini  MLxxxni.    Matildia  regina,  Baldewini  oomitis  B 
Flandrenaia  filia,  et  uxor  Willelmi  regis  Anglorum,  diem  clansit  *' 
aupremum,  et  apud  Cadomnm  in  monaeterio  sanctimonialium,  M 
quod'  ipsa  construserat,  honorifiee  traditur  sepuiturao ;  matrona 
admodum  nobilis  et  religiosa,  de  cujus    largiflaa  liberalitate 
sancta  lietatur  ecclesia, 

Eodem  tempore  res  Willelmus  misit  justiciarioB  per  omnes  ^ 
AngK»  oomitatua,  et  inquirere  fecit  quot  acrfB  vel  jugera  teme  '' 
uni  aratro  sutBcerent'  per  annum  in  singulis  villis,  et  quot 
animalia  possent  siifficere  ad    unins  hyd»  culturam.      Fecit 
etiam    inquiri  de  urbibus,    castellis,  villis,    vicia,    fluminibus, 
paludibus,  eylvis,  quern  cenaum  redderent  per  annum,  et'  quot 
milites  essenb  in  unoquoqne  comitatu  regni.   Qn^  omnia;  in 
Bcriptum  redacta,*  et  ad  WestmonaBteriuni "  delata,  in  thesanrig 
regum  ueque  hodie  reserrantur.    Deinde  de  nno  quoque  aratro.  If 
id  eat  hyda  terrK,  totiue  regni  ses  solidos  cepit  argenti. 


'  terra]  om.  W. 

^  qtiod  . .  «^pu/fune]  Added  by 
the  compiler.  The  next  seMence  is 
from  Eohert  de  Monte.  Cf.  also 
Chron.  S.  Sleph.  Cadom.,  a.  1083, 
coL  1018  (Dnohesoa). 

s  tufficerenl']  sulEeienter,  A.  C. 
X).  has  heen  correcled. 


'  e( . .  regit']  Added  by  the  com- 
piler. Florence  has  "quot  feudatos 
"  milites,"  a.  1086,  ii.  p,  18. 


DE  TEMPORE  KEQIS  WILLELMI   PRmr.  19 

Be  ichismaie  inteT  eccUiiam  Itcmanam.  ei  im^eraiofem.         A.D.  1084. 

Sigflbert,         Anno  Domini  mlsxsiv.     Eomani  imperatorem  Henricnm  re-  The  Anti- 
aol  221-     capernnt,  et  a  papatu  abjudicatur  eornm  jadicio  Hildebrandna.  P^P^  *^°j- 
Cujua  [loco]'  Wibertua  Eavennensia  nrbie  archiepiscopus  in  ee- ??^' ^"^ 
dem  Apostolicam  inthronizatur,  et  Clemens  nominatur ;  ac  juste  Eavenns- 
onmea   Hildebrandum    fuisae    depoaitnm  conclatuant,  tauqnaia 
lieasB  majestatis  reum,  qui  contra  imperatorem  alium  ordinavit. 
Ulis    antem    qui    contra    sentiebant    reolamactibos,    asaenmt 
paucorum  et  laicorum  jadicio  Papam  amoveri  non  poase;   et, 
quod  graviua  est,  in  loco  viventie  epiacopi    non  debere  alium 
prdinari.    Henricna  tamen  in  imperio  restitutne  est,  et  a  Papa 
Id.,  col.       Clemente  benedicitnr  patricius  Eomanorum.     Eodem  qnoque 
^^' *■        anno  Cassicensinm  abbas  Deeiderius  contra  Clementem  Papa  Pope  Vio- 

efficitur,  sed  cito  post  moritnr  morbo  disainterico  diaaolatua.      *'"'  ^^^■ 
Maimesb.       Ipso^  quoque  eodem  anno  Walfcheof  decollatus  est,  rege  Execmaon 
iii!*258,  ^    Willelmo  procurante,  comes  amplse  et  prjeclane  prosa-  J^fl^''^f 
p.  <2j.       pije  antiquorum  Anglorum  ;  nervoaus  lacertis,  robustus  Waltheof. 
peetore,    toto    tamen    procerus   corpore,  fiJius   Siwardi 
magnificentissimi  comitie,  quern  Digtra  Damico   voculo, 
(Not  lo      id  est  fortem,  cognominabant.    Hunc  prse  omnibus  ha- 
""^  ''  bebant  Dani,  quasi  principales  regni   inimici,  formidar- 
bilem.     Croylandi  vero  sepultus  eat. 
DiceW,  Eodem  anno  res  Anglorum  Willelmua    in   Penteoosteu   apud  Henry 

•x*.  487.      Westmonasterium  Henricum  filinm  auum  juniorem  cingulo  mi-  knighted. 
Hen.Hnnt  litari  donavit.     Deinde  cepit  homagia  hominom  totius  Anglife,  HoniBge  to 
Ti.  t.  212.    gj  juramentum   fidefitatis    cujuacunque   eaaent   feudi  vel  tene-  ^."''*™' 
menti,  et  estortis  magnse '  pecuniie  copiin  de  quibuacunque  ali- (j^^g 
quam  poterat  invenir©  cauaam  juate  aive  injuste,  in  Norman- 
niam  tranafretavit. 

De  affliclwm  vmera  gmtU  Angltyrwrn. 

Hen.  Runt,     Anno  Domini  MtxxST.     Cum  jam  Domini  voluntatem  super  Stifierings 

"-'■212,    Anglorum    gentem    Kormanni  complevisaent,  nee  Tis  aliquis  2, ''j? , 

princepH   de  genere  Anglorum   aupereaset   in  regno,   omneaque 

in  mteroFem  et  servitutem  redacti  fuissent,  ita  ut  Anglicnm 

^  ioeo\  alBo  omitted  in  W.    It  is  >  nuufnie]   Sic  MSS.    The  Hist, 

obtained  from  tlie    Hist.  Anglor.  Angl.  has  maxtDUc.  Hunt,  has  magai 

Sigebert  has  et  for  cujua.  iketaari. 

^  This  ineeHion  is  in  C,  but  not 


r  ^ 


20 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A»D,  1085.  vocari  foret  opprobrio,  pnlMaverunt  in  Anglia  thelonea  iniqua 

et  consuetudines  pessimae ;    et  quanto  magis  principes  loqne- 

bantur  de  recto  et  justitia,  tanto  major  fiebat  injuria.     Qui 

justitiarii  vocabantur,  omnis  [iii]justitia;  faerunt  auctores.     Qui 

cervnm  caperet  vel  capreolum  oculis  privabatur  ;  ^    nee  fuit 

Tyranny  of  qui  murmuraret.   Amabat  enim  ferus  rex-  f eras,  ac  si  esset  pater 

William,      ferarum.    ITefando  ^  prorsus  usus  consilio,  hoc  egit,  ut  ubi  ante 

vel  humana  erafc  in  villis  conversatio,  vel  in  ecclesiis  divina 

fervebat  veneratio,  nunc  ibi  cervi  et  omne  genus  ferarum  petu- 

lanter  discurrunt.    Unde  pro  vero  asseritur,  quod  per  triginta 

et  eo  amplius  miliaria  terra   frugifera  in  saltus  sit  redacta  et 

lustra  ferarum.    Ad  castra  quoque  construenda  rex  antecessores 

suos  omnes  superabat.     iN'ormannia  sibi  hsereditario  jure  pro- 

p.  180.        venerat,  Cenomanniam  armis  adquisierat,  Brittanniam  Armori- 

His  power,  canam  acclinem  sibi  fecerat,  in  Anglia  solus  regnabat,  Scotiam 

et  Walliam  subjugabat ;  pacis  autem  tantus  amator  *  erat,  quod 

puella  auro  ^  onusta  impune  posset  totam  pertransire  ^  Angliam. 


Hen.  Hunt, 
f.  212. 


Id.  f.  2126. 


Halm.  G.  R. 
iii.275,p.4.55. 

Diceto, 
col.  488, 
Hen.  Hunt, 
vi.  f.  2126. 


Episcopatus  Dorlcecestrensis  ad  Lineolniam  transfertU'T, 

The  see  of  Bex  Willelmus  paulo  ante  Bemigio  Fiscamni  monacbo  dederat  Id. 
Dorchester  Dorkecestrias  praesulafcum ;  sed  episcopo  valde  displicuit,  quod 
removed  to  ^^^g  :j^^  modica  erat,  cum  in  eodem  episcopatu  civitas  Lin- 
colniae  sedi  episcopali  dignior  videretur.  Mercatis  igitur  in 
ipso  montis  vertice  prtediis,  ecclesiam  ibidem  construxit.  Et 
licet  Eboracensis  arcMepiscopus  locum  et  civitatem  ad  suam 
dioecesim  assereret  pertinere,  assertiones  ejus  Bemigius  parvi- 
pendens,  opus  incboatum  non  segniter  peregifc,  peractumque  ^ 
clericis  doctrina  et  moribus  probatissimis  decoravit.  Erat 
quidem  statura  parvus,  sed  corde  magnus ;  colore  fuscus,  sed  non 
operibus  f  de  regia  quoque  proditione  fuit  aliquando  accusatus, 
sed  quidam  famulus  ejus  igniti  judicio  ferri  dominum  purgans, 


^  oculis  privabatur'^  So  altered 
by  Par.  /from  oculi  eruebantttr  ei, 
which  A.  W.  have ;  ocm/«s  erueban^ 
tur  vel  privahatur  ei,  C. ;  octdis  er^ 
ruebantur  ei,  D. 

2  ferus  rex]  An  insertion  of  the 
compiler,  from  R.  de  Monte. 

2  Nefando  . .  discurrunt]  This  is 
enlarged  from  Huntingdon's  "Ec- 
'^  clesias  et  viUas  eradicari,  gentem 
"  extirpari  et  a  feris  fecit  inhabi- 
"  tari.'^ 


^  amator]  author,  Hunt.,  and  eo 
Diceto,  and  Robert  de  Monte. 

5  auro]  am.  "W, 

®  pertransire]  om.  W.  j  ins.  in  A. 
hy  Paris. 

7  peractumque]    paratumque,    O. 

8  non  operibus]  operibus  nitidas, 
O.W.  The  scribe  of  A.  had  left  out 
nitidus,  and  Paris  inserts  non  above 
the  line.    Hunt,  has  venustus. 


DE   TEMPORE  EEQIS  WILLELMI  PRIMI.  21 

Ben.Huiit.  regioamori  reetitnit,  et  maculam  dedecorie  pontificalia'  detereit.  A,D.  1085. 
yi.t,311b.  Hoc  auctore,  hoc  tempore,  his  de  caoais  incepta  est  eccleaia  Lincoln 
modema.  Lincolniensia.  chnrch. 


Sex  Willelmiis  duo  eanohia  fandavU. 

Sigeliert,         Anno  Domiiii  mlssxvi.     Nimia  aqnarum  inundatio  lunltis  in  Severe 
001.828.      locia  periculo  fuit  et  damno;   ita  quod  rupee  multse  liqnefacta;  flood*- 
Malmesb.    pinrea  obmerent  sna  mina  villae.        Circa    eoadem    dies    res  Poanda- 
Geat.  Eeg.  Willelmna  duo  ccenobia  fundavit;   unum  in  Anglia  in  honorem  ^^|- ^ 
'V"  ~^  PP'  Saucti  Martini  apud  Hastingnm,  quod  de  Bello  nnncupatur,  ubi  of  Battle 
A.-8.     '     conaertum  legitur  pnelium  inter  ipsum   [et]  Haroldom.    Quo  in  abbey, 
(3iroD.        loco  monachis  institutis,  ut^  pro  anima  regis  Haroldi  et  aliorom 
a.  1087.      ibidem  occisomm  divina  celebrarent,  constituit,   ccBnobinmqae 
Sblmesb.    illnd  congruis  posaesaionibna  ampliavit.      Aliud  monaaterium  in 
p.  447.        Normannia  apud  Cadommn  congtruxit,  quod  in  honorem  Sancti  and  St 

Stephani    profcbomartyria  eonBecratom,   prtediis   opportania    etStefJiens, 
Id.,iii.273,  donariis  magnificie  insignivit.    Es  regiua  Matilda  liberoa  maltos  „.    '.  _ 
j?t'  j?i     generavit,  Eobertnm  scilicet,  Ricardum,  Willelmnm,  et  Henri-  ^j.^^ 
'       '     com ;    quomm    primogenitus   Eobertus,^  adhuc  patre  Tivente 
H'ormanniam  negari  moleste  ferens,  in  Italiam  abiit  ira  sac- 
census,  ut  filia'  Bonefacii  Marchionis  anmpta,  adveraaretur  patri, 
partibus  illia  adjutns ;   sed  bac  petitions  fruatratus,  Philippnm 
Francorum  regem  contra  patrem  sunm  excitavit.    Qnare  ipains 
benedictione  et  btereditate  cassatns,'  Anglia  poat  mortem  patris 
Id-iiu  275.  sui  carait,  ducatu  SormanniBe  vis  retento.      Bicardua  magni- 
fieua  et  bonse    indolis  adolescene,  primfflvje  florem  javentutis 
acerba  morte  °  pnevenit-     Tradunt  enim  ipsnm  in  nova  foresta 
cerFOa  inBequentem  morbum    letalem   incurriaae,  in  loco  vide- 
licet qaem   rex  pater  ejua,  deetructis   villis,   at  supra   dictum 
est,  et  eccleaiis  snbyerais,  in  ailvam  redegorat  densisaimam  et 
W.  iH.aye,  babitaculum   bestiarum.      FiliEB   ipsins  quinque   erant,  quarum 
Cecilia  Cadomi    abbatisaa    fuit;    Conatantia  comiti  Britanniie 
Alano  erat  in  conjugium  data ;  tertia  nomine  Adala,  Stephani 
Bleaensia  comitia  uxor,'  Tiro*  tandem  defaacto,  apad  Mercennia- 
cnm    sanctimonialis    habitnm  eascepit ;    quartse  qate  Haroldo 


'  dedeccris  pontificaiUi]  dedecori 
pontifical,  O.W.,  as  Hunt 

'  «( . .  ee/eirorenl]  Added  by  the 
comjoler.  HuDt.,f.2n£,  haa  pro 
de/unctis  suis, 

»  JtoSertus]  om.  W. 

*^-a]filiam,A.O.W. 


*  O.  W.  ins.  awBSsts  prinicgetiitis. 
'  morte]  mors,  O.  W. 
'  0.  W.  ins.  qurs  peperil  Slepha~ 
nuapostea  regem  Aaglnram. 
'  viro  tandem  deJioKio]  Doriter, 


mm 


22 


MATTBuEI  PiJtISIESSIS  CHROITICA  MAJORi. 


A.D.  10S6.  post  Anglorum  regi  promissft  faerat,  nt  preedisiiuus,  et  quints  ^ 
qiim  Aldefonso  Galicue  regi  jnrata,'  nomiiia  ponitng  uon  au-  r^ 
His  cita-     divi.    Bex  pneterea  Willelmns  in  adoleBceutiik  prima  castita-  j 
racier.         teiii  sdeo  reepexit,  at  publice  diceretur  ipsma  in  fomina'  nihil  „ 
poase.     TerTuttajiien  es  procerom  Bententia.  matrimonio  addic- 
tns,  itSi  ae  habnit  at  ploribuB  aimis  milliuH  probri  suspicione 
notaretur.      Subjectis  hmnilia  apparebat    et    facilis,    ineiorar- 1' 
failis  erafc  rebellibue.'    Diebus  aingnliH  Mieste  aasistebat,  mata-  P' 
tinoa  tymrioa  et  vespertinoe  diligenter  cum*  horis  r^gnlaribus 
aadiebat.    Et  bmc  de  moribns  ejus  dicta  snfGciant. 
Deatb  of        Bodem  anno  Gregorina    Papa,  qui    et    Hildebrandus,  apnd  ^' 
PopeGre-  Salermim  moritur,  et  moriena,  cardinalibus  advocatie,  confeBBus 
goTj    11.    ggj.  g^  ^^e  peccasse  in  cura  pastorali,  et  suadent©  diabolo,  con- 
tra bumanum  genus  iram  Dei  et  odium  concitaese.     Succesait  ^ 
ei  in  cathedra.  Komana  Clemena,'  paucia  diebaa ;  et  eo  defuncto 
Pope  Vio-  Caesinensium  abbaa  Deaideriue  auccesdt,  et  Victor  nnncnpatnr, 
torDX 


Death  oC 
Bobert 

GniBCard. 
Therelicka 
of  S.  Ni. 
eholaa 
translated 


B&e  Wilhhri'us  tree  dedU  episDopahis. 

Anno  Domini  inxKsra.  Ees;  Anglonim  WillelmuB  in  iN'atali 
Domini  curiam  snam  apud  G-Iovemiam  tenena,  tribos  capellanTE 
auia,  Mauricio  scilicet  Lucdonienaem,  "Willeimo  Korwicenaem, 
EiOberto  CestrenBem  dedit  prfflsuJatum.^  Eodem  anno  obiit 
Wiaoardna  dnx  Apolise,  et  Bucceaserunt  ei  duo  filii 
Eogerus  et  Boamundue.  Hoc  etiain  anno,  Venetianis  mediten- 
tibuB  auferre  corpua  Saucli  ITicholta  a  Ujrrea  Licite  civitate 
a  Tarois  desolata,  prseoccnpavenmt  eos  civeE  Barenses  iiumero 
quadraginta  sepbem,  ab  Antiocbia'  Hyrream  vementea;  qni  a 
quatoor  monachia  tantum  ibidem  iaveiitiB  ostendi  Bibi  sancti 
tumbam  estoraerunt.  Qua  con&acta,  ossa  Sancti  Kicholaj  in 
olei  liqnore  natantia  nnmcro  integro  estraxemnt,  et  Barim 
com  gloria  detolerant.    Facta  eat  antem  bcec  translatio  anno 


Mabn^b. 
G.R-iii. 
262,  pp. 
439,  441. 


'  Sic,  the  verb  beit^  omitted  by 
the  compiler  abridging  MalmeBburj. 
The  Hi«L  AngL  inHerts  extitit;  D. 
iUB.  fuii.  "Noroinft  penitos  non 
"  aodiTi "  ii  put  instead  of  Malmes. 
bnrj's   "  duarom  nomina   exdde- 

*  /emna]  feminam,  'W. 

'  rdellibaa']  rebellie,  A.W. ;  Atu 
is  written  in  the  ma^n  with  a 
B^inA. 


*  cum  horit  tegvlaribvt]  Added 
by  the  compiler. 

'  This  Clement  must  be  tlie  anti- 
Pope,  Goiben  of  Eavenna,  who,  by 
a  cardesa  copying  of  SigeberC,  ie 
given  as  Gregory's  succeesor,  though 
he  was  correctly  copied  above,  a. 
1081. 

°  pngtslalwu]  pnegulatm,  0.  W. 

^  AntitxAia}  Antiocliiam,  A 


K 


BE  TEMPOKE  BEOIS  WILLELMI  PRIMl. 


g^bert,     s^>tiiigentesiino '  qnadragesimo  qninfco  a  depositio 
eol.  323.     sEmoti  ptmtificiB  ITicholai. 


1  ejasdem  A.D.  1087. 


p.  462. 


J)e  Sermgario  heresiarelia. 

MaJmeah.  Eodem  tempore  Berengeme  Toronensis  areliiepisoopna  '  pro  Account  of 
Oest-E^.  labitnr  in  hsereticam  pravitatem.  Hio  panem  et  vanmn  inBerengar. 
altar!  posita,  post  con^ecratJoueiii  saoerdotis,  verom  et  aabstan- 
tiale  corpus  Bomini  osae,  Btont  eancta  et  nniTOraalis  eccleaia 
prsedicat,  denegabat.  Itaqne  scatebat  omnis  Grallia  ejus  doc- 
trjna,  per  egenoa  scholares,  quos  cotidiania  stipeiidiis  snaten- 
(Faverat,  divnlgata.  TInde  Papa  Leo,  qui'  Victor!  auceeaserat, 
soliditati  eccleaiee  catholicce  provideus,  Tercell!a  coneil!iuii 
s(atinit  contra  ipsam,  abi  tenebraa  *  ndbnloei  erroris  ejus 
evangeliornm  teBtimoniorum  fulgore  deterait.'  Sed  licet*  pri- 
mimi  jnventutis  calorem  aliqaamm  bsereaium  defenstone  in- 
famaverit,  revo  maturiore  tameu  iCa  resipuit,  at  sine  retrac* 
tatione  a  qnibnadam  eanetuB  habeatur,  in  maltia  operibua 
bonis,  et  maxima  hnmilitate  et  elemoainarnm  largitioBe  ap- 
probatna. 

De  iweentiom  e^uleri  WahaenU. 

H.  iii.  287,      Hoc  tempore,  in  proyincia  Walliamm   qnfe  Eos  vocatnr,  in-  Disccery 
p.  466.        ventum  eat  'Walwenii  aepulchmm,  qui  fuit  Arturi  magni  regie  of  tie  tomb 
Eritonnm  es   aorore   nepoa,  super    ripam   maris,   longitudinem  ™Walwen 
habenB    quatuordecim    pediun.      Eegnavit   enim    in    ea   parte 
Britannite   quie  hucuaqne  Walweitha  vocatnr,  vir  in  militia  et 
in  omni   civilitate   famoaiasimua,  sicut   auperina,  ubi   de   geatis 
Britonnm  trautatum  oat,  constat  lucnlenter  expresaum. 

De  morU''  Willelrai  regis  Aiiglus  priim,  et  de  coronaUone 

Willehni  B,v,fi. 

M.  iii.  281,     Eodem  anno  rex  Anglorum  Willelmus  in  Kormannia  moram  Qnanelof 

p-  459.        fiboiens,  aJiqnantuliun  ae  continnit  ab  inimicitiis  cum  rege  EVan-  William 

comm  contractis ;  onjus  res  Francomm  Philippna  abutens  patien-  ^^.  , 


'  Bep&tgenteamo]  aeptnageumo, 
CD. 

'  aTchitpiscapia  J  hteresiarcha, 
Malmesb. ;  arck'epixxfpus  is  an  er- 
ror. See  Cox's  aoie  ■*,  Wendover, 
ii.27. 

*  jm  VicliOri  svccetserati  Intro- 
dueed  arroneonsly  bj  the  compiler. 

*  Unebras]  tenebroEas,  A.  W. 


'  (feferii't]  deoressit,  C. 

"  C.  has  jttxta  after  licet  (in  tlie 
margin),  and  below,  iafaaiatuafue- 
rit  for  infamaBerit. 

'  At  the  &ot  of  the  page  are  the 
shield  and  crown  of  Willifun  re- 
Teraed,  and  above  "  iioatai  WiUel- 
"  mns  conqnestor  AngUie." 


24 


MATTS^I   PABISIEKSIS  CKROHICA  UAJOBA. 


WiUiom'B 
tlluesij  and 


Moiitur 

Texprimog. 
Conmstur 
WiUelmns 
Rufiis. 


tia,  opprobrioae  fertur  dixisae,  "Ees,"  inqnit,  "Anglomm  ji 
"  Rothomagi,  cnbile  fovens  more  patorientium  feminamni.  W.  a.  m.  . 
"  Sed'  cmn  post  partum  sese''  pnrifiefttnms  ad  eocleBiam  exierit,  r^^'  ^' 
"  centum  miliar  candel^  cum  eo  Teoiam  oblatums."  tTip  igitur  ,,  i.  -g. 
et  hia  similibiia  rex  oonviciatus,  adveniente  m.ense  Angusto, 
quando  segetes  in  agria,  botri  in  vineifi,  et  poma  in  Tiridariis 
copiam.  sui  OBtendimt,  coacto  exercitu  copioBo,  Franciam  in- 
festna'  a^rediens,  omnia  conterit,  omnia  populatur.  Nihil 
erat  qaod  unimiiin  comtnoti  regis  placaret,  at  injuriam  con- 
tnmelioae  acceptam  mnltomm  dispendio  mitigaret.  Postremo 
Maantnm  *  civitatem  injectis  ignibna  concremaTit,  Buccenea 
illie  SanctM  Marine  ecclesia  cam  duabns  reclnsis,  qnso  nee  in 
tali  necessitate  putajunt  suas  fore  Eediculas  deserendas,  Qao 
acta  exhilaratus  rex,  dum  enos  incitat  at  ignibns  adiciant  pa?- 
bnlam,  prope  flammos  a^^edcus,  igniom  calore  et  autamnalie 
watna  inasqnalitate  morbum  incomt.  Aoxit  pr^terea  fegritn- 
dinia  ejoa  molestiam,  quod  prseraptam  fosenta  eqnns  tegiB 
transiliens,  interiora''  dirnpit  ineidentis.  Quo  nimiram  dolora 
acriter  affiictos,  Bothomagnm  remeavit.  Cum  languor  per  dies 
ingtavesceret,  excipitur  lecto,  morbi  necessitate  compulsuB. 
GonBulti"  medici  nrinea  inspectione  mortem  citissimam  pne- 
diiernnt.  Besnmpto  tamen  paiilispeF  spiritn,  qvm  Christiani 
sunt  in  confesaione  et  viatico  esecutue  est;  Honnanniam  Alio 
eno  Roberto,  Angliam  Willelmo  Bufo,  poeaeBsiones  matemaa 
cum  thesauris  Henrico  lega^it.  Yinctoe  snos  omnes  liberari 
a  cftrceribne  et  solvi,  thMfturos  e£ferri  et  eccleeiie  diepertiri 
prscepit.  !Kamerum  pecunice  sufficientem  ad  reparationem 
baeilicfe  Sanctse  Marite  nuper  crematte  assignavit.  Ordinatia 
igitnr  rite  rebus  omnibus,  octavo  idne  Septembris  decessit, 
anno  regni  aoi  Tigeeiimo  secondo,  ducatuB  vero  quinquageelmo 
secnndo,  vit»  Biue  qninquagesimo  nono,  Dominicie  incamatioms 
HLXXXTin.  Oorpus  defnnctum  Cadomum  per  SecanEun  delatum  i^  iii.  283, 
magna  ibi  prselatomm  frequentia  traditur  aepultursB.  Bobertns  p.  461. 
Alius  ejaa  primogenitue,  tempore  quo  pater  defimctuB  est,  con- 
tra patrem  in  Francia  rebeUavit.    Willelmus  £afus,  anteqnam 


'  TbiB  Becond  part  of  the  speech, 
whkh  really  belongs  to  Wilham,  is 
altered  to  niake  it  possible  to  baTe 
been  said  by  Philip.  See  Cose, 
WendoTsr,  ii.  28,  note  *. 

'  partam  sese]  se8e  paitum,  A. 

'  infettui']  infestiB,  A 

*  JUiiimfuai]  maritniu,  A. 

•  iaUriotd]   So  Par,  above  the 


line,  for  inioranea,  which  A.  O. 
W.  haye,  following  Malmesbnry. 
C-  D.  have  interiora. 

s  CossttlH]  Consoltus,  A. 

'  ci&snTwm  ]  certissimam,  W., 
and  El)  A.,  bat  Far.  has  altered  it 
Malmesbnr]'  has  certam.  C.  D.  have 
alistimam. 


ir 


DE  TEMPORE  WILLELMI  8EC0NDI,   SCILICET  EUFI.      30 

pater  espirasBet,  ad  Angliam  trausfreta'rit,  utilius  aibi  ducens  AJD.  1087. 
iu  posterum,  quam  patemi  corporis  eseqniia   interease.     Solns  Burial  of 
Henricua  ex   liberis    omnibns   intererat,  qui   militi  tuidam,  ad  Williiun  I. 
cajus    patrimonium  locus   ille,  ia   qno   corpnn   regis   sepnltum 
fiierafc,  avito  jure  epeetabat,  minacem   aulitia   calumniam  uora- 
pesceng,    centum   contulit   libras   argeuti.      Porro    in   Angliam  His  trea- 
WillelmuB,  in  pecimia  dlspei^nda '  nee  segnis  nequc  parcaa,  ^^*  »■' 
omnem    thesauroin  patria  Wintonise    acoomulatnm  in   lacem  Wmches- 
proferens,    monasteriis  annim,  ecclesiis  parTOchianis^   argeoti 
solidos    qniaque,   mucMique    provinciffl '  libras  centum  egenie 
dividendas  misericorditer  asaigniaTit.    Patris  etiam  scpulturam 
processB    t«mporis    ingenti     congerie   auri    et    argenti    cum 
spleadore  gemioamm  perspicue  adomavit, 

,     Et  Ms  ita  gestis,  moz  Willelmus  Tolentibua  omnium  proviii-  Exception 
cialium   animis  acceptua/  totam  Angliam  pro  suo  libitu  sub-  "J  William 
jugavit,  et   claves  thesaniorum   ubicunque   suscepit.      Acceasit 
etiam  favori  ejus  axchiepiscopus  LanfraacuB,  eo  quod  ilium  nii- 
triverat  et  militem  fecerat,  patre  adbnc  Tirente.    Quo  auctore,  He  is 
in  die  sanctorum  martyrara   Cosm^    et   Damiani   Angli»   dia-  crowned 
dema  adeptua,  reliquum  byemis    tempua    faTOrabiliter  trane&- 

.  git.  Venuitamen  nobiles  regni  fere  omnea  non  sine  peiju- 
rio  in  Willelmum  regem  jam  coronatura  bella  moventea,  et 
Biobertum  fratrem  ejna  primogenitum  in  regnum  adoptantee, 
in  suis  quisque  prOTinciis  debaccbatnr.  Eodem  anno  Saraceui 
Hyapani,  in  Chriatiaaos  efferati,  moz  ab  Aldefonao  rege  Gali- 
cite  ad  aua  redire  compulsi,  quaadam  urbes,  quas  olim  tenn- 

,  erant,  amiserunt.  Hoc  deniqne  tempore  res  Dauonim  Cnuto 
a  ania  interemptua  est. 


Rising  of 
the  Dobl^ 

Defeat  of 
the  Sara- 
cens by  Al- 
phongo  VI. 
Murder  of 
Cnnt  rV. 


De  conBfiratio- 


agnatum  eotUra  regem  Willehmim. 

Hoc  anno  ereditur  fundata  esse  The  cell  of 


Anno  Domini  MLSsxvni.  .  _  .._     . 

Id.  ecelesia  ceUse  de  Beuwer.^    Cum  res  Willelmua  ad  Natale  ^''3*3 

MalmeBb.    Domini  curiam  suam  Londonils  tenuisset,  postea  in  initio  veris  p       .  '    . 
Oeat.  Keg.  bellnm  contra  Odonem  patruum  saum  movit  epiacopum  Baio-  agui^ 
p'^gg  '       cenaem.    Nam  cnm  ille  solutus  a  vincolis  Robertum  nepotem  WilliamH. 
auum  in  dacatn  Ifonnumite  confirmaaaet,  Angliam  venit,  et 


^  diipergenda}  SoPar-tCD.  A. 
had  di^erienda,    tUsptrtiaida,  W. 

*  piWTOcAjanw]  agrestiboB, 
lHulmesh. 

'  pTOuincia]  pago,  Malmesb. 

*  At  the  foM  of  the  page  are  the 


shield  and  croirn  of  William  n., 
■with  "  Creator  WiUelmas  Koflis  iu 
"  r^em"aboTe. 

'  i.e.  BelToir  in  Leicestershire. 
See  the  Gesta  Abhatom,  i.  pp.  55, 
57. 


26  MATTH^l  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

AJ).  loss,  tuicepit  ex  demo  regis  Oantite  comitatout;  sed  com  omnia  non  i^lmedi. 
pro  sao  arbifcratn,  ut   olim,  in  regno  disponi  videret,  iivore  Gest.  Beg, 
percnssna,  a  rege  descirit,  et  mnltos  codem  ansnrro  in  Ajiglia  ^'^gg' 
mactdavit.    Eoberto  fratri  regnnm  competere  dixit,  qui  jave- 
nilea   stultitias   nmltis  jam    laboribus  mitigarat;   Willelmiun 
delicate  nutritom  afBrmat,  tarn  animo  qnam  vnltn  esse  ferocem, 
pectore  tumidnm,  omnia   contra  jus   et  fae  temere  fore  mo- 
litnrma.    In^  brevi  assent  futurum,  nt  bonores  jam  dadum 
multis  sadoribuB   adqnisitos  amittant.     Hsac   idem  Odo,  h^c 
Bogerns   de  Monte  Gonierico,  htec  dixemnt   Gtaulridus   Con- 
stantinieuBiB  prffisa!,  com  comite   Northumbrensium   Koberto, 
et  alii  plnres,  qui   omnea  primo  clam,  et  post  palam,  missis      • 
epistolis,  freqiientabant.      Willelmus   etiam   Donelmensis  epi- 
acopas,  qnem  res  Willelmaa  justiciarinm  fecerat,'  in    coram 
Lanfnme'B  perfidiam  conapirai-at.    Itaqne  Odo  prsedam  ingentem   ad  Ko- 
™™, .      vense  castrum  coraportabat,  regios  in  Cantia  fiacos  de^astans, 
Q^  et  masime  terrae   archiepiscopi  Lanfranci,  eo   quod  a  primo 

rege  "Willelmo  consilio  ejus  ae  conjectnm.  inrincalis  aseerebat. 
Ham  cum  olim  Willelmus  rex  aenior  coram  Lanfranco  eon- 
queretar,  se    ab  Odone    fratre  auo  et  epiacopo   deeeri,    "  Tu," 
inquit  Lanfrancus,    "  apprebende  ilium    et  vinci."     Eb  rege 
reapondente  quod    clerioua  eaaet  et  episcopua,  resjwndit  arcbi- 
epiacopua,    "  Non   epiacopum,"  ait,    "  Baiocenacm  capiea,  sed 
Tarious       "  Cantie  comitem  cnstodies."    Quod  et  factum.     Igitur  Gau- 
"""^X      *"'^na  Constantiniensis  antistes  cum  nepofce  Eoberto^  Bationiam 
T"g™-      gj.   Berteleiam   depopulauB,   in    pago  WiltenHi  manubia  apud 
Bristollam  comportabat.    Eogema  de  Monte  Gomerico,  armatos 
cum  WaJensibns  a  Scrobesberia  dirigena,  Wigomienaem  pagum 
Defence  of  prffidabatnr.     Sed  cum  Wigoraiam   infestus  venisset,  regii  mi- 
Worcester,  [{tgg   benedictione  beati  Wlstani  epiacopi,  cni   casicri   cuatodia 
commisaa  fuerat,  freti,   mnhaa   hostinm   captia  et  isterfectis, 
pauci  maltos  tarpiter  effugarnnt.    Hugo  ■*  Bigod  apud  Norwicum 
et  Hugo  de  Grantemenil  apad  Leirceatram  '  suis  quisqae  par- 
tibos  rapinia  iadolgebaut. 


'  in  .  .  /uj draw]  wn.  W.,  thongli 
inO. 

^  quera  rex  W.  jtuficiari-aBi  fece- 
rat]  qaem  rex  a  secrelis  habnerat, 
Malmesb. 
^  *  Eoberto]    Introdnced   by  the 


compiler.  Thi^  is  Bobert  of  tSow~ 
bra;,  «ar]  of  NorthambeHand. 

'  fiwp]  A  careless  error. 
Malmesbur;  hits  Bogerim. 

^  I.eir/jesti'am^  LanceetroDi,  C. 


m 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  RUPI.      27 


Quomodo  ran  WUlehtfUi  in  desertoreB  swjs  ■B&eilla  direct  e 


Videos  igitnr  res  WUlelmns  omnea^  ptene  regni  procerea  in  Aeisof 
;■  nna  rabie  conspiratos,  Anglos  fortes  efc  probos  invitavit,  qnibna  Williaxo 
bonas  leges  et    tribtttomm  leva,men  liberaaque  pollicens  vena-  ^J^^^ 
tiones,  sibi   ad  fidele  servitium  obligavit ;  nee  minori  astatia,  nobi^ 
Bogerom  de  Monte  Gomerico  secum  equitantem  '  circumFenit, 
dicens  se  libenter  regno  ceseurom,  ai  aibi  et  alib,  qnos  pater 
tntores    sni   reliqnerat,    utile   videretur.      Si    velint,  pecimias 
ve!  posseseioiies    pro    sno   arbitrio    accipiant,    et   prorsus   qius- 
cuuqne   voluerint    in    regno     pro   beneplacito   buo    disponant; 
tantojnmodo  videant  ne'  periclitetur  judicinm  proditorie.'    Qnod  p.  182. 
si  de  se  jndieaverit  contemnendnm,  cxemplum    caveant   de    se 
ipsis,  pneoipne   cam  idem   ae    regent    qui    oomitea   conatituit 
illos.    His  verbia  comes  Eogerus   convictus,  qui  primua  post 
Odonem  bajus  factionia  signifer  fnit,  primus  omnium  pcenitentia^ 
dnctne  defecit.    Continno  igitur  rex  in  desertorea  suos  pro- 
fectus,  caetella  patmi  eui  Odonia  epiacopi,  Tonebregge  scilicet 
et  Pevenesel,  confregit,  et  ipso  episcopo  in  posteriori  intercepto, 
Tincalia^  mancipaTit,  et  ad    castmm  Eofense   illnm   ducentes, 
r^i   milites    ab   inclnsis   ingreasum  requirant ;    addimt   etiwn 
hoc  dominmn  smim  velle,  hoc    regem    absentem  jubere.     Erat  E 
autem  time   in  castro  illo  tota  fere   iuYenttitis  Anglite  et  !Nor-  of  Roobes- 
-  —  -  -      ter  Castle. 


;  nobUitas,  trea  scilicet  fllii  'eomitis  Eogeri,  et  Eustaohins 
comes  BononiEe  junior,  cum,  aliis  multis  qnos  nominatim''  prse- 
termitto.  Inclusi  Tero  extra  de  mnro  prospicientes,  vnltum 
epiacopi  cum  militnm  verbis  non  convenire  conjectant ;  undo 
ooius  apertis  val-vis  eKenntes,  omnes  cum  episcopo  militea  regies 
in  oastellnin  Tiactos  reducnnt.  Sed  rumor  faoti  ad  regem  cito 
perlabitnr,  qui  tram  intra  conscientiam  reTolTens,  stipendiaries ' 
suos  Anglos  congregat,  jabet  nt  compatriotse  ad*  obsidionem 
Teniant,  nisi  velint  sub  nomine  Nitbing,  quod  Latine  neqnam 
Bonat,  remaaere.  Angli  aiqnidem,  qui  nihil  miaertns  ^estimant 
quam  hnjosmodi  dedecore  vocabuli  notari,  caterpatim  ad  regem 


'  manes  pcaie  regid  procerea] 
Noimamios  pieue  omnes,  Malmeab. 

'  egm'tOBttm]  eqnitant,  A.  D.  W. 
O.  has  eqidtimtem,  and  so  C.,  abered 
&im  eqidtaat. 

'  prorfitort*]  Sic  A.  for  genilorie 
O.  W.  have  jenitorij. 

'  pcautentia  ductas]  Introdaced 
b;  tile  compiler. 


'  vinculis  mandparit]  Added  bj 
the  Gompiler.  The  aext  Benteace  is 
abridged  from  bbJmesbnrf . 

*  nominalim  praUrmilto]  infra 
curam  nostraxn  exietimo,  Malmesb. 

'  si^iendiarios]  Added  Ijy  Uie 
compiler. 

'adlib,A.C.  D.  has  been  altered 


k 


.M 


28 


UATTHAI   PJLRTSIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


iD.  1088.  conflaunt,   inTincibilem    esercitnm    congerentea.     Ifec    inclnEi  Malmesb. 
diutinam  obsidionem  ferre  prsevalentea,   castellum   regi    reddi-  ■  **J|,?^' 
Odo  and      derant.     Odo  igitar  epificopuB,  aecundo  captus,  Angliam  per-  _  '^gg  ' 
^^^^'f    petuo  abjnra-vit.    JBpiacopnm  Dnnelmensem  res,  prffiteritse  '  ami- 
DnrSm      c'l^  verecimdia  dnctns,  libemm  abire  permisit ;  qui  mos  ad 
leave  Eug-  Normanniam  trMisfretavit,  cteteria    ciniiiibns   in    fide  receptis. 
land.  Benique  inter  bas  obsidionis  moras,  laluistri  regis  mare  cnato- 

dientee,  qaoadam,  qnos  dns  Robertua  in  aoxilium  prsedictomm^ 
miserat  BciGmaticonun,  partim^  osde  et  partim'  nao&agio  op- 
presaemnt.  Qaoriun  qtiidam  fugam  medilantea  vento  deati- 
taontur,  et  sio  ladibrio  Anglis  aibiqae  esitio  estitertmt.  Kam 
ne  vivi  caperentnr,  Tiltro  sese  flnctibus  submerserant. 


De  qaodaWf  dhnie  a  raimiv^  d&jorato. 

Pope  Anno  Domini  mixxsis,    Odo  es  monacbo  Olnniacensi  episeo-  Sigebert, 

Urban  If.    ^^^  Ostienais  effecitua,  contra  Clementem  *  Paptau  et  Henricum  eoJ.  224. 

L^end  of  imperatorem  fit  Papa,  et  Urbanna  vocatnr.    Hujus  Papee  tempo-  Malmesb. 

*      rj*"    rib«-a  Alemaimicus'  cornea  quidam,  Henrici  imperatoria  perse-  GcbL  Beg. 

TOnrad  bv   '^™*'*^  gravissimua,  cam  quodam  die  triatia  ad  mensam  reside-  ■"■  290, 

rats.  ret,  ministrantium  atipatna  catervia,  ita  repente  a  moribaa  est  P' 

cirDumvallatus,  at  ^  nuaquam  sibi  difiagiuDi  appareret.     Tantna 

eQim  erat  illaa~uin   numeras   bestiolariim,  nt   in    regione  nulla 

tot  crederes  abwndare.    Itaque  famuli  cum  faatibus  et  baculis 

qui  ad  manaa  Teniebant,  cnm  muribus  occnrrissent,  diu  in 

illis  stevienteB,  nihil  penitus  profecerant,  qnin  dominnm  solum 

dentibns    terribili  quodam  corroan    laniarunt.    Et  quamvis  a 

miniatris  magno  conatu  baculia  percuterentnr  et  fiiatibas,  nuUi 

tamen  damnum  infereb^it,  quia  uec  ipsas  tangore  beatiolae  aut 

liedere  potuervint.    Tandem  a  aerrientiboa  longins  ad  x)«Iagnm 

delatus,  et  in  eum  navi  deveetus,  moriom  sic  violentiam  non 

Bvaait.    Nam  ilUco  tanta  bestiolarum  multdtudo  iaundavit  in 

pel^o,  nt  navia  tabulata   corrodena,   perforaverit,   et   certum 

nau&aginm  aqua  per  rimaa  ingrediene  minaretur.     Sed  famuli 

hfec  videntes,   puppem  ad  litue    celeriter  retorquebaut ;    Bed 

mures  antequam  navia  ad  terram  venientes,  miserum  illnm  in 

aridam  devectnm  invasernnt.    Qui  mos  totus  a  beetiolia  illia 

dilaoeiatus,  horrendam  ea^om  &mem  in  memento  refeoit. 


'  prtEfcrito]  So  0.  J  pretente,  A. 
D.  W.  C.  has  been  altered  to  pre- 
terite. 

^  prtcdictorum  tsiserat  acismaiico- 
nnn]  perfidomm  miserat,  lUAlmeBb. 

*  partim]  parnm,  W. 


<  Clemealem,']  Onicbatom,  Sige- 
bert 

'  Alemamiicue  .  .  .  gravifsinais] 
qiudam  ex  adveiBaiiis  tgus,  Mabnes- 

'  »i]  et,  W. 


1. 


Robert  di 
p.  729.' 


p.  730, 

Gerrase, 
Chron.  ap. 
Leiand.  L 
p.363(ed. 
1770). 


Deiithof 
Lanfranc 
His  works 
andcliarac- 


DE  TEMPORE   WnXEtMI  SECUNDI,   SCILICET  RUFI. 


De  raorie  Lavfranci  Cantuariensis  episco^i. 

Eodcm  anno  obiit  Lanfranena  Caatuariensia  arcbiepiscopBs 
ix.  kaL  Aprilis.*  Qoi  inter  cietera  qtue  fecit  pietatis  opera, 
majorem  ecclesiaxn  Ohristi  Cantmu'ieiiBem  renovavit,  officinas 
monachornm  fabricavit,  dignitates  eccleaite,  qnae  atiteoeasoram 
sttonim  incaria  deciderant,  reformavit,  terras  multas  que 
ablatffi  fuerant  reYOcavit,  viginti  quinque  maneria  raooasterio 
reatituit  Btepedicto,  senodochia  vel  ptochotrophia  ^  diio  extra 
civitatem  conatrusit,  quibne  de  sno  aufficienter  aanuoa  redditus 
aeaignaTib.  EccleBiaia  Kofeusem  restaaravit,  et  in  ea  monacliTim 
Beeci,  Hemostum,  episoopum  ordina^it.  In  cujaa  conaecratione 
verans  iate  inventus  est  super  altare :  "  Cito  proferte  stolam  pri-  8,  Lnc.  st. 
"  mam,"  etc.  Quod  cum  vidisset'  archiepiacopua,  prasdixit  enm  ^^■ 
cito  moriturum.  Nam  ei  in  epiacopatu  anno  nondnm  oompleto 
decedeutj  aucceseifc  Gondnlfua  Beeeenais  monacliua,  qui  per- 
BOYeravit  uai)ue  in  tempora.  Henrict  regia.  Abbatiam  beati  . 
Albani,  Anglomm  prothomartyris,  ad  atatnm  reduxit.  Angliam 
rege  absente  custodiTit;  lectioni  aaaidae  Yacavit ;  libroa  Veteris 
ac  KoYi  Testamenti,  ecriptorum  Titio  corrnptoa,  corrigere  stnduit, 
cujua  emendationie  luce  tarn  Anglorum  eccleaia  quam  Gallo- 
nim  se  gandet  iUustrari.  Deftmcto  itaqae  venerabili  patre  Lan- 
franco,  res  "Willelmns,  eccleeias  et  monasteria  fere  totins  An- 
gliaa  in  manu  sua  pastoribne  defonctia  retinena,  graYi  omnia 
depopulatione  Tastabat,  et '  ad  firmam  laicia  commeudabat. 

Eodem   anno   monacbi  de  Beremundesheie  venerunt  Monks 
in  Angliam.  Bermond- 


Quod  r 


WiHelmtis  e(  dvx  Soberlus  in 


ordiam  e<mvenerv,nt. 


Hen.  Hunt,      Anno  Domini  m3C-    Ees  "Willelmua,  contra  Kobertum  fratrem  William 
Tii.  f.  213&.  gaaxa    Normannoram    dnoem    arma    moYena,    caatella   Sancti  ^™^«5 
Walerici    et  Albemarlise   cepifc;   qui  milites   euoa   immitteas, 
comburere  terram  frateraam  et  prsedari   oepit.     Sed  anno  fere     ' 


'  The  date  of  Lanfranc's  death  ii 
introduced  by  Paris  from  Florence 
or  Simeon,  with  a  careless  altera- 
tion of  Junii  into  Apritit,  probably 
from  Gervase,  ap.  Leiand,  i.  263, 
who  gives  hal.  April,  for  the  date. 
On  the  question  of  the  date,  see 
the  CanouiciUiIJchfeldends  de  SnC- 


oessione  Areh.  Cant,  in  Wharton's 
Anglia  Sacra,  i.  p.  108, 

*  plochotropkia]  protrophia,  A. 
W. 

'  uidwsef]  audisset.  R.  de  Monte. 

^  «t .  .  commmdaial]  Introduced 
by  the  compiler. 


L 


mm. 


mm 


MiTTH^I   PAmslENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


AJ>.  1090. 
Terme 

upoE  be- 

WiUram 
andBobert. 


elapso,  Bolleriiar  amiaomm'  In  concordiam  convenernnt,  eo  scilicet  Heu.Himt. 
pacto,  nt  caetiu  ilia  qnas  frater  ab  illo  adqnieierat  regi  vii.  f.si3&. 
remanerent,  et  rez  adjnvaret  emu  ad  omnift  qnce  pater  ejus 
habnerat  preeter  Angliam  conqmrenda.  Statnemnt  etiam,  nt 
quia  eorum  prins  obirefc  absque  hBBrede,  traperstea  fieret 
tueres  illins.  Qaod  paotum  juraTemnt  daodeoim  principes  -rice 
regis,  et  duodeoiai  bartmes  vice  ducia.  Bex  iuterea  Scotomm 
Malcolmus,  [in  Anglia  prtedas  agens  validissiine  earn  yeiavit; 
Tcaientea  igitur  res  et  frater  Eobertus  in  Angliam  acies  dnx- 
ernnt  in  Scotiara,  uade  Malcolmus]  ^  nimio  terrore  percuBsne 
homagi«m  regi  fecit  Anglonim  et  fidelitatem  jnrayit,  Eober^ 
tna  aatem  dux  cam  rege  fratre  diutinas  nectens  moras,  tandem 
in  Normanniam  traosfretaTit. 


Anecdote 
ofMaJ-, 


Be  frudeniia  MaUohni  regis  Bcoiorixm. 

Qnoniam  de  rege  Malcolmo  fecimna  mentionem,  cnjns  esset  Aelred,  De 
animi  et  modestire  paacis  espedira  cnrabo.  Delatam  est  ei  Gen.  reg. 
aliquando  qttendam  de  summia  proceribua  snia  de  eo  occidendo  357  ' 
cnm  Buia  hosfcibna  conveniaae;  rex  autem  accusatori  ailentjum 
imperavit.  Siluift  et  res  ipse,  proditorie,  qui  tnnc  forte  aberat, 
adventnm  espectans.  Qui  cam  ad  curiam  cnm  magno  apparatu 
regi  insidiatume  veniaaet,  jnbet  rex  anrnmo  mane  cum  cantbns 
omnea  venatores  udease.  £t  cnm  jam  atirora  illusisaet,  rex 
cnmctifl  proceribua  et  militibus  advoeatie,  venatnm  ire  festinat. 
Venienaqne  ad  qnandam  latam  planiciem,  qnam  in  modum 
coronte  ailva  densiasiioa  cingebat,  res  eecum  in  ea  eunm 
retinujt  proditorem,  aeorsumqne,  aUis  canes  et  feras  inseqnen- 
tibus,  a  cseteris  solas  cam  aolo  receasit.  Ab  omni  deniqae 
remotns  aapectn,  snbstitit  res,  et  respiciena  in  proditorem,  disit ; 
"  Ecce,"  inqait,  "  ego  et  tu  m*cam,  solos  cum  solo,  similibua 
"  protect!  armia,  eqaia  aimilibns  veoti;  non  eat  qni  videat,  non 
"  est  qoi  aadiat,  nee  qni  alteri  nostrum,  aofiragiam  ferat ;  si 
"  igitur  habea  cor,  ai  valea,  si  audea,  imple  qiiod  proposnisti, 
"  redde  hostibua  meia  et*  complicibua  tnia  quod  prozmsiati.  Si 
"  enim  me  occidendnm  pntaa,  qnando  meliua,  quaudo  aecretiua, 
"  qaando  viriliua  ?  Si  venennm  parasti,  hoc  rauliercniarnm 
"  eaae  qois  neseiat  P  ai  leotnlo  insidiaris,  too  adultene  poaannt; 
"  si  ferrum  ut  occolte  [feriae]  abacondiati,  hoc  sicarii  et  non 
"  militia  esse  offioinm,  nemo  est  qoi  dnbitet.  Age  ergo  quod  viri 


'  aiMertia  anu'coruni]  latrodoced 
by  the  compiler,  as  prater  AngUant 

'  The  words  in  braekete,  which 


a  ftom  W.,  are  oareleasly  omitted 

A. 

*  ei  con^dbus  luis]   Added  by 


i 


nr 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUHDI,  SCILICET  EUFL     31 

Aelced,  De  '■  est  et  militis,  et  solus  cnm  solo  oongredere,  ut  aaltem  proditio  A.D.  1090. 
G«B.reg.  II  j,^  tnrpitndine  coreat,  qua  infidelitate  carere  non  potest." 
ggj_  '  Miles  antem  hsec  audlens,  mox  verbis  regis  quasi  gravi  per- 
cDsana  ftilmine,  ei:  equo  io  terram  corruit,  armiaqne  projectia 
ad  pedes  regies  cnm  lacrimis  et  tremore  cucurrit.  Cui  rex, 
"  Noli  timere,"  inqait,  "  quia  nihil  mali  a.  me  patieria."  Quod' 
cum  ei  de  cietero  se  fidelem  et  amicum,  prxstito  jnrameuto 
obsidibugque  datis,  futumm  promiaisaet,  tempore  opportuno 
reTertuntnr  ad  socios,  qute  fecerant  vel  quie  dixerant  nulli 
penitns  refereutes. 

Se  wumaehie  apvd  Tyiiemutkam  prima  iniroductk. 

Circa*  hoB  denique  dies  Bobertus  de  Moibraio,  Norhumbrensis  Honks  in- 
comes, volens,  divina  iaspiratione  tactna,  ecclesiam  beati  Oawini  trodoeed 

de  Tinemutlia  iamdudum  desolatam  restaurare,  atque  ibi  Deo  !f'".t^" 
.    „      .  ,  ..  ...    mouth  by 

et  saneto  martyri   Onivmo  monacnos  aervituroa  ponere,  consuio  Robert  of 
amicomm.  suorum    Paulum  ecoleaiaa    Saucti  Albani    abbatem  Mowbiay. 
convenit,  peteiis  obnisiua  et  devote,  nt  de  moaacbia   auia  illuc 
tranamittere  dignaretnr;   promittens  omnia  victui  et  vestitai 
necessaria  ee  eis  abmidauter  daturum.    Cujua  petitioni  abbas 
prtedictus  adqnieseens,  quosdam  iiluc  de  Sancti  Albani  monachis 
deatinavit ;  qnibus  comes  prfefatus  cum  in  maneriis,  ecclesiia,  red- 
ditibus,  et  piacariis,  cum  molendinis  et  rebus  omnibus  sufficienter 
providfeset  et  eat-tis  snis  prtedicta  omnia   ab  omni   steculari 
aervitio  soluta  et  penitue  libera  confirmasaefc,   dedit  prsedicto 
abbati  Paulo  ejuaque  successoribus    et   ecclesije  beati  AJbani 
Angloruin  prothomartyris  ecclesiam  de  Tinemutha  cam  omnibus  Tyne- 
pertinentiis  auis,  pro  Salute  propria  et  omnium    antecessorum  ™o«tb 
anorum  sive    sncceesomm  etemaliter  poesidendam,  ita  qnidem  ^^^^  j^^gj 
ut  abbates  Sancti  Albajii  qui  pro  tempore  fuerint,  oum  consilio  Alban's. " 
ejaadem  loci  conventua,  liberam  habeant  dispoaitionem  prioram 
et  monachomm,  tam  in  illis  ponendia  qoam  removendia,  sicnt 
viderint  ezpedire. 

De  tnorU  Bemigii  Iiincolmeneis  episcofi. 

Diceio,  Anno  Domini  Mxci.     Eemigina  Lincolnienaie  antistea,  cum  of  archte. 

"*  ****■      ecclesiam  suam  jam  perfectam  deificare  disponeret,  rege  prre-  Thomas  to 

sente  et   epiacopis   multia,  Thomae  Eboraceasis  archiepiscopus  '^^  liedica- 


'  Qiwrf]  Qui,  O.  W.,  as  Aeliel 
'  Tbis  cliapter  ia  due  to  the  com- 
piler.   See  the  short  accoimt  given 
bf  Fans  in  the  Gesta  Abbatnm,  i. 


p,  S6,  and  for  a  very  different  de- 
scription of  Bobert  of  Mowbray's 
act,  see  Simeon  of  Durham,  Hist,  de 
Dnnehn.  ecoles.  \y.  4,  coL  52, 


MATTHJa  PAMSIENSrS   CHRONICA.  MAJORA. 


A.D.  1091.  resisteodo  contradicebat,  aESroifms  earn  in  saa  parochia  esse  lAeeto, 
Death  of  oonstnictam.  Unde  pro  appellatione  ab  archiepiscopo  interpo-  «"*■  *^*>- 
^^°P.  sita,  neonon  pro  morte  Bemigii  qaje  iUico  Mt  secnta,  dedicatio 
Therdkika  ^^J"^'^''  imperfeeta.  Eodem  anno  itethis  corpus  Sancti  Sigebert 
ofS.  cU-  Clementifl,  primi  episcopi  ab  apostolis  iUic  ordiiiati,  iavwitaia  ^"^  ^^■ 
meot,  first  est  eb  in.  feretro  coilocatutn. 


pof 


e  aibate  mortvc  qv,i  celara/riiim,fiagellavii. 


Legend  of       Sub  eiedem  diebns  in  Fnldensi  cceuobio   lues  esitialis  ad«o  Malmisb. 

tbe  abbey    grasaata  est,  quod  priue '  abbatem  et  pcwt  mnltoB  monachonim  Gest.  Eeg. 

of  Fulda.  extinsit.  Pratrea  autera  qui  auporstiteB  remanHei-ant,  laem  me-  "''™^' 
tnentes  prtefatam,  Cfeperunfc  largas  elemoainaa  fa^sere  et'  orationes, 
tam  pro  animabus  fratnim  defunctorum,  quam.  pro  ereptione 
vivonun.  Sed  proeessu  temporis,  ut  fieri  solet,  ccepit  devotio 
fratmm  panlatim  deficere,  celarano  constauter  affirmants 
facultatea  ecclesiie  non  anfficere  ad  expensas  adeo  profusas.  Ad- 
didit  etiam  stnltum  videri  ut  mortni  illud  consumant,  nude  vivos 
necease  est  snstentari.  Itaque  cum  nocte  qnadam  idem  cela- 
rarins  pro  rebne  necesBariis  nocbis  soporem  aliquaatnlom  dis- 
tulisaet,  completia  tandem  negobiis,  donnitum  ire  featinabat ;  et 
ecce  cum. '  ante  ostium  capitnli  tranaitvun  faceret,  yidit  abbatem 
et  fratrea  qni  illo  anno  obierant  omnes  jnsta  congnetudineni 
in  capitnio  considere.  At  celararina  tali  visione  perterritua, 
fogere  coepit;  eed  abbate  jubente,  a  fratribns  captus  est  et'  in 
capitulum  adductua.  Inerepatua  ergo  et  gravitor  flageilis  afflictas, 
audivit  abbatem  diccrc  comminando,  nimis  ease  pnesarnptuosum 
de  morte  alterius  quempiam  Ineram  qnasrere,  prieeipoe  cum  mori 
Mnnibns  sit  commune.  Addidit  etiam  impium  esse  cum  monachua 
omnem  vitam  in  ecolesiaatieo  conaumpserjt  officio,  illnm  aaitem 
post  mortem  unina  anni  vitali  defraudari  subeidio.  "Vade," 
inquit  abbaa,  "  qnia  cito  morieris,  et  fratrea  alios  tno  corrige 
"  esemplo,  quM  avaritise  cormpisti  document©."  Abiit  ergo  fra- 
ter  ille  ad  socios  snos,  et  nih.il  vanitatis  ae  vidisse  tam  recen- 
tibuB  plagig  qnam  viciao  suo  obitu  demonatravit. 

M^e  Willdnius  infit'matua  emendationem  legum  prornkU. 

mnMsof        Anno  Domini  Mscu.    Eex  "Willelmoa  junior  apnd  Glovemiam  H«n.Eant. 
Waiiam  at  jacebat  Quadrageaimali  tempore  infirmatua.    Promisit  res  ppte  '  '"^  ^-  213*- 


'  prittfil  primus,  A. 

»«(..,  Bit!ormn\  Added  ly  the 


. .  /acerelj  Introdnoed  by 
die  cianpiler. 


*et .  ■ .  ad<hu:taa]  Introduced  hy 
tbe  compiler. 

'  prte  ,  .  puncliotabas]  Added  by 
the  compiler.    Cf.  Diceto,  col.  490. 


J 


■r^TW  -Wp-^ii/'fJJSW; 


DB  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDl,  SCILICET  EDFI.     33 

Hen,  Hunt,  timoro   mortis  et  segritttdinia   punctionibos,   seso  praTaa  leges  A.D,  1098. 

TOrtBls*' emeiidatnniin  et    in  domo  Domini  pacem  poaitnrum.     Qaa  de 

causa  dedit  archiepiscopatnm  Cantuariensem  Anselmo    abbati  Anselm 
Bccccasi,'  viro  venerabUi,  atque  Koberto  coguomeoto  Bloet  can-  ™*^^  a^*"" 
cellftrio  suo  dcdit  episoopatum  Lincolniensem.    Sed  rex  ex  quo  c'^"^** 
sanuB  e£Fectus  est,  oatendit  se  solito  deteriorem.    Dolnit  enim  btuy,  and 
sapra  modum  qnod  epiacopatum  Lincolniensem  non  veudiderat,  R-  Bfoet 
piwoipae  eo  quod  Thomas  Eboracensia  archiepiscopus  conqueatcts  ^'shop  of 
est  contra  Bobertnm  epiBcopum,  quod  urbs  Lincoliiiensis  et  pro- 
viacia  Liudiaaee  tota  apectare  ad  euam  diocesim.  debuisseat.    Ilfec 
potuit  causa  inter  eos  terminari,  donee  EobMi^ns  episcopna  regi' 
quingentas '  libras  pepigerat  pro  sua  ecclesise  libertate.    Sed 
hoc  regi  pro  ^ymonia,  post  vero  est  pro  jnstitia  repntatom. 


InterimiluT  rex  Maleolm-ai  et  ejus  JiUm  Jiceres.  Begina  ^us  obiU. 
Eodem  anno  rex  Sootorum  Malcolmus  in  Angliam  prsedatum 
veniens,  interceptua  eat,  et  subito  interfectus,  et  paritec  cum  e< 
filins  ejus  et  h^eres  si  supervisisaet,  a  Roberto  comite  North- 
anbumbri^.*  Quod  ut  audivit  regina  ejus  Margarita,  dnplie 
contritions,  corporis  scilicet  et  animio,'  contrita  est  usque  mor- 
tem. Pergene  enim  ad  oecleeiam  eonfessionem  et  communionem 
snscepit,  et  preeibua  sese  Domino  commendans,  spirifcumexhala- 
vit.  Tunc  Scoti  elegerunt  Duvenal,  fratrem  Malcobni,  in  re- 
gem.  Sed  DuneeannuB  filins  Malcolmi,  qui  obaea  erat  in  curia 
regis  Willelmi,  ausdlio  ejus  euperreniene,  aTuncnlum  fugavit,  et 
post  patrem  regnavit.  Eodem  anno  Johannes  Wellenaia  pr»- 
aul,  natrione  Turonicna,  conaenau  Willelmi  regis,  aibo°  unguento 
manibnfl  ejus  delibutis,  trauatulit  in  Bathoniam  sni  cathedram 
prteanlatus. 


Death  of 
Malcolm 
III.  aod 

Death  of 

Margaret. 


The  see  of 

Welis 
transferred 
to  Bath  by 
bp.  John 
of  Tours. 


Se  reatauratiove  Cardoliensis  civitatis. 
II  Anno  Domini  MXCIII.      Eos  Anglorum  WDIelmus  reiiedificairit  Carlisle 

civitatem  Oardolii,  jam  per  annoa  ducentoa  persecutione  Danica  rebuilt. 
Hen.Hnat  desolatam,  et  es  Australibna  Anglise  finibue  iilnc  Labitatores 

1.  transmisit.    Eodem,  anno  tanta  erat  innndatio  pluviarum,  quan-  Great 
tam  nemo  meminerat  antea  accidiase.     Deinde  superveniente  ^™"'  <*' 


Mahueab. 


&(rf  Ti»™-  ueuiu   uieiuiueraii  aniiea  auuiuiasB.      jjeinue   superv^enienie 

IT.  326^'  tempore  hjemali,  flomina  ita  suut  cougelata,  ut  equitantibus 


p.  SOS. 


'  Beecensi    it   introdnced    troni 
Dieeto,  eol.491, 

2  regi^]  regis,  A. 

'  quingentas]  5,000,  Hunt. 

^  Introduced  by  Fans  from  the 
Chronicle,  a.  1093,  or  fivni  Tlo- 
rence,  Ji.  p.  31. 
VOL.   U. 


icilke 


,«]    i 


auima.  Hunt. 

*  atbo .  .  delibutW]  lBtrodue*d  by 
the  compiler.  Cf.  Maimeeb.  Gest. 
Fontif.  ii.  90,  p.  193,  who  sajs  the 
money  was  paid  to  Henry  I. 


'■ii 


34 


MATTHiEl  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 


A.D,  1093. 

Severe 
frost, 
p.  184. 
Ivo,  bishop 
ofChar- 
tres. 

William  in 
Normandy. 


"War  with 
Robert. 


Return  of 

William. 


permeabilia  viSerentur;  sed  tandem  gelu  resoluto,  confracti 
sunt  pontes  glacialium  impetu  crustarum.  Hoc  quoque  anno 
Ivo^  Beluacensis  prsepositus  a  Papa  TJrbano  consecratus  epis- 
copus  Camotensis.  Eodem  anno  baculus^  Ignitus  ameridiead 
aquilonem  per  caelum  ferri  visus  est,  kalendis  Augusti,  et^  secuta 
est  fames  valida,  famemque  tanta  mortalitas  bominum,  ut  vix  viTi 
sufficerent  mortuos  sepelire.  Per  idem  tempus  rex  Willelmus  a 
fratre  Roberto  provocatus,  quod  jusjurandum  non  observasset 
quod  illi  fecerat,  in  I^ormanniam  transfretavit.  Et  cum  fratres 
convenerunt  ad  colloquium,  juratores  utrorumque  culpam  totam 
in  regem  refuderunt.  Rex  quoque  eos  negligens  et  iracunde  dis- 
cedens,  castellum  Burense  invasit  et  cepifc.  Econtra,  dux  cas- 
trum  Argentomi  cepit,  et  in  eo  consulem  regis  Rogerum  Picta- 
vensem,  et  cum  eo  milites  septingentos,  et  Hulmense  castellxun 
consequenter.  Rex  interim  summoneri  fecit  viginti  milia 
peditum  de  regno  Anglorum,  ut  in  Normanniam  conveni[rent]. 
Qui  cum  ad  mare  venissent  transituri,  rex  a  singulis  eorum 
pecnniam  victualem,  decern  scilicet  solidos,  accipiens,  omnes 
domum  remisit.  Dux  vero  Robertus  adduxit  in  IN'ormanniam 
Phiiippum  regem  Francorum  et  exercitum  copiosum,  ut  obside- 
ret  apud  castrum  de  Auco  regem  Willelmum;  sed  rex  &an- 
corum,  pecuniae  tenebris  excaecatus,  rediit  in  Franciam  et 
exercitus  ejus  totus.  Quo  viso,  dux  Robertus  expeditionem 
dimisit,  et  rex  Willelmus  in  Angliam  rediens  ecclesias  et  mo- 
nasteria  totius  regni  gravi  redemptione  afl3ixit. 


Malmesb. 
a,R.iv. 
326. 

Robert  de 
Monte 
(M.  S.) 

Hen.  Hunt, 
vii.  f.  214. 


(Not  in 
Hmit.) 


. . 


De  ohitu  FauU  dbhatis  Sancti  Albani. 

Death  of  Eodem  anno  abbas  Paulus  ecclesias  Sancti  Albani,  facta  apud 
Paul,  abbat  Tynemutham  visitatione  pastorali,  dum  rediret  ad  ecclesiam 
of  S.  Al-  suam,  in  villa  quae  Colewich  ^  dicitur  gravi  segritudine  infir- 
matur;  qui  ibidem  lecto  decumbens,  invalescente  segritudine, 
tertio  idus  IN'ovenibris  diem  clausit  extremum,  unde  corpus 
ejus  apud  Sanctum  Albanum  delatum,  ibidem  est  honorifice 
tumulatum.® 


ban's,  at 
Colwich. 


*  Ivo]  suo,  A.,  and  so  C.  D.  as 
usual.  This  passage  is  printed  in 
the  Auctarinm  Bellovacense  to  Sige- 
bert,  col.  388  (Migne). 

2  ba^us  ignitus]  So  the  MSS.  of 
R.  de  Monte;  jacalom  igmtum, 
Sigebert. 

3  «f  .  .  sepelire]  Added  by  the 
compiler.  Sigebert  mentions  a  mor- 
tality in  the  next  year. 


^  Colewich]  Xieft  blank  in  W.  It 
is  omitted  in  O.  without  a  blank. 

*  There  is  here  an  erasure  of  two 
lines,  which  no  doubt  were,  "  He- 
**  mansit  autem  ecclesia  beati  Al- 
"  bani  in  manu  regis  Willelmi 
'^  secundi  annls  quatuor  pastorali 
"  solatio  "viduata,"  as  W.  This  is 
in  D.,  but  omitted  in  C.  It  is  given, 
with  slight  alterations  and  additions, 
in  the  Hist.  Anglor.  In  the  mar^n 
is  a  pastoral  staff  reversed. 


DE  .TEMPOBE   WILLELMI   SECUNDI,   SaLlGET  EUPI.     35 

De  eoneecratione  Aneelmi  Canluarieneie  arcM^nseopi.  A.D,  109s, 

Eodem  anno,  convenieotibiia  totins  AnglifB  epiacopis,  quibna  Consecra- 
intererat  Thomae  Bhoraceneis  arctiepiscopns,  AnBelmum  Can- ^"""'An- 
tuariensem  electum  consecravit  smtietitem,  pridie  nonaa  Deoem-  ^^"  p'^^^ 
brie.      Verum    cam    ante    ordinandi    pontiflcis    examinationem  panter- 
WalkeliniiH  Wintoniensis  epiecopus    eDcleaiaetico  more    eleotio-  bury. 
nem  scriptam  legeret,  mos  Thomas  archiepiscopaa  Eboraceosia 
oonqaestns  est  scriptum  rite  non  ease  factum.    Kam  oum  dicere-  Contra- 
tnr,  "  Fratres  et  coepiacopi  mei,  vestrfe  fratemitati  est  cognitum,  diotio. 
"  quantum  temporis  est  ex  quo  sancta  DorobemenBia  ©ccle^, 
"  totiosBritanniie  metropolitana,ait  pastoreTiduata";  respondit 
Thomas  et  dixit,  "  Si  totius  Britanni»  ecclesia  DorobemenaiB 
"  metropolitana  est,  eccIeBia  Bboracensis,  qnte  metropolitana  esse 
"  scitnr,  metropolitana  non  eat ;  et  qttidemeccleaiamOaIlt□arie^- 
"  sem  primatem  esse  scimns,  non  metropolitanam."      Qnod  ver-  CoDaeDsns. 
bum  cum  fuisset  auditum,  ratione  esse  subnixum  eat  ictellec- 
tnm.    Tunc   mntato    scripto,  pro  "  totins   Britanoise    eoclesia 
"  metropolitana",  "totins  Britannife primas "  scriptum  est;  ©t 
controveraia  tota  quierit.   Itaqne  consecravit  ilium  ut  primatem 
totins  Britannise ;   ubi  inter  sacrandum,  pro  ritn  eccleaiiB,   tex- 
tns  evangelii  cum  ab  epiacopis  super  earn  apertna  teneretur  et 
consecratione  peracta   inspiceretur,   in   paginsB   snnuaifcate   hfcc 
sententia  est  reperta :    "  Vocavit  mnltos,  et  misit  serFnm  sunm,  g.  Luc 
"  et  cteperont  omnes  cxcusate."  liv.  17, 18. 


*  peewnia  adguisUo. . 
Gervaae,         Anno  Domini  Mxciv.    Idus  Aprilis,  episcopatus  de  Theo-  The  see  of 

i  n  <,rS\    fordia  translatus  est  Norewicum  at  Hereberto  Losene:e.  P'^''!^. 

1.  p.  aej;.    ^,  .  ,  ■         ,  °      traoslaled 

Dieeto,  Obiit  Alwinas  fundator  Seremundehesie.  Herebertos  quo-  wNorwieh. 
'  ■  qne  cognomento  Loainga  ex  abbate  Ramesiensi,  empto  prtesniatu, 
factne  est  episeopns  eeelesiie  Theodfordenaia ;  sed  poatmodnm 
pcenitentia  ductus,  Eomam  profectus  est,  sjmoniacum  bacnlum 
PapES  reeignane  et  annlum.  Yeruntamen  clementieaimFe  aedia 
indolgentia  itenun  recipere  meruit  resignata.  Qui  domnm  re- 
versus,  sedem.  episcopalem  transtnlit  ad  Norwicum,  atqne  ibi 

Hem  Hunt,  congregationem  inetituit  monachomm.    Eodem  anno  rex  Willel-  Henry  sent 


'  niigii]  jussit,  HUt  Anglot.  |  but  it  ia  altered  by  Fans.    C.  has 

^JVorrtoniioHftriaia  ire]  Norman-     NorHuaJoiBibronmi  ire,   ire   being 

niam,  O.  W.  (as  S,.  de  Monte,  who  I  run  through  with  a  line.     D.  as  A. 

gives  this  passage),  and  so  had  A.,  | 


MATTH^I   PARISIENSIS  CHBOHICA  MAJORA, 


Bobert, 

KoMIinm- 
berland, 
taken  pri- 

Sambo* 

rendered. 

loTasioD  of 
Wales  by 
WUIianu 


ire  cxaa  pecnnia  multa,  ut '  earn  loco  sao  diutinis  vesationi-  Hen.  Uonl- 
toua  impngnaret.  Nam  Eobertne  comes  Nortbanhumbroram  ™-  f-  2U. 
in  euperbiam  elatus  pro  ^  eo  cjuod  regem  Scofcorum  vice- 
tat,  ut  pnedictum  est,  cnriam  Tcgis  repudiabat  adire.  Pro- 
mOTit  ergo  esercitnin  in  Nortbanhumbriam  contra  Robertum; 
ubi  in  Novo  Castello  omnes  potentiorea  de  familia  comitia  cepit 
et  "rincnlis  mancipavit.  Et  inde  ad  castelluin  de  Tynemutha 
profectne,  fratrem  consnlis  Boberti  cepit  in  eo,  et  nsque  ad 
castellum  de  Baanbnrgo  ilium  adducens,  eomitem  Itobertam 
ibidem  obaedit.  Sed  cnm  castellum  inexpugnabile  advertit, 
ftnte  cast«llum  illud  caetellum  alind  lignenm^  construsit,  quod 
MalTeiain  appella-vit;  in  qno  partem  exeitjituB  sui  relinqnens 
res  inde  receasit.  Ciimque  quadatn  nocte  coni^  ab  eo  clam 
receEeieset,  aecntus  eet  earn  eiercitus  regis  usque  ad  Tyne- 
mutham ;  nbi  cam  defendere  Be  conaretnr,  sine'  vulnere  captus 
est,  et  apad  Windlesoram  iacarceratus.  Eedditnm  est  ergo 
regi  castellum  de  Baanburgo,  et  omaes  comitis  fantores  male 
traotati  aunt.  Nam  WilleimuB  de  Auco  ocnlis  priyatus  est,  et 
Odo  consul  Campanienais  et  cseteri  plures  esb»redafci.  Eodem 
anno  impjger  res  Willelmua  in  Wailiam  eseroitum  dusit,  eo 
quod  anno  prfflterito  idem  "Walenses  multos  Hormannonan  occi- 
derant,  et  procerum  confregerant  firmitates,  caetellom  de  Monte 
Gomerii  proatraverant,  et  babitantes  in  eo  uecaverant,  igne  et 
feiTO  finitimoB  cooterentes.  Eex  igitnr  Willelmns  omnes  fines 
WalliiB  hostiliter  perlnstrans,  cnm  in  montium  diverticulis  et  sU- 
varvim  deDsitatibns  ipaoa  per&eqni  non  valeret,  parum  proficiena, 
firmatis  in  confinio  castris,  ad  propria  remeavit.  Eodem 
tempore  etell»  de  c«lo  cadere  viaEB  sunt,  adeo  apiaaiB  quod  uoii 
poterant  numerari.  Inter  q«as,  cnm  nnam  magnam  quidem'  Stgebert, 
Jabi  in  Gallia  gene  stuperefc,  cum  notato  loco  aquam  ibi  fudia-  ^o'-  2^5. 
aet,  fumum  cum  stridoria  sono  de  terra  esire  obatiipuit  vehe- 


EftK  WiUehnwe  db  Anedmo  mille  librae  eicejit. 

Quarrel  of      Hoe  denique  tempore,  rex  Anglonim.  Willelmus,  Anselmum 
William      Cantuariensem    archiepiscopum    eireuniTenire  affectang,    mille 


■  «(]  et,  W. 

'  pro  -  .  .  vieeraf]  Introduced  by 
Paris  from  Hustrngdon's  "  quia  r«- 
"  gem  Scotlorom  straverat" 

*  ligiteani]  Introduced  by  the 
compUer. 

*  sine  wlnere  capiua]  A  wilful 


alteration  by  the  compiler  of  Hun- 
tingdon's Btdnaatm  eat  et  captu$, 
vbich  is  directly  ftom  the  A.-S. 
Cbroniele. 

'  juidem]  quidam,O.W.,oniitiing 
gens  afterwards  as  Sigebert  and 
Diceto. 


DE  TEMPOEE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  KUFI,     37 

-J  instantius  postalabat.    AUegabftt  A.D.  1094. 

im  justissimam  ex  hoc,  quod  gratis  Quarrel  of 
in  promotione  sna  promptiun  prsebnisBet  aasensnm.  Arclii-  WiUiam 
epiacopna  vero  pro  indifferenti  habens  ante  promotionem  vel  ^^ 
pose  t^em  ob  cauBam  Dumerare  pecimiam,  pari  poena  ferien- 
dum  arbitratatnr  utrumque.  Sed  quia  saecoB  regis,  nisi  Isesa 
consclentift,  implere  non  poberat,  elegit  potias  regis  indigna- 
tionem  incairere  quam  dispeudium  fama  et  pericnlnm  in 
pneaens  animse  inire,  et  in  poaterum  couiVisionem  et  scandalma 
in  Dei  eccleaia  seminare.  Sed  ad  auam  officinm  jnsta  moreni 
ecclesi»  plenins  esequendam,  a  rege  licentiam  petiit  adeimdi  p.  185. 
pro  pallio  Papam'  Urbanum.  Kex  itaqne.  Papa  nominato,  ira 
statim  vehementi  incanduit,'  quia  tunc  temporis  ecclesia 
Eoniana  in  schismate  laborabat,  "Wiberto  KaveimeBsi  aroM- 
episcopo  per  violentiam  imperatoria  Henrici  in  papatum  nimis 
impudenter  intruso.  Dixit  enim  imperator  sattin  esse  qnem 
vellet  Papam  eligere,  nee  erat  alteriua  Apostolicum  etiam 
nominare.  Eh^o  res  Willelnaaa  allegaYit  a  Hiiaili  quod  nnllns 
archiepiscopnB  vel  episcopus  de  regno  buo  ad  curiam  Eoaia- 
nam  vel  ad  Papam  haberet  regpectoni,  praeeiptie  cnm  ipse 
omnes  libertatea  haberet  in  regno  auo,  qnas  imperator  vendi- 
cabat  in  imperio.  Anselmns  igitur  ob  Lane  rem  a  rege 
tractna  in  causam,  arguitnr  nt  lieara  majeatatia  reus.  Steternat 
ex  adverso  episcopi  quidam,  debitani  archiepiscox>o  obedientiam 
subtrahenteB,  et  omnea  prteter  Gnndnlfnm  Bcfensem  epiecopura 
regis  Yesanise  consentientes,  facti  sunt  nt  canes  latrare  aon  au- 
dentes.  Inimicitiia  igitur  a  rege  arcbiepisuopo  denuntiatis, 
per  intemnncios  ei  denonciatum  est,  non  alia  ratione  adpacem 
regis  ilium  posse  redire  nisi  profcestaretnr  cum  jaraineiito,  qaod 
Urbani  Papte  non  amplecterefcur'  roandatnm.  Sed  paucia 
postmodmn  elapsis  diebua,  venit  in  Acgliam  Walterns  Alban- 
ensis  episcopus,  archiepisoopo  paliinm  ferens,  qui  Papam  Urba- 
num regi  Willelmo  reconciHavit,  Anselmns  igitur,  accepto 
pallid,  rursus  a  rege  Papam  UrbaDum  visitaiidi  licentiam 
exigens,  tale  fertnr  accepisse  responsum ;  quod  si  cceptis  de- 
rfgteret,  si  propositis  evangeliia  promitteret  se  uec  Apostolorom 
limina  -visitaturom,  nee  pro  quovia  negotio  Bomanaa  sedis 
audientiam  appellatnrnm,  tnnc  et  suis  et  rebns  suorum  cum 
omni  tcaitquillitate  poterat  prospicere,  et  regni  m^oribus  in 
Omni  do[iiii]natione  prteesae;  aiu  aatem,  poterat  transfretare, 
sed  inconsalte,  et  recedere  sine  epe  revertendi. 

'  Papam    UrbanmnJ   Pape  TJr-  1  C.  D.  have  it  in  the  text,  hat  in  C. 
bano,  A.    It  is  altered  by  Paris.  it  is  struck  through  with  a  line. 

'  anipferferrfur]  ainpleretar,  A. 
•  Far.  inBerta  ira  in  the  mnrgis.  { 


Ik 


HATCHMl  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJOHA. 


at  the 
conned  1 

Bari; 


4.  Arahi^iscopm  spoUaiua  ah  Avglia  recesmt. 

e       Recedens  archiepiscopas  a  conapecfcu  concilii  Tenit  Cantua-  Dicelo, 

".  ritun,  qnid  reportarefc  ex  cnria  publice  manifeatans.    ABcenaoro  ""'-  *S5. 

ergo   aavem  apnd    Doveram    Willelmi3s    de    Wareuaet,  regis 

ftimiliftris,  irreverenter  accnrrit,  et  pecuniam,  non  solum  in  ore 

saccornm.  Bed  in  ipsias  archiepiscopi  maniciB  et  cliteilis,  impro- 

'    buH  peracmtator  qn^siyit;  sed  qn^Bit&m  non  invenit.    Sed  nee 

'    sic  archiepiBCOpns  Tel  verbum  retulit  amaritndinia,  Tel  notam 

confiisionis   aui  offensionis  eigiHun  ostendit,     Sed  ilico    cum 

archiepiBcopas    tranefretoseet,    pnblicte   potestatia    spparitores 

omnia  ejus  et  ecclesi^  txma  fiscalibns  commodis  addlxerunt,  in 

irritnm  reTocantee  quicquid  ntilitatis  vel  honestatis  in  ecclesia 

t  statnerat  arcbiprcesnl  AnaelmuB.    Yisitans  ergo  limioa  Aposto- 

lornm,    a   Fapa    Frbano   masimo   cntn    bonore   receptua    est 

Lateral!,  cum  qno  poatmodtun    in  Barensi   coucilio  GrEecomm 

i   a    fide    catbolica    diaeidentitun    confataTit   errorem.     Habito 

deinde  eonciUo  Eomje,  cui  idem  Papa  prKsedit  Urbanus,  inter- 

fnit;  in  quo  ABselmi'  consilio  laicos  inveatiturae  ecclesianmi 

more  pristino  conferentoa,  et  eaa  a  laieis  aceipientea  et  taliter 

post  adeptum  bonorem  muana  consecrationis  impendere  prie- 

smnentes,  a  commnnione  fidelium  Bjnodalis  auctoritas  decreyit 

ezortea.      A    concilto     igitnr    rediens    arcbiepiscopna,     apad 

Lngdunum    roquanimiter  subiit   exiliam  nsque    ad  finem  Titse 

regia  WiUelmi- 


J3e  Vila  et  ■morte  Saneti  WtUstam  ejmcopi. 
Death  of        Anno  Domini  uxcv.    Tir  Tito  venerabilig  Wlataons  Wigor-  n 
S-WnlBtan,  nienaia   episcopna    migraTit  ad    Dominum ;     cujus  ° 
biBhiqi  of    religioaitas  et  religiosa  exigit  eanctitae,  nt  de  ejus  i 

orceMOT.  conversatione  laudabili  vel  pauca  ad  legentiam  tedificationem  ^ 
AcGoontof  buic  biatoriffi  inBeranma.  WJatanuB  igitur  Deo  satia  amabiiis,  F 
are.  ^  provincia  Warewioensi  religiosia  parentibus  orinndus,  patre  ?■ 
Bstano'  et  Wlgeva  matre,  in  nobili  monasterio,  quod  Borgum 
nuncupatur,  litteria  et  ecclcsiasticia  diaciplinia  ad  plenum 
esstitit  erudilus.  Ejuu  autom  pareutes  adeo  religtoni  stu- 
debant,  ut  irnilto  ante  vitte  finem  castitatem.  profeasi,  Be 
ab  inTicem  aeparantea,  Bub  sanctte  couTersationia  babitu  Titam 
conaummare   gaudebant.*     Quorum  exemplo  et    ipse  adoles- 


1  Ansetmi  cotwi/io]  Introdoced  by 
the  (mu^nler. 


-  tMJm .  .inaeranais']  Introduced 
by  tie  compiler.  , 


s  Estam}  Elslano,  W.,  though  0. 
has  Ettaao. 

'  gaudebuBd  So  altered  by  Par. ; 
gaoderenl.A.,  asPloreiiM;  gaade- 
bant,  C.  D. 


^p 


JDE   TElttPOBE  WILLELMI  SECUNDl,   SCILICET  EUFL     39 

,  oena  iuoitatas,  matre  id  masiine  peraiiadente,  aeecnlnm  reli-  A.D.  1095. 
quit,  atqae  in  Wigornensi  monaaterio,  ia  quo  et  antea  pater  Aceonnt  of 
Deo  aervierat,  monachilem  hsbitnm  auacepit  a  venerabili  ^-  ^"1" 
episcopo  ejnadeni  eceleaiie  Brithego ;  a  quo  etiam  ad  gradum  "' 
diftconatus  et  preabyteratus  promotoa,  statim  iu  ipso  initio 
ardnam  vitam  et  omni  religiositate  plenam  amplectens,  in 
vigUiis,  jejnniis,  el  orationibus  indefessua  et  in  omni  genere 
virtutum,  appaiuit  subito  admirandua,  Hinc  ob  moj-um  dis- 
ciplinam  cuatos  novitioruio,  et  post  ob  sollertiam  ecclesiaEtici 
officii  thesaararioa  asaigoatur.  Qui  pnitinus  uaottis  occasionem 
Deo  aerviendi,  es  caatodia  eoclesife  sibi  commissa,  totum  se 
coutemplatiy»  impulit  vitse,  die  noctuque  oration!  aut  divinje 
leotioni  inaiatena,  bidui  triduive  jejunio  membra  imbeciilia 
macerabat.  Saorie  quoque  vigiliis  in  tantum  deditna  eiat,  at 
non  modo  noctem,  aed  etiam  peratepe  diem  eum  nocte,  et 
(aiout  ab  ipsine  ore  audivimus)  quatuor  dies  cum  uoctibna  sine 
somno  traneegit.  Undo  exaicoato  cerebro  periculom  inourreret, 
nisi  vicisaim  sopore  quasi  pnelibato,  nators  atiafaoere  ma- 
tnraret.  Denique  cum  vi  iiaturee  dormire  compelleretnr,  non 
lecto  aut  lectisternio  ad  eoporem  membrar  dabat,  aed  lectione 
divina  fetigatus,  capntque  euetentana,  paulisper  aeae  reclinabat. 
Tandem  namque '  aliquanto  tempore  elapao,  priore  Egelwiuo 
[defuncto],^  Wulstanus  prior  et  pater  congregationis  efBcitur  ab 
episcopo  ejnsdem  loci  Aidredo.  Quod  ofBcinm  pie  et  laudabUiter 
implena,  prioris  conversationis  auateritatem  non  relinquena'  ut 
oteteria  esemplmn  relig^onia  pweberet,  earn  multiplieiter  ampii- 
avit.  Processu  qnoque  temporis,  elecfo  ad  archiepiscopatum 
EbOra«ensem  Aldredo  ejuadem  ecclesiEB  episcopo,  fit  nnanimis 
conaensus  tam  cleri  quam  totius  plebia  in  ejus  elections,  rege 
inauper   anuuente  nt  qnem  vellent  sibi  eligevent  prfflsulem  et 

.)  animarum  pastorem.  Contigit  avttem  hojua  electiouia  tempore, 
legatoa  aedis  AposiolicEe  election!  interease,  qui  cum  aummopere 
ejus  eleotiouem  conflrmare  proeoptautea,  Wlafcanum  dictum  non 
mediocriter  offenderunt.  Nam  obstinatiaaitne  election!  faette 
reniiens,  cum  jiiramento  affipnavit  se  multo  libentius  decollar 
tioni  auccumbere  yelle  quam  tam  alto  ordiuationi  et  dignitati 
oonaentire.  Camque  afepe  yir  Dei  Wlatanua  a  pluribns  yiria  Account  of 
religioaia  et  venerabilibus  personia  frequenter  auper''  hia  con- lus  ooubb- 
ventos,  ad  consenaum  persuader!  non  potuisaet,  tandem  a  viro  ^1!'?"  *? 


'  namqve]  Dm.  W- 

s  de/imcto  is  in  O.  W.  C.  has  ii 
the  margiD  de  mtdio  sublato. 

'  r^htquerts']  relinqnit,  sed,  W 
0.  has  TtUnqams. 


*  snperj  Inserted  above  the  line 
in  A. ;  in  die  msu^  in  C.,  which 
hits  qfia  in  the  text  run  through. 


mil 


40 


MATTHJEI   PABISIENSIS   CHEONICA  MAJORA. 


A.D.  1085.  Dei  Wlsio  recluso,  qui  tunc  plusquam  quadraginta  annis 
Bolitariam  egerat  vitem,  acriter   pro   inobedientia  iuerepatus, 

p.  186.  et  OJ-aculo  divino  terribiliter  admonitua,  eum  maiimo  cordis 
dolore  oompulsuB    est    consentire,    atque   in  die  Decollatii 

Ang.  29.      beati  JakanniB  Baptists  electione  confirmata,  in  die  Nativitatia 

Sept.  8.  l>eake  MatrJE  Dei  epiacopua  conaecratur  Wigomieneie,  vita 
pTfeclarne'  et  meritis,  ab  Aldredu  Eboraceusi  archiepiscopo 
VGaer&ado.  Erat  autem  eo  tempure  8tigaiidua  Cantuarienaia 
archiepiscopue  suapeusue  a  domino  Papa,  propter^  multas  qua* 
fecerat  transgressiones,  eicut  alibi  dictum  eat ;  sed  tamen 
profeBsionem  fecit  eccleaite  Cantuariensi  et  ejus  archiepiacopis 
catholice  inatitutis.  Facta  est  autem  htec  consecratio  anno 
regis  sancti  Eadwardi  TigesimOf  indiobioae  decima  qniuta,  die 
Dominica. 


Plor,  Wig. 

a.  1082. 
M.  H.  B., 
p.  611  A. 


I    OOL  405. 


De  virtulihus  SomiM  WMam  in  episcopatn. 

f  Clarait  igifcur  beatiis  Wlstanns  in  episcopatu  "Wtgornienai 
°  annis  tredecini,  simpliciter  ac  pie  vivendo,  unicnique  quod 
auum  erat  tribnens,  usque  in  tempora  regis  WiHelmi,  qui 
Anglia  subjngata  (nt  prfedictum  est)  rebeiles  sibi  quoaque  vel  Aelred,Vit. 
a  reguo  proscripaiseet,  vel  vincTiIis  mancipaseet,  vel  in  servi-  ."■.  5^™- 
tntem  et  extremaitt  miseriam  induxisset.  Bex  tander 
lelmus  de  negotiia  tractare  diBponena  ecclesiasticia,  anno' 
Domini  milleaimo  aeptuagcsimo  quinto,  fecit  apud  Westmo- 
naaterium  Bynodum  congregari,  cui  prjesidens  Lamfrancua 
Cantuaricnsia  archiepiacopus  cnm  ania  sofiraganeis,  cfepit  cor- 
rigenda corrigere,  clericis  etiam  et  monachis  honeetiorem 
vivendi  fotmam  prsebere ;  apnd  hnnc  arcbiepiscopum  beatus 
Wlslanus  simplioitalis  et  illiteratnrse  ♦  accusatur,  et  qu&si 
homo  idioto,  qoi  *  Ijngnam  Gallicanam  non  noTcrat  nee  regiis 
consiliis  interesse  poterat,  ipso  rege  consentienie  et  hoc 
dictante,  decern! tw  deponendus.  Igitar  Lamfrancua  inter 
Oietera.  concilii  statuta  virum  Dei  Wlstanum  jubet  ut  baculum 
Hotabiie  cum  anulo  reaignaret.  At  vir  Domini  Wlatanua,  nee  vultu 
miraenlnm.  mutatus    nee  animo,  erexit   ae,  et    virgam    pastoralem    manu 


'  praclarut]    preclarias,   A.   C.  i 
D.  is  correct  j 

^  propter  .  . .  iiistitulig']  quia  Eol-  j 
berto  archiepiscopo  virente  archi-  . 
episcopatum  euscipere  preesninpsit  {  . 
caDODica  tamen  professione  pne&U)  | 
Dorobemensi  archiepiBcopo  Sti- 
gaado,  HOD  rbo  ordinalori  Aldredo  { 


^  Tlie  dale  is  introduced  by  tbe 
compiler. 

*  illiteralura]   imperitije,  Aelred. 

'  qtii . . .  pateraf]  Introduced  bj 
the  compiler. 


1 


DE  TEMPOKE  WILLELMI   SECUNDI,  SCILICET  RUFL     41 

feiiena,  reepoadit,  "  Vere,"  inquit,  "  domine  mi  arcliiepi scope,  A.D.  1095. 
"  vere  scio  quia  nee  hoc  honorc  dignns  sum,  nee  oneri,  nee  Legend  of 
"  huio  Bufficieca  labori;  sed  ta  qai  virgam  paatoralem  exigia  S' Wnlstan 
"  quam  non  tradidisti,  tuje  sententiffl  tamen  cedens,  baculam  S^J*"" 
"  resignabo,  licet  non  tibi,  quia  juatius  illam  sancto  reddam 
"  Eadwardo,  cujus  baciiliim  auctoritate  suacepi,"  El;  his  dictis, 
onm  Bui6  aecessit  ad  tnmham '  marmoream,  qua  gloriosi  regis 
reliquiiB  clandebanttir,  efc  etans  ante  sepulchrum  ait;  "  Tn 
BCis,"  iaqnit,  "  sanctiEaime  rex  Eadwarde,  quam  invibus  hoc 
onus  susceperim,  quotiens  me  cum  qufererer  absentaTerim ; 
sic^  fateor  quia  insipiens^  factna  sum,  eed  ta  me  ooegisti, 
Kam  licet  fratrum  non  deesset  electio,  plebis  petitio,  volun- 
tas episcoporum,  et  gratia  procerum,  his  tamen  omnibas 
tna  prceponderabat  auctoritas,  tua  magia  voluntas.  Sed  ecce 
nunc  novus  res,  noTa  lex,  novua  poutifes,  novas  sententias 
'  promulgant.  Te  erroris  arguunt  qui  me  pontifiuem  fecisti, 
!  praiBnmptionis  qui  conaensi.  Non  tamen  illis,  qui  exi- 
'  gunt  quod  non  dederunt,  sed  tibi  baculum  resigno,  qui  de- 
disti ;  tibi  curam  eorum  dimitto,  quoa  mihi  commendasti." 
Et  cum  biec  djsisset,  elevata  paululum  mauu,  in  lapidem,  quo 
corpus  sanctum  («gebatur,  impressifc  baculum,  "Accipe,"  in- 
qniens,  "  domine  mi  rex,  et  cui  placuerit  trade  ilium."  Et  sic 
dcscendens  ab  altari,  pontiflcalibna  exutus,  inter  monachos 
ipse  jam  monachus  simplex  resedit.  Quid  ergo?  admirabantur 
<nnneB,  intueutes  virgam  pastoralem  ailici  immersam,  quee 
qnasi  in  marmore  radicata  nee  declicabat  ad  dexteram  neqne 
ad  siniatram.  Temptabaut  illam  quidam  evellere,  aed  ilia  im- 
mobilis  permauebat.  £es  defertar  in  syuodum ;  sed  Lamfran- 
cas  dictis  iidem  non  adhiheus,  accersito  Bofensi  episcopo 
Gundulfo,  jubet,  ut  accedens  ad  t«mbam,  baculum  quern  de- 
posuerat  Wlstanus  in  eynodum  reportet.  Paret  Gnndulfus, 
baculum  temptat  evellere,  sed  virtua  Wlstani  baculom  silici 
facit  immobiliter  adhferere.  Tone  Lanfrancus  novitatem  rei 
admirans,  i-ege  comite  ad  tumnlum.  properabat,  facta  oratione 
manus  apponit,  baculum  trahit,  sed  optato  caret  effectu.  Ex- 
olamat  rex,  luget  pontifes,  et  beatum  Eadwardum  in  promo- 
tione  Wlatani  non  errasse  advertunt ;  at  Lamfrancus  ad  sanc- 
tum accedens  Wlstanum,  "Vere,"  inquit,  "cum  simplioibnB 
"  graditur  Sena  et  in  humilibns  requieacit;  derisa  est  a 
"  nobis,  frajer,  tua  sancta  gimplicitaa ;  aed  vm  tenebtia  nos- 
"  tris,  quibus  ctecafci  dioimas  malum  bonum  eb  bonum  malum. 


'  (Mmftaw  marmoreiaa]   lapidem,   I       *  iiwpiens]  inspidens,  A.    CD 
Aelred,  have  been  altered  to  inaipf'ow. 


42 


MArmET   PABISIENSIS  CHBONICA  MAJOEA. 


i.  Wolstan  ,1 
aodldui- 


A,D.  1095.  "  Anctoritate  igitur  qua  fungimnr,  immo  Dei  judioio  quo  Ae!red,Vit. 
Ii^CTd  of  'I  cojivincinnir,  curam  quate  inconsultiua  exuimua,  iteram  tibi  Edw.  CobL 
'  coin  mittimus,  soientes  prffivalere  simplicitatem,  quas  cnio  '™^-  *^^' 
"  fide  et  dilectione  operator,  qnam  aapientiaj  ssecularis,'  quibtis 
"  malti  per  araritiam  abntnntnr.  Accede  nuno,  Crater  mi, 
"  accede  ad  booQlnm;  credimua  enim  quod  sanota  regis  dex- 
"  tera,  qnm  ilium  nobis  negavit,  tibi  facile  resignabit."  Hie 
auditis,  eanctue  pontifes  Wlst^iua,  sua  eimpHcitato  usus,  paruit 
Lumiliter  imperanti,  et  accedens  ad  tumbam^  sanoti,  dixit; 
"  Ecoe  ego,"  inquit,  "domine  mi  rex,  qui  me  tno  oommisi 
"  jndicio,  cni  baculum  quern  commiseras  resignavi,  quid  nunc 
"  tibi  placet  ostende.  Servasti  dignitatem  tnam,  purgasti 
"  innocentiam  meam,  et  si  adhuc  de  me  taa  stab  antiqna 
"  sententia,  redde  baculum;  vel  si  mutata  est,  coi  tradatar  os- 
"  teade,"  His  quoque  dictia,  levi  ta«tu  teniptat  sanctufl  virgam 
accipere,  qua»  mox  mannm  ejus  secuta  exiliit,  ac  si  in  mclli 
lutfl)  fniBSet  impTMBa,  Accumint  res  et  pontifes,  prostrati 
[veuiam]'  aWlstano  qnasnmt,  atque  eancti  precibuE  se  com- 
mendant.  At  ille,  q«i  didicerat  a  Domino  mitis  esse  et  humilia 
corde,  ijeis  teqae  prosta-atns,  a  tanto  archiprMsule  se  benedici 

Decoration  precatur.    Tunc  res  Willelmus  in  amorem  cognati  eni  Sancti 

of  the  tomb  Badwardi  succensua,  Banotissimum  ejua  sepulchruiu,  auro   et 

of  Edward  areeuto  fabrefactnio,  miro  studio  decoravit. 

the  Con-  ^ 


sioDs  of  b 

that  of 
York  at  the 
council  at 
Penenden 
HeaA. 


JDe  transitu  BaneU  fVlelani  epwcqpi. 

Alia  autem  ■vice  vir  Domini  Wlstanug  in  concilio  Wintonite 
liabito,  rege  "Willelmo  jubente  et  Alexandre  Papa  consentiente, 
posaessionea  plnrimaa  eni  episcopatua  iuatanter  repetiit,  ab  Al- 
dredo  Eboracensi  archiepiscopo  violenter  retentaa,  dum  ab  eccle- 
sia  Wigomiensi  ad  Eboraceiieein  transfertur,  quss  tunc,  Aldredo 
archiepiscopo  defuncto,  in  regiam  devenerant  poteatatem.  Et 
cum  inde  ji^tiam  sibi  fieri  flagitaret,  adjudicatum  est  tandem, 
nt  ipsa  querela  sic  remaneret,  quonsque  in  Eboracensi  ecclesia 
constitueretur  qui  loqneretur  pro  ea.  Et  non  multo  post, 
Thoma  regis  capellano  ad  Eiborac«nsem  ecclesiam  archiepiBcopo 
conaecrato,  mota  est  iterum  querela  reverendi  Wlatani  Wigor- 
niensis  episcopi,  in  concilio  apnd  Pedredam  celebrate  coram 
rege  et  archiepiscopo  Dorobemensi,  atque  primatibna  totins 
regni   adjndicantibua  terminata   est;    cunotis  enim'  argumen- 


Plor.  Wig. 
a.  IOJd, 
ii.p.5,6 
(Thorpe). 


'  Sic,  the  EenteDce  being  coofosed 
by  flie  compiler  abridging  Aebed's 


^  tanAttm  sancti]  altare,  Aelred. 


*  vadatn]  Also  omitted  in  W.    It 
is  in  the  raar^  in  C. 

*  etiml  tamen,  W. 


DE   TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,   SCILICET  RUfL     43 

flot.  Wig-  tfttionibuB  falfdtate  stipatis,    qnibus   Thomas    ejnaqne   fftutoree  A.D,  109S. 

u.  p.  8.  WigornienBem  eoclesiftm  deprlmere  et  earn  ecclesiie  Ebora- 
cenai  sabicere  satagebant,  justo  Dei  judicio  adsibilatis  et 
contritiH  et  scriptiB  eridentissmiiB  caaeaiJa,  vir  Dei  Wlal^aous  p.  187. 
aon  solam  poeseSBionee  revocavit  petitaa,  eed  et  eccleaiam  Bnam, 
rege  coacedeute,  ea  libertate  liberam  guecepit,  qua  Amdatores 
ilUus,  res  Alfredns  et  flliuH  ejns  Eadirardna,  ipsam  liberam  fece- 

CL  rwit,  et  saccessores  eomm-    Tunc'  Thomas  archiepiscopas,  beato 

Malmeab.    "Wlatano  omnibuB  possessionibns  et  libertfttlbua  reatitutis,  virum 
148 ""    ^*'  sanctissimnm   mnltis  precibus  sollicitabat,  nt  uon  solum 

p.'ssS.'       suam  ecclesiam  paoiflne  poasideret,  eed  et  parochiam   Ebora- 
ceneem  Tieitare,  et  suoa  aubjectos  religiosis  informare  moribus 
dignarefcur.     Vixit  autem  pnatea   faeatiaaimna  antiatea  Wlstanns,  Death  of 
omni  genere  virtntum  plenus,  Tiaque  ad  aminm  preesentem,  id  S.WolstsD. 

Diceto         *st,  diTinie  Incarnationis   milleaimura   nonagesimvmi   quintum, 

COL49I-      quo  nbique,  ut  pr^Edicinim  eat,   anno,  deoimo'  quarto  kalendas 
Eebmarii,  ex   hac   vita   tranaiens,  pro   rebus   tranaitoriis  com- 
mutavit  Eeternas.     Cujua   traneitus   hora  Roberco  Herefordensi  Vision  of 
episcopo,  in  oppido  quod  Crikkela  dicitur,  in  visione  apparuit,  ti™  at 
et  ilii  ut  ad  ee   tumulandum  "Wigomiam   properaret  mandavit.  '^'^^'^^- 
Amilum   quoque    cum    quo    pontificalem  susceperat  couaecra- 
tionem,  aemiuem  a  digito  estrahere  permiait,  ne  poat  mortem 
suam    auos    fallere    videretur,    quibus    priedixerat   aaspisaime, 
iUnm.  uec  vita  comite  se  perdere  velle,    uec    etiam  die  suae 
eepulturss. 


Uabnesb.  Eodem  exmo,  id  est,  X>omiuicEe  incamationia  usgy.,  dominua  Council  of 
Ckst-Keg.  Papa  TJrbanus  apvtd  Clavnmmontem  civitate[m]^  Arverniffl  con- Cl"^<»»t. 
fr'sM*       cilium  tenens,  hiec  qua  aequnntwr  capitvila  constituit,  et  nni- 

veraali  eccleeite  tradidit  observanda.    Quod  eccleaia  Catholiea  Articles 
eit  in  fide,  casta,  et  ab  omni    ssectdari    serritute   libera.    Dt  ^Z,  ,„  i^ 
epiacopi   Tel   abbatea,  vel   aliquis   de  clero,   aliquam    eccleai-  observed, 
asticam  dignitatem  de  mann  principum  nou  recipiant,  vel  quo- 
nunlibet     laieomm.      Quod    cleric  t     in    duabua     eeclesiis    vel 
civitatibus    pnebendas   non  babcant.     Quod  aliquis   gimul  epi- 
aoopnfl  et  abbas  ease  nan  poaait.  ■  Quod  ecelaaiastioffl  dignitates 
a  oullo  emantnr  rel  vendantur.     Quod  nnllua  cujuahbet  aacri 

'  TMe  passage,  though  the  sub-  I  from  Mahneabury,  Vita  S.  Wat- 
stance  is  in  Afohnesboiy,  is  the  I  Gtanl,  iii.  SI.  (Aoglia  Sacra,  ii.  p. 
compiler'a  own.  267.) 

'  The  daj  of  the  month  is  inserted  |  '  dvilate  is  also  in  0-  W. 


m 


MATTHiEI  PAEISIEN8I8  CHRONICA  MAJORA. 


.    p.  524. 


A.D.  1095.  ordinis  caraali  commercio  atatar.  Quod  eis,  qui  ignorantes  Mataeah. 
Aitieles  canonum  prohibitionem  beneficia,  emeront,  ignoscatur.  Quod  Gest.  Keg. 
agreed  j         j  scienter  emptas  a  se  vel  a  parentibus  snis  prabendas  "■  ^*^< 

Council  of  possiderunt,  anferantur.  Qnod  neino  laicoram  a  eapite  jejunii, 
Clermont,  nemo  ciericorutn  a  Qoinquagesima  usque  in  Paecha,  cstmeB 
comedat.  Qnod  omni  tempore  primum  Jejunium  quatnor  tem- 
poram  prima  hebdomada  Quadri^esimte  fiat.  Qood  ordinea 
omni  tempore  vel  in  vespere  Sabbati  vel  perseverante  jejunio 
in  Dominica  celebrentur.  TJt  in  Sabbato  PaBchse  non '  nisi  post 
boram  nonam  offlcium  celebretur.  tJfc  jejunium  eecnndnm  in 
bebdomada  Penteeostes  celebretur.  Quod  ab  Adventu  Domini 
usque  ad  octsvas  Epipbanise,  et  &  Septuagesima  usque  ad 
ootavas  Pascbse,  et  a  prima  die  Rogationum  usque  ad  ootaTas 
Penteeostes,  et  a  qnarta  feria  occidente  sole,  omni  tempore, 
nsqtie  ad  secundam  feriam  orients  sole,  treugEe  custodiantnr. 
Qaod  qui  ceperit  episcopum,  omnino  exlex  fiat.  Qnod  qui  sacri 
ordinis  viros  vel  eorum  famulos  ceperit,  anatbema  sit.  Quod 
qui  episcoporum  ve!  clericorum  morientium  bona  rapnerit,  ana- 
jjienia  sit.  Qnod  qui  asq«e  ad  septimam  generationem  cousan- 
guinitati  set  copulaverit,  anatbema  sit.  Qnod  nemo  in  episoo' 
pbm  eligatw,  nisi  presbyter,  vel  diaconus,  vel  snbdiaoonus,  et 
cui  nataliam  dignitas  anffr^atur,  nisi  maxima  necessitate  et 
licentia  Papie.  Quod  filii  presbjterorum  yel  coucubinarum  ad 
presbyteratum  non  promoveantur,  niai  prius  ad  vitam  religio- 
sam  tranalerint.  Quod  qui  ad  ecclesiam  rel  ad  crucem  oonfii- 
gerint,  data  membrorum  impnnitate,  justiti»  tradantur  vel 
innocentea  liberentur,  Qood  nnaquEeqne  ecelesia  decimas  suaa 
habeat,  nee  ad  aliam  transferantur.  Quod  laicue  decimas  non 
emat  nee  vendat.  Qnod  pro  eepultuta  mortnorum  pretium  non 
reoipiatur. 
In  hoe  concilio  Papa  Urbanus  Hildebrandi  deereta  renovat^;  D 
■n  of  PHlippum  regom  Praneorum,  qui  vivente  regina  sna  super-  *" 
doserat  alterins  viveutis,  Falcouis  scilicet  Andegave 
comlfas,  usorem,  exoommnmcaTit. 


FMlip  T. 


'  A  portion  of  tloM  leaf  has  been 
cnt  oTiaj  to  make  an  alteration  on 
llie  other  side,  and  this  passage  has  . 
been  re-writteo  on  a  piece  of  pareh- 
ment  gummed  on  here  to  supply  the 
deficienc;.  It  careleesly  omits  iwn, 
vrhich  may  be  read  nndeniealh  in 


the  original,  reads  el  for  ut  in  the 
next  line,  omita  Qued  in  tbe  next, 
and  in  Ihe  next  reads  Quadragesima 
for  Septaarfmrna.  C.  D.  give  all 
the  errors.  0.  W.  ate  correct,  as 
in  the  leiL 


•""^^•^ 


DB  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     iS 


(Not  in 
JAaimes- 

WiUiim  of 
Tjre,  or  in 
tte  edition 
offlie 

printed  in 
theCon- 
dlia&om 
s  Vatican 
MS.) 


Sermo  Popte  ad  eoneilitim  de  negotio  Terrce  Satict(s.  A,D.  1095. 

In  fine  antein  eoncilii,  qood  mense  NoTembiio  actum  est,  Speeiih  of 
Papa  memoratas,  de  negotio  cmcia  Bermoneni  ad  populnm  ^^ti  J" 
faciens  qnalem  tantnm  decebab  sacerdotem,  eyorsns  est  in  bnnc  the  Crii- 
modwm  :  "  Fratres  tnei,"  inqnit,  "  et  fiUi  cariesimi,  regea  dico,  sade. 
priQcipes,  duces,  marchiones,  comites,  baronee,  et  milites, 
oom  ordinatis  et  populie  -nniverais,  qni  redempti  estia  cor- 
porali  passione  et  sanguinis  efinsione  Domini  nosCri  Jeeii 
Christi,  audite  qnerelas  ipsins  Dei,  vobia  omnibus  lacrima- 
biliter  fusas,  super  ejus  injuriis  et  [iji]effabilibua'  detrimeutis. 
Post  lapsnm  angelorum,  cum  idem  Dena  tnondum  creaaset 
in  tribne  jam  partibus,  id  est,  Aayam,  Affricam,  et  Europam, 
diatinctum,  et  bominea  ad  reparatiocem  datnnomm  anper- 
Qteleetium  in  eis  coustituiaaet  ut  sibi  iamnlantes  dictas 
mnndt  partes  cum  creaturia  nniverais,  dum  viverent,  poasi- 
derent,  et  poet  mortem  cffileatia  sine  fine  regnaturi  conscen- 
derent,  in  brevi  temporis  decursa  omne  genus  faumftnum  a 
pneceptis  divinis  per  inobedientiam  et  deliotorum  abandan- 
tiam  a  Deo  deacivit,  [ut] '  inter  bominea  vix  esset  inventus 
qni  faceret  bonnm,  nee  aaltem  usque  ad  unnm.  Eece  enim 
niundi  latitndo  paganis  infidelibua  Deum  blaaphemantibua 
et  ligna  lapidesque  colenldbus  plena  scatet,  ita  quidem  ut 
jam  in  pndorem  pancoram,  qui  adhue  superaunt,  Cbris- 
tianorum,  Sjriam  Armeniamqne,  ao  postremo  Aayam  Mino- 
rem,  cnjua  provincife  aunt  BithiHia,  Frigia,  Galatia,  Lidia, 
Caria,  Pampbilia,  Taauria,  Licia,  et  Oilicta,  occnparant. 
Illi  insoper  alteram  Asyam,  id  eat,  tertiam  mandi  partera, 
quasi  nidum  inhabitant  biereditariam,  qtije 
noatria,  duabne  residuis  teqna.  partibus,  et  tractuum  1 
gitadine  et  provinciarnm  magnitudine,  esstat  non  immerito 
teatimata.  Ibi  olim  apoetoli  omnes  prceter  duos  mortes  anas 
Domino  consecrarunt ;  ibi  modo  Cbristiani,  si  qui  super- 
sunt,  nefandis  iilis  vectigal  aolTunt.  Uli,  prob  dolor,  Affri- 
cam, alteram  orbis  partem,  duceutis '  jam  annis  et  eo 
amplius  armis  possessam  detinent,  quie  dudum  terra  priecla- 
roram^  nutris  ingenionim,  quse  in  litteris  divinis  omoem  a 
se  infidelitatis  errorem  detersit,  ut  constat  cunctia  qui  litteraa 
norunt  Latxnae.  Tertium '  mundi  clima  eafcat  Buropa,  oujns 
qnantulamcunque  partem  noa  ^hriatiani  inhabitamus,  quam 
Turci  et  Saraceni  bellis  premunt  continuis,  et  jam  ab  annis 


'  0.  W.  have  also  effubilibus.  r       '  dBcentii]  treceutis,  W, 

=  n(]  Ins.  in  D.  above  the  line.  *  prieelarorum]  pneclarum,  A. 

C.  has  <l  (quod)  in  the  margin.  |       '  (erfiion]  teitia,  W. 


""mmmmmmHifl^ 


46  MATTH^I   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJ0I14. 

A.D,  1085.  "  trecentis   Hyspania  et   insnlia  Balearibns  sabjugatis,   qnod  Malmesb, 
p.  188.        "  reliqnnm   est  ape  devorant,   Illyrieumqne  et   terras  omnes  ^^^^  ^^^ 
Speech        "  inferiores  inequitant  ineolentes,  usque  ad  mate  quod  br»-  "'  gga 
iti^^'tt    "  ^'"™  Sancti  Oeorgii.  nancupatnr.    Quid  est  qnod  Bomim-  sag. 
foTtlie    '    "  ^"^™   moiminentnm  suaa  vendicant  ditioni,  et  aanctfe  urbis 
Crusade.      "  introitnm  peregrinis   nostris  venduiit,  qui  aolis   Christianis 
"  patere   deberet,  si  aliqnid  divinse'  Tirtutis  vesti[giuni] *  eis 
"  inesaetP     Accingimini  ergo,   Tiri  potentee,  et   aggredimini 
"  memorabilem  in  crucis  inimicos  espeditionem,  et  Ohrietiani- 
"  tatem    propagatnri,    signacnlum    crucis    humerie  vestris  in- 
"  Buite,  intestinie   fldei    ardorem    foris  prsetendentes.     Arma 
"  qate   cade    mntna    in   bellis    illicite  et    tomeamentis    crn- 
"  entastis,  in  bostes   convertite   fidei    et  nominia  Christiaoi. 
"  Eapinas,  furta,  homioidia,  fomicationea,  adulteria,  incendia, 
"  qnibus  Beam    ad    iracnndiam    provocastia,   in    hac  espedi- 
"  ticine  redimite ;  et   Fratribus  vestris  qui  in  Jerosolimis   et 
"  fiaibus    ejuB    habitant  compatienfces,  barbarorum  insolentias 
"  comp^catia,  quibna  propositum  est  nomen  deprimere  Chris- 
"  tiannm.*    Nob   antem    de   omnipotentie  Dei   misericordia,  et  William  of 
"  beatornm  Apostolorum   q'nB  Petri    et   Panli  auctoritate  con- Tjrei ''IS, 
"  fisi,   ex  ilia  quara  nobis  licet  indignia  Dens  ligandi  atque  ^.^' 
"  Bolyendi  contnlit    potestatom,  omnibus   qui  laborem  istam  Patrologia 
"  to  propriis  personia  aubierint  et  espensia,   plenam    auomm  vol.  cci.) 
"  peccaminnm,  de   qnibua   veraciter  fuerint  corde  contriti,  ore 
"  confessi,  veniam    indnlgemus,    et    in    retribntione   jnstorum 
"  sftlntis    tetemte    pollicemnr   augmentum.     Hujus  qnoqne  re- 
"  miaaionis  concedimus  esse  participea,  qni  ad  subventionem 
"  istina  itineria  de  bonis  snia  congrae  miaiatrabnnt,'  ant  circa 
"  prEedicta    conaiUnm    et   ausilinm    impenderint  opportunum, 
"  Ite   ergo  priedicabilea  per  orbem  Cbristi    milites,  timorem  Malmeib. 
Rom.  Till.    "  mortia  penitus  omittentes;    non   enim   snnt  condigme  pas-Gest.  R^. 
"  sionea  hujna  temporis  ad  fnturam  gloriam,  qnte  revelabitur '^' ^*J^ 
"  in  nobis.     Hffle  ptseaentibna   prseeipimns,  absentibus    man-  l^j 
"  damns,  terminnmque   proiimi   veris   figimns,'    Aderit   enim 
"  Dena  enntibua,  ut  bonna  eis  arrideat  annus,  tam  in  copia 
"  fragnm,  turn  in  setenitate  elementorum.     Horituri  cselomm 
"  intrabnnt    triclinium,    victnri    Dcmiinicum  videbnnt  sepnl- 
"  chmm.    Felices  sunt  qni  ad   banc   expeditionem  vocantnr, 
"  nt  Tideant   loca  sancta,  in   qnibns  Cielomm  Dominus  cnm 
"  hominibos  conversatua  eat,   et    pro  hominibus  natns,   cra- 
"  cifisOs,  mortuuB,    aepnltos,   et   resuscitatiK."    Et  his  dictaa, 

'  dimna']  solitte,  Malmeeb.  I      '  BiinistrabuBl'}  misjatrabant.  A. 

'  vetligium  m]  Testicis,  C.  D.         \      ^  veris  figimas']  Ten  fn^miis,  A. 
'  CArisftanan]  Qirisliananiin,W.   | 


1 


DE   TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,   SCILICET   RUFI.     47 

iraiiam  of  pFS&cepit   his   qui   aderant  ecclesiarum  prtelatia,   nt   ad  propria  A.D.  1095, 
Tyre,  i-  '5,  reTersi,  eum  omni  inatantia  et  sollicitudiae  plebes  aibi  eabjeetaa 
col.  234.     a^  espeditionem  pr»misaam  extortentur. 

De  wyminihue  magnaiura  entce^natorum,  et  eoTiimi  ooneetisii. 

Malmesb-        Oumqne  clerws  et  popnlue  huJHa   orationis  t«norem  auribus  Names  of 

p*^^^^-  pereepi^ent,  consensnm  nrntuo  clainore  protestantur,  faveates  ""s  fi"' 

t'saa '       sermocinanti  et  peregrinationi.     Et  protinus  in  coacilio  proceres  ^^"^u 

nonnnlli.  Papa  genibua  adTolnti,  ae  et  sua  Chrieti  iniliti»  con-  the  Cross 

secronmti   qnornm  primus  fuit  Aiiuerae  Fodiensis  epiaoopus, 

William      qoi   crncis  signaoulo    de  manibua   Papse  accepto,   Willelmmn 

ofl^re,      Aurasiensem  prsesulem  Habuit  ilico  seotatorem,  cam  aliis  fide- 

'- 1*'  ,      libiis  iimumeris  diyersje  oonditiouie  etsetatie.    Igitnr  finite  con- 

•^  "       '     cilio,  a  singulis  est  in  sua  dlaoessum,  negotium  est  efficaciter 

Mslmesb.    expeditum.     Cujus  facti  fama  totum  perlustrana  orbem,  non 

p.  533.         solum,  meditetraneas  provincias  ad  banc  peregrinationem  com- 

movit.  Bed   et  omnes,   qui   vel    in   penultimia    insulis  vel  in 

TTill.  of      barbaria    nationibue    audierant    nomen    Cbristi.     Susceperunt 

Tyre,  i.  17,  itaque   cruoia   signaculum  Hugo  magnns,   Pbilippi    Francorum 

coL  236.      regis  frater,.dus  Lofcharingonini  Grodefridus,  cornea  Tholosanua 

Reimundua,    dm     Normannonun    Kobertus,    Boamundua    loco 

Appalus    et  gente  ITorinannne,    comes    FlMidrenais   Eobertua, 

Camotensia  cornea  Stepbanua,   fratrea  ducis  Godefridi  Balde- 

wiaus  et  Euatacltins,  item  de  Burgo  alius  Baldewimia,  item  de 

Gres  cornea  Gameriua,  comas  Hamaucomm  Baldewinua,  comes 

Diensie  Hjsoardua,   comes    de  Foreis    Willelmna,    cornea   de 

Albamarlia    Stephanue,    cornea    Perticenais    Eotrodus,  comes 

Hugo  de  Sancto   Paulo,  Henrioua  de   Asea,  Kadulfua  de  Ban- 

gentiaco,  Hebrandua  de  Puaaco,  WiUelmua  Amancn,  Gentonius 

de  Bar,  Gastus   de   Bedera,  Willelmus   de   Monte  Peasulano, 

Girardue   de  BosseiUon,  G«raldu3  de  Cereaiaco,    Rogerua    de 

Bamevilla,  Guide  de  Posaesaa,  Guide  de  Garlandia,  Thomaa  de 

Sprea,'   Galo  de  Calvo  Monte,   Stepbanua  ^  cornea    Bleaensis. 

<Not  in      De  ®  Anglia  omnes  fere  iUi  qui  de  Bellocampo  cognomen 

■    ■'       retinent,   et    alii   prseclari   quoa    perlongiim   est  Uteris 

™  Gommendare.     Hi  omnea  quasi  capitanei  et  principea  militom 

'  Oieterorumque  fidelium,  espectantea   tempua  opportunum,  cum 

ingentibns    armatorum   copiia   ad   militiam    Christianain   prie- 

parati  erant,  et  ae  tanbe  per^rinatienia  laboribua  devote  pro 

Cbristi  nomine  maocipare, 

1  »preo]  sic,  for  Feria.  I       '  This  sentence,  written  by  Paris 

^  sic,  tlie  compiler  not  seeing  lie      iu  the  margin  of  A.,  is  in  the  text 
is    given    above  as    "  Caniotensis      in  C.  D. 


L 


i,tmMii)iif^iimmmfiiimm§ 


T 


MATTH.ai   PAKISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A,r>,  109S,        De  rsaelatitme  Petro  fter«mt(ce  facta  de  negoUo  ev^radieto. 


view  with 
the  patri- 

JeniBalem. 


pifeterea  non  mediocriter  banc  Christi  militiam 

eA  obseqnitim  Gracifixi  prasdicatio  Petri  Heremitee ;  de  quo  nt 

arbitror  non  erit  inutile,  si  diTioam  pevelatlonem  ei  factam  super 

hoc  negotio  ignorantibua  intimavero  ad  historise  claritatem.    Sa- 

eerdoB  quidam  Petrus  nomine  et  heremita  profeBsione,  de  regno  in 

Francornm,  panlolum  ante  hos  dies  peregrinationie  roto  tractFUE,  ol 

JcrOBOlimam  pervenit.    Hie  jnxta  legem  Christianis  civitatem  '■ 

sanctam    ingredi   volentibue  a  Saracenis    propOBitain,  dato   tri- 

buto,  nrbem  ingreaEus,  in  hoapitio  cnjusdam   Christiani  stis- 

ceptus   est,     A    quo    de    miaera   conditione  oredentinm    sub 

potesfcate  paganorum  conrersantium  ad  plenum  edocfcus,  quic- 

quid    calamitatis    asdivit,    flde   postmodum  oculata    coaajKxit. 

Audiens  vero    quod    Sjmeon,    patriarcba    civitafcis,    vir    essefc 

religioBua  a«  timena  Deum,  aocessit  ad  ipsam,  et  mufcuis  eunfc 

confabulationibna  recreati.     At  patriarcba,  es  verbia  Petri  colli- 

gens  quod  vir  essefc  circumspectus,  ftwuiliaTiiiB   coepit  esponere 

uniTersa,  quae   popnlum   Dei    in   civitate    commorantem   acrius 

affligebant.     Petma   antem   fraternis   compatienB  miaeriis,  cum 

lacrimae  cohibere  non  posset,  patriarcb»   reapondit;  "  Noveria, 

pater  sancte,  quod  'eccleaia  Romana  et  principes  Occideutia, 

[si '   bujuB  calamitatis   diligeutem   et  fide   dignura   baberent 

instraefcorem,  tempfarent  proculdnbio  bis  malis  vestria  remo- 

dia  procnrare ;  acribe  igitnr  diligenfins  tarn  domino  Pap^e  et 

ecoleaife  Eomaii»  quaro  regibos  et  principibne  Ocoidentia,]  et 

ego  pro  remedio  animfo  meie,  aactore  Deo  paratus  ero  £emm- 

nantm  vestrarnin  immenaitatem  protestari,  et  ad  remedinm 

procurandum  universes  et  singulos  invitare."    Placuit  sermo  in 

oeulia  tam  patriarcbsa  qnam  aatantium  popnlornm  ;  et  impensia 

gratiarnm  actionibuB  viro   Dei   scriptnm  poirignnt  poatulatum. 

Accidit  autem  die   quadam,  cum  priedicfcuB   Dei  famulus  de  Ti 

reditu  ad  propria,  pro  implenda  legatione   aasumpta,  ampliua  » 

aolito  eeset  sollicitna,  ecclesiam  DominicEB  Eeanrrectionia   in- 

gressna  est,  ad  fontem  misericordias  tota  deyotione  recarrena, 

ubi    cum  pernoctans  vigiliia   et  orationibns  fatigatua  in  pavi- 

mento  decubuit,  ut    aomno   satiafaceret  imieuti,  ilico    sopore 

interceptuB,   vidit  sibi  astare  Dominnm   Jeaum   Christum,   et 

injungena  ei  legationem  prffimissam  dixit ;  "  Surge  Petre,  pro- 

"  pera,  et  intrepidus  pen^e  qute  tibi  aunt  injnncta ;  ego  enim 

"  tecum  ero,    Tempna  eat  enim  ut  purgentor  aancfca,  et  meia 


'   This    passage    between     tbe  | 
bracketB,   omitted  by  the  scribe's   | 


s  obtained  from 


DB  TEttPORE  WIHELMI  SECtTKDI,  SOIIiIOET  BUFL    49 

waiiam  of  "  subTematnr  aervis."    Espergefactus  Petrns,  et  de  viaione  con-  A.D.  1095. 
l^ie,  i.  13,  fortatuB,  atque  admonitionem   divinam  amplectena  mtrepidus, 
eoL  S21),      impiger   moras  mmpit,    et    facta    oratione  ad   mare  featimis 

viator  deecendit.    Ubi  navem  asceudens,  prospera  navigationo  His  return, 
fld  Banim  pervenit,  et  inde  Romam  profectna,  Papam  TJrbanum 
reperit,  et  patriarchEe    litteras     fideliumque   qui    Jerosolimia 
erant  porrigens,  ©omm  miserias,  et  Terrse  Sanctse  calamitates, 
Id.i  13,      l^ni  fideliter  quam  prudenter  eipognit.     Quem  Papa  memoratus  anfl  »eeep- 
col,  230.      benigne  anscJiiieiia,  ee  fidelem  cooperatorem  faturam  congruo  p*""  **?  ** 
tempore    repromisit.    At   Petrua   omnera   perlnetranB    Italiam, 
Alpes  tandem  transcendit,  et  omnea  prinoipes  ocoidentales  cum 
masima   BollicLtabat  iustantia,   ne   loca  aaacta,  qnse  Domintis 
propria  dignattis  est  illustrare  prseaentia,  infldelittm  permitte- 
rent  spnrcitiis  dintiuB  propbanari.      Nee   Tieum  est  sibi  hoc 
sulBcere,  nisi  etiam  plebeB  et  inferioris  manna  homines  ad  id 
Id.  i.  IT-     ipaum  piis   exhortationibns  aoimaret.      Sic  deniqae  heremita 
col.  336.     Petrus,   cum  ingenti  armatornm    mnltitudine,  qnam   turn   de 
regno  Franoomm  tnm  ez  imperio   mnlto  labore  contraxerat, 
prasdietsa  ee  jimgene  mUiti»,  opus  crucia  inBtantissime  stndnit 
promoTere. 

De  QaMerio,  qm  prvm/ae  ife)-  ^eregrinaUonie  (wnpatf. 

Id.  i.  IS,         Anno    Domini    incvi.     Mense    Haitio,    octavo   die   menais,  Expedition 
eoL  237.      Galterius  eognomento  Sensavior,  vir  nobilia   et  atrennus,  cnm"'^^*^'*^ 
ingenti    mnltitndine    pedestriuni    armatornm,   nt    qni    pancos  ^^^^'"'' 
habebat  equites,  primua   omnium    cruce   aignatoram  iter   pere-  Crusader, 
grinationis   airipiens,    regna    pertranaiena    Theutonieonim    et 
Hungarornm,  usque  ad  flnvium  Maroo  pervenit.    Quo  trausito, 
et  Bulgaroram  fluea  ingrediens,  ad  locnm  venit  qni  Belligravia 
nuncupatur ;   ubi  quidam  de  comitatu  ejua  apnd  Malamvillam,  The  treot- 
ipao  ignorante,  nt  eiboe  emerent,  remanentes,  a  Bulgaria  com-  mentofhis 
prehenai,  nudati,  et  verberibna  atBicti,  abiatia  onmibna,  ad  aocioa  1^  o"^}^ 
aunt  remiasi.     "Walterina    igitnr  a  duce  Bnlgaromm  emendi 
neceaaaria  lioeutiam  poatulana,  et  impetrare  noo  valena,  ante 
urbem    Belligraviam  castrametatus  est.      Ibi  eiercitnm    sno-  His  loss  at 
mm,  ciboram  inopia  laborfBitem,  cohibere  nou   valena,  grave  Belgrade, 
nimia  poptili  aui  ibidem  anatinuit  detrimentum.      Kam  cum 
nibil  a  gente  nefanda  venale  obtinere  potuissent,  in  gregea  Bul- 
garornm  et  armenta  irmentes,  c»perunt  ex  eis  in  caatra  sua 
deferre ;  quod  Bnlgaii  audientea,   arreptia  armia,  predam   es- 
cutere  deorevernnt.     Et  bellnm  raptoriboa  inferentea  et  vic- 
torea  esiatentea,  centum  et  qnadraginta  ex  eia  a  prcecedentinia 
comitatu  separatos  in  oratorio   qnodam,  quo  bo  gratia  oonse- 
quendfe  pacis  intnlerant,  igne  appoaito  combnaeeront,  cteteris 
VOL.   II.  D 


50  MAITH^I  PAEISIENSI8  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  109B.in  fngami  coactis.    At  vera  Galterins  cnia  reliqiiiB  agminibna  Wia  of 

snis  Straliciam,'  Daci©  mediterranese  metropolim,  pervenicns, 

prseaidi  civitatia  de  iojuiia  plabi   Dei  a  Bulgaris  illata  coa- 

qaeatns,  plenam  est  jostitkun  cosBecntus,    Indc  igitar  ad  urbem 

His  recep-  regiam  profeotoa,  et  ad  pnesentdam  Aleili  imperittoris  indactas, 

tiott  by  the  postulaTit  Bt  naque  ad  adventiua   Petri  hercmitse,  de   eujua 

Al^u^      mandato  iter  ampuerat,  esercitnm  sunm  in  locia  urbi  vicinia, 

indulta  Mbi  emendi  Tendendiqne  liceutia,  permittcretur '  habere ; 

quod  ei  imperator  beuigne  concessit. 

Be  ^eregrinaUone  Petri  Eeremtx. 

Expedition     Post   Galtepiom,    Petrug  heremita   pritnaa  viam    peregrina-  Jd.  L  19, 

°h^u^'  ■    ^^^^^  espediens,  transcnrsa  Loth&ringia,  Franconia,  Bavaria,  col- 239. 

"  et  Atiatria,   cum    qnadraginta   milibua  bellatomm  fines  attigit 

Hungarornm.       Qui    tandem    ad    Malamyillain    pervenientes, 

andierunt    Cbristianos,    qiii    Gaiter ium    secnti    prasoeaaeraat, 

Captnre  of  stragem  ibi  non  modieam    pertnlisac  ;    et   videntea   apolia  et 

™n"°'       arma  eonun  in  cqutq  civitatia,  quasi  pro  trophteo  pendentia, 

jnsta  Bnccenai  ira,  ad  anna  prosiliimt,  ct  urbem  violenter  con- 

fringentes,  incolaB  psene  omnes   ant  gladio    iaterimunt  ant  in 

flumine  vioino  demergnnt.    Sic  urbe  subacta,  quinque  diebns 

niansernnt  in  ea.     Petrua  vero  audiens  qnod  res  Hungaris 

ad  vindictam  snonun  militares  copiaa  convocaret,  legionea  Buae 

Bub  onmi  celeritate  nltra  Snmen,  quod  vicinum   erat,   trans- 

forri  preecepit,  com  armentis  et  manubiia  civitatds.    Et  inde 

octo  diemm  itinere  tranacnrgo,  ante  urbem  Niz,  (nirribus  et 

mnro  fortissimam,  pervenit,  et  ponte  flnminis  transito,  castra 

Onfrage      fixit  ibidem.     Indeqne   iter  eapedicns,   cum  pars  majoc  exer-  id.  i.  20, 

andpomsh-  (.jtna    prteterisaet,   qnidam  torbati    capitis    de    regione    Then-  coL  240. 

^  f i-  tonicomm,  aliquantulum  ab  agminibua  prEecedentibns  remoti, 
fbUoweis  septem  molendina  jnsta  pontem  momoratum  igne  concrema- 
at  Sitix  rnnb.  Erant  antem  viri  quasi  centum,  qui  nt  suo  forori 
gatiafacerent,  adjecenmt  ad  propriam  miaeriam,  et  qnonmdam 
domicilia  in  auburbio  posita  igne  similiter  auocendentes,  com- 
jnisso  acelere,  eseroitui  prtecedenti  seae  jungera  properabant. 
At  Tero  regionis  illius  dominns,  quod  factum  fnerat  iudigne 
fere:^,  cives  evocat  et  arma  arripere  monet,  et  ipse  piroviuB* 
cnm  iugenti  tumnlta  boaies  inseontns,  anteqoam  ad  prte- 
oedentem  exercitnm  attigissent,  atrociter  illoa  invadens,  omaes 
morte    dignigsima   peremit.      At   Petrus    haec    omnia    penitns 

'  Slraliciani]  Stralicie,  A.  [       '  pravtas]  primus,  W.      O.  lias 

^permtlereiBr'jfeniatteteoba,C.  |  previus. 
p.    A.  haa  been  altered  to  tbis.         I 


1 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECIFNDI^  SCILICET  RUPI.    61 

Will,  of      igiiorans,  nt  qni  prteeuntem  duoebat  eKercitnm,  dum  a  refer-  A,D,  1096. 
Tfw, i. 21,  entibuB  caanm  per*   qiiendam   equo  raptum    velociasimo 
(oLSti-      cognoviaaet,  de  conailio  Buomm  ilieo  reyeraus,  fratrnm  inter- 
emptomm  fiment  non  sine  lacrimis  conspexit,  scire  Eollicitos 
capiena  qnee  canaa  eztiterit  tantte  tranagressioiiis-    Missia  ita- 
que  legatia  ad  majorea  civitatis,  cognovenmt  qui  misai  fuerant 
jnata   indignatione   Eeditionem   fuiase   faotam ;    sed   qnDrnndam 
peregrinonun  ausu  temerario   legio  tota  concitata  eat,  \it  in- 
juriam  quam  pertnleraut,  viodicarent.      Eraut  autem  viri  quasi 
millo,  qui   ad  banc  proruperant   temeritatem ;  propter*  quoa 
qnidam  ex  nrlianis  egressi,  bellutn    ingena   ctiin    Doatratibas 
commisernnt.     Deinde  cives  reaeratia   valvis    egresai,  qningen- 
toa  ex  nostria  super  pontem  peremerunt,  reliqoia  psene  omni- 
bus, diun  flmninis  vada  neacirent,  annimeraia.    ^Exercitns  antem 
Petri,  tantam  Buorum  non  ferens  injuriam,  ad  arma  convolant,  ILoss  of  the 
et  confligentibus  inter  ae  agminibns,  cecidenmt  es  peregriniis  Crusaders, 
qnaai  decern  milia  Tirornm,  et  Petri  Heremitie  pecnnia  tota  a 
Balgaris  capta  eat,  retento  ejua  currn  cum  omnibua  qu»  babe-  p.  190, 
H.L  S3,     bat.     Die  aiitem  qnarta  recollectia  -riria  qui  disperai  erant  per  Their  arri- 
coL  342.     fugam,  quaai  ad  triginta  roilia,  raraua  Be  ad  iter  accingentea,  "^  at  Con- 
Tiam,  licet  cnm  magna   difficnltate,  continuant,    et  maturate  |^j*^^' 
itinere  Constantinopolim  pervenerunt.     Ubi  Petrua  imperatoria  tjoa  i,j  the 
coUoqnio  fretua,  cum  per  dies  aliquot  esercitum  ibidem  recre-  emperor. 
asset,  ex  imperatoris  mandato  transito  Hellespouto   in  Bithi- 
niam,  quse  prima  est  Asyse   proyincia,  descenderunt.     Delude 
■  ad  loeam  supra  idem  mare  sitmn,  cui  nomine  CiTitotli,  Tenientes, 
castrametati  snnt  ibidem. 


De  inierita  iriffirUa  milium  crucesignatcmtm,. 

i,  rerun 

.  aaderE  tc 


Erat  autem   locus  ille  in  confinio  Turcorum  poeitus,   rerum  Advance 
omttiam  et  prrecipne  victnalinm   opulentus.     Ctunque  ibidem  ™  ™*  Cru- 
quaei  daobns  mensibos  consedisset  exercitue,  coeperunt  Latini  j 
ad  decern  milia  virorum  regionem  perlaetrare,  et  greges  pari- 
ter  contraliere  et  armenta,  atque  Terens  Nicfeam  urbem   ordi- 
natis  ^;minibtiB  profecti,  cum  prceda  maxima  sine  suorum  dia- 
pendio  sunt  reversi.     Porro  Tbentonioi  videntM  quod  in  illo 
negotio  IJatiuia  proapere  accidiaaet,  adjeoerunt  et   ipai   aimile 
aliqnid  attemptare.     TTnde  ad  decem  milia  peditom  cum  eqni- 
tibns  ducentis  Teraus  Kiceeam  tendentes,  ad  oppidum  quoddam, 


'  Th«ee  words  are  introdaced  by  j  'jwiipter]  oon(ra,W.,  and  bo  A.; 
Puis  directly  from  Winiam  of  it  ia  altered  m  &e  mar^n  by 
Tyre.  1  ■Saaa. 

D2 


52  AUTTH^I  FMU3IEHSI3  CHEOKICA  UAJOBA.. 

A.D.  lOM.  qnatuor  miliariia  a  Kictea  distwis,  venenmt,  et  facto  impetu  Jf^I.  of 
Tehemeiitissimo,  repngnantibns  acriter  oppidanis,  aed  nihil  pro-     j*oll 
ficieatibaa,  Thentouicl  oppidum  occaptint  violeuter.     Tandem 
habitatori'bus  ommbna  int^emptis  et  jaanabiis  cuuctia  occu- 
patiB,  castmm  mtminnt,  et  loci  opnleutia  aimul  6t  amcenitate 
delectati,  usque  ad  priucipam  adreiitiim  ibi  commanere  pro- 
poiKUit.    Sed  Solimaimiis  regionia  illiua  dominos,  audiens  quod  Id.  L  31, 
Thetttoniconun  geuB  oppidnm  *smim  expi^natum    praaBomsret  *<•'■  2«- 
detinere,    cant    omni   fesUnatione  illno    contendit,  et  castnun 
obsidens    violenter    expugnat,  omnibus    quos    iutnB    repperit 
gladio  interempLls,    Venit  interea  rnmor  in  caatris,  Thentoni- 
Tlietr  d»-    coram  cobortea  in  manibna  Solimanni  incidisse.    ITnde  veritate 
feat  and      comperta,  relnotantibus  majoribiss  de  exercitu,  ad  arma  prosi-  Id.  i.  25, 
"*■■  Hunt  muverai,  et  pedites  tri^nta  qninque  milia  oum  equitibOB  *°'-  ^^'■ 

qoingeutis,  ordinatis  agminibna,  ad  partes  Nicteas  contendunt, 
et  in  qaendam  campnm  SoHmaunnm  cum  iunumera  Tnrcoram 
mnltitudirie  inTonientes,  irrrnmt  potenter  ia  hostes ;  sed  Tnrci 
scientes  quod  tea  pro  capitibos  agerotur,  graviBBimtim  pere- 
grinis  reddidere  conflictran,  et  ipsia  tandem  oppreasis,  dnm 
pondna  prtelii  ferre  diatine  non  valerent,  fugam  ineimt,  agmi- 
uiboB  dissolatis ;  qoos  Tnrci  gladiis  inseqnentes,  sti'^;em  uon 
laodicam  nostratibna  intnleruut.  Ccciderust  ibi  de  esercita 
Fetri,  nobiles,  Galterius  Senaavior  cum  Beginaldo  de  Breis 
et  Folcbero  Aorelianensi,  et  de  triginta  milibns  peditum, 
qui  de  CBfitris  egressi  faenrnt,  simul  et  equitibua  quittgentia, 
vis.  Tel  imns  aaperfnit  qui  carcerem  eraderet  vel  mortem. 
licce  prtelinm  inobedientite  qaem  finem  babuit,  dam  contra  (EuJarsed 
prteceptnm  imperatoris  populua  cervicoaua  arma  moverat  teme-  from  la.  i. 
raria,  qui  coimilait  indoctum  valgus,  ut  pacifice  apod  Coostan-  |jj.^'' 
tiuopolim  ezspectarent,  aaque  ad  adventam  priucipam  illoa  sub- 
sequeutium,  qui  pradentiorea  ipsis  erant  et  ad  plenum  in 
militift  ernditi.  Solimanno  vero  non  sufficieate  quod  factum  Id.  i.  S6, 
fuerat,  in  castra  irmit  violentne,  et  senee  valetadinarioa,  mo-  col.  346. 
nachos  et  ordinatoa,  matronas,  paellas,  et  pueros  in  ore 
gladii  interemit  moltos.  Qaoadam  tamen,  quorum  mtas  pro 
eia  intercedebat  et  facies,  ad  boo  reservabat  illcesos,  ut  per* 
petaffi  anbiceret  Berrituti.  Erat  autem  prope  castra  fideliom, 
secoa  litoa  maris,  vetus  quoddam  prieaidiam  habitatoribua 
TBcaum,  in  quo  necessitate  compolei  ad  tria  milia  peregrino- 
rum  ae  conttdemnt,  salatan  se  ibi  posse  ccnsequi  arbitrantea. 
Helpob-  Cumqae  iu  eo  a  Solimanno  faissent  obaeasi,'  sese  Tiriliter 
"m^^  defendentea,  Petrus  ad  imperatorem  veniena,  fusis  humiliter 
^^r'""'  precibns,  obtiaoit,  ut  misaa  iliac  militia  reliquiae  populi  faciat 

peror.  ,. 

^  obutm]  obndes,  W.    A.  baa  obai,  mth  m<  in  tbe  margin  t^  Paris. 


i 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,  BCILICET  RUPl.    53 

(Not  inW.  iit*^^'       Quod  cum  fiictiim   fnisaet,   remantdt   Petrus   apud  AJ),  1096. 
c^Tyie.)     Coustantinopolim  cum.  reliqaiis  esercitns,  principnm  espectaiiB 
adveoiuia, 

De  peregrwda  qv,i!msda-m  dolo  vnierfe^is. 

\^lliaiu  of  Secutna  est  aufcem  hos  cruco  eignatoa  in  peregrinationis  voto  Expedition 
Trra,  i.  27j  aacerdos  quidam  nomino  Godeecallua  et  natione  Tteatonicas,  of  Godea- 
«oi-  a*"'  qt(i  gratiam  habeas  ©xiiortationis,  ad  qaindecim  milia  de  regno  " 
Thentonicorum  ad  opos  onicia  in  Hungariea  fines  condusit. 
TJbi  com  esercitu  sao  veualia  de  mandato  regis  bonis  condition!- 
bus  ab  Hnn^aris  accepissent,  alimentonim  opnleutia  abatentea 
et  ebrietati  vacaxites,  ad  enonaea  prompernnt  injnrias,  prfedaa 
agentes  eb  stragem  in  populo  committentea,  neonon  com 
usoribns  Hiuigarorum  et  flliabna  rem  illicitam  violenter  per- 
petranteB.  Unde  rex  teme  ira  saccensuB  dignissima,  populum 
ad  anna  concitat  in  ultionein  tantte  tranagreBsionis.  Tandem 
apnd  Bellegraviam  piEedictoriim  multibHdinem.  furioaomm  re- 
perientea,  com  ee  pmp&rarent  ad  resistendmn,  (erant  qnippe 
viri  fortea  et  nsnm  armomm.  babeates,)  temptant  dolo  vincere 
qnofi  Tiiibna  neqniTermit.  Uiasa  igltor  legatione  ad  Godeacal- 
Inm  et  primates  exercitos,  GonTenerant  eoa  verbis  pacificia  in 
Id.  i.  S8,  dolo,  dicentes ;  "  Pervenit  ad  domiunm  noatrum  regem  gravia 
EoL  247.  "  qnerimonia,  quod  populo  ano  enormea  nimis  intuleria.inju- 
"  rias,  mala  pro  bonis  nequiter  rependendo.*  Kovit  prseterea  res, 
"  quod  aunt  inter  vob  viri  prudentea  et  timentea  Denm,  qnibua 
"  invitis  et  renitentibus  commisaa.  aunt  enormia,  qute  regem  me- 
"  rito  ad  iracundiam  provocarunt;  unde  crimen  quonmdam  in 
"  omnea  refundere  verens,  decrevit  peregrinis  ptH-cere  in  pne- 
"  senti ;  unde  vofais  denuntiat,  ut  ejua  omnino  quiescat  indigna- 
"  tio,  ut  et  peraonaa  vestraa  et  aubatantiam  cum  armis  omnibus 
"  in  manibuB  ejua  sine  conditione  fcradatia,  alioqnin  nee  imua 
"  e£  vobia  mortem  evadet,  cum  poteetatem  non  babeat  populus 
"  fugiendi."  Grodesoallus  igitor  et  principes  legionum,  de  regia 
benignitate  nimis  pneaumentes,  populum  totia  viribus  renitea- 
tem  induxemnt,  ut  ctmi  armis  et  subatantia  eornm  tota  in 
regis  potentia  ae  traderent,  et  aie  aatiatacerent  conquerenti. 
Quod  cum  factum  fuisset,  dum  misericordiam'  expectant,  mortem 
incummt.  Irruerunt  enim  in  populum  proditores  illi  armo- 
mm aolatio  destitutum,  non  distlnguentes  juBtum  ab  impio;  et 
stragem  immanissimam  inferentee,  locum  pollu^nut  nniver- 
Bum  ex  cruore  inieremptornm  et  fimeribns  occieornm.     Eraee- 

'  nusen'ron&im]  Titam,  W. 


^smmxamasB^ 


wp" 


■"'•M8ai5*'*rta 


54 


UATTBMI  PARISIENSIS  CHBONICA  MAJOBA. 


A.D.  1096.  runt  tamen  aliqui  hoc  commune  periculum,  et  ad  propria  re-  Will,  of 
p.  191.        versi,   suorum  stragem   aliis,  qui  peregrinationis  veto  astricti^y*^^^|;^^^> 
fuerant,   referentes;    soUicite  admonendo,  ut   prsedicti  populi 
nequam  praa  oculis  semper  habentes  malitiam,  prudentius  in« 
cedant  et  cautius  iter  expediant* 


col.  248. 


De  quibusdcm  peregritm  Judceos  p&rsequentihu$  et  post 

interfectis. 

Slaughter  Per  idem  tempus  convenerunt  ex  finibus  occidentis  ad  ducenta  id.  i.  29, 
of  the  Jews  pg^^tum  imilia  et  equitum  quasi  tria  milia,  inter  quos  erantcoL248. 
of  Cra^  ^  ^^  nobiles  Thomas  de  Feria,  Olarenbaldus  de  Yendolio,  comes 
saders  at  Hermannus,  et  Oarpentarius  Willelmus.  Hi  omnes  se  ad  in- 
Mentz  and  sanias  convertentes,  et  populum  JudsBorum  in  oppidis  et  civita- 
Cologne,  tibug,  per  quae  eis  erat  transitus,  impetentes,  multa  ex  eis  milia 
obtrnncabant.  Et  hoc  praecipue  factum  est  in  Magnntia  efc 
Oolonia  civitatibus,  ubi  etiam  comes  Emico  nomine,  vir  potens 
et  in  eadem  regione  prssclarus,  eorum  coetibus  conjunctus,^ 
maleficiormn  erat  particeps  et  flagitiorum  incentor.  Qui  omnes, 
transcursa  Franconia  et  Bavaria,  cum  fines  Hungarian  attigeroot, 
arbitrati  sunt  quod  liceret  eis  regnum  libere  introire ;  sed  apud 
Meezeburc  clausum  repperientes  aditum,  circa  pontem  substite- 
runt.  Porro  rex'  terrse  ingressum  transire  volentibus  prohiberi^ 
mandaverat,  verens  ne  injuriarum  ^  quas  Godescalli  ^  legionibus 
intulerat  memores,  in  ultionem  arma  movere  inciperent  intro- 
ducti.  Unde  petita  a  rege  licentia  transeundi  pacifice,  cum  sibi 
esset  penitus  denegata,  proponunt  terras,  quas  circa  fluvios  et  Id.  L  30, 
paludes  rex  possidebat,  depopulari,  suburbana  succendere,  et  col.  249. 
in  rebus  ejus  hostiliter  desaBvire.  Accidit  ergo  die  quadam, 
quod  septingenti  ex  regis  militia  navigio  transeuntes  occulto, 
ut  a  peregrinorum  injuriis  regionem  tuerenfcur,  casu  tamen  hos- 
iibus  subito  obviabant,  a  quibus  p^ne  omnes  interfecti  sunt, 
exceptis  paucis,  qui  in  carecto  et  paludibu^  salvabantur.  Et 
hao  freti  victoria  peregrini  adiciunt  etiam,  ut  pontibus  fabri- 
catis  prsBsidium  expugnent,  et  iter  gladiis  prssparantes  regnum 
intrent®  violenter.  Deinde  pontes  quos  construxerant  ^  moe- 
nibus  applicant,  et  per  eorum  instantiam  ad  id  perventum  est, 
ut  jam  pateret  introitus  peregrinis.  Sed  ecce  subito  caslitus 
incusso  victoribus  timore,  versi  sunt  in  fugam,  causam  penitus 
ignorantes ;   sicque  peccatis  exigentibus,  terga  hostibus  osten- 


Their  de- 
feat at 
Meseburg 
(Ovax). 


1  conjwicttis'}  convinctus,  A. 

2  Coloman,  king  of  Hungarj. 
^prohiben]  prohibere,  W. 

*  injuriarum]  Injuriitm,  C. 


^GodescalHI  GodescallaS,A.C.I>. 
8  intrent']  intrant,  O.  W.,  and  so 
A.,  but  it  has  been  altered. 
'  C.  ins.  tfM^ 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  HUFI.     65 

Will,  of      deates,  contnlemiit  andaciam  civibua  desperatia,  qui  illos  to.-  A.D.  1096. 

*?'^':  '  gientes  viriliter  insecuti,  mortem  eia  ioeyitabjleJii  intnlenmt. 
Eiquibna  comes  Emico,  cum  legionibas  fugiens  dissolutia,  in 
auam  vis  patriara  est  reTeranB.  Alii  vero  nobiles,  qnos  pr«- 
nomiDavimoa,  per  Thoriciam*  esitium  decliuautea,  ad  Italiam 
pervenarunfc.  Unde  et  qnidam  ^  de  principibus,  idem  iter  agen- 
tibns,  qui  Dnrachium  navigare  proposueraat,  ae  in  O-rseciam 
contalernnt. 

De  progresm  duok  Godefndi  el  soeiomm  ejits  in  opua  crucis. 

Id.  ii.  1,  Anno  aupradicto,  qui  est  amma  Domini  kscvt.,  menee  Angnsto,  Advance 

ool.  249.      decima  qninta  die  menais,  Lotharingite  dux  Godefridus,  vir  Olae-  of  GodlVey 
tris,  poat  Petri  beremito  et  GodesoalK  aliornmque  progressnm  ^?f|^ 
misorabilem,  nt  prsedietum  esfc,  convocatis  rite  consortibns,  iter  compa^ 
aggreasna  est.     Erant  antem  qui  se  illi  conjnnzeruut  viri  no*  nions. 
biles;  Baldewisns  ]Mraidicti  ducis  frater  nterinns,  Baldewinas 
Hamaucomm  comes,  comes  Hugo  de  Sancto  Paulo,  et  Enge- 
raumia  fUios  ejus,  comes  de  Greg  Gamerius,  Beginaldus  comes 
Tuilenais,  et  frater  ejus  Petrns,  Baldewinus  de  Bnrgo,  Henricas 
de  Hascha,  Godefridus  frater  ejus,  Dodo  de  Cone,  Cono'    de 
M^  ?^  Monte  Acuto  J  quos  eequebantnr  Frisones,'  Lotharingi,  et  quic- 
qnid  gentitmi  jacet  inter  fluvios  Bhenum  et  Garunnam.      Hi 
Will,  of      omnes  icdividuo  comitatu  incedentes,  per  Anstrise  provinciam 
TjTc.  ii.  li  et  Hnngariam,  regi  datis  ol^idibus,  ad  BeUigraviam  Bulgarife 
g'V^         '  oppidnm,  et  inde  ad  Niz  et  Straliciam  perveQerunt ;  inde  ad 
ii.  i  col.     Daciam  mediterraoieam,  quie  alio  nomine  Meaia  dicitur,  et  ad 
S3S.  clanstra  Saucti  Basilii  descendentes,  Pbilippopolim,  urbem  no- 

bilem  et  copiosam,   attigenmt.      Ubi  cognito  quod  Hugo  mag- 
nus,  Philippi  regis  FraDComm  frater,  cum  aliis  qoibusdam  ab 
imperatore  Alesio  in  vincidis  teneretur,  dus  magnificua  Gode- 
fridus, missis  legatis,  rogat  nt  viros  praadictos  et  ornce  signatos  De  libera- 
aolutOB  abire  permittat.      Prsadictus  enim  Hugo  vir  illostris,  tione  _ 
quasi  inter  primos  iter  aggreasus,  Alpibus  trauacensis,  in  Apu-  E*8"i . 
liam  per  Iteliam  deacenderat,  et  cum  esiguo  comitatu    apud  fra^    ' 
Dnra^inm   mare  traasiens   subetiterat,  peregrinos  qui  ecque-  Franconnn 
hantur  expectans ;  ubi  a  praaaide  regionia  vinctns  et  impcra^  regia. 
tori  tradituB,  tanquam  prasdo   et  homicidii  reus  tenebatnr  in 
14  ii.  5,      carcere.      Sed  cum  nunciia  ducia  prseciae  negaretur,  de  com- 
col,  256,     mnni  consilio  per    ooto    diea  regionem  totam  cum  legionibos 
suis  depopnlantea  aiSignnt.     Hoo    audiens  imperator,  nnncios 

'    Tftiwjcioni]     Tharinam,    W.  j      ^  Far.  places  "TeIConiinus''oTer 
Carbthiam,  W.  ofTjre.  Com.    This  is  in  the  text  in  D. 

'  quidam]  quosdam,  A.  0.,  I      *  O.  W.  ins.  SajMnfs. 


66 


MA'CTHj:i  PABISIENSIS   CHRONICA  MAJOEA. 


Account 

of  die 
empetor 

AlevuB. 


AJJ.  1096.  ad  dneem  dirigit,  rogans  nt  a  prseda  se  cohibens  nobiles  re-  wai.  rf 

cipiat  espeditoB.     Dux  igitnr  paeatia  legionUtns,  ConBtautino-  '''Y^Ji'  *' 
polim  perrenit,  nbi  etiam  praadietoa  nobilea  ineolnmea  auBcepit.  "^ ' 
Sranb  aatem  cum  Hagone  mogtjo  Drogo  de  Keella,  Clareubaldns 
de  Yendolio,  Willelmna  CarpenttLrias,  qui  omuea  dnci  de  sua 
liberatioDe  gratias  ezsolTenmt. 

filing  Eodem  anno  stellie  visfe  ennt  labi  de  cselo  in  partibns  Cf.  Sige- 

occidenWibus,  in  siguum  dictsB  atn^  et  confuaionig.    225^ '" ' 

Se  neguiwtmo  imperatore  Al&eio. 
Alexins  antem  imperatc<r  Grfeoornm  rir  neqnam  et  snbdolaB,  William  of 
cum  eaaet  in  palatio  Kichofordi  prsedeceaaoris  Bui  Banunna  et  '^Y*9i'i"  ^' 
prinoeps  militise,  contra  dominnm  auam  maliciose  recalcitrana, 
quinto  vel   sesto   ante  bane  espeditionem  anno,  domino  de- 
pvdao,   imperium    invaserat,    et   invasnm   ueqoiter    detinebat. 
Hio '  semper  propositam  babena  fallendi,  sfepe  cmn  peregrinis  (Not  in  W. 
verba  pacifica  loquebatur  in  dole,  anspectam  jugiter  habena  "^ '^^0 
mnltitndiuem  cruce    signatorum  et  militife  probitatem.    TJnde 
si  qaandoqne   nocere  ceBBavit,    nou   boc  virtutis   esstitit  aed 
His  beha-    timoris.      Nam  dux  Godefridus  cum  ante  urbem  Constautino- 
viour  to       poUtanam  tentoria  fixiaset,  aaaunt   nuntii  imperatoria,   ipsam  Will,  of 
sadCTB^"      ^ncem   invitantes,   nt    ad   imperatorem    eum    paucia    introire  Tyre,ii.6, 
festinet.      Dux  vero  habito  concilio,    illoc  ire  distnlit;  unde 
indiguans    imperator    forum   remm   venalium    duois   legion  i- 
bus  iaterdixit.      Porro  principes  alimentomm  metueates  de- 
fectum, per  stibiirbana  loDge  lateque  hoatiliter  discurrentee, 
gregea  ondique  contrabnnt  et  armenta;   et  tantom  ia  castra 
alimentoram    defemnt    opulentiam,    nt    usqne    ad   satietatem 
etiam  minores  abimdent,     Unde  imperator  compnlsus  ccanmer- 
oium  restitni  iterato  prtecepit. 

Be  moUone  Boamwuli  prifmpia  w  opus  emcia. 

Advanceof     Interea  dum  hteo  apnd  ConBtantinopoHm  geruntur,  dominns  Id-  ii-  !3, 
Bobemond,  Boamundus,  Eoberti  Guiagardi  filiua,  princeps  TarentiiiTia,  qui  '^-  ^*^' 
Ot^rt         '"^'^  hyemem    cum    euo  exercitu  Adriaticum    mare  transiens 
and  his '      Dnracbinm  nsqne  perrenerat,  per  deserta  Bulgarite  ad  huob  qui 
followera.    eum  aequebantnr   pedetentim  appropiana  accedebafc.     Adhsae- 

rant  namqne  ei  viri  qnidam  nobiles  petentes,  quorum  bio  ia 
p.  192.         parte  nomina    anbponemua  ;     Tancredus   Willelmi    Marchionis 

filius,  Bicardus  de  Principatu,'  et  Bainulfus  frater  ^us,  Bobertua 


Et  Eenteaces  are  dae  t«  the  com^ler. 


DE  TEMPOBE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  BUFI.    57 


WU-  5*      de  Anxa,  Hermannas  de  Kami,  ilobertaa  de  Surda  Valle,  Ro-  A.D.  1096. 

^'^•^  ^''  bertna  Tarstani  filina,  Hnmftidue  filius  Eadulfl,  Ricardns  fllins 

comitia  Bannlfl,  comes  de  Biiseillnm,'  et  fratrea   ejus,   Boeleis 

Oamotentua,    AJberedus    de    Gagitauo,    Hamfridns  fllins    ejus. 

"we'  %S5  ^'^^  antem  sequebaiitnr  popnli  Italiei,  et  qoicnnque  a  Tyrreao 

mari  in  Adriaticnm   usqne   sinum   conversobantnr.      Hi  omnes 

Will-  of       TiBqne   ad   nrbem  Castoroam   Boamnndi   veiilla  secuti,   cum    a 

TYre,u.l3,civibna  venalia  popwlo  non  eshibebantur,  contrabere  greges  efc 

col.  2S3.      armenta  compalsi  sunt  Tiolenter.     Indeque  progress!,  in  regione 

Felagonia  caatra  statnenmt ;  ubi  audienbes  quod  in  Ticino  erat 

municipium  solis  bsreticis  babitatoribus  refertam,   illuc  sub 

ceteritate  contendunt,  efc  castrum  violeuter  occupantes,  et  sedi- 

ficia  igne  confl^rantes,  prEedam  immeuBam  et  opima  inde  spoUa 

abstulerunt. 

De  peregrinatione  eomUis  Tholosani. 

H.  iL  17,        Subsecuti  sunt  peregrmos  prjedicto  comes  Thosolanus  Bai- 
col.  266.      muudus,  et  episcopus  Podiensis  Aimerus,  in  negotium  Craciflsi. 
Eraut  autem  cum  eis  ia  gente  sua  riri  generis  prseciari;  Wil- 
lelmua  Auraaiensig  epiecopus,  et  comes  Kainbaldus,'  Gianatns  de 
Bediers,  Girai^us  de  Koaillnm,  Willelmns  de  Monte  Pessnlano, 
Willelmas  comes  Forensis,  Reimundns  Felez,  Cientoaius  de  Bar, 
iWm.  G.  E.  Willelmus  Amanen,      Hos  secuti  sunt    Gothi,  et  Wascones,  et 
■  quicunque  cruce  signati  inter"  Pyrenteum  et  Alpea  diffuaduntnr. 
WilL  of       Hi  omnes  prasfatos  subsequentes  cruce  aignatos,  per  Italiam  et 
T^.ii.  IT,  Lumbardiam,  et  per  regionem  quse  Foram    Julii    dicitor,   in 
col.  266,      Histriam    et    tandem    in  Dalmatiam  descendenmt,      Cumque 
per  dies  quasi  quadraginta    omnem  Dalmatiam  multo  pertran- 
siasent    periculo,    demum    Duracbinm    pervenerunt.      Ubi    et 
Id.  ii.  18,    cornea  litteris  imperatoria  exbilaratus,  iter  arripuit,  transcur- 
268.     sisque  montibuiS  et  silris  et  uruveraa  Bpjrotarum  regiono,  de- 
mum  in  pagom  cui  Pelagonia  nomen  est,  copiis  omnibus  re- 
duodantem,  tentoria  statnenmt.    Ubi  cum  venerabilia  Podiensis 
episcopus  longiuB  a  caatria  tentoria  fixit,  bospitandi  commodi- 
tate  ductus,  a  Bulgaria  irraentibns  captus  est,     Sed  dum  iinui 
ex  prsedonibua  aorom  [ab  eo]  qutereret,  ipsum  contra  cteteroa 
tuebatur.    Inter  quos  escito  tumuitu,   ad   voces    decortantium 
esercktus  comm.otua  est  uniTcrsus,  et  armia  arreptis,  iiTueotcs 
in  maleflcos  prfedictos,  ex  eorum  manibua  epiacopum  eruorunt. 
Deniqoe  reaumpto  itiuere,  per^rini  Tbessalonicam  transenntes 
et  omnem  Macedoniam,  oontinnatis  laboribus  apud  Bodestnm, 


Advance  of 
Ettjmond 
of  S.Gilles, 
count  of 
Tonlonee, 
Adhemar, 
bishop  of 
LePuy, 
and  their 
foUowecB. 


Capture  of 
the  bishop 
of  r*  Pd y 
by  the  Bul- 
ganans. 


'  An  error  for  Roeinolo.  This  ia 
Geoflrej  of  Eoscigno  j  see  Le  Pro- 
vost, Orderic  Vital,   iii.   p.    487, 


^  SaiiAaldm]     Bainbaldiu, 
Count  of  Orange. 

'  inter]  in,  W.,  and  so  A.,  bi 
ia  altered  by  Pane. 


mmfm 


'9mmmimmrfm''^irmm^g 


w^MR,.!  ....J   jiji,.    ■'■Ktii»!iiiMiip.ij^^jwiwi!iyit'»wi->!w«MWipiiii»i!y»wui,iiji|piB'»"JWP^^^ 


TW 


58 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1096.  i^beni  maritiinam  super  Hellespontuia^  sitam,  itinere  diertun  Will,  of 

quatuor  distantem  a  Constantinopoli,  pervenerunt ;  ubi  legati  Tyrb,ii.  18, 
principum,    qui    prsecesserant,    comiti   occurrentes   monuerunt        ^^®* 
instaatius,  obnixe  cohortantes,  ut  peractis  apud  imperatorem  ne- 
Their  dif-    gotiis,  ipsos  subsequi  maturaret*    Victus  igitur  comes  tam^  im-  Id.  ii.  19, 
ferenceand  perialium  quam  principum  instantia,  relicto  exercitu  sub  custodia  <^^i»  269, 
subseqnent  episcopomm  et  virorum  uobilium  qui  in  castris  erant,  ipse  cum 
tion  TFith     P^'Ucis  Constantinopolim  properans,  ad  imperatorem  ingressus 
the  empe-    ©st*    A  quo  cum  omni  reverentia  susceptus,  cum  multa  instan- 
ror,  tia  exhortatus,  ut  imperatori  fidelitatis  juramentum,  secundum 

formam  aliorum  principum  qui  eum   prsecesserant,  exhiberet, 
negavit  plane ;  unde  indignatus  imperator  insidiabatur  illi  et 
ejus  exercitui,  praecipiens  militibus  snjs,  ut  repente  in  legioni- 
bus  comitis  irruentes  usque  ad  mortem  persequi  attemptarent. 
Igitur   centuriones    imperatoris  et  quinquagenarii,    agminibus  id.  a.  20 
militaribus  prserogati,  domini  jussionem  exequentes,  clam  et  de  col.  269. 
nocte  in  comitis  irruunt  expeditiones,  aliquos  non  praemunitos 
inyenientes,   ex  eis  plurimos  peremerunt-      Comes   vero  haso 
audiens,  imperatori  proditioni^  objecit  infamiam.     Unde  facti 
poenitens,  Boamuudum,  qui  adhuc    in   ulteriore  maris  littore 
cum  suis  residebat,  ad  se  facit  evocari,  ut  per  ejus  et  principum 
suorum  interventum,  comitis  sibi  animum  reconciliare  possit; 
qui    ad    ejus  vocationem  reuientes,   licet  multum   displiceret 
quod  factum    fuerat,  cum  viderent  quod   non    esset   ultionis 
locus,   cum   ad  majora   properarent,  ad  exhortationem  eorum  id.  ii.  2 1 
comes  et  imperator  reconciliantur ;  et  juxta  formam  fidelitatis  col.  271. 
ab  aliis  factam  juramentum  exbibens,  in  plenam  gratiam  re- 
versus,  donis  ingentibus  est  honoratus. 
Form  of         Forma  ^  autem  fidelitatis  liaec  est,  in  quaomnes  consenserunt 
fealty  paid  totius  Occidentis  principes :  quod  civitates  et  castella  cum  pos- 
to  the         sessionibus  aliis,  qu8B  ad  jus  imperatoris  spectare  videbantur,  si 
by  thT*       ea  possent  subjugare,  sibi  redderent  incontinenti,  salvis  princi- 
Crusaders.  pibus  manubiis  omnibus  in  eisdem  inventis.    Quod  quibusdam 
ex  nobilibus  nimis  videbatur  iniquum,  ut  sui  sanguinis  e£Pdsione 
mercarentur  commodum  alienum.    Imperator  autem  ut  satisfa* 
ceret  peregnnis,  juravit  quod  ipsis  auxilium  fidele  impenderet 
et  consilium,  quibus  possent  inimicos  debellare.    Yenit  interea  Will,  of 
Constantinopolim  comitis  exercitus,  qui  statim  de  mandate  ipsius  Tyre,  ii.  21, 
ad  eos  qui   se  prsecesserant  transiens,  cseteris    legionibus   est  ^^^'  ^^^' 
conjunctus. 

{Bosforus. 
Hellespontas. 
Brachium  Saneti  Georgii. 

2  tam]  oDtt.  C. 

3  This  paragraph  seems  the  compiler's  own,  though  the  substance  may 
be  found  in  W.  of  Tyre,  iii.  12,  coL  285. 


DE  TEMPOEE  WILLELMI  SECUHDI,  SCILICET  RUFI.     59 

Da  peregrinatione  Rdberii  ducU  Normaniumim  et  sociorwrn  ejus.  A.D.  1096. 

Dicelo,  Hoc  deniqtte  tempore  Bobertns  dus  !N'ormamiitg  cmce  sig' Advance  of 

col.  492.      natna,  iter  Jeroaolimitanum  omnium  peregrinorum  novisBimiiB  Eolwrt  of 

arrjpiena,  poanit  Normanmam  in  Tadiznoainm  fratri  sno  regi  Korooflndy 

WiUelmo,  acceptis  eh  eo  decern  milibus  libria  argenti.    Jiins-  foHoweis. 
Will,  of      ertmt  antem  Be  ejua  agminibus  Bobertua  comes  FlandrensiB, 
TyTe,ii.22,  jjugtacliina    comes   Bolonienais,    Steptanns    comes     Blesensia 
'^ '       '      cornea  Camotensia,  cornea  Stephaaaa  Albemarleusia,  Botbrodns 

comes  Ferticenaia,  Bogerua  de  BarneviUa,  de  Britamiia  Tiri 
Malmesb.  magni  Fergaadiia  et  Couanoa.  Hoa  quoque  aeqnebantur  Angli, 
"'?^S'  Normanai,  Flandrenaes,  Britonee,  Andegavensea,  Galli  occiden- 
^'       '        talea,  eb  omues  populomm  cuuei,  qni  ab  oceano  Britomuco 

naque  ad  Alpea  mediterraueo  tractu  degebant.  Istt  omnea  in 
Will,  of  negotium  crucia  profecti  in  Apuliam  eb  Calabriam,  circa 
TV*j  loi-    hyemia  ingriientis  initia,  nivium  et  glaciernm  vitantea^  inoom-  p.  193. 

moda,  ibidem  espectantes  donee  aora  felicior  arrideret. 
Dicelo,  Circa  idem  fcempua  fundata  eceleaia  Norewicensia,  et  in  ea  Theehuroli 

col.  491.      p^  clericia  monaclii  surrogati.  ofNorwich 

founded. 

De  obsidiane  NieecB  cwitaUe  a  crueesignatis  facta, 

Cf.  Baldric,      Anno  Domini  xzovu.    Dux  Godefridna  cum  auia  legionibuB  Advance 
HJBt.     _     apud  Conatantjnopolim,  dus  BoamnndTia  cum  auis  apud  nrbem  of  ibe 
otI^'ioTS     '-'*^*''^^'"°'  comes  Tholosanua  cnm  auis  apnd  Pelagoniam,  cele-  J^^.^^ere 
(Miime       ^res  Dominicis  Nativitatia  dies  trans igentea,  decreTerunt,  irnus- 
cliTi.).         quisqne    in    loco   auo,   intuitu    religionis,    manns   a   prjeda   et 
qnalibeb  injuria  cokibere.    Hi  omnes  in  vere  sequenti,  com- 
Wai.  of       poaitia  sarcinia,  vehiculia  eb   elitellia    iter  aggredientes,  versus 
Tyre,ii.2I,  Nicieam   urilem   pedetentim   iucedunt.       Qiii  tandem  ad  Nice- ^jj^junc- 
mediam,   qnie    Bithini^    metropolia  eat,  venientea,   habnerunt  tion  with 
obviam  venerabilem.    sacerdotem    Petrum    boremitam   ibi,    qui  ^^  forces 
oum  paucia  qare  aibi   superftieruDt,  reliquia  legionibus  occur-  ^jjgjj^j, 
rens,    eornm    ccetibus  conjuncbaa    eat,   principibna    aalntatis ; 
ubi  ab  ommibua  benigne  suaceptus,  de  suornm  amissione  plu- 
rimum  condolebanb,  et  mulba  ei  donaria  contnleruub.    Multi- 
plioabis  igibnr  armaborum  copiia,  et  moderamine  congruo  iter 
expedientea,  Hicajam  per  Dei  gratiam  abtigenmt;  ubi  castris  giege  of 
in  girum  disposibia,  loca  bamen  venburia^  reaerrantes,- nrbem  Nicebegun. 
mense  Maio,  decima  quinba  die  mengis,  in  die  yideliceb  Domi- 
nicte  Aeoensionis,  ohsedernnt.    Cornea  voro  Tholosanua  negofciis  Baymond 
pertraotatis,   gumpta  ab  iroperatore   lioentiar,  ad  nrbem  prse-  of  Toulonse 
joins  them. 

■  iiitanUa']  e^tantes,  0.    This  cUose  and  the  n«st  are  the  compiler's- 
'  0.  W.  ina.  ieffioaibut. 


IP 


"■i.i|-!""f!' 


60 


MATTHJSI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1097.  dictam  velox  peryenit,   et  caeteris  se  principibus  obsidionem 

agentibns  cum  legionibus  conjimxit. 
Prodigy  in     Nonis  Aprilis  apud  Finchamestude  in  Bercsire  quod-  Robert  de 
Berkshire.  ^^^  gtagnum  fluxit  sanguine.  ^^"*^- 


to  Nice. 


Qualiter  dux  Bohertm  venit  ad  obsidionem  Nieem  civitatis,. 

Advance  of     Audiens  autem  dux  Konnaunorum  Eobertus  Nicseam  urbem 
Robert  of    a    principibus,    qui    ipsum    praecesserant,   jam    esse   obsidione 
fi?^^\^      vallatara,    convocatis  vi»    consortibus  sarcinisque    compositis.  Will,  of 
ad  mare  desoendit.     Et  moram  quam  fecerat  in  Apulia  redi-  Tyre,  iii\ 
mere*  cupiens,  cum   omni   tranqnillitate  Yllirico,  Macedonia,    -»<^o.<^/3. 
et  utraque  Tbracia  transcursis,  Oonstantinopolim  pervenit.    Ubi 
ab  imperatore   vocatus,  more  aliorum   principum,    fidelitatem. 
tam   ipse   quam   comites   qui  cum  eo  venerant,   fecerunt;    et 
inde  in  ampliorem  recepti  gratiam,  in  auro,  vestibus  pretiosis, 
vasis  tam  artificio  quam  materia  admiratione  dignis,  olosericis 
quoque  inauditse  SBstimationis,  dona  susceperunt,  qualia  prius 
non   viderant,    et  qusa   ipsis   etiam   receptoribus  stuporem  in- 
ferrent,    dum.    rerum    antea   visarum   excederent    dignitatem. 
Deinde  sumpta  ab  imperatore  licentia,  transitoque  Hellesponto, 
cum   suis  legionibus  Mcaeam  pervenerunt,   a  principibus,  qui 
eos   prsBvenerant,    magnss    dcYOtionis   amplexu    suscepti ;    qui 
locum  sibi  in  obsidione  deputatum.  obtinentes,  castra  magnifice 
statuerunt.      Hie   igitur  primum  ex  diversis  agminibus  [unus]  Id,  iii.  23, 
factus   [est]  Dei  yiventis  exercitus,  ubi   legionibus    numeratis  ^^*  2^^' 
inventi   sunt  habere    peditum^    secenta    milia,^  ;^  equitum  vero 
loricatorum  centum  mHia,  qui  omnes  in  girum  praadictse  urbis 
considentes,  laborum  suorum  [primitias]^  cum  omni  devotione 
Domino  consecrarunt. 


Numbers 
of  the 
whole 
army. 


Be  pugna  mter  Ohristicmoa  et  Twreos  et  nostrorum  victoria 

gloriosa* 

Victory  of      Nicaea,  urbs  magna  et  rerum  omnium  opulentissima,  una  est  Id.  iii.  l, 
the  Crusa-  de  civitatibus  Bithiniso,  cujus  dominus  erat  quidam  Turcorum.  col.  273. 
ders  before  potentissimus  simul  et  totius  regionis,  nomine  Solimannus,  qui 
lingua  Persarum  rex  interpretatur.    Hujus  autem  antecessores  ab 


*  redimere]  redire,  A.  C  D.  has 
reddire  altered  to  redimere, 

2  pedHtmi]  predictus,  D.,  and  so 
A.,  but  it  has  been  altered  to  pre- 
ditum, 

3  mUicb\  om.  C. 


4  primiUas]  om.  A.  O.  W.  has 
fructum*  A  modern  hand  has  in- 
serted propositum  in  A. ;  primitias 
is  from  William  of  Tyre,  and  the 
Hist.  Angl.  has  it. 


'':*^ySKl!7"'i^   •** 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  RUFI.     61 

Will,  of      imperatore  Constantinopolitano,  Bomano  nomme,  qui  ante  hunc  A.D.  1097. 
*^yy^*^^'  1»  Aleximn  erat  terfcius,  has  occupaverant  regiones,  et  easdem  huic 
^^*      /     tradiderant  Solimaano.    Possidebat  autem  provincias  universas 
a  Tliarso  Cilicise  usque  ad  Hellespontum,  ita  ut  in  confinio  Con- 
stantinopolitanss  civitatis  procuratores  suos  haberet,  qui  tributa 
et  vectigalia  totius  regionis  ad  commodum  domini  sui  coUigerent 
et  coUecta  confiscarent.    Ipse  autem  cum  multitudine  copiosa 
armatorum  in  montibus  vicinis,  vix  ab  obsidione  decern  milia- 
ribus    distans,    opportunitatem    quaerebat,    quo    ordine    urbem 
posset   a   cruce  signatorum  inquietudine   liberare.    Tunc  Soli- 
Id.  ill.  2,     mannus   ut  cives   obsessos  consolaretur,  duos  ad  illos   direxit 
col.  276.     nuncios,    qui   navigio   per    lacum   ad  urbem   descenderent,   et 
mandata  sibi   imposita  ad  cives  obsessos    occulte   perferrent; 
Id.  iii,  3.     sed  unus   ex  illis  ^  qui   missi   fuerant  a   nostris   captus  est,  et 
alter  gladio   confossus.    Principes   autem   nuncium,  qui   vivus 
captus  fuerat,  in  arcto  ponentes,  didicerunt  ab  eo,  quod  Sol- 
danus   in  crastino  yenturus    erat,   ut   obsidionem   solveret  et 
illos  de  instanti  periculo  liberaret.     Solimannus  igitur  in  eras-  Defeat  of 
tino  circa  horam   tertiam,  ut  nuncius   prssdixerat,  cum  quin-  Solimaa, 
gentis  armatorum  milibus   de  montibus   ad  plana  descendens, 
Id.  iii  4,     prsBmisit  decern  mHia  equitum   ad   portam   meridianam   quae 
col.  277.      comiti   Tbolosano  commissa  fuerat,  et  cum   impetu  multo  in 
ejus  irruunt  legiones,  a  quibus  accepti,  et  conatibus  mirabiliter 
confractis    et   aciebus  dissolutis,    jam   erant   in  fugam    versi. 
Cum  ecce  Solimannus  cum  majoribus  superveniens  copiis,  illos 
qui  dissoluti  erant   iterum   reducens,  in  nostros   redire   com- 
pellit.    At  vero  dux    Grodefridus   et  dominus   Boamundus   co- 
mesque   Flandrensis    cum   suis   ad   unguem  armati,  videntes 
comitis  exercitum   supra  vires  fatigari,  irruunt  constanter  in 
bostium   legiones,    et  interfectis  ex  eis   ad  quatuor  milia,  et 
nonnuUis  captivatis,  in  fugam  eos  compulerunt.    Nostri  quoque  Investment 
bac  prima  potiti  victoria,  obsidionem  continuant,^  dispositis  in  ^^  ^^^®' 
Id.  iii.  5,     gyrum  militaribus  catervis  in  bunc  modum :  ad  portam  orien- 
col.  278.      talem    sedit   dux   Godefridus   cum    duobus    fratribus   suis   et 
eormn  catervis;  ad  portam  septentrionalem  dominus  Boamun- 
dus cum  Tancredo  et  aliis  principibus  suis;  ad  portam  austra- 
lem   comes  Eaimundus   et    episcopus   Podiensis;    ad    portam 
occidentalem    dux   l!Tormannorum    Eobertus    et    comes   Flan- 
(Not  in  W.  drensis  cum  suis  armatis.    Sic  ergo  ex  omni  parte  urbs  vallata 
of  Tyre.)    ©gt;   ita  quidem   quod  antea  non  perlustrarunt   radii   solares 
WjIL  of      militiam  tarn  praeclaram.    Deinde  principes  nostri  ad  terrorem 
Tyre,  iii.  4,  civium  inclusorum,  capitibus  occisorum  amputatis  et  macbinis 
col.  278.     immissis,  in  urbem  projecerunt,  mille   capita  cum   quibusdam 
captivis  ad  imperatorem  dirigentes. 

1  cmUnuant'}  continimtiuu,  W* 


j|ipgpig»»   I    1    \i»M       II  ^j  N II 


I  »i.i>»».     -I'HiiwwM  I    iiin^^Jhiirtupi  i^ii  *n't^A^^tim^m^VksMm,>.>0t-t„„^»iimm}m 


■***'^'"-^-'    ■'*  ^■'-^■^■■■Tr'^^^^^^^i^T^^^^i^^^^m 


^^^wwigp  i'.""W||ypPffw.iwjWtj^.  J 


62 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1097* 

Siege  of 
Nice. 
p.  194. 


I>e  $uffo$8ione  et  ruina  turris. 

His    ita  gestis,   placuit   principibus    ut   petrarias   aliasque  Will,  of 
machinas  ad  murog  urbis  applioarenfc.    Dumque  in  boc  atten-  "^^^'j!?*  ^* 
tins  artifices  laborarent,  et  urbem  frequentibns  impugnassent 
congressionibtis,  curricnlo  septem  hebdomadarnxn,  quadam  die 
condicto  de  more  insultu,  duos  nobiles,  Baldewinmn,  videlicet 
Oalderon,  et  Baldewinum  de  Gant,  nnum  jactu  lapidum,  alte- 
rum  jactu '  sagittse,  dum   auimosius  in  urbis  expugnatione  de- 
certarent,  nostri  misero  infortunio  amiserunt.    In  alio  quoque 
similiter  conflictu,  de  principum  consilio  iterato,  comes  Wil- 
lelmus  de  Foreis  et  Qalo  de  Insula  sagittis  confixi  ceciderunt. 
Guido  prseterea  de  Possessa  vir  nobilis  ibidem  came   solutus 
est,    gravi    infirmitate   correptus.      Quadam   iterum   die    dum  Id.  iii.  6, 
principes   universi  macbinas   suas   certatim  ad  murum  appli-  ^^^*  ^^^* 
carent,  comes  Hermannus  et  Henricus  de  Ascba  Theutonici 
instrumentum  quoddam  satis  artiflciose  composuerunt,  in  quo 
equites   viginti    componentes     ad   murum   applicuerunt.     Qua5 
tandem,  instantibus  ad  defensionem  civibus,  magnorum  impulsu 
lapidum  ita  contrita   est,  ut  eos  qui  infra  erant  comprimeret 
universes.    Fervebant  autem  alii  nihilominus  in  opus  inceptum, 
et   assiduis   insultibus   requiem   civibus   subtrabebant.     Lacus 
tamen  civitati  adjacens  nostrorum  praecipue  prsepediebat  opus; 
nam  cives  per  eum  liberius  navigantes,  victum  et  alimentorum 
copias  in    nocumentum  principum   intulerunt  in  urbem.    At  Id.  iii.  7, 
principes,  adhibitis  ad   lacum   navibus    et  armatis  impositis,  ^^1*  ^SO. 
victualia  civibus   subtraxerunt.    Ad  turrim  quoque  quandam,  Id.  iii.  8, 
qu83  erat  in  parte  australi  civitatis,  caateris  omnibus  eminen-  ^^^*  ^^^' 
tior  et  fortior  ad  expugnandum,  cum  omnia  deficerent  argu- 
menta,  tandem  adbibuerunt  suffossores,  qui  earn   cum   multo  Id.  iii.  9, 
labore  suffodientes  et  ligneis  materiis  sustentantes,  supposito  ^^\?^^' 
demum  ^  igne  quo  ligna  consumerentur,  dum  materia  in  cineres  ^^j  283  ' 
esset  redacta,  turris  cum  tanto  fragore  corruit,  ut  instar  terrse- 
motus  audientium   corda  perturbans  non   modicum   ingereret 
sua  ruina  terrorem.    Ad  sonitum  igitur  tantse  ruin«,  excifcatae 
legiones   ad   arma    convolant,    animos    acuunt,    quasi   urbem 
protinus  ingressuri. 


( 


De  ca^tione  Nicece  civitatis  et  de  remuneratione  imperatoris. 

Capture  of      golimanni  vero  uxor,  ex  turris  ruina  in  desperationem  versa,  Id.  iii.  11, 
^?J""^'*    navibus  cum  suis  per  lacum  devecta,  ab  urbe  clam  egreditur;  col*  284. 
cbildren.     ^^  nostri,  qui  in  lacu  erant  in  navibus  ad  explorandxmi  immissi, 


1  jactu]  ictu,  W.,  as  William  of  Tyre. 
^  demum]  deiude,  W« 


'T'tiwwwiiqiinymit)  .Myii  'r 


1 


BE  TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,  SCILICET  RXJFI.     63 

Will,  of      fugientem   capiunt,  et  captam  principibus  praesentant ;  captis  A.D«  1097. 
Tyre,  iii.     igitur  cum  ilia  duobus  filiis  suis  adhuo  tenellis,  snb  arcta  cxtm 
Id*  ^9^    matre  custodia  deputantur.    Dux  magnifictis  Godefridus  Turcxim  Prowess  of 
col.  282.'     quendam,   qui  multos  ex   nostris    tells   confoderat    et  insuper  "^^^^^'^y* 
principes  verbis  probrosis  afficiebat,  visa  opporfcunitate,  sagitta 
cerebro  perforate,  extra  murmn  in  fossatum  praecipitem  dedit. 
Hen.  Hunt.  Tunc  undique  omnes  ad  insultum  animati,  lituis  perstrepentibus 
vii.f.214  6.  et  tubis,  aggrediuntur  nrbem ;  repletur  aer  clamoribns,  non  pro- 
sunt  inclusis  sagittaa,  non  tela  ignita,  non  lapides  ant  ligna,  non 
Will  of       vires,  non  arma,  non  missilia  augmentata.    Tunc  cives  ad  dedi-  Surrender 
Tyre,  iii.     tionem  compulsi,  resignaverunt  nrbem  Tatino  cuidam  impera-  ^*    ^^' 
tyoA  toris  ministro ;  quod  nostris  principibus  ad  majora  properantibus 

satis  placuit,  juxta  qnod  fuerat  imperatori  concessum.    Eecepe- 
runt  autem  peregrini  sclavos '  suos  omnes,  turn  illos  qni  in  ob- 
sidione  capti  erant  a  civibus,  turn  illos  qui  de  exercitu  Petri  a 
Solimanno    capti   fuerant,  ut  superius  est  relatum,    Principes 
igitur  nnncios  ad  imperatorem  dirigentes,  bortati  snnt  instantins, 
ut  ad  partes  illas  tot  de  suis  principibus  mittat,   qui  sufficiant 
ad   custodiam   civitatis ;    prassentaveruntque     ei     uxorem  Soliman's 
Id.  iii.  12,  Solimanni  et  filios,  quod  gratanter  acceptavit.      At  im-  ^ife  and 
col.  285.      perator   Isetabundus  et  gaudens  de  familiaribus  suis  quosdam       f+^^t. 
direxit,  qui  urbem  cum  omni  captivorum  substantia    in   auro  gxnperor. 
et  argento  et  omni  genere  supellectilis   susciperent,  per  quos 
etiam  singulis  peregrinis   donaria  transmittens  ingentia,  tam 
litteris  quam  viva  voce  benivolentiam  singulorum  captabat,  et 
pro  tam  laborioso    servitio   et    imperii  sui   tanto    incremento 
gratias  refert  copiosas.     Oapta   est    autem  urbs   Mc»a  anno 
Domini  millesimo  nonagesimo  septimo,  mense  Julio,^  vigesimo 
die  mensis. 

De  progressione  crucesignatorum  et  damnosa  victoria  eorwmdem. 

Id.  iii.  13,  Soluta  igitur  obsidione,  iterum  de  mandate  principum  cruce  Battle  of 
col.  286.  signatorum  ad  proficiscendum  invitatur  exercitus,  et  compositis  Dorylaeum, 
sarcinis,  tertio  kalendas  Julii  iter  arripiunt;  et  pontem  quendam 
transeuntes,  in  duo  exercitum  diviserunt;  dominus  Boamundus 
et  dux  l^ormannorum  Eobertus,  comes  Blesensis  Stepbanus, 
Hugo  de  Sancto  Paulo,  et  Tancredus,  cum  suis  cobortibus  laavam 
secuti,  in  vallem,  cui  nomen  est  Gorgoni,^  pervenerunt ;  reliqui 
vero  omnes  dexteram  tenentes,  vix  a  castris  prasdictorum  duo- 
bus  distantes  miliaribus,  dietam  compleverunt.  Solimannus 
vero  illatsB  memor  injurise,  in  crastino  circa  boram  diei  secun- 

1  sclavos]  captives,  W.  of  Tyre. 

2  Julio]  sic.    Junio,  William  of  Tyre. 

3  Gorgoni]  Georgii,  Hist.  Angl, 


MATTH^I  PA8ISIENSI3  CHKONICA  MAJOBA. 


Dorylffit 


A.D.  1097.  dam  adest  cum  Turcorum  agminibus  inflnitis,  quornm  r 
Battle  of     dncentomm  milium  summam '  excedore  dicebatur.    NosLri 
"o-  per  eaploratores    eomm    adventa  pr^cognito, 

TUB  cum   debilibus  euia   secns  arundiaefcuKi  in  vicino  poaitum 
loooyentnt,  et  ipai  ad  anna  conTolontes,  equos  prEeparant,  quaei 
cominus  pngnaturi.    Et  missia  nunciis  ad  alium  esercitum,  a 
quo  temere    reoesseraat,  hortantur  attentins   ut  ausilium  oon- 
ferant '  enis  legionibua  desperatia ;  sed  interim,  nostris  invitis, 
bellum  committitnr  hovribOe  et  damnosmn,  in  quo  Christiana 
contrita  sunt  agmina  Tetementer.    2Tam  eqni  eomm  insolitum  Diceto, 
Hon  ferentea  olamorem  Turcorum,  baccinamm  clangoreiu,  ictua-  g  '    jj '  , 
que  taburcinorum,  catcaribua  non  parebant.    Hum  igitur  Chria-  f.  an  j. 
tiani  fagam  inira  cogerentw,  sapervenit  magnifiooa  das  Wor- 
mannomm  Eobertaa,  clamaus  et  dicens,  "  Quo  fugitis,  militea  p 
"  quo  fngitisP  eqai  Torcorom  nostris  yelociorea  aunt,  tmde  fuga 
"  presidio  non  eat.    Melius  est  enim  bene  mori,  quMu  turpiter  Dioeto, 
"  vivere ;  mecum  sentite,  me  Bequimini,"    Htee  cum  diKiaset,  "°'-  *^^- 
in  quendam  Turcorum  regem  lancese  direiit  aciem,  quae  scutum 
ilico  et  loricam  cum  corpore  perforaYit.    Secundum  qnoque  et 
tertium  similiter  in  momento  confosaos  prostravit.     Tunc  animus  Hen.  Hunt, 
redit  Christianis,  poguaqae  gravisaima  committitur  et  borrenda.  ^i-^-31*i. 
Csesi  sunt  in  illo  conflictu  de  nostris  duo  principes ;  nam  Wil- 
lelmus  Tamcredi  frater,  dum  regem  quendam  Turcornm  lancea 
transfigit,  ejusdem  regis  lancea  perforator.     Godefridus  quoque 
de  Monte,  diun  caput  cujusdam  pa^ni  aoipntat,  sagitta  per- 
foratur.    Tertius  Parisiacenais  Eobertus   eodem  mortis  genere  Will  of 
vitam  finivit,    Ceoiderunt  aatem  in  Itoo  conflictu  ad  duo  milia  Tj"^  '"■ 
peregrinorum,  defioieutibus  agminibus  et  in  fugam  compulsis.     '""I-SSS. 
Sed  cum  sic  affieeretur  populns  Christianus,  ecce  alius  esereitua, 
quern  ducebat  dux.  Gode&idus,  com  quadraginte  milibns  anna- 
torum,  qui    omnea    aoriter    in    aoiea   imiunt   perversorum,  et 
atrociter  satis  et  auimose  decertantes,  dum  Turci  iufideles  tot 
boatea  superreniase  conspiciunt,  quasi  cselum  super  Be  ruiturum  Hen.  Hunt, 
espavescunt,  et  cum  dnoe  auo  Solimanno  presidium  fugje  capes-  ™-  ^-  2'^- 
sunt,     Quos  fugieatea  Ohristiani  tanta  pereeqnuntur  inatantia,  Will,  of 
ut  per  qnatuor  miliaria   ultra  eorum  caetra  continuam  opera- ^^J"*^''"' 
rentur  ex  eia   stragem.     Et  captivos  omnes,  quos  Tnxci  cepe-     '  ° ' 
rant,  reducentes,  ad  castra  eorum  sunt  reversi;  ubi  repperientes 
copiam  auri  et  argenti,  jumentorum  cum  gregibus,  armentis,  et 
victualibuB  infinitam,'  coUectia  papiliouibns  et  tentoriia,  eqnia 


'  svnmia}  introduced  by  Par.  a 
the  margin  of  A-  It  is  not  in  W 
W.  of  Tjre  has  quantitatem. 


=  coaferatii]  om.  A.  W.  inserted 
in  the  margin  of  A.  by  Paris, 

*  injmitam]  inflnitis,  W.,  Par. 
inserts  copiatH  in  tlie  maipn. 


DE   TEMPOllE  *ILLELMI   SECUNDT,  SCILIOET  EUFI.     65 

paTifcep  et  eamelis,  in  caatrtv'  propria  Hunt  reeepfci.    Cecidiaae  A.D.  lOnT. 
autem  dicantur  ea  die  de  nnmero  hostiom,  et  apnd  suoa,  Tiromm  Losses  on 
poteutium  ad  tria  milia.     Actum  eat  itaque  hoc  prffiUnm  die  T>otIi  sides. 
kaLendarnra  Jnliarnm,  pugna  mnltam  diastmili,  otun  Torcomm 
centoro  quiaqnaginta  mili%  contra  OhristiEuioram  qniuqoaginta 
milia  deoertar^nt. 

De  progress^,  peregrinoruvi  a  JTiaea  wegae  ad  AntiQehia-m,  et 
regionibas  swbjugatis. 

PoBtqnam  autem  per  tridutiiu  moram,  aibi  et  eqnia  uecesfiEodfim,  Advance 
in  loco  certaminia  protraxisaent,  litniH  monentibus,  aeitemm  ad  of  the 
iter  aocingimt.    Et  traoBcursa  Bithinia  uaiversa,  Piasidiam  snot  "■"^aaers 
ingreasi.     Dbi  casn  in  proYinciam  arentem  et  inaqaoaam  deacer-  jj^|, 
dentea,  ibidem  pree '  eitis  importunitate,  ardoris  moleatia,  ctepit 
popnlua  ita  deficere,  ut  plnaquam  quingenti  apiritum  eihalarent. 
Tandem  Ms  erepti  perienlia,  deseenderunt  in  regionem,  nberri- 
mam  jnsfca  Antiocliiam  mjnorem,  qn^  i'isBidiss  ^  metropolia  eat. 
ExLinc   qaoqae  tnrmas  enaa  diyidentea   diapei^i  aunt  per  pro- 
vinciaa,   ut    eas    explorarent,  quo  poaeent   ad  principee  earom 
perferre  notitiain.    Qui  a  castria  diyisi,  Heracleam  Lichaonise 
urbem  prjeterenntea,  ad  Tconinm,  ejusdem  regioais  metropolim, 
pervenenmt,  quam  omni  habitatore  vacuam  inTenenmt.    Tnroi 
enim    ciTitatee   et    castella   deserentes,    cognito   peregrinornm 
adTentu,  non  babebaut    fidnciam    resiatendi.     Indeqna   Mara- 
,    aiam  nrbem  trauBeuutes,  Ciliciam  sunt  ingreasi-    Habet  autem  Boundariet 
Oilicift  ab  oriente  Celeesyriam,  ab  occidente  Tsanriam,  a  aeptem-  of  CiBda. 
trione  juga  montis  Tanri,  ab  anetro  Cypricum  mare.    Habet 
etiam  duas  urbea  metropolitanas,  AnaTaraan  et  Tbarsom,  docto- 
ris  gentinm  Fanli  natole  solum  ;  base  ciritaa  subdita  est  Balde- 
f.  wino  fratri  dueia  Godefridi.      Eobertns  Normannornm   [dux] 
.  qoandfim  cepit  urbem  Azena  vocatam,^  et  dedit  earn  sno  militi 
Sjmeoni.    Dux  Boamnndna  et  cornea  Beimundns  ceperant  aliam. 
nrbem,  qnam  Petro  de  Alpibus  contulerunt.    Inde  ad  Osan*  pro- 
fecti,  urbem  obtinnemnt,  et  Petma  de  KuasLllun'  cepit  Eofam' 


'  casira  .  .  recepli]  castris  .  . 
Wversi,  A,  It  is  altered  by  Paris. 
W.  of  Tyre  bss  reveni. 

'  prce]  A.  haspo  in  the  maijpn. 

'  PMStdua]  PoBMde,  A.,  with  D 
in  the  margin  i  Peraide,  C, ;  Dea- 
side,  D. 

'  urinn  Azma  vocaiam\  qiian- 
dam  civitatem  Ttrrcoram,  Hunt. 
Azena  seems  to  come  from  the 
VOL.  II. 


previens  sentence  ii 
■who8ay9"Athena  vefo ef Mamistra 
"  subditse  Bunt  Tancraia."  The 
place  is  Adana,  near  Tarsos. 

s  Oxtm\  a.  mistake  of  the  sctihe 
foT  Coxim,  iM.  Coc9on,  the  ancient 
Cveusus. 

•  BtaaiUun  is  an  error  for  Soata 
(Koais). 

'  if«/omJ  Rosa,  BaJdric,  ii.  lOJO. 


A.D.  1097 

Conquests 
of  Guelf, 
Tancred, 
aod  Bald- 


"win. 


Edessa. 


Samosata, 
Seruge^ 

Maresia, 
Artasia, 


MATTHiEI  PAHISIENSIS  CHRONICA  MAJOKA 

,  ei  pltirima  castella  snbegit.  Guelfus  quidam,  natione  Burgnn- 
dus,  Adama  urbem  subjugavit,  et  Tancredum  supervenientem  in 
ea  benigne  suscepit.  Tancredus  inde  profectus  Mamistram^ 
venit,  et  Turcis  interfectis,  urbem  subjugavit,  Inde  ad  minorem 
Alexandriam  descendens,  urbem  obfcinuit,  et  provinciam  sibi 
totam  subegit.  Baldewinus  frater  ducis  Godefridi,  ad  majorem 
reversus  exercitum,  assumpta  militia  in  partes  septemtrionales 
descendit,  et  regionem  totam  usque  ad  Eufraten  in  sua  jura 
recepit.  Exiit  ergo  fama  ejus  ad  cives  Edessanos,  qui  ^  trans 
flumen  babitabant,  quod  tantus  princeps  de  gente  occidentis 
adrenerat ;  qui  vocantes  eum  humiliter  rogabanfc,  ut  sibi  et  suas 
civitati  prseesse  dignaretur.  Est  autem  Edessa  nobilis  Mesopo- 
tamiae  civitas,  quae  alio  nomine  Eages  appellatur,  ad  quam 
Tobias  senior  Tobiam  iiliura  suum  misit,  ut  a  Grabelo  cognate  suo 
reposceret  decern  talenta.  Ad  banc  reniens  Baldewinus  a  duce 
urbis  et  populo  universo  cum  gloria  suscipitur  et  honore.  Inde 
urbem  Samosatum  adveniens,  cum  vidisset  earn  quasi  inexpug- 
nabilem,  datis  aureorum  decern  milibus,  emit  earn  a  duce  civita- 
tis,  et  in  sua  jura  recepit.  Et  inde  ad  Sororgiam  transiens, 
obsedit  illam  et  cepit.  Quod  cum  factum  fuerat,  liber  com- 
meatus  ab  Edessa  usque  ad  Antiocbiam,  transire  volentibus, 
patebat.^  Major  interea  exercitus  ad  urbem  Maresiam  profectus, 
quam  Turci  prse  timore  vacuam  reliquerant,  Obristianos  in  ea 
solummodo  invenerunt.  Inde  miserunt  Robertum  ducem  Kor- 
mannicum  ad  urbem  Artasiam  cum  comite  Flandrensi,  quorum 
adventum  cum  cives  cognoverunt,  Turcos  omnes,  qui  *  eos  multo 
jam  elapso  tempore  oppresserant,  necaverunt,  et  extra  urbem 
omnium  capita  projecerunt,  Distat  autem  hsec  civitas  ab  An- 
tiocbia  miliaribus  quindecim,  quse  etiam  Calquis  alio  nomine 
nuncupatur. 


Id,  iv.  1, 
col,  299, 


Id.  iv,  2, 
Col»  300. 


Id.  iv,  5, 
col,  304. 

Id.  iv.  6. 
Id,  iv,  7. 


/ 


JDe  trwiisHu  ciijusdam  jpontis  et  ohsicUone  AntiocMce, 

Advance  titis  ita  gestis  revocatae  sunt  omnes  legiones  disperse  per  Id.  iv.  8, 
across  the  diversas  provincias,  et  exercitu  redintegrato,  generale  fit  inter-  col,  306, 
A«^S  *^  dictum  inter  eos,  ut  nuUus  de  c^tero  nisi  jussus  prsesumat  ab 
exercitu  separari.  Mane  autem  facto,  acies  versus  Antiocbiam  diri- 
gunt;  sed  quoniam  fluvius  Orontes,  qui  et  vulgari  appeliatione 
Fer  dicitur,  in  via  medius  erat,  super  quern  pontem  audierunt 
fortissimum  esse,  miserunt  Eobertum  ducem  Normannicum 
cum    Bociis  expeditis,   qui   itinera  pr^temptarent,   et    si   quid 


Antioch. 


1  Mamistra]  the  ancient  Mop- 
.snestia,  now  Messisse,  LePrevost, 
Orderic  Vital,  iii.  p.  514. 

-  qui , ,  habitabantJiMxodvLced})iy 


the  compiler  from  below  (col,  301). 

3  patebai]  patebit,  W.,  and  so  A., 
but  it  is  altered  by  Paris, 

^  C,  ins,  in. 


DE  TEMPORE   WILLELMI  SECONDI,   SCIUCET  RUFI.     67 


Will,  of 
Tyre,  if. 
col.  306. 


difficaltatis  emergeret,  principea   eeqneatea   super  eo  redderent  A.D.  I09T. 
'i  certiorea.     Pnecedebat   ergo   dns  majoreg  legiones,    donee   ad  Passage 
prredictum  poatem.  perveuit.     Erat    atitem   pons  lapideas,   in  of tlw 
Btraqne   fronte   turrea    habeas    fortiseimas,    in    quibus    centnm  Orontes. 
viri    armis  atrenai,  baliataram   nanm   babentes,  erant  deputoti, 
qui    pontem    ycI  flumiuis  vadum   voleates  traaaire    violenter 
arcerent,     Adveneraiifc   prseterea   ab   Antiocbia    equites   septin- 
genti,  qni  in  ulteriori '  flmuinia  ripa  conatituti,  transitam  nostris 
negare  pro  viribua  deeertabant.     Ad  Lnnc  quoque  pontem  cum 
tranaire  non   pofcerat   dm  Roberfctts,  ab   hostibns    prjedielis  im- 
psditos,  fit  ibidem  conflictna  asperrimae,  qui  ueqne  ad  adventUTii 
majoria  exercitua   non.  ceasabat.     Postqnam  ergo    univereas  con- 
venerant  legiones,  litois  perstrepentibua  efc  tubis,  pontem  inya- 
dnnt,  Yiribua  totia  bostea  repellant,  et  alii  interim  vado  reperto  p.  196. 
flumen  potenter  transeant,   et   ripam   ulteriorem  bostibua  fu- 
gatia   attingunt.       Deinde    translate    eiercitu    nniverso,   castra 
atatnerunt,    et    die    eeqiienti    inter    montes    et    floTium     viam 
regiam   aeqnentes,  ante  urbem   infra  milias^  unnm  castra  locar 
verunt. 

Eat  autem  Antiociia  civitaa  prreelara,  ab  Antiocbo  Alio  *  Alex-  AaHechia. 
andri  Macedonia  dicta,  eo  quod  illam  capnt  atatnerit  regni  eui. 
In  hac  poatmodum  apoatolorum  princepa  cathedram  tennit  pon- 
tificalem  sub  Theopbilo   ^iro  venerabili,   qni  erat  in   civitate 
potentiaaimne,  a  qao   etiam  fuit  Tbeopbilia '  nuncupata.    HffiO  Theo^ilU. 
qaoqae    priscia  temporibua  dicta   est  Eeblata,    ad   quam   Se-  Sehlata. 
dechias  rex   Juda   ante  Nabogodouoaor  regem  ductus   est   et 
oculis  priyatua.    Sita  est  autem  *  in  provincia  Syriacelea,  qnm  Syriaceles. 
majoris  Syria;   para   esse  dinoscitor,   habens  ^roa  aberrimoa, 
rivis   ac  fontiboa   deleetabilis  et   amoenitate  singularis.    Erat 
antem  dominns  eivitatis  quidam  Aniianua,  natione  Tnrcna,  qui 
do  farailia   fnerat   laag^ii  Soldani  Persarnm,  nomine   Belfecbo,. 
qni  provinciae  i!laa  omnea    ano   espulais  Christiania   subjugavit 
imperio.     Plaouit   itaque  principibna  occidentis,  nt  ad  urbem  The  eiiy 
accedentes  earn  obaidione  vallarent ;  unde  nrbi  appropinquaotes,  invested, 
decimo  qainto  kalendas  Novembris  aciea  in  gjrum  in   bnac 
modam  diaponunt;  cum  igitur  quinque  eesent  poj^se  civitatia, 
qoarum  duse  propter  fluminia  ricinitatem  '  non  poteraut  obsideri, 
dimiait  illaa  esercitua  inobseasas,  reliqnia   tribna  obaidione  val- 
latia.     Superiorein   igitur  porttun.  obaedit  Eoamimdus,  cum  bia 
qui  ab  initio  faerant  ejus  castra  aecnti.      Justa  cum  sedit  dus 
Normannorum  Eobortns  ct  comca  Flandrenaia  cum  sociie  snis. 


I  w/feTjori]  nlteriora,  W.^andsi 
A.,  but  it  is  altered  by  Paris. 

'_^o]  an  introduction  of  the  com 
piler.    yf.oi1ji^]iasposlmorUmA 


=  TAeopAV/is]   ThenpoliB,   W.   of 

^  autem]  osa.  W.,  tboogh  in  O. 
^  vicimtateni]  Tieinitalis,  C.  D. 
E   2 


.  ■;■■.-  -•■•  •■  *; 


68 


MATTHiEt  PAKISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.O»  1097«  qui  a  eastris  Boamtindi  usque  ad  portam  Oauis  aginma  conjun:^-  Will,  of 
erunt.    Juxta  illos  continuaTerunt  obsidionem  comes  Tholosanus  ?;^^^\*^* 
et  episcopus  Podiensis  Aymeru^,  cum  aliis  nobilibus  qui  eorum  3^4 
fuerant  vexilla  secuti.    Juxta  eos   sederunt  aliis  copulati  dux 
Godefridus  cum  fratribus  suis  Eustachio  et  Baldewino,  et  alias 
legiones  multsB,  quse  ipsum  quasi  rectorem  fuerant  subsecutae.^ 


Siege  of 
Antioch. 


Plunder 
obtained  by 
Bohemond 
and  Robert 
of  Flan- 
ders. 


col.  320. 


Boarmmdus  viehmlia  qucBrens  multos  Turcorum  mterfecit 

Civitate  itaque  in  bunc  modum  obsessa,  locaverunt  macbinas  Cf.  Id.  iv. 
in  locis  opportunis,  petrarias  scilicet,  trubuculos,  et  mangonellps,  15,  col. 
ex  quibus  crebros  lapides  emittebant  et  damnosos,^  quae  civibus  ^" 
inclusis  terrorem  non  minimum  inousserunt.  Oastellum  etiam 
ligneum  latum  componentes  et  altum,  balistinarios  in  eo  loca- 
verunt, qui  in  insidiis  civium  constituti  telis  ignitis^  et  vene- 
natis  multos  neci  ex  bostibus  tradiderunt.  Turci  e  contrario 
macbinas  pro  macbinis  construentes,  tela  pro  telis  et  lapides 
pro  lapidibus  in  peregrinorum  pemiciem  remiserunt.  Tandem 
innumeris  bine  et  inde  interfectis,  et  maxime  ex  eis  qui 
victualia  quasrebant,  deficientibus  **  alimentis,  dominus  Boamun-  Id*  *J;^i^> 
dus  et  comes  Flandrensis  Bobertus  de  communi  consilio,  ut 
pabula  qusererent,  exierunt.  Audientes  autem  Turcos  esse  in 
quodam  castello  et  villa  magna  in  regione  bostium  bonis 
omnibus  refecta,  profecti  sunt  illuc  cum  legionibus  suis,  ubi 
multis  Deo  volente  a^  paucis  trucidatis,  spolia  multa  in  suos 
usus  receperunt.  Oognoverunt  autem  prasdicti  principes  per 
exploratores  suos  Turcorum  multitudinem  in  proximo  coiisti" 
tutam,  contra  quam  comitem  Flandrensem  direxit  Boamundus 
cum  viribus  armatis,  ipse  majoribus  copiis  stipatus  secuturus. 
Gomes 'vero  in  opere  Martio  vir  strenuus,  in  bostes  acriter 
irruens,  centum  ex  eis  gladio  peremit.  Dumque  victor  ad 
Bocios  rediret,  ecce  alii  exploratores  multo  fortiores  nunciant 
adventare  ex  alio  latere  emergentes.  Contra  quos  viribus 
multiplicatis  incedentes,  prjevia  Dei  gratia,  onmes  in  fugam 
compulerunt,  et' quasi  per  duo  miliaria  insequentes  eos,  stragem 
non  modicam  bostibus  intulerunt.  Indeque  cum  triumpbo  ad 
castra  reveftentes,  cum  equis  et  mulis,  camelis,^  asinis,  armentis, 
et  spoliis  uberrimis  quae^  contraxerant,  agros  repleverunt  cir- 
cumpositos,  et  principes  in  victus  penuria  laborantes  immensa 


/ 


^  subsecutcey  subsecatiy  A. 

^  damnosos']  dampnos,  A,  The 
Hist.  Anglor.  has  dampna,  adding 
irrogabant  at  the  end  of  the  sen- 
tence. 

*  igfdtiB]  ignis^  0.  A. 

f  deficieniihus]  deficientis,  A, 


*  a]  cum,  A.  O.  W. 

*  camelis  ,  .  armentis']  intro- 
duced by  the  compiler,  who  has 
enlarged  all  this  description. 

7  quce^  quae,  A.  O.  W.,  probably 
from  "  praeda,  qmm  contraxerant,** 
in  W.  of  Tyre, 


DE   TEMPOEE  WILLELMI   SEC0NDI,  SCILICET   RVFI.     69 

W  %ef'  ^°^'*'*  periViderutit.      Sed  quoniam  tantM  multitndini  vis  per  A.D.  1097. 
8ai_  '      '  dies  paiieos  prjeda  sufficere  potnit  pnefata,  prtevalnit  i»  brevi  'Maaj 
Id.  It.  21     ^^  femes  in  popolo,  quod  maumera  hominiim  multitndo,  ab  crusaders 
coll.  322,'    obsidione  recedena,  jnramentomm  et  voti'  professioaiB   imme- ^**'*  ** 
321.  mores,   clam  ad  patriam    repedaront.      later   qaoa   etiam  et 

Tatimis  qnjdam  homo  subdolua   et  imperatori  Alexio  familia- 
rifisimns,    peregrinomin   oppressionem  metaena,  at    quocnnque 
modo  frandem  palliaret,  relicta  in  obsidione  familia  cum  ten- 
Id.  iv.  20,    toriis,  recessit  non  denuo  reveraunis.^     Hoc   quoque  tempore  Death  of 
coL  321.       Smuins,  Danonim  regis  filing  et  cmce  aignatna,  cum  iririsimille  Swegeo, 
quingentis   optime  armatis,  ad   obaidionem    properana  Antio-  ^^  '^ 
cbenam,  non  longe  ab  urbe  Nicffia  Turcortim  perpeasua  insi- 
diss,  cum  ^a  omnibus  interfectns  est.     Sed   tamen  diu  et 
viriliter  bostibna  resiatentes,  ne  inniti   animas  efiiindere  vide- 
rentur,  cntentam  post  ae  proditoribna  vict-oriam  reiiqaerunt. 

De  a^lictkme  peregrinortvm  in  fame  et  mortalUate 

Id.  iv.  22,       Per  idem  tempns  cnm  in  obsidione  famea   de   die  in  diem  Snfiferiugs 
coL  322.      invaleaceret,  et   ea  fame   Inea  eeqnerefcur,  de  mandato  dominiofthe 

Podienais,  qui  legations  sedia  Apostolicw  io  esercitu.  fungebatnr,  '^*"^^^^ 
atatutam  eat  nt  tridnannm  indiceretnr  jejunium   in    populo ;  fanmie 
Tidebatnr  enim  pmdentioribua  viria  et  lilteratia,  quod  peccatis 
exigeutibna  priedicta  incommoda  acciderunt.      Deoemunt  pa- 
riter    meretriuea   omnea  ab    esercitn  seqneatrari,  adoltem  el 
fomicatiunea,    ebrietatea   et   comesaationes,    aleaa    et    fellacea 
jnrationea,    aimnl   et  omues  fraudea  interdicere  nniTersia ;   ut 
omnl    apnrcitia  eliminate,  adeaae  aibi  divinam  miaericordiam 
hnmiliter  implurarent.    Factum  est  autem,  nb  per  gratiam  Dei 
anperabnndantem,  popnlo  ad  iVugem  vitse-  melioria  revocato,  ex 
Id.  iv.  23,    parte  quieaceret  asevior  ira  Dei.    Movebantur  eaim  supra  mo-  Number  of 
col.  833.      dam.  ex  hoc  peregrini,  quod  ataebaiit  eiploratorea  ease  in  eser-  *!"**' '" 
citu  ex  onmiboa  orientis  nationibus  in  qnibns  conyersabantor       siiT- 
iucrednli;  dum   imnaquieque  eornm   de  proprio  atata  aolicitus 
scire  volebat,'  qnalitcr  se  contra  tantam   expeditionem  defea- 
dere  TalniBset,    Nee  enim  erat  difficile  hTyoamodi  esploratoribus 
int«r  noatros  latere,  cum  mercatorea  in   exercitu   victualium,  P- 191. 
alii  G-reecoB,    alii  Surianoa,  alii  Armeuios,  so   caac   aUinaarciit. 
£t  cam  hiyusmodi   exploratorea  famem  invaleaoere  simnl  et 
mortalitatem  conspicerent  in  exerciin,  timuenint  per^rini  valde 
ne  ai  tanta.  caUuniiaa  inter  Gentiles  diaaeminaretur,  ipsi  col- 

'  pofi]  YotivEB,  O.  W.      W.   of  I      2  reveraiina^  rcver8us,W.,  thon^ 
Tyro  has  ;>bW«w.  i  0.  jb  correct.  , 

i      '  volebat]  volveba^  A. 


mmm^mm 


70 


MATTH^I  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJOR*.. 


A.D.  1007.  Iwtia  militaribns  copiis  attpervenientes  peregrmoa  obruerent  Will- of 
Stratagem  nniveraoB.  Cumque  prmcipes  contra  hoc  nnllum  potuissent  ^'"^>  "■ 
ofBohe-  remedium  invenire,  Boaronndus  vir  perspicaeis  ingenii,  circa  ^^'^ 
M^ridof  primam  noctia  seqaentis  crepaBCnlnm,  oum  alii  sodales  per 
Se  spiea.  caBtm  pro  apparata  coentc  de  more  essent  solUciti,  adduci  prM- 
oepifc  Tnrcos  aliquot,  qnos  habebat  in  vincnlia,  et  tradeus  eos 
camificibus,  maiidat  jugulari,  et  eopioso  igne  supposito,  quasi 
ad  opus  coeoBS  aaaari.  Jnasit  etiain  eois,  quod  si  ab  aliquibns 
eaaent  interrogati,  qnid  sibi  yellet  talis  camffi  apparatiis,  dice- 
rent  sic  ease  decretura,  nb  qaotquot  ei  hoatibna  deiaceps^  aut 
eoram  esploratoribus  caperentar,  omnea  in  prandiia  principum 
et  populi  modo  simili  consnmerentnr.  Audientes  antem  qui 
in  expeditioee  erajit  tarn  admirabile  factum,  et  quod  in  caetria 
donjini  Boamundi  tS.lia  agerentur,  accnrrerunt  universi,  et  rei 
novitatem  admirantea,  qui  affuerunt  esploratorea,  totnm  aerio 
fuiase  factum  efc  absque  simulatione  credebajit.*  Timentes  ita- 
qne  ne  quid  sibi  simile  accideret,  de  castris  furtim  egresei,  ad 
propria  sunt  reverai ;  illis  qui  eos  miserant  dicentee,  quoniam 
populua  iste  omnium  feramm  silveetrium  excedat  sievitiam ; 
cum '  non  aufficiat  sibi  urbea  et  caatella  snbjngare,  omnimodam 
bostium  subatantiam  diripere,  vel  homines  captivos  inclementins 
torqnere  et  occidere,  nisi  inanper  et  de  camibus  eonim  ven- 
trem  auum  impleat,  et  inimiconun  aangnine  s^inetnr,  Bsiit 
ergo  sermo  iste  ad  partes  orientjs  remotiores,  et  longe  poeitaa 
perfcerruit  natioues,  Oivitas  qnoque  Antiochena  tota  contre- 
muit,  hujus  facti  perterrita  novitate.  Htec  contulit  Deas  populo 
auo  per  studium  et  operam  domini  Boamundi,  et  per  hoc  es- 
ploratorum  peatis  in  parte  quievit. 

Convalescejiiia  duois  God^ridi  ah  vnprmtate  et  wgrit'idinis 

Harrow  Surresifc  prseterea  in  OKercitu  ingeiia  Itetitia  de  convalescentia  H.  iv.  22 

escape  of    dncis  Godefridi,  qui  de  valida  Kgritudinis  moleatia  plene  resti-  =ol.  323. 

Godii'ey      tutoa  est  sauitati.    Beceperat  namque  apnd  Antiocbiam  minorem  Id.  iii.  11 

bea™.^        mlnna  fere  letiferum,  ab  urso  quodam  sibi  inflictum;  dmo  ibi  '^*>'-  ^^l- 

conatitutus  ob  gratiam  recreationia,  bUtmu  qnandam  ingreseua, 

pauperem  peregrinum  invenit  Ugna  arida  comportantem ;  quern 

nrsns  ingena  et  horrendi  corporis  fngientem  inseqnens  ut  de- 

voraret,  periculum    imminena  pauper  damore  teatetnr^    Bnx 

vero  pauperem  clamantem  oonspiciens  et  rapido  cursn  fngientem, 

compatitur    peregrino  jam.   a    belua   devorando,    et    velociter 

irruit  edncto  gladio    ut   opem    ferret  patienti.      Videna  ergo 

"  <w»3ciu,W.,asW.  rfTyre. 


DE   TEMPORE   WILLELMI  SECUNDI,   SCILICET- EUFI.     7l 

Will,  of       UTBUa  ducem  gliwiio   inBtantem,  spreto   peregrino,   quem  prins  A.D.  1097. 

^P^  }"'      perse  quehatur,    dentibus    armatus   et    nnguibus  in    hostem   se  Narrow 

jg']^  '  contnlil;  fortiorem.  Tandem  dux,  eqno  crodeliter  vnlnerato,  escape  of 
pedes  effectua,  gladio  rem  agebat.  Unsus  antem  patulo  oris^'^"'^^ 
rictu  et  murmarc  oocurrena  iorrido,  dncis  constantiam  parvi-  ^jg^_ 
pendens,  contempto  gladio,  nititur  se  cominns  ingerere  repng- 
nanti.  Porro  dux  irrnentem  a  ee  beluam  propellere  gladio  totie 
niaibua  iiistana,  muerone  earn  perfodere  laborabat;  vernra  nrsus 
gladium-declinaua,  et  ducem  bro^biia  amplexum  constringens,  in 
Eolam  deicere  conatur,  nt  sub  ae  positum  dente  posset  facilias  et 
.  unguibua  laniare.  Verum  miles  etrennus  et  in  armis  egregias, 
Iseva  beluam  complexxis,  destra  impingit  aciem,  et  capnlo  tenus 
immerso  gladio  mortem  ingerit  reluetanti.  Saacins  tamen  dus 
et  oraore  reaperaus,  periculoaisEime  quoqne  vulueratna,  cmen- 
tam  niniia  victoriam  reporfcavifc,  Unde  nimia  sangninis  effusione 
debilitatue,  ad  aodalea  non  pofcuit  renieare.  Tandem  vero 
prsedicto  panpero,  qui  ejus  beneflcio  mortem  evaeerat,  procla- 
mante  et  caeum  indicante,  accurrunt  legionea  nnivers»,  et 
lectica  impositnm  com  gemitu  omnium  et  lacrimis  detulerunt 
ad  castra,  et  sab  chyrurgicorum  aoUioitudine  ilium  deputanmt, 
donee  convenientibus  remediis  plenam  poasefc  consequi  aanita- 

ce  lA  ir.    tern.    Nunc  igitnr,  ut  prtedictam   est,  priatinie  eanitati  resti-  His  te- 

Ho'i*"'"        *'''i'is,  gandinm  qnoque  contulit  legionibns  u 


Da  consEcratlone  Sampscmig  Wir/omiensh  episeojji. 

Diceto,  Eodem  anno  Anselmus,  Oantuariensis  archiepisoopus,  coiise-  Sontpson, 

coL  493.      crarit  Sampsonem  in  episcopura  Wigomienaem '  Londoniis,  in  Bishop  of 

ecelesia  Sancti  Pauli,  die  Bominica,  decimo  aeptimo  kalendas  " '"'*6**^' 

Be  Bleardo  (^baie  8<Moti  AHani. 

Eodem  fmno  Eicardus    de    Bxaquio,  abbas  ecolesie   Sancti  Eiehard  of 
Albani  Anglorum  protbomartyris  creatns,  rexit  earn  magnifice  Essay 
annis  yiginti  duobns,  interius  religionem  reformando,  et  ^^*^t«-^^*f^ 
rius   in  cellia,  plurimis  terris,  posBesBionibuB,  et  rebus  multi-  .411,^'B.' 
modia  ampliando. 

Be  duarum  milium  strage  Twroor'am, 

Qt'BaA-  Anno  Dominioas  Ifativitatis  mxcthi.  peregrini,  qui  erant  The  CrnBa- 
inn,  iL  in  obsidione  Antioohiie,  dies  Uatalicios  in  obsequiiB  diriaia  et  ^srs  spend 
cct  1092.    elemcfflinaJTiin  eshibitionibus  magnifies  celebiamnt ;  inter  qnos  h  A^^t 

1  la  the  murgia  is  a  drawing  of  a  pastoral  staff. 


mmmmmm 


■"'.""' v'J'^IWI 


72 


KkTTBmi  PARISIENSIS  CHEONICA  KAJORA. 


,   col.  325. 


AJ}- 1098,  etiam  oives  Aatioclieni,  de  sno  statu  satis  eollioiti,  principea  Will,  of 
j^^ttemptto  infldeles  tarn  vioinoa  quam  longe  positos  in  sni  eabsidinm 'J'r'*_>^^ 
relieve  evooarimt.  Factum  est  anteia  per  eomm  instantiam  diligon- 
ABlioch.  te,^^  q^od  a  Damasoo'  et  Jeroealem,  Gxsarea,  Alapia,  Haman, 
Emissa,  et  lerapoli,  et  conterminis  regionibiiB  miiltis,  congre- 
gati  refenmtnr  circa  caetrnm  cui  nomeri  est  'B.areg,  quod  ab 
Antiocbia  tis  qoatnonieciia  miliaribas  distafc,  ad*  viginti  ooto 
milia,  bellatorum,  Hi  omnes  tabuertmt  propoHitum  es.  impro- 
TiBo  in  peregrinos  irmere,  dum  circa  urbis  insultma  eeaeab 
occcpati.  Sed  principea  nostri,  qiioa  ©oruio.  inaidiie  non  liiite- 
bant,  peditee  omnes  de  esercitu'  in  otnidioue  TelinqnenteB,  qui 
eqnitea  erant  in  primo  noetis  erepuacnlo,  ai^nis  instrncti,  sine^d.  t.  3, 
ttunultn  et  qnaai  sub  silentio  de  castria  egpeeai,  inter  lacum  '*"'■  326. 
qnendam  et  Orontem  flnTiiim,  qni  quasi  nnius  miliaria'  spatio 
a  ae  diatant,  nocte  il'a  quieyerunt.  Mane  autem  facto,  Ottm 
feitinatione  ad  arma  convolantea,  in  sex  a«iebus  swaw.  dispo- 
nunt  esereitnm,  singulis  earum  certia  dncibua  aaaignatis.  Turci 
vero  non  longe  constitnti,  soientes  quod  nostri  in  vicino  essent, 
de  HuJs  copiis  duas  acies  prasmiaeruut,  reliqwa  tnrba  cominua 
subaequente.  FaGtom  est  antem  nt  nostri,  qni  vis'  septingenti 
p.  198.  erant,  anseepto  de  snpemiB  incremeato,  iufinita  milia  viderentnr. 
Precedent ibiiB  itaque  paulatim  ad  invicem  legionibus,  cospenmt 
primie  aciea  eomm  in  noatros  cum  magno  impetu  irruere,  et 
immissa  sagittaram  grandine  ad  buos'^  habere  recarsum.  Noatri 
autem  cominua  accedentes,  yibratis  more  aolito  lanceie  et  gla- 
diia  incumbentes,  eos  oumes  in  onam  tnrbam  solidari  compel- 
lunt.  Comprimentibna  quoque  illos  hinc  lacu,  illinc  fluvio, 
ovagandi '  lioentiam  auferebant.  Unde  '  Christiaaorom  ferre  non 
valentea  iaatantiam,  in  aola  fuga  oonstitcnnt  apem  a^ntis. 
Dantibiia  ei^  terga  *  infldelibna,  noetri  eoa  dertatim  inaeqwin- 
tor  usque  ad  castnua  sapradictnui,  qnod  a  loco  oertaminis 
xniiiaribns  decein  distabat.  Yidentes  aatem  oppidKnl  aoorom 
fagam,  et  gladiis  eoa  foro  cmnea  cecidisae,  anccenso  Hai^g 
castro,  et  ipai  fugam  capeaannt.  At  vero  Armenii  et  alii 
fideles  regionis,  prsedlctmn  occnpantes  mnnioipium,  illnd  nostria 
prinoipibua'  reddiderunt.    Ceciderunt"'  autem  die  ilia  es  hosti- 


'  JJaimsco  et  Jemsi^em]  from 
Baldric,  ii.  col.  1092. 

^ad. . .  beUalOTaia]  not  in  W.  of 
Tyre. 

=  BaliarW]  om.  C.  T>-  W.  II  is 
in   the  margin  in  A.  in  a   later 

*  lit]  Tin,  C,  the  last  letter  of 
v£x  being  ooncealed  in  A.  by  & 


the 


piec«    of   vellum  attached    i 
leaf. 

'  W.  ins.  eonftliiBi.    It  is  not  in 
W.  ofl^ 

*  evdgatuH^  evadendi,  W. 
'  W.  iaa.  Tura. 

'  t^ffo]  tfbgie,  A-W. 

*  principibui']  pretabns,  0. 

"^  cWfenint]  ran.  W.  ItiginO. 


DK   TEMPORE   WILLELMI   SECTJMDI,  SCILICET  RUFI.     73 

Will,  of      hua  Bid  doo  milia,  ex  qnibus  qningenta  capita  rcportantes  ciini  A,D.  1098. 
Tyre,  v.  2,  mille  equia  optimis  et  maiiubiiB  copiosis  ad  castra  revCrei  sunt,  Victory  of 
ooL  827.      nmltae  gratiarnm  actiones  Domino  persolventes.    Gives  qnoque  "^^  '^'^- 
Id.  V,  3,      interea  per  portam  civitatie  certatim  egredientes,  fere  tota  die 
coL  328,      nostria  gravisaima  intnlerunt  certamina,  donee  noBtrornm  au- 
dientes  advenfcum  in  oivitate  seae  receperunt.    Prinoipes  itaqno 
victorea  ad  obsidionem  reverei,   ducenta   capita  Tnrconmi   m 
sigaum  triumphi  et  doloris  eomm  incrementnm  machinie  jaca- 
latoriie  in  nrbem  prseoipitari '  feoenmt ;  cretora  Tero  ante  urhem 
palis  conflsa  statuenrnt,  at  tarn  hsec  quam  ilia  eornm  molcatias 
adangerent. 

Feregrini  ireoenii  a  Turds  prostemwidur. 

Hen.Hnnt,      Cnmque  principea  onines  ad  obaidionem  reversi  faiseent,  in- Tie  siege 
vii.  f.  215,  vadunt   acriter  universi  mcenia  ciTitatis.      Contra  qnoe  cives  reaewed. 

acerriine  tebeilantee,  eigniferiun  Podiengis  episcopi  et  mnltos 
WilL  of      alios  perememnt.      Tandem  cnm  in  mensem  quintum  se  pro-  Arrival  of 
Tjre,  V.  4,  traderet   obeidio,  ^enemnt   naves  Januensium,  peregrinoB  et  "j^w*? 
col.  828.      .pjctualia  ferentee,  et  frequentibua  nuneiia  esigentes,  at  ntieffls  !^'|^ 
aliquot  de  prinoipibus  secare  eoa  ad  caetra  condacerent.    Qnod  and  pro- 
audientea  peregrini  qui  in  obsidione  erant  et  Tictna  pcauria  visions, 
vezabantar,  infinitua  eorura  numerua  ad  mare  desc«adit;  nbi 
peractia  negocus,  ad  caetra  redire  proponunt.    Eligantnr  itaque 
de  principibns  dominus  Boamttndne,  comae  Tholosauus,  Ever- 
arduB  de  Pnaato,  et  cornea  Gamerins  de  Gree,  at  peregrinoe 
qui  in  porta  erant,  tam  eos  qui  nnper  advenerant,  quam  alios  . 
qui  ad  mare   deacenderant,  sub   salvo  ad   castra  reducerent. 
Audientes  antem  Antiocheni,  qaod  praedicti  principes  ad  mare 
descenderanfi,    miesifl    quatuor   milihas    espeditomm   militum 
illis  obviam,  prwceperunt  ut  parantea  peregrinie  insidiae  eoa 
interflcere  laborareut.    Faetam  est  aatem,  cam  plebeii  peregrini  Slanirliter 
cam  victualibue  et  jumentia  onastis  inermes  redirent  ad  castra,  of  the  pU- 
Turoi  ab  insidiis  erampontea  in^  ipaoa  non  eegniter  bmpenujt.  K""**- 
Contra  qaoa  cum  principea  prjefati  dia  decertaaaent,  videntea 
tandem    imparem  nimia  confiictum  contra  taiitam   Torcoram 
multitudinem,    cum  illis,    qui  eos   sequi  poteraut  recedentes, 
ad  castra  de  loco  certaminis  redierant.    Ceoidenint  autem  ibi 
ex  paaperibuB  peregrinis    quaai  trecenti  prcmiiacui   sexus  et 


'  pracipiiari] 

ofl^re' 


■'h 


74 


MATTH.^1  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


ii 


A.O.  1098. 

Defeat  of 
the  Turks. 


Prowess  of 
Godfrey. 


Prowess  of 
Robert  of 
Kormandy. 


JDe  strage  Turcorum  gravissima  et  irrmlio  eatenus  tTiatidUo. 

Venit  interea  rumor  in  castra,  quod  peregrin! ,  qui  de  mar; 
adveuerant,  hostium  in  via  perjpessi  insidias,  omnes  repentino 
impetu  cornrissent.  Sed  dum  haec  inter  se  principes  nimis 
condolentes  ruminarent,  ecce  Boamundus  efc  post  pauMum 
comes  Tolosanus  ad  castra  reTertxmtur,  cas unique  qui  acci- 
derat  principibus  exponentes.  Anxianus  itaque  dominus  civi* 
tatis,  cognoscens  quod  sui  victores  erant,  prsecepit  portas  urbis 
aperire,  ut  cives  revertentes  liberum  haberent  ingressum.  Sed 
principes  nostri,  confratrum  sanguinem*  ulcisci  cogitantes,  ad 
anna  convolaruut,  et  dispositis  aciebus  bostibns  occurrunt,  et 
solita  gladiis  incumbentes  constantia,  in  Turcos  irruunt,  qui,  pra? 
timore  agminibus  dissolutis,  pontem  civitatis  certatim  obtinere 
contendunt.  Sed  dux  Litaringise  Godefridus  cum  suis  pontem 
occupans,  aut  intrare  volentes  gladiis  obtruncat,'aut  in  principes 
illos  insequentes  redire  perituros  compellit.  Sic  ergo  cum  nee 
Mc  nee  alibi  principum  impetus  et  armorum  instantiam  ictus- 
que  importabiles  sustinere  diutius  valerent,  salutis  unicum 
remedium  fuga  erat,  quo  frustrati  penitus  gladiis  passim  cse- 
duntur  et  pereunt.  Anxianus  autem  populum  suum  penitus 
deficere  videns,  portas  praecipit  sub  omni  celeritate  aperiri,  ut 
eorum  saltern  reliquias  sub  tuto  permitteret  coUocari.  Reserato 
igitur  aditu,  tanta  super  pontem  fugientium  conglobata  est 
turba,  tantusque  factus  tumultus,  ut  se  invicem  comprimentes, 
in  fluvium  prascipitaretur  eorum  numerus  infinitus.  Dux  quo- 
que  Godefridus,  postquam  in  hoc  conflictu  multorum  capita 
loricatorum  sine  ictus  repetitione  solita  fultus  virtute  amputa- 
verat,  unum  ex  Turcis  in  nostros  protervius  instantem,  licet 
lorica  indutum,  per  medium  cum  gladio  divisit,  ita  ut  pars 
ab  umbiculo  superior  ad  terram  caderet,  reliqua  parte  super 
equum  cui  insederat  infra  urbem  cursu  rapido  introducta. 
Equus  ^  autem  hinniendo  inter  Turcos  hue  illucque,  ac  si  dia- 
bolica  esset  invectus  furia,  diecurrens,  sessoris  corpus  ab  umbi- 
culo deorsum  gerens,  omnes  qui  viderunt  illius  rei  perterruit 
novitate.  Dux  etiam  Normannorum  Robertus,  alium  sibi  nimis 
infestum  in  capite  percutiens,  galeam  et  clipeum,  caput,  dentes 
et  coUum,  ut  ^  solet  ovicula  a  camifice,  usque  in  pectus  deorsum 
diffidit.  Quo  ruente  in  terram,  ait  Rbbertus ;  **  Omnibus  tarta- 
**  reis  ministris  animam'  tuam  cmentam  commendo,"  ^    Cecide- 


wm.  of 

Tyre,  v.  5,. 
col.  329. 


Id.  V.  6, 
col.  330. 


(Not  in 
WiU.  of 
Tyre.) 

Hen.  Hunt, 
vii.  t  215. 
(Not  in 
Hunt.) 


i 


k   I 


*  Equus  .  . .  novitate\  aa  enlarge- 

« 

ment  of  "  Obstupuit  populus,  visa 
"  facti  novitate  "  in  W.  of  Tyrei 

2  ut .  .camifice^  mtroducedbythe 
compiler. 


3  animam^    omnia,  C  ;    D. 
been  altered;  A.  had  omnia,  with 
animam  in  the  margin. 

^  I  cannot  find  this  acconnt  6f 
Rohert's  words  anywhere  else. 


«!p|T|i'Sf«;.«  "W^fw.!-;; ' 


DE  TEMPORK  WILLELMI   SECUND.1,   SCILICET  EUFI.    75 


Will,  of       runfc  quoque  ilia  die  exhostibus  quasi  ad  duo  milia  Turcorum,  A.D.  1098. 
Tyre,  V.  0,  et  nisi  nox  superveniens  bellum  dirempsisset,  fiiiem  procaldubio  Slaughter 
col.  332.      ^Yls,  die  Antiocbenum  negotium  babuisset.     Compertum  est  fide-  J>f  ^^^ 
liter  a  nosfcris  per  captivos  Turcos,  quod  duodecini  de  majori- 
bus  eorum  cum  aliis  corruerunt.    Gives  de  nocte  suorum  cor- 
pora  defunctorum  sepulturse  tradiderunt ;    sed    nostri   funera  j  g  qq  ^j 
eorum  effodientes,  aurura,  argentum,  et  vestes  pretiosas  ex^  se- 
pultis  canibus  extraxerunt,  quse  omnia  in  usus  pauperum  pere- 
gi'inorum  cesserunt. 


Id.  V,  7, 
col.  332. 
(Not  in 
Will,  of 
Tyre.) 


Id.  V.  8, 
col.  334» 


Id.  V.  9, 
col.  335. 


Id.  V.  10, 
col.  336. 


.De  eqU'is  duohiis  mdibus  a  peregrlnis  cajdis. 

Post  banc   autem  victoriam  divinitus  peregrlnis   concessam,  p.  199. 
cum  ^  castra  nova  qnaBdam  et  macbinas  ad  expugnationem  urbis  Capture 
construxissent,  audierunt  quod  cives  pro  defectu  pabuli  ad  locum  ^^  2,000 
quendam  pascualem  equos  suos  consueverant  destinare,  qui  vix  **^^^®^' 
ab  urbe  quatuor  miliaribus  distare  videbatur.     Quod  nostri  cog- 
noscentes,  et  ad  locum  pascualem  properantes,  oocisis  qui  ar- 
nientis  praaerant  et  equis,  exceptis  mulis  et  mulabus,  duo  milia 
equorum  nobilium  ad  castra  deduxerunt.      Per  idem   quoque  De  quibus- 
tempus  Baldewinus,  ducis  G-odefridi  frater,  qui,  ut  praedictum  dam  exen- 
est,  Edessam  ^  subjugaverat  civitatem,  audiens  quod  peregrin!  «*'^  K««- 
magna  rerum  laborarent  inopia,  missis  donis  ingentibus  in  auro,  tfansmis- 
argento,  sericis,  et  equis  pretiosis,  rem^  principum  singulorum  sis. 
reddidit  ampliorem.    Insuper  autem  et  duci  fratri  suo*  de  terra, 
[quam]  circa  Eufraten  possidebat,  omnes  redditus  in  frumento, 
vino,  ordeo,  et  oleo,  nee  non  et  aureorum  quinquaginta  milia 
destinavit.      Eodem  tempore  nunciatum  est  principibus,  quod  Rumor  de 
Soldanua  Persarum  dominus  ad  Antiocbenorum  instantiam  et  adventu 
tuorum  postulationes  assiduas,  innumerabiles  armatorum  copias  -P^*^'*"'"- 
in  Syriam  tranSmiserat,  qui  jam  imminere,  quasi  prse  foribus, 
dicebantur,     Haec  ^  quoqne  fam©  disseminatio  adeo  principes  Comes 
nostros  perterrnit,  nt  Stepbanus  Oamotensium  comes,   segritu-  Stepkanus 
dine  simulata,  et  smnpta  a  fratribus  licentia,  cum  quatuor  arma-  P^^  trmore 
torum  milibus  ab  'obsidione  non  rediturus  abcessit.    Quo  facto  ^^^^^^  * 
tarn  notabili   tamque  funesto  principes,    qui  in  castris   erant, 
constemati,   coeperunt  anxie ,  deHberare,   quomodo  buic  morbo 
possent  occurrere/  ne  hoc   exemplo  pemicioso  alii  simile  ali- 
quid  attemptarent.^    Placuit  ergo  omnibus,  ut  quicunque  se  a 
castris  sine  principum  licentia  subtraberet,  tanquam  sacrilegus 


^  ex  ,  ,  canilms']  introduced  by  the 
compiler,  as  also  the  last  clause. 

2  cum]  ut,  A. 

^  Edessam]  Adessam,  A.  This 
clause  is  introduced. 


^  rem}  res,  A.  O.  * 

5  O.  W.  ins.  quu 

6  H(Bc]  bujos,  W. 

7  occurrere]  oecurre,  A. 

8  attemptarent]  attemptaret^  A, 


urn 


"WWpw 


mimm. 


76  MATTB^I  PABISIENSIS  CHEOHICA  MAJOKA. 

A.D.  1088.  aut  homicida  iti  exeroitn  haberetnr,  Unde  factom  eat,  ut  omnes  y/^  ^f 
pariter, '  tanqnam  viri  clatistralea,  princigibns  bqib  obedientiam  Tjre,  v, 
volimtate  spontanea  esbiberent.  10,  col. 


De  Eiayfero  per  quem  tradita  est  Aiitiochia. 


Betrajal  of     Solet  aatem  difina  clemeatie> 
Antiooh  'by  argumentis  snbvenire    propitii 


saomm  deflcientibuB 
oeo  etiam  snoa  ultra  quam 


sosiiaere    possunt,   temptari    penuittit.     Erat   < 

Antioctena  inter  alios  tit  quidam  genere  prteclairnB,  et  CLria-  Tyre, 


tiana  profeaaione  inBignitna,  Emjfer  mmcupatna,   homo  poten 


coL  337. 


),  efc  Axiano  nrbis  domino  m.ii]t»  familiaritate  conjuncti 
ita  quidem  ut  in  ejus  palatio   notarii  officio  faageretur.     Hie 
autem,  quoniam  tlt  erat  prndena  et  indoatriua,  aadiens  quod 
Soamnndua  priaceps  ^set  illnstris  et  m^nificna,  statim  post 
olbBidioaem  uxbis  per  intemmitios    fidelee    ^ns  sibi  gratiam 
reconcilians,  civinm  eb  urbis  atabam  diebus  ai&gulis^deiiadabat, 
et  nimia,  licet  occulte,  amicom  in  omnibus  agendia  diligentiua 
instraebab.    Boatnundas  quoqne  versa  vice  amici  aui  oconlbabat 
arcannmj  iba  nt  nnllna  intermmtiorum  alteratrce  partia  aliqnod 
Beorebornm  poasent  colligere  argumentum.    Otunque  jam  qnasi  id.  v.  12,' 
mensibua     septem    hnc    ae    inter    eos    continnaaset    amicitia,  col.  338. 
pleram.qne  habitna  eat  eeimo   inter    eos,  qaomodo  Ckristituue 
religioni  civitos  redderetur.    Et  cnm  super  boo  a  Boamimdo 
Emifer  affipius  esset  conventus,  somel  ei  per  fllinm  sntun,  qui 
seca-etorum  erat  bajulua,  dicitur  respoudiase;  "8i  patrjam  pria- 
tinra  restituere  libertati,  eb  ezclusia  canibus  immundis,  quo- 
rum viorenta  domiiiatione  premimur,  populum  Dei  cultorem 
'  posaem  inducere,  certua  sum  qnod   cum  sanctda    animabus 
tetemie  beatitudinia   priemia  poasidebo.     Si  Tero  rem  in- 
ceptam  consummai'e  neqniyero,  proouJdnbio  domna  mea  et 
prtedars  fiomon  familife  mete  delebitur,  ita  ut  non  memo- 
rotor  itomen  iUins  ultra.     Sed  si  ta*  boo  posaes  apnd  tnoa 
oonaortea  obtinere,  qnod  civitatem,  meo  ^i  etadio  traditam, 
appropriare  et  in  tuoa   usi^  convertere  Talui^ea,  ego   tai 
''  gratia  ad  opue  pr^dictiun   me    accingam,  et  tnrrim  meam 
'  munitiaaimam  banc,  nt  Tides,  tldi  tradam,  tmde  priucipibna 
veafiria  liber  in  ciritatem  patere  poterit  ingreasos.    Ad  hffio 
uoreris,  qnod  nisi  hoo  in  proximo  fiat,  in  perpetuum  diSe- 
r^tor;  veniuat  enim  in  snbaidiom  ciyitatia  ex  omni  orients 
eqoitum  ducenta  milia,  qui  Jaju  circa  Eufcaten  castra  ata- 
taenuLt."     Heec   andiens  Boamoodua  venit   ia^  oastra,    etId.T.  16, 
mt^oies  princip^   a  tnrbfk  Beorsnm  advocaiis,  ita  aUoqnitor,  ^  ^^^ 


'».]« 


.O.W. 


I     *  «i3  et,  A. 


Will,  of 
Tyre,  v. 
16,  col. 
341. 


Id.  V.  1 7, 
col.  342. 


Id.  V.  21, 
col.  347. 


DE  TEMPORE  WXLLELMI  SECITNDI,  SCILICET  RUFL    77 

dicens,  **  Video  vos,  fratres  dilectissimi,  de  adrentn  illius  mul-  A.D.  1098, 
"  titudinis- armatorum    et   illorum   duois   Oorbarranni   nimia  Proposal 
*<  soUicitudine  inacerari,^  qui  jam  obsidionem  Obesss©^  ciritatis,  of  Bobe- 
ubi  per  tres  septimanas  consederant,  ad  hoc  reliquerunt,  ut  ^^^^' 
civibus  Antiocbenis  subsidium  ferant.     Videtur  mihi,  quod 
ad  hoc  deberet  omuis  nostra  festinare  intentio,  ut  ante  bujus 
adventum   multitudinis   civifcas  in   nostram  descenderet  po- 
tesfcatem.    Quod  si  modum  quasritis,  quo  id  effectui  valeat 
mancipari,  in  promtu  est  nobis  via,  qua  facile  ad  finem  per- 
reniamus  optatum.    Habeo  enim  in  civitate  amicum  fidelem, 
qui  turrem  habet  in  sua  potestate  finnissimam,  quam  certis 
promissionibus,  si  illam  ab  eo  exegero,  fide  mediante  resig- 
**  nare  tenetur.      Si  ergo  vobis  id  utile   videatur,   ut  civitas 
mea  soUicitudine  subjugata  in  meam  perpetualiter  et  suc- 
cessorum  meorum    transeat    potestatem,    paratus  sum  pacta 
complere;   sin    autem,    elaboret   vestrum  aliquis^   id  ipsum 
facere,    ego   illi   meam    concedo    partem,    et   renuntio   juri 


(< 


<( 


a 


(( 


t< 


<( 


(I 


it 


tt 


(( 


C{ 


(( 


(( 


■ 

■ 


**  meo." 


De  captione  AntiocJiico  et  spoUis  civitoJis. 

His  ita  dictis,  gavisi  sunt  prinoipes  gaudio  magno,  et  Capture  of 
petitioni  factse  omnes,  prseter  comitem  Tholosanum,  grato  Antiocb. 
concurrentes  assensu,  datis  dextris  compromiserunt,  quod  sibi 
creditum  nemini  rerelarent  arcanum.  Boamundum  autem 
attentius  monent,  quatinus  ad  rei  consummationem  viribus 
totis  intend  at.  Soluto  igitur  conventu,  Boamundus  propositum 
urgens  amico  signifieavit,  quod  apud  prinoipes  pro  voto  cuncta 
impetraverat,  unde  per  Mem  amicum  invitat,  ut  nocte  proxima 
sequente  res  effectui  mancipetur.  Emyfer  e  contra  Boamundo 
denuntiat,  ut  circa  horam  nonam  prinoipes  omnes  egrediantur, 
tanquam  bostibus  obriam  profecturi  de  castris,  et  circa  primam 
noctis  vigiliam  in  silentio  revertentes,^  parati  sint  bora  noctis 
media  juxta  ejus  monita  se  babere.  Quod  cum  ita  factum 
fuisset,  jam  nocte  media  adveniente,  cum  ge  civitas  universa 
quieti  dedisset,  interpretem  domestioum  ad  pra3dictum  dirigit 
amicum,  ut  ab  ipso  inquirat,  utrum  sibi  adbuc  domini  sui 
familiam  adesse  velit.  Adveniens  autem  *nuntius  ille,  cum  ei 
verba  domini  sui  exposuisset,  respondit  ei,  "  Sede  hie  quietus  et 
"  tace,  donee  revertar  ad  te."  Ille  vero  paululum  expectans, 
quousque  magister  vigilum,  qui  ter  vel  quater  in  nocte  muros  p.  200. 
cum  latemis  circuire  consueverat  si  quos  ex  ministris  inveniret 


^  macerart]  mercari.  A, 
3  Obessa]  Edesse,  0.  W. 


3  The  Hist.  Angl.  adds  peritus, 
*  revertentes]  revertes,  A. 


78 


MATTHiEI  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


A.D.  1098,  somnolentos,  perfcransiret,  protiniis  vir  ille  visa  opportunitate  Will,  of 
Capture  of  ad  nuncium  reyersus  ait,  **  Yade  cito,  et  die  domiiio  tno,  ut  Tyre,  v. 
Antioch.  <<  festinus  adveniat  cum  viris  electis/*  Qui  citius  ad  dominum  047 
recurrens,  invenit  eum  cum  principibus  paratum  et  ilico,  sicut 
instruoti  erant,  subito  ante  turrim  praedictam  quasi  vir  unus 
in  maximo  silentio  asfciterunt.  Emifer  infcerea  turrim  ingressus, 
fratrem  repperit  somno  gravatum.  Cujus'mentem  a  suo  pro- 
posito  scieus  alienam,  timens  ne  per  eum  inceptse  rei  impedi- 
mentum  eveniret,  gladio  transverberat  ipsum,  facto  eodem  pius 
et  sceleratus  existens.  .  Post  liaec  autem  rediens  et  principes 
paratos  conspiciens,  funem  demittit  inferius,  quo  scalam  ad  se 
pertrahat  suUevatam.  Erecta  igitur  scala,  nemo  repertus  est, 
qui  ad  vocem  superioris  vel  ad  vocem  Boamtmdi  pr^sumat 
ascendere,  proditionem  metuentes.  Quod  videns  Boamundus, 
ascendit  ilico  scalam  •  intrepidus.  At  Emyfer  tenens  manum 
ejus  in  turrim  traxit,  dicens,  **  Yivat  haec  maniis :"  et  ducens  eum 
interius,  ostendit  ei  fratrem,  quem  pro  opere  tam  sancto 
necaverat,  amico  causam  exponens.  Ruit  igitur  Boamundus 
in  oscula  viri,  constantiam  ejus  admirans,  et  reversus  ad  scalam, 
Lortatur  sues  ut  ascendant.  Sed  nullus  ascendere  ausus  est, 
donee  Boamundus  per  scalam  ad  suos  rediens  suss  incolumitatis 
dedit  evidens  argumentum.  Deinde  certatim  ascendentes,  in 
momento  turrim  repleverunt,  et  non  solum  turrim  illam,  sed 
et  de  coUateralibus  nonnullas  occuparunt,  quae  fuerunt  numero 
decem,  earum '  [custodibus]  sub  silentio  interfectis.  Et  deinceps  j^  ^  22 
portam  unam,  quae  adult erina  erat,  aperientes,  principes  qui  col.  348. 
erant  de  foris  introducunt.  Crevit  eorum  numerus  ita  qui 
intus  erant,  ut  ad  portam  quae  Pontis  dicitur  concurrentes, 
caBsis  ejus  custodibus,  eam  aperiunt  violenter.  Oognoscentes 
quia  aurora  perspicue  rutilaret,  comibus  et  lituis  coeperunt 
perstrepere,  ad  urbis  ingressum  illos  qui  in  castris  erant  ani- 
mantes.  Yexillum  quoque  domini  Boamundi  in  unam  turrim 
eminentiorem  ejusdem  ministri  collocantes,  captam  esse  de- 
nuntiant  civitatem.  Gives  autem  ex  tanto  tumultu  expergefacti, 
dubitant  quid  sibi  velit  clamor  ille  insolitus.  Qui  tandem 
videntes  armatorum  discursus,  et.  plateas  occisorum  scatere 
funeribus,  domibus  relictis,  cum  uxoribus  et  liberis  effugere 
temptabant;  sed  fugientes  imprudenter  stragem  undique  inve- 
nerunt.  Qui  autem  in  urbe  babitabant  Christiani  diversarnm 
regionum,  arreptis  armis,  nostrorum  coetibus  se  adjiingunt,  et 
stragem  civibus  non  minimam  intulerunt.  JEdificiis  igitur 
omnibus  cum  penetralibus  et  apotheeis  ubique  ^  confractis, 
aqrum,  argentum,  vestes  preciosas,  gemmas,  vasa  impreciabilia. 


I 


1  earum]  eorum,  W. 


I      2  ubique']  ubi,  A. 


•;s/.. 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  RUFI.     79 

V  23  cd^'  ^^^  tapetibus  et  olosericis  inter   se  aequa   sorte   distribuentes,  A.D.  1098. 

350.  *  qiii    prius    esurientes    in     exercitu     mendicabant,    tunc    bonis 

Id.  V.  22,     omnibus  abundabant.    Caesi   referuntur  in    civitate    plusquanx 

col.  349.      decern  milia  Turcorum,  quorum   corpora  per   plateas  ciyitatis 

Id.  V.  23,     miserabiliter  insepulta  jacebant.    Equi  inventi  sunt    in  civitate 

col.  350.      qui  ad  arma  facerent  quingenti,  omnes  macie  confecti  et  inedia 

tabescentes,  quia  neo   etiam  vel  equis  vel   hominibus  in  urbe 

fuerat  aliquid  alimenti  repertum. 

^^^^^l  Ipso  eodem   anno  Cisterciense  coenobiura    incoeptum  Foundation 

col.  498.  ^  ^  of  Citeaux. 

est 

Dg  inter itu  Axiani  prlncijpls  et  AntlocMcB  fatroni. 

Will,  of  Anxianus    Antiocliias    dominus,     videna    urbem    subjugatam,  Death  of 

Tyre,  v.  23,  golas  absque  comite  per  posticum  egressus,  et  pras  doloris  an-  Baghasian. 
gustia  amens  effeetus,  erralaundus  aufugit.  Qui  casu  Armenios 
quosdam  [obviam]  habens,  cum  cognitus  esset  ab  eis,  violenter 
ilium  in  terram  deiciunt,  et  ipsius  educto  gladio  caput  prseci- 
dentes,  in  urbem  intulerunt,  principibus  illud  coram  populo 
offerentes.  Alii  vero  quidam  de  civitate  nobiles,  in  ^  tanto  re- 
rum  discrimine  quid  agerent  ignorantes,  in  praesidium  superius 
se  recipere  decreverunt.  Dumque  iliac  tota  intentione  pro- 
perarent,  casu  contigit,  quod  nostros  a  parte  superiori  habentes 
'  obviam,  et  inter  locorum  intercept!  angustias,  ut  neque  ascendere 
neque  propter  montis  devexitatem  descendere  valuissent,  nostris 
desuper  instantibus,  dum  fugere  nituntur,  praecipitati  sunt 
cum  equis  et  armis,  confractis  cervicibus,  numero  trecenti. 
Alii  autem  ad  montana  fugere  decreverunt,  quos  nostri  cominus 
insequentes,  partim  ceperunt,  vinculis  eos  mancipantes;  pars 
equorum  beneficio  ad  montana  evadentes,  vitae  consulunt  et 
saluti.  Oapta  est  itaque  Antiochia  anno  ex  quo  subacta  est  a 
paganis  decimo  quarto,  ab  incamatione  Domini  millesimo 
nonagesimo  octavo,  mense  Junio,  tertia  die  mensis. 

I)e  Sensaholo  et  qualiter  castellum  smim  tradtdit  Gorharanno, 

Id,  vi.  1  ^ost  captam  autem  Antiochiam,  cum  civitatis  tumultus,  jam  The  citadel 

col.  351.      sedatis   omnibus,   quievisset,  convenerunt  principes  in   unum,  still  un- 
communi  decreto  statuentes,  ut  montem   qui  urbi  imminebat  *^^^°* 
ascenderent,  et  situm  ineo  praesidium  expugnarent.    Quo  per- 
venientes,  cum  de  municipio  constaret  quod  omnino  esset  in- 
espugnabile,  nisi  fame  premeretur,  ad  alia  se  argumenta  con- 

1  inj  om.  C. 


fe4»«*.«;.»:; 


|PPg|^^^ff*w^^liiiy  11^  P.i'iWMW  .-1,11  JiL,.mj  -^.l"  fi  «IWJ' 


80  MAlTH*!  pABiaiENSIS  CttBOHICA  HAJOBA. 

A.D.  1098.  rertnnt.  'Ere.i  aatem  ta  illo  preBsidio  domiunB  el  magifiter  Odbert, 
Applioatioa  SenaabolnB,  Axiani  aive  GaxBtimi  snpradicti  filius,  cum  copiia  -Gesta  Dei 
of  Sensa-     Tnroornm  mnltia,  qni  in  Corbaraimi  et  PerBftram  mnltitudime '  P"  "»•'- 

bolus  to,,  .  j.,..i  ,.  0O8,  V.  2, 

E«rt>oga,    .ftdv™-!*  apem  poneng,  cum  ipsiim  partes  Annoohenae  advemase  eoL  754, 
oognorit,  fngit  ^  ad  enm  com  IticriiniB  de  Taorte  patris  et  An-  (Migne, 
tiocTiiEe  deaolfttione  querclam  deponeaa.    Cni  Corbarannas  j  "  8i  olvi.) 
"  volueris/'ioquit,  "  nt  totis  viribus  pro  te  contendatoi,  caBieUmn 
"  tnnm  in  manu  nostra  committe,  et  onm  ego  de  te  eecums 
"  ero,  plebecnlam  iUsm  totis  nisibns  impagnabo."    Sensabolna 
Oorbaraniu  petitioaibas  adqiiiescene,  mnnioipiuia  sub  potentate 
trodidit  defensoris.     Corbaraimaa  itaqne  accepto  caetello,  aaoa 
Adrsoce  of  imposnit,  et  Sensabolo  auxiliam    fidele   promisit.     Audientea  WilL  of 
v*^^^  **  itaque  principes  quod  Corbaranims*  flnea  Antiochenoa   appro- Tyre,  vi.  I, 
pinquasaet,  die  altera  poet  captam  urbem,  cum  circa '  ejns  cub-  "" 
todiam  et  pro  alimentis   infereadia   nimia   esaent    aolUciti,  eoee  ij,  vi,  2. 
equitea  treeenti  de  exercitu  Oorbaraniii  yenientea  *  ante  urbem 
Deatb  of      gatia  lascive,  ut  noatros  ad   eiitum  proyocarent.     Quod   videna 
Roger  de      Eogems    de    Barnevilla,    toilea    in    armia    atrenuuB    de    gente 
901  Koberti  dncis  Kormannioi,  qnindeciiu  aumptis  consortibue,  in 

prtedjctos  irniit  animoaiua ;  aed  illi  dolose  fcgientes  U8q«©  ad 
flOCioa,  qnoa  Uftbebanfc  fin]  insidiis  coostitntoa,  dum  Bogeras 
iUoa  iuscqueretur,   cocaurgentibuB  aliia  qui   [in]   inaidiis  late-  • 

bant  et  in  noatros  ardeuter  irruentibus,  eoa  compnlemut  in 
fugMn.  Noatri  quoquc  numpro  imparee  ot  viriboa,  dum  ad 
urbem  fngere  contendiaseut,  eqnorum  bostilium  velocitate  prae- 
venti  Bont ;  abi  Bogerus  aagitta  confoasua  i»t«mt,  caeteris  in 
xirbem  reversia.  At  pagani,  virt  memorabilia  capite  amputato, 
ad  Bac«  venemnt  indemnea. 


J)6  noea  obaidione  4ntioehsna  a  Corbaranno  facia. 

The  om-         Die  antem  tertia  ex  quo  capta  eat  Antiochia,  Gorbaranuns  l^.  vi.  3, 
8ad«3  be-    princepa  Persarum,  cam  militaribua  copiis  infinitia  ante  urbem  *"'■  ^*^' 
^^    ?      caBtrMuetatus,  a  porta  orientali  usque  ad  oocidentaJem  uniyer- 
sum  anstrale  latua   obBldioue  yaUavit.    Erat  autem  seoua  por- 
taiQ  orientalem  prseaidinm  quoddam,  quod  Boamnudo  traditum  ' 
fuerat  ad  cnstodieudum.     Circa  illud  cum  bostes  castra  tooas- 
Bent  et  aeaultna  creberrimoa  ibi  facerent,  BoamanduB  non*  ferena 
eormn    inaoleatiam,  egreasua    eat  contra  eoa ;    aed   egr.edienti 
dnci  occunit  Torcorum  multitado,  quonun  impetum  dux  per- 


'  nadtiludads]  multitudinem,  A.    I      *  circa]  circa 
'  A?'']  confngit,  0-  W.  I      ^  Mnieirf**]  \ 

9'w-iiiB.o<I.  I     *»«]  ne,A. 


J 


DE   TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,  SCILICET  EDFI.     81 

Will,  of      ferre  non  yalens,  inita  foga  se  recepit  in  urbem,  nbi  hostibua  A.D.  1098. 
I't'c'?"  ^'  P'^'*r7e  inatantibus,   dum    plebs   in    ietroitu    prffisidii    compri-  SkirmislieB 

M  '^  J       meretor,  daoenti  ex  cis  ceddBrnnt.     Altera  vera  vice,  Tnrci  in  ™  '^^"J    . 

la.  TFi.  4.  ,       '  . ,.  ,  .,        -  ,        Uio  Turks 

qnoddam  prasaidium  de  nova  coDBtnictum  acriter  irnientea,  ^re  worst- 
nisi  ab  aliis  qai  in  nrbe  crant  citina  snbveniretur,  illud  qnan-  ed. 
tooius'  espngnaasent.  8ed  adveniente  Roberto  Normawnoruni 
duce  cum  auia  agminibns,  plnribua  ex  hoatibue  interemptis  et 
captivatB,  reaidaoa  terga  dare  coegit.  Alia  die,  cum  Tnrci 
qnidam  nostroB  ad  confliotum  provocarent,  contigit  nt  ex  equia 
deBcendentes,  iis  qni  in  muro  stabant  acrins  inatantes,  ad  vin- 
dictem  alios  excitarnnt;  at  Tancredus  per  portam  orientalera 
egreaaus,  imtequam  bostea  ad  eqnoa  poaaent  habere  recoreum, 
aez°  ex  eis  interemit,  aliis  per  fngam  elapaia. 

De  flagellw  Dei  qv^  jperegrirm  peeeatia  exigetitibue  aectdenmt  iw 

Id.  vi.  i>,         Crevit  interea  in  civitate  famea  miaerabilis,  et  popnlus  gravi  Sufferii^ 
ool,  355.      supra  modum   inedia  fatigatnr.    Factnm  est  autem  hoe,  exi-  Jif.  ^ . 

gentibus   peceatia  mnJtorum,  qui  in  desperationem  lapsi,  jura-  ^^  fl'Xt^' 

mentorum  et  voti  immemores,  c!am,  f unibna  et  in  aportis  per  of  aome. 

wurmtt  demiaai,  rehotia  in  periciilo    tratribua,   anfugenmt  ad 

raexe.      Erant   autem   qui    sic    rccesseniut,   deaperati*  de  Dei 

bonitate   et  miaericordia,  non  solum   plebei  et  pauperea,  aed 

etiam  viri  nobilea   et  multa  generositate  inaignes ;    Willelmus 

■videlicet    de    Grantemenil    Apulos,    et    Albericua   frater   ejus, 

■Willehnus  Carpentarius  et  Gnido  frater  ejus,  Lasnbertus,  et  alii 

multi  cum  eia.     Alii  do  Bubventione    deaperantea,  ad  bostes 

orncia  se  conLoleruat,   Chriati    fidem    fact!  Impii    denegantca. 

Erant  et  alii  malti,  qui  Aigam  meditabantnr  sollicite,  aed  per 

episoopum  Podienaem  et  ducem  Boamundum  fnerant  revocati, 

et  quod  de  negotio   Christi  non  reoederent,  per  juramentam 

conatricti,  quousque  bellum  quod  futurum  aperahatnr  eaaet  com- 

Id.  tL  f,      pletniu.     Fames  prseterca  adeo  ia  civitate  omnea  affiisit,  nt  prse 

coL  35S.      alimentomm  defectu  plebs  ad  turpia  nimis  ^  incommoda  decli- 

Hen.  Hunt  ntaret.     Oallioa  solidia  qnindecim  vendebatur,  orum  solidia  duo- 

vii,  f.  2156,  bua,  nux  pro  denario ;  arborum  folia,  carduos,  equorum  et  asi- 

WilLof      nonua  coria,  devorabant ;  morticina  qnoqne  et  oames  mnlorum, 

Tjre,  Ti.  7,  equorum,  asinonuu,  canum,  et  immnnda  qutelibet  absorbeutes, 

eoL  359.     pj.^  eummis  deiiciis  reputabamt.    Erat  autwn  miaerabile  videre, 

'  qaantocius']  qaanlotieiie,  C  '  deyierali . .  miemconUa]  Added 

*  <er]  sed,  A. ;  corrected  in  Ih©  by  the  compiler. 

marpn  in  C.  D.  °  nimia  incommodd]   om.  W.,  ins. 

=  ™  dpiWte]  om.  W.  0. 

VOL.  II.  F 


I, 


pfigW!vWWjpi|iiiii|ip!|^^ 


82 


MATTHiEI  PAKISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D,  1098. 


William  de 
Grante- 
luenil  and 
Stephen  of 
Chartres 
dissuade 
the  empe- 
ror from 
going  to 
their  assis- 
tance. 


Desperate 
condition 
of  the 
Christiaiis. 


Tiros  prius  robustos  et  generis  nobilitate  prseclaros,  prss  niraia  rj^^  ^j^  7 
nunc  debilitate  baculis    innixos  et  arma  movere  non   valentes.  col.  358. 
Willelmus  interea  de  Grantemeisnil  et  Stepbanus  Oarnotensium  id.  vi.  10; 
comes,  et  alii^  qui  cum  ipsis  aufugerant,  miserias,  quas  apud  col.  361. 
Autiocbiam  patiebantur   Cbristiani,   omnibus  exponunt,  et  ne 
ipsi  ob  levem  causam  et  tanquam  timidi  socios  deseruisse  vide- 
rentur,  afflictionem  eorum,  Hcet  incomparabilis  esset,  studiosa 
tamen   relatione   efficiunt  majorem,*   cum    de   magnis  majora 
loquuntur.    Yenientes  tandem  ad  imperatorem,  qui  cum  quad- 
raginta  milibus  Latinorum,  exceptis  copiis  quas  ex  nationibus 
universis    contraxerat,   Antiochiam   proficiscens,    nostris  subsi- 
dium  coUaturus,  dissuaserunt  ne  procederet,  per  baeo  verba : 

Fideles  tui  principes,  imperator  potentissime, .  cum  captald.  vi.  11, 
Antiochia,  rem  esse  crederent  consummatam ;  urbe^  jam  re-  ^^^*  ^^^* 
cepta,  f actus  est  error  novissimus  pejor  priore.  Yix  enim 
ab  urbe  capta  [tertia]  dies  elapsa  fuerat,  cum  ecce  Corba- 
rannus  Persarum  princeps  potentissimus  cum  orientalium 
copiis  infinitis,  quarum  multitudo  omnem  numermn  exce- 
dere  videtur,  eajidem  urbem  obsidione  vallavit.  Noster 
autem  populus  fame,  jBrigore,  88stu,  csedibus,  et  clade  in 
tantum  succumbit,  ut  nee  in  ciyitate  tantum  esse  dicatur 
alimentorum,  qusB"*  unius  diei  necessitati  valeant  subvenire. 
Unde  nos  qui  hie  sumus  viri  nobiles,  videntes  fratrum  ne- 
gotia  prosperari  non  posse,  eos  monuimus  saepius  ut  sibi 
consulerent,  et   rem  impossibilem  deserentes,  sibi  per  fugam  • 

absque   cunctamine  providerent,     Sed   cum  eos   a  suo   non 
possemus   revocare   proposito,  nostraB  curavimus  prospicere 
saluti ;   et  nunc  si  placet,   si  ita  tuis  consiliariis  utile  visum 
fuerit,    procedere  desiste,  ne  tuS9  quas  tecum   trahis    expe- 
ditiones  paribus  periculis  involvantur.    Testis  est  eorum  quas 
loquimur  vir  prudens  Tatinus,  tuse  celsitudinis  fidelis,  quern 
nobiscum  direxisti,  qui  nostrorum  cognoscens  defectum,  ab 
eorum  se  subtraxit  collegio,  ut  baec  tu8B  nota  faceret  majes- 
tati."    His  auditis  Imperator  de  consilio  suorum,  retortis  um-  Id.  vi.  12. 
bonibus,  ad  propria  legionibus  licentiatis  cum  lacrimis  remeavit.  Hunt.f.2l5d. 
Eumor  autem  de  reoessu  imperatoris  cum  Antiochenis  devul- W.ofTyre, 
gatus  fuisset,   spes  et   I^titia  crevit   paganis,    et   desperatio  ^?^^'  ^^^* 
Cbristianis.    Brat  enim  in  populo  Dei  tantus  alimentorum  de- 
fectus,  tanta  famis  afflictio,  talis  tarn  exterius  quam  interius 
hostium  importunitas,  ut  nusquam  remedium,  nusquam  sola- 
tium appareret,    Majores  et  minores  paribus*  involuti  miseriis. 


1  alu]  aliis,  W. 

2  tnajorem]  merorem,  A, 
^  urbe]  urbem,  A. . 


4  ^«]  quo,  W.j  q,  O. 
s  paribusj  partibus.  A,  C.    The  t 
is  expimcted  in  D. 


?s'^pp5*r<?-;;-«-":r:^:/i" 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  RTTFL     83 

Will,  of      nullam  sibi  cousolationis  laetitiajn  ad  inTicem  iinpendebant ;  et  A.D.  1098. 

^^^» '^*'  memores  uxorum  nobilium  et  liberorum,  quos  domi  relique- 
'  *  *  rant,  amplissima,  quas  ob  Christi  caritatem  dimiserant,  patri- 
monia  mente  recolunt,^  quasi  de  divina  conquerentes  iagratitu- 
dine,  quod  labores  eorum  et  devotionis  sinceritatem  ^  non 
respiciat,  sed  quasi  a  Deo  alienum  populum  tradi  in  manus 
hostium  patiatur. 


Id.  Yi.  14, 
col.  365. 

Baldric. 
Hist,  Hie- 
rosol.  iii. 
coL  1113 
(Migne, 
clxvi.) 


Be  consolatione  peregrinis  desperatis  a  Deo  collaia. 

Cum  ergo  sic  aflfligeretur  Dei  populus,  respexit  ilium  Dominus  Vision  seen 
et  gemitus  eorum  audivit,  mittens  eis  consolationem  de  sede  l>y  ^^^  o^ 
majestatis    suae.    Venit   enim  sacerdos  quidam  peregrinus   et  *  ?  P^  ' 
pauper  de   exercitu  ad  principes  et  peregrines  occidentis,  ita      g^g 
dicens:    **Audite  fratres  mei,  audite,  et  amici   carissimi,  visi- 
onem  quam  vidi.     Cum  in  ecclesia  Dei  genitricis  pernoctare 
decrevissem,     pro   nostris    calamitatibus    Deum    rogaturus, 
vigilans  vel  semisopitus  nescio,   Deus   scit ;  vidi   Dominum 
nostrum  Jesum  Christum,  nee  tamen  agnovi  Eum;   aderat 
etiam   sanctissima  Ejus  genitrix,   et   princeps  Apostolorum 
Petrus,  quos  aspiciebam,  nee  ^  tamen  eos  cognosoebam.    Dixit 
antem  mihi  Dominus,   'Agnoscis   me?'    inquit.     Cui   ego, 

*  Nequaquam,  Domine  mi/  Interim  crux  splendida  super 
caput  ejus  resplenduit  apposita.  Iterum  interrogavit  me  ut 
prius;  et  ego,  'Domine  mi,  si  bene  percipio  eX  signo  crucis 

*  capiti  Tuo  imposito,  Crucifixum  et  Eedemptorem  nostrum 

*  Te  esse  intelligo ;  *  qui  respondit,  *Ita  est  plane  ut  dicis.' 
Et  ego  perfiisus  genas  lacrimis,  ad  pedes  ejus  singultiens 
cecidi,  et  adjeci^  *  Domine,  Domine,  miserere  nostrij  Do- 
'  mine,  memor  esto  populi  tui ;  Domine,  adjuva  nos.*  Eb  Do- 
minus ad  me,  *  Ego  hucusque  vos  juvi,  nam  et  Niceeam  vos 
obtinere  i)ermisi,  et  in  multis  vos  pr^liis  protexi,^  meque 

*  duce  vicistis,  et  AntiocMse  praevaluistis,  et  in  obsidione 
'  ipsa  multa  pro  voto  vestro  vobis  induisi;  vosque  beneficiis 
'  ;meis  ingrati  contra  me  intumuistis,  et  tanquam  ex  adipe 
'  iniquitas  vestra  prodiit,  meque  gens  iryuriosa  gentiliter  ex- 

*  acerbastis,  dum  cum  mulieribus  vel  alienis  vel  vestrae  pro- 

*  fessionis,  sed  illicitis,  fornicati  estis.    Iste  quidem  singularis 

*  foetor    C8b1os    ascendit,    et    oculos  meos   a    vobis    avertit; 

*  retribuam    igitur   ego    vestrse    ingratitudini,    nee    parcam 

*  prostitutss  et  lupananti  multitudini.'  Tunc  Mater  miseri- 
cordias  Petrusque   beatus  ad  pedes  .misericordis  ceciderunt 


1  "W*.  ins,  eU 

^  sinceritatm]  eaiitatem,  W. 


8  wee .  .  co<px>sceham\  om,  0.  W. 
^  protest}  coutexi,  A. 

F  2 


|Mi^.%g'4^P'f;y.^''--'A!#M:^J,!^JNy>'%':'BJ»^W 


84 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHEONICA  MAJORA. 


A.D.  1098. 
Vision  seen 
by  one  of 
the  pil- 
grims. 


Exbotta- 
tion  of 
Bohemond, 


Redemptoris,  et  iis  supplicationibus  iram  mitigabant  mini-  Baldric,  m. 
tantis ;   *  Domine,  tot  annis  gens  pagana  domum  istam,  qusa  ^^  ' 

*  domus  erat  orationis,  obtinuifc,  suisque  spnrcitiis  earn,  proh 
'  dolor,  maculavit,  et  ecce  paucorum  exigentibus  culpis, 
'  omni  Ohristianitati  tuas,  quas  domum  istam  exinde  sanguine 

*  suo  liberavit,  earn  deletnrus  ^  irasceris ;  parce,  Domine,  parce 

*  popnlo  tno,  et  ne  des  baereditatem  tuam  in  perditionem, 

*  nt  dominentur  eis  nationes.*  Adquievit  igitur  sanctus  sanc- 
torum Deus  Bupplicantis  Matris  et  Apostoli  precibus,  jamque 
vultu  factus  jocundior,  dixit  mibi :  *  Vade  et  die  populo  meo, 

*  lupanar  et  prostibulum,  et  omnem  a  vobis  removete  abusnm, 

*  et  vestra  fletibus  abluite  facinora,  et  ad  me  revertimini,  et 

*  ego   revertEtr  ad  vos,    et  infra    quinque  dies  opportunum 

*  vobis  providebo  auxilium ;  quia  Deus  nihil  babens  immi- 
'  sericordi©  ego  sum ;  decantent  cotidie  interim,  Congregati 
'  sv/mt  invmici  nostri   et  gloriantur   in   virtide  sua ;   contere 

*  fortitudmem  illoruim,  Domi/ne,  et  disgorge  illos,  ut  cognoscant 

*  quia  Ti^on  est  alius f  quipugnet^  pronoMs,  nisi  tu  Detis  noster,^ " 
Hsec  et  alia  sacerdos  cum  dixisset,  populus  omnis  statim  ad 

lamentum  convertitur,  et  de  reatns  sui  confessione  alius  alium 
cobortatur.  Videres  perfusas^  lacrimis  Cbristianorum  genas, 
capitibusque  cineratis  et  nudis  pedibus  passim  orationis  gratia 
omnis  aetas  iter  per  ecclesias  maturabat.  Petunt  consilium,  rogant 
auxilium  de  supemis.  Dixit  ergo  Boamundus,'*  vir  in  consilio  quasi 
singularis :  "  Optimates  incliti,  juremus  omnes  ad  invicem,  quod 
"  nullus  nostrum  de  isto  sancto,  quoad  vixerit,  subterfugiat  col- 
"  legio,  donee  sepulcro  Domini,  pro  quo  viam  banc  ingressi 
"  sumus,  deosculato."  Placuit  consilium  universis,  et  expleto 
juramento,  animata  est  tota  fidelium  fortitude,  et  magnifice 
confirmata. 


/ 


Discovery 
of  the 
Lance. 


De  inventione  lance<B  Salvatoris, 

Eadem  quoque  bora  clericus    quidam   nomine   Petrus,    de  WDl.  of 
regione    qu89  Provincia   nuncupatur,  accedens  ad  episcopum  ^''^^  7*' 
Podiensem  et    comitem   Tolosanum,    asserens    quod   beatus^3g5 
Apostolus  Andreas  sibi  in  somnis  apparuerat,  et  eum  ter  vel 
quater  commonuerat  ^  atfcentius,  quafeinus  ad  principes  occidentis 
loquens  nunciaret,  ut  lanceam,  qua  Domini  nostri  Jesu  Christi 
latus    fuerat    perforatum,    in   ecclesia   principis   apostolorum 
occulte    repositam,    perquirerent,    locum    certissimis    indiciis 


*  deletimis}  delecturus,  C. 
2  quipugnet'}  pm.  W.,  though  in  0. 
8  perfiisas]  perfdsa,  A.  ,C. ;  pro' 
fmasj  W.    D»  has  been  corrected. 


*  Boamimdus  .  •  singidaris'] 
quispiam  illorum.  Baldric. 

^  commomerai]  commoverat,  A. 
C,    D.  has  been  corrected* 


DB  TEMPOEE  WILUXMI   SECUNDI,  SCILICET  RUFI.     86 


Win.  of 
Trre,Ti. 
14,col.3e5. 


manifeatans.  Accedens  ergo  ad  viros  prasdictos,  Terbnm  eieut  A.D.  1098. 
ei  injimGtnm  faerat,  ex  ordine  revelavit;  aaaerens  ee  ab  eodem 
Apostolo  mnltis  terroribus  ad  toe  fuiaae  compnlanm,  nee  id 
posse  absque  mortia  perionlo  declinare.  Hi  aatem  cum  id 
e«teria  principibna  communicaesent,  ad  locnm,  quern  eia  in 
eocleaia  design  averat,  convenemnt,  et  effossa  aliqnantulum  terra 
in  altnio,  lanceam,  Bicnti  prtediserat,  reppererunt.  Qnod  audiens 
populiis,  ad  ecclcaiam  concxurit,  oblationibasque  et  oscnlia 
cam  pretiostiia  veneraatea  isventam,  coepemnt  a  anis  angastjia 
respirare,  et  fortiores  in  divinia  obaequiis  apparere. 


1 


Ve  diaposiUone  ocwmjii  et  exitu  noairormn  ab  li/rbe. 

,  CotLvenientea  ilaque  in  nnnm  principes  et  popnli,  cum  sibi 
cognorissent '  immiasnm  divinitafi  fervorem,  de  commnm  de- 
cernimt  conailio  bellum  indicere  Corbaranno  in  craatino  fntn- 
rum;    qnod  cnm   ei   per    minislerium   Petri   heremits   faissefc 

,  indictnm,  sanuno  diluculo  omnea  per  eccleaiaB  diviniB  inter- 
fnemnC  obaequiis.  Quibus  cum  aiiinma  devotione  peractis, 
Bflcerdotea  peregriooa  admonent,  ut  facta  omnium,  peccatornm 
confeasione  pnrisaima,  Domiuici  corporie  et'  sanguinis  pereep- 
tione  SB  commnniant,  et  aic  audaciter  contra  hostes  crucie  ad 

,  pngnam  procedere  non  formident.  Qnarto  igitur  kalendas 
Jnlii,  invocato  dc  snperciB  auxilio,  acies  instrannt,  et  pro- 
cedendi  ordiuem  inatrnotis  asaignant.  In  prima  acie  Hugonera 
magnum  dnotorem  conatituimt,  et  eidem  Anaelmnm  de  Biburgia 
Monte,  emn  aliis  nobiUbus  mnltis,  quoi'um  nee  nnmernm  nee 
nomina  tencmna,  conjungunt.  Secundam  moderabantor  comes 
Flandrensis,  et  Eobertna  Friso*  cum  aliia,  qui  ab  initio  ejus 
fnerant  castra  secuti.  Tertdam  resit  dus  UTormannomm 
Bobertns,  cum  Slepbano  comite  Albamsu'leiisi,  et  potentes  qui 
in  ejns  advenerant  comitatu.  Quarte  piwerant  Aimemg  epi- 
ecopns  Podienais  et^  comes  Tholosanus  cum  ania  familiia,  Do- 
minieam  secnm  lanceam  deferentes.  Qtiintam  doxit  Beinardns 
cranes  Tollenais  cum  Petro  de  Stadeneis,  Garnero  de  Greia, 
Henrico  de  Hascha,  GaJterio'  de  Domedart,  et  aliia  mnltis. 
Sestee    aciei    pnefecti    aunt    Beinbaldns    comes    de    Oringis, 


poritper^ 
kal.  Jutii. 


Secaada. 
TeHia. 
Quarto. 
Qmnta. 


Sella. 


'  cognotiiaieal^  So  the  Hift.  An- 
gler. 1  conveuerunt,  A- 

'  el  sanguinis]  om.  Hist.  Anglor. 

'  The  compiler  has  made  two 
perBonB  oat  of  oec.  W.  of  Tjre  has 
"  Bobertam,  qui  cognominatns  est 
"  FriBO,  I'iandrenBem  coraitem."  See 
Madden,  Hist.  Anglor.  iii.  p.  554. 


'  et , .  Jhrniliiii']  cnm  sna  et  do- 
mini  comitis  ThoJoeani  &milia,  W. 
of  Tyre.  The  oomjriler  has  intro- 
duced thb  error  by  trjing  to  varj 
W.  of  Tyre's  language.  Kaymond 
remiuned  in  the  city,  as  the  ueit 
page  shows. 

*  GeUterio   Galterius,  A.  0.  W. 


mmmmm 


'm^m-}     W-r'lf: 


•"'ffifW'' 


"iay  fi.-*^y^^--"^'''"^  ''y'^ 


jj^j}Hy;lt,yj,,,^»jj^j|j^| 


86 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


AJ)»  1098, 
Septima. 
Octava* 
Nona, 

p.  203. 
Decima, 

Undecima, 


Dtiode- 
cima. 

ThoiosU' 
nti8» 


Sacerdos, 


if  OS  copies-' 
its. 


LodewicuB  da  Mascoris/  Lambertus  filius  Cononis  de  Monte  Will,  of 
Acuto.    Septimam  rexit  dux  magnificus  Godefridus  cum  fratre  ?/^®'/«go 
suo  Eustachio  venerabili  viro.      Octavse  praefuit  miles  insignis     '^^' 
Tancredns.    ITonam  diixifc  comes  Hugo  de  Sancto  Paulo  cum 
Egelranuo  filio  suo  et  Thoma  de  Feria,  Baldewino  de  Burgo, 
Eoberto  filio  Gerardi,  Eegiaaldo  Beluacensi  et  Galone  de  Calvo 
Monte.    DecimsB  prsefuerunt  Eotrodus  comes  Pertioensis,  Everar- 
dus  de  Pusato,  Drogo  de  Monci,  Radulfus  filius  Godefridi,  et 
Conanus  Brito.    TJndecimam  rexenlnt  Hyscar&us  comes  Diensis, 
Eeimundus  piletus,  Gastus  Bitemensis,  Girardus  de  Eosillone, 
WiUelmus  de  Monte  Pessulano,  et  Willelmus  Amane.    In  acie 
duodecima,  quaa  novissima  erat  et  caeteris  fortior,  moderator 
fuit  dominus  Boamundus,  ut  iis,  qui  fortius  ab  bostibus  gra- 
varentur,  auxilium  impenderet  opportunum.    Oomitem    Tholo- 
sanum,  qui  valida  SBgritudine  gravabatur,  in  urbe  dimiserunt 
ad  ejus  custodiam,  ut  iis,  qui  erant  in  praesidio  superiori  ad- 
huc  rebelles,  in  absentia  principum  urbem  invenientes  vacuam,  Id.  vi.  19, 
super    debiles     et    infirmos     et    populum   imbecillem    irrup-  col.  372. 
tiones    facile    molirentur.      Erant   autem    permixti  praeceden- 
tibus  turmis  sacerdotes  et  levitae  amicti  stolis  albis,  signum 
crucis  mirabile  in  manibus  bajulantes ;  efc  qui  in  urbe  reman- 
serant,  sacris  induti  vestibus,  in  lacrimis  et  oratione  perseve-  Id.  col. 
rantes,  muros  urbis   ascenderunt,  pro  salute   populi   Domino  371* 
supplicantes.     Acoidit  nimirum  in  exitu  nostrorum  ab  urbe, 
quod  ros  quidam  ^uavissimus  de  supernis  super  exercitum  ita 
placidus  descendit,  ut  quasi  in  eo  benedictionem  suam  et  gra- 
tiam  videretur  Dominus  infddisse.     Nee  solum  hominibus  sed 
et  equis  vigor  insolitus  ita  infusus  est,  ut  ^  qui  ante  ^  per  dies 
multos  non  nisi  folia  et  cortices  arborum  habuerant  pro  pabulo, 
tota  die  ilia  equos  hostium  et  celeritate  vincerent  et  labore. 


De  ^rmlio  gravissimo  et  victoria  gloriosa, 

Tnrcidis'       Corbarannus  intereaintellecto  nostrorum   egressu,   disponit 

ponuni        acies,  agmina  instruit,  prasficiens  eis  amiralios  et  reges  viginti 

acie$»  novem,    quorum  nomina  base  fderunt,  Meleduchac,  Amirsoli- 

fterSldsh  ^^^>  Amirsolendais,  Amyrbegible,  Amyrmatoanc,  Amyrmahu- 

chieftains.  *^®*»    Oamyatb,    Cotoloseniar,    Magalgotelon,    Baltulfus,  Boes- 

sacb,  Amirbatacb,  Asian,   Sansodole,  Amirgoian,   Ginabadole, 

Amirtidinguin,  Amyruathap,   Sogueman,  Boldagis,  Amirilias, 

Gelisassan,     Gygremis,    Amygogens,    Artabeth,     Amyrdalis, 

Amyrtacaor,  Amyrmosse.    Hos  omnes  Corbarannus  ad  pugnam 

animans,  districte  praecepit  sub  obtentu  gratias  suae^  quatinus 


Id,  yi.  20, 
col.  372. 
Fulcher  of 
Chartres, 
i.  14,  col. 
845. 
(Migne, 
cly.) 


Will,  of 
Tyre,  vi. 
20,col.372. 


1  Mascoris]  Mascons,  W. 

2  utj  om,  A. 


ante]  antea,  W. 


DE  TEMPORE  WIliELMI  SECUHM,  SCILICET  BUFI.     87 

WU.  of      eolitffi  Yirtatia  memores    frivolum  repntent  qnicquid   inennia  AJJ.  1098. 

m'mL372  P0P''l'i^>   "^Igos    famelicua,  plebs   imbellis   eb  indoctfl   moliri 
'  ■  conatur.     Solimamiua  pneterea  Nicaenorum   princepa  stndiose' 

diqjonit  agmina,  et  qai  priecedere  debeant  eive  obseqai,'  dili-  CoTigressio. 
genter  distinguit.     Occupavenmt  interim  prmcipSB  nostri  nni- 
verea  ante  nrbem  et  montes  campeatria,  qnaa  ft  civitate  distara 
videbanbnr  quasi  jniliaribaB  duobns,  et    monentibns  lituia  ac 
tubie,  bncciniaque  perstrepentibas,  gradatim  in  bostes  proce- 
dnnt,  et  facto  impetu  tres  primfe  aoies  in  eos  potenter  irruunt,. 
laaceis  et  gladiis  oominns  instautee.    Sed  et  nostri  pedites,  qui 
arenbna  ntebamtur  et  baliatia,  equitmn  manipulos  prtecedentes, 
T0fJ8°    ardentibas    bostes    arcere     etadebant,    qaos     eequentea 
eqmtiim    tunnie  Tiriliter   in    agone    deaudaut.      Tandem  cum 
omnes  legionra,    escepta  noTissima  cai    praserat    Boanmndus, 
.  cnia  boatibua  fortitor  decerlarent,  ita  nt  jam  pluribus  interfec- 
tifl,   poane   asminiboB   diseolntia,  Tarci    in    fngam    yerterentur,  Solinian- 
eoce   SolimaTimiB   cum    duobna    miiibns   ex  locia  maritimia  ad-  ""*■ 
veniena,  in  aciem  Boamundi  cum  multo  impetu  a  tergo  irniit, 
et   tantam   aagittamm   grandiuem   immiait,   ita   nt   totam   fere 
aoiem  operiret.     !Mosque   arcnbua  relictis,  malleia  instant  et 
gladiia  it»  ardenter,  ut  cum  Boamundus  eomm   vis  impetum 
Bustineret,   dux    Godefridna    eb  cum    eo    Tanoredua  advolant, 
qaornm  adventu  et  admiranda  instantia  necem"  boatibns  et  Argumen- 
vulnerft  letifera  intnlenint.    Tone  Solimannns  ad  alta  se  cou- '™'  ^" 
verbens  argnmenta,  ftennm  multnm  et  stipnlam,  qute  ad  artem  """'■ 
uoceudi  ex  adverso  congregaverab,  jnssit   succendi ;    et   licet 
flammam  darent  modictuu,  betram.  tamen  abque  deosaia  fiimi 
caliginem  ministranmt.     In  hac  qnoque  fnmi  ca3igine  hoates  Ifota  mi- 

(Not  in  W.  de  peditibua  nostris  occiderunb  nonnnlloa ;  sed '  tandem  ventonim  raeulwa. 

of  Tyre.)  moderator  Dena,  ventnm  in  p^auos  retorqnens,  esetecavib 
eos    de    fdmo    illo,    uude   in  fngam  prtecipites   sunt  conversi. 

Baldric  iii.  Quoa  principes    militia    Obriati    acriter    inseqneutes,'   ad    saa 

eoL  1123.  ugmina  prins  diasoluta  violenter  recuirere  compnlemnt,  cieden- 
tea  eos  absque  pietate  naque  ad  eonun  tentoria,  ubi  nuyorem 
enomm  fortitadinem  eeae  seiebant.  Obstabant  Turci  ibidem 
omni  qua  poterant  virtute ;  fit  ibi  bine  et  inde  gmvissimiia 
conflietna,  resonabaab  renese  caesides  tanquam  percnsste  incudes, 
eciatiJlaa  ex  ictaum  colliaione  prorumpebant,  ensee  velut  toni- 
truum  mngiebant,  homines  eliao  cerebro  hnmo  proonmbebant, 
loriote  nuupebaotur,  exta  fundebautor,  equi  fatiscentes  euda- 

'  obgequi'\      subsequi,     W.,     as         '  serf .  .  conveni}  Introdaced  by 
William  of  Tyre.  the  compiler. 

=  v«Hs     .  Imus]  om.  W.  _  ,  i»,eq«e„te>}  iasequenkr,  A. 

'  uecem]   neoBSBe,  A.  C. ;   D,  is  •*        ' 

owreoted. 


ippipppffp^pwl 


88 


MATTHiEI  PABISIBNSIS  CHROJ&ICA  MAJORA. 


Pugna 
caiesUs, 


A,I).  1098.  bant,  nulla  eqnitibus  requies  praestabatur;  agmina  conserfca 
tenui  armorum  discrimine  vix  a  seipsis  jam  distabaait,  alii  alios 
cominus  impetebant,  et  manus  manibus,  pedes  pedibns,  corpora 
corporibus  repellebant.  Tandem  cum  utrinque  victoria  fluc- 
tuaret  incerta,  ecce  ab  ipsis  montibus  visus  est  exercitus  de- 
scendere  invincibilis,  cujus  bellatores  equis  albis  insidentee 
vexilla  in  manibus  Candida  prssferebant.  Oognoverunt  ergo 
principes  ex  inspectione  vexillorum  sanctum  Georgium,  sanctum. 
Demetrium,  et  sanctum  Mercurium  sua  signa  sequentes  pras- 
cedere ;  qu8B  visio  sicut  Saracenis  incussit  terrorem,  ita  Ciiristi- 
anis  spem  contulifc  ampliorem.  Hoc  non  omnes  videre  potue- 
runt,  sed  quibus  Deus  suum  arcanum  voluit  revelare.  Eevelavit 
autem  Turcis  ad  confusionem,  aliis  ad  instantis  triiimpbi  osten- 
tionem.  Cognito  enim,  ut  diximus,  signo,  Turci  velociter 
aufugiebant  tremuli,  supellectilem  nimis  preciosam  relinquentes. 
Visi  *  sunt  etiam  a  nonnuUis  angeli  in  aere  Tolitantes,  et  super 
Turcos  fugientes  ignem  flaminenm^  jaculantes,  Oorbaraanus 
autem  ab  initio  certaminis  turbam  declinans,  in  colle  quodam 
constitutus,  cum  repente  dissipatas  conspicit  legiones,  relictis 
[castris],^  trans  Eufraten  fugit^  et  ut  sibi  consuleret  et  liberius 
fugere  posset,  equos  fatigatos  deserens,  novos  altematim  mu- 
tavit.^  Nostri  vero  principes,  equorum  metuentes  defectum, 
non  multum  insecuti  sunt  fugientes,  exoepto  Tancredo  et  aliis 
paucis,  qui  usque  ad  solis  occasum  stemendo  eos  persequuntur. 
Tantum  enim  pavorem  eis  virtus  divina  immiserat,  ut  ^  resistere 
nee  a  se  insectantium  possent  injurias  propulsare.  Decern  enim 
ex  nostris  decern  milia  videbantur  eis. 


Baldric.  lii* 
col.  1124. 


Flight  of 
Kerboga, 


Id.  col. 
1123. 


(Not  in 
Baldric.) 
WiUiam  of 
Tyre,  vi. 
21,  col.374. 


p.  204. 


De  spoli'ls  im^eiM>iUbu$  fugientium  Turcorwri  et  tentorio 

admirando. 

Spoils  Consummato  itaque  gloriose   tanto  certamine,  reversi   sunt  Id.  vi.  22, 

taken  from  principes  nostri  ad  castra  hostium,  ubi  tantam  rerum  omnium  ^^'  ^^^' 
the  Xurks.  ^^  auro,  argento,  gemmis,  olosericis,  vestibus  preciosis  et  vasis 
inpreciabilibus  invenerunt  opulentiam,  ut  neque  numerus  esset 
lade  [neque]  mensura.  Equorum  etiam,  armentorum  et  gregum, 
annonsB,  victualium,  servorum,  ancillajum,  et  puerorum  cum 
tentoriis  et  papilionibus  nimiam  invenerunt  abundantiam,  et 
secum  in  urbem  omnia  detulerunii.  Inter  castera  vero  admi- 
rabile  tabemaculum  reppererunt  in  modum  civitatis,  turribus  et 
moenibus  cum  propugnaculis  ex  optimo  serico  variis  coloribus 
contextum  5  a  cujus  medio,  quasi  a  triclinio  principali,  in  partes 


visi 


.  jacidantes]  Introduced 
by  the  compiler. 
^flamneum\  fulnjineum,  W. 


*  castris  is  from  W. 

^  mutavW]  mutuavit,  Hist.  Angl. 

^  W.  ins.  nee. 


Ki- 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SBCUlfDI,  SCILICET  EUFL     89 


col.  375. 


WiD.  of      diversas  deflaebant  diveraoria,  qnaai  per  vieos  '  distiitcta,    in  A.D.  1098. 

^5™.:"'^^' qiubBs  epatioee  possenb  duo  milia  hommniu  eoBBidere.  Tnroi 
autem  qui  orant  in  pptesidio  BUperiori,  videntes  qnod  aui  omnes 
defecerant,  prinoipibue  noatris  illnd  tali  conditions  resignant, 
lit  libera  liceat  dbi  recedere  cnm  salnte.  Acta  autem  annt 
haec  anno  Domioi  nulledmo  nonagesimo  octaTo,  meuse  Jnnio, 
vioesima  die  mensis. 


Be  eeclesianiMi  repwroiione  et  deseriplione  Antiothim. 

Id.  vi.  33,    .  Friucipibus  itaque  de  preelio  Fevereis,  et  orbe  in  omui  tran<  The 
col.  876.      qnillitate    compoaila,    plticnit    onmibns    et     priecipue    episcopo  porches 
Podienai,  ut   majorem   ecclesiain,   olim.    in  honorem  primcipifl  r^i^L^ 
ApoBtolonim  dedicatam,   cam  aliis  civitatis  ecclesiis  in  pris- 
tinum  reformarent  *  decorem,  et  ministri   in  eis  instraereatur, 
qni  diebna  et  noctibns  Domino  militarent.     Dominnm  quoque 
patriarebam  nomine   Johannem    in   sedo  pristina   cum   bouore 
masimo    looavemnt ;    per    urbea     finitimas,    qufe    cathedralem 
habere  conaueverant    dignitatem,  episixjpoa  statuentes.      Urbis 
autem  dominium  Boamundo  omnes  conccBsemnt,  qui  quoniam^  Bohemond 
apud  Bttos  nomine  ot  dignitate  princepe  dictne  fnerat,  obtinuit  ^^.p  „f 
conanetijdo,  ut  d&cfetero  AntioebiEe  dominus  princepe  vocarotnr.  Antiocb. 
Gesta  Eat  enim  ciritas  poloherriina  et  moniti^ima,  babenB  intra  se  Descrip- 

'Stkb^o-       quatuor  m.ontes  aatis  altos,  in  quoram  uno  cafrtellnm  eat,  quod  tion  of 
^Jj  omni '  pneminet  eivitati ;   deoranm  vero  civitas'   est  decenfcer  ■^^**"'' 

23.  (Qesta  tedificata,  et  mnro  dupUci  circumoincta.  Mnrus  antem  interior 
Dei  per  ampins  et  in  aera  porrectos  est,  in  quo  tnrres  mint  qnadriugentte 
qainqu^^ta,  formosia  mffiniia  et  propognaculia  defense. 
Uams  exterior  non  tantte  est  celsitudinia,  eed  tamen  admi- 
randte  renustatia.  Continet  in  ae  trecentas  et  quadraginta 
ecclesiaa,  cujue  patriarcba  centnm  qoinqnaginta  tree  epiacopoa 
babet  snbjectoa;  qoatnor  montibus  ab  oriente  clauditnr;  ab 
occidentehabet&iinen,  quodquidam  Faiphar,  qnidam'  Orontem 
esse  contendnnt.  Octoginta  etqiiinqne^  regea  earn  conatrase- 
runt,  quorum  primus  Antioobus  fuit,  a  quo  estat  Antiochia 
nuncupata.  Obsederant  earn  Christiani  antequam  comprehen- 
derent  per  octo  mens^  et  diem  unnm ;  qua  capta  obeedorunt 
eam  itcram  gentiles  per  tres  septimanae,  prinsqaam  eiirent 
ex  ea  ad  prceliuni  CbriBtiaui.    Bequiererunt  igitnr  in  ilia  men- 


Francos, 
1611.)' 


.    '  oicos]  Ticea,  C.  (  A.  has  be«i) 
altered  from  vice)  to  okot. 

"  reforwareia']   teformare,   A.  O. 


*  civitas]  civitotiB,  A. 

'•  This  mention  of  the  name 
Ocoates  is  inserted  by  the  compiler. 

^  oct/igmta  et  quangue]  aeptua- 
^ta  qnfuqiie,  Gesta  IVancerom. 


ipilii 


iPPiPPR 


<ViP!iPIPiPI!l!?iP 


90 


MATTH-ffil  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1098, 
Plague. 

Death  of 
Adhemar^ 
bishop  of 
I-e  Pay, 
and  other 
leaders. 


Capture  of 

Tel-Ajna- 

niaby 

Raymond 

Pelet. 

His  defeat 
atMairah. 


sibus  quinque  et  novem  diebus ;  quo  tempore  ex  causis  ocouUis  Will,  of 
tanta  clades  populum  afflixit,  quod  infra  dies  paucos  ad  quin-  "^J^^f  vii. 
quaginta  milia  hominum  utriusque   sexus  deperirent.       Inter   '  ^^ ' 
quos  et  dominus  Aimenis  Podiensis  antistes,  qui   quasi  pater 
plebis   erat  et  moderator,  defunctus  ^ ;    cum  lacrimis  omnium 
in  basilica  principis  Apostolorum,  in  loco  quo  inventa  fuerat 
lancea  Salvatoris,  sepelitur.    Oeciderunt  in  iUius  cladis  acerbi- 
tate  Henricus  de  Ascha,  Eeginaldus  de  Armesbach,  viri  generis 
nobilitate  prasclari ;  unde  principes  casteri,  ut  instantis  cladis  Id.  vii.  2, 
declinarent  periculum,  ab  invicem  ea  conditione  divisi  sunt,  ^^^^*  ^^^^  ^* 
ut  in  kalendis  Octobris   iterum   conYenientes,  hominibus   re-, 
creatis  et  equis,  votum  peregriuationis  communiter  expedirent. 
Interea  Reimundus  cognomento  Piletus,   cum  suis  legionibus  Hen.  Hunt, 
equitationem  faciens,  cepit  castrum  quod  Thalamania  est  vo-  ^'^*  ^*  216. 
catum.     Inde  Marram  veniens,  ad  urbem  Saracenis  repletam, 
pugnavit  contra  cives,  qui  obviam  ei  cum  impetu  exierunt ; 
qui  prime  a  nostris  in  fugam  compulsi,  in  fine^  vicerunt,  et 
magnam^  ex  fidelibus  stragem  dederunt. 


Qualiter  Hugo  Magnus  ad  im^eratorem^  missus  non  est  reversus. 

Hugh  the        Cum  haec  ibidem  agerentur,  Hugo  Magnus  a  principibus  ad  Will,  of 
Great  de-    imperatorem  Alexium  missus,  non  mediooriter  famam  praeteri-  Tyre,  vii. 
amv    ^     ^^^^^  denigravit;  dum  expletp  negotio,  ad  eos  qui  eum  miserant    '  *' 

nee  responsa  detulit,  nee  redire  curavit,  illud  JuvenaHs    ad 

memoriam  non  reducens:  [viii.  140] 

**  Omne  animi  vitium  tanto  conspectius  in  se 

"  Crimen  babet,  quanto  major  qui  peccat  habetur." 


Albara  Comes  Tolosanus  interea  Albaram  urbem  ditissimam  obsedit 

capttur,       3jj  cepit,  atque  iu  ea  Petrum  quendam  genere  I^arbonensem 

episcopum  ordinari  fecit.      Deinde  kalendis  Novembris,  cum 

jam  omnes  principes  ex  condicto  essent  congregati,  accingunt 

se  ad  iter  Jerosolimitanum,  et  quarto  ^  kalendas  Octobris  ad 

Marraoh-  Marrani  venientes,  obsederunt  earn.      Distabat  autem  ab  An- 

sidetur,       tiochia  quasi  trium  dierum  itinere,  babens  cives  praa  multi- 

tudine  divitiarum  suarum  nimis  arrogantes.    Nam  cruces  super 

turres  et  moenia  ciyitatis  figentes,  sputis  et  aliis  modis  pro- 


Id.  vii.  8, 
col.  385. 

Id.  vii.  9. 

Hen.  Hunt. 
vii.  f.  216. 

Will,  of 
Tyre,  vii. 
8,9. 

Id.  vii.  9, 
coL  386. 


'  C.  ins.  est  above  the  line. 

2  fine]  finem,  W. 

3  A.  repeals  et  magnam. 

4  imperatorem^  imperatore,  A, 

5  quarto    ,  kalendas      Octobris] 
Thisblunder,  which  is  Huntingdon's, 


seems  to  be  derived  from  the  date 
given    in    the    Gesta    Francorum, » 
xxxiii.  p.  23, 1.  50,  *'  quarto  die,  ex- 
**  eunte  Novembrio.'^  Octobris  being 
an  error  for  Decembris, 


w^^ 


DE  TEMPORE  WIIiEtMI  SECUNDI,  SCILICET  RUFI.     91 

■  wilL  of      tirosia  in  contumeliam  noHtromin    aifioiebant.     tTnde  majorem  A.D.  1038. 

3^re,™.9,  noatri  mdignationem  concipientea,  nrbem  aggredinntur,  et  poet  Marra 

col.  386.     mnltornm    diBrnm    infeatationes,  applicatia  ad    njaruia    BCalis,  cp'''"'- 
m(eaia  violenber  Hfcendunt,  nrbomqae  eiue  omni  obataculo  iu- 
gresai,  earn  yacnam  inrenerant,  et  ejns  obtinueruiit  clam  et 
absque  tiirmilta  apolia  nniversa.    Cives  antem  ad  apaltuicas  ae 
eabterraneas  offerautes,'  ense  aaluti  ^  ad  tempue  providerunfc ;  sed 
mane  facto  noatri,  ad  spelimcas  ignibus  app]icatis,  eos  ad  dedi- 
tionem  compnlernnt,  et  psrtim  capitibiis  ampatatis,  partim  Tin-  Epieeqms 
culis  manoipaJTint.       TJndeoimo  die  Decemtoia  moritnr  ibidem  Aurasien- 
Aurasiensia  Mitiates,  vir  religioaos  et  jnetus,  ao  timeoa  Denm.  Qjj5,gg\ 

Hen,  HoDt.  MamEerunt  autem  in  urbe  ilia  peregrini  per  mensem  unum  et  obit. 

Til  £316,  diesquatuor.  p.  205. 

Qvomod^  rex  WUlebnus  gentem  Anglomm  m  trihutk  gravaverU. 

Id,  Eodem  anno    res  Anglomm  Willelmus  cognomento    Eufas  Oppressive 

fuit  in  Normannia,  cnris  deditns  hostilibns,  popnlos   interim  taxation  of 
Angloram  exactionibua  et  tributie  non  abradens,  aed  excorians,  "'"'^™^- 
onmibna '  infestus  et  moleatoB.    Eodem  tempore  obiitWalkelinns  Obituary, 
cpiscopns  Wintoniensia  ;  et  Hugo  Salopeaberiensis  ab  Hyber- 
nenaibus    oociBtia  eat,  cui  frater  cjua  Bobcrtus  de  Bcleaamo 
snccessit. 

QuimoAo  primi^es,*  populo  mwmurcmie,  ad  Her  vnceptm^  se 
aceingtmt. 

Id,  Anno  Domini  hxcis.    Prinoipee  occidentia  et  peregrini  Oruci-  Chrbtmas 

Will,  of  &^  dies  Natalicios  apud  Marram  aolenmiter  celebrarunt.  Ubi  l^^pt  at 
Tyre.  ""J-  [inter]  Boamundum  et  comitem  Tolosannm  orta  eat  dissensio ;  ^"™- 
11,  col.       gg^s  quia  ^Qji  multum  pertinet  ad  boo  negolinm,  ad  otetera  ^''f*"*^ 

transeamns,  ostendentes  qnaliter  popnlns  nimia  moleste  tolit,  JSohemoud 
qnod  principea  moras  feoenmt  inntiles,  et  pro  Mngulia  civitatibus  and  Ray- 
captiB  jnrgia  inter  ae  snscitarent,  quibus  principale  propositum  ™"°*  "^ 
Id,  nil.  12,  omnino  nsgleotnm  videbatur.  Comes  igitnr  Tholoeanna  ut  po-  ^™'<*"^^- 
col.  389.  pnlo  aatisfaceret,  aaaumptis  decern  milibua  armatorum  et  equi-  RaymoDd 
tibuB  treoentia  qninqoaginta,  airipnit  iter  Jeroaolimitanum,  begins  the 
sequentibne  enm  duce  Xormannomm  Eoberto  et  Tancredo,  cum  "arch  to 
quater  viginti'  equitibus  et  peditam    muititudine    nameroaa.         ^   *'"' 


'  offerentee']  conferentes,  W. 

'  saluti]  salads,  A. 
^  omnibtis    .    .    molealug]    intro- 
duced by  the  compiler. 
*  princ^ieii']  priaccpn,  A. 


'  serf  .  .  giioJiCerJ  introdnoed  by 

'  A.  C.  ins.  et.  It  has  been 
erased  in  S. ;  qaadraginta,  W.  of 
Tyre. 


mM^ 


92 


MATTHiEI  PAKISIENSIS  CHEONICA  MAJORA. 


Laneea 
Domini 
probaiur. 


A.I).  1099.  Post  dies  autem  aliquot,  media  regione  transciirsa,  in  campes- 
Media  tria  urbis  non  longe  a  mari  sita,  Archis  nrinctipata,  descende- 
transcurn-  xxxutt  jiixta  eaadem  castra  statuentes.  Est  autem  una  ex  urbibus 
Fenicis  regionis,  ad  radices  Libani  sita,  quam,  nt  babent  veterum 
Araclwus:  traditiones,  Aracbeus  Septimus  filiorum  Cbanaan  fundasse  dici- 
tur,  ot  eam  de  suo  nomine  Arcbis^  appellasse,  et  postmodum 
per  conniptionem  nominis  Ancbis  ^  dictam  fuisse.  Hanc  nostri 
longa  obsidione  prementes,  nibil  omnino  profecerunt.  Eenovata 
est  ibique  qusestio  de  laneea  qua  Dominioum  latus  fuerat  perfo- 
ratum ;  aliis  dicentibus,  quod  ipsa  erat  in  veritate  et  per 
divinam  inspirationem  revelata  ad  consolationem  plebis;  aliis 
contendentibus  malitiose,  quod  versutia  esset  comitis  Tbolosani, 
et  gratia  qusBstus  inventio  fieta.  Accenso  igitur  rogo  copioso, 
cujus  incendii  magnitudo  etiam  circumstantes  terrere  poterat, 
et  conveniente  populo  imiverso  in  sexta  feria  quaa  sanctum 
Domini  Pascba  prsBcedit,  clerious  quidam  nomine  Petrus,  cui^ 
inventio  iUius  lanceae  fuerat  revelata,  examen  subiit  periculosum. 
Nam  facta  oratione,  assumpta  secum  laneea,  per  medium  ignem 
transivit  illassus.  .  Sed  quoniam  post  dies  paucos  idem  clerious 
vita  decessit,  non  plene  suis  aemulia  satisfecit. 

Per  idem  tempus  dux  Godefridus  et  principes  alii,  qui  apud 
Antiocbiam  remanserant,  ad  instantiam  plebis  se  ad  iter  ex- 
Zaodicia,  pedientes,  in  kalendis  Martiis  ad  Laodiciam  Syriae  cum  viginti 
Gueneme-  quinque  milibus  armatorum  virorum  fortium  pervenerunt.  Ubi 
dux  Godefridus  a  prseside  civitatis,  quae  Obristianos  babuit  ba- 
bitatores,  Gruenemerum  Boloniensem,  quem  tenebat  in  vinculis, 
sibi  petiit  restitui ;  sed  quia  verbis  ducis  non  -  ausi  sunt  con- 
traire,  reddidit  enm  illi  cum  sociis  universis,  et  classem  *  ejus 
totam  duci  tradiderunt.  Nam  idem  Guinemerus  cruce  signatus, 
cum  armatorum  elasse  Valida  illuc  applicans  imprudenter, 
captus  ibi  fuerat  a  civibus,  et  vinculis  mancipatus.  Ilium 
dux  suse  classi  prgeficiens,  eum  alios  per  terram  gradientes  sequi 
prseoepit. 


Will  of 
Tyre,  vUf 
13,coI.39l, 

Id.  vii.  14. 


Id.  vii.  17. 

Id.  vii.  18, 
col.  395. 


H.  vii.  16, 
col.  393. 


nis  a 

vinculis 

lihercUur, 


The  crusar* 
ders  reach 
Gebe]. 


Qiiomodo  principes  muUis  regionibus  ircmscwirsis  ad  Tripolim 

pervmermd.  '  ^ 

Principes  inde  maritima  legentes,   ad  urbem   Gabulensem,  Id.  vii.  1 7, 
qu8s    alio   nomine    Gibellum    dicitur,    pervenerunt.'    Distabat  ^^^  ^^^' 
autem  a  Laodicia  miliaribus  quasi  duodecim.    Ubi  [cum]  castris 
in  gyrum  locatis   urbem  aliquamdiu  obsedissent,  is®  qui  nrbi 
prseerat  Soldani  jUgyptiorum  domini  procurator,  aureorum  sex 


1  ArcMs}  Aracheum,  W. 

2  Anchis'i  Archis,  W. 

3  cui]  cujus,  A.  W. 


*  classem]  classeie,  A. 

*  8s]  lis,  A.  D.  hiis,  W. 
been  altered  from  its  to  2>, 


C.  has 


DE  TEMPSRE   WILLELMI  SECUKDI,   SCILICET  BUFI.      93 

Will,  of  ^     milia  cbci  obtnlit  cum  aliis  donariis  multis,  ita  ut  obsidionem  A.D.  1099, 

^''*'  gg'    omoveret;  quem  cum   flectere  nequiviaaet,  ad  comitem  Tho- 
'     '      '  losatHun  dirigens,'  prjedictam  pecaniam  poUieens  per  internuntios, 

si  eum.'a  dncia  posset  manibus  expedire.  Dla  oblata  clam  sua-  JVdiu. 
cepta  pecunia,  misit  ad  ducem  Albarieusem^  episcopum,  anxie 
aollicitans  earn,  ub  dimissa  obaidiouo  ad  se  noa  diSerat  pro- 
perare,  siguiflcaos  qnod  hostinm  mulbitudo  a  tracta  advenirct 
Fersico,  ut  iignrias  ultnm  iret,  qnas  apnd  Autiocbiam  perp^sa 
.  fuerat  sub  prteaide  Corbaranno ;  et  super  his  omnibua  dicebat  so 

I  reccpiase  nnutioe  fide  dignos.     Ille  et  principes  ceeteri,  dictis 

ej  us  fidem  adhibentee,  soluta  protinns  obaidione,  et  urbem  Valen-  Valentia. 
I  tiaia  transeniites,  Maracloam,  qute  prima  est  es  urbibus  Fenicis  (Banias). 

I  provincite,  eimiliter  sinistraatea,  Tortoaam  pervenerant,  et  iade  "'"""^  '^"' 

':  ad  urbem  Arobenaem  progredientes,  castta  ibidem   locayeniTit. 

QuibUR  occurrans  Tancredue,  frandem  comitis  Tholosani  detesit. 
TTnde  et  ipsi  longe  a  tentbriis  ejus  seorsum  sua  tebemacula 
statnerunt.  YideoB  antem  comes  animos  principum  a  se  alie- 
natoa,  missia  mimeribns,  omues  pneter  Tancrednxa  sibi  recou- 

Id.  vii.  20,  ciliavit.      Delude    principes,    relScto    in    obaidione    Arcbenai  Arekis. 

col.  398.  Albariensi '  epiacopo  aliisque  viria  nonnullia,  irerEna  Tripolim  Tripolis. 
agmina  direxemnt.  Quo  perveuientes,  prfesidem  loci  illius 
cam  univerBa  multitudine  civitatis  ordinatia  agminibas  rep- 
pererniit;  undo  indignantes  nosfcri  irruerunfc  in  eoa  acriter,  et 
in  primo  impetn  diaaolutia  caterris,  eoa  ad  urbem  redire  com- 
pellant,  septingentia  ex  ois  gladio  interfectia.  Ibique  ante 
Tripolim  celebraverant  Pascba  peregrini,  quarto  idua  Apriiia.  Pascha. 

Id-vii.  2],  Tunc    prseses   Tripolitanus   cognoscens    quod   non   potuit  cum 

col.  399.  nostria  a  pari  contendere,  misaa  legatione,  a  principibua  obtinuit, 
at  datis  quindaoim  anreorum  milibne,  cum  equis,  mulia,  sericis, 
et  vaaia  precioais,  greges  et  armenta  etiam  eonferena  plurima,* 
eorum  flues  pacifies  pertransirent.  Ttmc  nostri  maritima 
sequentes,  juga  montis  Libani  a  sinistrie  habcntes,  Bibliumque  BibUum. 
perearrentes,  super  ripam  maris,  in  loco  cci  nomen  est  Emaus,  Emaus. 

Id.  lii.  23.  castra  atatuenimt.  Inde  die  tertia  ante  uxbem  Britensium  Briteaa. 
castrametati,' sequent!  die  Sydonem  attigerunt;  et  in  ciasbino  Sydon. 
pereursa  Sarepta,  prophetse  Elj»  nutricia,  ad  illios  regionis  ^  ^*'*'- 
metropolim  Tyrum  pervenerunt,  et  dehino  profeoti  Acbon,  et^K^"' 
ail  Acbon  progressi,  GalilEeam  a  Ixva  deaerentes,"  inter  Gar-  Gatilita. 
melum  et  mare,  Ceesareajn  Paleatinn  metropolim,  qaie  et  Caaarea. 
Tnrris  Strationia  alio  nomine  appellatnr  [attigerunt].'    Quidam 


'  ijc.  Peter  of  NarboHne. 
*  Aibarienti]  Abariensi,  1 


•°  deseretdts]  defereotee,  A. 
'  attigenoW]   is   from   the  Hist. 
Anglor.      W.  of  Tyre  has  "per- 


«r«*«^  »*     7i 


p!ijpW.J'i'Jv'PPtW5:'«jtg,'!W!lfW!'!^ 


94 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


A,D.  1099.  ant  em  principes  per  castrum  Bethelon  trausemites,  applicnertint  Hen.  Hunt. 
The  Cru-    ad  nrbem  Barrnth,  in  die  DoiniiiicsB  Ascensionis.    Inde  per  Sag-  ^**  **  ^*-^* 
saders  at     ittam  ad  Acram  et  Oaipham  transeimtes,  diem  Pentecosten  omnes 
gj"^^^^^^  pariter   congregati    apud    OaBsaxeam    quarto    kalendas    Julii^W.ofTyre, 
Casarea.     solemniter  celebrant.^  Io],400. 


The  church 

ofS. 

George  at 

Iiydda 

destroyed 

by  the 

Turks. 


Hamula, 


Novus 
episcopiLS, 


Nicopolis» 


Fons  salu" 
bris» 


De  desolatione  ecGlesioa  Sancti  Georgii  ina/rtyris  a  Tureis, 

Peracta  itaque  ibi  trium  mora  dierum,  relictis  a  dextrald. 
locis  maritimis  Antipatrida  et  Jope,  Eleutheriam  transeuntes, 
Liddam,  qusa  Eliopolis^  dicitur,  ubi  G-eorgii  martyris  egregii 
corpus  requiescit,  pervenerunt.  Gujus  ecclesiam  hostes  fidei 
paulo  ante  adventum  peregrinomm  dejecerant,  metuentes  ne 
trabes  basilicae,  qnse  mnltae  proceritatis  erant,  in  machinas 
vellent  converfcere,  et  urbis  inde  raoenia  expngnare.  Profeotus 
inde  comes  Flandrensis  Eobertus,  Eamulam  pervenit,  et  portas 
quas  patentes  inyeninnt,  ingredientes,  urbem  vacuam  reppere- 
rnnt.  Nocte  sane  prabterita,  Turci  nostrornm  cognoscentes 
adventum,  abeuntes  sibi  consnlere  procnrabant.  Principes 
vero  alii  in  crastino  illuc  venientes,  omnem  abundantiam  fru- 
menti,  vini,  et  olei  reppererunt,  atque  per  triduum  ibi  moram 
facientes^  Robertum  quendam  genere  Normannicum  ejusdem 
civitatis  episcopnm.  consecrarunt^  et  ei  Liddam  Bamulamque 
urbes  cum  subnrbanis  adjacentibus  possidendas  jure  perpetuo 
contulernnt.  Inde  iter  prosequentes  nostri,  Nicopolim  perve-  Id.  vn.  24, 
nerunt.  Est  autem  Nicopolis  civitas  Palestinae,  quaa  olim  dum  ^^^'  ^^^' 
vicus  esset,  Emaus  dicebatur.  Ante  banc  urbem,  ubi  Christies 
cum  Cleopha  ambulasse  post  resurrectionem  cognoscitur,  fons 
quidam  est  salutaris,  in  quo  bomines  infirmi.  simul  et  jumenta 
abluti  a  diversis  languoribus  emundantur.  H^am  Ohristus  tem- 
pore quodam  cum  discipulis  suis  per  fontem  transiens,  dicitur 
in  eo  pedes  suos  layasse^  ex  quo  facta  est  aqua  diyersarum 
medicamen  passiontim. 


Turci  civUafem  somctam  mumAmi,  Ghristia/nos  spoUcmtee.^ 

Prepira-         Ttirci  interim   qui  in  Jerusalem  habitabant,  peregrinorum  Id.  vii.  23, 
tions  of  the  cognoscentes  adyentmn,  urbem   communire  cum   omni  soUici- ^^^*  ^^^^ 
jCTUMlm   ^^^^®  satagebant.    A  fidelibus   qupque  cunctis,   qui  in  urbe 
against  the  tabitabant,  uniyersa  quam  babebant  extorta  pecunia,  et  quic- 
Crusadere. 


1  JuHt]  Junias,  W.  of  Tyre. 

2  ceJebrant}  celebrarunt,  O.  W. 
asW.  ofl^e. 

^Elu^olisJ  DiospoliSjW.  of  Tyre. 


4  This  heading  is  from  W.  A.  C. 
insert  th6  previous  heading.  D. 
^ves  no  heading  at  all« 


BE  TBMPORB  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  ETJFI.     96 

Will,  of^      quid  habere  videbantnr,  tarn  a  patriarcha  qui '  nrbi  prserat,  A.D.  I099. 

g^^i'lpn  qaam  a  popnlo  toto  quatuordecim  anreorttm  milia  abstulerunt. 

'      '       '  Quibns    bonis    omnibus   spoliatia,  nniveraoa   ab   nrbe,    esoeptie  Jemsalem 

Id.  Tii.  25,  Benibns  et  infirmis,  mulieribus  et  parvnlis,  depnlerant,    Pere-  o"«mi(uj-. 

col.  404.  grini  interea  quibna  mora  procedendi  periculosa  videbator, 
Eummo  dilucnlo  cmn  fervore  piie  devotionia  iter  aggredientee,  et 
B  vicmo  urbem  aanctam  Jei-uealem  conf^mplantea,  cam  gemitu 
et  lacrimis  pre  gandio  fuais,  nadia  vestigiis  ccepto  itineri 
ferrentiuB  insbiterimt,  atqne  snbito  ante  nrbem  convementes. 

Id.  liii.  5,    octavo  idoa  Jtmii  eam   obaidione  vallaTernnt.    Dicitnr  antem  Nmnervs 

col.  412.      fiijgge  nnmerus  obaidentinm  quasi  roilia  qaadragimta  peditum,'  "j!"^^^ 
equitam  vero  mille  qaingeati  [prsterj  senes  et    valetadinarios  j,;  ^^[^^ 
inerraeque   vulgus.     In  urbe  autem  diccbantur  esse    Turcorum 
forfciura  et  optime  armatorum  qn.adraginta  milia,  tam  at  urbem 
regiam  ab  instaiitibas  tuerentur  periculia,    quaib  ut  proprije 
eonaulerent  et  euorum  saluti.    Prinoipes  itaqae  perspicne  con- 
siderantea,  quod  neque  ab  oriente,  neqae  ab  oceidente,  neqae 
ab  austro,  propter  qimnuadam  vaJUnm  profnnditatem  profice- 
rent,  a  aeptemtrione  eam  obsidere  decernmit.    Ab  ea  ergo  porta,  Disposiiio 
qtiai  Sancti  Stephami  dicitnr,  et  ad  aquilonem  respicit,  usque '^'"'™"'"- 
ad  illam  qnsa  tnrriB  David  dicitur   et  in  parte  civitatis  occi- 
deutali  aita  eat,  caatra  nostri  principea  locaverunt.    In  quorum 
ordine  dns  G«defridua  primos  sedit,  et  .I'asta  eum  dus   Kor- 
iniiniiornm.  Eobertus  et  ooubuI  Flandreasia.     Circa  turrira  qu^ 
ab  augulo  quodam   dicitnr  Angularia,   dominus  Tanoredua  e6 
alii  quidam  com  eo  nobilea  consederant.    Ab  ilia  antem  tniri 
neque  ad  portam  ocoidentalem,  comes  Toloaanua  cum  aois  legio- 
nibns  urbem  obsedit,  partem  anontm  agminnm  super  montem'* 
in  quo  ciritas  tedificata   eat,   inter  nrbem  et  ecoleaiam  qute 
dicitur  Syon,  et  ab  nrbe  diafat  quantum  arena    aemel  jacere 
poteat,  in   plaga  aeptemtrionali  locaTit.     Is  enim  locus  erat   in  Fiara 
quo  Sftlv&tor  cum  diacipulis  ccenaese  asseritur,  ot  eoriim  pedes  ""'"^'n- 
laviaae.    Ibi  etiam  Spiritua  Sanotus  super  discipulos  desoendit 
in  igneia  linguia ;  ibique  Dei  genitm  bnuianse  oaturce  debitum 
eolrit,    et   beatd    Stephani    prothomartjris    sepulcnun   usque 
bodie  ibidem  veneratur. 


■  0.  W.  ins.  taae.  I  "  mxcLs.,    menae    Juflo   six.    di 

1  "  jaensi^  obsessa  eat  Jenisiilem." 

=  Par.  has  at  lie  foot  of  the  pre-         ,  pedituiK]  om.  C. 
vious  page,  "  Willelmns   archiepi-  I       *  A    iae    et     It  is    not  in   W 
»  Bmpi,  Tjie™..    Aano  gnUto  |  ■atmt.Msihunptrrnii. 


M: 


96 


MATTHiEI  PAEISIENSIS   CHUONICA  MAJOEA. 


A.D.  1099. 


De  prima  et  impetuosa  urlm  mvasione. 


The  first 
attack. 


Investment     Locatis  ^  igitnr  in  gynun  castris,  die  quinta  post  adventum  Will,  of 
of  Jepu-      eorum,  lituis,^  buccinis,  et  tubis  perstrepentibns,  omnes  ut  urbis  ?^^®{  ^"' 
salem.         invadant  moenia  invitantur.    Qui  armis   omniraodis '  Instructi,    '^^  ' 
a  majore  usque  ad   minimum   convolantes  ad  murum,  tanta 
instantia  et  virtute  continuabant  congressum,  ut  civibus  invitis, 
antemuralibus    confractis,    cogerent    defensores    intra  muros 
interiores  se  recipere,  et  de  resistendo  desperare.    Et  si  in  illo 
pugnandi  fervore  scalas  aut  machinas  habuissent,  proculdubio 
die  ilia  negotium  consummassent,    Videntes  tandem  cum  per 
septem  diei  boras  in  ipso  ardore  perstetissent,  et  quod  absque 
macbinis  non  multum  proficere   potuissent,  distulerunt  opus 
ad  tempus,   et  cum  immenso  labore  ligna  ad  hoc  idonea  et 
artifices  invenerunt.    Quibus  cum  sumptu  gravissimo  ad  urbem 
genera  ma^  delatis,  ex  subjecta  materia  castella,  petrarias,  tribunculos  *  et 
c  tnarum,    Q,riete8,  cum  scropbis  ad  murum  suffodiendum,  construxerunt . 
Pro   nihilo    enim   reputabant   quicquid    antea    actum   fuerat, 
si  in  hoc   negotio,   pro  quo  tarn  laboriosam  peregrinationem 
assumpserant,  deficere  cogerentur.    Cum  igitur  circa  machinas  Id.  viii.  8, 
construendas    cratesque   et  scalas    connectendas   totus   noster  ^^^*  ^^^* 
desudaret  exercitus,  protrahitur  obsidio ;  et  cum  locus  civitati  Id.  viii.  7, 
adjacens  aridus  esset  et  inaquosus,  rivos  vel  fontes  aut  puteos  ,^^^'  ^^^* 
non  habens  nisi  remotos,  ab  urbe   quiuque  vel  sex  miliaribus 
Sitis  qfflic'  distantes,   fliti   intolerabili   populus   fatigatur.     Turci    autem 


MachintB 
parantur, 

Diversa 


Locus 
aridus^ 


tio» 


p.  207. 


Ohristianorum  audientes  adveiitum,  si  quae  fuerunt  aquae,  jactu 
pulveris  et  aliis  modis  eas  opilaverant,  ut  obsidio  ineptior* 
redderetur,  Sed  et  cistemas  et  pluvialium  aquarum  recep- 
tacula  aut  dissipaverant,  ut  aquas  non  valerent  retinere,  aut 
occultaverant,  ut  remedium  subtraherent  populo  sitienti.  Dis- 
persus  itaque  populus  per  loca  diversa,  ut  aquas  quaereret ; 
dum  ^xiemnt  cum  paucis  ut  latices  reportarent,  alii  idem 
habentes  propositum  multo  plures  supervenerunt ;  et  inventis 
fontibus  litem  adeo  contestati  sunt,  ut  nonnunquam  inter  eos 
seditio  oriretur.  Equi  prssterea  et  muli  et  asini,  greges  et 
armenta,  siti  ariditateque  consumpta,  moriebantur,  interius  lique- 


1  LocaUs^  Vocatis,  A.,  the 
initial  letter  being  wrongly  inserted 
by  the  scribe.  B.  follows  A.,  C.  is 
correct. 

^  litau  ,  .  perstrepentibus']  an 
enlargement  of  "  voce  sigmficatum 
«  prjBCOnia  "  in  W.  of  Tyre.  The 
Hist.  Anglor.  has  both. 


^  omnimodis]  so  the  Hist.  Anglor. 
A.  O.  W.  have  omnibas.  It  is  not 
in  W.  of  Tyre. 

^  tri^nculos'}  added  by  the  com' 
pLLer. 

^  in^tior]  inemptior,  A.  C.  D. 
has  been  altered. 


r^~ 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECONDI,   SCILICET  RUFI.      97 

Tne,Tiii.    ^^*^'    "^^^    •**    castrjs   foetor   erat    intoIcrabiUfi   et   pestileiis  A-D.  lOflB, 
7,  col.  416.  nimia  aeris  corrnptela.  Fator  i«- 

li  viii-  9,        Venit  interea  nunciua  ad   obBidionein,   qui  classem    Januen-  talerabila. 
eol.  417.      sinm  in    porta  Jopensi   applicnisee  nuntiaus,  pctiit  a   principi- ^'i""* 
bus,  at  miiitift  dirigeretiir  ad  eos,  snb  ctqus  condneta  accedere  ^^^^ 
posBcnt  ad  urbem.    Mittitur  ^  igitur  a  domiao  TboloBano  Oalde- 
marus  quidam,     in  armia    atrennns,    earn    triginta  eqnitibns 
&  peditibna    quinqaaginta,   conjuugenB  eis   ne  defieerent  Rei- 
mtmdniu  Piletum  et    Willclmam  de    Sabnlo,    cum  eqnitibus 
qninqnaginta,     Qni  YenienteB  ad  campestria  Ijiddte  et  Bamnlte 
eivitatTun,    habueruat   obviam    Torcos  secentos,   qui  protinuB 
in   lioatroB  irrnentea,   quatuor  equites    et  pedites  plnrea    ex  eiB  iHsiiHa. 
peremeruut.      Sed  nOBtri   demum   prffivaleotes,   cteaiB   dncentia  Siroje*. 
ex  nnmero  Tnrcorum,  in  fngam  cmteroB  compnlermit.    Ceoi- 
derunt  tamen  es  nostria    viri    uobilas,  Gilebertns   de  Treva  et 
Aicardne  de  Mcmte  Merla.    Alii  autem  apud  Jopen  incolumea 
perrenemnt,  et  sic  inde  cum  omni  sabstantia  Bna  JeroBolimam 
aunt  condncti,  ubi  a  legionibus  gaudent«r  except!  consolationem 
caBtriB  non  modicam  attnlemnt. 


Maehmi«  constrwitk,  eivita*  Ueritm  irnipugnatwr. 

D,  Cojnque  per  mensem  unom  circa  machinas  laborantes,  ad  Second  st- 
negotii  conBuramationem  pervenemnt,  placuit  epiBcopis  et  *?*'''  ™*'' 
sapientibus  de  eserciUi,  nt  inter  omnea  pax  refonnaretur,  ^^g"*""™ 
jejnnia   fierent,   processionea    etisan    cum    orationibus    devotis ;  gieoted. 

i,  et  sic   die  statuto  his  omnibus  °  rite  peractis,  afFuit  peregrino- 
mm  annis  instructa  ad  urbem  inpugnandam^  copioaa  multi- 
tndo,  unum  omnes  habentes  propositum,  ant  animas  pro  CliriBto 
ponere,  aut  nrbem  Ohriatianw  restituere  libertati.     Accedentes 
igitnr  ad  pngnam  universi,  mnro  nitebantnr  machinas  appli- 
care,  ut  facilius  Turcoa,  qui  in  turribus   et  propugnaculis  re-  Civei  re- 
bellabant,  possent   liberius  impugnare.    At   cives  Tiriliter  T^p«g«anl. 
eistentes,  telomm  jactn,  sagittafum  imbre,  lapidnm  contorsione 
ex  machinia  jacnlatoriia   cum  torrendo  impetu  retorquebant.  Noairi  in- 
NoBtri    e    contra    proteoti    clipeis    et    cratibus    objectis,    tam  ""*?'*'■ 
u^nbuB    quam     balistia     tela   remittebant,    frequentia    et  po- 
gillaria  contorqnentes  Btoa,  ad  mnmm  accedere  nitebantur,  iia 
qui  in  tnrribns  erant  reqniem  Bubtrabentea   et  audaciam  re- 
sistendi.    Alii  vero  inira  machinas  et  castella  constitati,  cum 


1  niftfihir]  mittatar,  A.  I       •  inpugwrndatn]  Tepugnanda,  C. ; 

'  Uk  <mnib«»]  oiBiionibuB,  Hist.  [  inpngnanda,  D. 
Anglor.  i 


•  T^  •••  I'P'-j;-  V7i-.*-" 


98 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


attack* 


A.D.  1099,  petrariis  et  trubuoulis  molares  masimos  et  lapides  damnosos  Will,  of 
Second  ad  moenia  dirigentes,  ipsa  collisione  assidua  et  iotibiis  ingemina-  Tyre,  viii. 
tis  debilitare  et  ad  casrnn  impellere.  satagebant.  Alii  cmn  ^^f^^^'^^^» 
minoribns  machinis  lapides  leviores  ad  illos,  qui  in  propng- 
naoulis  stabant,  contorquentes,  a  nostrorum  infestatione  com- 
pescere  nitebantur,  sed  nee  sic  multnm  proficere  comprobantnr. 
Nam  Turd,  qui  intus  erant,  a  propugnaculis  saccos  stramine 
et  palea  plenos,  restes  et  tapetia,  trabes  ingentes,  culcitras 
bombice  refertas,  a  turribus  et  muro  aliquantulum  demiserant, 
,  nt  per  eonm  moUitiem  et  mobflitatem  contortorum  molarituu 
ictus  elader€(nt  et  nostrorum  laborem  inanirent.  Lapides  etiam 
ex  macMnis  damnosos  et  tela  ex  arcubus  non  segniter  retor* 
quentes,  nostros  ab  opere  deterrebant  incepto,  Nostris  vero, 
ut  vallum  jaotu  ruderum,  lapidmn,  fructicum,  et  terrae  imple- 
rent,  et  ad  moenia  pararent  acoessum,^  cura  erat  propensior;  sed 
inclusi  e  converso,^  ut  eorum  propositum  irritarent,  in  ipsas 
macbinas  torres  incensos,  tela  ignita  sulpbure  et  oleo  pasta, 
ut  eas  exurerent,  jaculabantur  certatim*  Principes  autem  nos- 
tri  injectis  ignibus  occurrentes,  sabulum  desuper  et  aquas 
copiose  fundebant,  ut  incendiorum  reprimerent  actionem.  Erat 
quidem  nostris  par  ^  labor  et  idem  periculum  in  tribus  partibus 
civitatis,  sub  duce  videlicet  Godefrido,  sub  duce  E'ormannorum 
Eoberto,  ac  demum  sub  comite  Tholosano.  Oontinuabanfc  quo- 
que  conflictum  a  mane  usque  ad  vesperam,  atque  ancipitem  id.  yiii.  14, 
utriusque  partis  laborem  superveniens  nox  dirempsit.  coL  423. 


Third  at- 
tack and 


Be  tertio  impetu  ^peregrmorum  et  captione  eivitaifis. 


Mane  autem  facto,  cum  jam  diei  aspirantis  aurora  nuntiaret  Id.  viii.  15, 
exortum,  cum  omni  aviditate  excitus"*  est  populus  ad  conflictum,  col.  423. 
Secitv^  revertentibus  ad  officium  singulis,  cui  bestema  die  faerat 
deputatus.  Quidam  enim  ex  macMnis  molas  asinarias  ad 
moenia  contorquebant,  quidam  castella  ad  murum  dirigere 
satagebant,  alii  arcubus  et  balistis  Turcos  qui  in  turribus  erant 
[lacessentes]  ^  ne  manum  possent  exerere,  indefesso  studio  ope- 
ram  dabant,  aiiis  agittis  et  ja«tu  lapidma  cives  a  propugnaoulis 
repeUebant.  Gives  aequipoUenter  tela  remittebant  et  lapides, 
atque  ignem  in  oUis  fragilibus  cum  sulpbure  et  pice,  arvina 
et  adipe,  stuppa,  cera,  lignis  aridis  et  stipula  impositis,'  ut 


'  accessum}  accensum,  C. 

3  e  converso]  e  contrario,  W. 

8  par]  impar,  Hist  Anglor. 
wbere  the  following  sentendt'  is 
altered. 


*  excitus^  exitus,  A. 
^  lacessentes']  om.  also  W,    It  is 
from  W.  of  Tyre. 

6  impostUs]  inpofiitD,  A.  O.  W. 


i 


;.«^v^y. 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SECUNDI,  SCILICET  RUFL     99 

Will,  of      nostras   machinas   incenderent,    et    aHa    instrumenta   belliea  A.I>.  1099, 
Tyre,  viii.  retorquebant.    Piebat  itaqne  ex  utroqne  populo   strages  non  Slaughter 
15, col.  424.  modica,  dum  alii  lapidum  jactu  conterebantur  in  frusta,  alii  on  both 
trans  loricas  et  clipeos  confodiebantnr  talis,  alii  in  fiinda  et  sides, 
lapide  stemebanttir ;  nee  erafc  facile  discernere  nter  cum  ma- 
jore  studio  populus  decertaret.    Erat  tamen  una  ex  macbinis 
nostris,  quae  saxa  miri  ponderis  in  urbem  multa  violentia  re- 
mittebat,  contra  quam  cum  nulla  arfce  possent  proficere,  duas 
adduxerunt  maleficas,  ut  eain  fascinarent  et  artibus  magicis  Maleficce. 
redderent  impotentem.      Quae  dum  suis    instarent  pr83stigiis 
super  murum  et  incantationibus,  ex  eadem  macbina   molaris 
emissus  utramque  illarran,  cum  tribus   ancillis    quae    illarum 
fuerant  gressum  comitatae,^  repente  contrivit,  et  ex  muro  in- 
ferius  exanimes  in  fossatum  dejecit.    Unde  in  oastris  factus  est 
plausus  ingens  et  exultatio,  et  econtra  civibus  moestitia  ingens  Exultatio, 
accrevit. 
Id.  viii.  16,      Cum  igitur  usque  in  boram  diei  septimam  Sine   certa  vic- 
col.  424.     toria  protractum  esset  negotium,  desperantes  nostri  et  supra 
vires  fatigati,  habuerunt  propositum,  castella  et  macbinas  alias 
jam  igne  recepto  fmnantes  longius  a  muris  arcere,  et  usque 
in  diem  crastinum  conflictum  differre;  cum  ecce  virtus  divina  Virius 
affuit,  et  rebus  desperatis   solamen  donavit.      Nam  de  monte  diviim, 
Oliveti  miles  quidam,  splendidmn  et  satis  refulgentem  venti-  p.  208. 
lando  clipeum,  signum  dedit  nostris  legionibus,  ut  redirent  ad 
conflictum   et  congressionem  iterarent.      Hoc  signo  dux  Grode- 
fridus  exbilaratus,  magnis  clamoribus  populum  revocavit,  qui 
tanto  fervore  ad  pugnam  reversus  est,  ut  de  novo  praelium  in- 
Id.  viiL  17,  cipere  videretur.       Auxit  praeterea  vires   omnium  et  laatitiam 
CO .  426.      solitarius   quidam,   qui  in  monte   Oliveti  babitabat,  qui   con-  SoUtanus, 
fidenter  promiserat  peregrinis,  ilia  die  urbem  fore  capiendam. 
HsBc  quoque  signa  omnes  accenderant^   fideles   vebementer,  et 
Id.  viii.  18,  securiores  reddiderant^  de  victoria   obtinenda-      Ducis  igitur 
col.  246.      Godefridi  et  comitmn  legiones   prasvia   Dei  gratia   eo  usque 
profecerant,  ut  vallo  repente  complanato,  ad  murum   baberent, 
civibus  defatigatis,  accessum.     Hortante  itaque  duce,  in  cul- 
oitras  bombice  plenas   et  saccos  stramine  refertas,  qui  in  cas- 
tello    erant,    [ignem]    injecerunt,    qui   flante   Borea   accensus  i'^nfs/ 
fumum  infra  urbem  caligiuosum^  retorsit.    Quo  protervius  in- 
stante,  qui  murmn  intus  tenebantur  defender e,  ora  vel  oculos  | 


^  eomitatm]  bo  0.,  om.  W.  A. 
has  civitate  altered  iixto  comitate, 
C.  has  comitate  inserted  in  what 
was  a  blank  space.  D.  has  civitate 
expuncted,  with  secute  over  it. 


s*1 

2  accenderant"}  accederant,  A.  J 

^  reddideranf]  reddiderat,  A.  >f; 

^  caliginomm]  calinosum,  A.  O.  '^: . 

a  2  ':--  ■ 


■■.'■f:'^:.:~:.f¥^X-''  -'k-''^  ■«J*..r'*i;i?»!**t:«^«f!'J"-^.«^?:3i 


100 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.I).  1099.  non  valentes  aperire,  muri  custodiam  reliquenint.      Quo  com-  "Will,  of 
perto,  dux  sub  omni  celeritate  trabes,  quas^   bostes  in  mtiris  Tyre,  viii. 
ad   nostrum   appenderant    nocumentum,    assumpsit,    et    caput     '^*^  * 
unum  in  macbina   positum  et  firmiter  clavatum,^  aliud   super 

Pons,  civitatis  murum  locavit.    Deinde  ponfcem,  qui  in  macbina  erat, 

super   ipsas    trabes  demittens,   ipse  dux  primus   omnium    ut 

XHix  urbem  rmles  strenuus^  urbem  audaciter   intravit.     Quern  f rater   ejus 

ttUrat         Eustacbius,  dux  Normannorum  Eobertus,   et  comes  Flandren- 

sis,  cum  Litolfo  et  Grilleberto  fratribus  sunt  secuti,  et   conse- 

.    quenter  infinita  multitude  taui  equitum  quam  peditum,  ita  ut 

Fuga.  pons  sustinere  non  posset.    Videntes  autem  Turei  quod  nostri 

jam  murum  occupaverant,  et  dux  etiam  suum  introduxerat 
vexillum,^  turres  deserunt  et  moenia,  ad  vicorum  sese  angustias 
conferentes.    Porro  alii  cognoscentes,  quod  maxima  pars  nobi- 

Scala.  Hum  turres  occupaverant  civitatis,  scalas  ad  murum  certatim 
applicant,  per  quas  ascendentes  murum  csBteris-  se  oonjungunt. 
Tunc  dux  Grodefridus  quosdam  ad  portam  septemtrionalem,  quas 
bodie  Sancti  Pauli  *  dicitur,  dirigens,^  ut  earn  aperientes,  popu- 
lum  infcroducant  deforis  expectantem.  Qua  sub  omni  celeritate 
reserata,  ingressus  est  exercitus  universus,  gexta  feria,  bora  nona, 

Capitur      mense  Julio,  decimal  die  mensis.     Capta^  igitur  est  civitas  Jeru-  Id.  viii,  24, 

Jerusalem^  galem  anno  gratise  millesimo  nonagesimo  nono,  mense  Julio  ^^^*  ^^^* 
decima^    die   mensis,  sexta    feria   circa  horam  nonam, 
anno  tertio  ex  quo  fidelis  populus  tantse  peregrinationis 

sibi  onus  assumpsit;  praesidente  sanctse  Eomanse 
ecclesise  domino  Urbano  secundo,  Eomanorum  imperium  ad- 
ministrante  Henrico,  Grascorum  vero  imperatore  Alexio;  in 
Francia  regnante  Pbilippo,  in®  Anglia  Willelmo  Eufo,  regnante 
in  perpefeuum  in  omnes  et  super  omnia  domino  nostro  Jesu 
Cbristo,  cui  bonor  et  gloria  per  sascula  infinita. 


I  ! 


^  quas]  qaos,  A.  W. 

^  The  Hist.  Anglor.  inserts 
aptavit  et 

3  strenutis^  strenum,  A, 

^  vexUlum]  exercitum,  Will,  of 
Tyre. 

*  Patdi]  an  error  for  Stephani, 
which  W.  of  Tyre  has. 

6  dirigens']  sic,  Will,  of  Tyre  has 
dirigit.     The  compiler  has  omitted 


to  insert  a  verb  at  the  end  of  the 
sentence.  The  Hist.  Anglor.  alters 
the  construction  correctlv. 

7  decima]  an  error  for  quinta 
iUcima. 

^  Capta  ....  ecclesifB  domino 
is  in  the  St.  Alban's  hand  over 
an  erasure. 

^  in  Anglia  WiUehnoB.ufo']  Added 
by  the  compiler. 


>yW'f.-' 


DE  TEMPORE  WILIiELMI  SECUNPI,  SCILICET  RUFI.   101 

De  oecisione  Twrcorvm  et  mundificatione  sanctoe  civitatis*       A.D,  1099. 

Will,  of  Capta  igitur  civitate  sanctissima,  dux  G-odefriduis  et  fideles  Frightfol 

Tyre,  viii.  omnes,  [qui]  ^  cum  eo  erant,  per  plateas  strictis  gladiis  discur-  slaughter 
19, col 427.  rentes,  quotquot  de  hostibus  repperiunt  in  ore  gladii  IndiflFerenter  tu^e  of^he" 
prosternunt.    Tanta  quoque  interemptorum  etrages  erat,  et  pras-  city, 
oisorum^  acervus    capitum,  ut  jam    nemini    via   pateret    aut 
transitus,  nisi  super  corpora  peremptorum.    Latebant  autem 
adhuc  hsBC  omnia  comitem  Tholosanum  et  principes  alios,  qui 
circa  montem  Syon  viriliter  decertabant ;  sed  audito  nostrorum 
efc  Turcorum  clamore  et  civium  strage,  cognoverunt  urbem  vio- 
lenter  effractam  e  nostrarum^  victoriam  legionum.     Qui  statim 
scalas  ad  mtmim  aptantes,  neinine  obstante,  urbis  moenia  tran- 
sierunt,  stragem  in  ilia  parte  non  modicam  operantes ;  [portam 
itaque  australem,  quae  illis  erat  contermina,  aperientes]  "*  cum 
impetu  populum  universum  quantocius  introducunt.  Factum  est 
aut  em,  quod  Turci,  qui  a  duce  et  suis  agminibus  aufugerant, 
ad  partes  illas  declinantes,  bos  obviam  habuerunt,  et  Scillam  Scilla. 
evitantes  Cbaribdim  multo  periculosius  inciderunt.    "Nsam  tanta  Caribdis, 
exinde  per  urbem  strages  facta  est,  ut  etiam  ipsis  victoribus 
tarn  borrenda  sanguinis  effusio  taedium  ingereret  et  borrorem. 
Id.  viii.  20,  Audiens  autem  Taneredus,  quod  intra  septa  templi  Turcorum 
col.  428.      g^   incluserat  multitudo,  contulit  se    illuc   cum  ingenti   copia 
armatorum,    et    templum    violenter    ingressus,    post    stragem 
multiplicem,  infinitas  auri  et  argenti  copias  inde  secum  dicitur 
abstulisse.     Quod  reliqui  principes  ^  audientes,  intromissa  equi- 
tum  et  peditum  multitudine,  quotquot  ibi  reppererunt  gladiis 
trucidantes,  universa  sanguine  repleverunt.     Oecidisse  referun-  Strages  in 
tur  intra  templi  ambitum  ad  decern  milia  Turcorum,  exceptis  ^^^P^^'* 
aliis,  qui  passim  per  urbem  truncabantur,  quorum  minor  non 
fuisse  numerus  ferebatur.    Nam  nostri  per  vicos  et  diverticula 
discurrentes,   occulta  et  perlustrantes  universa,  patremfamilias  Pater/ami" 
cum  uxore  et  liberis  et  familia  tota  ex  secretis  domiciliis   et      ' 
coenaculis  occultis  extrabentes  in  publicum,  aut  gladiis  trans- 
verbefabant,  aut  praecipitio  dabant,  ita  ut  confractis  cervicibus 
interirent.    Et  quicumque  domum  vel  palatium  confringereVel  P^^grini 


prius  intrare  poterat,   earn  ®  sibi  cum  universa   substantia  jure  ^^^^^ 


perpetuo  vendicabat.      Sic  enim  inter  principes  convenerat,  "^^prianU 
urbe  expugnata,  id,  quod  quilibet  adquireret,  jure  bsereditario 
possideret.    Unde  quicunque  prius  domum  vel  aedificium  quod- 


appro' 


1  qui  is  also  omitted  m  O.  W»    It 
18  interlined  in  C.  D. 

2  prtBdsorum]  pretiosonun,  C. 

3  nostrarumi  nostrorum,  A. 


^  These    omitted  words   are  in 
O.  W.,  and  the  Hist.  Angler. 
*  priTicipesI  princeps,  A. 
^  earn]  ea,  Hist.  Anglor. 


-/»*«f;»"  :k  -^,4553 


102         MATTHiBI  PARISIENSIS  CHRONICA  HIAJORA. 

A.D.  1099.  eunque  oecupavit,  yexillum  vel  clipeum  vel  quodlibet  annorum  Will  of 

genus  in  introitu  configebat,  nt  esset  signum  accedentibus,  ne  Tyre,  viii. 
gressum  ibi  figerent,  sed  domum  praeterirent,  quasi   ab  aliis  ^^'  col'429, 
occupatam. 


Devotio 
populi. 


Princijpes  loca  scmcta  ^etunL 

Oivitate  itaque  subjugata,  et  spoliis  a  peregrinis  victoribus  Id.  viii.  21, 
coUectis,  sedatoque  tumultu,  cceperunt  depositis  annis,  in  spiritu  ^^*  ^^^* 
humilitatis  cum  gemitu  et  lacrimis,  nudis  pedibus,  loca  venera- 
bilia,  quae  Salvator  propria  est  dignatus  sanctificare  praesentia, 
cum  onmi  devotione  circuire,  et  specialiter  ecclesiam  sanctse 
resurrectionis  et  Dominic89  passionis.    .Intueri  erat  sane  jocun- 
dissimum  quanta  devotione  fideles  populi  utriusque  sexus,  quanta 
mentis  exultatione  et  dulcedine  'spirituali,  fusis  ubertim  lacrimis, 
ad  loca  sancta  accederent,^  quantas  gratias  Deo  agerent,  qui  tantae 
eis  peregrinationis  consummationem  ad  effectum  perducere  con- 
cessit,   et    ex    fructu    laborum   suorum    et    exbibitse    militise 
Spes  retri"  dignatus  est  illis  supra  merita  stipendia  numerare.    Fuit  autem 
hufimis,      omnibus  una  in  arram  futuxsB  retributionis  fiducia,  quod  per 
p.  ^uy.        collationem  doijorum  praesentium  firma  sit  eis  expectatio  futu- 
rorum,  et  per  earn,  quae  Mc  peregrinatur  Jerusalem,  ad  eam 
Vs.  c:^^.  S. -j^rtemBxit,  cujus  extat  partieij[>atio  m  id  ipsv/m,    Porro  episcopi 
Civitas  a    et  sacerdotes,  ecclesias  ^  civitatis  et  praecipue  templi  ambitum  a 
cadaveribus  occisorum  et  sordibus  universis  mundantes,  et  loca 
venerabHia  Domino  consecrantes,  et  sacra  missarum  solemnia 
populo  celebrantes  pro  collato  sibi  beneficio,  omnibus  gratias  exhi- 
bebant.    Yisus  est  autem  ea  die  vir  in  omnibus  commendabilis,  ^^*  ^^^  22, 
Aimerus  Podiensis*  episcopus,   qui  apud  Antiochiam,  ut  pr«li-  ^^^'  ^^^' 
bavimus,  obierat,  in   sancta  civitate  a  multis,  ita    quod  viri 
plurimi  de  exercitu  fide  dignissimi  eum  super  murum  primum 
omnium  viderunt  ascendisse  civitatis,  et  caeteros   ad  ingressum 
animasse.    Qui  etiam  oculis  corporeiB  se  ipsum  vidisse  asserentes, 
^       et  cum  principibus  loca  sancta  circumexmtem  manifestissime 
conspexerunt.    Alii  autem  plures,  qui  in  peregrioatione  piam  in 
Christo  dormitionem  acceperant,  in  eadem  civitate  apparuerunt 
Petrus  he-   multis,  loca  sancta  cum  aliis  devotissime  requirentes.     Petrus  ^d.  viii.  28, 
remita  re-    quoque  heremita  venerabilis,  qui  quiuto  antea  amio^  a  patriarcba      * 
cognoset*     civitatis  et  clero  populoque  fideli  visus  ftierat,  et  per  cujus  sollici- 
tudinem  principes  ocoidentis  ad  Lane  peregrinationem  inducti 
extiterant,  cum  esset  modo^  a  cuuctis  recognitus,  fiexis  geni- 


cadaveri" 
bus  mun- 
datur, 

Aymerus 
Podiensis 
episcopus^ 
vivus  ap- 
paruit. 


1  accedereiW]  accedent,  A. 

^  ecclesiam   .    .    .    eonsecrantesi 


Added  by  the  compiler. 


^  W.  and  the  Hist.  Anglor,  insert 
obierat, 
*  modo']  modus,  A. 


DE  TBBtPORE  WILLELMI  SECXTKDI,   SCILICET  BUFI.   103 

WilL  <rf      bus  et  ctun  lacrimia '  ilium  TenerabEuitnr,  gratias  ei  mnllaplioes  A.D,  loss. 

Tyre,  nii.  essolventes,  qnod  t^m  sediilo  et  fideliter  eomm  legationem  fiierab 

S8,col.43  .  execntus,  quodqae  prineipee  et  regna  indmerat  ad  tMit<K  lalrorea 
pro  Chriati  nomme  tolemndos. 

Id.  Tiii.  24,     ;^tb  igitnr  omnibuB  rite  peractia,  prinoipea  ad  domos  et  has-  Spoil* 
pitia,  qoEB  interim  eia  ana.  familia  prasparaverat  reversi,  nrbem  fooud  i" 
repperenmt  omnibufi  bonis   refJrtam,   unde  a  majore  usque  ad        ^^' 
miiiTTmim  cteperunt  copjosiaa   abnudare.    Eepperiebajjtnr  enim 
in  tedifioiis  et  domibne  cozL&actis  auri  et  argenti,  gemmarnm 
et  precioEanun  YeBtiam,  IVamenti,  vini,  et  olei,  sed  et  aqnaruia, 
imde  in    obsidione  masiiQam  iterant   penuriaia  peipessi,    in- 
gentes  copiae,  unde  ei  ipei  qui  eibi  domos  veudiuaYerant,  poteraut 
indigentibos  ad  soffi-cieutiam  fratribue  ministrare.    Factum  est 
autem  nt  Beoouda  '  post  Tictoriam  die  et  deinoepe,  in  foro  publico 
rerum  venalium     optimis     conditionibus    exhibereutur^    com- 
mercia,  ita  quidem,  ut  pleba  inferior  *  neceasariis  omaibua  abim- 

Quomodo  ^rine^ee  regem  et  patriarcham  ecmelituimt. 

Id.  ii.  1,         Cumque  per  dies  septem  priucipes  iu  eauota  civitate  in  quiete  Election  of 
col.  433,     ijetitiaque  apiritoali  tempus  exegissent,  convenerunt  principea  ^."^fr^y  *a 

octava  die,  troctatnri  per  gratiam   Sancti   Spiritns,  ut  aliquem       °' 

de  suo  eligerent  coUegio,  qui  pr^ait  regioni,  et  in  sancta  civitate 
Id.  is.  2,  regiam  obtineat  dignitatem.'  Qui  omnes  unanimiter  post  mnltas 
CO],  435.      hi-nr.  et  inde  disceptatioues,'  in  ducem  Godefridum  consonantes, 

ipsum  elignnt,  et  electum  Bepulchro  Domini  cum  laudibna  et  Election  of 
Id.  ix.  4,  hymnis  et  cantiois  reprEBsentant.  De  patriarcba  quoque  con-  sfw'*'* 
col,  436.     atitnendo  in  sancta  civitate  principes  fcractatum  habentee,  fevore  patriarch 

ducia  Normwmorum  Roberti,  epiecopus  quidam  MaturanenBis  by  the 
Itix.  1,     de  Calabria   Amulfum     eibi    familiarem    qnendam   sacerdotia  "^"^'ceof 
eoL  488.     fiiimn,  et  inter  peregrinos  incontinentia  et  ninaia  levitate  nota-  ^^^^^ 

torn,  in  aede  patriarchali  contmsit-      9ed  idem  AmulfuB,'  cita  rano 
Id.  ix.  4.     morte    interveniente,  temere    susceptam  coactns  est  deponore  His  death. 
Id.  is.  IS,   dignitatem.    Poet  ilium  autem,  Tacante  eede  per  mensea  quin-  Daibert 
"'^  **'■      que,  principea,  qui  prseeentes  fnerunt,  post  multam  delibera-  atehbishop 

tionem,  -virum  venerabilem  Daibertnm  in   tbrono  patriarcbali  "f  5^ 

et  in  cura  collocant  paatorali.      Fuit  antem  antea  epiacopuB  patriarch. 


'  et  ciHB  laaimU]    cnm    ranni 
humilitate,  WiU.  of  Tfio- 
'  vt  secandd]  aot  Becundtun,  A. 
^  txhiberetttvr']  exbentor,  A. 
<  mferiof]  inferionun,  A. 
*  W.  inserts  here  a  legend  of  flit 


manner  in  which  Robert  iraa  choeen 
king  of  JeniBalem.    It  h  not  in  O. 

*  A.  ins.  el. 

'-  cila  TKorte  htlan^eniente]  mors 
■rioina  prcevenil,  WiH.  of  Tyre. 


>k^>''.mJi.ViUk'  |<»'M  w  *''< 


fi'jifimmifmimA^'^sim 


*?gii"JSj»j»'rii'!(ji 


.SW.utKH  I.  ff^in'ji  ''''''y'"T*-'*'  '^'"''^'■tliBBIjyiBBBij 


104         MATTHJEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A»D.  1099.  PisanaB  ecclesiae,  vir  ad  plenum  eruditus,  et  ^  in  agendis  ecclesias-  Will,  of 

ticis  a  puero  enutritus.  Tyre,  ix. 

^  U,col447. 


Ill 
lii 


I 


Quomodo  exereUvfS  Solda/m  JSgyptiorum  jprmoipis  a  nosi/ris 

vmcUur. 

Expedition     Urbe  autem  sancta  recenter  adhuc  ^  fidelibus  subjugata,  Sol-  Id.  ix.  10, 
of  Afdhal    danus  ^  JSgyptiorum  et  Bamascenoruni,  princeps  inter  omnes  ^^^'  ^^l* 
against  the  orientales  potentissimus,  cum  civitatem  sanctam  Jerusalem  a 
fidelibus   captam  cognovisset,  vocato  ad*  se  principe  militiae 
sua?  Blafdalio,  prascepit  ut  universum  robur  -^gypti  et  omnes 
imperii  sui  vires  coUigens,  in  Syriam  ascendat,  et  populum 
temerarium    de    superficie    terras    deleat,    ut   non  memoretur 
nomen  ejus  ultra.     Erat  quidem  Elafdalius  iste   natione  Ar- 
menius,   a  Ohristianis    parentibus   originem   habens,  sed  praQ 
immensitate  divitiarum  apostataverat  a  fide  j  et  qui  in  fonte 
regenerationis  Emyreyus  dicebatur,  factus  apostata,  Elafdalius 
nuncupabatur.    Assumptis  igitur,  Mc  crucis  immicus,*  universis 
viribus  j^gypti,  Arabiae,  et  Damasci,  venit  Ascalonem,  et  ibi 
cum   copiis    suis  universis    casfcra  locavit,   inde   Jerosolimam 
profecturus.    Proposuit  enim  ut  fideles  in  «Terusalem  obsideret,  Malmesb. 
et  post  victoriam  Dominicum  funditus  dilapidaret  sepulchrum.  ^' ^*  ^^' 
Tunc  peregrini  orucis,  qui  nibil  minus  optabant  quam  obsi-       '^* 
dionis  aerumnas  denuo  experiri,  oonvenerunt  ad  invicem  clerus  Will,  of 
et  populus  universus,  et  arma  spiritualia  prius  bajulantes,  ad  Tyre,  ix. 
sepulcrum  Domini  corde  contrito   et  cum  fletibus  bumiliato  Mk 
profecti,  et  orantes  in  terram  prostrati,  a  Domino  postulabant, 
ut  populum    suum  misericorditer  ab  inyninentibus    perioulis 
Battle  of     liberaret.    Deinde  sumpta  ex  Dei  parte  audacia,  ab  urbe  versus. MaJmesb. 
Ascalon,     Ascalonem  procedunt,  audaciter  bostibus  occurrentes.    Porta-  Cr.  R.  iv. 
q£  ^j^^  ^^^  bant  autem  secum  partem  ligni  Dominicas  crucis,  quam  civis       'P' 
Crusaders,  q^idam  Jerosolimitanus  nomine  Syrus  principibus  nuper  pro- 

palaverat,  ab  antiquis  a  se  temporibus  custoditam.    Dux  vero,  WilL  of 
qui  et  rex  erat  Jerosolimitanus,  cum  caeteris  principibus  pere-  Tyre,  ix. 
grinis    Eamulam   perveniens,    edoctus    est   ibi   plenius,  quod  .^^^^' 
praedictus  Emyreius  apud  Ascalonem  cum   suis  copiis  conse- 
disset.     Prasmisit  itaque  dux   equites  ducentos,  qui  viam  et  Id.  ix.  12, 
statum  bostium  explorarent ;  sed  cum  aliquantulum  processis-  col*  443. 
sent,  invenerunt  armenta  bourn,  equormn,  et  camelorum,  cum 
pastoribus    animalibus    curam   praestantibus.      Ad    quos   cum 


^  et  »  ,  enutritus]  Introduced,  by 
the  compiler. 
^  W.  ins.  a. 
3  Mostali. 


4  ad]  ab,  A. 

^  inimicus      umversis']      inimicis 
nniversisque,  Hist  Anglor. 


K 


BE  TEMPORE  WILLELMI   SECUNDI,  SCILICET  RUFI.  105 

^^ilLof      noster  perveniseet  exereitns,  fngenmt  tam  paetorea  quam  qni  A,D.  1099. 

Tyw,  ii-    paatoribns  pweerant  eqnites,  gregibns  et  armentiB  sine  cus-  Battle  of 

13,  (10I.443.  j^g  reliotia,    Capti  aunt  tamea  qiudam  ex  eia,  quorum  rela-  -ABcalou. 

done  de  hostium  proposito  edocti,  cognoverunt,  quod  princeps 

priedictna,  qui  juzta  coa  ad  septem   miliaria   castra  statuei^fc, 

post  bidnum  [acoederej  et  uOBtmm  delere  eKeroitum  cogltabat. 

Erant  antem  uoatri  numero  quasi  millo  equites  et  duoenti,  pe- 

ditea  vero  quasi  sex  milia  numerati,  qTii  omnes  de  prselio  certi 

novem   aciea   inatrutmt;   quaruio  tres   prteponunt,'  tres  Jocant 

in   medio,    et   tres   sequi   prsecipiunt,    u6   tmdeuuniqiie    ad   eos 

hostium    flat   acceaaus,    triplieem    ibi    leperiaat  ordinem  a«i- 

emm  objectum,    Sio  itaque  obteata  aine  contradictione  prasda  P-  210. 

memorata,  quce  prte  uimia  multitudine  numerum   escedebat, 

noctem  illam  ibi  tranaegerunt  gaudeiitea.     Mane  autem  facto, 

lituia "    et    tubia   bellum    indicitnr,    et  instructis    ordinibna, 

Domino  rei  ezitnm  commendantes,  iu.  hoates   quasi   vir  unns 

prooedunt,   apem    in  Eo    victorite  coUocantea.     Ppocedaitibus 

Malmeeb.    igitur,.  legioulbna    jnxta    militaria    ordinia    dtaciplinam     lento 

O.  R.  iv.     grada  ad  paguam.,  viaa  sunt  aupomo,    ut  creditnr,  inatinctu 

37l,p-570.  pggQj.(j  comibua  erectis  et  caodia    acierum  lateriboe  a  dextria 

et  a   siniatria    comitari,  uec  ulla    poaae  Tiolentia   prtepediri. 

Quod  hoates  eminna  intuentee,  aolaribns  radiis  hebetatie  lumi- 

nibus,  ante  prieliam   animia  conciderunt,  credentes  innumeram 

e^e  mnltitudiaem  armatDrnm,  quamvia  et  ipsis  multa  Eoilitaris 

Baldric,      oopia  non  deesaefc.     Comes   quoque  Kormamnorum  Bobertua,  The  staad- 

Hist.     ^     qtii  'dus  erat  et  aignifer  acierum,   pro   re   bene  gesta  s»pe  f^p^Jl 

wiLnso''  ^i'^^ii'^™'  admiraviai  standardum  a  louge  coneiderans,  quod  in  Kobertof 

summitate  haatte  pomum '  babebat  aureum,  hasta  vero  argento  Normandy. 

cooperta  albicabat,  ipsum    deprebeudit  ibi  eaae,  et  audaciter 

per  mediae  acies  super  eum  irruena,  ad  mortem  graviter  vul- 

neravit.      Quod    factum   non    mediocrem    Gentilibns    inouasit 

timorem. 

He  planetu  a-mraviti  et  metoriiB  comt^m^it■iom  et  sjsolvis 

rf^ortatia. 

a.  Admiraviana  autem  vix  palpitans,  letaliter*  vnlneratus,  alte  Latoent  of 

ingemuit,  et  biyoamodi  planctnm  emiait:  "0  omninm  Creator,  AfdM 

"  quid  hoc   estP  Quid  acciditP   Quod  fatum^   nobis  infeetum^^j" 

"  uoouitP    Seu  mihi  qoom.  ineffabile  dedecus,  quam  diutumnm 


'  praponml']  proponimt,  A.  1      ^  letaiiler  vaheralut]  Added   by 
'  lituia  el  Cuii^].  voce  piEecooia      the  compiler. 
W.  of  Tyre.  '  fatrnii}  D.   has   (tai,    perhaps 

'  pornvm]  tolun,  Hiat  Anglor.  [  intended  tac  factum. 


*rWi'S?TlP»!'W'^|9'?^?'»9BIR' 


106 


MXTSKMI  PABISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


ii ! 


A.D.  1099. 

liament  of 
Alfdhal. 


Spoils 
taken. 


improperittm  genti  nostras  contigit  I    Greus  misera,  gens  mo-  Baldric, 
dica^  gentinostxrsB  preTaluit.     Undo  hoc?    Oonyentione,  proh  Hist, 
dolor!  facta,  adduxi  hue  militum  ducenta  milia,  et  peditam  ^^'Ph^^' 
quorum  multitudo  numerum  excedit,  quos  toti  mundo   prss- 
valituros  credebam  5  nunc  autem,  ufc  non  mentiar,  a  minus 
quam  mille  militibus   et  paucis  peditum  milibus,  tarn  inde- 
center  sunt  superati.    Aut  procul  dubio  illorum  Deus  onini- 
potens  est,   et  pro  eis  pugnat,   aut  noster  nobis  iratus  est, 
et  nos  nimis  austero  furore  redarguit  et   oastigat.     Quicquid 
contingat,  hoc   erit,  quod  in  eos  denuo  non  erigar,  sed  ad 
patriam  meam  ignominiosus,  doneo  vixero,  revertar."    His 
dictis  luotuose  conquerebatur,  et  lamentabatur  suspiriis  lacri- 
mosis,    Turois  igitur   fugam  meditantibus,  eques  quidam  Lo-  MalmesK 
tbaringus,  qui  in  agmine  extremo  cum  duce  erat  Grodefirido,  a  ^*  ^'  iv. 
lateribus  equitans,  libertatem  fugse  et  campos  abstulit  omnes.    '^'P'^'l* 
Unde  ipsi  a  duce  Normannorum,  qui  in  prima  acie  erat,  cum 
equitibus  et  sagittariis,  penetrati  et  ab   extremis  inclusi,  csBsi 
sunt  ad  fidelium  voluntatem.    Admiravisus  ^  autem  super  dro-  0^^^  ^^ 
medarium  positus,  rapido  cursu   ejus    evasit.      CoUata   igitxir™?,,  '^^ 
fidelibus  de  supemis  victoria,   in  bostium    castra  noster  per-  Tyre,  ix. 
venit  exercitus;  ubi  tantam  auri,   argenti,  varige  supellectilis,  12,col.444, 
et    gemmarum,    divitiarumque   pregrinarum,   quarum  cognitio 
nostris   regionibus   est  ignota,    copiam   invenit,    ut  usque   ad 
nausiam  satiati,  mella  fastidirent  et  placentas,  et  minimus  dicere 
possit:   "Inopem^  me  copia  facit."    Dux  autem  Eobertus  emit  Baldric, 
standardum  ab  iis  qui  illud  retinuerunt  dum   ille  hostes  in-  ^j^** 
sequeretur,  viginti  marcis  argenti,  et  duxpt] ^  illud  in ^  sepul-  coi^^ji'to^* 
crum  Domini   ad   monumentum    tam    memorandi    triumpbi. 
Alius  quoque  ensem  ejusdem  emit  Admiravisi,  bizantiis  quadra- 
ginta.®    Sic  igitur  fugientibus  adversariis,  palma  nostris  caeHtus  Will,  of 
concessa,  cum  ingenti  gaudio  reversi  sunt  in  Jerusalem,  ma-  '^Y^^  ix. 
nubiig  onerati,  prsedam  inauditam  secum  trahentes.  ,coi.444. 


Qti^d  d/u^  Normannorum  Eobertus  et  comes  Flandrensia  ad 

pro^ia  sunt  reversi, 

Eobertof       His  ita  bene  gestis,  dux  Normannorum  Eobertus  et  comes  Id.  ix.  13, 
Normandy  Flandrensis,  consummato  feliciter  peregrinationis  voto,  ad  pro-  col,  445. 
and  Robert  ^^^^  ^^^^  reversi.    Tradunt  autem  quidam,  quod  dux  Eobertus 


^  W.  adds  gens  mendica, 

2  Admiravisiis  . .  erasit]  Inserted 
by  the  compiler, 

3  Ovid.  Met.  iii.  466,  where/cc»V 
icft  facit 

*  C.  D.  follow  A.  as  usual  in 


reading  dux.  In  D.  a  later  hand 
has  inserted  staiuit  in  the  margin 
to  make  up  the  sense. 

*  in]  joxta,  W» 

^  ^utik^a^into]  sexaginta,  Baldric, 
col.  1152. 


DS  TSMPOSa  WILLELm  SSCUNDI,  SCILICET  BU7I,  107 

Hen-Hont  eo  quod  regntun  Jerosolinutantuu  sibi  obtal^am  recipere  noln-  AJ).  1099, 
viLfSlS.    erit,  offensas  in  emu  Dena,  mlul  el  demcepa  pro^emm  dnmCoantof 
visit  oontnlit,  sicut'  sequena  historia  declarabit.     Prineipibus  ^*^^™8 
WUi  of      igitar  ad  propria  revertentibns,  rex  Qodefridus  detento  secum  i,™,. 
Tyie,  is.     yjjTj  nobili  Tancredo,  et  de  dree  cotoit*  Gar[ii]ero,  et  aJiis  qai- 
18,«.L445.  i.„gdam  viris  ouoidentia,    connniasmn  sibi  a  Deo  regnnm  ad-  ^^^ 
ministrabat  atrenue  et  prudenter.     Concessit  autem  jure  htere-  remain 
ditario  possideudaia  nrbem  Tjberiadensem,  super  lacurn  Oeuesar  vith  Ood- 
sitam,  com  comitata  toto  Galilefe,  et  Cajpham,  qiue  alio  nomme  ^T- 
Porpbiria  dicitor,  nrbem  maritimam  domino  Tancredo,  in  qno  ''^J^t. 
principatn  ita  Dao  placere  stnduit,  qnod  naqne  in  P^esentem  ^1^^^^^  j^ 
diem    ecclesiEe   regionis   illins    de    ejus    patrocuuo    gloriantur.  Tancred, 
Qui  infra  biennium   post,  meritls   ezigentibus,  ad   priccipatum  who  after' 
Tocafcna  Antioolienmn,  illam  nobilitayit  eccleaiam  a  temporibns  '^rds  be- 
gloriosam,  plurima  largiendo.      Sed  et  prineipatom,  plnribus  ™^^  „f 
Bubjugatis  urbibus  et  castellis,  longe  lateque  finibns  dilatatis  Antiooh. 
ampliaviC. 

De  sitii  scvtictcB  ewitatU  et  wrhtbva  circwm,poaiti«. 

Id.  viij.  1,       Civitatem   sanotam  Jemsalem  in  sullimibus  esse  montibns  DeBcrip. 

ool.  405,      sitam,'    et    in   aorte    Beiyamin   novimus    constitntam.     Habe6  ^on  of 

aatem  ab  occidente  tribiun  Sjmeon,  Philistinorum  [regionem]  ',  "™?|>Iem 
et  mare  mediterranemn,  a  qno,  [ubi]  *  prope  est  Jopen  oppidnm,  gitp^ 
viginti  qnataor  miliaribna  distat,  inter  se  et  prsedictmn  mare  Iia- 
bens  caatellnm  EmAns.  Modin  etiam  sanctorum  MacbabEeorum 
pnesidinm,  et  Noben  vionlnm  saccrdotmn,  efc  Diospolim  qnse  est 
Lidda,  nbi  Petrus  .^Ineam  paTaliticmn  salati  reBtitnit,  et  nbi 
apud  Symonem  coriarium  bospitatus,  Gomelii  mmtinm  aoBoepit, 
sicnt  apud  Jopen  diacipulam  Tabitam  nomine  suscitaTit.  Ab 
wiente  quoque  JordtmiB  habet  flnenta,  et  solitudinem  filiorum 
prophebarum  qoasi  ad  miliairia  qnatuordecim,  et  vallem  silres- 
trem,  et  mare  mortuum.  Citra  Jorc^nem.  rero  Jericbo  habet, 
et  Galgala  domicilinm  Helyasei.  Ultra  vero  Jordanem  Galaad, 
Basan,  Amon,  et  Moab,  que  postmodum  Buben,  Gad,  et  dimi- 
dia  tribua  Htmasse  snecepenmt  in  Bortem,  qua  bodie  regio  ge- 
nerali  appellatione"  Arabia  nuncupatnr.  Ab  anstro  ver.o  habet 
Bortem  Jndte,  in  qua  est  Bethleem,  felix  Dominicie  nativitatia 
locus,  et  Tbecua  urbs  ftrophetamoi  Abacuo  et  Amos,  et  Bbrcrn 
qute  esb  Gaiiatharbe,  aauotomm '  patriarcbarom  aepolcrum.    A 

'  stent  ....  declarabii']  Added  I     *  ufri  is  also  omitted  in  0>  W> 
bj  the  compiler.  "  nbi  propioB  est  jnxta  Jopp«n,"  . 

'  regionem,  irbich  is  also  omitted    Will  of  lyre. 
by  W.,  is  from  Will  of  Tyre.  |      '  sanclortaii]  Jndfeonun,  W. 


IK 


108 


MATTH-^I  PABISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1099 

Site  of 
Jerttsaiem. 


p.  211. 


Origin  of 
the  ndme 
Jerusalem. 


Its  siege  by 
Titus; 


restored  by 
Adrian  and 
called 
iBIia. 


>  septemtrione  quoque  habeij  Gtiibaon,  Josue  filii  Nun  victoria  * 
insignem,  et  tribuin  Effi-aim,  et  Sylo ;  Sycliar  quoque  et  Sa- 
marise  regionem  et  Bethel  peccati  Jeroboam  testem,  sed  et 
Sebasteam,  Helysaei  et  Abdias  sepulcrum,  et  baptistae  Johamiis 
martyrium;  haec  olim  a  monte  Somer  dicta  est  Samaria,  sicut 
et  regio  tota,  quae  et  thronus  fnit  regum  Israel.  Habet  etiam 
et  Neopolin  vel  Nicopolim,  ubi  filii  Jacob,  Symeon  et  Levi,  in 
ultionem  stupri  quod  Sychem  £lius  Emor  sorori  eorum  Diuas 
intulerat,  ipsum  et  filios  ejus  in  ore  gladii  percusserunt,  urbem 
eorum  igne  succendentes.^ 

Est  autem  Jerusalem  Judaeas  metropolis,  quae  juxta  veteres 
historias  primum  dicta  est  Salem,  a^  Sem  filio  "Noe  primo- 
genifco,  qui  earn  fundavit,  et  in  ea  regnavit.  Hie  postmodum 
dictus  est  Melchisedech,  qui  revertenti  Abrahae  a  casde 
quatuor  regum  offerens  ei  panem  et  vinum.  MelcMsedecli 
autem  rex  jusHtice  interpretatur,  quern  Deus  a  diluvio  reser- 
vavit,  ut  Christus  ex  ejus  semine  nasceretur.  Erat  quidem  eo 
tempore  alia  civitas,  juxta  Jeronimum  Salem  appellata,  in 
qua  idem  Melcliisedecli  sicut  et  alia  regnavit,*  cujus  ruinae 
usque  hodie  juxta  fluenta  Jordanis  cemuntur.  Deiaceps  re- 
gnante  in  ea  Jebusaeo,  dicta  Jebus,  et  sic  ex  Jebus  et  Salem 
dicta  est  JebussaJem.  TJnde  post  dempta  b  littera  et  addita  r, 
dicta  est  Jerusalem;  postea  expulso  Jebus  a  David,  dicta  est 
civitas  David.  Deinde  regnante  vero  Salomone  filio  ejus,  vo- 
cata  est  Jerosolima,  quasi  Jerusalem  Salomonis.  Hanc  postea 
quadragesimo  secundo  anno  post  passionem  Domini,  Judseorum 
exigentibus  peccatis,  Tytus  Vespasiani  filius,  Eomanorum 
princeps  magnificus,  obsedit,  et  expugnatam  dejecit;  ita  ut 
juxta  verbum  Domini  non  remaneret  in  ea  lapis  super  lapidem. 
Dlam  vero  postea  ^lius  Adrianus,  quartus  ab  ipso  Eomano- 
rum Augustus,  reparavit,  et  de  suo*  jEliam  nuncupavit.  Bt 
cum  priuB  in  clivo  praecipiti  mentis  esset  sifca,  ita  ut  partim 
in  orientem  et  in  austrum  tota  devexa  respiceret,^  in  latere 
tarn  mentis  Syon  quam  Moriae  montis  constituta,  et  solum 
templum  et  castellum  cui  nomen  erat  Antonia  in  sui  haberet 
fastigio,  ab  eodem  imperatore  in  montis  verticem  tota  translata 
est,  ita  ut  Dominicae  passionis  et  resurrectionis  locus,  qui  prius 
extra  urbem  fuerat,  urbe  resedificata,  infra  murorum  ambitum 
olauderetur. 


Will,  of 
Tyre,viu.l, 
col.  405. 


Id.  viii.  2, 
col.  406. 

(Not  iuW. 
of  Tyre.) 


Bobertus 
mon.  Hist. 
Hier.  ix.  5, 
col.  757. 
(Migne, 
civ.) 

Will,  of 
Tyre,  viu. 
2,  col.  406. 


-  1  victoria]  victoriam,  A.  W. 

^  succendentes']  succedentes,  A. 

*  a  Sem  ....  cernuntur,']    This 
is  from  some  other  source. 


*  alia]  alias,  Hist.  Anglor. 
^  The  Hist  Anglor.  ins.  nomine. 
^  re^iceret]     despiceret,     Hist. 
Anglor. 


DE  TEMPORE  WILLELMl  SECDNDI,   SCILICET  RTTFI.  109 


De  loeie  veaerabUihuB  wifra  eanetam  dvUatem.  A.D.  1039. 

^fiD,  of  Heec  aatem  aancta  et  Beo  dilecta  omtas  et  minor  maximis  "She  holy 

Tyre,  TiiL  eet  et  mediocribua  major,  forma  quidem  oblonga,  et  parte  places. 
S,col.  407.  altera  longiore  tetragona,  vaUibiia  profimdiB  in  tribua  partibuB 
oircomsepta.  Nam  ab  orieule  vallem  habet  Josaphat,  in  cujns 
imo  8ita  est  ecclesia  sanctEs  Dei  Genitricis,  nbi  sepalta  creditur, 
el  glorioeum  ejna  mouatrator  aepulcrum.  Sab  qua  est  torreos 
Cedron,  es  aqnis  plavialibna  ortos,  de  quo  dieitnr,  "Egiessns 
"  ejus'  trans  torrentem  Cedron,"  et  castera.  Ah  austro  habet 
Tallem  Ennon,  prtediotse  valli  contigoam,  quse  sortis  Benjamin 
et  Jnda  fiiit  in.  fnniculo  distribntionia.  Et  inde  se  erigens  ad 
verticem  mentis,  qui  est  contra  Bcennon  ad  occidentem,  in 
qua  eat  Aoheldemach,  hoc  est,  ager  sanguinis,  emptns  de  pretio 
Domini  in  sepulturam  peregrinorum.  Ab  occidente  vero 
ejnsdem  vallis  habet  ptw:tem,  in  qua  sita  est  vetua  piscina, 
quie^  Celebris  fait  temporibus  regum  Jnda,  et  inde  protenditur 
ad  piscinam  saperiorem,  qute  FatriarchsB  dicitur,  juxta  cimi- 
terium,  quod  est  in  spelunca  qu£e  cagnaminatnr  Leonis.  A 
septentrione  vero  piano  itinere  ad  nrbem  acceditur,  in  quo 
loons  est  ubi  prothomartjr  Btephanua  dicitar  lapidatus. 
Jac.  de  Patriarcba  qaoqae  hnjns  sanctie  oivitatia  quatuor  habet  archi-  Jtuisdie- 

Vitriaoo,     episcopos,  unum  CsesarienBem,  aliam  Tyrenaem,  tertiam  Haza~  ^"^  ."^  *''* 

'kwV       lensem,  quartnm  Petracensem,  id '  est,  Montis  Begalis.    Primus  m31^" 
(OestaDM  **"  ^'^    r^one    Palfestinffi,  alius   in   regione    Phcsnicis,  tertius 
per  Fran-     Galileje,   qnartns  in  provincia   Moabitarum.      CtesariensiB   snf- 
CM.HanoT.  fraganeum.  habot  epiacopum  Sebastenum,  Tyrensis  saffraganeoa 
1611, >         habet    episcopos   Aehonenaem,    Sydonenaem,     Eeriteaaem,    et 
Bellinacensem,  qum  eat  C^aarea  Philippi.     Nazarcnus    habet 
BUffraganeam  TyberiadeoBemj  et  Petracensis  unum  habet  Bufira- 
li  IyH        ganeum,  Grjecum  in  monte  Synai.    Habet  prteterea  patriarcha 
nnllo     mediante      episcopos       suffi'aganeos,     Bethleemitanum,    - 
laddensem,   et  illoia  de  Bbron,  nbi  sepulti'  faerunt  Adam  et 
Eya,  cum  Abraham,  laaac,  et  Jacob. 
Id  iTiii  Sunt  autem  in   urbe  loca  Tenerabiha,   at   eeclesia  Dominicte  Orders  of 

p.  1078.      resurrection  is   in  Oalvaria   aive   in  Golgota,  ubi  aunt  oanonici  ™<"'*^  ^^ 
nigri  euh  Priore  ;  templum  Domini,  in  quo  aunt  milites;  aliud  p^e^° 
templnm    in  quo    aunt    cletici.    In  eeclesia  mentis  Syon  sunt 
canonioi    regnlarea    sub    abbate.    In    eeclesia  montis   Oliveti 
sunt  cantmici  regulares  rah  abbate.    In  eoolesia  vallis    Josa- 


■  efut]  Jeatu,  0.  W.,  and  so  the  ■      ^  id .  ,  .  Segalta']  Adjed  bj  tb« 
Hist.  AngloT.  compiler. 

*  9ike]  quo,  A.  [      '  jepMJK]  aepnltain,  A. 


li 


i^fBffW^'ipii,iy4fftiyipip^^ 


110        MATTH-ffll  PARISIENSIS  CHRONICA  KAelORA. 


tine. 


A.D.  1099.  phat  monaclii  nigri  sunt  sub  abbate.^  In^  ecelesia  de  Latina 
sunt  monacbi  mgri  sub  abbate.  Isfci  ornues  znitrati  snnt^  et 
cmn  episGopis  prs^dictis  in  ministerio  patriarcbss  assistunt. 
Chief  cities  Sunt  prs^terea  alids  civitates,  qusa  nou  babent  episcopos^  ut 
and  places  Ascalona,^  quas  est  sub  episcopo  Betbleem ;  Joppe,  qusB  est  sub 
^^  ^^  canoniois  Dominici  sepulcri;  NeapoKs,  quae  est  sub  clericis 
tezupli;  Gayphas,  qam  est  sub  archiepiscopo  CsDsarieusi^ 
I^azaretb  locus  est  in  quo  Maria  mater  Domini  nata  est^  et  in  quo 
Filius  Altissimi  in  uterum  Yirginis  descendit ;  Betbleem  in  qua 
natus  est  Panis  cselestis;  Jordanis  locus  est^  in  cujus  flumine 
Gbristus  baptizatus  apparuit;  locus  alius^  in  quo  Obristus 
jejunavit  et  a  Diabolo  temptatus  est;  stagnum  Genesareth, 
ubi  Gbristus  discipulos  vocavit,  et  multa  miracula  fecit;  mons 
Thabor,  in  quo  idem  Gbristus  transfiguratus  apparuit.  Infra 
sanctam  civitatem  templum  est,  in  quo  Gbristus  extitit  prdB- 
sentatus;  mons  Syon,  in  quo  Salvator  cum  discipulis  coenavit, 
et  Spiritus  Sanctus  super  discipulos  yenit,  materque  Domini 
ex  boc  mundo  migrayit;  Galvaria,  ubi  crucem  et  mortem 
sustinuit;  sepulcrum,^  in  quo  quieTit,  et  unde  terfcia  die 
surrexit.  Mons  Oliveti,  ubi  in  asinam  sedens  a  pueris  bono- 
ratur,  et  unde  in  caelum  ascendit;  Betbania,  ubi  Lazarum  re- 
suscitavit*  Siloe,  ubi  casco  nato  visum  restituit;  Gefebsemani, 
id  est,  vallis  Josapbat,  ubi  Gbristus  a  Judaais  oaptus,  et  Maria 
sepulta  fuit;  epclesia  Sancti  Stepbani,  ubi  lapidatus  occubuit. 
Sebastea,  ubi  Jobannes  Baptista  sepultus  fuit  cum  propbetis 
HelysaDO  et  Abdia.  Et  b»c  de  terra  Jerosolimitana  et  civitate 
sancta  dicta  si^l^ciant. 


Jac.  de  Vi- 
triaco,lviii, 
p.  1078. 


Id.  lix. 

Of.  Id.  Ki.- 
Hy.  pp. 
1075,  6. 


Id.  Ixii.  p. 
1081. 
Id.  bciii. 


Id.  Ivi.  p. 
1077. 


Quomodo^  rex  Willelmus  m  nova  aula  ajmd  Westmonasterivm 

^rvmo  fenuit  cwriam» 

William  n.  Eodem  anno,  id  est,  Dominicae  Natiyitatis  M.xcix.,  rex  An- Hen.  Hunt 
holds  his  glorum  WiUebnus  a  Kormannia  in  Angliam  i^ediens,  tenuit  prime  ^^'  *•  216  6. 
curiam  suam  apud  Westmonasterium  in  nova  aula.  Quam  cum 
inspecturus  cum  ^  multa  militias  [turba]  introisset,  cum  alii  earn 
dicerent  magnam  nimis  esse  et  aequo  majorem;  dixit  rex  eam 
debitae  magnitudinis  dimidia  parte  carere,  nec^  eam  esse  nisi 
tbalamum  ad  palatium  quod  erat  facturus.     Deinde  paulo  post 


court  in 
Westmin- 
ster Hall. 


^  /« . . .  a66a<e]  om.  Hist.  Anglor. 

2  Ascalon  is   not  mentioned  in 
Ja.  de  Vitriaco. 
'   ^  septtkruTn}  sepnlcro;  A. 

^  In  the  margin  is  a  drawing  of 
an  arm  holding  a  torch. 


*  cum  .  .  .  turbo]  Introduced  by 
the  compiler;  tarba  is  from  W, 

®  nee  ,  .  ,  facturus]  Introduced 
by  the  compiler. 


DE  TEMPORE  WILLELMI  SSOUNBI,   aCILICET  RTTPL  111 

Hen.  Boat-  cnm  Ten&retur  in  Nora  foresta,  venit  oi  unntiTis  s,  Oeuomaimia  A.D.  1099. 

rii.  £2l6ft-^QeQg  auftm  ibi  familiffim  obsideri.     Qjii  protinns  ad  mare  veni-  Heheawof 
ens,  navem  festinns  introivit  1    cui  nantes,  "  Cnr,  rcgum  masiine,  t^mSs 
"  in.  tanta  tempestctte  maris  alta  pcnctraa,  ct  mortis  pericalum  s„j  crosses 
"  non  formidasP"    Quibue  rex;  "Do  rege  flactibua  snbmereo  in  a Ktonn. 
"  loc|ai  non  aadivi."     Marc  itaquc  trat^icna,  nihil  dum  viveret  Le  Mans 
egit,  uude  tanbam  famam    taBtnmquc    gloriEe  deoaa  haheret.  tulkea. 
Oenomanniam  enim  petens,  Hclyam  oonsnlem  inde  fogavit,  et  p.  212. 
obtenta  oivitate,  ad  Anglmm  tramafcetayit.     Eodem  anno  rex  Sauulph 
Willelmns  dedit  episcopatum  DmieJmensem  placitatori '  Banidfo,  ^^bard, 
viro  peBsimo,  et  Osmtmdiis  SaresberienBifl  antistea  diem  olansit  0„-^„ 

IKcelo,col.  extremnm.    Sigisberttis  Gtemblacensia  monachoa  oronica  aaa  htec  glgibert, 

1   o  nsque   digeeeit.     Hoc  qnoqae   anno  in    oEstate   yisua  est  Bangnia  Bloody 

-  ciaoa.  a.    eboUire  de  terra  apnd  Piscbamstede  in  pago  Bercensi,  et  post  Sf™^  ^' 

109  S.  hux  appaniit  cfelnm  tota  nocte  rnbeum,  tauqnam  arderet.  ^^^ 

Be  morie  regis  Willebid  B/aji,  et  guibusdoim  ^gnis  ejvs  mortem, 
prmveaientihvs. 

HeD.Hunt.     Anno  Domini  M.c.     Rex  Anglorom  WiUelmas,  eognomento  Death  of 

Tu.f.2166.  Bnfng^  cnm  glorioee  curiam  snam  ad  Natale  apud  Glovemiam,  WilliamlL 

ad  Pascba  apnd  Wintoniam,  et  apud  Loadonias  in '  Pentecoalen 

tenuiBeet,  in  crastino  Sancti  Petri  ad  Tincnia  perrexit  venatnm  Aug.  2. 

ia  nova  foreeta;  nbi  "Waltems  I^rel  cum  sagita  cerro   inten- 

dena,  inacins  regem  perousait.     Ees  aatem  in  corde  percuasna, 

cormifc  in  terram,  neo  verbnm  edidit,  aed^  vitam  crudelem  fine 

Makiesb.    misero  terminavit.    Ujns  quoqne  mortem  aigna  plurima  prs-  Slgnj  fore- 

388     '507  '^'^*'''^''     ^^"°  i&'eai  rez  pridie  ante  necem  anam.  yidit  per  ^^*  *■'* 

'  ^'      '  somimm  aese  fleubotomife  ictu  sangmnem  emittere,  et  radium    ^   ' 

cmorisin  eiBlnmusqne  eztentnm  lucem  obnubilare,  et  diei'  in- 

terpolare  claritatem.    Bex  antem,  Sancta  Maria  inTOcata  et  aonmo 

excnBSns,  Imnen  inferri  preecepit,  et  cnbicolarios  a  se  discedere 

non  permittens,  reaidnnm  noetis  insomne  *  peregit.    Mane  vero 

cnm  aurora  illuxiaset,  monaohua  qnidam  transmarinus,  qui  pro 

ecclesiEe  exm  negotiis  regis   curiam    sequebatur,   Eoberto  filio 

Hamonia,  Tiro  potenti  et  regi  familiari,  aomnium  retulit,  quod 

nocte  eadem  viderat,  mirificnm  et  horrendnm.    Yidit  enim  per 


'  ptacifatori]  pacutatori,  A.  0,  W. 

*  in]  ad,  C.  O.  W. 

'  fed  .  .  ,  tenamavii]  Intro- 
duced by  the  compiler.  In  the 
nun^n  are  the  crown  aod  shield 
of  Qie  king  reversed,  with  a  bov 
and  arrow  pointiog  to  it,  aud  the 


words,  "  Corona  et  clipeue  Wilellmi 
"  Eecondi  yidelioet  Eufi  sagittati." 

<  dim]  Dei,  A.D.    C.   has  been 
altered. 

is  altered  by  Paris  in  A. 


i 


IPipWBl'ijIili^iiP'jpiy'ii'fiJi  ijiipjii!  iiiiiiiiyLui^iijiiii 


112         MATTHiEI  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.I>.  1099.  soHmum  regem  in  qnandam  venire  ecclegiam,  gestuque  superbo  Malmesb. 

Dream        et   insolenti,  ut  solebat,    ooepit  despicere    circumstanteSi    ubi  ^'  ^'  i^-  . 

portending  Cracifixum  dentibus  appretendens,    bracbia  illius  corrosit,    et       '^* 

the  death  of  gj,,jj.g^  pgg^e  detmncayit.  Quod  Orucifixus  cnm' diu  tolerasset, 
*  regem  demnin  dextro  pede  ita  depulit,  ut  caderet  in  pavimen- 
tum  snpinus;  et  ex  ore  jacentis  tantam  exire  flammam  conspexit, 
et  ita  diffusam,  tit  fumorxun  nebula  quasi  chaos  magnum  usque 
ad  sydera  volitaret.*  Hanc  visionem  cum  Robertus  yegi  retulis- 
set,  caobinnos  ingemimans  ait;  " Monacbus  est/*  inquit,  "et 
lucri  causa  monacbiliter  somniavit  :  da  ei  centum  solidos,  ne 
videatur  inaniter  somniasse." 

'The  king's      Item^  videbatur  regi  per  somnium   nocte   proxima  cf.  Girald. 
own  dream.  ^^^    diem    mortis    suae,    quod   vidit  mium  infantem  C^^^^^. 

de  XQStt!'iic~ 

puleherrimum     super    altare    quoddam,   et    cupiens    ettionePrin- 
esuriens     super    modum,    adiit  et .  corrosit    de    carne  ^P^' 
infajitis,  et  videbatur   ei   prsedulce,  quod    gustaverat ;  p.  i73  (ed. 
et  volens  plus  avidius  sumere,  infans  torvo  aspectu  et^'*®^^^^* 
voce  minaci  ait ;  "  Desiste,  nimis  accepisti."    Experge- 
factus  a  somno  rex,  consuhiit  mane  super  heac  quen- 
dam  episcopum.      Episeopus  autem  suspicans  judicium 
viudictsB  ait :    *'  DeSiste,  rex  bone,  a  persecutione  ec- 
*'  clesise;    prsemunitio   enim  hsec  Dei   est   et   benigna 
"  castiga^tio ;   nee  ut  proposuisti,  venatum   eas.''     Kex 
contemnens  salutaria  monita,  in  silvas  venatum  ivit. 
Account  of     Et  ecce  casu,  cervus  magnus  cum  per  eum  transiret, 
ait  rex  cuidam  miUti,  scilicet  Waltero  Tyrel ;  '^  Trahe, 
*'  Diabole,"    Exiit  ergo  telum  volatile,  de  quo  bene  et 
vere  potuit  dici  et  vaticinio  denotari, 

"  Et  ^  semel  emissum  volat  irrevocabile  telum." 

Et  obstante  arbore,  in  obliquum  reflexum  faciens,  per 
medium  cordis  .regem  sauciavit,  qui  subito  mortuus 
corruit.  Sui  autem,  et  prsecipue  miles  iUe,  in  partes 
fugerunt.  Aliqui  tamen  redeuntes  corpus  in  sanguine 
suo  eircumvolutum  et  tabefactum  supra  bigam  cujus* 
dam  carbonatoris  imposuerunt  fragilem,  et  macilentis- 


'  W.  adds  et  ohfuscaret.    It  is  |      ^  Hoj.,  Ep.   1.  xviii.  71,  where 
not  in  Or  I  verbum  instead  of  tehm. 


DE   THaOPOEE  WILLELMI  SECUNDI,   SCILICET  EUFl.  113 

simo  jumento  uno  tractam.      Rusticulus  igitur  coactus  A.T>.  iioo. 
corpus   ad    civitatein    transportare,  dum    tranairet    per 
quandam   profundam  et  lutosatn  viam,  fracta  biga  sua 
debili,  corpus,  immo  cadaver  rigidum  et  fcetens,  in  luto 
circumvolutum,  volentibua  asportare,  dereliquit.     Eadem  L^end  of 
hora  comes  Coroubise  ia   silva,    ab  ilia   qua   hoc  acci-  ^^a  to  the 
derat   per  duas  dietas  distante,  dum  venatum   iret,    et  ^'  t"^ 
solus  casu  a  suis^aodalibus  relinqucretur,  obvium  habuit  [Wiffiam 
unum   magnum  pilosum   tt   nigrum   hircum,    ferentem  "^  ^'*'" 
unum   regem  nigrum   et  nudum  per   medium   pectoris 
sauciatum.      Et  adjui-atus  bircus  per  Deum  trinum   et 
unum    quid   hoc   eeset,  respondit ;    "  Fero  ad  judicium 
"  suum    regem    veatrum,   immo    tyrannum   Willelmum 
"  B>ufum.     Malignus  enim  Bpiritus  sum,  et  ultor  mali- 
"  cije  suse,  qua  desievit   in  ecclesiam  Christi ;  et  banc 
"  suam    necem    procuravi,    imperante    prothomartyre 
"  Anglim  beato  Albano,  qui  questua  est  Domino,  quod 
"  in  insula  Britannife,  cujus  ipse  fuit  primus   sacrator, 
"  supra  moduin   grasaai-etur."     Comes  igitur  haec  sociis 
statim  narravit.     Intra,  triduum  autem  bsec  oumia  vera 
reperit,  per  taediatores  est  oculata^  fide  expertus. 
Hen.  Hnnt.     Ejus  pr»terea  mortem  miseram,  ut  prffidiofcum  est,  sanguis  de  Hie  death 
■vii.f.2166.  terra  ebnlliens  prtesignavit ;    licet'  esperimenta  alia  non  de- "T^'^  *'* 
Eadmer,      essent.      Nam  Anselmus  Cantnariensis  archiepiscopus,  ob  illins      ""S''- 
T'*"  ?■ .      tjraimidem  per  trieimium  ijans  mare  pnlsns,  a  Boma  Marceu- 
^''^Tk'      niacum  Tenit  circa  kaleudas  Angusti,  nt  Sancti  Hngonia  Cluniai- 
col.  107.     oeusis  abbatis  oolloqnio  frueretur.     Ubi  cum  de  rege  Willelmo 
(Mi^        inter  eos   sermo   baberetur,  abbaa  ille  vonerabilie  arcbiepiecopo 
elTiil.)         reBpondens,  sub  teBtunonio   intuliL   veritatis  ;   "  Froiima   nocte 
"  piteterita.  vidi   regem  ilium,  anto  thronum  Dei  adductum  et 
"  acousatum,  et  &  jueto  Judicc  damnationis  in  ilium  seuteutiam 
Uahnesb.     "  promulgatatu."      Sad   quomodo    illud    sciret,   nee   ipae   tunc 
IT.  SS2,        exposuit,  nee' arcbiopiw3opaa  propter  illiua   emincntiam   aancti- 
P       '■         tatis,  neo  alios  audientium  quilibet  [requisiTit],' 
Bndmer,  Item  sequenti  die  cum  arcbicpiscopue  inde  progressui  Iiug- 

Vit  S,  An-  dtmum  veniseet,  et  nocte  seqaenti  monaehi,  qui  cum  Anselmo 

'  octUata]  ocula,  A.,  and  bo,  as  '  nee   .   .   .    aanclilalis}     intro- 

usual,  C.  D.  vbo  insert  tbig  pas-  daced  bj  flie  compiler. 

sage  in  the  text  *  Tequiiuiit  is  from  Malmesbury. 

'  licet  .  .  .  deeaient']  Tbu)  ia  the  It  ia  also  omitted  in  0.  W. 
compiler's. 

VOL.  IL  H 


MM.-. 


wmrngmmmmmm- 


mm^^^mmmmif 


^HP^!!gif|fiW!J|ft'i|i|!i,jiiji,v  iiti^^x  1  ywnmm 


114  .      MATTHJ5I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


revelation 
respecting 
his  death. 


A.D.  1100.  eranfc,  matutinos  ipso  prsesente  deoantassent,  ecpe  juvenis  quidam  sehni,  ii.  6. 

Another  omatu  serenus  ao  vultu  olerico  cuidam  ipsius  arcMepisoopi,  qui  ??L 
prope  ogtituu  tlialaini  in  lecto  jacebat,  et  necdum  dormiens 
ocalos  tamen  clansos  tenebat,  astitit^  et  vocans  enm  nomine 
suo  dixit;  "Adam/'  inqtdt,  "  dermis ?'*  cui  cmn  clerious  re- 
sponderet,  "Non,"  ait;  "  Yis  andire  nova?'*  "  Libenter,"  re- 
spondit.  Et  ille :  **  Pro  certo/'  inquit,  *'  noveris,  quod  totmn 
*^  discidium  inter  arcbiepiscopum  et  regem  Willelmum  exor- 
**  turn  jam  penitus  est  sopitum."  Ad  hoc  clerious  alacrior 
factus  caput  erexit ;  sed  oculis  apertis  neminem  vidit.  Item 
cum  nocte  proxime  *  sequente  unus  ex  monachis  ejusdem  arcbi- 
episcopi  ad  matutinos  staret  et  cantaret,  eoce  quidam  illi  car- 
tulam  admodum  parvam  exhibuit  ad  legendum,  quam  intuens 
monacbus,  "  Obiit  rex  Willelmus "  in  ea  scriptum  invenit. 
Qui  confestim  oculos  aperiens,  praeter  socios  nullum  vidit. 
Nee  multo  post  elapso  termino,  duo  ex  monachis  ejus  ad  id.  ii.  6. 
ipsum  venientes,  et  regis  mortem  nunoiantes,  bortati  sunt  ?5'„^^'' 
attentius,  ut  illico  sedem  suam  repetere  dignaretuf. 


108. 


De  vitiis  regis  Willelmi. 

Mamy  of       Jure  ^  autem  rex  in  medio  totius  injustitisB  sum  praereptus 

^*rt^^"      occubuit,  qui  supra  bominem  erat,  et  consilio  perversorum, 

quicquid  mali  poterat,  id  semper  agebat.     Et  suis  nequam, 

alienis  nequior,    sibi  nequissimus,   subjectos   omnes  continuis 

geldis  et  tallagiis  vexabat,  vicinos  werris  et  exactionibus  assi- 

duis  provocabat,  nee  respirare  poterat  Anglia,  sub  ipso  misera- 

biliter  suffocata.    Ipse  namque,  et  qui  ei  famulabantur^  omnia 

rapiebant,  omnia   conterebant   et  subvertebant,  adulteria  vio- 

lenter  et  impuae  committebant ;  quicquid  fraudis  ^  et  nequitiae 

antea  non  erat,  bis  temporibus  pullulavit.     Invisus  namque 

rex  .nequissimus  Deo  et  populo,  die  qua  obiit,  in  proprio  tene- 

bat  archiepiscopatum   Cantuariensem,  episcopatus  Wintonien- 

sem  et  Saresberiensem,  cum  duodecim  abbatiis,  quas  aut  ven- 

debat,  aut  ad  firmam   dabat,  aut  in  manu   sua  tenebat.    Nee 

luxurisB    scelus  exercebat  occulte,   sed  ex  impudentia  coram 

sole.       Quid   pluraF       Quicquid   Deo   Demnque   diligentibus 

His  burial   plaoebat,  hoc  regi  regemque  diligentibus  displicebat.    Sepultus 

at  Win-      est  autem  in  crastino  perditionis  suae,  apud  Wintoniam,  in  "* 

Chester.      cujus   sepultura   lacrimse    locum   prse   gaudio   non   babebant. 

Obiit  cum  regnassefc  annis  tredecim. 


Hen.  Hunt, 
vii.  f.2166. 


FioT,  Wig. 
ii.  p.  46. 


1  proxime}  proxima,  C.  D.,  altered 
^om  proxime. 

2  This  first  sentence  is  the  coin- 
pller's. 


^  fratidia  is  the  compiler's. 
^  m  .  .  habebani]  Introduced  by 
the  compiler. 


BE  TEHPOBE  BEOIS  HENBICI   PIUMI. 


JDa'  eoronaHorte  Setirid  primi  regie  Artglonim.  ji,x).  1100. 

Defimcto  itaque  rage  WiUelmo,  cmn  magnates  Aiigliffi  igno-  Election 
laxeab  quid  actmn  esset  de  Eoberto  dace  Kormanzionuu,  regis  and  e<aise- 
defoncti  fratre  primogenito,   qui  jam    per  qninqnenninm   ja?^'"^"' 
expeditione  Jeroaoliiaitana  moram  protraxerat,   tinmerunt  diu        ^   ' 
sine  regimine  vaoillare.     Qaod  Henricns  fratnuu  ultdmns  et 
juTenia    sapleotiaainiDs,    cum    callide    cognoTisBet,    congregato 
Iioiidoniifi  dero  AagUts  et  popnlo  muverso,  promi^t  emenda- 
Monem.  legnm,  qnibux  oppressa  f^erat  Anglia  tempore  patria 
soi  et  fratria  uaper  defnncti,  at  auimoa  omuinm  in  eui  pnmio- 
tlonem  aooenderet  et  mnorem,  ita  at  illom  in   regem  Bnaoi- 
perent  et  patronnm.    Ad'  hfec  clera  respoudente  et  magn&tibns 
cnnotis,   qaod  si   animo  Toleuti  ipsis  vellet  coucedere  et  carta 
sua  commnnlFe  illas  llbertateB  et  caaBtLetndines  antiqnas,  qiue 
flontenmt  in  regno  tempore  sancti  ragis  Eadwardi,  In  ipsnm 
coneentirent  et  iq    regem   ananimitcr  consecrarent.     Henrico 
autem  hoc  libenter  Eumaente,  et  ae  id  &ctaniia  com  jnrameuto 
afflrmante,  couseci-atas  est  in  regem  apnd  Westmonaaterinm, 
in'  die  A^umptionia  beatcs  Mari^,  ikrente  clero  et  populo,  qui 
coo,      oontinuo  a    Mamicio   Londomenfd    episcopo,   cum  <)ao 
■     Thomas  Eboracensis  archiepiscopna  coronam  capiti  re- 
rot  hi      gis  imposuit,  cum  ftierat  djademate  insignitns,  lias  libertates  p,  213, 
loeto.)      anbscriptas  in  regno  ad  esalfcationem  sanotte  edoleaite  et  paoem 

popnH  tenendas  conoesBib. 
fJn^b.,      Hoc  tempore  apud  Berkesire  in  quodam  p^o,  in  Biootiy 
i,p.506.  ■"'la  Humeatede,  sanguis  emaoavit  de  teiTa>  continuis  S™^  "* 
quiudecim  diebus,  tam  copiose,  ut   amplum    stagnum  stead. 
tingeret  et  inficeret.* 


De  Ubertatib^is  gwaa  t 


1  regno  tenendaa  concesiii. 


"  HenriouB    Dei  gratia  rex   Anglite    Hugoni   de   Boolande  CSiartCT  of 
viceconiiti,    et    omnibns   fidelibus    Hois,  tarn  Francis   qviam  ^t*'^ 
Angliois,  inHerefordacire'  aalntem.    Sciatis  me  Dei  miBeri-ggu     j  '' 
cordia  et  commoni  couailio  baronnm  regni  Angliie  regem 
esse  coronatnin.     Et  quia  regnnm  oppressum  erat  ii^ustis 
exactLouibns,   ego  respeota  Dei    et  amore  qaem  erga  tob 
omnea  habeo,  scmotam  Dei  ecolesiam  liberam  facio,  ita  quod 


1  In  the  margin  is  a  crown,  and 
at  the  tool  ot  the  page  the  shield  cf 
Hemy  I.,  -with  the  words, "  Clipeim 
"  et  corona  regi*  Henrioi  I." 

»  oJjat,  A. 


°  An  error.     He  was  crowned 
Aug.  5. 
'  This  ia  in  the  text  in  C.  D. 

'  Sic,  for  Hertfoidsdre. 


mmmm 


iffji^^ifi^ftgf/mf^fm^tm^ 


116         MATUBMl  PARISIEICSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


A,D.  1300. 
Charter  of 
liberties 
granted  by 
Henry  I. 


iC 


(t 


«c 


i€ 


6( 


<( 


(( 


(( 


(( 


it 


cc 


C( 


(< 


tt 


iC 


(( 


ti 


Ci 


t( 


C( 


(( 


<( 


<< 


<( 


(( 


iC 


it 


it 


it 


it 


ti 


it 


it 


it 


it' 


it 


it 


si 


tt 


nec  earn  vendam,  nee  ad  firmam  ponam,  nee  mortuo  archi- 
episcopo,  vel  episcopo,  vel  abbate,  aliquid  aocipiam  de  do- 
minio  ecclesiaB  vel  de  hominibus,  donee  successor  in  earn 
ingrediatur.  Et  omnes  malas  consuetudines,  quibiiB  regnum 
Angliae  injuste  opprimebatur,*  inde  aufero,  quas  malas  con- 
snetudines  in  parte  bic  pono. 

"  Si  quis  barontim  meorum,  comitnm,  vel  aHorum  qui  de 
me  tenent,  mortuus  fuerit,  baeres  suus  non  redimet  terram 
suam,  sicut  faoere  consueyerat  tempore  patris  mei,  sedjusta 
et  legifcima  relevatione  relevabit  earn.  Similiter  eb  bomines 
baronum  meorum  legitima  et  justa  relevatione  relevabunt 
terras  suas  de  dominis  snis.  Et  si  quis  baronum  vel  aliorum 
bominum  meorum  filiam  suam  tradere  voluerit,  sive  sororem, 
sive  neptem,  sive  cognatsHm,  [nuptiis]^  mecum  inde  loquatur, 
sed  neque  ego  aliquid  de  suo  pro  bac  Hcentia  accipiam,  ne- 
que  defeudam  ei,  quin  earn  det,  excepto  si  earn  dare  voluerit 
inimico  meo.  Et  si  mortuo  barone  vel.  alio  bomine  meo, 
filia  baares  remanserit,  dabo  illam  cum  consilio  baronum 
meorum  cum  terra  sua.  Et  si  mortuo  marito  uxor  ejus 
remanserit  et  sine  liberis  fuerit,  dotem  suam  et  maritagium 
babebit,  et  earn  non  dabo  marito,  nisi  secundum  vella  suum. 
Si  vero  uxor  cum  liberis  remanserit,  dotem  suam  et  mari- 
tagium babebit,  dum  corpus  suum  legitime  servabit,  et  earn 
non  dabo  nisi  secundum  velle  suum;  et  terras  liberorum 
custos  erit  sive  uxor  sive  alius  propinquior,  qui  Justus  esse 
debet.  Et  prgecipio,  ut  bomines  mei  similiter  se  contineant 
erga  filios  et  filias  et  uxores  bominum  suorum. 
"Monetagium  commune,  quod  capiebatur  per  civitatesvel  co- 
mitatus,  quod  non  fuit  tempore  Eadwardi  regis,  boc  ne  amodo 
fiat,  omnino  defendo.  Si  quis  captus  fuerit  sive  monetarius 
sive  alius  cum  falsa  moneta,  justitia  recta  inde  fiat.  Omnia 
placita  et  omnia  debita,  quae  regi  fratri  meo  debebantur,  con- 
done, exceptis  firmis  meis,  et  exceptis  iUis  qu89  pacta  erant 
pro  aliorum  basreditatibus,  vel  pro  illis  rebus  quaB  justius  alios 
contingebant,^  Et  si  quis  aliquid  pro  baereditate  sua  pepi- 
gerat,  illud  condone,  et  omnes  relevationes,  qusa  pro  rectis 
hsereditatibus  pactas  erant.  Et  si  quis  baronum  vel  bomi- 
num meorum  infirmabitur,  sicut  ipse  dabit  vel  dare  dispo- 
suerit  pecuniam  suam,  ita  datam  esse  concede.  Quod  si 
ipse  praeventus  vel  armis  vel  infirmitate,  pecuniam  suam 
nec  dederit  nec  dare  disposuerit,  uxor  sua  sive  Uberi  aut 


A. 


opprimebatur  ]■  opprimebantur, 


2  nuptiis]  This  is  from  O. ;  om. 
W.    The  Hist.  Aagl.  has  nuptm, 
^  contififiehant']  coiitiBgebat,  A. 


Robert  de 

col.  425. 
(UGgne, 
cU;) 


DE  tehpoke:  reqis  eembici  prihi. 


117 


"  pareatcB  et  legitimi  homineB  ani   pro  anima  qns  eam  im-  A.D.  1100. 

"  dftnt,  sicut  CIS '  melius  viania  flierit.    Si  quia  barotmm  Tel  f^^f^'' "'' 

"  tomimjm   meorum   foriBfecerit,  non  dabit  vadinm  in  mieeri-  „,„^t 
...  "1"  granted  by 

ncordia  peconiaa  Bate,  Bicut  faciebat  tempore  patna  vel  fratns  Henry  L 
"  mei,  sed  soonndwn  foridaoturEe  modum,  nee  ita  emendabit 
"  sicut  emeudasBct  retro  tempore  patris  mei  vel  fratris.  Quod 
"  si  perSdia;  vcl  sceleria  coiivietua  fuerit,  aicut  culpa  sic 
"  emendet.  Murdra  etiam  retro  ab  ilia  die,  qua  in  regem 
"  coronatns  fhi,  omnia  condono,  et  ea  qnte  amodo  fecta  fne- 
"  rimt,  juste  emendeutar,  secondum  l^am  regis  Eadwardi. 
"  Foreates  communi  consilio  barouum  meornm  in  mana  mea 
"  ita  retinui,  sicut  pater  mens  eas  habuit.  Militibus  qui  per 
"  loricas  terras  Boas  defendnnt,  terraa  dominicarum  carucarum 
"  suamm  quietaa  ab  omnibus  geldia  efc  omni  [opere]^  proprio 
"  dono  meo  concede ;  nt  sicnt  tarn  magno  gravamine  alieviati 
"  sunt,  et  equis  et  armis  bene  se  inatruant,  ut  apti  et  parati  aint 
"  fld  serTitinin  meum,  et  ad  defensionem  regoi  mei.  Paeem 
"  flrmam  pono  in  toto  regno  meo,  et  teneri  amodo  pneoipio. 
"  Lagam  regis  Eadwardi  yobis  reddo,  cnm.  illia  emendationiboB 
"  quibns  pater  mens  eam  emendavit,  consilio  baronum  snorum. 
"  Si  quis  aliqnid  de  meo  tbI  de  rebus  alieujus  post  obitom 
"  regis  WJUelmi  fratris  mei  cepit,  totum  cito  reddatur  absque 
"  emendatione;  et  si  quis  inde  aliquid  retinuerit,  ille  super 
"  quern  inventum  fuerit,  graviter  milii  emendabit.  His  testi- 
"  bus,  Mauricio  Londonienai  epiacopo,  Willelmo  Wintoniensi 
"  elecbo,  Girardo  Herefordensi  episcopo,  Henrico  '  comite,  Sy- 
"  mone'  comite,  Waltero  G-iffard  comite,  Roberto  de  Monte 
"  Forti,  Bogero  Bigod,  et  aliis  multie."  Factis  snnt  tot  ciui^ee 
quot  ennt  comitatns  in  Ajiglia,  et  rege  jubeiite,  poeitte  in 
abbatiiB  singulorum  comitatuum  ad  monimenturo.. 

Idem    rex    Henricus    desponsavit    Matildem     fillam  Marriaga 
Malcolnii    regis   Scotise,  ex   qua   genuit  Willelmum   et  ^nd  Mm- 
filiam  unam  nomine  et  honestate  matrem  repnesentan-  e<"^- 
tern.    Quam  virginem  quinquennem  imperator  Henricus  ^r^, 
petiit  et  accepit.* 


'  ew]  ei,A. 

"  apere  h  from  O.  W.    The  Hist. 

Anglor.  has  tempore  condorto  et  for 

^  Earl   of  Wanriek,  Hrairy   de 
Nevbnrgh,  second  son  of  Soger  de 

Bellomont. 


*  Simon  de  St  Liz,  earl  of 
Hnatingloa. 

'  In  the  mai^n  above  this  is  in 
rubrick,  "  Yerte  folium  et  inrenies 
"  hoc  mdius."  The  addition  is  in 
the  text  in  C.  D. 


L 


■i«R 


^PWSpiWHP^WgPIHHIIill^li  !ll|il|||j,  ||^l^l|l|Lj 


118         MATTH-EI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOR  A. 


A,D.1100. 

W.  Giffard 
made 
biBhop  of 
Winches- 
ter. 
Recall  of 


De  reditu 
Roherti 
ducis  Nor- 
mannorum 
a  Terra 
Sancta* 

Imprison^ 
ment  and 
escape  of 
Bannlf 
Flambard, 
who  excites 
Robert 
against  his 
brother. 


Robert 
tampers 
•with  the 
English 
nobles, 
p.  214. 


Gerard, 
archbishop 
of  York. 
Sigibert. 


Be  redMtu  AneeVm  Oa/mtucmensia  a/rchiepiscopi  m  AngUam, 

Eex  itaque  Henricus  in  regem,  ut  dictum  est,  coronatus, 
dedit  episcopatnm  Wintoniensem  Willelmo  G-iffard,  et  oontinuo 
de  possessionibus  ctmctis  ad  episcopatum  pertinentibus  Ulum, 
contra  novi  statuta  concilii,  de  quo  superius  mentionem  feci- 
mus,  investivit.  Deinde  de  consilio  totius  eoclesiss  Anglicanae, 
zuisit  ad  partes  transmarinas  nuncios  solennes  ad  Anselmum 
Oantuariensem  arcHepisoopum,  summopere  illxun  sollicitans, 
ut  cum  festinatione  ab  exilio  rediens,  sedem  suam  repefeere 
non  moraretur.  Rediit  interea  dux  Robertus  frater  regis, 
expleta  magnific'e  peregrinatione  Jerosolimitana,  in  N^orman- 
niam,  in^  qua  jam  per  quinquennium  fere  fuerat  demoratus, 
ubi  cum  Isetitia  et  honore  susceptus  est  ab  universe  populo 
regionis,  prgecipue  tamen  Normanfliae.  Tenuit  autem  eo 
tempore  rex  in  oustodia  Ranulfum  Dunelmensem  episcopum, 
hominem  perversum  et  ad  omne  scelus  paratum,  quem  frater 
ejus  rex  Willelmus  episcopum  fecerat  Dunelmensem  et  regni 
Anglorum  subversorem.  Qui  cum  regi  jam  dicto  nimis  esset 
familiaris,  constituerat  eum  rex  procuratorem  suum  in  regno, 
ut  eyelleret,  destrueret,  raperet,  et  disperderet,  et  omnia  om- 
nium ^  bona  ad  fisci  commodum  comportaret.  Sed  mortuo  rege 
iniquo,  et  Henrico  coronate,  de  communi  consilio  gentis  An- 
glorum, posuit  eum  rex  in  vinculis,  a  quibus  cum  custodibus^ 
suis  peounia  corruptis  evasisset,  transfretavit  clam  in  INfor- 
manniam,  et  sua  exhortatione  ducem  Robertum  commovit  in 
regem  fratrem  suum.  At*  dux  Robertus  litteras  occulte  ad 
Angliaa  magnates  transmittens,  allegavit,  quod  esset  primo- 
genitus  filiorum  regis  Willelmi  primi,  qui  Angliam  armis  sub- 
egerat,  et  bac  ratione  de  jure  sibi  regnum  competere  affir- 
mabat.  His^  auditis,  multi  nobiles  de  regno  Anglias  causss 
illius  favorem  praebentes,  fidele  consiliimi  ei  pariter  et  auxilium 
promiserunt.  Robertus  vero  interim  paravit  viam,  ut  jus  suum 
prosequeretur ;  sed  quia  nuper  de  peregrinatione  Terr®  Sanctae 
pauper  redierat,  distulit  ad  tempus  negotium  mente  conceptum, 
ut  tempore  oongruo  illud  eiBfectui  manciparet.  Bodem  tempore 
deftinoto  Thoma  Eboraoensi  archiepiscopo,  G-erardus  successit; 
et  Sigisbertus  Gemblacensis  monachus  hncuBque  chronica  sua 
satis  eleganter  digessit. 


Robert  de 
Monte, 
coL  425. 
(Not  in  R- 
de  Monte.) 
A.  S. 
Chron., 
a.  1100. 


R.de 
Monte, 
col.  425. 


(Not  in 
R.  de  M.) 
Cf.  Mai- 
mesb. 
G.  R.  iv. 
314. 
R.  de 
Monte, 
col.  425. 


(Not.  in  R. 
deM,) 


^  in  ,  .  demoratus]  Introduced 
by  the  compiler;  qua  refers  to 
peregr,  Jero&oh 

2  fymnium]  hominnm,  W.,  though 
O.  has  omnium, 

^  custodihus  ,  .  corruptis]  a  car- 
cere,  R.  de  Monte;  and  so  Hen. 


Hunt.,  whom  he  is  copying.  The 
whole  of  this  is  greatly  enlarged. 

'*  This  seems  the  only  authority 
for  this  statement. 

*  W.  ins.  iffitur^  and  so  the  Hist. 
Anglor. 


R.  de 
Monte, 
coZ.  425. 
Repeated 
from  above, 
p.  111. 


DE  TEMPORE  HESIS  HENBICI  PBQir.  119 

Db  vvri/ide  regis  QoAefridi  et  morte  immaiara.  A.D.  UOO. 

Eodem  amio  defimcto  Pc^a  Urbano,  PasohfJis  sedit  in  caihe-  Pope  Pa&- 

Wiil.  of      ^*  Eomana  poat  enm,  aanis  decern  et  octo.    Eodem  anno  rex  '^^^  ^^ 

Tyre,  ix.     JerosoUmorum  Godefridus,  ad  inataatiam  qaomndam  barontuu  ^fS^^'^ 

3»,col454.  gm„^nj  JordaniB    flnmine  transifo,  in  regione  Ammonitorain,  proofof  ^' 

quam  tunc  Arabes  inLabitabant,  ingentem  gregnm  et  armea-  hin  per- 

tc^um   oontrahena   prsedam,    cum    manubiia   infinitis    felioiter  boii»1 

remeaTit.    Quo  audito,  princeps  quidam  de  gente  Axabnm  pr»-  *l™>gHi. 

clams   et  potens,  atque  in   disciplina  militori   f^rventiBsimoe, 

per  intemnntios  pace  impetrata,   ad    regem    Godefridum  cum 

tgnBdetn  gentis  nobili  oomitatu  accessit.    Audierat  enim  niul< 

torom  relatione  de  regis  et  x>opuli  occidentis  yiribns  et  magni- 

ficeutia,  qui  per  tot  terranun  spatia  uniTersiun  sibi  subegerant' 

orientem.    Unde  studio  eum  ferventiasimo  videre  gMfciens,  ad 

regis  prtesentiam  adductaa,  reverenter  ilium  salutavit.    Et  cum 

diu   regem  iutuitna,  corporis   ejus  dispositionem    admimretup, 

coepit  eun>  multa  precam'  instantia  rogitare,  nt  in   conepectu 

ejus  gladio    suo   camelum  maximum,   quern    ad  ilium    naum 

addnzerat,  percutere  dignaretnr.    Bex  yero  non  ad  jactantiam, 

sed  ut  barbariis  nationibtts  timorem  incuteret,  evaginato  gladio 

camelmn    percoBSit,   et   caput    beluse,  tanquam  res  esset   per- 

fra^ilis,  amputaTit,     Quo    visa  Arabs  obstupnit;  sed  in  mente 

sua  id  ensia  acumini  ascribebat.    ITnde  impetrata  iicentia,  ut 

cottfidentina  loqneretur,  qusesivit    propensius,   si   id  posset  cam 

alterius    gladio    operari.     At  les  aurridena  ejusdem   gladiam 

sibi  dari  priecepit.    Quo  arrepto,  alium  camelum  sibi  prseaen- 

tatnm  percusait,  et  caput  illins  sine  difBcultato  prsecidit.    Sicqne 

Arabs,  quod  de  regis  virtate  andierat,  venun  ease  eomperiens, 

mnltis    [regi] '    in    auro,   argento,  eqoia,    ac    rebus    preciosie 

mimeribus  collatis,  ejus  sibi  gratiam  comparaTit,  et  reversua 

H.  ix.  as,  ad  propria,  regis    fortitudinem    omnibus  prtedioaTit.     Deinde  Death  of 

eol.454.      idem    rex  Jerosolimonun  magmificus    menBO    Julio    incnrabUi  Godfrey, 

morbo  corteptus,  segrotare  ccepit,  et  aasumpto  humame  salutis 

viatico,  confessor  Ohiiati  diem  clansit  estremum,  com  beatia 

spiritibus  vitam    possessnras  eetemam.     Obiit   autem  decima 

quinta  kaleudas  Augasti   anni  prffisectia,  et    aepultna    est  in 

eccleeia  Dominici .  sepulcri,    sub    loco   Calvarite,  ubi    et   sno- 

ceworibna  ejna  usque  in  pnesentem   diem  pro  aepnltnra  locus 

Id,  s.  1,     est  deputatns.    Taadem  cam  per  trea  memes  regnnm  vacaaset 

coL  455.      jeroHolimitanum,  judioio  princjpnm  univeraorom  et  cleri  cita- 

'  suhegeratit']  Babjngare  niteban-  i      '  pr«cum]  prcciom,  A. 
tnr.  Hist.  Anglor.,  wbere  this  sen-  '  regi  is  frum  0.  W,,  and  so  (he 

tence  is  enisled.  I  Hist,  Anglor. 


WPiywpi^i|WJip!>ll|i»l|ppi|Jt|WP|l|ill.  I  jjji  ijpii .  1.  Jt|||||ptn 


120 


MATTHiEI  PABISIENSTS  CHRONICA  MAJOEA. 


A.D.  1100.  tus  est   dominus  Baldewinus,   frater'    ex  utroque  parente  de- Will,  of 

Baldwin      functi^  regis,  ut  post  eum  oma  festinatione   accederet,  aic\it'^y?^^»^'^> 
elected         •   .^  j*  l^ ±-    ^  - col.  455, 


king. 


jus  dictarerat,  regnaturus. 


Tancred 

resigns 

Tiberias 


Baldewmvs^  eoronatur  m  reg&m  Jerosolvmorum, 

Coronation     Anno  Domino  mc.  primo.    Baldewinfis   comes  Edessanns  et  Id.  x.  9, 
of  Baldwin,  frater  regis   Godefridi  uterinus  Jerosolimam   veniens,   in   die  ^^^*  ^^^' 
sancto  Nativitatis  Dominicse,  per  manum   patriarcliae  Diaberti 
in  regem   Jerosolimorum  inunctus    est,    [et]   regio  diademate 
laureatus.    Tancredus  autemvir  nobilis  et  onmi  laude  dignissi-  Id.  x.  10, 
mus,  veteris  injurise,  de  qua  superius  dictum  est,  a  Baldewino  ^^^*  ^^^* 
and'lladfe   J^"^  ^^  regem  coronato  sibi   illatse   non   immemor,  sumpta  ab 
and  goes  to  ®^    recedendi    licentia,    reddidit    ei  urbes   Tyberiadensem    et 
Antioch.      Oaypham,  quas  ex  dono  regis  Grodefridi  susceperat,  et  Antio- 
chiam  veniens,  a  populo  civitatis  benigne  susceptus  est;  fuerat 
enim  pauIo  ante  Boamundns  princeps  civitatis  apud  Meletemiam  Id.  ix.  21, 
MesopotamisB    urbem    a   Danisma    Turco  quodam    captus,   et  col*  453. 
nondum  a  vincuHs  deliberatus;  unde  et  Tancredus  a  principibus  id.  x.  10, 
Aatiochenis  ssepe  vocatus,  ut  preeesset  eis,  donee  Boamundus  a  col.  463. 
vinculis  solveretur,  adquievit  petitionibus  eorum,  et  tarn  urbis  Id.  x.  11, 
Expedition  quam    regionis  administrationem   suscepit.    Oontigit  autem  eo  col.  463. 
and  huma-  tempore  regem  Baldewinum  Jordanem  transire,  et  ut  regionum 
BaMwin      finitimarum  exploraret  infirma,   descendere  in  Arabiam  ejus- 
demque  provinciee  intima  bostiliter  perlustrare.    Ubi  de  nocte 
subito   super   Turcos  ruens  non  prsemeditatos,  in  ipsis  eorum 
tabemaculis,  de  viris  multos,^  mulieres  cum  parvulis  universas,* 
et    omnem   eorum   subsfcantiam  sibi  fecit   in  praedam,  trabens 
secum  spolia  infinita,  camelorum  quoque  et  asinorum  multitu- 
dinem  inauditam.    Viri  antem  velocitate   equorum    fugientes 
uxores  et  liberos  cum  manubiis  inpretiabilibus  nostris  relique- 
runt   in  praedam.    Eex  autem   rediens  cum   spoliis,  feminam 
quandam,  uxorem  cujusdam  principis  potentis,  praegnantem  et 
in  partu  jacentem  inrenit.    Quod  videns  rex,   fecit  de  spoliis 
lectum  parari  pro  tempore   idoneum,  datoque   cibo  et  utribus 
aqna  plenis  lactisque   copia,    et    ancHlis  ad     ejus    custodiam 
assignatis,   mantello,   quo  erat  rex  indutus,  involvit  earn,   et 


^  O.  W.  ins.  c/«5. 

^  defimcW]  defanctins,  A. 

3  This  is  the  title  in  rubrick.  On 
the  top  of  the  column  is  in  black,  in 
the  St.  Alhan's  hand,  "  De  corona- 
<<  tione  regis  Baldewin!  et  §JQsdem 


"  pietate,*'  as  in  W.,  and  at  the  side 
a  drawing  of  a  crown. 

^  The  Hist,  Anglor.  inserts  <ra- 
cidavit. 

5  univeraas]  nniversiSjW.,  though 
O.  has  tmiversas. 


WilLof 
COL464. 


DE  TEHPOBE  REGIS   HENRICI  PBIHI. 


121 


«fBaldwiii- 


esercitn  inde  fcransivit.  Die  vero  sequenti,  magnus  ille  Ara- A.D.  1101. 
>  bum  princeps  de  nsore  admodum  triatda,  de  more  noetro-  ^"^J^*;^ 
rom  seqneus  esexcitum,  in  usorem  caan.  iucidit  ^c  jao.entem, 
Videna  ergo  priucepB  ille  et  stnpens  humanitateia,  qnam  res 
erga  earn  exhibuerat,  ccepit  nomeu  regis  nsqne  ad  sydera 
extoUere,  et  eidem  86  spopondit  omniDUS  diebus  vitee  Bute 
obligatum,' 


Quod  rex  Memieiis  MatUdmrt  diixerU  fiUam,  regie  Scol&mm. 

Eodem'  anno  AnBelmos  Oantuariensie  ardttepiecopue  ii 
Angliam  veoiens,  despongavit  Malnldam  flliam  Malcolml  regis 
Scotorum  et  Sanctte  Margaretie  reginse  novo  regi  Anglia 
Henrico. 

Ipsa*  vero  invita  nupsit  ei,  sed  parentum  et  amico- 
rum  consiliis  vix  adquiescens ;  tandem  tsedio  affeeta, 
adquievit.  Instantes  enim  importune,  dicebant :  "  O 
"  muliemm  generoaisaima  ac  gratissima,  per  te  repa- 
"  rabitur  Anglorum  genoalis  nobiKtaa,  quee  diu  de- 
"  generavit,  et  fcedus  magnorum  principum  redintegra- 
"  bitur,  si  matrimonio  pnelocuto  consentias.  Quod  si 
"  non  feceris,  causa  eris  perennis  inimicitise  gentium 
"  diversaruro,  et  sanguinis  humani  effusiouis  irreetawra- 
"  bilis."  Videns  igitur  virgo  clementissima,  quod  tot 
et  tantoTum  consiliis  urgentibua  adquiescere  oportuit, 
q\itB  cam  Christiana  matcrtera  aancta  sanctissime  *  in 
claustro  religionis  educata  fuerat,  et  vofcum  vii^nitatis 
Deo  spopondorat,  ct  ut  mulfci  pcrhibent,  velum  auaceperat 
professEB  ^  religionis,  irata  in  mentis  dixit  amaritudine  ; 
"  Ex  quo  sic  oportet  fieri,  otcunque  conaentio,  sed 
"  fructum  ventris  mei,  quod  est  horiibile  dictu,  diabolo 
"  commendo.     Me  enim  Deo    vovi,   quod   non  sinistis. 


MaiTiage 
of  Henry  I. 

and  Mb- 
tida. 


'  eideiB  ,  .  .  obligatum]  Written 
in  the  SL  Alban'e  hand  over  an 
erasure.  A.  bad  probably  irliat  is 
found  in  W.:  "  (a  de  cselero  ohliga- 
"  tus  in  jiecessariiE  ardculis  crapit 
"  fideliter  adhEerere."  D.  bas  this. 
C.  foilowB  A. 

■  The  whole  of  this  to  the  end  of 


the  page  in  the  MS.  Is  in  Ote  St. 
Alban's  hand. 

3  ITuB  addition  is  insated  in  the 
text  in  C.  It  is  not  in  D.,  which 
here  followB  W. 

'  sanctUsaae]  Eanctissinta,  A. 

*  pro/essa']  professa,  A. 


wmtmmm 


•vr 


122        MATTH-ffil  PAMSIENSIS  CHKONIGA.  MAJOBA, 

A.r).  iioL «  immo  sponsum  menm,  quern  elegi,  ausu  temerario, 
"  immemores  causae  Sancti  Matthaei^  Apostoli,  zeloti- 
''  patis.'* 


Conturhatur  regnum,  sed  per  fcedus  conquievit 

Sic  ^  igitur  nuptise  magnifice,  ut  decuit,  celebrabantur, 
et  tanto  ardentius  ^xarsit  rex  in  ipsius  amoreiu^  quanto 
scelestius  adamavit.    Secundum  illud  poeticum 


«s 


Robert  of 
Normandy 
lands  at 
Ports- 
mouth. 


p.  215. 

The  treaty 
between 
the  bro- 
thers. 


Henry  V. 
emperor. 

Beinehn 
bishop  of 
Hereford. 


"  Nitimur  in  vetitum  semper, 

Peccato  igitur  exigente,  facta  est  commotio  subito  in  regno,  B.  de 

causa  Eoberti  ducis  NormanniaB,  non  modica ;  qui,  ut  rumor  ^?^*^* 
asserebat  ventilatus,  ad  hoc  venit  cum  exercitu  copioso,  ut  sibi  ^  ' 
Angliam  subjugaret.  Quo  cognito,  rex  Henricus  conscientiam 
habens  multipliciter  cauteriatam,  misit  navalem  expedi- 
tionem  contra  fratrem  venientem,  sed  pars  major  exercitus, 
quia  rex  jam  tyrannizaverat,  Eoberto  adbsesit*  venienti. 
Oum.  ergo  apud  Portesmutham  ante  kalendas  Augusti  applicu- 
isset,  et  rex  obviaret  ei  hostiliter,^  principes  utrinque  fra- 
trum  non  ferentes  disoidium,   colloquium    inierunt,    cum 

pio  ac  drcumspecto  eonsilio,  mutuum  ac  generale ;  et 
concordisB  foedus  inter  eos  tali  pacto  firmaverunt,^  quod  rex  7 
Boberto  annis  singulis  tria  milia  marcas  argenti  daret  ab 
Anglia,  et  quis  eorum  diutius  viveret,  hasres  esset  alterius 
si  absque  filio  moreretur.  Hoc  autem  cum^  per  duodecim 
magnates  jtiratum  esset  utrimque,  dux  Eobertus  perendinavit 
cum  fratre  usque  ad  festum  Sancti  Michaelis,  et  postea  ad 
propria  transfretavit. 

Eodem^  anno,  Henricus  Romanum  adeptus  imperium,  impe- 
ravit  annis  triginta  quinque.  Eodemque  tempore  rex  Hen- 
ricus dedit  episcopatum  Herefordensem  Beioelmo  cuidam,  sine 
electione  facta,  et  contra  novi  decreta  concilii  ipsum  publice 
investivit. 


^  Matthm]  Mithei,  A. 

^  Sie  ,  .  exigente]  For  this  W. 
has  only,  ^  et  sic  napliis  imagnifice 
"  celebratis.'' 

3  Ovid.  Amor.  iii.  4*  17. 

4  adhcmt]  se  subdidit,  W. 

^  obviaret  ei  hosiiliter}  tenderet 
contra  enm  cum  exercitu  copioso, 


W".  These  additions  of  Paris  are 
not  in  B.  de  Honte. 

®  Jtrmaverunf]  statuerunt,  W, 

^  Here  the  St.  Alban's  hand  ends, 
at  the  bottom  of  the  page. 

^  cum]  om.  W. 

^  This  paragraph  is  the  com- 
piler's ovn. 


DE  TEMPOEB  KEQIS   HENEICI  PSIMI. 


Monte, 
COL436. 


Obsidetwr  caetnm.  de  SaffvMel. 


KSi.  1102. 


Anno  Domini  Mcn.    Kes  Anglomm  Henricns  obaedit  oae-  Henry 
tellam  Arundel,  quod   erat  jiira  Bobeiti  de  Beleasmo  contra  teJ^es 
regem  iUud  retanentiB.    Sed  enm  grave  esaet  ad  aspugnandum,  ^^^'  , 
caatellnm  aliud  lignenm'  contra  illnd  constmsit,   et  interim  Amndel 
caetellnm  de  Bruges  obsedit  et  c«pit,   doneo  redditum  erat  castles, 
ei   caatellum  Anmdel ;  et  capto  municipio,  res  Eobertum  dc  and  exiles 
Beleaemo  ab  Aaglia  einlaTit.      ■  b'S^* 


Tj.  Eodem  anno  AnEelnms  Contnariensis  archiepiscopuB  concilium  Council 

tennit  Londoniie  in'  eooleaia  Sancti  Pauli,  prfeaente  rege  ©t  under  Aii- 
anf&^aneifl  epiaeopia,  circa  featom  Sancti  Kchaelis.    In  hoc  ^"^i'" 
ooncilio  sacerdotes  conoabinarioa  excommnnicaTit,   nisi  eae  de 
c^tero  amoTereut.    Hoc   autem  bonom  qnibnadam  visum  est, 
et  qnibuadam  periculcgnm,  ne  dam  mnndicias  viribus  mtyores 

(Not  in  B.  espeterent,   in    immunditiaa  laberentur  deteriorea.      Deinde 

da  Monte.)  regi,  qura  Eomffi  deoreta  in  conoilio  general!  aoceperii  de  in- 
vestituris  eoolesiarum,  plfmo  sermone  descripsit,  quod  videlicet 
ntillns  ecdesiarum  prselatoa,  episccpuB,  vel  abbas,  yel  clericue, 
inTCBtitnraa  alicujue  eoclesiasticffl  dignitatis  de  manu  auBcipiant 
IcMCorum.  TTnde  idem  arcbiepiscopus  degradavit  abbates  ^bbals 
quoadam,  qui  de  maim  laicornm,  et  data  pecunia,  abbatiaa  obti-  degraded 

Di«eto,       nuetant ;  qui  M  ftiernut ;  Eicardns  '  Elyensis,  Aldwinos  *  Eemesi-  *^  ""Bony. 

e«l.  ♦99,  ensia,  Bnrgensis,  TavistokenBia,'  Cernelensifi,  et  Middeltunenaie, 
quorum  nomina  non  tenemns.  Et  qa<Hiiam  ad  juasionem  regis 
quosdam  episcopos,  qui  institutiones  a  rege  auaceperant,  con- 
Becrare  noluit,  vel  eia  communicare,  rex  vebementer  iratua 
praacepit  Girardo  Eboracensi  arcMepiacopo,  nt  eos  conBCcraret ; 
Bed  Willelmus  QifFardns  Wintoniensia  electus,  qnem  conseerare 
deboit,  Gerardi  spirevit  conaecrationem;  qnare  regia  jndicio 
eliminatnr  a  r^;iio.    Beinelmus  vero  Herefordenaia  aatistra. 


*  Ugyxum  u 

'  i»  .  .  epiieopis]  Added  by  the 
compiler.  Eadiner  (Hist.  Novor., 
iii.  col.  487)  has  "  in  eecleMa  beati 
Petri." 

^  These  two  names  are  from 
Diceto,  a.  1103,  col.  499,  The 
cthera  are  ^ven  nndei  the  year 
1103,  vithoat  the  names  of  the 
abbatt,  viaeb  may  account  for 
the   "quomm  nitmina  mm  tene- 


"  mus."  I  snapect,  however,  that 
the  inCrodncdon  in  the  Hist  Angler. 
"  et  qoidam  alii,"  after  MiMettu- 
nenaia,  ^vea  the  true  readii^,  espe- 
cially as  the  names  are  given  in 
Florence,  ii.  p.  91,  and  alao  in  Ead- 
mar's  Histoiia  If  ovt«nm,  iij.  coL  438 
(Magne,  clix).    D.  o 


^^pwigey^yjyi-wi,! 


124         MATTH^l  PARISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1102.  eo  quod  a  rege  institufcionem  acceperat,  ei  sunm  rediddit  pr8B-  Kceto,col. 
Roger        sulatum.    Hoc  ^    anno  Rogenis  ad   episcopatum  Sarum  Maim.  Gest. 


Anselm 
goes  to 
Rome  with 
the  degra- 
ded abhats 
and  the 
elect  of 
Winches- 
ter. 

The  king's 
canse 
pleaded  by 
W.de 
Warelwast. 


Robert 
gives  up 
the  pay- 
ment due 
to  him. 

Pestilence. 


Arrival  of 
afresh 
body  of 


Amelmus  Cant'uariensis  arcM&piscopus  Bomam  jprofectus  ahhates 

degradatos  seeum  d/tixit. 

Anno  Domini  m.chi.  Angelinas  Oantuariensis  archiepiscopus, 
post  multas  tribulationes  et  injurias,  quas  a^  rege  perpessus 
fuerat,  Romam  perrexit,  sicut  inter  ipsum  et  regem  conve- 
neratj  ducens  secum  degradatos  abbates,^  et  Willelmum  Win- 
toniensem  electum.  Quo^  Eomam  veniente,  a  Papa  Paschali 
susceptus  est  reverenter.  DeHnc  die  pro  regiis  constitute 
negotiis,  Willelmus  de  Wareuast  clericus  et  procurator  regis 
Anglorum  causam  ipsius  in  medio  tulit,  ac  inter  alia  constanter 
allegavit,  quod  nee  ipse  pro  regni  amissione  investituras  eccle- 
siarum  amittere  vellet;  et  hoc  verbis  minacibus  affirmavit. 
Ad   base   Papa;   **  Si  quemadmodum   dicis,  rex  tuus  nee  pro 

regni  amissione  donationes  ecclesiarum  amittere  pateretur, 

scias  praBcise,  coram  Deo  dice,  quia  nee  pro  mei  capitis 
*'  redemptione  eas  illi  impune  permitterem  obtinere."  In  his 
ergo  regis  negotio  terminato,  Anselmus  arcMepiscopus  pro 
episcopis  et  abbatibus  degradatis  multa  precum  instantia  do- 
minum  Papam  rogare  coepit,  ut  cum  illis  misericorditer  dis- 
pensaret,  ut  possent  amissas  recipere  dignitates.  Tunc  sedes 
clementissima,  quaa  nulli  deesse  consuevit,  dummodo  albi  aliquid 
vel  rubei  intercedat,  prsescriptos  pontifices  et  abbates  ad  pris- 
tinas  dignitates  misericorditer  revocavit,  et  cum  gaudio  ad 
proprias  sedes  remisit.  Eodem  anno  Eobertus  dux  Normanno- 
rum,  cauta*  fratris  sui  et  regis  versutia,  tria  milia  maroas 
argenti,  quas  rex  illi  singulis  annis  reddiderat,  condonavit. 

In  Anglia  pestifera  mortalitas  animalium,  maxima 
quoque^  hominum. 


Diceto, 
col.  499. 


(Not  in 
Diceto.) 
Badmer, 
Vit.  S.  An- 
selmi,  ii.  6. 
59,col.l09. 


(( 


(( 


(Not  in 
Eadmer.) 


R.  de 

Monte,  col. 
426. 

Cf.  A.-S. 
Chron. 
a.  1103. 


Quod  WAJblti  nohiles  JerusoUmam  profeeH  imperatoHs  dolo 

peri&runt. 

Circa  dies  istos,  multi  nobiles  de  finibus  occidentis   cruoe  Will,  of 
signati  ad  iter  se  accingentes,  duces  babuerunt  nobiles  viros  ^'^^f^  ^^> 
et  potentes,  "Willelmum  Aquitannise  ducem,  Hugonem  magnum 


.? 
t 


col.  465. 


^  This  in  the  text  in  C.  D. 

2  a  rege]  Introduced  by  the  com- 
piler. 

3  Diceto  adds  "Ric.  Elyens.  et 
Aldw.  Rames.,"  ^plying  that  they 
only  -^ent  to  Rome* 


*  This  sentence  is  added  by  the 
compiler. 

5  cauta]  ca,  A. 

®  fuit  et  is  interlined  in  C.  The 
passage  is  not  in  D. 


DE  TEWPOEE  REGIS  HENBICI  PBIMI. 


125 


^VIlLof      comitem  Yiromadensem,    qui  super  ab  eadem   peregrinatioae  A.D.  I103. 

Tyw,Je.l2.  rei3ierat,  Stephanas'  CarnotenBia  et  Blesensis  coraes,  cnm  Ste-  crusaders 

'^^  *^^-  phano  comite  Burgimdensi."  Hi  omaea  uno  eodemque  desidcrio  atConatan- 
accenei,  citm  tnrba  non  modica  CoiiBtaiititiopoKm  pervenenint.  " 
Ubi  ab  imperatore  Alesdo  reverenter,  sed  dolose,^  suBcepti,  in- 
yenernnt  ibi  comitem  Tholosanuin,  qui  eemel  peregrinatione 
incepta  [perBeverare]  *  et  nunquam  ad  propria  redire  propoanit. 
Qui  omues,  eumpta  ab  imperatore  liceutia,  i^umitem  Tholosauam 
quasi    pro  ductore    tabentea,  tracsito   Hellesponto,    Nichetem 

li  I.  13,     Bithinise  urbem   attigerunt.      Tone   iinporator  Alesius   et   pro-  Proditio. 

col.  465.      ditor  nequissimuB,  noatrorum  inyidena  anccessibne,  prinoipibus 
Tutcomm  infidelium  per  qnos  peregrini  transitnri  'erant,^  cre- 
bras  transmisit  epistolas,  exbortans  atteutiuB  ne  tantum  Cbria- 
tianertmi  populum  Ubere  transire  in  euam  pemiciem  palerentar. 
2To8tri  autem  nimis  inconsulte  agentes,  et  nibil  sinietmrn  soa- 
picantes,  divisia  agiminibaa  inoedcibant,  Tinctilum  caritatia  non 
habentea  ;    tinde  dati  atmt  in  mauus  inaidianti'om  Turcerum,  That  de- 
lta quod   ex  eis  una   die  cecideront   in  ore  gladii   plus    quam  struction. 
qningenta  milia  peremptorum.     Qnibua   autem   conoessam    est 
hostinm  manus  effugere,  amieaia  omnibna,  apnd  Tharsum  Ciliciaa 
convenemnt,  et  defiincto  ibi  Hngone  magco    et  in  eccleeia  Deatb  of 
doctorie   gentium   sepulto,   Antiochiam   profecti   Bunt,    iudeque  Hugh  of 
Jerosolimam  featinantee  Tortoaam  pervenerunt,  urbemque  obsi-  ysrman- 
dioue  vallantea,    infra  diea   pancos  obtiuuemnt   earn,  civibas 
interemptia  ant  mancipatia  perpetute  servituti. 


Qiwd  rex  Jerusalem,  ires  civUates  svhegit. 

Snb  bia  qnoque  diebas  in  portu  Jopeuai  magna  Januensium  TheG^no- 
claase  appulsa,  et '  in  Faschali  solemnitate  Jeroeolimam  ascen-  esa  Beet  al 
demnt.    Homm  res  Jemsftlem  Baldewinns  fultua  auiilio,  Assur  ^'^■ 
oppidum  maritim.nm  obaedit,  et  illnd  potenter  aubjugavit,  et  Capture  of 
in  eo   cuEtodibua  relietis,  Ctesaream   usque  pervenit,     Quam  ^^"^  """^ 
res  cum  magno  labore  snorum  effraotam  ingresans  interfeotia        ^'^' 
civibuB,  spolia  ibidem  impretiabilia  obtinuit,  quse '  suia  auxiiia- 
riis  largiter  erogavit.    Krafc  autem  in  una  parte  hnjus  civitatis 
templam  deomm,  ad  quod  popnlng  cauaa  obtinends   salutis 
confagerat;   sed  illo  conS'acto,  tanta  ibi  atrages  faota  est,  ut 


'  Sic,  tbe  compiler  aUeriog  the 
coDstrnctioD  of  tbe  first  part  of  die 
aenteuce,  and  leaving  that  of  tbe 
latter. 

^  i.e.  Stephen,  count  of  Macon. 

3  serf  dohat]  .Introduced  1^  the 
compiler. 


*  perseveram  \e  from  W.  It  is  in 
Win.  of  Tjre. 

'  erarW]  erat,  A. 

"  «]  OTO.  W. 

'  qua  .  .  .  erogavli]  Introduced 
by  the  compiler. 


iiO  iW^* 


't,M'm)fm0»i^fi^0^m»miAi^i.\iljaji^tii  nJMim^vitfi'uVi  "i.'  itfiM~iiTiil»lHti<ii»»«« 


126 


MATTHiBI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1103. 
p.  216. 

Emerald 
vase  found 
at  CsBSar- 
rea. 


Baldwin, 
archbishop. 

An  Egyp- 
tian army 
sentagsdnst 
Baldwin. 


Its  defeat. 


horror  esset  oooisorum  multitudinem  intueri.    In   illo   autem  Will,  of 

oratorio  vas  viridissimi  coloris  repertum  est,  ad^  modum  per- Tyre>x.l6, 

apsidis   fonnatum,    quod   Januenses  smaragdinum  reputantes,  ^^'  ^^^r 

pro  magna  pectiniad  Bumma  receperunt,  et  pro  omata  pretioso 

suse   iHud   ecclesias  obtulerunt.     Addncti  sunt  autem   coram 

rege  procurator  civitatis,  qui   lingua  eorum  Emyr  dicitur^  et 

juridicus  qui  Cadius^  appellatur,  qui  spe  magnse  redemptionis 

sunt  compedibus  mancipati.     Bex  vero  constituit  ibi  arclii- 

episcopum   Baldewinum    quendam,    qui  cum   duce  Godefrido 

illuc  adyenerat;  et  relicto  ad  custodiam  civitatis  prassidio  mi- 

litari,  ad   Eamulam   festiaavit.      Misit   eo  tempore  Oaliphns  Id.  x.  17, 

w^gypfci   principem   militi©    suas  contra  regem  Baldewinum,  col*  470. 

cum  undecim^  milibus  equitum  et  viginti  milibus  peditum, 

prgecipiens  ut  populum  inopem  et  mendicum  a  suis,  ut  dice- 

bant,  flmbus  propukarent.    Qaos  cum  rex  advenire  cogaovisset, 

obvlavit  illis  iatrepidus  cum  equitibus  ducentis  et  sexaginta 

et  peditibus  nongentis ;  et  invocato  de  sup6mis  auxilio,  viriHter 

irruerunt  in  hostes,  quibus  in  fugam  compulsis,  insecuti  sunt 

eos  fideles  usque  Ascalonam,  stragem  operantes  non   modicam 

per  octo  miliaria;  et  nocte  ilia  victores  in  campestribus  quie- 

verunt.    Ceciderunt  quoque  ex  hostibus  quinque  milia  virorum, 

et  ex  nostris  equites  septuaginta,  pedites  autem  plures,  quorum 

tamen  certus  numerus  non  babetur.    Principibus  interim  occi-  id.  x.  19, 

dentis,  de  quibus  supra  retolimus,  Jerosolimam  festinantibus,  col*  472. 

rex  Jerusalem  obTiam  eis  adveniens  in  sanctam  ciyitatem  cum 

gaudio  introduxit. 


Warm 
Normandy. 


Hoc  in 
pagina 
sequmti. 

Solar  phe- 
nomenon. 
Comet. 


Quod  re&i  Hewricus  terra  Boherti  fratris  aid  d&pojpulatur, 

Auno   Domini   M.civ.      Surrexit  inter  regem  Hemicum  et  r.  de 
Eobertum  lTormannia9  ducem  firatres,  causis  intercedentibus,  Monte, 
discordia;  unde  rex  missa  in  ITormanniam  expeditione  militari,  ^^^^  ^26, 
a  quibusdam  proditoribus  ducis   recepti,  praedis  et  combus- 
tionibus  non  modicam  cladem  rebus  ducis  subito  intulerunt. 
Sed  WiUelmus  comes  Moretonii  causa  perfidiaa  nuper  a  rege 
proscriptus  ab  Auglia,  animo  perfecto,  ut  vir  strenuus>  regali- 
bus  turmis  audaeiter  bellum  indidt.    Sed*  dux  Bobertus  fratris  /j^j^ji-  {j^  jj^ 
sui  divitias  metuens,  castella  sua  et  terras  infirmiora  in  quan«  de  Monte.) 
ttim  potuit  eommunivit.     Eodem  anno  apparuerunt  in  meridie  ^_s. 
circa  solem  quatuor  circuli   albi  coloris;   et    quatuor    picti  Chron. 
mirabiliter  et  ia  se  multiplicati.    Oometa  etiam  appa-a»iio4. 

..  T?  V         ••  ^^      Id.  1106. 

ruit  mense  xfebruani. 


^  ad]  in,  W. 

2  Cadius]  Cadmis,  A.  O.  W. 

^  undecim]  xii.,  0. 


^  This  sentence  is  introduced  by 
the  compiler. 


T 


DE  TEMPORE  REGIS   HENRICI  PRIMI.  127 

QuoA  AnsehM>  arckiepiseopo  itOerdieium  est  ne  rediret  in     A.D.  1104. 

Angliam. 

^gijiasT,         B^oc  quoqnB  tempore,  AiiBelmaa  Cantuarieims  archiepiacopuB  Threaien- 
Vit  S- An-  a  Boma  rediens,  cum  Lugduno  appropinqnaiaet,  WillehnuB  de  ^°S  '°^- 
tebai,'u.6.  Warenast  regis  Anglomm  procurator,  de  quo  Bupcriua  "^^J^- ^^i^io 
jjji  tionem  feoimuB,  iaterdiiit  ex  pttrte  domini  soi,  ne  rediret  in  Anselm. 

Augliam,  nisi  omnea  patris  ac  fratria  ipsiiiB  conauetadines  se 
ei  £deliter  promitberet  servatnrum.  Quod  ille  andiens  admi- 
ratus  est,  sciens  se  alia  oouditioae  ab  Anglia  recesBiase.  Fer^ 
ireuieng  autem  Lngdonnm,  reaodit  cnm  Hugone  archiepiecopo 
Id.ii-6.63,  ciTitatis,  omniboB  quae  Dei  aunt  diligenter  intendens.  Eex 
col.  111.  autem  Henricus,  ut  comperit  tam  Papam  qnam  orcbiepisoopam. 
in  sua  perBtare  eententia,  mox  arcbiepiscopatum  ia  dominium 
saam  redegit,  et  Anaelmum  booia  omnibus  Bpoliavit. 


Will,  of  Oirca  dies  islos  Arabitfe  ^  com  ^gyptiie  fines  Chriatiauornm  Eipedition 

![^,z.30,  apnd  Liddam,  Sauronam,  et  Bamulam  ingreesi,  ad  numerum  and  dan^ 

col.  473.     ^ginti  miliTim,  priedis  ibi  instabant  et  rapinis.     Qaod  ntregi ''f  Baldwin. 

Jemsaleni  Btkldewino  nuntiatum  fniseet,  prgeter  morem  nimis      • 

inconaolte  agens,  noa  convocatie  ex  uibiboB  fiuitiniis  militari- 

buB  copiis,  sed  de  sua  virtute  prteeumenB,  vix  ducentos  secum 

babena  eqnites,  contra  bostes  prorapit.      Sed  aostronua  pau< 

citss  a  tanta  infidelium  multitndine  oppressa,  ctesis  ploribns, 

in  fugam  eBt'  compulsa.     Qui  aatem  eradere  potuerant,  ad 

Bamnlam  oppidnm  confugerant.    Cecidemnt  ibidem  nterqae^ 

comes  Stepbimas,  qui  nuper  advenerant,  et  alii  nobiles  xnulti. 

Id.  I.  SI,    quorum  nomina  scripta  habentor  in   libro  Titse,      Bex  yero  ins  deli- 

wl.  474,      liget  flg  oppidi  seouritate  non  mnltum  consideret,'  tamen  ut  Totance  by 

mortis  dlspendinm  declinaret,  illnd  ingreditur,  spem  non  ba-  *T  ^"^ -fc 

bens  aliam  evadendi.      Cnmqne  de  vita  desperaoB,  in  crastino  ^e  had  pro- 

metueret  ab  bostibns  obsideri,  ecce  intempeBtee  noctis  silentio  iected. 

afliiit  snpradictns  ille  princeps  nobilis  de  Arabia,  cajns  uzori, 

ut  praeniiaimuB,  rex  tantam  exhibnerat  humanitatem   dam  in 

partu  laboraret ;   et   voce    auppressa  iiB   qui  in  muro   erant 

siccine  loquebatur:  " Terba babeo,"  inquit,  "ad  regem  eeore- 


■  Arabia}  Ascalenitie,  WiU.  of 
Tjre. 

^  est]  esae,  A. 

^  i.e.    Stephen    of    Bloie,     and 
Stephen  of  Bmpmdy. 


*  eottaderei}  coofideret,  W.  and 
the  Hist  AngloT.  0.  bas  eonsiderel. 
pneaumeret.  Will,  of  Tyie. 


128 


MATTHiSI  PABISIENSIS  CHBONICA  MAJORA, 


A.D.  1 104.  "  tiora,  quae  perfero ;    facite  tit  introducar  ad  ipsxim/'      Qui 

Escape  of  coram  rege  adduotus,  mstruit  eura,  ut  de  oppido  egrediatar, 

Baldvin.     promittens  secure,  quod  ipsum  sub  tuto  constituet,  si  sine  tu- 

multu  exeat  et  cum  paucis.     Consilium  enim  inierant  Arabes, 

ut  testatur,  quod  summo  diluculo  castrum  debeant  obsidere.* 

Tandemque  egressus   rex  cum   paucis,   amicum   sequens,   ad 

montana  conscendit.      At  vir  nobilis   ille  ab   eo   digrediens, 

opportunum  regi  tempore  cougruo  promisit  obsequium.    Rex 

vero  a  duobus   sociis  comitatus,  per  medias  hostium  insidias 

Ajssur  usque  pervenit;  ubi  a  suis  gaudenter  exceptus  est,  et 

sumpto  cibario  confortatus.     Hostes  autem  victoria  potiti   in 

crastino  Eamulam  obsederunt;  quam  violenter^  subjugantes, 

fideles  qui  in  prsesidio  erant,  partim  neci,^  partim  tradiderunt 

perpetusB  servituti. 

H^gn  of    ^     Venit  interea  Hugo  de   Sancto  Audemaro,  cui  rex  dederat 

brings  aid   ^^^^^^   Tyberiadensem,    apud  Assur  ad  regem  cum  equitibus 

and  the    '  octoginta.    Quorum  rex  fretus  auxilio,  assumptis  secum  Jopitis 

Arabs  are    cum  equitibus   nonaginta,  in    spem   bonam  erectus,   decrevit 

defeated,     hostibus   occurrere,    et    injurias    eis    refiindere    cam    usuris. 

Erant  antem  prope  quasi  ad  tria  miliaria;    et   ecce  rex  cum 

suis,    infusa  de  supemis  virtute  et   divina   gratia   praeeunte, 

in  hostes  potenter  irruens,  eorum   agmina  dissolvit,  et  iiijer- 

^       fectis  ex  eis  non  paucis,  caeteros  compulit  fugam  inire.    Delude 

in  castra  hostium  reversi   fideles,  spolia  cum  asinis,  cameUs, 

papilionibus,   et   tentoriis,   alimentorumque  copiis  coUigentes, 

quasi  ^  per  menses  septem  imbelles  postea  quieverunt.    Eodem 

tempore  dominus  Tancredus,  Appamiam  Cffilessyrige  metropolim 

obsedit  et  cepit.     Inde  Xaodiciam  transiens,  illam  recepit  in 

suam.   His  autem  urbibus  ampla  nimis  cum  oppidis^  suburbanis 

multis  territoria  adjacebant.      Eodem  etiam  tempore  Boamun- 

dus,  Autiocbenorum  princeps,  post  annos  quatuor  suas  captionis, 

pretio  interveniente  redemptus,  Antiochiam  est  reversus. 


Will,  of 
Tyre,  X.  21, 
col.  474. 


Id.  X.  22, 

col.  475. 


Id.  X.  21, 
col.  475. 


Id.  X.  22, 
col.  476. 


Apamea 
and 

Loadicea 
taken  hy 
Tancred. 


Id.  X.  23, 

col.  477. 


Id.  X.  25, 
col.  478. 


Acre 
taken. 

p.  217. 


Quod  Achon  redditv/r  regi  Baldewino. 

Eodem    anno    rex    Jerusalem    Baldewinus,    Ptolomaidam  Id.  x.  26^ 
oivitatem  maritimam,   provinciae    Fenicis,    obsidione    vallavit.  ^'  ^"^^^ 
Haec  autem  xirbs  portum  habens   infra  mcenia  et  extra,  tran- 
quillam   praebere    potest    navibus    stationem.     Hanc    gemini 
fratres  fundasse  Ptolomaous  et  Achon  perhibentur,  quam  inter 
se  dividentes,  et  muris  earn   solidis  per  gyrum  vallantes,  a 


^  obsidere]  obsideri.  A, 
2  videnter]  violanter,  A. 
^  neci,  partim]  om.W. 


*  quast]  quas,  A. ;  cm.  W. 

*  W.  and  the  Hist.  Anglor.  ins. 


et 


HE  TEMPORE  ItEOIS  HENRICI  PEIMI.  129 

^^of      Ptolomffio  Ptolomaidam,  et  ab  AcHone  Achon   sive  Acharon  A.D.  uo*. 
I^,x.26,  vocabulum  indideriint.    Obsessa  igitur  civitate  per   terram  a 
coL  479.     rgge  snisqne  prineipibns,  et  a  dasse  Januenai  navibusqne  rog- 
^  ^0  '    tral^s>  qwas  galeiaa  appellant,  per  mare,  introitam  civibus  et 
esitum  auferebant.    Macbmis  tandem  circnmpositiB,  crebris  aa- 
sultibua,  tarn  a  rege  per  terram,  qnam  a  classe  per  oram  mariti- 
mam,  mviltos  ex  civibna  variis  eventibos  peremerunt.     Camque 
per  dies  vigiati  continnos,  nostri  oppugnaado,  illiqne  iujarias 
a.  se  propulsando  deandasgent,  hao  conditione  regi    civitatem 
tradidernnt,  nt  qui  egredi  vellent,  cum  -usoribua  efc  liberia  et 
rebue  omnibus,  liberiun  haberent  esitam ;    et   qui  in   domibus 
manere  eligerent,  data  regi  singulis  annia  bonia  conditionibns 
pecunia,  sub  illius  proteotione  maaerent  aecuri.     Hie  primum 
.  per  mare  aocedentiboa '  ad  Terram  Sanctam  patuit  secura  tran- 
qnillitas,  lifcore  ab  hoatibua  aliquantulum  espedito. 
Id.  K.  39,        Eodem  anno  BoamTmdns,  efc  Baldewinua  comes,  cum  Taacredo  Attack  of 
eoL  481.'    efc  Jocelino  eonimque  legionibue  universis,  Eufraten  transeimtes,  ^^T™ 
Carram  civitatem,  de  qua  in  gestia  Abrahse  legitur,   obsede-  „„  Char- 
runt.     Cives  autem  de  Bubventione  diffidentea  nostris  civitatem  tan. 
Id.  s.  30,    obtulernnt ;  aed  stimulante  invidja,  effosa  est  contentio  inter  Boa- 
coL  482.     mundum  et  Baldewinum,  quis  eorum  arbem  obtineret  in  suam. 
Et   differentes    uaqne  ■  mane  nrbem  oblatam    occwpare,   donee 
de  ilia  quEestione  frivola  plenius  disciiteretnr,  anleqnam  dies 
illncesceret   tanta  Loetinm.  affuit  mnltitndo,  nt  nostri  de  vita 
etiam  deaperarent.    PatriarehsB  antem  qui  affuernnt,  verbis  ei- 
hortatoriis  noatris  animoa  addere  nituntar ;   sed  gratia  desti- 
tuti  divina,  nee  verbis  nee  admonitionibus  adjuvantur.    Nam  Their  de- 
BtaiJm  in  primo  eonflicfcn  nostri  ignominioae  terga  ostendentee,  ^^'■ 
caatraqne  cum   aarcinis   deserent-ea,    fuga  salufcem   qneerebant, 
qnam  non  poterant  invenire.    Capti  aunt  ibi  comes  Edeasanna  Capture  of 
Baldewinua,     et     conaanguinens     ejus     Jocelinus,     ftigientibna  Baldwin, 
Boamnndo   et    Taneredo    cum   duobus  patriarcbis,    donee   ad  ^^^^ 
nrbem  Edesaam  incolnmea  pervenernnt.    Tunc  tradita  eafc  civi-  and  Joce- 
taa  Edessana  et  provincia  tota  sub  cnstodia  domini  Tancredi,  lya  tie 
donee  Baldewinua  a  careers  solveretur.  Courtenay, 

He  facto  quo<lam  memorahiU  MaHldi  r^inm. 

Hen.Hunf.     Anno  Domini  Hcv.    Eex  Anglorum    Henricua   transfretavit  Hemy I, 

^f.2n.  jjj  Uormanntam,  contra  fratrem  snum    ducem  Normannicnm  ^™^^ 

certaturua.   Conqu^sivit  igitur  Cadomum  efc  Baiocum  conaulia  ^ 

auzilio  Andegavenais,  cum  aliis  c^teUia  multia ;  et  omnes  fere  I^  submis- 

sese  regi  Normanniae  principes  snbdiderunt.  ***"'■ 

■  accedenlibui]  acddentibns,  A.       )      •  Folk  IT. 

VOL.   II.  I 


■M 


1 


180 


MATTHaa  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A-D.  1105.  Eodem  tempore  David  frater  reginse  Anglcirum  Matildie,  Aelred,  De 
Faction  venit  in  Angliam,  nt  sororem  suam  viaitaret.  Qui  onm  noote  g^oealog. 
menumt-  quadam  in  thalamam  ejus  ab  ipsa  vooatos  venisset,  domiim  ™f^n,n. 
Me.  inTenit  leproBis   plenam ;   et   regina   in   medio   stans,  deposito  col.  368, 

Chantj  of  p^iUg^   lintheo  ee  pracinxit,   et  aqua  impoaita,    o<Bpit  ^■vare  (Twjs- 
Matiiaa       pedes  eorum,   et  extergere  lintheo,   et  utriaque  manibus  con-  ^"-^ 
strictoa   cospit    devotisBime   oacalari.      Oui  frater;  "Quid  est 
"  quod   agis,  o  domina  meaP    Oerte   si  rex  aciret  ista,  nun- 
"  qoam  dignaretur  os  tmrni,  leprosonun  pedum  tabe  pollntmn, 
"  auis  labiis  osculari.'-'    Et  ilia  smridens  ait :  "Pedes,"  inquit, 
"  Begie    tetemi   quia  nescit  labiis   regis  morituri  esse  prae- 
"  ferendoaf    Bcce,  ego  iccirco  Tooavi  te,  frater  carissime,  ut 
"  ezemplo  mei  talia  disoaa  operari ;    fac  rogo  quod  me  facere 
"  intueris."    Cni  cnm  frater  respoodisaet,  se  nnllo  modo  talia 
factumm,    ilia    cosptis    insiatente,    David   surridens    remeavit. 
Eodem    anno    rex    Henricns   dispositis  in   Mormannia   rebus  Hen.  Hunt 
necessariis  ad  Angliam  transfretavit,  at  *   multiplicatis  viri-  vii.  f.  217. 
bus  fortior  remearet. 


r«B  Senriotte  Mobertwta  Ctirfhsuse  fratrem  suam  in 
pruBlio  eantpeatri  apud  Arehenhrai  m  Normannia  ceperit, 
imareercmerit,  et  octdorum  luce  privaverit. 

Fnilure  of      Anno  Domini  mcvi.     Dux  Iformannorum  Robertus  venit  ad  M. 
tbe  attempt  frBtrem  snnm  apnd  Norhamtonam,  amicabiliter  petena  ab  oo,  ut 
1  iw"^^    ablata  sibi  fratema  redderet  gratia;    sed  DeuB  eomm  ccm-   ' 
tiled  with    cordis  non  conaf^nsit. 

Benrj.  Eex  *  itaque  Henricus  sentiens  conscientiam  suam  ia 

jH^l^m""  optenfcu  regni  cauteriatam,  erat  quippe  eleganter  lite- 
regia  Hen-  nttus,  iitpote  a  primfeva  Eetate  pr^cepto  patris  addictus 
literia,  et  jam  in  jure  quod  audierat  secreto  espeditus. 


unde  m 


""  ccepit  in  semetipao  impetus  inaurgentium  fonuidare,  et 
Dei  judicium  iu  ipsum  fulminare,  eo  quod  &atri  auo 
primogenito,  cui  jus  regni  inanifeste  competebat,  temere 
uaurpando  inju8te  nimis  afestulerat.  Sed  plus  timena 
tomines  quam  Deum,  regni  nobiles  primo  sibi  sub- 
dolia   pollicitia  ineliuando   conciliavit,  co^taos  postea 


1  prafeTendot]    pciefereDtlas,   A. 
O.W. 
'  Written  over  an  erasure. 
*  This  passage,  with  cousiflerable 


will  be  found  in  the  Hist 

Angler.,  L  pp.  202, 203.  See  also 
nnder  a.  1099,  pp.  163,  164.  It  is 
in  the  test  in  C.  D. 


DE  TEMPORE  KEQIS  HEMBICI  PRIMr.  131 

per  fundationem  abbatise,  gTiam  construere  proposuerat,  A.D.  iioe. 
de  tanta  injuria  Deo  satisfacera  Magnatibus  igitnr  Crafty 
regni  ob  hoc  Londoniis  edicto  regio  eonvoeatis,  rex  geechof 
-fcalibua  alloquiis  super  mel  et  favum  oleutnque*  mellitis  theEngLih 
et  mollitis  blandiens,  dixit;  "Amici  et  fideles  mei  in-""'''*^' 
■"  digense  ae  naturalea,  nostls,  veraci  fatna  referente, 
*'  qualiter  frater  meus  R[obertu9]  eleetus  et  per  Deum 
■"  Tocatus  est  ad  regunm  Jerosolimitanum  feliciter 
"  gubemaudum,  et  quam  frontoae  illud  infeliciter  re- 
"  futaverit,  merito  propterea  a  Deo  reprobandua.  Noa- 
"  tis  etiam  in  multis  aliia  superbiam  et  ferocitatem 
■"  illius  ;  quia  vir  bellieoaua  pacis  ^  impatiens  est,  vosque 
"  sitienter,  quasi  contemptibiles  et  quos  desides  vocat 
"  et  glutones,  concalcare  desiderat.  Ego  vero  rex 
■"  bumilis  et  pacificus,  vos  in  pace  in  autiquis  vestris 
"  libertatibus,  prout  crebrios  jurando  promisi,  gestio 
■"'  confovero,  et  vestris  inclinando  consiliis,  consultius 
"  ac  mitius  more  mansueti  priucipis,  sapienter  guber- 
■"  nare,  et  super  his,  ai  providcritiB,  scripta  subarrata 
"  roborare,  et  iteratis  juramentia  prgedicta  certissime 
"  confirmare ;  omnia  videlicet,  quas  sanctua  rex  j^dwar- 
*'  dus,  Deo  Inspirante,  provide  sancivit,  inviolabiliter 
"  jubeo  obaervari.  XTt  mecum  fideliter  stantes,  fratris 
"  mei,  immo  et  mei  et  totius  regni  Anglise  hostis 
"  cruentisaimi  injuries  potenter,  animoae,  ae  voluntarie 
"  propulsetis.  Si  cnim  fortitudine  Anglorum  roborer, 
"  inanes  Normaimorum  minas  nequaquam  censeo  for- 
"  midandas."  Talibus  igitur  promisais,  quas  tameu  in 
fine  impudenter  violavit,  omnium  corda  sibi  inclinavit, 
ut  pro  ipso  contra  quemlibet  usque  ad  capitis  exposi- 
tioueni  dimicareut. 
™i».  de  Dns  antem   in  JJormanniam  iratus  perresit,  et  res  ipanm  Battle  of 

^^'        secutns  '  eat '  usque  in  Hercbetrai  caetellam,  trahens  aecom  Tlnchelwai. 
omnes  fere  prooerea  Komjaimim  et  Andegavise,  robnr  AngiiiB 


'  oteu'au[ue\  oleninqaoque,  A.        j       ^  est  .  .  ,  cesfeZfum]  Tenherche- 
^  padt]  paciaqae,  Hist.  Anglor.     I  liisi  caBtellum  obsedit,  W. 
I  2 


132         MATTHiEI  PAMSIEKSIS  CHRONICA  MA.JORA. 


A.D,  lioe.et  Britannias,  ut    fratrem    debellaret,    ubi^    fautores    ducis 
BatUe  of    Jq  castellum  munitissimum  sese  receperunt.    Duce  vero 

brai.    '      declinante,  milites  ipsius  obsidionem  regis   imperterriti 

expectarunt,   se   viriliter   defendentes.    Yenit  itaque  dux  Rol*- de 
Eobertus  Kormannicus,  et  cum  eo  Bobertus  de  Beleasmo,  ©^     j^Jo- 
consul  Moretonii,  efc  alii  fautores  ejus,  ut  '^  olbsidionem  solyerenfc 
iuclioataTn,  et  buccinis  perstrepentibus,  cum  paucis  multos  au- 
daciter  invasit.    Erat  enim  expertus  in  Jerosolimitanis  congres- 
sionibus,  unde  regales  aggressus  aoies,  foirtiter  eas  repulit  et 
borrende»      Willelmus    niMlominus    comes   Moretonii,    aciem 
Anglorum  de  loco  in  locum   perturbans,  promovit,  et-'^  fere  in 
fugam  compulit;  sed  rex  Henricus  cum  suis  "aciebus   eques- 
tribus/  et  aliis  infinitis,  qui  pedites  erant,  ut  constantius 
pugnarent,  fugam  prohibuit  *  omniuin,  et  eos  ad  pugnam  soli- 
Prowess  of  davit.^    Tandem  acies  equestris  Britonum   in  aciem  ducis  ex 
William  of  adverso  irruens,  earn  potenter  diflfidit,  et  quasi  mole  magni- 
Albini.        tudinis .  oppressa,  gens  ducis   dissoluta  est  et  victa.      In  ^  hoc  (^ot  in  B. 
opere   potissime,  potentissimus  laudandus   fuit  Willelmus   de  ^^  Monte.) 
Albeneio  Biito,  qui  gladio  discurrens  inter  acies  extracto,^  belli 
Capture  of  Hegotium  consummavit.     Oapfci  sunt  itaque  dux  l^ormannorum  B.  de 
Robert  of    fortissimus,  et  consul  Moretonii  Willelmus ;  Bobertus  vero  de     ? ^i|y 
Normandy  Beleasmo   fuga  sibi   consnluit,   cum   complices   SUOS   retentos 
Ikm^"     co^spexit,    octavo^  kalendas   Maii.     In  boc   quoque   facto 
Mortain.      reddidit  Deus  vicem  Boberto,  quern  cum  in  actibus  Jerosolimi- 
tanis   gloriosum    reddidisset,    oblatum    sibi    respuit   regnum, 
magis  eligens  quieti  et  desidiaa  in  Normannia  deservire,  quam 
Domino  regum  omnium  in  sancta  civitate  famulari.     In  bujus 
Comet.        rei  signum  eodem  anno  cometa  apparuerat,  a  sole  distans  quasi  Id.  col. 
cnbito  uno,  ab  bora  tertia  usque  ad  boram  nonam,  radium  ex 
se  longum  emittens.    Yisas  sunt  etiam  in  Ooena  Domini  lunaa  Id.  col. 
binse  et  plense,  una  in  oriente  et  altera  in  occidente.    Sicque  ^^'^' 
j^ujfilment  impletum  est  quod  rex  Willelmus  Henrico   filio  suo  morions 


Two 
moons. 


of  Wil- 
liam's pro- 
phecy of 
Henry. 


dixit.    Nam  cum  Boberto  ISTormanniam   et   Willelmo  Angliam 


*  These  additions  are  also  in  the 
Histi  Angler.,  i,  p.  204.  They  are 
not  in  Rob.  de  Monte  or  Hunting- 
don, whom  .B.  de  Monte  is  here 
copying. 

2  «< . ,  inchoatam]  Introduced  by 
the  compiler, 

3  etfere .  .  soliddvit]  Introduced 
by  the  ci)mpiler. 

*  prohUmi  omnium]  cohibuit  cae- 
terorum,  W. 


*  solidavit]  Par.  has  vel  animavit 
over  this  word. 

^  In  ,  ,  consummavit']  Peculiar  to . 
the  compiler.    William    of  Albini 
was  lord  of  Tynemouth,  a  cell  of 
St.  Alban's. 

7  extrizcto]  Written  over  an  era- 
sure  ;  exeerto,  W. ;  cruentato,  Hist. 
Anglor. 

^  This  date  is  introduced  by  Paris 
in  error.  The  battle  was  fought  on 
Sept.  28. 


, 


DE  TEMPORE  REQSS  HBNiaCI  FRIHI. 


133 


B.  de  legaret,  cam  lacrimis  »d  patrem  ait;  "Et  mihi,  pater,  quid  A.D.  1106. 

Ifonte,        tribniaP"  Cui  pater:   "Quinque  milia  libras  argenti  dc  the- 

<»l-429.      „  ganrie  meis  tibi  dabo."'    Ad  hsec   Henricus;   "Quid  faciam 
"  de  thesanro,  si  locum  habitationis  non  habuero  P  "     Cni  res ; 
" tequaiiimiB  eato,  fili,  et  oonfortare  iu  Domino;  pacifies  suB- 
"  tine,  nt  fratres  tui  majores  te  prBeeedant ;  tu  autem  tempore  p.  aig. 
"  tuo  bonorem    totum,    queni   adqnisiyi,    babebia,    et   fratribue  Order  of 
"  '^^  divitiis  et  poteatate  prsecelles.*    Hie  *  constitutiia  est  oanocs  at 

^M.)       ord<*  canonicorum  Saresbiria!,  SaUsbury. 


C0L428. 
coU.499. 


Qttod  rex  Kenrious  et  Anselmua  archiepiacopvs  eonoordaii  smi(. 

Anno  DoTOini  mcvii.    Ctuh  res  Henrietta,  delelis   vel  sub- Reeoueili- 
jectia  hostibus,  pro  volantate  Wormanniam  disposniBset,  yenit  ation  of 
apud  Beccnm  ad  Anselmnm  Camtuarienaem   ajcbiepiacopnm;  Henry  witb 
nbi'  intervenientibus  ntrorumque  amicia,  in  jiacem.  et  concor-     "^^"^ 
diam  convenerunt,    Et  arcbiepiscopus  rogatu  regis  in  Angliam 
rediens,    priatinam*  ab  eo    obtiuuit   dignitatem.      Bex    autem 
arcbiepiscopnm  secatns  in  Angliam,  Bobertutn   fratrem  guum  Robert  of 
et  WiUelmnm  Moretonii  consulem  perpetuo  carceri  mancipavit.  Kocmandy 

imprisoned. 

QualUer  dwe  Boberkts  w6ates  est  luce  oculomm. 
Eo  *   tempore    dux    Eobertus,   immemor   illius    boni  He  at^ 
consilii,'  MiimiUo/mini  sub  "potenti  mtmu;  ia  ampulosa  ^.^pe  " 
verba  et   minas   pronipit,   falsis   pollieifcis   et   prtecipue  but  is  cap- 
comitis  CestrenBis  animatus.     Deceptis  igitur  custodibus,  tiinded. 
conatus  est  evadere ;   sed  fngiens  ab  eisdem  captus  est, 
■  inoideDs  ^    euo   manno    in  bitumine  profundo.      Fuerat 
enim    reverenter   id   libera   custodia.      Quod  cum  regi 
nuneiaretur,  jussit    eum    arctiori    carceri    et   custodije 
mancipatum,  fulgenti   obataculo  oculorum   luce  privari. 
Mutatoiia   autem   quaai    sua   ei    non    subtraxit.      Dus 


'  dofco]  do,  O.  W. 

^  prteeeUet'^  So  Par.  in  tie  mar- 
gin,   llio  text  hs£  preilabis,  aa  W. 

3  Hie]  Altered  to  Hoe  anno  in 
C.  Sareebiria:  is  probably  an  error 
ftffSourtiMJ-**.  See  MS.  apud  Le- 
land.  Collectanea,  i».  p.  73  07!0). 

*vbi  . .  amida]  ^troduoed  by  llie 
crankier. 


'  pristtHam  . . ,  diynitateai]  added 
by  the  compiler. 

*  Tbis  is  eiiea  at  much  greater 
lengtb  in  Ihe  Ilistoiia  Anglonim 
under  the  year  11U9,  i.  p.  312.  It 
is  in  the  text  in  C.  D. 

'  A.  repeals  eonailii. 

^  incidena]  iusidens,  A. 


134 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHEONICA  MAJOHA. 


De  coHse- 

cratione 

guomndcoii 


Deaths  of 
Iip.Maimei 
aud  king 

Chnst 

Chnrcb, 
Iiondao, 
foQuded. 


v«ro  ex  ilia  hora  usque  ad  mortem  mente  et  eorpore 
iucoQsola.bili  dolore  coutabuit.  Bes:  yero  ex  onmi 
suspidone  Hberatns,  dedignabatur  quie  promiserat 
magnatibus  suia  adimplere,  minas  miuis  aceumulando, 
qui  oroses  conquesti  suubcoram  Deo  nHioQum  Domino. 

Dedit  autem  Dene  Bex  omnlpotens  regi  Hmrico  taria  mnnera.  Bob.  <!«- 
sapieotiam  scilicet,  Tictoriam,  et  divitias,  qnibns  ad  omnia  pro-     ,"51'. 
sperauB,  oiuiies    8Dc«  antecesBores  prscessit,  sed  iu  his  om- 
nibus iactus  est  Deo  ingratissinius.     Eodem  aimo   factus  Diceto. 
est  conventus  episcopornm  et   abbatum  ptiriter  et  magnatam  ol-  ^^• 
Londoniia  in  palatio  regie,  prseaidente  archiepiscopo  Anselmo, 
cni '  aranuit  rex  Henricus  et  Btatnit,  ut^ab  eo  tempore  in  reli- 
qatim   nnnquam    per    donationem  baculi  pastoralis  vel  anuli 
quisquflMi  do  epiacopafcu  Tel  abbatia  per  regem  vel  qnamlibet 
laieam  manmn  inreBtiretiir  in  Anglia;  concedente  archiepiscopo, 
Bt   nnllnB  ad    prfDlatJonem    electus   pro    horoagio   (jnod    regi 
feceret,  consecratioue  suscepti  honoris  priTaretur.     Eodem  aima 
consecrati    snnt    cpiscopi,    Wilieimua    WintonienaiB,     Eogerna 
Saresijeriensis,    Beinelnras    Herefordensis,    Willelmus    Esoni- 
ensis,  et  Urbanus  Claiamorganenaia,  ab  AnBelmo  CantnarienBi 
arobiepigcopo   apnd   Dorobemiam,   die  Donunica,    tertio    idos 
Angosti.     Obiit    eti^n    eodem   tempore    Maoricins    episcopuB  H«n.  Hunt. 
Londottiensis,  ecclesiffi  Sancti  Fauli  fimdator,  et  rex  Scotomm  f.  217  6. 
Eadgarns,  cui  sncceBsit  &ater  ejaa  Alexander  1."    Normanntis  MS.ap.Le- 
prior    fundavit     ecclesiam   Cbriati    Londomensis,   sub "  ^°^'."'- '.^' 
ordioeque  Sancti  Augustini  canonicos  collocavit. 

Qttod  Girardo  Ehoracemi  archi^pUco^  Thomas  succeesit. 
j-^,    ,         A"""  Domini  Mcvm.    Defnncto  Girardo  Eboracensi   arebi-  Hen.  Hunt. 
archbisJiop  episcopo,  Thomas   regis  *  capellMms  ad  illins  ecclesiie  eligitnr  f-  ai7  &- 
Gir^.       prsesidatnm.    Bed  continno,  facta  ekctioae,  Ansebnne  Caatua-  Dic«to, 
EleotioB  of  riensia  arcbiepiacoptis  interdixit  ei,  ne  ctuam  pasteralem  in  col.  50O. 
Thomas,      aliquo  eserceret,  donee   sibi  et  eoelesise   Cantnariensi  aubjec- 
Sabjec^oa  tionem   &ceret  et  obedientiam  caaonicam,  qoam  eibi  fecerant 
ftom  him    pnedecessorea    ejaa,    Thomas    eb    Girardna,    ex   consnetudine 
^"'i^'''  debita  et  antiqaa.    "Qnod  ai  hoc,"  inqnit,  "facere  noluerie, 
"  onmibna  Britennice  episcopia  enb  aoathemate  interdicimns. 


1  cm]  ubi,  W.     Diceto  has  ibi. 

'  There  are  drawings  of  five 
pastoral  stares  aod  a  cTovn  in  flie 
margin. 

*  «u&  ,  .  calhcaiiit']  This  clause 


is  Qot  in  the  anthoFit;  given  in  the 
margin. 

'  regis  copeSanusJ  Iniroducedby 
die  compiler. 


DE  TEMPORE  REGIS  HENBICI  PRIiMI. 


135 


jMsetOi  "  ^^  nlltLS  eomm  tibi  manus  ad  promoticaiem  imponat,  nee,  A.D.  1108. 
eoL  iOl.      "  gi  Kb   exteris  promotas   faeris,  pro  episcopo  te  BDSoipiant, 

"  Tel  pro  episcopo  tibi  communicandci  te  hftbeant."  Eodem  RdeBeaa- 
Id.ed.S0O.  aiinoltieardiis'  de  Beaumeis,  Londonieusia  electus,  consecratw  l?*^'''?-"^ 

ftb  Anselmo  Cantnariensi  archiepiscopo  apud  Pageham,  pne-      ". ""; 

eentibTiB  snffraganeie  mnitis.    Eodem  tempore  regi  Francorum  gueceeds 

Philippo  defiincto,  Lodewicus  successit,  Philip  i. 


He  morte  heati  A-awhni  Cartiuarim«is  archtepigcopi. 

Sen.  Hunt,     Anno  Domini  kcix.    Anselmns'  CantwariensiB  archiepiscopns 

f.  217  S-      et  Cbristi  philoaophus,  in  Quadragesima,  septimo  '  k^eudas 

Mail,  Bcilicet  die  Sancti  Marci,  diem  clausit  aupremnm ; 

Dicelo,       cnjnB  vitaia  laudabilem,   cnjas  actus  esimios,  cnjus  transitiun 

col.  SOI.      ab  hac  luce  cselestem  ad  patriam,  crebra  ejus  miraoaloriun 

insignia.  pereeqaTintur ^  et  ad  opera  iuisericordJ»  ejus  eucces- 

sores  inyitEtat. 

Aimo  quoqwe  eodem  Celebris  habeliatur  epistola,  qtiEe 
dicebatar  cEelitus  faisse  missa  in  manus  cujusdam  prse- 
lati,  dum  miasam  celebraret,  ad  temperandas  Eoma- 
nornm  enormitatea,  quse  diatim  snccreverunt.  '  "Esci- 
"  tabitur  Eoma  contra  Rotnanum,  et  Komanus  substi- 
"  stntUB  Romam  Romano  imminuet.  Alleviabuntvu' 
"  \ires  pastonim,  et  solatium  eorum  erit  in  otio.  Tur- 
"  babuntur  seduli  et  orabunt,  et  in  lacrimis  multorum 
*'  erit  requiee,  humili£  alludet  furibundo,  et  furor  extin- 
"  guenB  palpabitur.  Novua  grex  serpet  ad  cumulum, 
"  et  qui  intitulantur,  tenui  cibo  cibabuntur.  Frastrata 
"  est  spes  sperantiam,  et  requiescet  solatium,  in  quo 
"  parat  fidueiam.  Qui  in  tenebris  ambulant,  ad  lucem 
"  redibunt ;  quEO  erant  diviaa  et  dispersa,  eonsolida- 
"  buntur.  Non  modica  nubes  incipiet  pluere,  quia 
"  n&tus  immutator  steculi,  leoni  substituitur  agnus,  et 
"  agni  in  leones  deprjedabuntur,     Sui^t   fiiror  contra 


Death  of 
Anselni, 
April  25. 


Mysteriou!- 
leccer  re- 
specting 
the  condi- 


'  A  pastoral  staff  is  draws  in  the 
moTgm. 

'  An  inverted  crozier  and  pasto- 
ral staff  are  drawn  in  the  margin. 

°  This  date  is  an  erroneous  btro- 
duction  of  Paris,    S.  Anselm  died 


April  21.  The  error  seems  io  arise 
from  till;  mention  in  E.  de  Moate 
that  Easter  1M3  year  fell  oa  April  25, 
*  persequuntur}  prosecuntur,  0. 
W.  as  Diccto ;  proteslantur,  Hist. 
Anglor. 


136  Mi.TTH.EI  PABISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 

A.D.  1109. "  simplicem,  eb  simplicitas  attenuata   epirabit..    Decor 
"  eonvertetur   in  dedecua,  eb   gaudium    inultorum   erit 

"  luctus." 
Marri;^        Eodem  anno  missi  sunt  nnntii  solemnea    ab  imperatore  Ro-  Heo.  Hunt. 
of  Matilda  manorum   Henrico  in   Angliam,    filiam   regis  MatiJdidem   in^-2>7*> 
empCTot      "Jomini  sni  conjugium   postalantea.     Tenuit  itaqae  rex   apnd 
Henrj  V.    "Westmonaeteriam  in   Pentecosten  curiam  euam,  qna  nunquam 
tennerat  aplendidlorem ;  ct  sacramenta  de  conjugio  filia  snai 
ab  imperatoria   legafcia  petiit  et  accepit.    Data  osfc  igitur  filia 
regis  imperatori,  sicnt  decnit,  ut  breviter  dicatur ;  et  rex  cepit 
ab    nnaqnaque    hjda    terr^  totina  Anglic    trea  solidos,  sicnt 
TTiomas      tu.03  erat  regibna  Anglorum.'     Eodem  aniio  convenemnt,  rege  Dieeto, 
^■^J    jubente,  Londonus  m   ecdesia  beati  Paul!,  EJcardus  Londoni-  ""l'  f^O'- 
hiEhopof    ensia,  Willelmua  WintonienBia,  Eadulfue  Rofensis,'  Herebertna 
York.  Norvicensia,  Radulfua  Ciceatrensis,  Eannlftia  Dnnelmensis,  et 

Herreus  Bagornensis  epiacopi;  qninto  kalendas  Jolii,  die  Do- 
minica, ad  conseerationem  Thorns'  Eboraceasis  electi;  ubi 
eeclesife  Camtnariensi  et  epiacopis  ejns  catholice  ordinatis  facta 
canonica  obedientia,  conaecratus  est  a  Eicardo  Londonienai. 
Ely  made  Eodem  aaino  vex  Heuricns  Helyensem  abbatiam  ad  eplacopa^em 
M  epi3eo-   (faiistnlit   aedera,    et  Hervenm  ibi  fecit  episcopoia    ordinari. 

Nam  defnncfco  Eicaj\3o,   qiii   ultimua   fnit  abbaa   in   insula,   etB-deMoota, 
oomitatu  de  Cantebregge  epigcopo  Lincolniensi  eabtracto,  liaiO(„|.4^. 
imperii'      noro  pontifioi  lege  diocesana  subicitur  comitatns.    Eodem  ^  tem-ld.  a.  1109, 
"""  *"'      pore  in  parocbia  Legiensi  porca  porcellum  eniia  est,  sed  faciem  "ol-  430. 
Ixominis  habentem ;  et  puUna  gallinBe  quadrupes  natu3  est. 

Qvod  Boam-imdue  t&n&w,  AUmii  imperatoris  d^opalaiiir, 

iDva^on  of.     Circa  bos  decique  dies,  Boamnndus  Antiocbenorum  princeps.  Will,  of 
bpnuB  by    jnemop  injuriarnm  quas  Alexins  imperator,  vir  maJicioaas  et  "^y^  "■  ^ 
Bohemoni  *'  .  .     t         ^■         ■  j_      ■  i     .-i        ■        ■     coll.  491. 

uequam,   peregrima  Jerosolimam  tranaire  volentibus  sine  m-  .gn 

termiaaione  irrogabat,  commnuem  volens  ulciaci  querimoniam, 
eqnitum.  quinque  milia  et  peditnm  qnadragiQta  milia  Tirorum 
fortinm  oongregavit,  et  teiram  dicti  imparatoris  hostiliter  in- 
greeans,  ouiversaa  pa^ne  maritimaa  nrbes  in  direptionem  dedit; 


'  »icul .  -  Anghrtonl  Verj  nearly  ^  This  sentence  is  nearly  erased 

etawd  in  A.    It  is  omitted  in  C,  in  A.    It  is  not  in  the  Hist.  Anglor. 

bat  ^ven  in  D.    It  is  introduced  It  is  giTen  in  D.,  but  omitted  in  C, 

by  the  compiler;  not  being  id  Hunt-  though  the  luarginal  reference  to  it 

ingdon  or  H,  de  Monte,  who  here  is  retained, 
copies  Hustingdoa. 


DE  TEStPORE  KEQIS  HENEIGI  PKIML  137 

Win.  of      deindeqtie'  Epyrum  depopulatns  eat,  fcam  primam  qaam  secun-  A.D.  1109. 
Tyre,  si.  6,  dam.    Et  tandem  Durachium  ^  obsidens,  Epiri  primte  metropo-  Si^e  of 
col.  491.      jjjj^^  regionem  midique  incendiis  cousumpsit  et  rapinis.     Qnod  I>urazzo. 
andiena   imperator,  com   ingeuti  tuilitia  in   Bnccursum  Tenit; 
sed    intervenientibua    amicis,    itaperator   fcedua  iniit  cum  eo.  Treaty 
interpositis  jnramentis,  quod  ultra  Cbriati  fidelibos  in  orientem  '^^. 
transire  Tolentibus  sine  fraude  consilium  ad  iter  peragendain  et  ■'"^"'*- 
anxilium  miniatraret.    Et  sic  ftedere  confirmato,  idem  BoamnnduB 
in  Apuliam  descendifc,  familiaribna  negotiis  eTOCatus.     Sequente  Death  of 
vero    festate    dnm  Antiootiam  redire   disponeret  ciira  oopiis  ^'•sft-nd, 
m.ilitaribna   undique   collectie,  Talida  segritadino  eorreptns,  in 
fata  concessit,  relicto   filio   nomine    Uoamnndo,  quern    es  Con- 
Btantia  genuerat,  filia  regis  Philippi  Francornm.    Obiit  autem  p^^,?^, 
eodem  tempore  idem  res  Francorum  PhiJippus,   vir  illustrife,      '  ^   ' 
E-^Monfe,  et  successit  ei  filiua  ejna  Lodewious,  viginti  octo "  annia.    Per  Louis  VI. 
will  of      idc^  tempos  Baldewinna   comes  EdeHsanns  et  Jocelinua  con-  !Ei«tcase  of 
Tyre,  xi,  8,  sangninens  ejiia,  datis  pro  redemptione '  obsidibus,  a  Turcoram  Baldwin, 
coL  493.      -TOicnlis  liberaatur ;  et  poet  dies   paucos  idem  obsides  ad  pro-  ^  , 

Id.  xi,  9.  pria  sunt  reversi,  oustodibus  interfectis.  Eodcm  anno  Ber-  JoeeljD, 
trannns  comes  Tbolosanua,  comitis  Keimundi  fiUus,  apud  urbem  Byblus 
Tripolitanam  cum  claaae  Januensium  applicans,  Biblinm  urbem  taken, 
maritimam  Fenicis  regionis  obeedit  et  cepit  et  Cbristianae  P"  ^^'' 
Id.  xi.  10,  reatitnit  unitp.ti.  Deinde  post  di^  paucoa,  res  JernaaJem 
wl.  495.  Baldewinna  auxilio  ejnsdem  comitie  et  elasais  prtedictfe  Tri-  Tripoli 
polim  snbjnigayit,  et  earn  comiti  Bartramio  donavit.  sobdnea. 

Qaod  rex  Senrieua  guoeAiM  Mmieoe  mo$  ^oecrifnt. 

HetLHnnt.  '  Anno  Domini  Mcx.     Eex   Anglomm  Henricns  esbaeredavit  Hiiiip  de 

K2174.       PMlippum  de  Branaia,  Willelmom  qnoqne   Malet,   et  Wiilel- Brause and 

mum  Binard,  et'  alios  proditores  auoa,  atque   Helyam   Oeno-^*"?^ 

marini^  comilieni,  qui  comitatmn  ilium   de  rege   tcncbat,  vita 

privavit,     Qnod  audiens  comes  Andegavensis  Ganfridua'  aus- 

cepit  flliam'  ejuadem  Elyee  cum  comitatn  illo,  et  tenuit  ilium* 

A--8.  contra   regem   Henricnm.      Luna*    guoque  quasi  extincta  "nie  moon 

r???;      feeta  est.  wlipsrf. 


'  dandeqae]   omnemque,  O.  W., 
and  so  the  Hist.  Anglor. 
3  Djirachiuml  Bracliium,A.C.D. 

•  viginti  octii\  viginti  novem,  E. 
de  Monte. 

*  O.  W.  and  the  HiBt  Aiiglor, 


*  e(  .  ■  «ii»]  Introduced  bj  the 

*  eaa/ridas]    Sic  all  the  MSS., 
erroneously  for  Falco. 

'  Ermengarde. 
B  iUwn]  ilhid,  A. 

*  Thii  ad^tion  is  in  the  text  in 
CD. 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHBONICA  MAJOEA- 


A.D.  1110. 

S.  Oswin'B 

moath, 
Aug.  23. 


Godricua 
trilam  kere- 
laiticam 
inchoavit. 
Cometa? 

B«JTOQt 

Iftken  by 

Baldirb. 


Be  tranelaliotie  Sanctl  Ostoini  regis. 

Eodem  anno  Eioardns  abbas  ecclesiffl  Saacti  Albani  pretioBaa 
beatissimi  regis  efc  martyris  Oswiai  reliqniaa,  cum  magno  cleri 
et  populi  tripudio,  in  novam  Dei  genitricis  Marite  tranatnlit 
basilicam  apnd  Tynemntbam  ab  antiquo  ejnadein  Dei  geni- 
tricis oratorio,  in  quo  corpus  ejus  BanctiBeimum  fuerat  prioa 
inyentnm  et  in  noyo  feretro  collocatum.  Facta  est  antem 
hfec  ta-analado  in  die  pasaionis  ejusdem  martyris,  deoimo  ka- 
lendaa  Septembria,  secundum  ^  rotulmn  cancellarii,  Kes  A.-S. 
■  Henricus  dedit  filiam  suam  Matildem  imperatori  Ale-  *^''f ??^ 
maimo,  anno  eodem. 

Eodem  etiam  wmo   Sanctus  Godricns   apnd   Finchale  Titam 
heremeticam  inchoavit,  quam  per  annos  eexaginta^  landabiliter 
complena,    carne    tandem    eolutns,    ceeli   palatiam    conscendiE, 
tetemaUbas  deliciis  ibidem  frnitonis  cum  eanctis.    Hoc  etiam  Hen.  Hui 
anno  cometa    appamit   more    insolito,    nam   cum   ab    oriente  f-  217  6. 
sorgena  in  firmameotam  ascendiasefc,  non  progredi,  aed  regredi 
■ridebatur.    Eodem   vero  tempore   res    Jerusalem   Baldewinus  will,  of 
Beritura,  civitatem  Fenicia  regionis  maritimam  potenter  eub-  Tjre,  si. 
jngatam,  catholicse   restitnit    unitati.      Est    antem    sita   inter  i3.™-*9 
Biblium  et  Sydonem  civitates. 


QuoA  res  Smrinue  terram  cotnUU  Amiegav^me  gr 
Hone  contrivU. 

Aujou  .Anno  Domini    ucsi.     Be:    Anglomm  Henricua  pergens  in 

ravaged  by  B'ormanniam.  contra  comitem  Andegaveneem,  qni  Cenomamiiam* 
Henry.        ^^  tenebab  invito,  werrte  leges  contra  eum  ferro  simul  et  in- 

cendio  canstanter  esercuit,  ipeumque  et  terram  ejus  totam 
Fiamine.      gravi  depopolatione  coctrivit.     Mortalitas^  tunc  erat  ani- 

raalium  maxima/ fames'*  valida  io  Normannia,    Hen- 


Pope  Pas-  ricua  res  Theutoniens  Faschalem  Papam  in  eustodiam' 
chain,  im-         .. 

prisoned.     POSOlt- 


A.-S. 
Cbron. 
a.  1011. 

coL  502. 


'  These  additions  are  in  the 
nCD. 
!  eexagiata  ]    qnadraginta, 


s.  ab.    It  is  not  in  O. 


mladiam}  cnsdodiam,  A. 


DE  TEMPOHE  EEGIS  EENRICI  PRIMI. 


Be  Saneta  FrdhesuUha  ei  e?««  ecehsice  ftrndatione.  A.D.  nil, 

Ualntesb.        Eodem    tempore    EogentB    S&reaberienais    episcopns    dedit  Foonda- 
GcsC.  Pont,  locnm  in  Oxonia,  in  quo  corpus  beatae  Fretheawithie  virgmis  ^J?  *>'  S. 
JT'  "gi'gPP"  requiescit,  cnidam  canonico  nomine  Wimundo,  qui  multoa  ibi  ^^^^ 
'  canonicos    regnlariter  viventes  Deoque  famulantes  devotissime  Oxford. 

instituens,   super  illios  vices  'gerebat  prions.     Faerat  autem  Legend  of 
antiqmtas  pro  rOTerentia  bealue  virginis  sandamonialibos  de-  S.Frides- 
pntfttns,  qnie  sponsi  oaeleetia  amore  sponsnm  contempsit  ter-  "'^^■ 
renum.     Nam  cum  regis  cnjusdam  filina  ad  Virginia  nnptias 
animam  applicnieaet,   precibas   tandem  et  blanditiia  inaniter 
conBumptia,  violenter  contoudlt  rem  agore   cum  paella.     Quo 
comperto,  Fretheawitha '  in  silvam  quandam  lotenter  coniUgit ; 
Dec  bunen  latibulum  latere  potuit  amatorem,  quia  desidia  sou 
defnit,*  quin    diligentius  qutereret  fugientem.    Tirgo  igitur, 
iterate  juvenis   fnrore  comperto,  per  occultos   tramites,  Deo 
comitante,  Osoniam  de  nocte  fugiens  pervenit.     Cnmqne  mane 
illuc  curiosns  amator  advolaaset,  paella  de  faga  jam  desperams, 
fiimulque  do  lassitudinp  nusqaam  progredi  valena,  Dei  tutelam 
Bibi  et  persecutori  pcenajoi  anxia'  imprecatar  ;  jamque  juvenia 
jlle    cum  comitibiiB   portas  nrbis  anbihat,  cum  caeleBti   plaga 
irraente  csecitatem  incorrit.     Intellecto  igitur  pertinaoite  sate 
delicto,  jnTenis  lace  privatuB,  et  BVetheswitha   ut   misereretur 
per  nantios  exhurtata,  eadem  facilitate  lumen  recepit,  qua  im- 
precanbe  paella,  incorrerat  cceoitatem.     Mine  regibaa  AngliEe 
timor  inolevit,  illiua   urbis    ingressnm    et   hoBpitlum  cavere, 
quod  ferator  peatifer  esse  iUia,  cam  non  velint  rei  veritatem 
aao  damno  periculnm  experiri.     Tunc  Tirgo  beata  constracto 
(Not  in       ibidem  monasterio,  virginibus  °  congregatis,  usque  ad    exitiun 
Malmesb.)  vita  sa»  Deo  plaoens,  illia  prsefuit  nomine  abbatisste.     Hoc 
BbhneBb.    antem  monaeteriom  temp<ve  Anglonun  regis  Ethelredi,  Danis 
ly.  178,       jjgpi  a^udicatis  et  oaasa  salutis  in  illud  confagientibus,  dia- 
^'       '        ourrentibus  flammisj  com  eis  consumptum  eat;  sed  non  molto 
post  ab  eodem  rege  eonsfcructum,  et  competentibns  est  pradiie 
ompliatom. 
HeiLBwu.      Obiit    hoc    anno    Eobertua  comes  PlandrensiB,  qui    itineri  Death  of 
f.2l76.       Jerosolimitaino    prteclarissime  int«rfait;   unde  memoria*   non  KoJ>ert  of 
WM.  of      tranaiet  in  ffitemniQ ;  factua   est  antem  consul  post  enm  filins  *l»i"ierB. 
itMLMi   ^^^^  BaldewinoB.     Eodem  anno  Sydon,  oivitas  in  maris  jbw-  sidon 

'  gine  poaite,  obsidetnr  et  capitnr  a  rege  Jerusalem  magnifico  taken  bj 
Baldewino.  BaMifiii. 

•  Frelkeswilia  J   R^lheswithMn,   I       *  virginibus .  .  tdbatisue]  Ttttro- 
A.  duoed  bj  the  compiler. 


tmmm 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  SL4J0EA, 


A.D,  1112.      Qaod  dissensio  oritur  inter  doniinuot  Papam  d  invperaior 


Quarrel 
between 
FasclutlU. 

and  Henry 
V.  respeot- 
iog  mvea- 


Riehard. 

Great 
mortalitj. 


Anno  Domini  xciii.    Facta  eafc  contentio  Romte  inter  Papam  B.  de 
Paechalem  et  Henricam  imperatorem,  hac  de  causa.    Imperator  **?°|^'i 
nti  volnit  privilegio  anteceasonim,'  habito    annis  trecentis   snb 
Bomanu  ponttflcihna  eesaginta,'  qui  lioLte  dederant  episcopatns 
et  abbatias  per  anulum  eb  bacnlum  paatoralem.    Econtra  cen- 
sebant  Eomam  pontifices  nee  posse  neo  debere  dari  per  yirgam 
vel  MHilum   episcopatum,  vel  aliqnam  inatitationem  eccleaias- 
ticam  a  rannu  recipere  laicall.     Facta   est  pas:  inter  impera- 
torem Heuricnm  et  Papam  Paschalem.,  ita  nt  episoopi  deinceps 
et  abbates  inatitationem  accipiant  afa   imperatore  et  snis  buc- 
cessoribua  per  virgam  et  annlnm,  et  post  faciMit  episcopo,  ad 
qnenj  pertinuerit,   canonicara  obedientiam,  et  conaeorationem 
accipiant  consnetam.    Acta  vero  sunt  hsec  ante'  altare  Aposto- 
lornm  Petri  et  Paali  in  ooiilis  omninna,  et  sio  Papa    corpus 
Christi   dedib  imperatori.     Obiit  eodem  anno  Tauta'edus,  vir  Will,  of 
illuatris  et'  in  actibna  Jerosolimitanis  magnificns,  qui  princeps  IV^i  ^i- 
erat  Anfciochire   et  cornea   Bdessanns;    eni   sncoeBsit  Eogems     '" 
filiua   Eicardi,    vir    nob  ilia,    ea    conditione,   ut    quandocunqne 
Boamundtts  junior  Antioohiam  reposceret,  illi   sine  contradic- 
tions resignaret.    Hcc  uuao  facta  est  hoQunum  mortalitas  A,-ij. 
QiaxiiDa^  -  ti,g 


ThoFstan, 
archbishop 
of  York, 
p.  220. 


BedaclioD 
of  Wales. 

Com«C.  . 


De  iigcordia  inter  arcfttepisoopos  Ehorawnaem  et  Cantwirisfaeew,. 

Anno  Domini  mcxiu.  Rej:  Henricne  dedit  arcliiepiscopatam  HenHun. 
Canfimriensem  Badnlfo  Londoniensi'  episcopo,  el'  ilium  per  £  31' ^ 
anullim  et  pastoralem  baculum  investivit.  Obiit  eodem  anno 
Thomas  Eboracensis  archiepiecopua,  et  ei  Thorstannus  auc- 
ceasit.  -  Orta  est  autem  inter  Radulfmn  Cautuariensem  et 
TtLnrstaunum  Eboracensem  arcbiepiscopos  magna  dieaensio,  eo 
quod  Eboracenais  subici  noluit  archiepiacepo  Cantnariensi  de 
more,  sicut^  ejut)  antecessores  fa«ere  solebant.  CauHu  autem 
ssepo  coram  rege  et  domino  Papa  ventilata  est,  aqd  nondum 
fine  debito  terminata.  Eodem  anno  res  Henricus  exercitnm 
dncens  m  W&lliam,  snbdidit  sibi  Walenses  pro  arbitno  regite 
Toltmtatis.    Eodem  anno  mensc  Idaio  cometa  ingena  apparoit; 


'  0.  W.  and  the  Hist.  Angl.  ins. 
auontm, 

^  gexaginta}  e«i:aginta  tribuf,  B 
deM. 

"  et  .  .  Edemmvi}  added  bj  the 
compiler. 

*  imtifontoiii]  Sic,  and  soO.W. 


and  the  Hist.  Anglor.  exroneonaly 
for  Roffaai. 

*  et  ,  .  inreiliBii]  Introduced  by 
the  compiler. 

sietit .  .  sokbaaC]  added  bj  the 


DE  TEilPOBE   REGIS  HENEICI  HRIML.  141 

B.deM.     e(,  pogj  panlnlnm,  tarrte  motus  partem  urbis  Maniistree_pro- A.D.  I1I3. 
c<>l  433        stravitf  non  louge  ab  Antiodiia,  cum  duobua  castellis,  Triphaleg  Earth- 
Will-  of      scilicet   eb    MariBeain.      Ipso    etiam.    anno    Menduc    Peraarnm  4"^'6> 
a>e,  n.      princepa,  fines   Ohriatianorimi    ingressna,  tantam   Becnm    trasit  J^"^'°°  "^ 
19,coL605.  gj.(jjj^(^j,mjj   copiam,   nt    neqairent   sah    EBmero    comprehendi.  ^nmf 

Qni,    regionibua    multis     tranacuraia,    circa    pontem    sub    quo  Jeinsalem 
Jordanis  effluit  castra  composuit.     Quod  audiens  res  JoruBalem  l>y_Menduc, 
Baldewinus,  Ilogeriiin   principem   Antiocbenum   in   sunm    Kub-  ^"j^^ 
sidium   CYOcaTit;    ued   res    temerarins,    antequam   ejus   ansilia  gj^Qg, 
conveniasent,  impetuose  nimia  cB  dc  sua  virtute  prBeeumptuoee 
cxmfidens,  Lostibua  obviam  cum  paucia  proceaait.    Nam '  inaidiia.  Defeat  of 
quas  ei  paraverant,  neacientcr  intniBiis,  exhoBtium  multitudine  Baldwin, 
repente  oppreesos,  in  fogam  compellitur,  et  necessitate   com- 
pulsua,  in  loco  certaminis  relicto  resillo,  atlfugit.     Arnalfus  Flight  of 
quoqne  patriareta  et  alii  principea  qui  cnm  ilto  erant,  relietis  the  patrf- 
caetris  ac  rebus  omnibns,  tnrpiter  quoque  aufugerunt.    Ceci-  ^^oli 
derunt    ibi  ex  noatris  equitea  triginta  et  pedites  milte   quin-  ■*-™"l>- 
genti.    Turci  vero  Bcientea  reliqnaa  regni  partes  militia  carere.  Ravages  of 
miasia  de  enis  copiia,  cisperimt  in  variia   partibus  universam  the  ISirkB. 
terram  perlustrftre,  e^des  passim  et  incendia  operari,  eSringere 
Buburbajia,  c!(])ttTare  colonos,  in  Tillia  et  oppidia  priedas  secnm 
(Not  in       et  manubia  contrahentes.     ites   autem  Baldewinua  castelimn  Escape  oi 
Will,  of      quoddam,  quod  sni  juris  erat,  fngiena  ingresaus,  tarn  diu  in  Baldwin. 
^■y^'        eo    ab    hostibns    obsidione   yallatus    est,    quousque    eo    pacto 
redderet  illad    eis,   ut  cum  auis  ad  propria    liber    sineretur 
abire, 


Quod  rex  Henriaus  fecit  fidelitatem,  jurare  filio  sua  WUlehno. 

A^.  Anno  Domini  mcsiv.    Res  Anglorum  Hemicas'  fecit  omnes  Homage 

duw.        Buoe  potestatis  magnates  fidelitatem  jurare  Willelmo  filio  suo,  swom  to 
rV'm      qic^  pepererat  ei  Matildis  regina  aua.    Bodem  anno,  mense  ^^'"'"^ 
a.  11*17  '     Decembria,  cselum  repente  rubens  apparuit,  ac  si  arderet,  et  j^^ 
coL  435.      lana  eolipsim  passa  eat.      Quarto  kalendis  Aprilia  Tamisia  The 
S^,^      exiccaba  est,  et  mare  [per]  duodecim  miliaria,  per  duos  15^** 
DUa^       dies.     Eadulfus  episcopus  Rofensis  eligifcur  ad  arcfaiepi-  juiph, 
coL  50*2,     scopatum  Cantuariensem,  aesto  kalendas  Mali.     Eodem  "^''^P- 
Hen.  Hunt  quoque  teropore   tempestates   multse  personuenmt ;  co-  CotaeL 
ld.£2'i76.  meta  quoque  apparuit  mense  Mali;  dedicatur'  ecdesia C^MWrWrt- 
Cautuariensia. 

>  W,  and  the  Hbt.  Angh  ins.  in.   I       °  This  clause  h  pecnliar  to  the 
'  A.  repents  Anglontm.  I  compiler. 


MATTH^I   PAKISIEN"SI3  CHBONICA  MAJOEA. 


Amlibp. 
Ralph  C01 
aecrated. 


Atchbp. 
Tliurstan 
refuses  to 
make  his 

toarchbp. 
Balph. 


De  eomecraticne  Badulfi  Caniwtriemia  oreMepiseopus. 

Anno  Domini  mcst.     OMit^  WilleltQuH  Cantuariensis 
'  arcbiepiseopus.     OongecratuH^  est  Badulfus  Gantuarieu^a  ar- Diceto, 
ohiepisoopns  Cantuarife  ab  Anselmo  domini  Paps  legato,  qiiinto  *oI-  ^'^• 
kaleadas  Jnlii,  et  paUium  ab  eo  eoscepit.    Et  eodem  die  idem 
archiepiscopUB  Theophnm  Wigomiensem  et  Bemardum.  Mene- 
vensem  antistites  consecrarit.     Deinde  post  dies  paucos,  cum 
Torstailnae  EboracecBis  electus  ab  archiepiscopo  Caotnarienai 
moneretnr,  at  more  BoUto  beaedictiouem  ab  eo  snsciperet  et 
eibi  obediestdam  faceret  et  ecclesiss  Cuttnarieusi,  r^pondit.  Be 
benedictionem'  ab  ipso  Bnsceptnrum  libenter,  sed  professionem 
quam  exlgebat  ee  nullo  modo  feotumm.     Quod  audiena  res 
HenriouB  proteatafcus  est  manifeste,  quod  niai  ecclesiae  Oantua- 
riensi  jaxta  morem  antecessorum  snonim  faceret  quod  debebat, 
ipsnm  EboraceriBi  episcopatu  com.  benedictione  fonditus  cari- 
turmu.     Sioqne  ab  arcbiepiscopo  Cantuariensi  isterposita  ap-  (Kotio 
pellatione,  ne  ab  alio  quam  a  se  conseerationem  acciperet,'  ab  Diceto). 
invicem  ree^eenmt. 


Se  dedieaUone  ecclesue  SaneU  Albani. 

mint  Mcsn.     In  contermino   prseteriti  efc   sub- 

anni,  rex  Uenricua  cum  regina  sua.  ad  Natale 
Domini,  die  scilicet*  Innocentium,  interiuit  dedicationi  eccl^te 
Sancti  Albani,  quam  dedicavit  arehieplscopua  Bothomagen- 
sis  Gaufridns.  Sed*  cum  pi-^  magnifcudine  ecclesi^  £ati- 
garetur,  subiit  onus  Kobertus  LiuooInieuBiH,  Bub '  abb^io  ^ 
ejnsdem  loci  Eicardo  viro  vcnerabili  requiaitua.  luterfueront 
aotem  hnic  dedicationi  cum  rego  et  regina  ejus  Matilda, 
Bothomagensis  archiepiacopna  Craufridus,  Londouien»s  epiaoo- 
puB  BicordtK,  SaroBberyensia  Bogeros,  Bnnelmensia  Bauulfua, 


Diceto, 
coL  502, 
(Not  in 
Diceto.) 


■  ThiB  iiS  partially  erased,  as 
bdug  Ju  erri».  It  is  not  in  C.  j  in 
D.  in  the  margin.  The  other  addi- 
tions are  in  the  text  in  C.  D. 

^  This  mattioD  of  the  consecra- 
tion gf  the  Brchbiehop  is  introduced 
into  Diceto's  accoont 

3 — »  acciperet  .  .  abiale]  This  is 
written  in  the  St  Alban's  band. 


orer  en  erasnre,  made  to  admit  of 
Faria's  additions. 

*  scilmQ  sanBtonun,O.W.i  om. 
Hise.  Anglor. 

>  This  statement,  introduced  by 
Paris,  is  not  in  the  Gesta  Abbatnm, 
T.  i.  p.  71.    II  is  in  the  Hist  Angl. 

•  sub}  ab,  Hist  Aiiglor. 


DE  TEMPORE  REGIS  HEHRICl   rBIMI,  113 

Dioeto,       cnm  comitibas  Anglise   et  NormannMe  mnltia,  Ricardo   abbate  -A-.D.  1116. 

coL  502.      jpgj  j,ggj  g^  gjjjg  omnibna  necesearift  largiter  procnrante.    EtGi^of^s- 
res  EenricuB    dedit    eccleeiee    prsefetsB  Bissopeacote    in    dotem  ^"/j-Hit 
perpetuam,  et^  carta  sua  solenniter  conflmavit. 

Hen.  Hun*,     Eodem  anno  etirrexit  disoordia  magna  inter  regea  BVancorom  War 

f.  317  6.      et  Anglorum,  bacdecansa;  Tteodbaldue  comea  Bleaenais,  nepos  Ijetween 
Henrici  regis,  contra  regem  Francorum  arma   promoverat,  in     /fLoni 
ctytis  ausilinm  rex  HenrieoB  militiam  snam  misit,  et  regem  Lo-  vi, 
dowicum  non  mediocriter  afflisit.   Torbatua  ergo  res  Praocornm 
convocavit  in  emnn  aniilium  comites  Andegayenaeni  et  Flan-  Folk  V. 
drenaem,  qui  pariter  jaraTemnt  se  regt  Henrico  Nomianniam  Baldwin 
ablatnros,  et  eani  Willelmo   Alio    duels  Roberti  fratria  Henrici  ^^' 
regis  datnroa,  cui'  jnstina  competebat.    Res  autem  Anglorum, 
nt  vir  sapiens  et  providus,  adscivit  in  suum  prteaidium  comitem  Conui  III. 
Britanniie  et  Theobaldum  preedictum,  cum  Anglis,  ITonnannis,  Louis  in- 
et  BrttimniB,  et  adversariornm  suorom  prestolabatur  adventnm.  Tades  Nor- 
Kex  vero  Francornm  cum  prjefatia  coniuratoribus  *  et   esercitn  ?^^^' ™ 
copioso  Normanmam  migreaaua,  cnm  in  ea  tix  pemoctasset,  jeijre 
regis  Anglorum    formidMiB   adventum,  imbellis  ad  propria  re- 
meavit.     Bodem  anno,  pro  necceeitate  regia,  Anglia  fuit  variis  Bsactions 
eractionibuB  deprcEsa,  cum  elcmentorum  perturbationitus.  j"  ^S" 

De  eomtnotione  elementorum.. 

Id.  f.  SIS.        A  linn  Domini  ucsvii.    Tonitma,  grandinea,  et  terr^  motna  Stonus  and 
in  Longobardia  ecclesias,  tnrres,  M^bores,  Eedificia,  et  homineB  earthquake, 
^^S£hroii.  oontriveruct.     Luna   facta    est    quasi   aanguinea,    tertio 
(Not  b  the  idus  Decembris.*     Robertus  prior  cum  paucis  fratribus,  Mertonfiret 
R.^        Merefconam  primo  Labitare  ccepit.     .Eodem  amio  venera- jj^^j^' ^j 
MoQte,       bilis    Tir    vita    Yto,    Camotensia    antistea,  et    in    scripturia  S.  Ito  of 
•^L  *^^-      sacris  ad  plenum  eruditns,  diem  clansit  extremnm.  Cliartres. 

Scisma  orta  est  Soma  propter  Gelasivm  ArU^apam. 

Id.  Anno  Domini  uc^lyui.      Defimcto  Papa  Fa^chali,   Gelaaius  Pope  Ge- 

antipapa  *     anno    nno    snccoesit,    cui     successit    orthodoxe  bwus  IT. 


'  et  .  .  cmtfimavit']  Added  bj 
the  compiler.  The  place  is  Biscot, 
near  Luton,  Beds.  Compare  the 
Geata  Abbatnm  S.  Albani,  i,  p.  68. 

^  cai  .  .  compelebaf]  Added  hy 
tlie  compiler. 


'  conjtmitimdus]  procuratoribus, 
Hist.  Angl. 

*  Decemh^s]  SeplanWia,  Hist 
Angl.,  though  the  Chronicle  has 
December. 

5  onftpapaj  This  enor  i«  iatro- 
dnced  by  the  compiler. 


144. 


MATTH^I  PARISIENSIS  caROHlCA  MAJORA. 


A.D.  Hie.  Calixtus.  Obiit '  etiam  eodem  wmo  Mfttildis  regina  Angloram, 
Death  of  cujns  corpns  apud  Westmonasterium  quietem  eepulturHS  ac- 
3?^°  copit.  et  anima  ejuB  se  effllnm  posaidere  evidentibua  signis  ot 

atiJiW.      miraculia    crebria     oatendit.        Sstic    autem   regina   beatissi 
Her  house  api>d  nrbem  liondouiaram  domiim  ledificavit  leprosortun   cam 
oflepere.     oratorio  eb  lediflcio  competenti,   quod  uaqoe  hodie  lioBpi6ale 
Death  of     Matildis    nnnonpatar.'      Obiit    quoque     Baldewimis    rex 
Baldwin  I,  JernsaJem.     Obiit  Petrus,  primua  prior  Bermondesbeie. 


col.  436. 
(Not  in  K. 
de  Uoat«.> 


the  order 
of  the 
Templars. 


Their  rule 
fixed  at 
tlie  conncil 
at  Troyes. 


De  origins  oriUtiis  militim  ITempH. 

Circa  dies  istoa  viri  qnidam  nobiles  de  equesfcri  ordine,  re-  will,  of 
ligiosi  »c  Deum  timentes,  in  manns  patriarchs  JerosoUnjitani  Tjre.xij.J 
Ohristi  se  servitio  manoipantee,  more  canonioorum  regulariunx  °''^-  ^'^^• 
in  castitate  et  obedientia  proprifsque  Yolimtati  rentrntiantes, 
perpetuo  Tiyere  aanb  profesai.  Qaoram  primi  faerunt  viri " 
venerabiles,  Hugo  de  Pagatus,  et  Godefrjdus  de  Sancto  Aude- 
maro.^  Qui  cnm  certe'  non  haberent  domicilium,  res  Balde- 
winns  in  palatio  suo,  qaod  secna  templum  Domini  ad  auatralem 
habnit  plagam,  eia  babitaenlum  concessifc.  Oanonioi  vero 
templi  Domini  plateam,  qnam  circa  prtedictum  liabebant 
palatinm,  ad  offidnaa  constmendaa  conceBSerunt.  Patriarcha 
qnoque  et  res.  cum  snis  prooeribas  et  aliis  eecleeiaram  prie- 
latis  de  propriia  dominicia  anis  pro  victn  et  vestitu  certa  eia 
beneficJa  contulemut.  Prima  coram  professio  erat,  nt  in  re- 
missioneni  peccatoram  suorom  viae  et  itinera  ad  salutem 
peregrjnorum  contra  latronum  insidias  pro  Tiribns  conaervarent.' 
Tandem  poet  novem  annos  in  concilio  [apnd]'  Trecaa  celebrato 
inatitata  est  eis  regula,  et  babitna  albns  a  Papa  Honorio 
asBignatns;  et  deeursis  fere  novem  annie,  qni  prins  novem  fue- 
nmt  tantnmniodo,  ccepit  eornm   nnmema  angere  *  et   jMisses- 


'  A  crown  is  drawn  in  the  mar- 

'  This  is  an  ineertian  of  the  com- 
piler. At  the  foot  of  the  page  is  a 
drawing  of  thehoBpital,  irith  "Ma- 
"  til^s  i^na  fundaviC  liospitale 
"  LoadonitB,"  above;  and  below io 
rnbrick,  "  Metnoriale  MadMs  re- 
"  ginte,  Btalioet  hosintale  Sancti 
"  Egidii  qnod  est  Londonite." 

*  oSri  peaerabilea]  om-W.,  though 
inO.    It  is  not  in  the  Eiat.  Anglor. 

*  At  the  foot  of  the  page  is  a 


drawing  of  two  Templars  on  the 
same  horse,  apparenttj  illostratiDg 
the  passage  in  the  Hist  Anglor.  i. 
p.  3S3,  thon^  this  is   not  given 


Tjre. 


,,    0.,    ! 


iWill.  of 


'  apudj  So  W.  of  Tyre;  om.  A. 
O.  W.  and  the  Hist  AngL 

*  augere)  angeri,  W.,  as  Will,  of 
Tyrei  nmltiplcari.  Hist  Anglor. 


DE   TEMPOEE   REGIS  HENRICI  PRntfl.  145 

WU- of      sioneB    in    immenBntn.'     Postmodiun    vero   tempore   Engenii -A.D.  I1I8. 

lye,  sii,  7,  Pspm    cmces  de  panno  mbeo  snis  assoerant  maDtellia,  nfc  ft 

"  '      ceteris  posaent  hoc  signo  diecerni,    Ifamerna  anteai  eomm  in  Increase  of 

brevi   ita   multiplicatus  est,  [nt] '   in   conyontu   pluaqnam  tre-  *^^  oroer. 
centos  habeant  equites,   exceptiB  fratribus  aliis,  quorum  fere 
nnmerua  cemitur  in6nitiis.    PoBBessiones  vera  tam  citra  quam 
.  ultra  mare  adeo  immeneae  habere  dicnntnr,  nt  jam  nou  sit  in 
orbe  Christiono  provincia,  quae  eis  bonomm  suoram  poiiiioDem 
uon  contnlerit,  eb  regiis  hodie  divitiis  pr^estantiores  existant. 
Qui    quoniam    justa    templum    Domini    manaionem    habent, 
fratres  miliCiee  Templi  dicnntur ;  eb  cam  din  in  honesto  etarent 
pFOposito,  nunc  adeo  professionis  enie  humilitate  neglecta,  do-  lis  degene- 
mino*  patriarchEe,  a  quo  et  ordinis    institutioneni  et   prima  •^'^J'- 
beneficia  susoeperaut,  ee  subtraxerunt,  ohedientiam  et  ecclesiis 
Dei  decimas  aubtrahentes,  facti  sunt  cunctia  valde  moleati. 

B,  de  Eodem    anno    obiit '   rex  Jerusalem  Baldewinua  primus,  vir  D^ath  of 

*'j"''l',      magnifleus,  qui  nrbea  Acbon,   Caasaream,  Beritum,  Sydonem,  Bxldirin  I. 
■      Tripolim,  Areuth,'  cum  terria  Arabnm  usque  ad  Mare  Bnbrum,  His  oon- 
suo   imperio  potenter  adjecit.     Sncceaait  ei  aliua  Baldewinua  BaUw'inll 
■  Will,  of^     comes  Edessanua,  et  coronatus  est  in  regem,  mense  Aprilis, 

Tyre,  sii,    ggcumda  die  menais, 

4,  coL  SSB. 

Q-aod  d^uncio  Fofa  Chlasio  Galhitus  suecesHt. 

TntPontit     Anno  Domini  McsiK.    Defuncto   Papa   Gelasio,   Buecesaib  eiPopaCa- 
CalistuB  annis  deeem,"  meneibus  totideiu,  et  diobus  tredcoim,  l's'"s  H- 
B.  de  Puerat  autem  episcopus  Viennensie,  Wido  prias  vocatus,  ct  in 

M™tei        Papam  consecratus,  vocatus  est  Calixtos.     Hie  Remis  conci-  Council  at 
j^  .  Hum  tenuit,  ad  quod  res  Henricns   quoadam   Anglite   et  Nor- ■'"'*'''''^- 

coL  503.      manniffi   epiacopoa   deBtiuavib.      Turstanua   qnoque  Eboraoensis  Archbp. 
elecbna    illuc   veniendi    a  rege  licentiam   impetravit,  interpo-  Thurstan 
eita  fide  quod  benedictionem  ab  eo  no»   reciperet.     Qui  ad  ^jj^b^^g 
concilium  Tenieus,  Bomauos,  sicut'  mos  eat,  in  suom  favorein  popef 
largitatis  beneficio  branatulit,  et  per  eos,  u6  a  Papa  consecra- 
retur,  impetravit.     Quod  ut  regi  Anglomm  innotuit,  onmem 
ei  locnm  snie  domiuatioiuB  tnterdixit. 


iw]  So  W.  and  the 
Hist  Anglor. ;  in  yulnenanm,  A.  C. 
D. !  invaleecere,  Parker.  The  words 
occur  just  below  in  W.  of  Tyre. 

*  0.  W.  i  Hifit.  Anglor.  ins.  hodie, 
as  W.  of  Tyre. 

»  The  Hist.  Anglor.  has  '■  a  do- 
"  mini  patriarchs  . .  obedieatia." 

VOL.  U. 


'  In  the  tnat^n  is  ^  and  a  crown 
reversed. 

»  Araulh}  Artath,  W. ;  Arbath, 
Hist.  Anglor. 

'  An  error  for  qaataor. 

'  aieut  mos  e«rj  Introduced  by 
the  compaer. 


146  UA.Tm.MI  FABiaiEKSia   CHBOKICA  MiJORA. 

AJ).  U19.      In   iioc'    coQcilio  idem    Papa,   eirorem    magiatri    Gileberti  cf.  oito  Fri- 
^^^of      PoretEe,  qui  in,  capitnlis   quatuor  erraase   dicitnr,  condemnavjt.  u^rid.l?^ 
la  PoreS       Primo  dixit,  quod  divina  nature,  quss  divinifaa    dioitar,  Deua  iS'''mrk?*' 
cottdemned.  ^°0-  sit,  aed  forma,  qi:ia  Dens  eat,  aicut  liuraanitas  non  est  homo,  sius,  pp.isc 
sed  forma,  qare'  esC  homo.      Conoilinm:    credimns  aimplicem  ^''jJjq  tjm 
naturam  diTinitatia  ease  Deimi,  nee  aliquo  Benau  catholico  posae  Conciite. 
■..   .   .  -     T^  ^.  .         .  .         ■£         under  the 

Began,  qmn  diTuutaa  sit  Deua.  Sio  vero  ubi  dicitnr  Deiiin  vear  iim. 
Baioentiai  B&pieutem,  magaitudine  magnum,  reteniitate  ster-  S^Sii.ni, 
nam,  uniiate  nnnm,  diTlnitata  ease  Denm;  credimua  non  niai  s^i- 
ea  Bapientia,  qnie  est  ipse  Deua,  s^ientem  esse,  non  nisi  ea 
magnitndine  qu»  est  ipae  Deus,  magnntn  esae,  non  niai 
ea  seteniitate,  qas»  est;  ipse  Dens,  jetemtun  esse,  non  nisi  ea 
nniiate,  qoie  eab  ipse,  esse  luiuni,  non  nid  ea  divinitate 
Denm,  qiua  in  ipso  est,  id  est,  in  se  ipso  sapientem,  magnnm, 
aatemnm,  tmnm,  Denm.  Secnndo  dixit,  gnod  non  unos  Dens, 
vel  una  sabstantia,  ant  unnm  aliqnid  sit'  persons,  id  est. 
Pater,  et  Filius,  et  Spiritns  Sanctna.  Ipsie  vero  tres  peraonte 
tria  stmt  differentia  et  nnmero,  ac  ai  tres  homines  humani- 
tatem  unam  nnmero  habere  inrenirentnr.  Concilium ;  cum  de 
tribns  personia  loquimur,  Fatre,  Filio,  et  Spiritu  Sanoto,  ipsos 
nnnm  Beam,  nnam  divinam  substantiam  ease  fatemor,  et  e 
convra^.  Cum  enim  de  uno  Beo,  unsi  diyina  anbatantia 
loqnimnr,  ipsum  Tirmm  Beum,  et  nnam  divinaxa.  snbstantiam 
ease  tres  peraonas  profitemur.  Tertio  dixit  Gilebertua,  qnod  ad* 
proprietates  personaram  relationea  quxdam  leternGe  aint,  qnee 
nim  aunt,  qnod  ipaaa  persons,  aed'  diviafe  nnmero,  et  divisa 
sabstantia,  et  habeant  tres  onitates,  et  sic  mnlta  sstema  sint 
qnorum  unllnm  sit  Beios.  Concilium :  credimns  solnm  Denm 
Fatrem,  et  Filinm,  et  Spiritom  Sanctum  teteruum  ease,  nee 
ftliqnaa  oninino  res,"  mve  relationes,  eive  proprietatea,  vel  nni- 
tates  dicantur,  adeaae  Deo,  qum  ennt  ab  tetenio,  qam  non  sint 
Dens.  Qnarto  dixit,  quod  divina  natuia  non  sit  jncamata. 
Contnlinm :'  Credimns  ipsam  divinitatem  sire  ^  aubstantiam  di- 
yinam,  sive'  naturam  divinam  dicas,  incamatam  esse,  sed  in 
Filio. 


Batile 

betwem 
LooisTI. 

Eodem    anno     actum    est    campeetre  prBelinm,  inter  Lode-  Hen.  Himt. 
wionm  regem  Francomm   et  Henricnm  regem  Anglonm,  in  ™-  '■  218. 

1  This  wMoh  took  place  at  the 
oonnca  of  Rheims  in  1146,  is  erro- 
neonaly  introduced  here  by  the  com- 
piler. 

»  qua}  qua,  0.  W. 

5  The  Hist.  Angl.  ins.  tres. 

*  orf]  <m.  0.  W. 
s  jed]  O.W.  JDB.  /■«!  Hist.  Angl. 
ina.  irei. 
'  res]  tres.  Hist.  Anglor. 

^^1 


DE   TEMPORE   REGIS   HENRICI   PRIMI. 


147 


Heii.EuDL  hunc  modmn.    Kex  autem  Francorum,  doabus  aeiebus  ordma-  A.D,  1119. 

TIL  1.218.  j[g^  posnifc  in  prima  acie  Willelmnia  filium  ducia  Eoberti  fra-  andlfenty 
tris  regis  Heurici ;  ipse  vero  res  cmn  Tiribcs  masimis  erat  in  '• 
aequenti  agmiue  conatitutuu.    Rex  voro  Anglornm  Honrictie, 
tribns  aciebna  dispoaitis,  ia  prima  proceres  Normanniie  coUeca* 
vit,  in  seciuida  ipee  res  cnm  propria  resideoa  familia,  in  tertia 
filios  snoB  cum  summie  viribns  peditee  '  ordinayit.    Concmren- 
tibua  igitnr  hinc  inde   catervis,  prima  Francorum  acies  pro- 
cerea   Normannoruni   penetvana,  ab    eqnia    eoa    depellens,   dis- 
perait.     Delude  in   aciem  cai  rex  Henricus  prieerat   irrmn- 
pena,   ipaam    etiam  potenter    disaipaTit.      Sed  rex  Anglornm 
agminibus    enia  poteuter  reearcitis,    reapiravili  ^;    fit    couflic- 
tns  graTJaaimna,  concorrentibns  bino  inde   regalibua   turrais ; 
haatfe  confringuntnr,   mutuo    gladiia    res   agitar.     Willelmua  Henry 
Crispinus  conanl  °  Ebroicenaa,   quern,  cnlpia  auia   esigentibns,  "oun'M. 
panlo    ante   res   Henrioua    esnlaTerat,    caput    ejoadem    regis  r^^^"*"" 
gladio  bie  percnasit,    Et  licet  lorica  et  galea  eaaent  impenetra- 
bilea,  ictunm  tamea  pondere  lorica  ipaa  capiti  regis  ineerta 
est,  jta  ut  aanguie  erumperet  abundanter.    Kex  vero  Ifegnm  se 
aentiena,  Ira  Incanduit   vehementi,   et  percnasorem    smmi  ita  P-  222. 
repercnaalt,   quod  equum  et  equitem  nno  ictu  in  terram  pvo- 
stravit,  et  mos  ante  pedes  regies  captna  est  et'  yinculia  man- 
cipatuB.    Tunc  acies  pedestris,  in  qua  fllii  regis   erant,  quie 
Intacta  adhuc  fiierat,  tenuis  inclinatia,  ex  adverao  prorupit  in 
hoHtes    cum    impetn    adeo    ponderoao,    quod    Galligenas  aciee 
omnea  coegit  in  Engam.    At  illi  subito  liqiiefacti,  tei^a  oaten-  Victory  of 
dentes,  regi  Henrico  Tictoriam  conceaeemnt.    Qui  potenter  in  Henry  I., 
campo  peretitit,   doneo  optimates  hoetinm,    rege   Francomm 
fogiente,  capti   stmt,  et  regi  Tictori  prwaentati.    Comes  ^  vero 
nandreneiB  letaliter  Tulneratus  ad  aua  eat  in  lecfcioa  adduotus. 
BiCK  vero   Henricus  Itothomagum  rererans,  in  aignorum   ao-  vho  re- 
nitn  et  oleri  concentn  receptns,  devotissime  Deam  esercifcuum  ^ra* '" 
benedixit. 


liL 


De  morte  Bieardt  c^ibatis  BimcU  Albwni. 

Eodem  anno,  E-icardua  de  Albeneio,  abbas  ecoleeice  Sancti  Death  of 
Albani,  diem  clanait  estremnm.    Cui  aueceasit  Gaufridns  de  ^^f^' 


^  ped^es^  pe^tnm,  Hist.  An^or 


'consul. .  exulaverali  Introdoced 
in  error,  from  blaodeiing  over 
Hnat.  t.  2176. 1. 35.    WUliam  Cria- 


.  mancipatusi  Inaraied  by 


»  This  is 

from  Hontingdan'B  account  of  tbe 
preiioas  year,  Tii.  f.  218, 1. 12. 
K  2 


Death*  of 


thebi 


and  the 

cofFliui- 

ders. 

PopeCa- 

ljxtii8n.in 


148         ItATTBMl   PAMSTEN3I3   CHRONICA  MAJORA. 

Gtorham,    prior '    ejnsdem    ecclesite,    abbae     decimna    sesttifl.  ^j^ 
Eodem  anno  obiit^  Herebertos  Norwicensis  antiates,  et  cornea  cont.rior. 
Flandrensia  Baldewinns  per  valnuB,  quod  eepit  apud°  Aucnm  wij.  ^72- 
in   Normaimia;    cni  aucoeasit  Karolns,    Cnntonis  lilina  regis  ^jj_  fgjlj^ 
Bsnorum.      Eodem  tempore  Papa  G&Iixtus  venit  in  ITorman- 
rutaa  ad  regem.  Henricam,  et  coUocnti  simt  apud  Gisortium 
magnoa  rex  et  sammna  sacerdoa. 


lUcbard, 
prince  of 

Antiocb. 

Cerepnm 
and  Sardo- 
nas  taken 
by  the 
Turks,  but 
recovered 
byBald- 


Quod  princes  ATttiochemts  mferjIciiMr. 
Per  idem  tempus  Eogems  princepa  Antiochemia,  cum 
eqnitibua  trecentis  et  peditibua  tribns  milibtia  contra  tres 
principes,  Tarcomm  scilicet,  Damaacenoram,  et  Arabnm,  qui 
Becnm  trahebant  armatomia  sexaginta  milja,  prxlium  nimis 
inieqnsle  comimttena,  iDterfoctus  est  cum  auia  oniDibns,  ita> 
quod  nee  xxaaa  eTasit,  qai  casam  fidelibua  nunciaret.  Indeque 
progredientes,  Tnrci  oppida  Cerepum  et  Sardonaa  patenter 
copertint.  Hoc  qnoqne  factuia  cum  fuiaset  a  Baldewino 
Jerosolimorum  rege  comperturo,  hnstibus  obviajn  audacter 
proceasit,  atque  in  loco  qui  Mona  Dani  dieitiir  contra  moltoa 
cnm  paucia  decertana,  es.  hoatibua  quatuor  milia  peremit,  et 
irra  principes  prffidiotoa  in  fngam  compellene,  oppidii  Cerepum 
et  Sardonaa  in  suis  tiaibna  revoeaTit.  Hoatesque  fugientes  in- 
aecutoa,  naqae  ad  noctia  iniCiom  proaternere  ; 


Will,  of 

Tjre,  lii. 
9,  coll. 
528,  9. 


MidH  de  familia  *  regis  Herami  ewniner^  eunt  in  mare- 

The  king's      Anno  Domini  mcxx.    Ees  Henricns,  onmibna  in  Gallia  domi-  Hen.  Hnut, 

**^^'*''      tie  et  cunotis  in   Nonnannia    paciflcatis,    cnm  gaudio  ad  An- "i.  f.  aist. 

drowned"  g''wn  transfretayit.    Bed  filii  ejna   Willelmna  et  Eicardua,  et 

Nov.  as.'     filia  ejne  ac  neptia,'  Ricardna  qnoqne  consul  Ceetrenais,  dapiferi, 

camerarii,  pincemae  regia,  ac  mnlti  proceres  cnm  eis,  in  mare 

nanfiragium  pertnlemnt,  aeptimo*  kaleridas  Decembris,  qni 

omnee  vel  fere  omnes  Sodomitana  labe  iinpliciti   dicebantor.' 


'  prior  ^aadem  ecclesia]  Inserted 
bj  the  compiler.  He  ia  not  men- 
tioned as  prior  in  the  Gesta  Abb»- 

'  There  is  a  pastoral  staff  re- 
versed  in  the  mai^. 

'  apud  Avcuni]  Introduced  by  the 
compiler,  from  the  prefione  psMage 
in  Huntingdon.     See  n.  5,  p.  147. 

'  In  the  maigia  is  a  tbairing  of 
the  shipwreek,  and  "  Nota  pericu- 
"  lam  ID  mari  "  in  nbrick. 


'  The  date  is  introdoced  from 
Malmesbory,  0.  R.,  v.  419,  p.  653. 

'  In  the  margin,  on  one  side,  is 
"  Hos  appellartt  Uerlinas  calamis- 
"  tialoB,  id  eat,  efreminatos,"  and 
00  the  other,  "Bos  vocat  Meriinus, 
"  scilicet  alios  NormaaDos,  qnasi 
"  lasos  et  recokillatoa," 


^^ 


DE  T£MPOBE  BBQIS  HENRICl  PBIMI,  149 

Hen.HunL  Ita  igitnr  Diieerabiliter    cancti  perienmt,  quod  conmrani  fide-  A.D,  I120. 
vij.  f.aisfc,  liam    eeiraltora   camerant,   atque   more  improvida  immimdoa 
-A.-S.  absorbuit,  mcuri  tranquillisaimo  esisfcente.      Hoc  quoque  anno  Light  at 

Tiuo      ^^-  ^^'  Maii^  bis  venit  ceeleste  lumen  ad  sepulchrum  **  J^ 
Domini. 


A.-S.  Chron. 
cfiMS. 
ap.  Leland, 
Coll.  m.74 


Quod  rex  Hmrietia  uxorem  dmeii. 
Anno  Domini  ucsxi.  Ees  Henricas  dnsit  Adeliciam,  vel 
Adelisa,!!!,  dacie  Lovanife  filiam,  cauaa  pnlchritudinie  et*  es- 
oellentis  deeoriB,  qute  Eadnlfo  CftntTWrieassJ  archiopiecopo 
regina  consecrata  in  Pentecoste  apad  Londonias  oum  rege  ad 
measam  reaedit,  magnifice  coronata.  lade  antem  com  rex  ai~ 
Wftlliam  tenderet  cum  exercitn  copioso,  Wallenaes  ei  Buppli- 
citer  obviaatea,  concordati  sunt  cum  ipso  jnxta  snffl  maguifi- 
centiam  voluntatis.  Eodem  anno  Papa  Calirtus  Manricioai 
quendam,  quern  HenrieuB  imperator  Antipapam  constitnerat, 
cepit,  at  eum  monachuia  ordinavit.  Luna  hoc  anno  obte- 
nebrata  est.  Apud  Kadinggum  monacbi  ordinem  in- 
ceperunt  observare  moQasticum,  et  ecclesia  constructa 


H&rriage 
of  Henry 

Adelais  of 
LouTain. 
Tbe  Welsh 

Bubmid. 


J)e  tnorts  Radulfi  Cantuanemis  archi^ngeopi. 
L     Anno  Domini  hczxii.    Eadulfus   CantuarieiiBia  archiepisco-  Deatbs. 
^-  pus  et  Johannes  Bathonieneis  antietes  hnmante  natuTEe  debita 

persolverunt.    Bb  eodem  tempore,  Balac  amiralius  oepit  Joce-  Joseelio 
,  linnm  oomitem  EdeBsauum  et  ejus  consangnineum  Galerannnm.  "^^'^^^ 


Quod  guidam  regis  caneeliariia  tnaU  mortmis  eat. 
Hen.  Hunt.  Anno  Domini  Mcxxiir.  Ees  Anglomm  HenricuB  ad  Natale  Henry  I,  at 
^ii.  f.  3 1 86,  Domini  apud  Dnnestapliam  feato  celebrato,  apud  Berechame- ^"°?J^*''* 
etude  lade  perre^it.  Erab  aotem  ifai  cnm  rege  quidam  can-  ^mpsteail 
cellarius  ejus,  nomine  Ranulfus,  per  annos  jam  -viginti  gravi  p^tj,  ^ 
infirmitate  decootus;  Bed  tamen  ad  omnia  scelera  promptus,  Ranulph, 
qui  innocentea  Ubenter  opprimene,  terras  multonim  diripiens  the  chan- 
occupabat.    Erat  ei  pro  magno,  quod    dum  corpore   langnit,  ^' 


n  EaEter  day,  that  yen 
as  slated  in  the  Chronicle : 
n  vtliich  the  light  vaa  eeen 

the  second  lime  (Aug.  15),  thoimh 

giTen  in  the  Chromcle,  is  omitted 

by  Paris. 
'  ei . .  .  decaria}   added  by  the 

compiler. 


'  The  sentence, "  Radalfo  sncees- 
"  sit  WiUelmus  de  Curboil  in  archi- 
"  episcopatuni  Cantuariee,"  which 
is  given  ID  D.  and  in  the  HisL 
Angl.,  is  etased  in  A.,  sU  but  the 
word  "  Badnlfo."  It  is  not  in  C. 
It  is  &om  Diceto,  col  504. 


150 


UATTH^f  PARISIENSI3  CBBONICA  MAJORJL. 


auimo  deateTireti.'    Cam  igitnr  regem  dnceret  ad  Becnm  has-  E 
pitaudnm,  et  in  ipso  montis  vertice,  imde  caBteUnm  regis  °  pro-  ^ 
Bpiciebfttor,  elatoe  meute,  ex  eqno  corruit,  et  monaclms  qnidam^  ^ 
de  Sanoto  Albano,  cujns  possessiones  male  oocnpaTerat,  impFo- 
vide  equita-rit  eaper  eiim,  ita  qnod  miaer  ille  post  dies  paucos  II 
vitem  flagitioaam  terminavit.    Eodem  anno  Bobertua  Lincolni-  *■ 
enaia  epiBCopna  obiit,  et  Alexander  successit.    Eodem  anno  rex  L 
Henricua   dedit  archiepiscopatatn  CaatnarienBem  Willelmo  de 
Corbolio  priori  de  Chicche,  et  epificopatum  Bathoniensem  Gode- 
frido,    reginK    capellaoo,'     Qao    etiam  tempore  Eobertos'  de 
Medlent  cornea  receasit  a  rege,  «t  rex  obeedit  et  cepit  castellum 
ejus,  qnod  Pimt-Andemer  appellatnr.    Et  tempore  eodem  circa  B 
tnrrem  Eothomagenaem  mnrum  ]a:tum  et  altum  cnm  propug-  ^■ 
__      naonlia  conatrnxifc,  tarrem  castri  Cadomenais  firmavit.    Caatra  ^ 
Noimandy  etiam  de  Arcbia,"  de  Gisortio,  de  Falesia,  de  Argentomo,'  de 
fiwtified.      Danfronte,  de  Oximo,"  de  Ambretas,'  de  Wauerd,'"  de  Vira,  et 
tnirem  Vemonis  inespugnabiliter  commnnivit. 


Andemer 
captured. 
Various 


Capture  of 
Baldwin  n. 

by  Balac 


of  the 

kingdom. 

^2B3. 


Qaod  reie  J'm^salem  coptiw  e«t  a  Baiao  priaeipe  Turcorum. 

Eodem  anno,  rex  Jerosolimoroia  BaldewinnB  cmn  exercitu  in  Will,  of 
terram  coinitis  Edeasani  deacendens,  dum  noote  qnadam  incantua  Tyre,  lii. 
et  agmine  ineederet  diasoluto,  Balac  princeps  Turconim  in     ■     ■  * 
JDHdiis  constitutnB,  in  enm  anbibo  imiit  et  ipaum  cepit,  et  in 
caetro,  cni  Qoai^pi  "  nomen  erat,  vincnlia  mtoicipavit.    Detine- 
bator'^  etiam  in  eodem  presidio  comee  JocelinnaEdeasie  civi- 
tatis,  et  ejna  consangninena  Oaleranuns,  pro  qnomm  Uberatione 
ad  partes  illas  res  descendit.      Principes  antem  regni  Jero- 
Bolimitani,  andito  caga  miaerabili    captd   regis,  oonstitnerunt 
regni  procuratorem  quendani  Enstacbium  Grenet,  ■virum  pro- 
Tidnm  et  dieoretnm,  qni  in  regis  absentia  regni  negotia  ordi- 
naret.     BaJao   interea  princepa  prtedictus  cnm  eedecim  arma-  Id.  xii.  ai. 
torum  milibua    Jopen    obsidione  vallavit.     Qno  audito  patri-  ">'■  54**- 
areha"  Jerosolimitanns  et   regni  procurator  Bnstachiua  cum 


'  detanirtfi  deserrire,  A.,  flie  t 
htang  erased;  desepTiie,  C. ;  deser- 
Tiret,D. 

'  regis]  qns,  Hunt 
3  qmdtnn  .  .  .  nnpronKfej  Intro- 
dnced  by  the  compiler. 

*  capeUano]  cancdlario,  Hnut. 
and  B.  de  Uonfe. 

*  SobtTttu]  This  emw  for  Wak- 
ranmie  eeemiiigly  arises  from  the 
mention  of  Eobert  of  Normandy  in 


E.  de  Monte,  co).  439.  -Hont  has 
only  "  comeB  de  Mdlend." 

'  ArgentBU. 
^  Exmes  or  Hiesmes. 
*  Ambrieree. 
"  Waure. 
"  Eart-Birt. 

■^  detin^tur']  detinebantur,   0. 
W. 

"  (Sonaoud, 


SWgi^gll'Igjgw^JigP.B'IMPfll^^  :T 


•■"BWayrr?    ."^^y  ..ay  irr.^i*^a«  wa>t'  y*g  y--»«Tg 


DE  TEMPORE  REaiS  HENRICI  PRtMI, 


151 


wm  of 

Tyre,xn. 
21,  col. 
540. 

Diceto, 
col.  504. 

(Not  in 
Diceto.) 


aliis  principibus,  prsevia  Domini  misericordia,  cum  septem 
milibus  armatorum  super venientes,  hostes  omnes  in  fugam 
coegerunt,  et  ex  eis  septem  milia  peremerunt,  atque  spolia 
impretiabilia  ibidem  obtinentes,  inter  se  aaqualiter  divisermit. 
Eodem  anno  Willelmus  Oantuariensis  electus,^  Romam  pro- 
fectus,  pallium  suscepit,  et  reversus  in  Angliam,  consecratus^ 
apud  Oantuariam  a  Willelmo  Wintoniensi  episcopo;  quia^  panic 
ante  obierat  Eicardus  Londoniensis  antistes,  ad  quern  ilia 
consecratio  de  jure  spectabat. 


A,D.  1123, 

Relief  of 
Joppa. 

William  of 
Corbueil 
consecra- 
ted archbp. 
of  Canter- 
bury, 


Hen.  Hunt, 
vii.  f.  219. 


Will,  of 
Tyre,  xii. 
22,  24. 

Id.  xiii.  14. 

Id.  xiii.  15, 
col.  562. 


Cout.Flor. 
Wig.  p.  79. 

Chron. 


Quod  quidam  regis  inimioi  ca'piuntv/r. 

Anno  Domini  Mcxxiv.  Robertus*  de  Medlent  comes,  associatis 
sibi  Hugone  de  Muntfort,  sororio  suo,  et  Hugone  Gervasii 
filio,  bostiliter  Normanniam  intravit.  Willelmus  vero  de 
Tankarvilla  regis  camerarius,  aciebus  dispositis,  contra  illos 
decertans,  cepit  eos,  et  regi  Henrico  et  rex  career!  praesenta- 
vit.  Eodem  anno  defunct!  sunt  Tbeophus  Wigornensis,  efe 
Ernulfus  Rofensis  episcopi. 

Eodem  anno  Tyrus,  Syrias  metropolis,  a  Micbaele  duce 
Yenetias  obsidione  vallata  est  per  mare  atque  per  terram  a 
principibus  regni  Jerosolimorum,  [decimo]  quinto  kalendas 
Martii,  et  tertio  kalendas  Julii  capta  est,  et  Christianitati  feli- 
citer  restituta.  Eodem  anno  rex  Jerusalem  Baldewinus,  datis 
obsidibus,®  a  vinculis  Turcorum  liberatus  est,  et  incolumis  ad 
propria  remeavit. 

Oalixtus  Papa  obiit ;  successit  Honoriiis.  Sol  ®  novi- 
lurdo  similis  factus  est.  Justitia  de  monetariis  fit 
Wintonise* 


Capture 
and  impri- 
sonment of 
Waleran 
de  Mellent 
and  others. 

Deaths  of 
bishops. 

Tyre  taken. 


Baldwin  II. 
released. 


Pope  Ho- 
noriuB  II. 
Eclipse. 


Be  legato  quodam  mfornicatione  d&prekenso. 

Hen.  Hunt.      Anno  Domini  Mcxxv.    Johannes  Cremensis,  Apostolic89  sedis  Scandalous 
vu.  f.  219.   cardinalis,  de   licentia  regis  Anglorum   veniens   in    Angliam,  behaviour 
perendinavit  per  episcopatug  et  abbatias,  et  non  sine  magnis  ^^  *^®  ^®" 

— of  Crema. 


^  A  crosier  and  pastoral  staff  are 
drawn  in  the  margin. 

2  W.  ins.  est 

^  This  insertion  of  the  compiler 
seems  to  come  £rom  the  mention  of 
the  bishop  of  London's  illness  in 
Diceto.  The  Ohron.  expressly  says 
he  was  one  of  the  consecrators. 
Just  before  the  compiler  has  made 


the  archbishop  receive  the  pall  be- 
fore consecration,  by  altering  Di- 
ceto's  order. 

*  jRobertua]  An  error  repeated 
from  above.  See  n.5,  p.  1 50.  The  pas- 
sage is  enlarged  &om  Hun^gdon^ 

5  ohsidihus\  obsidionibus>  A. 

^  sol  .  •  .  esf]  This  is  not  else- 
where mentioned. 


Wi 


""""■"WIWPIW 


152 


MATTHiEI.PABISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  lias,  donariis  ad  Nativitatem  beat»  Marite  apnd  Londonias  solcnne  Hen. Hunt, 
concilium  celebravit.  Ubi  igitnr' de  conenbinia  sacerdotnm '''•'■*^*' 
sererissime  tractasset,  dicens  sammum  esse  scelns  de  latere 
aargere  meretricia  ad  corpus  Chriati  oonflciendum ;  ipse  cxaa 
die  ilia  corpna  Chriati  cooBecraaaet,  post  Tesperam  fait  in  lae- 
retricio  interceptus ;  res  notissiina  negari  mon  potnit,  dum 
Ifew  magnnin  decus  in  sammum  dedecns  ctaamutaTit.    Eodem  anno 

biehops.       rex    Henricus    dedit    Symoni    clerioo    reginte    Wigomensem, 
Johaimi^  archldiacouo  Cantuarienai,  Kofessem,  Sifredo  abbati 
QnaiTelbe-Glaatoniensi,  CicMfcrise  prasulatum.    Qao'  ntiqne  anno  discep- O^"* ■" 
*'1ih  *''^  r  ''"'^  ^"^^  Willelmna  Cantuarieaais  et  Tnrataniina  Eboracensis    "^  ' 
Cantertm  arcbiprteaulea  de   primatu,  quia  eorum  esse  dignior  Tideretur. 
and  York.   Obiit'  eodem  anno  rex  Scotorum  Alexander  I,,  et  snccessit  ei  R-deMonte, 
Bavid  I.  k-  David  frater  ejus,  vir  magnte  sanctitatis  et  mirificoe  largitatis.  ^ '  **^ 
crfSeotland.  lUo  prreterea  anno  res  Henricus  omnes  Angliee  monetarioa,  eoHrai.Hiint 
oeveS*^      quod  monetam  furtive  corruperant,*  fecit  turpiter  eiiientalari^  *1*- 
mutilated.   ^''  mantis  dexfcraa  prfficidi.' 


Bex  J^eruaal&m  Saldajemns  eontra  Twreos  dimieanB  felieitev 

Captare  of      Circa    eoadem    di^,  BorsequinoB   princeps   qnidam    OrientiB  WiU.  of 
Caiihardao  potentiasimus,  adjuncto  sibi  Damascenorum   rege  Doldequino,  Tyre,  tiii. 
q^n."'**'  ^'■Miaito  Bufrate  flavio,  partes  depopulans  Antiochenas,  Capbar-  '^'<»'-SS^ 
He  be-        ^^^  castrum    obsedit  et    cepit.     Indeque  progresBUB,  Haread 
siegesHar-  oppidum  obsidione  vallavit.     Quo   audito   rex  Baidewinns,  qui 
sad.  tam  regni  Jerosolimitani  quam  Antioclite  principatua  curam 

gerebat,  cum  copiis  militaribus  illuc  cum  featinatione  descendit. 
His  defeat  Repertisque  in  obsidione  preefata  hostibus  memoratin,  diepositis 
7  jj  aciebua  in  ipsoa  irruit  vehementer,  et  divina  annuente  ele- 
mentia,  omnibus  in  fagam  compulsis,  feliciter  triumphavit. 
Cecidenint  autem  ibi  es  hostibua  ad  duo  milia  viromm,  et' 
aepulti  Bunfc  in  inferno.  Rex  autcm  de  pecania  illic  viribna 
obtenta  flliam  auam  quiiiqnennem,  quam  pro  sua  liberatione 
prins  obaidem "  poauerat,  a  Tnroorum  Tinculia  liberavit ;  et 
inde  reversua,  circa  Ascaloniaai  prsedas  egit ;  ubi  Turcos  non  Id.  xiii  17 
paocoa,    quos  obviam  babuit,  interfecifc,  et  victor  ad  propria  "»1.  565. 


Baldvin's 
danghtec 
ransomed. 


>  igitur]  cum,  W. 

'  Both  Hant.  and  B.  <Ie  bfonte 
Elate  that  tJie  archblBhop  gave  the 
see  of  Kocheater  to  John. 

^  This  senteDCG  is  introduced  bj 
the  compiler. 

*  In  the  margin  are  two  crowns, 
one  reverted,  and  a  portrait    At 


the  foot  of  the  page  is,  "No(a  de 
"  rege  Scotim  Alexandro  I." 
'  corrvperant]  corromperant,  A 
"  pTiscidi]  preacindi,  W- 
'  e(  .  .  in/enio]  Inserted  by  the 
compiler. 
'  ofatrfeoi]  obaidere,  A. 


w^8J5»^fsiw?»r^B«S*^  ''j/l''^'*'  ''T'^^^^K'^'W^f^ 


— .»— ,»  T»— <!T-"V--^  •rT-v-g^T«y«w|yy~"'^'»  ■■wuf'umJMiimi  m»iT!iiiij||iiWi  n  n|»^  iiHPHiii»|ii^^H;jW|j 


DE  TEMPOfiE  REGIS  HENRICI  PRIMI, 


153 


Quod  moriuo  tmperatore  imperatrm  reversa  est  ad  patremsuum,  ^•^*  1^26. 


R.  de 

Monte, 
col.  442. 


Heo.  Hunt, 
f.  219. 

A.-S.  Chron. 
a.  1127. 
Diceto, 
col.  504. 


Anno  Domini  mcxxvi.  Henricus*  Romanorum  imperator 
diem  clausit  extremum;  cui  succedens  Lotharius,  qui  annis^ 
duodecim  imperavit. 

Tnnc^  inlperatrix  Matildis  ad  patrem  sunm  regem  Henricum 
reversa,  habitavit  in  thalaiuo  ejus  cum  regina.  Quia  de 
morte  viri  suspecta  habebatur,  vir  enim  ejus  clam  de 
nocte  fugerat  et  paupertatem  elegit.  Diligebat  enim  earn 
rex  valde,  quia  nnicam  illam  habebafc  haBredem.  Et  circa 
festum  Sancti  Michaelis,  rediens  in  Angliam,  duxit  secum^ 
filiam  suam,  tanfco  viro,  ut  praedictum  est,  viduatam.  Et  con- 
tinue jussu  regis  omnes  Angliae  et  Normannias  optimates,  tarn 
ad  regnum  AnglisB  quam  ducatum  Normannias,  juraverunt  ei 
fidelitatem  facientes,  efc   primus  omnium  comes  Blesensis^ 

Stephanus,    ex    Adala    sorore    regis    Henrici   et   Blesentiss*' 
comite  generatus. 


Lotbair 
II.,  em- 
peror. 

Matilda 
returns  to 
her  father. 

Reports 
as  to  the 
emperor's 
death. 


Quod  contentio  facia  est  inter  Gantuariensem  et  Ehoracensem 

archie^iseopos. 

Id.  Anno   Domini   Mcxxvii.     Rex   Henricus   ad   Natale   tenuit 

curiam   suam  apud  Windleshoram ;  ubi   cum  Turstanus   Ebo- 

racensis  arcbiepiscopus  in  praejudicium  Willelmi  Cantuariensis 

arcMepiscopi  regem  vellet  coronare,   judicio  omnium  repulsus 

est,  et  later  crucis  ejus,  quam  in  capellam  regis  ante   se  fecit 

Hen.  Hunt,  deferri,  extra  capellam  cum  cruce  ejectus  est.    Venenint  autem 

f,2i9.        j}jI  a(j  regem  legati  dicentes;  "Karolus  comes  Elandrensis  tibi 

**  dilectissimus  a  proceribus  suis  proditione  nefanda  est  occisus, 

**  in  templo  apud  Breges.     Et  rex  Francorum  dedit  comitatum 

"  Willelmo  filio  fratris  tui,  nepoti  tuo  et  inimico,  in  quo  jam 

**  valde  roboratus  diyersis  cruciatibus  omnes  proditores  Karoli 

"  interfecit.'*    Super  his    itaque  rex   Henricus  nimis    anxius 

(Not  in       erat,  eo^  quod  esset  juvenis  ille  strenuus  satis  et  animosus, 
Hnnt.) 


Repulse  of 
the  archhp. 
of  York  at 
Windsor. 


Message 
respecting 
a£^ii%  in 
Flanders. 


1  There  is  a  reversed  crown  in 
the  margm. 

2  annis2  om.  D. 

s  This  account  of  the  empress 
seems  original.  With  the  addition 
of  Paris  compare  the  account  in 
the  Hist.  AngL,  i.  p.  237,  and  Ho- 
yeden,  i.  p.  181.  Paris*s  addition  is 
not  in  P. 


*  secum]  om.  D. 

®  So  Par.  for  BmonicB,  which  A. 
W.  have,  as  Diceto, 

fi  BlesentiiE]  Blesensi,  O.W.  The 
clause,  ex  ,  .  generatus,  is  due  to 
the  compiler. 

7  CO  .  .  debebantur']  Introduced 
by  the  compiler. 


154 


MATTH^I  PAEISIENSia  CHRONICA  MAJOBA. 


A.D.  1127.  et  commiiiBpretnr  ee   regi  Honrico   tam  Angliam   quam  Nor- 
maimiam  ablatumm,  qnra  eibi,   at    dicebat,  jure  hsreditario 
Gilbert,       debebantnr.      Eodem    temporo    defancto   JElicardo   Londoniensi  Dieeto, 
Wshop  of    episcopo,  Gilebertas  TTuiversBlia  sncceesit,  et  a  Willelmo  Can-  ""'■  ^*'- 
London,      tujrieaai  archiepiscopo  mnnus  conBeorationis  snscepit.' 


FulkV.of 
Ai^Jon 


lies  Aleli- 

Marrlage 
of  Matilda 
and  Geof- 
frey of 

p.  234. 


He  takes 
dao. 


Quod  Matiidas  iiMps/airia!  eomili  Andegnvenei  QalfriSa  mtpait. 

Eodem  ^  anno,  Pnleo  cornea  AndegavensiB,  Jerosolimam  eine 
animo  revertendi  profectnrus,  dedit  comitatum  sntun  Gaufrido 
filio,'  coguomento  Plantegenest,  adolescenti  elegantJBwmo ;  et 
peregre    profectus,    Jerosolimam    cam    prosperitate    pervenit. 
De  cajna  adventu  rex  Jernaalem  valde  Itetus,  dedit  ei  flliam  W.of  Tyre, 
suam  primogenitam  cum  spe  regni  postmortem  snam.    Quod'  xm. 3*. 
cum  a  r^e  Anglomm  Henrico  compertuni  Ausset,  transEretaTit  Hen.  Hunt. 
in  Normanniajn,   et  filiam   snam  imperatricem  prafato  Gan-  ''"■  ^^  £19^. 
frido  Andegavensium  comiti  matrimonio  copulavit.    Tunc  obiit 
Bicardns   HerefordenaiB  antiates.     Eodem  anno  [et]  '  tempore  WiU.  of 
Boamtindua  magni  Boamundi  filius,  in  Syriam  transiens,  a  rege  Tyre,  xiii. 
JeroHolimomm  Baldewino  AntiocMam  pateniam   hjereditatem  ^''™'^*^' 
auBoepifc,  et  res  dedit  ei  filiam'  suam  secundam  matiimonio 
oopnlatam.      Deiude    idem    Boamnndns    Caphardau    castrum 
otddens,  cepit,  et  Tnrcos  omnes  in  illo  inventos  trucidavit. 


De  ahbatia  de  Fontibus. 
tion°^the       Circa  eadem  annorutn  tempora,  die  Sancti  Johajioig 
abbey  of     Evangelistse    scilicet    in   Nataii,    exierunt    ab   abbatia 
Fonntains,  ggjy,)^  Marias    Eboraci  licentia    abbatis  prior  et   sup- 
prior  ejusdem  domus  cum  plurimis  obedientiariis,  ita 
quod  tredecim '   erant,  qmerentes  sibi  mansionem  ido- 
neam,  volentes  vltam  arctare,  eb  habitum  mutare,  eicut 
fecerunt  illi  iiigri  monachi,  qui  Cisterciensem   ordinem 
inctoavemnt,  quibus  dictum  est  desuper,  "  Ci  esta®  vus," 
quod  est  dictum  "  Hie  manete  ; "  et  cum  dicti  tredecim 
venissenfc   ad   quendam   locum    horroris  et  vastse   boU- 


Cf.MS. 
apndLe- 
land,  ijj.  74 
(.■.e.iT.73). 


'  Two  pastoral  staveB,  one  re- 
versed, are  drawn  in  the  maigin. 

s  This  paragraph    is    tbe  com- 


'  Quod .  .  .  faissei]  Introduced 
by  the  compiler. 
■  «( is  Irom  C. ;  it  is  not  in  D. 

^  tredecim]  lii..  Hist.  AngL 
'  esta]  eete,  MS.  ap.  Ldand. 


J  i 


!^S«<853s«^a»^^•  •'s:!!';^J»-p^  Tg- !■.'■<-? 


^-^    '         I  W" 


II li.llllJlJlllJIHPMM 


DE  TEMPORE  REOIS  HENRICI  PRIMI. 


155 


tudinis,   scilicet   in   convallem  profundam   et   opacam,  A.D.  ii27, 
quae  fere  tribus   miliaribus   distat  a   Riptin,  coeperunt  Founda- 
ibidem   habitare   in    summa  pauper fcate,    et    ecclesiam  *^^^^^**^® 
fabricare,  et  propter   quosdam  fontes  quos   repererunt,  Fountains, 
nomen   imposuerunt  de   Fontibus;   et  diatim    numero 
et  possessionibus  mirabiliter  creverunt. 


Hen.  Hunt 
f.  219  6. 


Be  transfretatione  regis  Henrici  et  morte  Willelmi  comitis 

FlandricB, 

Anno  Domini  mcxxviii.  Rex  Anglorum  Henricus  hostiliter 
perrexit  in  Franciam,  eo  quod  rex  Francorum  Lodowicus 
tuebatur  comitem  Flandrensem,  nepotem  regis  efc  hostem. 
Perendinansqne  apud  Hespardum^  octo  diebus,  tam  secure  ac 
si  in  regno  proprio  fuisset,  regem  Francorum  comiti  Flan- 
drensium  auxilia  negare  coegit.  Ubi  cum  a  quodam  clerico 
de  gente  Francorum  perito  originem  et  procursum  regis 
Lodewici  qusereret,  respondifc;  "Regum  potentissime/*  inquit, 
"  sicut  pleraeque  gentes  Europae,  ita  Franci  a  Trojanis  originem 
"  duxerunt,"  Et/  cum  a  gemino  ovo  omnem  regum  Franciae 
genealogiam  texendo  replicasset,^  ad  ulfcimum  subjunxit ;  "  Phi- 
**  lippus  rex  Francorum  genuit  Lodewicum,  qui  regnat  in  prae- 
"  senti,  qui  si  probitatis  antecessorum  suorum  vestigia  teneret, 
"  tam  secure  in  regno  ejus  non  quiesceres ;"  tunc  rex  surridens^ 
in  Normanniam  remeavit,  Advenit  autem  eodem  tempore  a 
partibus  Germaniss  dux  quidam  Theodoricus,  rege  Henrico 
procurante,  bostiliter  in  Flandriam,  quosdam  proceres  Flan- 
drenses  secum  trahens.  Sed-  comes  Willelmus  obviam  venit 
cum  panels  agminibus  ordinatis.  Pugnatum  est  utrimque 
viriliter ;  sed  consul  Flandrensis  numerum  suorum,  cum  pauci 
fuissent,*  invincibili  probitate  supplebat.  Cruentus  enim  in 
armis,  ense  fulmineo  cuneos  bostium  fiindebat,  nee  potuerunt 
hostes  perferre  terribile  pondus  brachii  juvenilis,  fugse  dediti 
et  horribiliter  dissipati.  Victoriosus  igitur  comes  Willelmus, 
dum  castmm  Augi®  contra  regem  Henricum  obsedisset,  et  in 


Henry  I.  in 
France. 


Genealogy 
of  the 
French 

kings. 


Battle 
between 
Thierry  of 
Alsace  and 
Waiiam  of 
Flanders. 


1  iBpemon. 

^  Et  .  .  subjunxit}  This  is  the 
compiler's  abridgement  of  the  long 
genealogy  given  in  Huntingdon. 

^  repUcasset]  explicasset,  Hist. 
Anglor. 

*  surridens]  Added  by  the  com- 
piler. 

5  fuissenf]  essent,  W.,  though  O. 
ha&Jmssent. 


*  Augz]  e.c.  Eu.  Introduced  by  the 
compiler,  apparently  irom  blunder- 
ing over  "  Theodericum  de  Auseis  " 
(Alsace)  in  Diceto,  504.  Hunting- 
don and  B.  de  Monte  have  only 
<*  castrum  hostile.*'  The  place  was 
Alost^  See  Sir  F.  Madden's  note, 
Matt.  Par.  Hist.  Anglor.,  Add.  et 
Corr.,  liL  p.  565. 


Death  of 
William, 
count  of 
Flanders. 


■?P»»"WV«^^P!?PP 


ise 


HATTH^I  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJOR*., 


■Vit.PoDtJf. 
Hen.  Hunt, 


AJ).  1128.  crastiuo  reddi  debuiaaet,  hoatibns  jam  prane  eubjngatia,  par vo  Hen. Hunt, 
vulnere  idem  juTenis   in  manu  telo  percussua '  iateriit ;  sed  vii.  f.  219*. 
Deaths  of    tamen    mortuna     famam    promernit    eternam.     Eodem    anno 
bishops.      Bann]flis    Danelmensia    efc  WiUelmns    WintonienBia     episcopi  Id.  f.S20. 
Uogli  of     obiemnt,*  efc  magister  Hugo  de  SaneEo  Victore   cronioa  sua  Diceto, 
S.  Victor's  ]y^^c  ^f^y,^  digeaait.  col.  S04. 

Qaoii  rex  Senriem  eoneiliwm  tenuit  &e  emetibmis  saeffrdotum. 

Pope  Ho-       Anno  Domini  MCxxix.    Hooorius  sedifc  in  cathedra  Bomana, 

norias  II.    tmnie  qninqne  et  mensibns  duobus.     Obiit  Honoring  Papa ; 

Innocent     suecessit  Innocenbius,    Eodem  anno  res  Anglomm  Henricns 

if'      .. .     fcentiit  concilinm  magsum  apnd   Londonias,  in  kalendis  Au- 

Loadon        g"!®*!,  de  saoerdotnm  focariis'  prohibendia,     Affnernnt  concilio 

illi  "WiUelmoa  Cantuariensis  et  Turatanus    Eboracensia  arcbi- 

epiecopi,  carci  sois  aufiraganeis,  qnoa  omnes   simpHcitate  Can- 

taariensis    archiepiaeopi  res  Henricus    decepit.    Concesserant 

Fooarias  of  namque  regi  juatitiam  de  focariis^  aacerdotum,  qnEB  rea  posbea 

the  priests,  cnm  satoino  dedecore  terminaTit.    Accepit  enim  res  pecnniam 

inflnitam  de  presbyteria  pro  snia  focariie  redimendia,     Tnno, 

sed  tarde,  pceoituit  epiacopoa  de  conoeaaa  liceatia,  ctoq  paterefc 

in  ocnlis  omnium  deceptio  priBlatomm    et  depreasio  anhjec- 

Keh,  torum.     Eodem    anno    Henrions    abbaa    GlaatoniensiB,    nepos 

bishops,      Henrici    regis,   creatns   eat  episcopns  Wintoniensia,  Eobertns 


Herefordensis,  et  Eobertne  Lincolniensia,* 


Dicelo, 
coll.  504, 
505,  509. 


Be  marts  FhUippi  regis  Frwncorum. 
Eodem  anno  Philippus*  filius  regis  Pranconun,  qui  nnper  Hen.  Hunt, 
patre'    defuncto    diademato    fuerat    insignitus,    dum    eqnum  £  320, 
ludens  agitaret,  obTium  babuit  porcnm,  qui  cnm  p«deB  equi 
curreutia  offenderet,   cecidifc  res  novus  in  terram,   efc  fractia 
cervicibas   exapiraTit,      Eodem    anno    venit  in    Normanniam  r.  ^e 
avium    innumerabilia    multitado,    qnie   gregatim    volantea    et  Mont«, 
.         longiasima   aeria    spatia    occupantes    horribilifcer   sese   deplu-  ""'■  **'- 
NorniMdr  nian*ee  png»*bant,  portendentes  fortaaae  aoiama'  futnnim  inter  (Not  in  R. 
daos  paulo  post  Apostolicoe,  de  papatu  coatendentea.  de  Monte.) 


Death  of 
Fhaip,_8oi 
ofLonis 


Presage 
battle  of 


1  percuwas]  ut  creditnr,  toiicato, 
Hist.Angl. 

*  There  aw  two  pastoral  bI»t«s 
reversed  in  the  maifin. 

'  foixtriUi]  .QSoribns,  Hen.  Hunt. 

'  Three  pRstoral  staves  in  the 
margin.  The  appointments  of  these 
three  bishops  are  thus  joined  toge- 
ther incorrectly,  as  if  thej  belonged 
to  the  same  year. 


'  patre  defitncto]   An 
introduction  of  the  compiler. 

'  srimna  .  .  contoufenfes)  This  is 
the  GompileT's,  inttead  of  B.  de 
Monte's  "  innomera  mala  post  mor- 
"  tern  regis  Henrici  Tentura," 


wHLiw-.  iw»k.iH".' ■■'■I  !■  MP."  ^P "  ^f^m"' ' ' '   "'!  l'-*ft'W'-. '  llfi^^^BW^^^^WW^yW^^IH 


DE  TEMPOEE  BEGIS  HENBICI  PBIMI. 


157 


Hen.  Hunt, 
f.  220. 

R.  de 
Honte, 
col.  445. 

Id.  col. 
446, 


Diceto, 
col.  504.^ 
£.de  Monte, 
col.  445. 
Id.  col. 

446. 


De  scismaie  inter  duos  AposiolicoB. 

Anno  Domini  Mcxxx.  Defuncto  Papa  Honorio,  Eomani  in 
duo  divisi  duos  elegerunt;  quidam  Innocentium,  et  alii 
Anacletona.  Sed  Anacletns  propter  fratres  sues,  qui  erant 
viri  potentes  et  castri  Crescentionis  liabebant  principatina,  in 
xirbe  remansit,  Innocentius  vero  ad  Oisalpinos  transivit, 
expulsus  a  Romanis.  Qui  veniens  in  Galliam,  apud  Oamotum 
a  rege  Anglorum  Henrico  honorifice  receptus  est.  Et  post 
Pasclia  itemm  recepit  Papam  eundem  apud  Rothomagum,  et 
auxilio  ejus  per  totam  Galliam  admissus  est,  et  Papa  ab  omnibus 
acclamatus.  Et  sic  rege  Anglorum  procurante,  Lodowicum, 
fratrem  Philippi  Prancorum   regis  defuncti,  Remis  coronavit 

in  regem.  Dedicata  est  ecclesia  Christi  Cantuariensis. 
Hugo  abbas  Kedingensis  iu  archiepiscopum  Rothoma- 
gensem  eligitur.    Deinde  in  Nativitate  beataa  Mariae  reddidit 

rex  filiam  suam  imperatricem  viro  suo  comiti  Andegavensi 
Gaufrido, 


A.D.  1130. 

Schism  in 
the  papacy. 


Coronation 
of  Louis 
VII. 

Christ  Ch., 
Canterbury. 
Hugh  arch- 
bishop of 
Bouen. 


Be  morfe  Boamundi  princvpis  AntiocJieni* 

Will,  of  Eodem  anno,  Rodoam  Halapias  princeps,  fines  Antiochenos  Death  of 

Tyre,  xiii.  hostiliter   ingressns,    Boamundum   Antiocbiss    principem   sibi  Bohemond 
,co  .  76.  ocQYirrentem,  ut  ipsum  reprimeret,*  gladio  confossum  peremit.^  II- >  prince 
Rex  Jerusalem  ab  Antiocbenis    vocatus,   ut  tantae  calamitati  ^        ^^^  " 
ferat   auxilium,    festinato  itinere    illuc  pervenit ;    et    Rodoam  Victory  of 
potenter  fugato,  dedit  filiae  ^  suae  pro  dote  Laodiciam  et  Gabu-  Baldwin  II. 
lum  civitates ;    filiae  *    vero  Boamundi   parvulsB  post   mortem 
Id,  xiii.  28.  suam  fecit  jurare  Antiocbiae  principatum,  et  sic  Jerosolimam 
remeavit. 


De  morte  Baldewini  regis  JerosoUmorum, 

Anno  Domini  Mcxxxi.    Sinodus  generalis  habita  Remis. 

Obiit  Innocentius  primus  Papa ;   successit   Innocentius 

Papa  secundus ;  dedicatur  ab  eodem  ecclesia  Cluniacen- 

Will,  of      gis.     Rex  Jerusalem  Baldewinus  miles  egregius,   in   gravem 

Tyre,  xiu.  gggritndinem  prolapsus,  cum   sensisset   sibi   diem  mortis  im- 

57 g     *        m^inere,  vocatis  ad  se  genero^  suo  et  filia  cum  filio  eorum  jam 

bimulo,  nomine  Baldewino,  regni  curam  et  plenam  eis  tradidit 

potestatem.    Ipse  vero  executis  omnibus  quae.  Christiani   sunt. 


Synod  at 
Rheims. 
Innocent 
II. 

Church  of 
Cluny. 
Death  of 
Baldwin  II. 


J  O.  W.  ins.  in  Cilicia, 

^  There  is  a  crown  reversed  in  the 
margin. 


'  i»  c.  Alice,  widow  of  Bohemond 
II.,  of  Antioch. 
4  Constance, 
s  i,  e,  Palk  of  Anjou  and  Melisent. 


I 


i 


W 


1^' 


158 


MATTHjEI  PAKISIEiraiS  CHSONiCA  MAJOKA. 


A.D.  1131.  tradidib  spiritum,  cum  piia  prjcdccesaoribna  buis  prtemia  per- W.of  Tyi 
Cotouation  ceptorus  tetema.    Coronatna  est  autom  in  regem  Fulco,  gener  ?■" 
ofPulk,      ejus,   mil^  magnificus,  et  ia   die  Exaltationia  sanctse   Cmcia  ^.^j^  jg|^ 
Sept.  n.     j,gg[,i  aiadema  Buacepit. 


BaTmond 
oftoitou, 

prince  of 
Antioch. 
Beersheba 
rebuilt  by 
Fulk, 


Qmo5  rex  Anghyrum-  fecU  novum  ^iseopaiam  apud  KarleoluW'- 
Anno  Domini  ucsixn.    Eex  Henricus  noram  fecit  episco-  B.  d« 
e  pattun   apad    Carleolam   in  Umbo'  Angiiie  efc  Galwallite,*  et  Monte, 
posnit    ibi    prjmum    episcopum    nomine    Athelalfum,    Sancti 
Oswald!    priorem,    cui    peccata    erab    solitoa    confiteri.      Eic 
antem  creatos  antistes,  in  eccleaia  sedis  saw  canonicos  posuit 
regnlarea,   et  earn  multis  honoribna  ampliavit.    Eodem  anno  Diceto, 
natus  est  Gaiifrido,  cognomento  Plantegenest,  comiti  An-  <^i-  505. 
degayensi,  ei  filia  regis  Henrici  I.  Alius,  et  vocatue  eat  Een- 
ricns.     Qnod  eum  rex  cognoyissefc,  convooatis  regni  principibua, 
filiatn  Buam  efc  h^redea  es  ea  nascituroa  sibi  conatituit  succea- 
sores.     Eodeta  anno  defunctus  est  Kobertus  Ceatrensis  episcnpua  r.  Je 
cognomento  Peccatum,    qui  rege  Henrico  concedente    sedem  Monle, 
cafchedralem    transtalit     ad    CoTentreiam,    et     locum     iilum  '"''■  **^- 
caput  constitaifc  Merciorum ;   Eucceasib  ei   Eogerua   archidia- 
conus   Lincolaiensis.'     Habet    antem    episeopatus    ille    usque 
odie  tres  sedes,  Cestrei^em,  Licbesfeldensem,  et  Coventren- 
sem,    Londonia  pro  maxima  parte  eombuata  est.  Cont.  Fior. 

"^  "^  Wig-  p.  93. 

Quod  Fwleo  rex  JemsoTmtorvm  iria  Tareorii/m  milia  interfeeit. 
Eodem  aiino  infinita  Tnrcorum  copia,  transito  Eufrate  fluvio.  Will,  of 
■  castra  statuernnt  in  partibus  Antiochenia,    Contra  qnos  Fnlco  Tj**'  ^'• 
res.    Jerusalem    ab   Antiochenia    TOcatna,    exercitnm   dncens,    ' "° ' 
snbito  impeta  in   hoates  facto,  tria  e^  cia  mUia  iuterfecit,  et  Id.  xiv.  7, 
qui  vivi  evaaeranfc  in  fugam    snnt   compulsi.     Nostri  igitnr  '"^  ^^^■ 
victorea  ex  boatium  apoliis  nsque  ad  nauseam  annt    onnsti, 
Antiocbiam  remeantea.     Patriarcba  vero  Jeroaolimitanna    in-  Id.  jxv.  8, 
terea  cum  ciyibus  aula  jnxta  Nobe,    qme  vnlgari  appellaidone  ^°^-  ^^*- 
Betonoble  dicitnr,  caatram  Bernard!  *  con^rozit.     Per  idem  Id.  xiv.  SO, 
tempos    £eimimduB   Pictaveneinm    comes,-  ConatMitiam   Boa-  '^^  '^*' 
mundi  jnnioria  filiam  dacena,  efTectus  est  princeps  Antiocbenns. 
Et    eodem  tempore   resedificatnr   a  rege  Jemaalem  Fulcone  H.  jdv.  23, 
Bersabee  urbs  anfciqna,  qua  ab  Ascalona  duodeeim  milieribna  •**'■  ^"^^ ' 
distare  Tidetnr. 


1  limbo]  fiuibns,  B.  de  Moui«. 
'  GitbciUlia:']  ScotiiB,Ki.deMi>nle. 
'  There  are  two  pastoral  Btaves, 
le  leTeised,  in  the  margin. 


■■  Bemariii]  Arnaldi,  Will,  of 
l^re.  This  sentence  is  not  in  the 
Hist.  Anglor. 


L 


mmmmm 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI   PRIMI. 


159 


A.-S. 
Chron. 
a.  1136. 
Cont.  Flor. 
Wig.  p.  94. 
R.  de 
Monte, 
a.  1132, 
col.  446. 


Be  quoda/m  clerico  per  Dei  Genitricem  curato. 

Anno  Domini  Mcxxxni.  TenebrsB  factSB  sunt  in  Anglia, 
efc  terra  mota  est;  sol  similis  factus  lunae  tertise. 
Rex  Henricus  extremo  transfretavit,  et  ^  manum  Sancti 
Jaeobi  misit  Radingas.  Eodem  anno  scholaris^  quidam 
gravi  segritudine  afflictus  diebus  ac  noctibus,  ut  mulier  par- 
turiens,  flens  et  ejulans,  beatam  Dei  Genifcricem  anxitts  jugiter 
invocavifc.  Qui  nocte  dum  quadam  graviter  angeretur,  vidit 
sibi  assistere  beatam  Virginem  Dei  Matrem;  quam  quia  in- 
Tocaverat,  affuit  ei  albis  induta  vestimentis,  et  manttm  porrigens 
laboranti,  tetigit  membra  paventis,^  et  pristinse  eum  restituit 
sanitati.  Interfecti  sunt*  omnes  milites  Templi  Domini. 
Natus  est  primogenitus  Galfridi  Plantegenet  et  Ma- 
tildis  imperatricis  scilicet  Henricus.®  Eodem  anno,  defuncto 
Herveo  Elyensi  episcopo,  dedit  rex  episcopatum  Nigello,  et 
Dnnelmensem  Ganfrido  canoellario. 

Quod  Matildis  imperatrix  peperit  filium  quem  vocavit 

Galfrid'iim, 

K.de  Monte,  Anno  Domini  Mcxxxiv.  Matildis  imperatrix  peperit  filium, 
HeruHunt.  Q^^em  vocavit  Gaufridum.  Unde  rex  Henricus  primus  in 
vii.p.220  6.  I^ormanniam  transiene,  moratus  est  ibi  pra&  gaudio  nepotum 

suornm.^     Eodem  tempore   defuncti  sunt  in  itinere  Eomano 

episcopus  Landavensis  et  Gilebertug  episcopus    Londoniensis. 

Obiit  eodem  anno  Eobertus  Curtehose,  frater  regis  Henrici,  et 

apud  Gloverniam  sepulturam  accepit. 


A.D.  1133. 

Eclipse  and 
earthquake. 

Henry  I.  in 
Normandy, 

A  scholar 
cured  by 
the  B.  V. 
Mary. 


(Not  in  B. 
de  Monte.) 
R.de  Monte, 
col.  448. 

Hen.  Hunt. 
Yii.p.220^. 


Birth  of 
Henry  IL 

Bishops  of 
Ely  and 
Durham. 


R.  de 
Monte, 
col.  448. 


QuaUter  obiit  Mobertus  Curtheuse, 

Et  ^  eodena  anno,  cum  Dominus  noster  Jesus  Christus, 
qui  neminem  perire  desiderat,  jam  duci  Roberto  satis 


Birth  of 
Geoffirey. 

Deaths  of 
Urban  hp. 
ofLlandafiT, 
Gilbert  bp. 
of  London, 
and  Robert 
of  Kor- 
mandy. 

Last  days 
of  Robert 
of  Nor- 
mandy. 


^  et  ,  •  Badingas]  This  is  due  to 

Paris. 

3  In  the  mar^n  Paris  has  inserted 
"  impertinens,  ideo  vacat.*' 

3  paventisj  patientis,  O.  W. 

4  etiam  is  interlined  in  C. 

*  Henrictis]  After  this  Par.  has 
d,  HenriCy  and  so  C.  D. 

^  nepotum  8uornm\  Par.  inserts 
above  these  words,  vel  -is  ~i,  i.e. 
nepotu  8m» 

"*  This  is  in  the  margin,  ivith  a 


reference  to  it  in  red,  **Hoc  eviden- 
"  tins  in  margine  libri.**  In  the 
margin,  opposite  the  beginning  of 
the  inserted  paragraph,  are  the 
words,  **  Secundum  Henricam  archi- 
"  diaconumHuntundunensem'*  (in 
black);    <^Hie  amius  est  ab  initio 

qm«s  nus       temts         nms 

mundi  v  m  et  ccc  et  xvii"  (in 
red).  It  is  m  C,  but  not  in  D., 
though  the  marginal  references  to 
it  are  in  D.,  and  not  in  C« 


:' 


Snk 


160         MATTHBI  PARISIENaiS  CHROmOA  MAJOEA. 

A.D,  1184,  amplum  i^tium  pceniteatiss  et  humiliEibionis  eouees- 
Taatdaya  Berat,  videlicet  jam  fere  trigiata  aimorum  in  orbitate 
ofHol^'*  ti-ansactorum  et  earcere,  abusus  eat  illo  Dei  beneficio, 
niaody.  intumuit  enim  superbia,  mim9,  et  detractiombus,  male- 
dicbiouibiis  et  querimoniis,  cuin  potius  divinis  jugiter 
obsequiis  et  preoibua  assiduis  incubuisse  teneretur,  ut- 
pote  diu  afflictti3  et  jam  seaex,  quern  frequenter  cum 
lacrimis  dicere  potiua  decnisset ;  "  Merito  htec  patior, 
"  inuno  graviora  promerui,  qui  procaciter  jugum  Do- 
"  mini  quod  est  suave,  et  onus  ejus  quod  est  love,  de 
"  collo  mco  in  Terra  Sancta  exeuasi,  et  oblatum  caelitua 
"  honorem  refutavi."  Sed  nil  borum  in  ore  arrogantis 
personuit.  Contigit  igitur  una  dierum  festivorum,  cuui 
rex  novam  robam  de  scarleto  aumens,  assuetus  de  eodem 
panno  quotiens  efc^ille  sumpserat  fratri  eno  reverenter 
transmittere,  capam  conabatur  induere ;  eed  invenit 
inlroitum  capucii,  qui  gvlerun  vulgariter  Galliee  ap- 
pellatur,  nimis  arctum  ;  inde '  contigit,  quod  unam 
sutune  puneturam  tantum  conlriugens,  earn  deposuit, 
et  ait ;  "  H«e  capa  deferatur  danda  fratri  meo  duci,  qui 
"  argutius  me  caput  liabet."  Qu8&  cum  ipai  delata 
fuisset  induenda,  invenit  illam  jam  dictam  puneturam, 
quse  per  incuriam  eiesoris,^  quia  minima,  relinquebatur 
non  resuta.  Ait  dux  ;  "  Unde  hsec,  quam  sentio,  frae- 
"  tura?"  Et  nuntins  qme  contigerant  seriatim  duci 
referebat  Et  dux  quasi  alto  vulnere  saucius,  irrugiit 
dicens;  "  Heu  beu,  none  nimis  vivo;  quid  adbuc  infe- 
"  licem  vitam  perfcrabo  ?  Ecce  frater  meus,  immo  pro- 
"  ditor  meua  et  supplantator,  minor  natu,  et  ignavua 
"  clericulus,  ac  injuriosus  regni  mei  possessor,  qui  me 
"  incarceravit  et  incarceratum  obcjecavit,  qui  tot  armo- 
"  rum  titulis  clanii,  jam  adeo  spemit  et  vilem  habet, 
"  ut  mihi  tanquam  prsebendario  suo  pro  elemosina 
"  Bttos  veteres  transmittit  et  dissutos  pannieulos." 
Mens  i^tur  et  ejulans  devovifc  manducare,  nee  imquam 
postea  volnit  manducare  vel  bibere,  in  semetipso  desse- 

1  inde]  nude,  Hbt.  Anglor.  |      ^  ccuom]  cessmiB,  C.  D. 


ijjWWB!!>|Bl!iPWWi  l»lWiyiiMil!l»i  ijiBptlPSpir^pj^g^M 


-/' 


■.>. 


DE  TEMPOBE  BEGIS  HENBICI  PBIMI. 


161 


viens  et  deficiens.    Quod  cum  rex  audisset,  non  multum  A.D.  H34. 
condolens,  jussit  corpus  in  ecclesia  eonventuali  Glover-  Robert ^at 

K.  de  jjigg  reverenter  sepeliri.     Jacuit  autem  eo  tempore  impera-  Gloucester. 

coL  448      *^^^  ^^^  ''©gis,  graviter  infirmata,  propter  difficnltatem  partus  Danger  of 
filii  sui  quern  niiper  genuerat ;   sed  matrona  prudens,  thesau-  *^®  ^^^^~ 
ros^  suos  viduis,  orphanis,  ecclesiis,  ac  monasteriis  larga  manu^j^g^ 
distribuens,  periculum  mortis  evasit. 

Be  morte  Senriei  regis  Anglorum, 

Id,eol.449.     Anno  Domini  Mcxxxv.    Eex^  naoratus  in  Hormanniam,  cum  illness  and 
die  quadam  a  venatu  redisset,  apud  Sanctum  Dionisium  in  silva  death  of 
Leonum    cames  comedifc  murenarum,  quae  ei  ^  semper  noce-  -H^enry  I. 
bant,  et  eas   semper  supra*  modum  amabat.    Et   cum  medici 
eas  comedere  prohiberent,  non  adquievit  rex  consilio  salutari. 
HsBO  igitur  comestio,  pessimi  bumoris  illatrix,  et  consimilium 
vebemens  excitatrix,  senile  corpus  letaliter  refrigidans,  subitam 
et  summam  pertnrbationem  effeoit.      Contra  quam  natura  re- 
nitens    febrem  excitavit  acutam,  ad  impetum  materiei  gravis - 
simaa  dissolvendum.      Cum  autem  resistere  vi  nulla  potuisset,  De  morte 
decessit  rex  magnus,  cum  regnasset  triginta  quinque  annis  ac  ^^9]^  Hen- 
tribus  mensibus,  prima  die  Decembris.      lUius  autem  obitum  ^^  ^"^    . 
ventus    vebemens    praesignavit,    qui    in    vigilia    Apostolorum  ^^„^aygy.^^ 
Symbnis  et  Judas  turres  et  sedificia  dejecit,  et  arbores    usque- 
quaque  subvertit,  ita^  ut  mundus  solvi  putaretur.      Luna  Storms  and 
etiam  eclipsim  passa  est  eodem  anno,  quarto*  kalendas  Augusti.  f^jj^^®, . 
Coenobia  fecit  rex  de  Eadingis,  de  Oirencestre,  de  Prato  ante  ^^^kih 
Eothomagum,   et  de  Hortuo   Mari.     Municipia  vero,  praeter^ 
turres  et  castella,  viginti  qtdnque  opere  sumptuoso  construxit. 
Hen.  Hunt.  Corpus  autem  regis  apud  Eothomagum  diu  jaoebat  insepultum,  Horrible 
^"•**^^^**  ubi  viscera  ejus,  cerebrum,   et  oculi  sunt  bumata.    Reliquum  condition 
vero  corpus  cultellis  incisum   et  multo  sale  respersum,  causa  ?  ?^^ 
foetoris  qui  magnus  erat  et  circumstantes  inficiebat,  in  coriis 
reconditum   est  taurinis  ;    unde   et  medicus^  iUe,  qui  magno 
pretio    conductus    caput   ejus   securi    difiSderat,    ut    cerebrum 


(Not  in  R. 
de  Monte. 


^  ihesauros  suos]  om.  W.,  though 

inO. 

2  'rhere  are  drawings  of  an  in- 
verted crown  and  sword,  and  of  the 
shield  reversed,  in  the  margin. 

3  ef\  eis,  A. 

4  supra  modum}  Added  by  the 
compiler. 

5  ita  ,  .  putaretur}  Inserted '  by 
Paris  in  the  margin  from  Malmes- 

YOL..  11, 


bury's  account  of  the  storm  when 
Stephen  landed.  H.  N.  i.  11,  p. 
703. 

6  quarto  kaL  Augusti}  4  Non. 
Jan.,  B.  de  Monte. 

7  pr<jeter}  inter,  O.W.,  and  so  A., 
hat  it  has  been  altered.  This  sen- 
tence is  the  compiler's. 

^  medicus  is  iotrodaced  by  the 
compiler. 

L 


I 


it^ 


102 


HATTHiEI  PABISIENSIS  CHEOHICA  MAJOBA. 


ii.  f.  221b. 


A.D.  Has.  eitralieret  nimio  jam  ftetoro   cormptnm,  qaamTiB  linthetimmi-  Hen.Hunt. 

bus  umltia  involntam  esset  caput  ejua,  causa  tamen  fcetoria''" 

estinctnH  est,  prctio  sibi  pacto  male  gavisiia.    Hie  antem  alti- 

Theljody    mus  fait  es  multia  quoa  res  Henricus  occidit.      Inde  quoqne 

of  Henry  I.  corpus  regium  deportafcum  est  apud  Cadomuni,  abi  pat-er  ejua . 

taken  lo      requiescit.      Oum   esset   m    ecoiesia  positom  ante   patris  tnm- 

"'  bam,   ccepit   continao    humor   niger    et    horribilia    coria   tauri 

penetrare,  qui    in  vaeig  snb  feretro  a  ministriB  susceptua  mi^- 

His  Inmiil  nam  intaentibua  incalcavit  horrorem>      Tandem  cadaver  regia 

atBeadiDg.  hx  Angliam  allatum,  in  diebns  Katalloiia,  apud  Badingum,  in 

eccleaia   ilia  nobili  quam  ipse  faudaverat,  regaliter  eat  sepal- 

tnm,  pPKBentibna  arctiepiscopis,'  epiacopia,  et  magnatibus  regni. 

Quod  Stefliaai^  films  Theobaldi  comitie  Bksenns  eoronatuT 
rer  AngJoiiim. 

Defnncto,'  ub  dictum  eat,  rege  Henrico  primo,  anteqnara'  I< 
corpUB  ejus  aepultnrte  traderetur,  Stephanas,  aepoa  ejusdem 
regis  ex  sorore  Adala,  usore  acUicet  TheobaUi  comitia  Bononiie, 
et  frater  Theobaldi  jnnioris  comitia  Blesenaia,  vir  magaw 
etrennitatis  et  audacite,  qnamvis  sa«rameDtam  'fidelitatia  im- 
peratrici  de  regno  Anglic  jurasset,  diadema  tamen,  Deam 
temptans,  iuvaeit.  Congregatis  ^  enim  Londoniia  regni  magna- 
tibus, meliorationem  legnm  promisit  jasta  voluntatem  et  arbi- 
trinm  singulomm.  Willelmus  qaoque  Cantuarienais  archiepi- 
ecopns,  qni  primus  sacramentum  ex  omnibua '  imperatriei  feeerat 
de  regno  Anglire,  Stephanum  in  regem  eonaecravit,  vigeslmo  " 
eecuodo  die  post  mortem  avunculi  sui  Quid  ergo  ? 
omnes,  at  breviter  dicatur,  tam  prsBaules  qnam  comitea  et 
baj-ones,  qui  fllire  regia  et  suis  hteredibua  jaraverant  fidelitatem, 
eonsensum  ^  Stephaao  prffibnemnt  j  dicentes '  fore  nimis  turpe, 
si  tot  nobiles  foeminae  anbdetentar.  Hugo  prseterea  Bigot, 
Henrici  aeneacallua  regis,  prsestito  jnramento,  probayit  coram 
arcbiepiscopo  Cantuariensi,  qnod  dum  rex  ageret  in  estremis, 


(Not  in 
Hiint.) 
Hen.  Hunt. 
i.f.22lfi. 


(Not  in 
Hunt) 

eol.  505. 


'  Hunt,  only  mentions  WilliaDl,  | 
archbishop  of  Canlerbary. 

^  Id  the  mat^n  aie  the  "  Scutum 
"  et  corona  reps  St^hani." 

*  aitteqtiam  ,  .  Sononia']  Intro- 
dnced  by  the  compiler.  "Theo- 
"  baldi  comitia  Bononite,"  ia  an 
error  for  "  Stephani  coinitis  Ble- 

^  Cimgregatu  ,  .  m'ltyafonim]  In- 
troduced by  the  compiler.  CEWill. 
of  Newhurgh,  1.  4,  p-  23  (Hamil- 


ton) i  Oesta  Slepbani,  pp.  3,  4, 
(Sewell). 

'  The  Hist.  Anglor.  ms.  pralalls. 
Ex  omnib-iia  is  not  in  Hunt. 

'  This  hitroduetion  of  Paris  is 
from  Mahnesbury,  Hist.  NoTell.  i. 
12,  p.  704. 

'!  The  Hist  Anglor.  ina.  loiaM- 

*  dicentes  .  .  siiMwejtiw]  Pecu- 
liar to  the  compiler.    ' 


DE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI. 


163 


Diceto, 
col.  505. 

Id. 


(Not  in 
Diceto.) 

Hen.  Hunt, 
viii.  f.  2216. 


Gervaseap. 
Leiand,  i. 
p.  263. 
Malmesb. 
Hist  Nov. 
i.ll,p.703. 


imperatricem  exhseredavit  et   Stephanum  sibi  constituit  sue- 
cessorem, 

Igiturin  die  Sancti  Stephani/  omnium  favore  Stepbanus 
ssepe  dictus  per  ministerium  Willelmi  Oantuariensis  archi- 
episcopi  apud  "Westmonasterium  diadema  suscepit,  et  ^  rex  est  ab 
omnibus  acclamatus,  et  regale  festum  splendide  celebravit. 
Ooronatione  itaque  magnifice  completa,  bomagiis  reeeptis, 
perrexit  rex  Stepbanus  ad  Oxoniam,  ibi  eonfirmavit  pacta, 
qu3B  Deo  et  populo  atque  ecclesiae  sanctae  in  die  coronationis 
sufe  concesserat,  quas  baec  faerunt :  Primo,  cum  juramento 
vovit,  quod  defunctis  episcopia  non  retineret  ecclesias  in  manu 
sua,  sed  statim  electioni  cauonicae  consentiens  electos  continuo 
investiret.  Secundo  vovit,  quod  nuUius  clerici  vel  laici  silvas 
in  manu  sua  retineret,  sicut  rex  Henricus  fecerat,  qui  singulis 
annis  eos  inplacitaverat,  si  vel  venationem  cepissent  in  silvis 
propriis,  vel  si  eas  ad  proprias  necessitates  distraberent  vel 
minuerent;*  quod  nefandi  genus  placiti  adeo  fuerit*  execrabile, 
quod  si  visores  alicujus  silvam,  quern  esse  pecuniosum  sciebant, 
a  longe  conspicerent,  statim  vastum  in  ea  perbiberent,  sive 
csset,  sive  non,  ut  eum  sine  merito  redimere  potuissent.  Tertio 
vovit,  quod  Danegeld,  id  est,  de  qualibet  byda  terras  duos  solidoa 
quosantecessores  ejus  accipere  consueverant,  in  iBtenmm  annis 
singulis  condonaret.  Hase  autem  specialiter,  et  alia  multa 
generaliter,  se  servaturum  juravit;  sed  nibil  horum,  quaa  Deo 
promiserat,  observavit. 

Eodem^    anno  corabusta   est   ecclesia    Sancti    Pauli 

Londoniensis  ab  igne  qui  aecensus  est  ad  pontem,  qui 

perrexit  usque  ad  ecclesiam  Danorum.     Die  quo  appli- 

cuit   idem    Stepbanus,  contra   naturam  hiemis  horren- 

dum  intonuit  super  oronem  terram  tonitruum  cum  ful- 

gure  horribili,  ita  ut  mundus  in  antiquum  chaos  redigi 

videretur.    Stepbanus   quoque  rex,   prsesentibus   arcbi- 

episcopo®   cum   duobus  episcopis,   scilicet,  Wintoniensi 

et    Sarisberiensi,    totum    tbesaurum,    quern   avunculus 


A.D. 1135, 

His  coro- 
nation at 
Westmin- 
ster, 26th 
December. 

His  vows 
of  good 
govern- 
ment, 


which  are 
not  kept. 


St.  Paul's 
burnt. 


Great 
storm. 


Stephen 
seizes  the 
treasures  of 
Henry  I. 


I 


^  W".  inserts  prolhomariyris.  This 
date  is  from  Hoveden,  i.  jp.  189; 
omnium  favore  is  the  compiler's. 

'  et  rex  .  .  reeeptis^  Introdaced 
by  the  compiler. 

2  vel  minuerenf]  Inserted  in  the 
margin  in  A.  It  is  in  W.,  but  not 
in  the  Hist.  Anglor. 


4  fuerlfi  fuitjW.,  as  Huntingdon. 

^  This,  which  is  in  the  margin,  is 
referred  to  by  the  words  "  Hie  in- 
"  trabit  quod  deest."  It  is  in  the 
text  in  C.  D.  as  usual. 

^  archiepiscopo'\  archiepiscopis^ 
Hist.  Anglor,  Cf.  Gesta  Stephani, 
p.  6. 

L  2 


% 


I 


Death  of 

archbiBhop 
WiUiftiu. 
Arrival  of 

Bobert, 

Gloucester, 
who  does 
homi^e  to 
Sl«pheii. 


164  MATTHjn  PABISIENSIS  CHROmCA  MAJOBA. 

S.SUT19  concesaerat,  occupavit,  scilicet  centum  milia  libras,  Cf.M«imes. 

,.■■....  ■  H.H.i.  1*, 

excepcia  vasia  aureis  efc  argenteia  et  gemmis.  p_  706. 

Anno   Domini   mcssxvi.      Corpus    regis   Hcnrici   in  i^,  l  13, 

mausoleo     regali    conditum    repouitur,    prassente    rege  P-  ^*'^' 

Stephauo.   ObiitWillelmus  Cantuariensis  arcMepiaeopus.  ^f**"'*"^- 

Hemicus  Wintoniensis  epiucopue  abstulit  mauuiu  Sancti  0"^?", 

Jacobi  de  Radingis.     Eodem  aimo,  post  Pascha,  comes  Maimeab. 


prudentiam   et  ^  potentiam    res  Stepbaiius  verebatur ; 
post   cujus   adventum,  episcopi  jarayenint  fidelitatenj  ^  H.  i.  15, 
r^,  efc  rex  juravit   libertates    ecclesiasticas    et    bonas 
leges  se   observatunim,  et   iade   cartam    suam   fecit,  eb 
comes  E[obertus]   sibi  homagiiim  fecit  sub  eonditione,  H.  i,  I4. 
scilicet,   si  dignitatem    suam    sibi    servaret    illibatara, 
secundum    illud    antiquum    proverbium ;    "  Quam   diu  ^°^ "" 
"  habebis  me  pro  senatore,  et  ego  te  pro  imperatore." 


CarHsle 

and  New- 
seized  by 
Dayidjking 
of  ScolB. 


Report  of 
Stqihen's 
death,  and 


De  Concordia  facta  inter  regera  Stephanum  et  regem,  Beotoram,. 
Per'  idem  tempos  Bavid  res  Scotomm,  qui  imperatriei  fide-  Hen.  Ennt. 
litatem  fecerat,  ia  Amgliam  hoetiliter  vemens,  Carleolum  et™'^'^^^"' 
KoYum  Castellnm  super  Tyntini  cepit,  et  euos  impoauit.  Pro-  , 
movit  igitnr  rex  Stephauns  coutrti  eum  esercitum  copioBum, 
et  regi  Scotomm  apud  Dunelmum  occurreua,  concordatua  est 
cam  eo,  quia  reddidit  ei  rex  David  Novum  Gastellnm,  et  Car- 
leolum retiimit  regis  StepLani  voluntate.  lies  tanjea  Scotomm 
b-omagium  regi  Stepbauo  nou  fecit,  quia  fidelitatem  fecerat 
filife  regis  Heurici  et  uepti  &nm.  Filius  autem  regis  David 
homo  r^s  Steptaui  effectns  est,-et  dedit  ei  rex  jure  pei^tuo 
Stintendonam  de  so  teuendum..'  Kediens  vero  rex  ad  propria, 
teniiit  curiam  Buara.  apud  Londonias  ia  solomnitate  Paeoliftli, 
qua  nunqiiMii  in  Auglia  fuerat  splendidior,  tam  in  anro  et 
aigento,  quam  in  gemmis  et  veatibus  pretiosis.  Deinde  in' 
festo    Dominicffl    Ascensionia    divulgatnm    fuit   per   Angliam, 


'  et  poienluim]   An   addition  of 

'  gsscopi  ,  .  .  JideUlalem}  These 
■words  are  repeated  by  mistake. 

'  Per  .  .  imposuii^  This,  liioflgfa 
from  HnntiDgdon,  is  in  the  com- 
piler's own  words. 


*  teitenditm'}  Sie,  all  the  MSS. 
(eioept  C-,  which  has  (enenrf'),  pro- 
bably fltan  a  lecoUeotioQ  of  bsryum 
in  Huntingdon.  . 

*!»...  Ascetmonis']  ad  roga- 
liones,  Hant, 


.iiiif  iijpj^^  [vm^mim^^ 


BE  TEMPOBE  KEGIS  STEPHANT. 


165 


Hen»  Hunt  regem  esse  mortuum ;  unde  ^  maxima  perturbatio  surrexit  in 
viii.  f,  222.  regno,  Nam  Hugo  Bigod  castellum  JSTorvicense  ingressus, 
'  nolmt  reddere  illud  nisi  regi,  et  hoc  inyitus.    Ocspit  ergo  de- 

inceps  Normannorum  proditio  puUulare  j  sed  rex  eis  viriliter 
resistens,  cepifc  primo  castellum  de  Batintona  cujusdam  Eo- 
berti  proditoris  sui,  Indeque  Exomam  obsidens,  quam  tene- 
bat  Baldewinus  de  Eedvers  contra  eum,  sed  sero  tamen  et 
cum  difficultate,  redditum  est  castellum  cum  civitate.  Rex 
autem  pravo  usus  consilio,  non  exercuit  vindictam  in  prodi- 
tores  suos;  unde  postea  restiterunt  ei,  et  plurima  contra  eum^ 
nequiter  firmaverunt.  Perrexit  autem  inde  ad  Wectam  in- 
sulam,  et  abstulit  earn  Baldewino  de^  Eedvers  prsedicto,  et 
ipsum  ab  Anglia  exulavit.  Eex  igitur,  his  prospere  gestis, 
yenit  venatum  apud  Brantonam  non  longe  ab  Huntendona,  et 
ibi  de  forestis  procerum  suorum  et  venationibus  placitavit/  et 
votum,  quod  Deo  et  populo  fecerat,  violavit. 

Quod  Gobufridus  comes  Andegavensis  mwthicvpia  NormannicB 

suhjugavit  sihi. 


A,D. 1136. 

consequent 
disturban- 
ces. 


Unfortu- 
nate cle- 
mency of 
Stephen. 


His  oath 
respecting 
the  forest 
laws  bro- 
ken. 


U.  de 
Monte, 
col.  450. 

ld.col.45l. 


Eodem  tempore,  Gaufridus  comes  Andegavensis  et  uxor  ejus 
Matildis  sine  difficultate  aliqua  castella  Normannise  obtinu- 
eruut  cum  firmitatibus  cunotis  Willelmi  Talevaz,  quas  rex 
habuerat  in  manu  sua,  exulato  Willelmo.  Inde  mense  Augusto, 
cum  apud  Eothomagum*  pervenissent,  peperit  Matildis  ibi  co- 
miti  Gaufrido  filium  suum  tertium,  quem  vocavit  WiUelmum. 
Proceres  vero  ISTormanniae  super  ^  hoc  indignantes,  miserunt 
propter  Theodbaldum  comitem  Blesensem  fratrem  regis  Ste- 
phani  seniorem,  ut  veniret  ad  eos,  Normanniam  recepturus. 
Qui  veniens  Luxoyias  in  jejunio  decimi  mensis,  audivit  ibi 
Stephanum  fratrem  suum  jam  in  regem  Angliae  coronatum; 
unde  comes  Grloverniae  JRobertus  reddidit  Theodbaldo  Falesiam, 
asportata  prius  inde  pecunia  non  modica  de  thesauro  regis 
Id.  col.452.  Henrici,  Eodem  anno  Willelmus  Oantuariensis  archiepiscopus, 
Willelmus  Exoniensis,  et  Johannes  Eofensis  episcopi  obierunt. 


Norman 
castles  re- 
duced by 
Geoffrey  of 
Anjou. 

Bkth  of 
his  son 
William 
at  [Argen- 
tou]. 
Theobald 
of  Blois 
invited  to 
Normandy. 


Obituary. 


^  unde  >  .  re^fwo]  Added  by  the 
compiler. 

-  W.  ins.  castra. 

*  de]  om.  W. 

*  phcitavit]  So  O.  W.  and  Hun- 
tingdon ;  plantavit,  A. ;  multos  sap- 
plantavit,  Hist.  Anglor, 


5  Bothomagum]  A  careless  alter- 
ation of  Argentomctgum,  'which  E. 
de  Monte  has.  "S^his  passage  is  in* 
serted  by  the  compiler  out  of  its 
place. 

^  sttper  hoc  indignantes']  Inserted 
by  the  compiler. 


I 


MAlTHJlI   PAfllSIESSIS  CHKONICA   MAJORA. 


Eustaehii  fiUi  regis 


ment  with 
Geoffrey 
and  Theo- 
bald. 


Dealh  of 
LouiB  VI. 
Louis  VII. 


Quod  rex  Francorum  espU  homagiui 

Sl^hani  de  Normannia.' 

AnDO   Domini   MCXXSVII.      Ees   Anglorum    Stephanna   trans- Hen.  Hunt 
fretavit  in  Normanniam,  fUgiente'  a,  facie  ejus  comite  Ande- ■""• '■"^^^- 
gdTensi ;   nbi  martiis   actiboa   indulgeus,  omnia  qute  inwepit 
felicitor  consummaTit;  liostium  cuaeos  depnlit,  hoatitia  castella 
subrnit,  et  egregie  resplenduit  inter  aummos.    Concordiain  cum 
rege  Froncornm  composuit,  et  filias  ejus  Eoatachins  homaginm 
ei  de  Normaimja  fecit.    Hoc  videns  consul  Andegavensis  Gau- 
fridus,  cnjue  usori  idem  rei  eacramentum  fecerat,  Angliam  ab 
eo  reqnirebat.     Sed  t^nea  cnm   vidisset   ee   vires  regias  ad 
prsesens  non  posse  superare,  oepit  inducias,  acceptis  ab  ipso  ^'  ™ 
rego  pro  bono  pa«is  quiaque  *  milibus  marcia   singulis  annis.  ^q]  ^53 
Thecdbaldo  etiam  fratri  suo  comiti  Blesenai  conquerenti  qnod*  ld.col.452. 
injnate  Amgliam  invaeerat,  oum  esaet  »tate  minor,  duo  milia 
marcas  pepigit  annnatim;  et*  sic  fratres  pacificati  ab  invicem 
recessemnt.      Cnnctia    igitnr   ibidem   prospere   gestis,'  ad  An-  Hen.  Hnnl. 
gliam  tranafretavit.    Eodem  anno  obiit  rex  Franoomm  Lodo-  ^"''  '■  ^^2- 

"     i,  cognomento  Grossias,  et  snccessit  ei   Blins  ejus  Lodo-  Diceto, 
1;  hie  dusjt  nxorem  Alienor,  filiam  dncis  Aqnitanniaa,  ex  *"'^-  *''^- 
qua  dnaa  filias  generavit,  quas  duo  filii  magni  comitis  Theod- 
baldi  Flandrensis,'  Henricns  et  Tbeodbaldus,  duaeront  uxores, 
primogenitna  primogenitam.  et'  minor  natu  joniorem. 


Quod  Scoti  in  regent  Siephaniiin  ecuvi^ant. 
Connidin.     Anno  Domini  mcxxxviii.    Conradns,   Romanum  adeptua  im-  R.  de 

perium,  annia  qnindecim  imperavit,  et  sic  succesait  Lothario.  Monte, 
Stephen       Eodem  anno   res  Anglonmt   Stepbanua   in   ipais   diebna    Nata-  ^'-  ■*53. 
p.  22J.         lioiia   Bedefordense  caatrum  obaedit,  dioens'  nulla>  bora  pacem  ^.:jj  '»  „o3  ' 
takes  Bed-  esse  bostibns  concedendam.     Sed   anteqnam  ei   castmm  redde- 
ford  castle,  jetur,  rex  David  Scotorum  iii  Horthanbambriam  '*  eseroitom 


'  Normaimia]  Tha  ecribe  had 
careleBElj  ■written  "Nomaii."  Paris 
insertB  (in  blacli)  an  r  above  the 

"  Jugienic  ,  ,  Aiidegaiiensi  ]    In- 
setted bj  the  compiler. 
^  guingae]  duo,  K.  de  Monte. 

*  jMOifl  apnd,  A. 

'  el  . .  .  rwewerunt]  Added  by 
the  compiler. 

*  jfcrtw]  gentia,  A. 

'  Fiatutrensis]  Hub  error  is  in- 


serted in  what  vas  apparently  a 
blank  space,  in  the  Si.  Albaa'a 
hand.  Diceto  has  onlj  "  comitis 
"  Theodbaldi."  The  daughters  were 
Marj  and  Alice. 

'  et  .  .  junioremj  Added  by  the 
compiler. 

*  dkens  .  .  concedeiidani]  Added 
by  the  compiler. 

'"  JVurflianAumfrrtomj  Norlhsn- 
humbria,  A,    It  ia  not  in  BnntiDg' 


■i|i^ipiP|ii  I  .PH  ;WiMjf>iiiif/Jiiwiiijiii  I  »iiiiiii||ipBpwi|p;wiiiypipppppiwj 


iR9«l 


DE  T]eMf  ORE  REGIS  STEPHANI. 


167 


Hen.  Hunt,  ducens,  tarn  ipse  quam  sui  rem  nimis  execrabilem  peregerunt. 

viii.  f.  222.  In  ultionem  enim  imperatricis,  cui  idem  rex  fidelitatem  jura- 
verat,  mulieres  gravidas  findebant,  et  foetus  anticipates  ab 
uteribus  extrahebant;  parvulos  super  lancearum  acmnina  proi- 
ciebant,  presbyteros  super  altaria  trucidabant,  crucifixorum 
capita  prsQcidebant  et  super  ^  csesorum  corpora  reponebant, 
capita  occisorum  mutuantes  super  crucifixes  collocabant.  Quse- 
cunque  igitur  Scoti  contingebant,  plena  horroris  et  inbumani- 
tatis  erant.    Aderat  clamor  mulierum,  ejulatus  senum>  despe- 

(Enlarged  ratio    vivorum.      Rex    igitur    Stepbanus   «xercitum   grandem 

from  promovit    in    Scptiam ;     sed    antequam    illuc   perveniret,    rex 

^^  '^  Scotorum  sese  in  sua  recepit,  et  inexpugnabilia  loca  petivit ; 
et  rex  Anglorum  australes  Scotise  partes  igne  cremavit,  et  sic 
in  AngHam  remeavit.  Sxarserat  namque  tanta  rabies  proce- 
rum  contra  eum,  ut  fere  ab  omnibus  quateretur;^  Willelmus^ 
enim  Talebot  Herefordense  castrum  tenuit  contra  regem,  Bo- 
bertus  consul  Glovemise  Ledes  et  Bristollum;  Mc  erat  filius 
notbus  regis  Henrici ;  Willelmus  Luvel  tenuit  contra  [eum]  cas- 
trum de  Cari,  Paganellus  Ludeblawe,  Willelmus  de  Moiun  cas- 
tellum  de  Dunestor,  Eobertus  de  Lincolnia  castrum  de  Warbam, 
Eustachius  filius  Jobannis  castellum  de  Meltona,  Willelmus 
filius  Alani  Salopesberi,  quod  rex  per  vim  cepit,  et  captorum 
in  eo  nonnuUos  suspendit.  Quod  audiens  Walkelinus,  qui 
castrum  Doverense  tenebat,  illud  reginae  reddidit  obsidenti. 


A.D. 1138. 
Atrocities 
of  David, 
king  of 
Scots. 


Stephen 
drives  him 
back,  and 
returns  to 
England. 

Castles 
held  against 
Stephen. 


Quod  rex  Scotorum  Nortluinkumbriam  hostiliter  sit  ingressus* 


Id.viii,  f. 
222  b. 


Occupato  itaque  rege  Stephano  circa  partes  australes  AngliaB> 
David  rex  Scotorum  innumerabilem  ^  exercitum  in  Nortban* 
humbriam*  promovit,  contra  quem  proceres  regni  Boreales,^ 
jussu  et  ammonitione  Turstani  Eboracensis  arcbiepiscopi,  fixo 
apud  Alvertonam  standardo,  id  est  regio  insigni,  viriliter  resti- 

Id.  £  223.  terunt.  Hujus  autem  pugnsB  principes  fuerunt  consul  Wil- 
lelmus    Albemarlise,     Willelmus     d^    l^otingebam,    Walterus 

Id,  f.  2226,  Espec,  et  Grilebertus  de  Lasci.  Arcbiepiscopus  vero,  cum 
aegritudinis  causa  buic  pugnas  interesse  non  posset^  misit  loco 


t)avid*B  in- 
vasion of 
Northum- 
bria. 

The  stand- 
ard raised 
by  Thur- 
stanat 
North- 
Allerton. 


^  super']  frater.  A.,  the  scribe 
mistaking  fr  for  fr. 

2  quateretur}  hostiliter  qiia>rere« 
tiur.  Hist.  Anglor. 

3  WiUelmus]  An  error  introduced 
by  the  compiler.  Hantingdon  and 
B.  de  Monte  have  ^'  qnidam  .  •  .  • 

"  nomine  Talebot*'    His  name  was 


Geoflarey.  (See  the  Cont  Flor. 
Wig.  p.  108.) 

^  innumerabilem]  innumerabile,  A . 

^  Northanhuwbriani]  Angliam> 
Hunt. 

^  horeales]  borealis,  Hist.  An- 
glor., as  Hunt. 


I      '     ; 


'       (/ 


-^ 


168        MATTH-SI  piRISIENSlS  CHBOHICA  MAJOBA. 

A.D.  1138.  ano  Badulfnm  Dimelmensem '   epieoopnm  ad   populum  exhor- Hen.  Hunt. 
Speech  of   tandnni.     Qui  stans  in  acie  media,  in  loco  enmieiiti,  usne  est  yi^-t  222b. 
™JP  '         bujnamoili  incentivo ;   "  Proceres  Anglite   clariseimi  iformaimi- 
tbe  Ork-     "  S^^"^'  contra  quoa  andax  Francia  contremiscit,  feros  Anglia 
neys.  "  ^  vobis  capta  succnmbit,^  dives  Apulia  voh  sortita  rofloruit, 

"  Jemsalem  famoaa  ot  inEignb  Antiochia,  utraquo  bb  yobia 
"  supposnit,  ramc  Scotia,  vobis  rite  snbjecta,  lepellere  conatnr, 
"  inermem'  prEeferens  temeritatem,  aptior  tias  quam  pugnas, 
"  Unllna  igitnr  sit  verendi  locus,  s^  potina  Terecundise,  quod 
"  illi,  qaoa  semper  in  patria  Ma  petivimBS  et  vicimaa,  nunc 
"  ia  patriam  jioatram,  rita  transverso,  demontea  et  ebrii  con- 
"  voWnnt,  Quod  tameu  ego  preMul  vobis  divina  factom  pro- 
"  videntia  denuntio;  u.t  hi  qui  ia  hac  patria  templa'  Dei 
"  violartmt,  altaria  pollnerunt,  presbyteros  occiderunt,  neo 
"  puerifl  nee  prtegziaatibus  peperoerunt,  in  eadem  condignae 
"  sni  facinoria  luaut  ptsoas,  Attoliite  igitor  animoe,  viri  ele- 
"  gantes,'  hoates  nequiasimoa  patria  Tirtnte,  iauno  Dei  prte- 
"  aoientia,  confligite,  qui  se  nesciunt  in  beUo  armari,  nee 
"  caans  belli  dubios  euspioetie.  Tegitinr  vobia  lorica  pectus, 
"  galea  caput,  ocreia  crura,  et  clipeo  tolnm  corpus ;  nbi  feriat 
"  hostia,  non  reperit,  qaem  septam  awnis  nndique  cemit. 
"  Quid  igilw  inermea  dnbitatis  et  inerteeP  Sed  jaia  finem 
' '  loquendi  coafernnt  hostes  inordinate  promentes,  dispersi 
"  confluentea,  quod  snimo  meo  satis  placet.  Si  quis  denique 
"  vestrum  pro  Deo  puguans  et  patria  ocoubuerit,  abaolvimuB 
"  sum  ab  omni  p<ena  peccati,  io  nomine  Patria,  cnjus  crea- 
"  tnras  ftede  *  et  horribiliter  peremenmt ;  et  Filii,  cnjua  tkltaria 
"  poUueruat;  «t  Spiritua  Sanoti,  cnjus  gratiam,  immania  per- 
"  petrftotes  eb  enormia,  contempserunt."  Ad  hseo  autem  re- 
Bpondib  onmis  popnlus  gentis  Anglorum,  et  resonuemnt  montea 
et  coUea  "  Amen,  Amen." 


De  eampe^tri  prcelio  commieso  int^  Scotog  et  Anfflos. 
Batdeof       Tunc^'  clamorem  audientes  Sooti,  yooiferati  sunt  omnea  Jn^i, 
tlie  Stwid-.  modum  mnliercularum  inaigne  patrium  "Albani ;" "  sed  eitinctua 


'  Punelmensem]  An  error  intro- 
duced hs  the  compiler  for  Orca- 
Am,  which  Hunt.  has. 

^  sHecumiri]  euetubuit,  W.,  as 
Hunt,  i  O.  has  sttccumbit. 

^  inermeml  inhermeD,  A,  and  bo 
C.D. 

*  tetKpla]  dempla,  A, 

=  O.W  ins.  a  adversue,  m  Hunt. 


'  fade']  fide,  A. 

'  rune]  Eofic,  O.  W. 

'  in  modum  nailiercalarum]  li- 
serted  by  the  compiler. 

9  O.  W.  and  the  Hiat.  AnglOr, 
repeet  A&ani,  hb  Hont.  The  Hist. 
Auglor.  iuBerts  extdtando  after  pa- 


% 


r 


DE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI. 


169 


lis 


I 


I 


Hen*  Hunt*  est  clamor,  ictumn  immanitate  et  horrore  concurrentium  acie- 
viii.f.2225.  xwoa..  Turma  Loeuentinm,  qui  gloriam  primi  ictus  a  rege  vix 
impetraverant,  angmentatis  missilibus  et  lanceis  longissimis, 
super  aciem  equitum  Anglorura  loricatorum  potenter  irruunt, 
ad  quos  quasi  muro  ferreo  offendentes,  impenetrabiles  inve-. 
uerunt.  Viri  autem  sagittarii  gentis  Anglorum,  equitibus  per- 
mixti,  imbre  sagittarum  Scotos  obnubilantes,  penetrabant  eos 
quos  repererunt  inermes.  Tota  namque  gens  Anglorum  et 
decus  Normannorum  circum  standardum  conglobata,  manebat 
immobilis,  quasi  in  acie  una;  percussoque  casu  sagitta  summo 
Loenentium  duce  corruit  ipse,  et  gens  ejus  tota  est  in  fugam 
conversa.  Offensus  namque  Deus  exoelsus  erat  in  eis,  undo 
onmis  virtus  eorum,  tanquam  aranearum  tela  confracta,  periit 
et  defecit.  Quod  videns  acies  Scotorum  major,  quss  ex  parte 
altera  acerrime  confligebat,^  animo  deliquit^  etfdgas  incunctanter 
indulsit.  Eegalis  autem  acies,  quam  ex  diversis  gentibus  con- 
stituerat,^  simul  ut  bsec  vidifc,  cceperunt  primo  singillatim, 
deinde  vero  cater vatim  fagere,  rege'*  solo  adhuc  persistente. 
Quod  amici  regis  intuentes,  coegermit  eum  equo*  ascenso 
fugere;  cujus  filius  in  armis  strenuus,  aliorum  fugam  non 
attendens,  sed  soli  gloriaB  et  virtuti  inbians,  acies  bostium  im- 
petu  ardenti  percussit ;  licet  illius  agmina  contra  equites  lori- 
catos  resistere  non  valerent.  Sed  tandem  armatorum  violentia 
potenter  in  fugam  sibi  nimis  damnosam  sunt  compuisi  et  tur- 
piter  in  diversa  dispersi.  Undecim  Scotorum  milia  fama  refert 
occiisa,  exceptis  illis  qui  in  segetibus  et  silvis  inventi  simt 
letaliter  vulnerati.  ISfostri  vero  sanguine  vix  fuso  feliciter 
triumpbarunt,  licet  ex  omnibus  equitibus  frater  Grileberti  de 
Lasci  solus  inveniatur  occisus.  Actum  est  antem  bellum  boo 
mense  Augusto,  ex®  comprovincialibus  Transbumbranae  gentis. 
Eodem  anno  mense  Octobris,  Gaufridus  comes  Andegavensis 
Oximenses  subjugavit  et  Baiocenses,  et  Falesiam  obsidione 
vallavit. 


A.D.  1138. 

Battle  of 
the  Stan- 


Defeat  of 
the  Scots. 


E.de 
Monte, 
col.  454. 


De  elect  lone  Theohaldi  Oantuafiensis  archiepiscojpL 

Hen.  Hunt.     Eodem  anno,  Albericus  Hostiensis  episcopus  et  ecclesias  Eo- 

yiii.,  f.  223.  manse  legatus,  in  Angliam  veniens,  in  Adventu  Domini  Lon- 

doniis  concilium  celebravit  in^  ecclesia  Sancti  Pauli;  ubi  ipso 


1  cor^igehat]  confligehant,  W. 
3  deiiquit]  deloit,  A.  0.  W.  con- 
dolait.  Hist.  Anglor. 
3  consUtnerat]  oonstituerant,  W. 
*  rege  .  .  ,Jkgere']  om.  D. 
5  equo]  a  quo,  A. 
®  cjT  . .  .  gentis]   Introduced  by 


the  compiler.    Cf.Aelred  de  Bello 
Standardii,  col.  337. 1.  10. 

7  in  ecclesia  S.  Fault]  This  is 
"where  the  ordination  mentioned  in 
the  next  line  was  held  according  to 
Biceto,  col.  607.  The  council  was 
held  apud  Westm&nasteriam, 


p.  228.  . 
Hiesmes 
and  Bay- 
eux  re- 
duced hy 
Geoflfrey. 

Council  in 
Iiondon, 
under  the 
legate  Al- 
bene. 


I 


-w^ 


170         MATTHJil  PARiaiEMSIS  CHEONICA  MAJORA. 

A.D.  1138.  jnbente  legsito,  Henricus  Wintonienais  epiBcopua  Bicardum  de  Diceto,  col. 

Beaomeis  diaconum  ordinaTit     Et  ipsa  die  dum  ordines  cele-  '■''■'■ 
Theobald    brarentnr,    Theodbaldue    abbaa  Beccenais    in    archiepiscopum 
^hbp.  of  Qantnariensem  ab  epiacopia  electoB  eat,  priore  eccleaice  Can- 
jmjy  tnariensis   Jeremia  prseaente  ;    qui   ab  ipso '  conseoratue  legato 

Bomam  profectns  est,  ubi  a  Fapa  Inaocentio  pallium  suaccpit. 

Quod  rex  Stephanua  Bcoiiam,  hoaUlUer  inffrassits  cum  Jilio  regis  ^ 
obBtde  reeestit. 

Stepben  io      Anno  Domiai  ncsxxa.    'Res.  Anglornm  Stephanns  poat  N'atale  Hen.  Hunt. 

Sootland.    Domini  caatello  de  Liedes  eapto,  perreiit  in  Scotiam,  et  emu  ^"■'  '■  *^^- 

rem   ibi    ageret    ducibna    Marte    et    Yalcano,    rex    Scotomm 

coactua  eat  coucoi'dari  cnm  ipao.    Heuricam  igitor  filinm  regia 

He  Cakes     obaidem  secnm   dscens  in  Angliam,  Lndehlawe  caatellom  ob- 

Ludbw       aedit ;  nbi   idem  Henricna,  ab   inclnaia  unco  ferreo   equo  ab- 

seizes' the    stractas,  p»ne  intra  muroa  projectna    eat;  sed  rex    ipae  ab 

bpa.  of  Sal- iiostibus  eiun,  nt  mUea  egregina,  laudabiliter  retraxit.     Inde 

isbuiyand  ad  Ozoniam,  Bubjugato  castello,  profectns,  cepit  ibi  in  curia 

d"^^"*  sua  nimia  peniiciose  Kogerum  SareaberienBem   epiacopum  et 

Alexandrum    LincolnieDaem    ipsios    nepotem    Tiolenter,    nihil 

rectitudinis  recnaEHiteB.     Fonens  igitur  ibi  in  ctmserem  aotis- 

titem  AlexandruiD,  Sarcsberiensem  seoum  duzic  ad  caatelliiiu 

ejna,  qaod  Biviae  vccatnr,  quo  non  erat  splendidius  intra  fiues 

Capture  of  Europte.  Afflictua  igiturfame,  et  collo  filii  ejus,  qui  canoellarius 

castle  and    ''**'**'  laqieum  annectena  ut  auspenderetiir,  hao  arte  caetellum 

Sherborne,  obtinuit,  atque  arte  eadem  Sirebumenae  oppidum'   in  aoa  po- 

Marriage     testate  recepit.     Accipienaque  thesauros   pontificis,  comparavit 

of  Eastaee   inde   Euatacbio  filio  suo  Couatantiam,  aororem  Lodowici  regis 

and  Con.    Pranoorum,  matrimonio  copulandam.     Inde  quoque  recedens 

sisterof       ■''^^   aimiliter  egit   de   Alexandre   Lincolniensi   episcopo,  donee 

Louis  VIL  reddidit  ei  castella  de  ^tTeowerc  et  Latforda. 

and  Slea- 

ford  COS-  Quod  McdHdie  qumidam  in^peratr^  veaU  m  AngUa/in. 

Tbe  em-  Bodem  vero  tempore  Matildia  fllia  regis  Henrioi,  quia  fneraf  b,  de 

^sa  Ha-    imperatria,  cui  Anglia  [jurata]  erat,  cum  comite  Eoberto  fratre  Monte,  col, 
toB  "S  ^""^  "*  Angliam  venlt,  et  ad  portum  Arundel  applicans,  a  Wil-  ^^• 
lelmo  de  Albeneio,  qui  regtnam  doserat  Adelizam,  quce  caste]- 
lum  de  Arundel  et  comitatom  a  rege  Henrico  pro  dote  ha1>ebat. 


1  ■  ,...1  ^^„^.^    «  1       '  SirebuTTietue     appidum]     Sire- 

'  ipso\  episcopo,  A.  I  „  '^'^         ■' 

I  boinam,  Hnnt. 
!'r«ffw]rege,A.  j       4ji,grat]  b^W. 


DE  TEMPORE  REaiS   STEPHANI.  l7l 

E.de  reoepta'    eat  cum   Iietitia  et  esultatione.     Comes  aufcem  Glo- A.D.  1139. 

J^W?.       vemiK  Eobertus  cum  dacem  militibns  et  totidem  sagiitariis  Her  recep- 
equeatribus  per  mediam  terrain  regis  Stephani  traneiens,  Wal-  '™' 
ingefordam  pervenit,  et  inde  Glovemiam,  aimnntians  adventum  „£  q^!" 
imperatricis  Brieno  filio    comitis  et  Miloni  de  'Glovernia,  et^gjig^  j^, 
quod  earn    apnd   Arundel  reliquerat  cum  more'    eiia   et   aliis  nounces 

(Not  in  B.  unpedimentis;'  qui  Isetati  sunt  valde  de  adyeatu  iUiua,  et  seae  ^"^  arrival. 

de  Monte.)  sollerter  *  prasparayerunt  ad  pagnam. 

Molmesb.        Eodem  anno  Wintomensk  episcopua  frater  r^is  Ste-  Stephen 

"'lu^r  P^*^^'  Apostolic^  aedia  legatus  in  AiigHa,  pro  eo  quod  JX"^^. 

pp.719-     rex  invitatoa  ad   prandium  qnoadam    noMIes  coegit  addlofWin- 
deditionem   aliquorum  caatrorum  indignans,  cum  Theo-  tp!  Heury 
baldo  arehiepiacopo  et  aliis  episeopis  et  pra;latia  Anglise  of  Biois. 
concHium   apud  Wintoniam  celebravit,  tertio^  kalendaa 
Septembris,  ad  quod  regem  frafcrem  suum  vooari  fecit ; 
qui  comitem  Albericum   de  Ver,   in   causarum  varieta- 
tibus  exercitatum,  miaifc  ad  conciKum,  de  captione  dic- 
tomm  episcoporum,  super  qua  crat  impetltus,  se  sic  de 
jure  facere  posse  aKegantem,  et  fiictuin  regis  defenden- 
tem ;   et  licet  alifcer  visum  esset  coneilio  super  querelis 

Id.  ii.  39,    in    epiacopoa    motis,    et    verbis    bine    inde    propositis, 

P-  '^^*-       kalendis  Septembris  solutum  est  concilium. 

^  jg  Sodem  anno  obiit  Bogerus  Saresberiensis  antistes,  tarn  seuio  Deatb  of 

Monie,ool.  quam   mcerore  confectus;   post  cujus  mortem,  res  Steplianiis  ^g*";  liP' 

455.  cxalavit  Nigellum  EljenBem  episcopum,  quia  nepoa  evat  Eo-  tyil 

geri  Saresberiensis  epiBcopi,  a  quo  in  ejue  peraiciem' tra^erat 
incentivum.      Gesaaverunb   autem    ab    hoc   tempore    in    Anglia  Misery  of 
Gurite   regis  '  festivitates    eoiennea,  pax  nulla  erat,  caidibns    et  tlie  coun- 
incendiia  omnia  oxterminabantur,  clamor,  luctus,  et  horror  nndi-  *""?■ 

Id  coL456.  qwo- resonabant.       Tunc   defuncto    Turatauo  Eboracensi   archi- Wiiliam 

epiacopo,  Willelmus  ejuadem  cccleBiie  thesanrarius  euccessit.       arehbidiop 


of  York. 


Quod  rex  Sle^hanua  eaateUwa  Zmcolnm  ohsedU. 


Anno  Domini  Ucxl.     Bex  Anglorum  Stepbanus    infra  dies  Siege  of 
Hatalicioa  urbem  Iimcolnifo  obsedit,  cujus  flrmitatea  EannlfuB  ^'*'™'a'^ 


'  reeepta  exnitatione]  Added  bj 
(he  compiler. 
*  >  Sibyl  TiH-Riaooa. 

^  impedime«tis\  Om.  Hist.Ai^lor. 

*  foUerfer]    BoUenmt,   A.     This 
dauae  is  the  compiler's. 


>  ler/ioj  quarto,  Mahnesb. 

'  pemicieiitl    j 
Monte  and  Hunt. 

'  0.  W.  D.  ins.  et. 
but  has  been  erased. 


172 


MATTHJEI  PARISIENSIS  CHBONICA  MAJOEA. 


A.D.  1140.  Cestrensia  comes  recepernt  panic  ante;  qm  regem  Stephanum  r.  je 

ai^nit    a  omtatis  ingressn,  nsqne   ad  purificationem  Sauctffi  MoDte, 

Battle  of     Mariffi.    Tunc  cornea  praefatna  cum  Eoberto,  filio  regis  Henrici  '"'•  *^''' 

Lincoln,      et   comite  G-loTomensi,  eooero  buo,   et   militia   magna   nimis  ' 

Lincolniam  venit,  ut  obsidionem.'  solveret,  atqae  patudem  fere 

mtrauBmeabileni  audaciter  transivit,  et  ipsa  die,  aciebaa  dis- 

poajtis,  regi   bellnm    indisit.     Ipse  autem    ctiux  suis,  ut  vir 

admirandm  probitatis,  aciem  primam  condnxit,  secundam  illi 

qnos  res  Stephanns  eznlaTcrat,  tertiam  comes   GloTemeusia 

Omen  of     ^bertos  cum  snis  regebat.       Bex  interea  Stephanus  missam 

Stephen's     in  tanta  solennitate  devotus  andivit ;  nbl  cum  de  more  cereom 

fell.  regie  honori  dignum  Deo  offerens  manibus  Aleiaudri  epiacopi 

imponeret,  subito  confi«ctue  est  et   estinetns,  quod  regi  con- 

tritionia  signum  fait.      Ceoidit  etiam  super  altare  euchariatia^ 

cran  corpore  CLristi,  rnpto  filo,  prweente  episcopo,  qtiod  regiie ' 

minae  pronosticum  erat.     Porro  res  magnificua  emu  summa 

Bollicitudiue    aciea  disponit,*    ipse    pedes   omuem   loricatorom 

mnltitndiuem  circa  ae,  abduotis  eqnis,  instmctdsaime  collocaTit ; 

consoles    onmee  cum  suis  in  duahna    aciebue   eqnia   ioatituit 

pngnaturos  ;  aed  aoies  eorom  Bdmodnm  parvae  eristentes,  pauooe 

Congressio.  secum  fioti  et  factiosi  comitea  habuerunt.    Acies  tamen  regalia 

maxima  erat,  nnico  vesillo  aolummbdo  iusignita.     la  priucipio 

autem   pugme  acies  exh^eredatortim  qnce  pricibat,  aciem  per- 

cuaait  regalem,  in  qua  eraut  cornea  Alauna,  comes  Bobertua 

de  Mesleut,  Hngo  Bigod  comes  BBtangiorum,  comes   Sjiaon' 

cum   illo  de  Warenna,  tanto  impetu,  quod  alii  eomm  occisi, 

alii  capti,  alii  svint  per  fogam  elapsi.     Aciee  quoque,  cni  pr»- 

orat    comes    Albemarlenaia   et  WiUelmus    Yprensis,  peroussit 

Walensea,  qui  a  latere  procedebant,  et  eoa  abegit"  iu  fugam, 

Sed  et  acies  comitia  Cestrensia  irruit  in  cohortem  prsedictam, 

et   fiicut    aciea    prior,    diseipata   est   in    momento.      Fugerunt 

F%lit  of    igitnr  onmea   equitea  regis,  et  Willelmua  Tprensia  vir  conau- 

Williamof  laris,  atque  alii  qui  fagse  non  patuemnt,'  onmes  capti  sunt  et 

V^-        vinculis  mancipati.      Accidit  autem  res  mira  et  pne  omniboa 

Vnloiir  dis-  admiranda,  dum  res  Stepb^muB,  ut  Ico  mgiena,  solas  incampo 

plajed  bj    persisteret,  et  nullua  ad  eum  accedere  anderet,  atridens  denti- 

^  bus,  et  apri  sylveatria  more  spumMiB,  tnrmas  in  se  irruentea 

cum  bipenni  qnam  tenebat    repellens  ac   hoatium  prtecipuos 

potenter  oonat^neufi,  laudem  sibi  perpetoam  comparaTit.    0 


'  eAiidirmein']  obsidione,  A. 

'  eachanatial  t^xiej  B.  de  Monte 
and  Hunt. 

'  r«yKE]  rege,  A.  O-  W.  and  the 
Hist  AngL  have  regio!. 

*  ditpmut']  diBposuit,  W. 


^  Simon  de  Senlig. 

°  ahegWl  so  altered  hj  Pitiis  from 
adegit,  which  W.  has.  U.  de  Monte 
and  East,  hare  coegit. 

^  patuenaU]  pamemn^  W.,  as  E. 
de  Uonle. 


llll^^fi^pqij|pup.ui!nwup|MBp!ppM9Ni«pR 


mmmm 


mmmimmm 


DE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI. 


173 


M^te      1  ^^  ®®^*^^  ^i  similes  adessent,  non  captionis  jacturam  rex  in-  A.D.  1140. 

457.    '      *  ourrisset,  cum  ipse   solus  vix  potait  a   tot  hoatibus   superari.  His  capture 
Oapitur  autem   rex  Anglorum  Stephanus  in  die  Purificationis  ^^.^  ™- 
Beatffi  Mariae,  et  ad  imperatricem  ducitur,  atque  in  turfi  de  ^^^^' 
Bristollo  custodias  mancipatur. 

Maimesl).       Eclipsis  solis  facta  est  per  totam  Angliam  horribilis  EcHpse, 

H.  N.U.35,    X   X        "L 

p.  732.       ^*  tenebrosa. 


K.  de 


Quod  Matildis  in  dominam  recvpitur  a  muUis. 

His  itaque  gestis,  imperatrix  psene  ab  omni  Anglorum.  gente 

Monte,  col. •  u       •     ?      •  x*    -n^     x       -i.  i-         •  • 

^g-     *        suscipitur  m  dommam,  exceptis  Kentensibus,  nbi  regma  regis 

Stepbani  et  "Willelmus  Tprensis,  qui  contra  earn  pro  viribus  de- 
oertabant  [morabantur].  •*•  Suscepta  est  prius  ab  Alberico  legato 
EomanOj  et  post  a  Willelmo^  Wintoniensi  episcopo,  et  Londoni- 
ensiam  civitate  ;  sed  mox  sive  subdolorum  instinctu,  sive  Dei 
nutu,  a  Londoniensibus  expulsa,  re  gem  Stepbanum  in  compedi- 
bus  poni  praecepit.  Et  sic  post  dies  pancos,  cum  avunculo  suo 
rege  Scotorum  et  fratre  suo  comite  Boberto  et  aliis  armatorum 
copiis  turrem  Wintoniensis  episcopi  obsedit ;  sed  episoopus 
mittens  pro  regina  et  "Willelmo  Tprensi  ac  caeteris  Angliae, 
qui^  Stephano  regi  favebant,  proceribus,  eos  in  suum  auxilium 
evocavit.  Et  facto  gravi  impetu  in  exercitum  imperatricis, 
compulerunt  omnes,  qui  in  obsidione  erant,  in  fugam,  et 
fugientes  viriliter  insecuti,  ceperunt  inter  caateros  Eobertum 
com  item  et  fratrem  imperatricis,  in  cujus  custodia  rex 
Stephanus  tenebatur ;  cujus  sola  captione  rex  poterat  a  carcere 
liberari.  Oaptus  est  autem  in  die  Exaltationis  Sanctae  Orucis, 
sed  incontinenti  datus  est  rex  pro  eo,  et  sic  ambo  sunt  a  vin- 
culis  absoluti.  Per  idem  tempus  Walerannus  comes  de  Mes- 
lent,  qui  omnibus  Normanniaa  praserat  proceribus,  cum  comite 
concordiam  fecit  Andegavensi  Graufrido,  et  dedit  *  ei  castellum 
Montis  Fortis  et  castellum  Palesise ;  et  sic  subdiderunt  se  ei 
omnes  viri  potentes  circa  flumen  Sequanae,  usque  ad  ripam 
Eislae,  et*  fidelitatem  ei  fecerunt.  Eodem  anno  Gileberto  Lon- 
doniensi  episcopo,  qui  Universalis  dioebatur,  Robertus  de  Sigillo 
successit. 


Biceto, 
coll.  507, 
508. 


The  em- 

p.  229. 
press  re- 
ceived as 
lady  by 
nearly  the 
^vhole  of 
England. 


Siege  of 
the  Bi- 
shop's 
tower  at 
Winches- 
ter. 

Capture  of 
Robert  of 
Gloucester, 
Sept.  14, 
'who  is  ex- 
changedfor 
Stephen. 

Submission 
of  Waleraa 
de  Mel- 
lent  to 
Geoffirey. 

Robert  de 
Sigillo  bi- 
shop of 
London. 


1  morabantur  is  from  the  Hist, 
Angler.  It  is  not  in  R.  de  Monte, 
but  IS  made  necessary  by  the  intro- 
duction of  qui  by  Paris  in  the  pre- 
vious line. 

^  Willelmo]  THs  error  is  intro- 
duced by  the  compiler.    Neither  R. 


de  Monte  nor  Hunt,  give  the  name 
(Henry). 

3  qui  ,  .  ,favehant']  Inserted  by 
the  compiler. 

}  dedit]  concessum  est,  R.  de 
Monte. 

s  e< .  .  .  fecerunt]  Added  by  the 
compiler. 


174 


MATTHa:!  PAEBIENSIS  CHSOiaCA  MAJORA. 


moDdy. 


AJ),  1140,  Destructa  •  est  Wintonia,  xviii.  kal.  Octobria,  et  cap-  Malmesb. 
M-bamt  ^"^  ^^\  R[obertua]  comes  Glovemiw  die  Exaltationia  ^  ^j'  'p^ 
SanctEB  Crucia,ptocuju3  Uberatione  StepLanus  resdimit-  752-754. 
Deadig  of  ''^*"'"'  Galfridus  de  Mandevilla  firmavit  Turrim  Londoni-  M»Tmrab.) 
Aubrejde  enaeio,  Idibua  Mail  Albericus  de  Ver  Londoniis  oeci-p.260.  ' 
Jll\ut    ''^^"^-    °^"*'  -^^iewinus  fundator  Malverniie.  hIt's^d.) 

founder  of 

Malvem.        Qttod  comes  Boherlus  oheiaes  ^uosdam  dtueii  in.  NoTmanniam. 

Anno  Domini  ucxLi.    itobertua  comes  GlorenieitBis  trans-  R.  de 
Robert  of    fretavit  in  Normanniam,  dncens  seenm  qnosdam   obsides  mag-  Monte,  col. 
(rloucealer  natnm  Angliie,  qni  imperatriei  favebant,  nt  cornea    Aadega- 
vengia   eoa    custodiret,    et    insaper    ad    snbjngandnm    regnum 
Angliee   tranafretareb.    Qnod   comes  ad  tempos   facere  rennib, 
propter    rebellionem    Andegavensium    et    aliomm    hominnm 
snomm,  qni  illutu.  infesbabanb  ;  sed  tamen  bradidit  ei  Heoricnm 
primogenibum   liliam  sanm,  nt  cnm  ipso   ad  Angliam  brana- 
of  AnMr    *'^®**'**'      IP^®    ™^'''   prseeente  adhnc   Eobcrto  comibe,  cepit   ' 
Mortain, '   Alnei    et    Moritoniimi,    Tenercliebi'ai,    et    Cerencbea,    castella 
Tinchebrai,  comitis   Moretonii ;   eb  Abrincafienaes   et   Constantinienaea   sese 
Cereodies,  enbdiderunt  ei.    Eodem  anno,  cnm   res  Anglorum  Stephanna 
Geoffrev      apud  Wintouiam  *  caatellum  quoddam  firmaret,  anperrenit  boa- 
Stechen       bium  euonim  innumerabilia  multibudo,  et  impebum  facientes  in 
defeated  at  "11'",   coegemnb  ilium  in   fiigam.     In  hac  aubem  pngna   captna 
[Wilton],    eat  WillelmnH   Marbel  dapifer  regis  Stephani,  et '  apnd  Wal- 
Capture  of  lingeford  adductna,  aub  cusfcodla  Brieni  filii  comitis  fiiit  depu-  (Not  in 
W.Mattei  tat.T,g.   quJ   gibj    carcerem    fecit    specialem,    et    vocavitS^^*  , 
it  UJoere  iJrien.     Qm  anbeqnam  esiret  do  oarcere,  reddidit  im-  r.  de 

peratrici  Sirebumienae  castellnm  pro  liberatione  sua.  Monte, 

t.  eol.  458. 

Quod  Matildis  imperalrw  obeesaa  regem  Blephanum  dehisit. 
!-     Andiente  autem  eodem  tempore  rege  Stephano  imperatricem  Id. 
ease  apud  Oxoniam  in  caatello  cnm  parvo  comibatu,    coUegifc  (Enlw^ed.) 
esercibam  copioanm,  et  poet  festum  Saiioti  Micbaelis  illo  pro- 
fectiM,    diotam    imperatricem,    uaqne    ad   AdventniQ    Domini, 
continua   obsidione   Tallavit.      In  tanto    autem  termino  cnm* 
vidisset   imperatriz  ab   amicis  ae  f^iase  neglecbam,   et  omni 


>  These  additionii  of  Paris  are  in- 
BSTled  inD.  after  WiUeiimigYprensis 
(above,  p.  173,  L  11),  so  as  to  make 
nonaeiiBe  of  the  nhole.  The  dale 
OTiiii.  kaL  Oclob,  is  not  in  Malmes- 
bnry. 
^  Wiitloniam]  sic,  as  E.  de  Monte 


sod  Hoveden,  for  WUUmam,  which 
Hunt.  has. 

^  et.  .  Brien]  This  is  doe  to  the 
compiler,  and  to  Paris. 

'  cum , , .  (icftu/cne]  Introdnced  by 
the  compiler. 


mmmim'mm^^^ 


BE  TEMPOEE  BEGIS  STEPHANI. 


175 


succuTBU  alienam,   exploratores  regis  castmm  obsidentis^  arteA,D.  1141. 
j^  ^^  feminea  deludens,  nocte  per  Thamensem  fluvium,  glacie  con- 

Monte,        strictum  ac  nive  dealbatum,  albis  circumamicta  vestibus,  cum 
coL  458.      quibusdam  sodalibus,  de  castello  exivit,  atque  reverberatione 

nivium  efc  similitudine  vestium   oculos  se  intuentium  fefellit. 

Abiit  ergo  nocte  ilia  ad  castellum  de  Wallingeford,  ad  2  Brienum  ^^^^^52^- 

filium  comitis,  ut   se  salvarefc   ab   bostibus,   et   sic  castellum  fQ^il, 

Oxoniense  regi  redditum  est. 


De  concilio  necessario  Londoniis  ceJebraio. 

• 

Id.  col,  459.  Anno  Domini  MXiii.  Willelmus,'  Wintoniensis  episcopus  et 
sedis  Apostolic83  legatus^  in  media  Quadragesima  apud  Lon- 
doniam  concilium,  rege  prsesente  et  episcopis,  celebravit, 
KuUus  enim  honor  vel  reverentia  ferebatur  Dei  ecclesisD  vel 
ejus  ordinatis  a  praedonibus  sceleratis,  sed  seque  clerioi  et 
laici  capiebantur,  redimebantur,  et  in  vinoulis  tenebantur, 
Saneitum  est  ergo  ibi  et  generaliter  constifcutum,  ne  aliquis, 
qui  4  ecclesiam  cimiteriumque  violaverit,  vel  in  clericum  aut 
virum  religiosum  manus  injecerit  violentas,  ab  alio  quam 
(Not  in  R.  ipso  Papa  ^  possit  absolvi.  Statutum  est  etiam,  ut  aratra  in 
de  Monte.)  campis  cum  ipsis  agricolis  talem  pacem  habeant  in  agris, 
qualem  baberent  [si]  in  cimiterio  extitissent.  Excommunicave- 
runt  autem  omnes,  qui  contra  hoc  decretum  venirent,  candelis 
accensis,  et  sic  milvorum  rapacitas  aliquantulum  conquievit. 
Eodem  tempore  rex  Stephanus  cepit  Willelmum  ®  de  Mandevilla 
apud  Sanctum  Albanum,  unde  reddidit  regi  turrem  Londoni- 
arum,  cum  castellis  de  Waledene  et  de  Plessiz,  antequam  a 
vinculis  solveretur;  qui  earens  possessionibus  paternis,  in- 
vasit  abbatiam  Eamesiensem,  atque  monachis  expulsis  raptores 
inmisit.  Erat  autem  vir  magnas  strenuitatis,  sed  maximse  in 
Deum  obstinationis. 


Council  at 
London 
under  bp. 
Henry  of 
Blois. 


R.  de 
Monte, 
col.  459. 


Capture  of 
William 
ofMande- 
ville  by 
Stephen. 


Will,  of 
Tyre,  xv. 
27,  col. 
638« 


De  morte  Fulconis  regis  JerosoUmUard, 

Eodem '  tempore  Fulco  rex  Jerosolimitanus  campos  pertran-  Death  of 
siens  Aconenses,  contigit  ut  leporem  excitaret  sedentem.    Quern  -^"^^j  ^^°^ 


\ 


1  ohsidentis\  ohsidentes,  W. 

2  arf  .  .  .  hostibus]  not  in  B.  de 
Monte  or  Hunt. 

'  WiUelmMs]  a  careless  error  in- 
troduced by  the  compiler.  Hunt 
and  R.  de  Monte  have  only  "  Win- 
**  toniensis  episcopus." 

*  qui ,  .  .  vioIaveriQ  This  is  from 
some  other  source  than  R.  de  Monte 
or  Huntingdon,  as  also  virum  reli- 


giosum in  the  next  line,  and  the 
following  paragraph. 

5  A.  inserts  non  in  the  margin ;  it 
is  in  the  text  in  C.  D. 

*  Willelmum']  an  error  for  Gav- 
fridum,  which  both  Hunt,  and  R.  de 
Monte  have. 

'  There  is  a-  crown  reversed  in 
the  margin. 


I 


.*■"■  * 


,    I     ■ .ll!l;,!H^.PPy 


176        MATTH^I  PARISrEKSia  CHBONICA  MAJOBA. 

AJ).  1148.  onm    clamor  omninm    Jnaequeretmr  fogientem,    rex   arrepta  JJ^-  "^ 

of  Jerusa-   Ituicea,  ut  leporeia   insectaret,   equiini   caloaribnH'   inconsulte  „7™'Agg 

lem.  Tirgebat!  qai  pweoepa  cormens in teiram  regain'  ita  oonfcrivifc,      ' 

ut  cerebmin'  ejus  tarn  per  aurea  qnam  per  nares  terribiliter 

emanaret.    TTniversi  autem  qni  aderait,  opem  ferre  volentea 

accednnt,    eed   regain    exanimem    inTenemnt.      Obiit    quo  que 

idibne  KoTembris,  corpusqne  ejus   Jerosolimia  delatum  eepul- 

tnm  est  in  eooleBia  Dominici  eepalcri,  cnm  lacrimia  astantinm 

Capture  of  popnlorum,  per  miniBtcrium  patriftrch»  Willebni.    Cam  antem  I^  svi.  4, 

Edessa  by  regis    obitna  in  finibna  infidelium   disBOTdinatna  foiaaet,   San-  °"^-  ^*^- 

^"^^       gniains  Turoorum  vir  potentissiinns,  cum  innnmera  armatornm 

copia  Edeasam  obaideaa  oivitatem,  dintnmo  earn  labore  enbegit,  *'*■  ^J''.  ' 
Mjqne  Christianoa  omnes  in  ea  inTentos  sine  miserioordia 
trttcidaTit,  non  parcens  aemi  vel  tetati.  Sic  itaqne  nrbs  anti- 
qniasima,  et  Christiano  nomini  insignita,  as  Tadcei  Apoatoli 
pwedicatione  conTcrsa,  nuno,  proh  dolor,  sub  infidelium  est 
poteetate  redacta.  In  bao  enim  dicitiar  corpus  bcati  Thomfe 
Apoatoli  una  onm  corporibus  Sancti  Tbadiei  anpradioti  et 
beati  regis  Abgari  aepultum.  Hie  autem  est  Abgaraa  ille 
toparcba  illnatris,  cnjus  epiatolam  ed  Dominum  misaam 
Eusebins  Csesarienais  commemorat  in  biatoria  eccleaiastica, 
qnem  et  Domini  dignam  rescripto  doeet,  utrinsqne  ponens 
epistolam,  et  in  fine  ita  subjungocs  ;  "Hebc  in  arcbivia  pnblicia 
"  Edessss  urbia,  in  qua  luno  priedictua  Abgarua  regnavit,  ita 
"  descripta  reperimus,  ia  his  oartis,  qnte  geata  regis  Abgari 
p.  280.  "  eervata  antiquitoe  continebant."  Htec  prseterea  civitaa  sffipe  Cf.  H.  m, 
legitnr'postmodum  a  Ghriatianis  snbacta,  et  itemm  a  Saracenis     ~    ' 


De  rmrtie  duormn  Pontificnm  Bomanoram. 
F.Celestiue     Eodem  anno,  defuncto  Papa  Innocentio,  Cieleatinua  anocesgit ;  Tit.Poctif. 
U-  qni   cum    sediaset   in   catbedra   Bom  ana    mepsibus    quinqae, 

P.  Loeina    diem   clausit  estremnm.     Cni    snceedens    Lucius,    Eomauam 
"^-  resit  eccleeiam  mensibua  undecim  et  diebua  tredecim,    Eodem' 

anno  obiit  ~Willelmns  Wintonienais  prieaul,  et  Heurioos  suc- 
Tbe  pall      ceesit.    Huic  vero  Henrico  Lucius  Papa  pallium  misit,  volens  '  Dieeto,  eol. 
r'a-'rvI^  apud  Wintoniam  noyum  arohiepiscopnm  conatituere,  et  sep- 

°'  tern    ei    epiacopoa    aaaign^e.      Hoc    qucque    aiCLo   magiater  (Not  in 
WiUJauBof  WiUelmuB    Malmepberienais    monachus    Anglorum  hiatoriam  ^'^*'*'J 


'  co/coriftus]  Added  by  tbe  com-         '  A  cuelesa  error  iotrodnced  by 
pUer.  the  compiler. 

'  volera  .   .   cotutiluere']   lutro- 
°  W".  ins.  ctutt.  a^^ed  by  ibe  compiler. 


I 


ft^F^fvmfm^- 


■      DE  TEMPORE  EBGIS   STEPHANI. 

Quod  rex  Stephinas  frvelra  LincolnicMn  obsedM. 
Anno  Domini  Mcniii.  Deftinoto  Papa  Lucio,  Engenins  sedit 
in  cathedra  Bomana  ajmis  ocfo,  mensibns  quatnor,  et  diebua 
viginti  lino.  Eodem  anno,  rex  Anglormn  BtepLanua  Tan.- 
colniam  obsedit,  et  cum  constraeret  mtmicipinm  *  contra  cae- 
tellnm,  quod  tenebal  comee  Cestrensia  Bannlftis,  operarii  ejus 
fere  octoginta  a  oomite  pnefato  interfocti  emit,  et  sic  re  im- 
perfecta reoeasit.  Eodem  anno  Kobertus  Marmiun,  vir  belli- 
coaoa,  qui  monaobos  Coreotrenses  a  suo  monasterio  espulcrat, 
et  de  ecclesia  ilia  castellum  fecerat,  dnm  contra  boatea 
decertaret,  inter  preadonea  suob  ante  ipaum  monaaterium 
solus  peremptas  est,  et  excomnnmicatus  morte  depaecitnr 
aempiterna.  Eodem  vero  tempore  Gaufridus  consul  de 
Mandevilla,  qui  idem  acelus  patraverat  in  monaeterio  Beme- 
siensi,  aute°  ipsam  ecclesiam  inter  conaertas  snornm  acies  a 
pedite  quodam  viliaaimo  solus  sagitta  perouBsua,  occnbnit 
interfectna.  Ecclesia  autem.  ilia,  dnm  pro  castello  teneretur, 
a  auis  parietibus  sanguineni  nberlim  emiait,  indignationem 
divinam  manifesto  declarans.  Amulfna  etiam  ejusdem  comitia 
Alius,  qui  post  mortem  patris  ecclesiam  illam.  pro  castello 
tenebat,  a*  rage  captns  est  et  esulatua.  Prineepa  quoqne 
militite  ejus  ab  equo  corruens  fuso  cerebro  espiravit.  Ma- 
gister  peditum  Beineriua,  qui  mouasteria  incendere  solebat  et 
frangere,  cum  esulatua  mare  transiret,  uavia  inter  undas 
immobilie  permanebat.  Qui,  tertio  sorte  data  et  sibl  eortita, 
miasua  est  in  ecapbam  cum  nsore  et  liberis  et  peqtmia  sua 
tota,  sed  navicnla  statim  flucMbus  submeraa  eat,  et  miaeri 
periemnb.  Magna  vero  navis,  mare  pacato,  squora  sine  im- 
pedimento  snlcavit.  Eodem  anno  GauMdus  cornea  Andega- 
Ycusis  a  civibas  Rothomagensibns  solemniter  ensceptns  eat,  et 
exinde  dns  Homtanoife  appellatus  eat. 

Quod  rex  Siephmus  ecMlelhim  Wa/rmdwrncs  cepit. 
Anno  Bomini  Hcxiiy.      Bex  Anglomm  Stepbanoa  comitem 
'■  Glovemite  cnm  multia  aliis   inimicorum  snomm  a  construe- 
tione  FareudnnensiB  castii    fngavit,  et  municipium  illud   ii 
ana  poteatate  recepit. 

Obiit*  Galfridus  de   Mandevilla  xviii.   kal.  Octobris. 
Galfridus  cornea  Andegavise  cepit  Normanniam, 


A.D.  1143. 
P.  E^e- 

Lincoln 

besieged  by 
Stephen. 

Deadia  of 
ILdbert 

Mumion, 


and  Geof- 
firej  de 
M^deville. 


Amalf 
taken  and 

B«ner,his 
iptain  of 
innmtrf 

exiled  and 
drowned 


stjledduke 
of  Nor- 
mandj. 


Faringdon 
taken  by 
Stephen, 


Death  of 
Geofitey 
de  Mande- 


>  mumcipimH]  manitionem,  B.  de 
Afonte  and  Hundngdon. 

'  ante  ipsam  eccktiam]  Added 
by  the  compiler. 

'  arege]  Added  by  (be  compiler. 
VOL,  II. 


'  OMit  .  .  .  iVorwoBWum]  This, 
-which  IB  m  the  text  in  C.  I>.,  is 
marked  " Tacst"  in  C. 

'  An  entty  in  the  margin,  follow- 
ing  the    prcTioofi   tine,   baa    been 


..  J  _.     LillJMilllllipil 


MATTHJ'.T  PAAISIEHSIS  CHBONICA  HAJOBA. 


A.D.  1145,  Qwod  rtw  8leph<m'ue  cepit  eomUem,  Oeetrensem. 

Stephen  Anno  Domini  kcxlv,    E«x  Anglorum  StephannB  cepit  Ea-  G.  de 

^SdT    ""^""^    Cestrim    comitem,    ad    se   pacifioe    venientem    s,yaA.'^°^^' '^• 

Blnnile-      Wortamtonam,  et  eum  in  caioere  tenuit,  quoasqne  reddidit  ei 

ville,  earl    castellum  Liooolniense  onm  cteteris,  qnse  Bnie  fnertmt  ditionis ; 

of  Chester,  gb^  8io  rex  apud  Inncolaiam  eolenniter  coroHam  portavifc.*        Id.,  col. 

Stephen,  at  468. 

Lincohi. 

Quod  SetvrUvs  rex  fwtuTUB  in  Normammia/m  frofuivif. 

I!eceptioD       Anno  Domini  ucslti.    Henrioos  ducie  Andegaviae  filina   et  Td. 

of  Henry  imperatriciH    Matildia,   in  Normanniam  trBUBiens,  in  die  Do- 

^  minicffi  Ascensionia  apud  Becoum  hbnorifioe  receptna  est  a 

W.  de  S.  conyentu.    Qao '  ntiqne  anno  Willelmna    de  Sancta  Barbara,^  Jd,,  col. 

Barhe,  decaniM  Eboraceasia,  factoB  est  epiacopna  Dunelmensia.  46fi. 


Dealhof 

Geofirey, 
deOorEuim, 
abbat  of  S. 

Eleeliira  of 


Rochester, 
Chester, 
Heceforf, 
aqd  Tork. 


Be  morte  Qa/ufriAi  ahhaiU  de  Ba/acto  Albatio. 

Eodem  anno  obiit'  revereudte  memoriEe  Cranfridos  abbas 
ecclesis  Sancti  Albani  prothomartTriB  Anglorum,  poetqnam 
annis  viginti  aex  laudabililier  reserat  monasterinm  prtefatom. 
Vftcavit  autem  eeclesia  a  pio  pastore  -ridnata  a  qninto  kal. 
Martii  usque  ad  Bogaliones  prozime  seqnenteg,  qno  tempore 
monacbi  clegomot  Badulfnm  Gubion  monacbnm  de  gremio 
ccoleaiic  sute,  vimm  literatniu  et  bonis  moribns  adomatum. 
Facta  igitor  eleotione,  res  Stepbanns  in  die  Dominicse  Ascen- 
sionis  apad  Sanctum  Albanom  vcnieBs,  aasonsnm  prcebuit,  et 
gratauter  Badnlfntn  memoratnm  in  abbatcm  sasccpit. 

Eodem  amio  defoncti  sunt  pontiGcoB,  ABcolisus  fiofeneis.  Bo-  B.  de 
geruB  Cestrenflia,  et  Bobertas  Herefordeneia  j  Ascelino  antem  Monle.coll. 
snccessit  Walteras  arcbidiacomis  Cantuariensis,  Bogero  Walte-  ■**^'  *^^' 
nta  prior  Dorobemensia,  Boberto  Gilebertnis  abbaa  GloTernensia. 
Eodem.  anno  post   Torstannm'  Eboracenaem  arcbiepiaoopnm, 
Henricus  Oistercianais  monachus  ilium  obiinnit  prtesulftttun. 
Circa  idem   tempue,  cometa  multifl   diebua  apparuit  in   occi-  Dioeto,  coL 


erased  in  A.  It  was  "  Obiit  Celee- 
"  tinos  Papa  ;  snccessit  Ladas," 
wUchis  g^TeninD.  It  is  not  in  C. 

'  et]  nt,  W. 

'An  entry  in  tiiema^n  is  erased 
in  A.    It  was  "  Obiit  Lncias  Papa, 

"snccesaitEugenins,' 

in  D.    It  is  not  in  C 

'  W.  de  S.  Barbe  y 
in  1143. 


*  D.  omits  l^<Mn  ibig  word  to  the 
end  of  p.  S30  in  MS.  A.,  going  on 
withont  break  at  the  word  "  seen' 
"tns,"  the  soribeprobahlyleaTiDgoff 
here,  and  beginning  again  cardWy 
at  the  top  of  the  n^t  page. 

*  ITiere  is  an  inTerted  pastoral 
staff  in  the  margin. 

'  poitT^rftamon'}  Introduced  by 
the. 


DE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI.  179 

Dieeto.eid.  dente,   yicMraro  aerem  Bpatiia   cireumqnaqne  difiiima   chorus- A-D.  1146. 
SOS.  oantibaa  radiis  iUnmiuaDs  in  immenHiun. 

Se  SnxeorSia  orta  infer  Papam  Eugenmm  el  regem  Francorvm. 

Id.  Eodem    anno    Papa  EngeniuB  Pariaiua  reniens  consecraTit  Quarrel  of 

Petnmi  quendam,  Aimerioi  ecclesiie  Bomame  caucellairii  nepo-  P-Engeniiis 
tem,  in  archiepiacopimi   Eiturioensem,  contra  Lodowici  regis  TA^tVlI 
Francisa  volnntatem.     Quod  rex  in  injoriitm  anie  dignitatis  respecting' 
factum  vehementer  indignane,  propositis  publice  sacrosonctiB  Peter  deU 
reliquiia,  in  priesentia  maltorom  jnravit,  qnod  Mreiiiepiscopne  '^*'?f'.'^ 
prcefataa,  qnamditt  ipse  viTeret,  eivitatem  Bitorieam  non  in-  ^B(,^^^ 
traret.    Sio  per  triennium  regia  persooa*  subjacuit  interdicto;  jjjg  ^j^„ 
in  qnamcnnqae  oiritatem,  vicnm,  yel  castellnm  intrabat,  sub-  under  an 
pendebatur  celebratlo  dlviuorum.      Tandom  Bernardo  abbate  interdict. 
Clarevallensi  persnadente  ad  noc,  est  cor  regis  inolinatnm,  nt 
archiepifloopimi  reciperet,  et  pro  transgressione  perjnrii  Jero- 
solimun  so  promitteret  profectomm.    Igitnr  per  totam  Oalliam  Forced  aid 
fit  ezactio  geaeralis,  nee  aezus,  Tel  ordo,  aut  dignilas  qnem-  thronghoat 
piara  exonaavit,'  quin  ansilium  regi  conferret.     Unde  factum  ^^i^efor 
est,  at  eixta  percgriuatio  mnltis  imprecationibus  perseqaeretur,  crasadeT 
sioub*  Bequens  relatio  deolarabit. 

Quod  E'ugefdvs  Papa  Betim  condUvm  celebrtwU  pro  mgoUo 
TerrcB  8(mct(e. 

Id,  Eodem  tempore,  in  majore  Letania,  cum  papa  Eugenius  apnd  E««eption 

Sanctam  Genovefam  solenni  fuisset  processione  receptua,  eer-  »f  B>ie- 
vientes  ecclesite   clericos  domini  Paps  ac  Toinistros  fuatigave-S''^~^*' 
runt,  et  infra  parietes  eccleeiffi  eorom  eanguinem  effuderont.  Ti'jye, 
In  altionem  igitnr  illius  ezcessna,  servientium  eoclesi^  ledificia  April  29. 
sunt  gabveraa,  et  espnisis   cauomcis  sfecularibua,  loco  eorum  Kiot  there. 
B.  de  regulairea  snnt  canonici  introducti.      Papa  vero  inde  Bemig  Council  at 

Monte         profectus,  tenuit   ibi  concilium,  in   quo  damnata  est  hrereaia  ^t^inia- 
C^  ^}fie''    Eadonis  *  psendoprophetre,  da  eujus  inoantationibus  et  phantasiiB  j;^^^  " 
Win.   f      ii^sliuB  est  silere  qoam  loqui.    In  hoo  quoqne  oonoilio  constitnit  Stella. 
Tyre  iri.   pr»dicatores  de  negotio  Terrse  Sanctte,  qme  eo  tempore  adeo 
ie,coL6S9.  erat  a  Saraoenia  oppressa,  qaod  liberia  discureibus  et  sine  con- 


>  persona]  Cf^lla,  Hist  Ai^lor.    j  tbe  Continiiators  of  Sigebert,  Gembl. 
3«i:ca«ain7]excasarepotuit,O.W.  I  1146,  coL  364;  aod  Prtemonslia- 
» ticHt .  . .  da!hTabie\  Introduced      tens.     1148,  eoJ.   375  ;     Win.    of 
bj  tbe  compiler.  Newburgli,  i.  19  (I  fil,Kuuilton). 

«  Of  Endo  or  Bon  de  Stella,  see  | 


i 


^•wmmmmmm&m^ 


180 


MATTHail   PARialENSIS  CHROSIOA  MAJOR*. 


A.D.  1  Ufi. 
The  second 
cruBade 
preaehed 
by  S.  Ber- 
nard, and 
nnd^laken 
p.  S31. 
by  Conrad 
ltl.iind 


tradictiono  earn  ubilibet   pervagarentnr.*    Igitnr  ad  prsedica-  Will-  of  _ 
tiooem  Bemardi  abbatis  ClftrevallenBiB,  Ootu^na  Romftnomm  Tj^'iVJo 
imperator  cruco  signatna  est,  efc  cum  eo  iimuiaera  homiMun    ^* 
mnltitndo.    Menee  antem  Maio  proximo  sequente  diotna  impe-  li  xvi.  18, 
rator  iter  peregrinationia  arripieus,  daxit  aeoam  ad  septnagista  cd.  S*"- 
inilia  eqnitom  loricatoram,  exceptia  peditibas  et  pajvalis,  mu-ld.coL66l. 
lieribus,  eqiiitibnaqae  levis  amuttarse.    -Secutus  eat  illom  quoqnc 
Iiodowiona  rex  Fruicoram  cum  noa  minori  numero  annatonmi, 
qai  propositom   habeutes  eegr^aldiii  i&cedere,  at  commodinBld.eol.eeo. 
aibi  Tit»  necessaria  et  jnnientia  pabnla  non  deeBseut,  profecti^ 
gnat,    Tranacni-sa  itaqae  Bavaria  et  Dammbio  finmine,'  [in]  Ans- 
triam,  Hnngariam  et  ntramqne  F^moniam,  Bnlgaronun  etiam 
provinciaa,  Moesiam  et  Daoiam,  tandem  in  Tliraciam  descende- 
mnt.     Inde   ConBtantiiiopoUm   pervementee,   cvun   imperatore 
Mannele   colloquinm  Babnemnt.      Inde  tranaito   Helleaponto 
Europe    termino,    in  Bithiniam,   qiwe   prima  est  ex  Aff^aois 
proyineiis,    in    pago    Calcedoriensi    caatra   statueruut.      Tune 
imperator  Bomcuioram  Conradus  transjectis  Bosfomm  legioni- Id.  zri.  SO, 
boa  aiiie,  et  reliuqnena  a  Iktb  Galatiam  et  Pauagoniaia^  ctcoL66]. 
ntmmque  Fontum,  a  dextris  aatem  Frigiam,  Iiidiam,  et  Aaiam 
Kinorem,  per  mediam  Bithiniaia  iter  agem,  Kicbtearnqne  a 
dextris  deserens,  Xitcaoniam  perveoit. 


Boltaaof 

ICODJUDI, 

agidnat 

Treachery 
of  the  em- 

Mannel  to 
tbe  ccu' 


De  prodatwae  ddettanda  mferatorit  ConataittinapolUam. 

Soldanua  antem  Tconenaia,  andito  tantornm  principnm  ad- Id,  xri.  19, 
Tentn,   a  muito   retro    tempore    ex   -nlfimia   Orientis    finibna  coL  661. 
mUitaria  ooavocaverBt  anxilia,  et  qaomodo  ab  imminentibns 
hoatinm  pericnlis  se  poasit  eximere,  coram  propensiorem  gerit. 
Congregatis  igitnr  copiis*  militoribns,  in'    flnibns  I<ioaoma»id.xvi.  ao 
expectabat,  ut  loco  et  tempore  '  Iioatibtis  traoseontibng  impedi-  col.  Z62. 
mentnm,  ne  procederent,  proonraret.    Tradiderat  quaqne  Con- 
atantinopolitanus    imperator   imperatori    Bomftno   -vie  duces, 
propter  locorxim  abnaom   et  itineris  difficnltatem,  qui  ipsam 
prtecederent ;  sed  illi  eonsneta  G-rcecorum  uai  malitia,  de  man- 
dato,  nt  diotttm  eat,  imperatoris,  qni  semper  Latinomm  atioceaai- 


'  jieruoyarentw]  pervagarent,  0. 
W. 

s  proftcti  -imt]  om.  W.  It  is  in- 
serted in  tile  mai^  in  A, 

*  Fa»agimitm\  KipUagoniam,  W. 

^cqmiJIntiodQcedby^t.  from 


WilL  of  Tyre.      W.  has  mititiliis 

*  in  Juubaa  Hcaonict]  Added  by 
the  compiler. 

•  The  Bat  Anglor.  log.  nocto  op- 
porUaio.  W.  of  Tjre  has  only  op- 
portuaa. 


DB  TEUPORE  BEGIS  STEFHANl. 


181 


coL6G4. 


33,  col. 


Thecw- 
Eadera  at- 
titcked  b  J 
Houreddin, 
BDltan  of 
Iconinm. 


Will- of      basinTidebati,'cc8penmtexmduBtrifttraherelegione8[perdevia],  A.D,  I14G. 
Tyre,  ivi.    La  qnibus  loCQS  esset  tostibiiB  re^onis  ignaros  et  siiaplicea  po- 
SO,eol.66S.  pnX(^  opprimendi.     At  Soldanna  videna  Christianoa  i 
"^^^'aolitndinia  looa  demeraoa,  iiruifc  in  eos,  soilioet  non 

taboa,  qui  tarn  ipse  quam  sui  acrins  inatantea  in  eqnis  veloci-  \ 
boB,  qoiboa  pabola  non  defuerant,  Romanos  lentoa  et  s 
oaastoa,  «qiios  habentea  fatigatos  et  affiiotos  fcone,  ueo  boatibns  I' 
resistere  nee  cam  eis  congredi  ralentes,  Ticemnt,  et  etrageio 
ex  eis  miserabilem  oonfecerorit.    Factum  est  antem  oconlto, 
sed  jnato  tamen  Dei   jndicio,   qnod    de   aeptnaginta  milibns 
equitum  lorioatonun  et  de  taota  peditum  mann,  quorum  erat 
qnasl   numerns   infisitns,   ut   vix   decima   pars    evaderet,    aliis 
fame,  aliie  gladio,  nannullia  etiam  vinculia  maacipatia.    Kraait  C 
tamen  imperator  cum  paucia  priucipibua  auis,  et  cum  difficul'  !^ 
tate  nimia  Ifioteam  uaque  pervenit  ad  ttrbem,    indeqne  Con-  (]. 
atantiiiopolim  proGeotna,  abi  uaque  ad  sequealia  imlium  Teria  tb 
perendinavit-  C 


Anno  Domini  Kcxlvii.      Imperator  Conradna,  byeme  trans-  Conradlll, 
ooraa,*  navibos  devectos  cum  Buia,  portnm  attigit  Aohonenaem,  '^^^  ''^ 
et  inde  Jeroaolimam  profectns,  a  rege  BaldoTrino,  clero'  civita- 
tis,  ac  populo  cum  bymuis  et  lendum  oantiois  in  sanctam  per-  - 
daoitfur  civitatem.    Quo  utique  tempore,  Lodowicns  rex  TVan- Advance  of 
corum  imperaiorem  seontuB,  post  longos  vi»  labores  od  vada^""^^^- 
MeiMijidri'  cum  eeptu^inta  milibns  loricatorum  militum,  pras- 
ter  claaaem  quee  eum  sequebatur,  pervenit.    Ubi,  Francis  acce- 
dere  ad  aquas  volentibns,  ex  adrersa  fluminis  ripa  bostes  in< 
veniunt  infidelea,  qui  aqnie  nsum  eis  et  tranaitum  interdioere 
satt^ebant,      Sed  yadia  demuin  ioTentia,  boatibus  invitie   et 
plnribuB  neci  traditis,  ac  vinculis  qaibusdam  mancipaUa,  omnes 
in  fugsm  compellnnt,  et  eormu  apolia  rapientes,  facti  sunt  de 
victoria  Icetioi'ee.    Inde  Laodiciam  tranaenntes,  montem  qnen- 
dam  arduum  et  ascensu  difBoilem  in  itinere  reperernnt.    JElrat 
antem  conauetndo  Franoorum,  nt  quosdam  de  illnatribns  viria 


'  invideba(]  invidebant,  A.  TIub 
clansc  ii  added  bj  the  compfler. 

'  anffuiia]  angnstia,  A. 

'  trantcuraa]  tranaveraa,  W., 
thoo^  O.  is  correct. 

*  citro]  cleroqiie,W.  and  Uie  Hiat- 
AngtoT.    A.  bsE  thrico  altered  in 


the  mat^a  (o  ciero  t    C.  bae  clero ; 
D.  omits  it- 

*  MenanAiJ  An  error  for  Wean- 
dri,  wbich  W.  (rf  Tyre  has.  The 
next  aentence,  givitig  the  DombeTS, 
is  iutrodaoed  by  the  compiler. 


msn 


182 


MATTH^a  PiKlSlENSIS  CHBOUICA  MAJOEA. 


A.D.  1147. 

The  forces 
oomiuaiid- 
edbjG.de 

defeated  by 
the  Turks. 


AlieaoT. 
teacheele- 


aseignarent,  qui  agroina  prteirent,  eb  qui  a  tergo  aequerentur.  Will,  of 
ad  euatodiMn  imbellie  popnli  et  Barcinanmi,  qui  etiam  otim  Tyre,  stvi. 
prineipibns  de  modo  vite  et  dietie  quantJtate  tractarent.  Fneibat  ^^'  **"-°"'' 
anteni  ilia  die  vir  nobilis  Gaofridua  de  Ranoona.,  qui  cum  agmi- 
ibuB  montem  aacendena,  ad  ejus   fastigittai  pervenit.      Quod 
Tnrci  cognosoentcB,  qui  exercitum.  ilium,  a  latere  insidiantes ' 
seqnebantnr,  in  Francos  non  prtemeditatoB  potenter  irrunnt,  et 
eorum  legiones  disBOlvunt.    Gecidit  autem  die  ilia  caen  mise- 
rabili  gloria  Fraucorum  et  virtus,  qui  forte  peooatomta  tene-  (Not  in  W. 
brie  iuToluii  myatica  secum   Domino^  munera  non  ferebant.  oiT^rc.) 
Keo    tamen    rez   propter  oamuu  adeo   Giuiatram  a  propOBito 
pofcuit  reTocari,  quin  peregrinationem  prosequeretur  incoeptam. 
Bed  ardenti  desiderio  cutu  regina  ^  sua  Alienor  ad  iter  se  acciu-  Cf.  W.  of 
gens,  Jerosolimam  tiandem   pervenit.     Ubi  a  rege  honoriflce  1V*>  *■"• 
BuBceptuB  et   popnlo,  da  caau,   qui  acciderat  ei,  non  medio-  gji 
oriter  condolebant- 


Bequodai, 

facto  lau- 
dabUi  iat- 

peraUiris 
Conradi. 


Se  ohtidwne  JDamaBd  a,  prinevpibua  prrsdieUs  et  de  prodUione 
OrieTttaMmii  foagnatv/m. 
CompletiB    tandem,    de    mora    orationibas,    conyenertrnt   ad  Id. 
colloquium  imperator  Bomanaa  com  regibus  Jerosolimoram  Id.  n 
et  Franeomm,  ut  de  fructu   tantae  peregrinationia  et  Terrie  •'"I-  ^ 
Sanctffi  agerent  incremento.    Tandem  omnes  in  hoc  commuiiiter  Id.  x\ 
conaenaeruTit,  ut  Damascum,  nrbem  fidelibna  nimis  damnoeam, 
obsiderent ;  et  sicut  fuerat  prselocutum,  ad  urbem  accedentee, 
pomeria  occupant  suburbana,  quibusdam  ibi  ex  hoslibuB  inter- 
feotis.     Inde  ad  flumen  quod  urbem  lambebat  accedentes,  ut  H.  x^ 
aitis    anguatiae    relevarent,*   inreuerunt  secua   ripam    tantam  ^°-  ^' 
boBbium  nraltitudinem,  qute  eia  aquEc  asum  auferre  vacabant, 
quod  nee  regam    Jerosolimorcm  vel  Francorom  cum  eorum 
legionibus    aocedere    permiserunt.      Quo    cognito,    imperator 
Conradus    ira  TehemeDti   anccensna,    per  mediaa    Frcmcorum. 
aciea  cum  buis  principibus  ad  certaminia  locum  perYonit,  et 
cuidam  ex  Torcia,  fidelibna  Tiriliter  resistenti  et  strenue  dimi- 
cstuti,  caput  galeatum,  collma  et  bomeram    loricatam,  bra- 
obium  siniatrum  cum  Bubjecto  latere  a  reliquo  oorpore  educto 
gladio   separavit.      Quod  factum   bostea   ita   deterruit,  quod 
vei^ue  tirbem,  finmine  relicto,  fUgere  decertarent.     Obtento  Id.  xi 
itaque'  flumine,  fidelee  od  urbem  liberius  accedentea  eam  obsi-  **^-  ^' 
dione  oinxerant;  nude  cives  peat  longam  obsidionem  fidalium 


'  ittsidumtes]  insidiaute,  A. 

^-nie  Hist  Anglor.  inBerts  devo- 
lionii.  His  eeotence  ie  added  hj 
the  cimipiler. 


"  regina  Alienor^   "^lota  E,  c 
Monte,  col.  464. 

'  rdevarent'\  lelevBiet,  A. 


DE  TESTPOEE  REQK  STEPHANI. 


183 


mU.  of 
Tyre,  im 
6,  ool.  e78. 


virtntMH  metuenteB  et  numerum,  compositis  sarciniB,  clam  et 
de  nocte  de  civitate  fogere  decreverunt.  Sed  prina  nostromm 
animoa,  quornm  corpora  vincere  nequibant,  corrampere  tentp- 
tantes,  dederunt  qmbusdam  principibna  ex  nostiTs  de  partibus 
Oriefltis  pecuBiam  infinitam,  qui  inde  proditoris  vicem  gerentea 
obeidionem  solvere  conarentur.  Instantibas  autem  ad  hoc 
proditoribos  ineinoratis,  loquentee  cum  imperatore  et  rege 
Francomm  in  dolo,  incoeptse  obaidionis  diffionJtatem  t^ega- 
bant,  et  ob  hoc  aliis  erant'  de  proditione  snspecti.  Unde 
eonmdem  pniicipnm  malitiiuu  manifeatam  attendentes,  et 
(raudem  Orientalium  detestantea,  omoes  quotquot  eraut  de 
partibus  Occidentis,  prsevio  imperatore  et  Fraucorum  rege,  ad 
regna^  ena  eadem  via  qua  venerant  aunt  reverai.  Qui  deim- 
ceps  non  Bolum  illos  qni  jjuie  proditioni  interfueninfc  sed  et  om- 
nium Orientalinm  principum  abhominabantar  conaortia,  et  alios 
ad  hnjus  peregrinatioiiis  amorem  mina'^  efficiebaut  ferventes. 
Eodem  aimo  Kobertus  de  Cliaiatieio,  archidiaconus  Legeces- 
trenaia,  post^  Alesandrnm  creatua  eat  Liucolnieusis  autistes, 
per  mamim  Theodbaldi  arcliiepiscopi  Cautuariensis,  post;  jejn* 
nium  meuaia  septimi  episcopne  consecratua. 


A.D.  1147. 
Siege  of 
Damascus. 


Hobert  de 
Chesney 
bishop  of 
Liocoh. 


Win.  of 

Tyre,  xyiL 
9,  ooL  681. 


B.de 
Monte, 
coL  466. 


Quod  BswiMmJii*  yroiceps  AnHockioe  a  Titrcis  interfectiis  est. 

Aduo  Domini  mckiviii.    Post  diaceBsum  imperatoria  et  Fran-  Nepa  be- 
corum  regis  de  partibus  Terrte  ganctre,  Norandiiiua  Sanguinii  sieged  by 
Alius,  princepa  Tureorum  potentiasimus,  fines  Antiociienos  in-  ■''""reaain. 
gresBus,  Nepam    caatrurn    obsidioae    vallavit.      Contra  quem 
Eeimundus  Antiochenns  prinoeps  exercitum  ducons,  inconanlte  Eajmond, 
nimb  et  pnelio  iusequali  decertavit ;  nude  contigit,  quod  ipse  pruife  of 
cum  aliis  qnibnsdam  viris  nobilibus  occnbuit  interfectus.    No-  gj^j,*"^  ' 
randinns  autem,  nullo  obatajite  progreasua,  Hareng  castmra  Hareng 
obsidens   occupavit,    et   sic   libere    in    partibus    illis   nniversa  taken, 
depopnlando  percnrrit,  donee  rex  Jeroeolimorum  anperveniens 
ipanm -ioatiliter  recedere  et  ana  rcpetere  potenter  coegit. 

Tranalatio  *  sancti  Erkenwaldi  epiacopi,  decimo  octavo  S.  Erken- 
kalendaa  Deeembris.    Eodcm  anno  in  solennitate  Pentecos- ?1^^> 
tea,  David  rex  Scotorum  milit&ribns  decoravit  arraia  Henrieum,  l^„^{[^" 
filium  primogenitum  Ganfridi  Plantegenest,  nunc"  ducem  Nor- translated, 
mannoram,  et  neptia  ante  olim  imperabricis  Matildis.  Henry  of 

^ Aijjou 

■ fen%]ited 

Ralph  of  Co^eshaU  (coL  807)  bj^vidof 


1  enrntl  erat,  A.  This  nentence 
ia  the  compiler's,  though  founded 
onW.  ofTyie. 

'  Ttgna]  regina,  A. 

'  post  Alexcotdrvm'\  Added  by 
the  compiler. 


this,    bat   without 


^ScoUand. 


'  nunc   .    .   Normannorum^   In- 
Irodnced  by  the  compiler. 


T^!twa»iw^^p^^w|SB||ff. 


MATTH^I  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


A.D.  1U9. 
NoTmand7 

End  of  the 


Qaoi  dtte  Qaufridus  Aedii  Ntyrmawnfhmi  SenHco  filio 
Anno  Domiid  mcxlis.    Gaufridiia  dnx    iformwmitB  reddidit  R.  d« 
Henrico   filio  SBO  Hormanniam,   htereditatem    auam    ex  parte  *" 


Monte,  cotL 
matria  ante,  contra  proMbitionem  regis  Fmnoorttm,  nnde  dis-       ' 
cordis  inter  ipBum  regem  et  comitem'  orta  eat. 

Reversio   imperatotis  AlemanniEe   et  r^is  Gallise  de 
^^?^^      Jerusolimis.     Lexebona  capta  est  a   Cbristiams.    Gile-I*-<»1-4S4. 
bertna  Foliot  efficitar  episcopas -Herefordenras.  ld.eoL46S. 

Hot  blsbop 
•Jt  HeretOrtL 

Qnod  rex  Loiowieus  eepU  homagwm  dueis  Senriei. 

Loma  vn.  Anno  Domini  mcl.  Bex  Francorum  LodowiooB  et  Eustachiae  Id.col.4B7. 
filiua  r^is  Stephani  onm  militia  copiosa  venerant  ante  turrem 
de  Arcbis  ob  diecordiam  memoratam,  nbi  etiam  affiiit  dux 
Nonnannia^  H^tricns,  et  pater  ejns  comes  Andegavensis  Gau- 
fridas,  cum  ingenti  exercitn  Andegavensinm,  BritODuin,  et 
Normannomm.  Bed  Tidentea  utrinsque  partis  principeB,  quod 
legioneB  illss  nequibant  sine  magna  efTnsione  sangninis  bosti- 
liter  convenire,  cceperunt  de  pace  tractare,  et  int«rrenientibns 
utrommque  amiciH,  rex  Francoram  cepit  homaginm  dncis 
Henrici  de  Normaimia,  et  sic  pacifice  recessenuit.  Dm  igitur 
Henricos  dam  traetarct  com  optunatibns  suis  de  itiuere  sno  in 
Angliam,  pater  ejus  apud  caatmm  Leri  graviter  infirmatns, 
eeptimo  idne  Septcmbris  ab  bac  vita  migravit,  et  sic  Henricns 
filiua  ^ua  factua  cat  comes  Andegavonaium  et  dux  Normannomm. 

Hoe  anno  gelu  eospit  a  quarto  idus  Decembris,  dnrana  Ealph  of 
usque  ad  undocimum  kaL  Martii,  et  Tamisia  sic  gelata  '^'^1^*''' 
est  ut  pede  et  equo  tranairetur.     Ees^   Stephanus  fir- (Not in' 
mavit   eastellnm  apud  Eadingum.    Eodem  aimo  Eadulfas  ^^'P*'-) 
abbaa  eccleeiie  Sancti  Albani,  deeidens  in  langaorem,  Soberfnm 
_      de  Gorham  priorem  eccl^ite  suiB  Bunm  prociiratorem  conatitnit 
of  S.  per  conailinm  conventns,  et  totiua  abbatiai  rectorem. 

Alban's. 

De  h<»relieis  Assuinis. 
Mmder  of       Eodem  anno  Eeimundus  cornea  Tripolitanus,  vir  potene  et  in  Will,  of 
I^ymond    armiB  strenuna,  ab  Assieinia  interfeotua  est.     Planxernnt  antem  Tyre,  IvS. 
TriDoHbv  s'^^'^s^  Js"'salem.Baldewinu8etterrKproni!Bsioniapopiilu8,^Ut'  goo'^ql 
tie  Aisi-    _ 


Stephen 


Death  of 

QeolTrejoI 

Anjou  at 

Chaleandu 

Lair. 

Severe 


Itea^g 

Robert  de    ' 
Qortum, 


■  comiUm]  Par.  lot  vel  dacem 
over  tbis  irord.  C.  Ms  et  ducem 
in  the  text  afier  comitem. 

^  Bex  .  .  .  Badingvm\  This  ie 
Paiis's  own.  Hie  next  sentence  Ie 
the  compilet'B. 


.  .  Saracenis]  Introduced 


DE  TEMPORE  BEOIS  STEPHANI.        183 

qui  erat '  ralde  fonnidalnlis  infidelibos  et  prmcipibns  Sarscenie.  A.D.  1150. 
Wm.  of  Ks6  antem  in  [ovymcia  TyretiBi  et  Fenicia  regionis  quidam  Account  of 
Tyre,  n-  popnloB  circa  epiacopatom  Antaradenaem  ^  in  montibiis  Labitana,  t|i«  Assi- 
3l,col.810.  gjj  decem  caatella  habens  com  snburbanis  midtis,  qnonim  nume-  *""■ 
ma  ad  quadn^Dta'  milia  Tirorom  rel  «o  amplius  exoreecit. 
Hi  non  liEereditAria  snccesBioae,  sed  meritoram  prEerogatilva, 
sibi  Solent  magisbTun  pTGefioere  et  eligere  prteceptorem,  qnem, 
spreliis  aliia  dignitatnm  nomimbas,  Teterem^  de  monte  Bive 
Seaem  appellant.  Cni  tantce  subjectionis  Solent  et  obedientite 
vinculo  obligari,  nt  nihil  sit  tam  domm,  tam  difficile,  tamve 
periculosom,  quod  ad  magistri  imperium  ardentibus  animis 
non  aggrediantnr  implere.  Ifam  inter  ciebera,  si  qnos  babeat 
principee  odioeos  ant  genti  snee  euBpectos,  i^ata  nni  de  siiis 
Ncha  Tel  plnribiiB,  non  considerato  rei  ezitn  vel  qate  eis 
posna  seqnatur,  illno  contendont,  qnibus  mandatum  est;  et 
tam,  din  pro  compleado  imperio  anzii'  ciroumeuat  et  labonuit, 
quousqne  peragant  eibl  bomicidium  imperatnni.  Hos  bun 
Saraceai  qoam  Christiani  AEsisinos  appellant,  etbimologiam 
nominia  penitus  ignorantes.  Hi  etiam  qnasi  annis  qnadringen- 
tia  Saraoenorain  legem  et  eormn  traditiones  tanto  zelo  colae- 
nmt,  nt  respectn  eoTom  preeTaricatores  omnes  alii  viderentar. 
Habaenmt  antem  his  [temporibua]  modeniis  magietnim,  Timm 
bcnndtim.  valde,  shbtilem,  et  discretnni,  qni  piteter  morem 
m^orum  anonim  ccepit  penes  se  evangeliorum  libros  habere 
et  codicem  apostolicnm,  qnibna  continnato  incumbenB  studio, 
miraculoram  Christi  et  prteceptotnm  seriem,  sed  et  Apoato- 
licam  doctrinam  mnlto  labore  faerat  consecatns;  iudeque* 
conferens  ad  honestam  Christi  et  doctrinMn  anavem,  recesait 
ab  his  qnio  aeductor  Mahnmetos  ao  miser  sais  complicibus 
tradiderat,  et  ccepit  abhominari  illius  immtmdioias  eeductoris. 
Oratoria  etiam,  qnibna  ejna  snbjecti  prins  nai  fuerant,  deioiens, 
juxta  morem  Christianorum  fecit  eoa  rirere  et  orare,  ad 
fidem  Cbristi  se  conferre  snepirans.  lifisit  ergo  Tumm  ez 
fratribns  snia,  Tirum  providnm  et  diaoretum,  ad  regem  Jero- 
Bolimorom  Saldewinnm,  nt  per  ejus  consilium  baptismatis 
suaoiperet  saeramentum ;  Bed'  diabolua  ecclesise  semp^  invi- 
Abridged  dens  incrementia,  hoo  fieri  non  permisit.  Kam  legatns  popnli 
from  W.  of  memorati,  ontequam  ad  regem  perveniret,  a  fratre  qnodam  de 
^"i  **•    militia  TempU  in  magnnm  ftiit  eocleaiGe  soandalom  interemptua ; 


'  eral}  erant,  W. 
»  Torto«a. 

*  qxadra^nla]  seia^ta,  W.  of 
Tyre. 

'  Veterem  .  .  tine]  Inlroducedby 


'  ted  .  .  pomsi^]  Introduced  by 


■  mn.iiiMpwppupwwgpini 


186 


MATTH^I  PABISIENSK  CHBONICA  MAJOKA. 


A.D.  1160.  per  quod  negotinm  pie  inohoatom  oaqne  in  diem  hodiemnm 

dilationeiu  accepit. 
liOmsVU.      Eodem'   anno  celebratmn  est   divortinm  inter  Loddwicnm  Diceto, 
and  his       regem  Francomm  et  Alienor  reginam  aoam,  in  Quadragesiiiaa  *fl-  ^26. 
Xr^.    *"  ^11  1^^  coDiitee  et  barones  Anglije  ^  feeerunt  ligantiam  J^^^  ^ 
vorced.       et  fidelitatem  Eustachio  filio  regia  Stephani  ;  erant  enim 
consaagninei  in  qnarto  graduj  prseterea    diffamata    eat    de 
[adjulterio,  etiam  cum  m£deU,  et  qui  genere  fuit  diaboli. 


Marriage 
of  Henry, 
dnkeof 
Normandy, 
and  Alie- 


Loois  Vn. 
makes  war 
npOD  Mm. 


Neuf. 
marclie 


Quod  3ax  NormamtuB  flanWcMs  Aldenur  daxU  in  vxorem. 

Anno  Domini  MCir.  Doz  Korma,nnorum  Henricns  duiit  Alienor  R.  de 
quondam  [IVancontmJ  reginam,  quam  Lodowicna  rex  anno  prie-  Monte, 
terito  propter  conBangnijiitat«in  et  propter  prsetactaa  eausas  ^g ''  *^^' 
dimiserat,  et^  sio  &ctn3  est  dox-Aqaitaunife  et  comes  Fictavise, 
qui  prioa  fuerat  dux  ITormannormn  et  cousal  AodegaYorum. 
Quo  andito  rex  iEVancOFuni  Lodovricua  commobus  est  veltement«r 
contra  ducem  Senricnm,  oo  quod  genuerat  doas  Alias  ex  pne- 
dicta  Alienor ;  qoapropter  noluit  nt  ilLi  ab  aliqno  filios  snscipe- 
ret,  per  quos  exbseredareutur  filiss  memoratee.  Post  feBtom  vero 
Sancti  Johaimig,  cum  dux  Henricus  esaet  apud  BarbeQuYinm, 
ut  ad  Angliam  transfretaret,  convenermit  in  minm  rex  Fran- 
oomm,  Eustachiua  filiua  regis  Stephani,  comes  EobertuB* 
Pertioenaie,  conies  Henricus  Campanieneis,  ct  (Janiridus  frater 
dncis  Henrici,  cnm'  ingenti  copia  armatomm,  ut  dnoi  Henrico 
Normanniam,  Andegaviam.  cum  ducatn  Aquitannite,  et  omnem 
terram  sute  dominationia  auferrcnt ;  quam  quidem "  qninque  viri 
potentee  inter  se  pnepropere  diviacrunt.  ConvenienteB  igitnr 
omnes  apud  iNovum  Mercatum,  castrum  obsidione  cioxerunt,  et 
frati'em  ducis  QauIHdnin  misernnt  onm  manu  armaia,  nt '  contra 
ducem  Andegaveam  ut  ipsum  espngnaiet.  Hfeo  audiens  dux 
Henrioas,  recessit  a  Barbefluvio,  obsesso  caatello  pro  viribuB 
Eubventoros.    Sed  anteqnam   dux  illnc    veniret,  redditum  est 


C.i  D.  omits  it. 

"  Anglia]  AndegaTife,  Hist. 
Anglor.  ^nuB  eeeme  the  earliest 
authority  for  this  statement.  It  is 
finmd  also  in  the  Waverley  Annals, 
p.  234. 


*  Robertus']  Sic,  erroneonsly  for 
Eotrodat,  and  so  the  East.  Anglor. 

'  cunt  .  .  amtatormnj  Added  by 
the  compiler. 

^  gaidem]  edam  hi,  O.  W.,  and 
so  (he  Hist.  Anglor^  as  B.  de 
Monte.  Below  prcepropere  is  in- 
trodaoed. 

f  Sic,  the  eortectoi  foi^ttuig  to 
strike  oat  this  ut,  when  be  inserted 
Id  ipima  In  the  next  line.  C.  D. 
follow  A.  as  nsnaL 


DE  TESTPOHE   REGIS  STEPHANI. 


187 


R,  de         caatellum  regi  Frfmconua   frande  iUnd   ob8erv»niinm,  ao  si 

Monte,        esaet  captum' violenter.    Tunc  dnx  Henricns  castrametatne  eat 

cot  469.      jnxto  flnvium  Andellm,  et  partem  illam  Wilcasini  afflixit,  quse 

li-doLill.  ggti  jjj^gj  looam  flnmina  et  Andellam.    Hkc  provinoia  ad  dnca- 

tiun.  NormanniBB  pertinebat;  sed  Gfaufridus  ooniea  Andegayen- 

siam   post  mortem  Heurioi  regie  Anglorum    ad  tempus  earn 

conoeeaerat  Lodowico.    Tradidit  etiam  igni  castella  inimioorain 

saonua.  Baacherrillam,  Chitreium,  et  Stirpineiom,  cum  castello 

Hagoaie   de   Oomaco,   qnod  Feritate^  appellant ;   de&egabat 

enim  idem  Hugo    debitnm    famalatum.      Castella    etiam 

Braeboles  et  aliad  quod  Villa  =  nominatnr  igne  cremaTit,  et 

inde  in  Normanniam  veniens  Eichemm  de  Aquila  gra^iter 

affiisit,   qui  boatibus    suia  subsidium  ferebat,    et  municipinm 

ejus   Bon-mulinB   flammia    djscurrentibus    conflagrftvit.     Circa 

vero  fiuem  mensis  Anguati,    atatntis  militibna  ad   custodiam 

Normanniffl,  dux  ad  Andegaviam  pergena  obaedit  castruin  Mon- 

tb  Sorelli,  ubi  obsidione  jngi  coarcbttus  inclusos,  Willelmum 

dominum    castri,    qui   pttrtes    fratris   eui    fovebat,    cum  aliis 

militibaa  multia    oepit.     Hoc    qnoque    iufortuaio    GauiHdus 

frater  ejus  compulsus  est  cnui   ipso  concordari.    Bex  iuterea 

FraDCornm,  de  ducis  absentia  occasionem  nactus,  Normanniam 

intravit,  partem  borgi  Tegnlariensia '  cnm  vioo  quodam  castri 

VemoUi  Toracibus  flammia  oonaumpsit ;  aed  confeatim,  inter- 

Biceto,       Tenieatibus  riria  reljgiosis,  statotce   aunt  treugee  inter 

coL  526.      et  duoem. 


AJJ.  1151. 

vages  tbe 
Vexin  be- 
ll the 
Bpte  and 
ALdeUe. 
Castles 

destroyed 
by  Henry. 


mandy  aud 
'HUi&res. 


Q,iiod  Bobertus  de  Gorham  comecraiur  oStoa  de  Sanefo  Albano.* 

Hoc  quoque  anno,    rege  Anglomm    Stephano  ad  Sanctum  Eobert  de 
AlbMium    venienta,  si^gestum  fuit    ei  de  languore    Badulfl  'T°'''J^ 
abbatis,  ubi,  Biediantibus  epiacopis  ac  cieteria  pnelatie,  con-  *^^^  ^  g 
cessit  ut  in  eligendo  abbate  liceret  monachis  nti  privilegiis  Alban's. 
anis.     Quod  cum  rex    gratanter    annnisset,    commnni  totiua 
oongregaiaonis  aaaenau  Bobertum  de  Gorham  priorem  eccleeiffi 
elegemnt,    qtii   postea  '  deoimo  quarto  kalendaa  Julii  abbatis 
benedictionem    suscepit,     Supervixit  aatem  prmdeoeaaor    ejus  Death  of 
post  ipsius  promotionem  diebne  six.,  et  tune  defucctua  aopultua  ^^^* 
est  in  capitulo  in  aliorum  abbatnm  ordine  reverenter.    Eodcm '       ^  ' 


'  captam]  So  Par.  in  margin ) 
ptsreptum,  W.,  as  B.  de  Monte; 
C  D.  bare  crgitum  in  tbe  text. 


[      ^  Tegularieims]      BegolaiieDeis, 

Msa 

^  In  the  margin  is  a  pastoral 
staff- 

'  In  the  margin  opposite  to  this 
I  is  "  impertiuena," 


VIJUJIILl  lU  ^UlJippi^pippil 


18S 


MATTM^l  PABISIEN3IS  CHEOHICA  MAJOEA. 


Deatiof 
Matilda, 
■mfeot 
Stephen, 
3  May. 
John  of 
Seez, 
bishop  of 


Four  arch- 
bisboprickg 
in  Ireland. 


atino  dictma  est  cnidam  in  Botnuia  Tit  majina  Bans  trono^et  et  uonie 
pades,  et  aic  salvnB  fieret,  quod  oom  feciaaet  statiin  exapiravit.  coL  469. 

Illo  anno  oliiit  Ifatildis  nxor  regia  Stephoni,  die  Inventionis  ld.co1.470. 
Sanctte  Crucis,  apud  Haingeliaiii,'  ctiatellnm  comitis  Alberici  de  (NotinBJeM.) 
Ver,  et  in  abbfttia  de  Fevareatam,  qnwn  rex  Stephanne  fun-  Diceto.  cbL  sW. 
daverat,  ttaditur  sepnlturte-    Eodem  anno  Jotiannes  monach-aa  B.  de 
Sftgiensis  faotUB  est  secnndua  aatietes  Uoios  inanlie,  quse  est  Monte,  eoi. 
inter  Angliam  et  Hjberniani,  propinqoior  tameu  Anglira,  nnde 
ct  episcopns  ille  [arclii]episcopo  sabjaoet  Eboracensi.    FrimuH 
aatcm  ibi  fuerat  episcopas  Wimnndua  monaclias  Saviniensis,  scd 
propter  ejus  importanitatem  *  privatas  fuit  ocnlis  et  espiilaue. 
Sodem  anno  obiit  Willelmns  epiaoopna  DunelmenEis.    Eodem 
anno  Ganfridns  Arthnms  fa«tas  est  einacopna  Sancti  Aaaph  in 
Norwallia,  qui  hiatoriam  Britonnm  de  lii^oa  Britannica  trana- 
tulit  in  Latinam.    Quo  etiamanno  in  oapitnlo  Gisterciensi  ata-  Id.  eoI. 
tntunt  est,  ne  de  oietero  aliquam^  novam  conetnierent  abbatiam;  *'^' 
quia  nomeruB  abbatianun  illiug  ordinis  neque  ad  quingentas 
ercrevit.     JobanneB    Fapiro    cardtnalis,    legatione  fnngens  in  IMceto, 
Hybemjam,  qnatnor  ibi  eonstitnit  archiepisoopos ;  qni  dum  per  ™'  ^^'^• 
Angliam  transitnm  habnisset,  regi  Stepbano  fldelitatem  juravit. 


De  qiiadam  higreei  miractilase  confulafa. 
Heresy  of       Circa  dies  ietos,  pullnlante  perversa  doctrina  Henrici  oujus-  B.  de 
Heni7  in     dwn    hfflretici,  et  maxime    in   Wasconia,   suscitayifc    Dominns  Monte, 

fit^\  spiritum  pnellse  junioris  in  ilia  proyincia  ad  illam  btereaini 
a  yoniu'  confatandam,  quam  contra  artiooloB  fidei  prfedieabat.  Ja«ebat 
girt.  enim  pnella  in  unaqnaque  septimana  per  triduum  absque  voce, 

eensa,  atque  flain,  et  postmodnm  ad  ae  reversa,  dicebat  beatam 
Uariam  orare  pro  popnlo  Chriatiana,  et  beatam  Petnuu  docnisee 
ee  fidem  ortbodoxam.  Et  sic  de  fide  cathollca  sapieuter  dig- 
putabat,  et  pnecipne  hferesim  Henrici  couTinaenB,  plnrimoB  ab 
eo  aeductoB  ad  sinum  Banctte  matris  eoclesiie  rerocavit. 


De  qtiodom  facto  memorahili  Cowadi  wtvperaiorie. 
Death  of        Eodem  anno   Conradns  imperator,  vir  prudens  et  discretus,  Id.col.468. 
"  Tcon,  ^^"^  dansit  ertremuio ;  de  quo  legitur,*  quod  dum  in  sancto 


radlU. 


■  Thia  is  a>e  authority  for  the 


in  i:g«ex)  of  Matilda's  death.  The 
dale  is  given  by  Gerrase,  Co).  1372 
(Twjsden). 

2  mportaratatem]    emdeUtalem, 
B.  de  MoDte. 


'  aUqitattt\  aliqoa,  A. 

4  This  legend  is  told  by  Halmes- 
bury  of  the  emperor  Henry  IIL 
The  compiler  has  considerably  en- 
larged Malmesbncy's  accoont. 


BE  TEMPORE  REGIS  STEPHANI.  189 

Malmesb.  Peatecoate  prMsenfibiia  aroMepiBCopia,  opiscopis,  et  imperii  A.D.  1151. 
*^™'"."-  ntagnatibas  in  urbe  qnadftin  dirinia  intorcsset  obaeqniis,  diabolo  Legend 
pITae'  'inatigante,  surreiit  oontentio  inter  pnelatos  mcmoratos,  quia  f^^P*^'''* 
deberet  esse  dignior  in  primata  catliedrali,  ut  imperatori  propina 
oonsideret.  Altercaniibaa  aotem  episcopis  oirca  hoo  aliisqae 
prcBlatis,  accninmt  etoimdeni  prgelatornm  miniatri  cnm  gladiis 
eb  fnatibos,  et  aic  plagia  impositis,  istoa  de  suis  aediliboB  extra- 
hentes,  in  eisd«m  alioa  intrnaeront.  Eb  lite  in  banc  modnin 
contestata,  mibraa  hino  inde  et  paatoralea  baonloa  confrege- 
Toat,  sangainem  in  eoclesia  non  minimom  efiimdentes.  Qaod 
Tideae  imperator  contriatatns  eat  vehementer,  et  jusait  miniatris 
aais,  nt,  espaUis  ab  eccleaia  aciamaticis  illie,  sedarent  tmnnltum. 
Quod  cnm  fectum  fuiaaeb,  impemtor  prtelatoa  illoa  graviter 
increpans,  juasil  nt  violatam  reconciliareut  eccleaiam,  ne  in 
t£»ita  solBmnitate  a  miaaarnm  obaeqniis  de&andati,  Spiritna 
Sancti  prspedirent  adrentum.  Sedato  itaqae  tumnlta  et  eoclesia 
ntcunque  reconciliata,  inchoatmn  est  miaa^e  oEBoinm,  et  licet 
temere  fniaset  attempatnm,  aicnt  rerum  exitna  evidenter  oatendit, 
tatnen  naqne  ad  Eraiigelii  pronnnciationem  est  perdnctum. 
Sed  cnm  cborna  noTisaimnm  aeqnentiee  versam  percantasset, 
Suns  daem  glorioav.m,  fecisti,  Jevavit  vocem  snam  diabolns  in 
exceisis,  et  distincte  ad  intelligeudom,  cnnotis  andientibaa, 
cantare  ceepit,  Bwne  diem  belUeositm  ego  feei.  Kane  itaqne 
YOcem  adeo  tembilem  cnm  onmes  iutellexissent,  contnebantnr 
sese  ad  inTicem  aingnli,  admiiantea  quid'  hoc  easet  Tnnc 
imperator,  qni  vir  erat  pmdens  et  devotna  Dei  cnltor,  animad- 
vertit  vocem  esse  Sathance  snbaannantia  et  improperantis  tarn 
eaorme  disoidinm  pnelatoinim.  Et  prcecepit  continoo,  nt  ar- 
chiepiacopns,  qni  miasam  erat  celebraturus,  casnlam  deponeret, 
donee  super  tanta  injuria  Spiritni  Saiicto  foret  satiefactuni,  qui 
ea  die  aolet  donia  anis  mystieis  corda  fidelium  illustraro. 
Deinde  famnloa  auos  mittens  per  plateas  ct  vieoa  eivitatia,  p.  S34. 
fecit  convenire  panperea  omnes  et  dcbiloa  infra  ecclesiam 
violatam  et  extra;  eanrientea  pavit,  eitientea  potavit,  nndoa 
Testivit,  ctJceamenta  neeesBitatem  babontibne  erogavitj  de 
aenlbua  et  TalBtndinariis,  qui  in  grabatia  jacebant  per  urbem, 
idem  fecit,  aureum  singnlia  donavit,  injungens  cunctis  ut 
difinam  implorarent  miaerioordiam,  ne  popnlo  sua  impntaret 
pr^latorum  auperbiun  Dens,  quo  minus  Spiritua  sni  prseatola< 
rentur  adTentnm.  Fnrpnram  pneterea  deposnit,  saccom  et 
cilioinm  indnit,  veatigiis  nudis  per  pavimentmn  inoedene, 
pauperibos  miciatravit,  exemplumqne  aliia  pnebena  omnes  ad 
elemoaiuas  et  lacrimamm  eSieionem  commorib.    Tdqo'  mag- 

'  ipiid  Aoc]  quis  hie,  W.,  Uiongh  I       '  From  here  to  Ihe  end  of  Oua 
O.bMtpadioc.  I  legend  ia  the  oompiler'B  own. 


T^^PP^^^^^^TOBPHIPIJ 


190 


TSi-TTRMl  PAEISIENSIS  CHBONTCA  MAJQRA. 


AS).  \15l.  lufions  imperator  videns  eodesiss  pftvimcntom  lacrimia  ubertim 
perAiBDm,  qaod  priua  aangume  Faerat  tabefactom,  jnBsit  fidu- 
daliter  miBsffi  inchoare  officinm,  et  cutn  Bomxaa  devotioiie 
mcoepttmi  obsequium  eomplevenmt.  Tandem  cum  pcrventum 
erat  ad  verBum  Bupradictnm,  Humc  diem  gloriosum  tu  feeieti, 
prtecepit  imperabor,  nt  yeraoB  ft  choro  tertio  repeteretnr,  in 
contmaeliam  Sathanie;  et  demnm  finite  verau  joieit  omnSB 
alii^uandiiL  ailere,  ut  andirent  ei  hoatiB  antiqans,  -at  prins 
fecerat,  aliquid  aabsannando  proferret.  Sed  onm  aliqnautnlimi 
espectassent,  et  nihil  andissent;  "Uoveritis,"  aib  imperator, 
"  quod  inimicns  noater  conftisnB  reeessit,"  Tano  onines  eon- 
gaudentea  is  Dtanino  et  extdtantea,  reaidanm  niiaaia  feticiter 
peregertmt,  glorificaikteB  Spirittim  Sauctnm,  qm  iwperatori  tale 
Frederiekl.  conailiimi  inspirayit.  Snccesait  ei  in  imperimn  Bgmannm  Fie-  K.  di 
emperor,     thericns  nepoa  ejus.  J^"' 


Hoe  tmno  obitt  Papa  Eugenms  et  wmIH  tUuites  cum  eo. 

Death  ot        Anno  Domini  mcui.  Engenias  Papa  diem  clausit  estremum,  Vit.  Fontif. 

Eagen-  menae    Julio;    coi    auocedeaa    Anastaeius,    acdit    in    cathedra 

A'^BstaT'  ItoiDana  anno  nuo,  menaibus  quatuor,  ct  diebns  vigintl  quatuor. 

siua  IV.  Eodem    anno    Eicardna    de    Beumeis,  archidiaconua    Middel-  Diceto, 

Deatltof  S.  eexenaia,  conaecratna  eat  epiacopoa  Londonicnaia.    Eodcm  onnoco^^^'- 

Bernard,  Bemardaa    abbae    OlareraUenaifl    migravit    ad    Dominnm,    etE.de 

and  Mch-  ^       ■         -  -      -  ...  — 

bishop  H. 


ishopH. 


Henricns  Mnrdac  arohiepisGopus  Eboracenais. 


coL  476. 


Item  obat  rex  Seotorvm  David. 


Death  of        Eodem  »mo,'  cnm  Euatachitis  filins  regis  Stephaoi  in  die  Id. 
Bostaw,^     Sancii  Lanrentii  terram  beati  Eadnmndi   martjris  prsedatnm 
MnF^  2  iret,  Bubita    morte  prfBreptua   est,    et    apud   Fevereaham    in  Diceto, 
an^avidL  ^b^tia,  qoam^  rex  Stephanna  pater  ejus  foudaTerat,  eat  aepnl-  coL  S37. 
k.  of  Scott,  tns.    Obiit  eodem  anno  Darid  rex  Scotorum;  et  ancceadt  «i 
ftMeohn     Malcolmna  nepos  ejus. 


Henry 
duke  of 
Normandj 


Quad  4ttx  Serious  in  Anglia  pofmier  a^Uefdt. 
Eodem  anno,  dnz  Kormannorum  Henricus  et  Aqnitannomm,  B.  de 
cornea  Pictavensla  et  Andesavensis,   cnm  naTJbna    xxxvi.*  et*^""**! 


■  In  the  maqpn  is  a  portrait  and 
crown  rerersed. 

^  qmvt  .  .  ,  Jiaidavera(]  Added 
T)y  the  compiler. 

'  XixTi.]  So  O.  W. !  A.  had 
xxxvu^  but  tlie  laUfignte  is  ex- 


poncted.  C.  has  zxxrii.,  and  D. 
xzxii,  not  obserring  the  poin^  and 
(hs  latter  omitting  the  t.  The 
Hist  Anglor.  has  xextU. 

*  et .  .  ntnu]  Added  by  the  com* 
^ler. 


DB  TEMPORE  REGIS  STEPHAJSI. 


191 


B.de 

eoL  478. 


militia  magna  nimie  ad  Angliam  traaafretavit,  et  in&a  octavaa 
EpiphaniEe,  MalmeBberiense  oastellom  obaedit  et  cepit ;  indeqw 
profectos,  oaatellnm  de  Cranmerse  obaidione  v^Uavit.  Sei 
iuterourrentibofl  viris,  inter '  dticem  et  regem  ita  convenit,  qnod 
lex  Sbephaniis  oastmm  illud  propriia  snmpbibus  complanaret. 
Sicque  eolnta  eat  obsidio  qaie  circa  caatellam  de  Walingeforde 
fiierat,  rege  Stepbano  CranmerBe  snbvertenfce.  CaeteOa  etiam 
de  Kadingis  et  de  Bretewelle^  dux  Senricns  in  soa  jura  recepit. 
Gnndreda  etiajn  Warewic  oomitieea,  regis  Stepbani  militibaa 
de  caetello  ejasdem  nrbia  ejectia,  fradidit  manicipinm  Henrico 
duel,  et '  sic  prosperatiun  est  negotinm  ejus.  Eodem  anno  natas 
est  dnci  Henrico  Sling  es  Alienor  nzore  sua,  et  vocatoe  eat 
WillelmuB,  qnod  proprinm  nomen  est  dagibne  Aqmtamiornm 
eb  eomitibjis  Andegavorum.*    - 


AD.  1152. 

England, 
and  takes 
Halmes- 
buty  castle. 
Crowmarsh 

Reading, 
Bright- 
veD,  and 
Warwick 


De  coneordia  facta  mter  vegem  SlepJui/niim  et  dwcem  BenricKm. 

Anno  Domini  ucLin.  Justicia  de  otelo  proapiciente,    et  dili- Treaty 
gentia  Theodbaldi  Cantnariensia   archiepiscopi  et  episcopornm  between 
regni  interoedente,'  res  Anglonim  Stepbanoa  et  dus  Jforman-  andHenrv 
nonun  Henricns  apud '  Walingeford  in  talem  conoordiam  conve*  dnke  of 
nerunb:  rex  Stephanna  omni'  bferede  viduatus,  prteter  Bolnm- Normandy, 
modo  ducem  Henricnm,  recognorit  in  conventn  episcopornm 
et   aliorum   regni    optimatmn,    qnod    jus    bEereditaxinm    dux 
HenricuB  ia  regrnun  Anglita  habebat ;  et  dm:  benigne  conceesit, 
ut  res  Stephamna  tota  vita  sna,  si  vellet,  regmun  pacifice  poBsi- 
derot.     Ita  tamcn  confirmatnm  est  pacbmn,   quod  ipse  res    et 
epiacopi  tnuo  pnesentes  com  cteteris  optimatibns  regni  jura- 
renb,   quod  dux   poet  mortem   regis,   si   ilium    auperriveret, 
regnnm  aiae  contradictione  aUqoa  obtineret,    Et  sic*  bic'  illud 
prophetionm  Merlini'"  attendatnr,  quod  dicit;  "  Kocebit poasi- 


■  inter  ducem  et  regem}  religiooa 
inter  partes,  0.  W. 

'  BretemeUel  Beroewelle,  Hist. 
Anglor.    BrighttBeil. 

^  et  .  .  ejvfi]  Introduced  by  die 
(ioini>ner. 

*  -easiam  is  iriitten  above  Aiuk- 
gationiBi;  C.  is  corrected  accord- 
ingly ^  D.  has  Andegavetrnvm, 
aod  imme^Afely  afterwards  in  a 
later  hand  "  qui  cito  obiit."  B.  de 
Monte  bae  Pictavoram. 

^  Here  the  Hisloria  Angioram 
ineetts  the  story  of  Uatilda  inter- 


posing and  ^asserting  Henry  to  be 
her  son  by  St^ben.    gee  above, 

vol.  I.  p.  20*. 

'  apud  Walingeford]  Inbodoced 
1^  die  compiler. 

'  omtu  .  .  Hei&ieinn}  Introduced 
by  the  compiler. 

*  tic}  si,  W.,  as  DIceto  j  the  c 
has  been  Inserted  in  A 

*  kie]  So  alleredin  A,fbom)t«ne, 
Thieb  W.  has  j  n  nee,  D. 

'•  UeTlia*s  name  is  not  in  Diceto, 
DOT  arc  tbe  words  of  the  propliecy 


^^^,.-..,^,,„^..,-.,,,_.^.^_.,,.,,,,^^^^^.,^^^  ^       ■i-JI;V-liP,l(|,:?fiWB|?PPP||!p|| 


192        UATTB^I  PABISIEHSIS  CHRONICA.  HAJORA. 

A.D.  1153,  "  donti  ex  impuB  pietae,  donee  Bose  genitore  indnerit;"  mani- 
Trealj        festnm  eat   regem    Stephannm    Henricnm  indnisse    hteredem, 
between       qncm  aon  gcnnit,*  dnm  ipenm  adoptavit'  la  itlmm  eLregni  par-  Diceto, 
^^tt  °      tioipem  et  postmoditm  BaeceBaorem ;  in  rege  quoqae  ducem,  eb  "wL  527. 
in  daoe  omnea  Teaerarentnr '  regem.    Begalia  passim  a  proceri- 
bns  asurpata  res  in  sna  recipiet.    PossesBionee,  quia  ab  invaso  &•  de 
ribns  direptce  crant,  ad  l^timoB  possessores,  quorum  faerant  ^?''It'. 
regis  Henrici  tempore,  reTertentor.    Ca^lla  adnlterina,'  qnn 
Peai:e.        tempore  regis  a  quoconqne  constmcta  sint,  diraentnr,  quorum  Kcelo, 
nnmema  ad  nndeciee  centum  et  qnindecim  ezcrevit.    Bex  colo-  ^*"'  ^^' 
noa  pnediis  aesignabit,  sdifioia  oombusta  renovabit,    replebit 
pascua  armentis,  decorabit    ovibue  montana.     Clems  delutam 
tranquillitatem  se  habere  gandebit,  exactiombus  indebitis  non 
gravabitnr.   Yicecomites  in  locia  ponentar  oonsuetiB,  et  neminem 
ex  odio  persequectnr..  Kon  gratifioabnntnr  *  amicis,  non  indol- 
gcntiia   orimina  eollevabant,  sumn  cuique  ex  integro  reserva- 
bunt.    Metn   pcenanun   afficienb  nocentes,  fares   eb    prsdonea 
terrebuntur  in  ftnva  et  eententia  capitali.    Milites  juxta  *  Ysaiam 
gladioB  convertenb  in  vomerea,  et  limoeas  in '  ligones ;  a  casbris 
ad  aratra,  a  tentoriie  ad  ergaateria  redibnnt  clientes  ab  excubiis 
fatigati,  in  conununi  Iffititia  reapirabunt.    Belevabitur  rasticitas 
otio  innooens  et  qnieta;  negotiatores  oommercimn  ditabit,  cele- 
bria  eb  publica  moneta  nna  et  eadem  eritin  regno  ex'  argento 
percnssa.    Werra  *  igitnr,  qnte  septendeoim  annis  aeevierat,  boo  (Sot  in 
flue  quievit.  Diceto.) 

JJe  milite  Oeno  gwt  pv/rgatorium  invue  intravU. 
Xegend  of       Ooncordia  ">  ibaqne  inter  regem  Stepbannm  et  ducem  Henri-  Henrici 
ibe  entry     cnm,  nt  dictum  est,  confirmaba,  miles  qnidam  Hoenus  uomine  Salterienii* 
sol^r        1""  ''*''^*'^  annis  sob  rege  Stejiano  militav^rat,  licentia  a  rege  p  ^iorif, 

<  gettuil']  credidil.  Hist  Anglor.  ^  ex  argenlo']  om.  W.    It  is  not 

»  adoptavil']   habnit.  Hist.   An-  ■»  Diceto. 

gtor.  i  arrogavit,  Diceto.-  °  TI^  l^t  sentence  is  the  com- 

'  etnararatttirl  Tenenibantur,  A.,  P"^s- 

altMed&om  i>««ra««(w-.  "Thiilegend^iUbefbundinMS. 

.1..    -n-r^a      J1..1.  Cotton.Hero  A.  7,  and  is  printed  in 

*<^ter.»»]Introdaeedbythe  Colgan's  Tria*  ^uniat^ga  (Lo- 

"""P'^-      ,  -tt.  1647).  Appendix  VI.  ad  Acta 

5  gmUJicabuntur}     gr8tifioab«B-  g.  Patridi,  p.  273.    The  edition  of 

'"''» ■*■  UesunKiiiun,   nor,   Insuls    Sanc- 

6jttr(a  Ytaiasq   Introduced  by  tonun  CPtxia  16S4),  which  Migne 

the  compiler.  has  reprinted  in  vol.   180   of  bis 

^  in]    et,  A.   C. ;  D.  has  been  Fatn>l<^ia,  is   partly  fonn  this   S. 

corrected.  Alban's  compilBtint. 


DB  TEMPOItE   BEGIS   STEPHASI.  193 

S.  Patddl,  impetrate,   profectms  eat  in  Hjbermam  ad   natale   aolnm,  atA.D.1153. 
(ftCgie's     parentes  visitaret.    Qui  cam  aHqnandin  in  regitaie  ilia  demo-  Owen  into 
P^lo«»  ratns    fnieset,   ctepit   ad  inentem  reducere    vitam    snam    adeo^P"^ 
col.  989.)    flagitiosam,   quod  ab    ipaia   ctmabnlis  JDcendiia  Bemper  Taca-  paiiiet 
verafc  et  rapituB,  et  qnod  magis  dolebat,  ee  eoclesiaiTUii  fbisse 
yiolatorem  et  remm  eccIesiaBticarnm  invasorem,  pneter  mnlba 
eBOrmia,  quie  intrinsecnB  latebant,  peccata.     Miles  igittir  pomi- 
tentia   dnctue  ad   epiBOOpum  qnendam   illina   regimijs  accesfiit; 
cni  cam  peccata  eaa,  deTOtua  per  ordinem  retnlisaet,  incrspaTit  P-  S35- 
eiim  graviter  episoopne,  assereus  ilium  aimis  diTinata  clemen- 
tiam  offendisse;  nude  milea  tnnltom  oontriBtatna  Deo  oondignam 
faoere  pcBniteatiam  cogitaTit.      EpiecopnB   antem,    at  jastnm 
eibi  videbatnr,  volens  ei  infligere  ptenitentiam,  miles  reapondit ; 
"  Bam  igitaT,  ut  aeaeris,  Factorem  meora  ta>m  gravit«r  ofiende- 
"  rim,  pcBnitentiam  aasoimun,  onmiboa  pcBuitenlJis  graTioFem ; 
"  et  at  peccatoram  meoram  merear  remieeionem  accipere,  par- 
-"  gatorinm  Sanoti  Fatricii  volo  intrare."    De  hoc  quoqae  parga- 
torio  et  ejas   origine,  qnod  seqaitor  tradnnt  veterea  historite 
Hybernenses. 

Da  TOtUme  pargatorii  svipradicU. 

Hagnns  Patriciaa,  dum  in  Hybornia  verbant  Dei  prEedioaret 
et'  mnltia  ibi  miracoloram  aignia  cboruscaret,  bestialea  illios 
patriae  homines  teirore  infemalium  tormentomm  ac  Paradisi 
tunoi-e  gandiomm  a  mortma  stailuit '  revocarc.  Sed  ipsi  plana 
aermone  affirmabant,  ae  ncm  couverauroa  ad  ChriBtaxn,  niEi 
ocnlata  fide  prina  conspicereut  quio  promiait.  tJade  beatns  Fa- 
tricius,  [dnm]'  pro  salute  popnli  in  jejuniia,  vigiliis,  ot  orationi- 
bua  positna*  Domiauni  precaretnr  propensias,  plus  I>ei  Filiua 
apparene  ci  duxit  eum  in  locum  deaertaui,  et  oetendit  illi  Spe- 
Inncam  rotundMO  et  obscuram  intrinsecus,  et  dixit :  "  Qaiaquia 
"  Teraciter  poenitena  et  in  fide  oonHtaiis  banc  spelnncam  in- 
"  gressns  i^i^t  spatio  nnins  diei  ac  noctia,  ab  omnibas  in  ea 
"  porgabitnr  peccatis,  quibos  in  tota  vita  ana  Denm  offendit; 
"  atqne  earn  isgrediens  non  aolom  tonnenta  malorum,  aed  [si] 
"  in  Dei  dilectione  constanter  pereeveraverit,  ridebit  et  gandia 
"  beatomm."  Sic  Domino  di^&rente,  Sanctns  Fatricina,  tam 
pro  Domini  apparitione  qnam  pro  spelnncse  oatenmone  lietna. 
sperabat  mieerum  Hybemiae  popalum  ee  ad  fidem  catholicaim 
conversnnmi,  et  in  loco  illo  confeatiin  oratoriam  oonetmena, 
apeloncam,    quse    in    cimiterio    est,    ante    Iron  tern    eocleaife 

'  0.  W.  ins.  tjjCTtius.  1    ^  poaitns^  positis,  W. 

■  *  <ftiw]oiB.A.C.;D.ins«tsetim.  | 

VOL.   IL  N 


194        WiTtUMl  PABTSIEKSIS  CHRONICA  MAJORA, 

r 

1 

« 

A.I>.  1163.  [muro]  circumdedifc,  et  januam  cum  seris  apposuit,  ne  qms  earn  Heniici 
Legend  of  gine  ejus  lieentia  introiret.    Canonicos  regulares  loco  illo  intro-  ^^^{^^"^^ 
S.Patricks  ^^j^^^  et  priori  ecclesias  clavem  custodiendam  commisit,  sta- p^^y^'g^ 
^  tuens,  ut  qmoxaxqjue  piargatoritim  ingredi  voluerit,  ab  episcopo  patricii. 

loci  licentiam  habeat,  et  cam  litteris  episcopi  accedat  ad 
priorem,  et  ab  eo  insiiruotus  purgatoriuia  iatret.  Mnlti  autem 
in  diebus  beati  Patricii  purgatorium  iatraverunt,  qui  reversi, 
testati  Bnnt  se  tormenta  gravia  pertolisse^  et  gandia  magna 
ibidem  et  ineuarrabilia  conspesdisse. 

Quod  imles  Oems  de  UcenUa  episeopi  loci  pwrgoiJtofvwm  mtrmU* 

Miles  itaque  supradictns  cmn  angnstiose  nimis  ab  episcopo 
memorato  licentiam  postnlaret  pnrgatoritim  experiendi,  cum 
ilium  cognovisset  [episcopus]  infiexitoem,  tradidit  ei  litfceras  Buas 
ad  priorem  loci,  mandang  at  cum  illo  ageret^  dcut  fieri  solet  cum 
iUis  qui  purgatorium  ingredi  deposcxmt.  Prior  autem  visis 
litteris  militem  in  ecclesiam  perduxit,  ubi  per  dies  quindecim 
orationibus  devotus  instabat,  et  iUis  sic  diebus  elapsis,  mane 
missa  a  priore  celebrata,  sacra  communione  militem  com- 
mmrivit,  adduofcmnque  ad  spelaiicsB  introitum  aqiia  ema  bene- 
dicta  aspersit.  Et  aperto  ostio,  dbdt :  **  Ecce  nunc  intrabis  in 
*^  nomine  Jesu  Obiisti,  et  per  concavitatem  speluncas  tamdiu 
"  ambulabis,  donee  in  unxmi  campum  exiens  aulam  invenies 
"  artifieiosissime  fabricatam.  Qnam  cnm  ingressos  fiieris,  statim 
"  ex  parte  Dei  nxmtios  habebis,  qui  tibi  pie  quid  facies  indi- 
"  cabunt."  Vir  autem  ille.virilem  gerens  aaiimum,  ad  pugnam 
deamonum  audacter  prorupit,  atque  omnium  se  orationibus 
commendans,  frontem  suam  Tivificss  OrUcis  signo  munivit,  et 
intrepidus  portam  intravit;  et  ostio  post  eum  obserato,  prior 
cum  processione  ecclesiam  repetivit. 

QtAod  miles  ad  aulam  jperveniens  earn  mtravit 

Miles  itaque  per  speluncam   audacter  progrediens,  lumen 

paulatim  totius  claritatis  amisit.     Sed  tandem  parvo  liimine 

apparente,  ad  campum  pfsedictum  pervenit  et  aulam.  Lux  ibi 

non  erat,  nisi  qualis  in  vespere  bio  habetur.     Aula  parietes 

non  habebat,  sed  columnis  erat  per  gjrum  sabnixa,  ut  clau** 

strum  solet  monacborum.     Ingressusque  eam  et  intus  sedens^ 

oculos  sfeudiose  buc   illucque  convertit,  admirans  illius   pul- 

Ad  mlitem  cbritudinem  et  structuram.    Ubi  cum  paululum  solus  sedisset, 

ifOrcmtes     ecce  quindecim  viri  quasi  religiosi   et  nuper  rasi,  albisque 

'mrt  XV.  ?»-  vestibus  induti,  regiam  intraverunt^  et  salutaaates  eum  in  no- 

^„^*    ^   mine  Domini,  consedenmt.    Tone  aliis  tacentibus,  umis  loque- 


<- 


DE  TEMPORE   REGIS  STEPHANI, 


19S 


SalterieuBiB 
Tracl.de 
Pore.  S. 
Patncii. 


bfttnr  cum  ipso  dicens;  "Benedictas  sit  Deos  omnipofcens,  qni 
"  bonnm  tibj  propoaitum  inspiravit,  at  pro  peccatia  tnia  pnr- 
gatoriian  too  intrarea  j  sad  tiipi  te  Tiriliter  habeas,  in  cor- 
pore  efc  atuma  siinnl  peribie.  Moi  cnint,  at  banc  dommn 
fuerimua  egreeai,  mnltitadine  replebitur  spiritmim  immnndo- 
mm,  qui  tibi  gravia  inferentea  torm^ita,  minabantiir  inferre 
graTioFft.  Fronuttieiit  te  ductaros  ad  portam  qua  intraeti, 
si  be  decipere  poesint  nt  revertarisj  eed  si  tonneutonua 
afflictdoDe  yicbae,  vel  miniB  tenitaa,  sea  promiseiciiie  de- 
ceptofi,  asBensnm  eis  prEebaem,  in  corpore  pariter  et  aoima 
peribis.  Si  vero  fortia  in  fide'  spam  totam  in  Domino 
posneris,  nt  nee  tormentis,  nee  ntinia,  BSU  promissdonibng 
conrai  adqiiieTeris,  sad  eorde  integro  eoa  oontempseria,  ab 
omnibus  poi^aberis  delictJB,  et  tormentft  malormn  videbia 
et  reqoiem  similiter  bonorom.  Et  qnotiensonnqoe  te  otQ' 
ciaverint,  inroca  Dominnm  Jeeam  Cbristom,  et  per  invoca- 
donem  hnjtis  nominia  statim  liberaberis  a  quocimque  tor' 
m^ito,  in  qno  eris.  Tecum  Mc  ampUoB  ease  non  poBsomiia, 
Bed  Deo  te  omnipotenti  cominraidamiie." 


A.D.  1163. 
S.Patrick'9 


Quod  doemoaee  fmlUem  grwaUer  a^ixerant. 

Kiles  itaqae  a  Tiris  boIub  relictns,  ad  novi  genem  militiam 
est°  instmctns.  Gnmqae  intrepidns  pngnam  dramonnm  ezpec- 
taret,,  snblto  ooepit  circa  domnm  tumnltna  audiri,  ac  ai  omnes 
homines,  qni  in  mnndo  snitt,  onm  animarlihus  ao  bratiis  stre- 
pniBsent.  Et  post  torridnm  sonnm  seqmtnr  terribilior  viBm 
deemonnm.  Ooapit  enim  nndiqae  dssmonom  dcfonnium  in- 
nnmera  mnltitndo  in  adLam  iiruere,  et  militem  deiidendo  sala- 
tare.  "Alii  homines,"  inquinnt,  "qui  nobis  seiriTint,  non  nisi 
"  post  mortem  ad  nos  Teninnt,  sed  ta  nostram  societatem,  oni 
"  stndiose  deservisti,  in  tantom  honorare  desiderae,  quod  vivens 
"  nobis  corpus  tanm  decemis  et  fini-mniii  oommendare.  Hue 
"  veniati  at  jiro  peccatis  tormenta  snstineresP  Eiibebis  nobis- 
"  com  pressorae  et  dolores.  Venmtamen  pro  eo  quod  noMs 
"  cnriose  nunistrasld,  si  rererti  Tolneris  ad  portam  qna  in- 
"  trasti,  te  duoemns  illeesma,  at  gandens  in  mnndo  Tiros,  et 
"  onme  quod  corpori  tno  suave  est  penitns  non  wnittas."  H»o 
ideo  dtemones  dizenmt,  quia  aut  terrore  earn  ant  blandiciis  deci- 
pere ■roluerant.  Sod  miles  Christi  nee  terrore  concatitar,  nee 
blandimeato  sedncitur,  dnm  eequo  animo  eos  ita  oontempsit, 
quod  tacite  sedens  neo  nnnm  verbom  re^vondit.    At  dwmones  se 


MMi^ 


■''^■:"im"'^W^ 


196         MATTHiEI  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1 153.  contemni  indignantes,  rogum  in  aula  ingenfcis  incendii  succen-  Hennci 

Legend  of  derunt.    Et  manus  militis  pedesque  coUigantes,  in  ignem  eum  Salteriwisis 

8.FatncK  s  projecerunt,  uncis  ferreis  hue  illucque  per  incendium  detra-  „  ^  *« 
Purgatory,  f    "V         -nii.  m     •     -  •  ^       K  .  .   ^  -rmg.  o. 

®      *'  •  hentes.    Et  lUe  m  ignem  nussns,  cxun  pnus  grave  tormentum  patricii. 

sensisset,  nomen  Jesu  Oliristi  invocavit,  dicens;  **  Jesu  Ghriste 

p.  236.        **  miserere  mei."    Ad  hoc  quoque  nomen  incendium  rogi  ita 

extinctmn   est,   at  nee  totios  rogi   scintUla   nnica   appareret.  • 

Quod  cemens  miles,  in  animo  proposuit,  at  eos  de  caatero  non 

formidaret,  quos  inyocato  Christi  auxilio  vinci  oonspexit. 

Be  Becun^  pmnaU  loco  in  quo  miles  trahehaiur, 

Belinquentes  vero  anlam  dasmones,  militem  dintius  per  vas- 
tarn  regionem  quandam  detraxerunt;  nigra  erat  terra,  et  regio 
tenebrosa.  Traxerunt  earn  daemones  illuc  recto  ^  tramite,  quo 
sol  oritur  in  a38tate.  Quo  convertentes,  coepit  miles  quasi  vulgi 
totius  orbis  miseros  ejulatus  audire.  Tandem  a  dsemonibns 
tractus,  in  campum  pervenit  longum  et  latum,  miseriis  ac  do- 
lore  perplenum,  cujus  longitudo  non  potuife  transvideri.  Cam- 
pus Ule  hominibus  utrinsque  sexus  et  SBtatis  diyersas,  nudis  et 
in  terra  jacentibus  ventribus^  deorsum  versis,  plenus  erat,  quo- 
rum corpora  simul  et  menLbra,  clavis  ferreis  et  ignitis  in  terram 
usque  transfixis,^  miserabiliter  torquebantur.  Aliquando  autem 
praB  doloris  angustia  terram  comedebant,  clamantes  et  eju- 
lantes,  "Parce  parce,  miserere  miserere;'*  cum  qui  sui  mise- 
retur  penitus  non  adesset.  Dsemones  etiam  super  miseros 
currentes,  gravibus  eos  fiagris  cdsdebant,  et  militi  dicebant, 
"  H»c  tormenta,  quae  vides,  sentiendo  patieris,  nisi  nobis  ad- 
"  quiescas,  ut  ad  portam  per  quam  intrasti  revertaris,  ad 
"  quam  si  volueris  pacifice  deduceris."  Sed  ille  ad  mentem 
revocans,  quaUter  ipsum  Deus  alibi  liberayerit,  credere  eis  '*  om- 
nino  contempsit.  Tunc  dssmones  eum  in  terram  prostementes, 
ad  modum  aliomm  configere  conati  sunt;  sed  inyocato  no- 
mine Jesu  Christi  ab  eo,  nihil  amplius  in  loco  iUo  ei  facere 
potuerunt.  In  alium  campum  militem  trahentes  dsemones,  banc 
ibi  difierentiam  conspexit,  quod  sicut  in  campo  superiori 
homines  afflicti  ventres  habuerunt  deorsum  versos,  ita  in  hoc 
campo  dorsa  solo  hserebant.  Dracones  autem  ignei  super  quos- 
dam  sedentes,  et  dentibus  eis  igneis  corrodentes,  modo  mise- 
rabili  affligebant.  Aliorum  quoque  colla,  brachia,  et  corpora 
serpentes  igniti  circumcingentes,  aouleos  oris  sui  igneos  eorum 


1 


recto]  retiro,  W.,  though  O.  has 


recto, 
*  ventrihus]  ventris,  A.  O.  W. 


3  transfixis]  Sic,  aU  the  MSS. 
*  eis\  nis,  A.    It  ig  altered  in  D. 
aud  strack  through  mth  a  line  in  C. 


DE  TSUPOBE  BEQIS  STEPHANI.  197 

Ileniid       cordibns  infisemnt.    Bnfones  etiam  mirce  magniincUnis  et  hor- A.D.  11S9. 

Salterieiudi  rorla,  super  qnorondEim  pectora  mcumbentes,  deformjbns  rostris  Legend  of 
^^e^    euis    eortun  corda  eztmhere  oonabantur.    Dffimones  prseterea  1?*"?^" 
pMrfcii ."     ^'■P*'^  singnloa  earsitanteH,  et  flagrie  asperrimie  ctedentea,  misaros  *^*^™^' 
graviter  onioiabaiit,  neo  unqoam  a  fletn  et  ejulatu  afflicti  ces- 
fiabauL     Inde  trahentes  militem  demotes  in  aJinm  pcenalem 
campum,  inyemt  ibi  tantam  utrjusque  bbtus  eb  Eetatis  diveraie 
moltitiadiiieiii,  ut  totina  orbia  plenitudinem  vincere  crederetnr ; 
alii  ibi   pendebaat  in  flfiTnini>   sulpbnreia,    igneis    catheois   per 
pedes  et  (ibias,  capitibus  ad  ima  demissis,  alii  per  m&niu  et 
brachia,  alii  per  oapilloB  et   capita;  alii  pendebant  in  fiammis 
igneis  id  imcis  ferreia  eb   iritis  per   ocolos  et  n&res,   alii   p^ 
3.ares  et  faaces,  alii  per  tcebiculoe  eb  mainill^.    Kec  inber  Ae- 
tna miseroa  nniFeraorum  et  ejolabns  flagella  dceinonum  defae- 
rn&t.    Cnmqne  milibem  hie  sicut  in  aliis  pceuis  inimici  borqnere 
volnissent,  nomen  Chrisbi  invocaTit  et  illsesna  eyasit. 


De  rota,  ferrea  et  ignila. 

Ab  illo  poenali  loco  dEemones  milibem  impellentes  Teuerunt 
ad  rotam  quandam  feiream  et  ignibam,  cajva  radii  et  oanti 
nncis  feireia  et  igneis  eraiit  ondiqne  oircnmfixi,  in  qnibua 
homines  peadentea  a,  ^uuma  tetri  anlphnreique  iBcendil,  qnca 
a  terra  sni^bab,  graviber  nrebatttttr.  Hauc  esim  rotam  dte- 
moQea  tanta  agilitate  impingebant  Tectiboa  qmbnsdam  ferreia, 
nt  nullum  omnino  bomineni  ab  alio  poeaet  discemere ;  quia 
prse  nimia  cnrsaa  celeritate  nibil  niai  ignis  incendium  appa- 
rebat,  Neo  minori  tonnento  vezabanbur  hi,  qni  vembuB  tranB- 
fizi,  ad  ignem  aeaati  d^nbtabanbnr  a  drnmonibtis  ex  metallis 
liqnefactis  vel  fomacibue  cremabantur,  sen  illi,  qai  in  aarta- 
giuUms  frigebautnr.  Tidit  pr^bcrea  miles,  trabcntibna  cum 
ministris  tartareia,  domnm  innomeria  oaldariis  plenani,'  que 
piceig  solphnrelaquB  liquwninibt^  ac  dirersis  repleta  hullieii- 
tibus  metallis,  homines  atrinaqne  [sesna]  oninis  conditionie  et 
setatiB  conbinebanb.  Qnorom  qoidam  es  loto,  qoidam  usque 
sapercilia  et  ocnioa,  alii  nsqae  ad  labia  et  colla,  alii  ad  pectus 
usqne  et  femora,  alii  ad  genua  osque  et  cmra,  alii  mumm 
nnam  vel  pedem,  alii  ambaa  manna  et  pedes  in  oaldariis  tene< 
bant ;  omnes  pne  doloris  angnsbia  TOciferabant,  ac  miserabiliter 
t^'olabant.  Et  cum  ocepisBeDb  diemones  militem  com  aliia 
snbmergere,  liberatus  est  Christi  nomine  invocato. 


:m^: 


198        MATTH^I  PJLRISrENSIS  CHBONICA  MAJOBA. 


• 


A.D,  1153. 


De  vmiito  veh&m&nM  et  flrnnme^  fo&Hdo. 


Legend  of  Undo  daemones  militem  in  montem  excelsmn  impellentes,  Henriei  ^ 
S.Patrick's  pgtenderunt  ei  utriusque  sexds  homines  et  setatis  ^li^e^saa  ^^^^^^^ 
''^^**^'^*  multitudinem  copiosam,  qui  omnes  audi  sedebant,  et  super  p^g'g 
digitos  pedum  curvati,  et  ad  aquilonem  versi,  quasi  mortem  Patricii. 
perterriti  expectabant.  Et  ecce  subito  ventus  turbinis  vehe- 
mentis,  ab  aquilone  yeniens,  ipsos  omnes  et  cum  eis  militem 
arripuit^  et  iu  aliam  miontis  partem,  in  flumen  Mgidum  et 
foetidum,  fientes.et^  vociferantes  projecit.  Et  ctmi  de  aqua 
frigidissima  surgere  conarentur,  d®mones  super  aquam  cur- 
rentes  in  ipso  omnes  flumine  summerserunt.  At  miles  Ghristi 
nomen  invocavit,  et  confestim  in  alia  se  ripa  invenit.  Tunc 
da9ihones  iJIum  contra  Austrum  trahentes,  ostenderunt  flammam 
teterrimam  et  foetore  sulpbureo  plenam  de  puteo  quodam 
ascendere,  et  homines  nudos  et  quasi  igneos  velut  scintillas 
igneas  in  aerem  sursum  compeUi,  et  flaonmarum  vi  deficiente, 
iterum  in  ignem  et  puteum  relabi.  At  dasmones  nuliti  diz- 
erunt,  ^^Piiteus  iste  flammivomus  introitus  est  infemi,  ubi 
"  nostrum  [est]^  habitaculum^  et  quoniam  nobis  hucusque  stu- 
diose  servisti,  Mc  nobisoum  sine  fine  manebis;  et  si  buno* 
puteum  ingressus  fueris,  in  anima  pariter  et  corpore  peribis. 
**  Sed  tamen  si  adhuo  nobis  consentire  volueris,  ut  revertaris 
**  ad  portam  qua  intrasti,  iilaBsus  redibis."  Hie  autem  de  Dei 
adjutorio  confisus,  qui  eum  totiens  liberaverat,  eorum  exhorta- 
tiones  contempsit.  Tunc  dasmones  indignati  [sese]  projecerunt 
in  ignem  putei,  et  secum  militem  intruserunti  et  quo  miles  in 
eo  profundius  descendit,  eo  latiorem  puteum  conspexit,  et 
poenam  in  Hie  graviorem  sensit.  In  puteo  quoque  illo  miles 
tantam  angustiam  sensit  et  miseriam,  ut  diu  oblitus  sit  sui 
Adjutoris.  Sed  Deo  tandem  ilium  respiciente,  nomen  Jesu 
Obristi  invocavit,  et  protinus  vis  flammas  eum  in  aerem  sursum 
levavit,  ubi  in  descensione  putei  aliquandiu  attonitus  stetit. 
Sed  ecce  novi  dasmones  ex  ore  putei  prorumpentes  dixerunt, 
'*  Et  tu  qui  hie  stas,  cui  socii  nostri  dixerunt  hoc*  esse  in- 
**  femum,  non  ita  fore  sciasj  nam  consuetudinis  nostraB  est 
semper  mentiri,  ut  quos  decipere  non  possumus  per  verum, 
decipiamus  per  falsum;  hie  non  est  ^infemus,  sed  nunc  te 
"  ad  infemum  ducemus." 


te 


(< 


tt 


*i 


^  Jlnmnel  iulmine,  A. 

2  et\  in,  A. 

3  est]  om.  A.  D*    It  is  interlined 
in  a 


^  huncl  hoc,  A. 
5  hoc]  hone,  W. 


ilL 


DE  TEHPOKB  BBOIS  STEPHASI.  199 

Ve  itmahUi  poTik  guem  tranaUwus  emt.'  ^■^-  '"' 

Heniira  Trahentes  igitnr  militem  hostes  novi  cum  tamultu  borrisono  P-  SS7, 

SaltCTiaidB  ad  flumen  qnoddam  fcetidom,  latiBsmmm,  ao  totum  flamma '  |'^«''4  *^ 
^^■^^  enlphureo  incendio  ooopertum,  dfemonnrnqTie  mnltitndine  re-  |i^^ 
P^di.'  plet"""!  dieentium  ei,  quod  sub  fltmiine  illo  eBset  infemna. 
Pons  vero  protendebatw  ultra  flumen,  in  quo  tria  quasi  im- 
poeeibilia  videbantur ;  unum,  quod  ita  Inbricos  erat,  ut  etiamsi 
latnB  eSBet,  nuUna  Tel  vix  aliquia  in  eo  pedem  figere  poaaet; 
alind  quod  adeo  striotna  erat,  quod  nullus  in  eo  stare  Tel 
ambulare  Tslebat;  tertinui  quod  ita  alttia  eat  et  a  flamiiie 
remottifl,  quod  borrendum  erat  deoranm  aspicere.  "  Oportet 
"  te,"  inqoiunt  dseEaoues,  "super  pontem  hunc  ambnlare,  et 
"  ventua  ille  qui  te  projecit  in^  alind  flumen  proiciet  in  istud. 
"  Et  oonfostiiB  a  sociis  nostris,  qai  in  flomiiie  sunt,  cajneris, 
"  et  in  proflindum  infemi  demergeris."  Sed  miles,  invocato 
nomine  Jesn  Chriati,  pontem  audaoter  ingresana,  ooepifc  pede- 
tentim  anper  pontem  incedere,  et  quo  amplins  processit  in  eo, 
tanto  Tiam  lajgiorem  iuTsnit;  undo  pontia  latitude  in  breri 
ita  crevit,  at  Tije  puhlicaa  ampUtudinem  prieferret,  Poiro 
dtemonea  oonapicantes  militem  tarn  libere  super  pontem  ince- 
dere, Tocibna  sois  prof^is  ita  horride  aerem  concnsEemat, 
qaod  stridore  illo  mitgis  erat  attonitoa  quam  illatioiLe  tormeii- 
torom,  qu»  prins  tiierat  &  dtemonibus  perpeaaua.  Alii  bostea, 
qui  sub  ponte  in  flumine  erant,  unom  suos  ferreoa  et  iguitos 
projecernnt  ad  ilium.  Bed  militem  tangere  nequiTOTunt.  Et 
eio  demnm  secure  processit,  quia  nihil  sibi  oontrarinm  inTeoit. 

Quod  miles  a  veteatione  dtsriuMwm  Uber  ^edfis  eit. 

.  Milea  itaque  inviotus,  jam  liber  footas  a  vexatione  epirituum 
iiDinniidoram,,  Tidit  mttese  murum  altnm  et  in  a^re^  doTezum, 
mirabUem  eb  stmctom^  impreciabilem,  in  qno  portam  nnam, 
sed  tamen  obuisam,  cemebat.  Hieo  metatlis  ac  pretiosis  exor- 
nata  lapidibus  spleudoTe  admirabili  radiabat.  Ad  quam  cunt 
miles  appropinqoaret,  patoit  contra  ipenm,  a  qna  tant»  sua>- 
vitatis  odor  ei  ocoarrens  esirit,  ut,  Ttribtts  corporis  resnmp- 
tis,  tormenta  qufe  pertnlerat  aibi  in  refirigerium  verterentur. 


1  The  headii^  in  W.  iB  Df  potte 

stricto,  labrico,«l  alto. 

3  ^fiaama  safyhureo  incendio]  Sic, 
aUtheMSS.  New  A.  7  has  "  aol- 
"  phmd  incendii  Samnia." 


*  in]  et,A.D.    If  is  altered  in 


°  atructura]  striotOK,  A. 


i^;«*f: 


f  .  .JJ.,,ii.«|^^4pi||!| 


200        HATTHAI  PARISIEKSIS  CHRONICA  MAJOEA, 

A^.  1163.  Egreeea  est  enini  contra  ipsum  venienteta,  cum  crncibuB,  J 
L^end  ot  cereia,  et  vesUlia,  ac  relnt  palmanua  anreanim  ramw,  tam  5^,^ 
^^^^'' ordinata  processio,  quod  nnnqnam  talis  Tiaa  ftterat  in  ^o^Pom/s,* 
'^'"S''""y-  mnndo.  Sequebaatur  prsBdicta  de  omnibna  ordinibns  utrinsque  patncoi. 
eexoB  homines,  quorum  alii  arohiepiaoopi  et  epiacopi,  alii  ab- 
bates,  mocaclii,  et  preBbjteri,  ac  gingoloram  eccleeise  gradnum 
miniatri,  qui  oitmea  sacris  vestibus  et  mis  ordinibue  oongruia 
induti  militem  cum  jocanda  Teneratione  suscepertmt,  atque 
cum  concentn  harmonite  inauditte  inlVa  portam  aecum  felioiter 
oondnxernnt.  Pinito  itaqne  concentu,  duo  archiepiscopi  cum 
eo  loqnenteB  benedisernnt  Deom,  qui  tanta  constajitia  in  tor- 
mentis,  per  qaffl  transiit  et  qaie  pertolit,  ejus  aoimam  confir- 
mavit.  Illis  igitrir  militem  per  patriam  conducentibna,  inT6- 
nenmt  et  illi  oatenderant  prata  amoenisaizoa  diverais  floribna 
fmctibnsque '  berbarnm  arboramque  mTiltiformiuxa  deoorata,  ex 
qoonuH  suavitatis  odore  [in  »temnm],  nt  sibi  vifium  est,  vivere 
potaisset.  Nos  illam  aliqoando  aon  obnnbilat,  quia  semper 
cieleafi  quadam  olaritate  et  inedicibili  splendore  coruacat. 
Tantam  ibi  hominnm  beatoram  tttriusqne  sesns  vidit  maltitu- 
dinem,  qnantam  '  reaidaom  sfflcoli  credidit  contiuere  non  posae. 
Cbori  choris  per  loca  aadteront;  ac  dnlcis  harmonise  concentu 
Creatorem  omnium  laadaTenmt,  Alii  quasi  reges  coronati  in- 
oedebant,  alii  amiotu  anrco  iuduti  videbantur,  nonnulli  variie 
iadnmeatis  erant  decorati,  juxta  quod  unuaqoisque  in  siecnlo 
ntebator.  Singuli  do  propria  felioitate  gaudefaant,  aingtili  de 
alioram  liberatione  et  gaudio  exultabant,  Omnea,  qui  militem 
jntuebantur,  de  ejus  adveutu  Deum  benedlcebant,  et  de  ejus 
ercptioue  a  mortuia  cougaudebant.  Noa  ^atam,  non  MgUB 
ibi  aliquia  sentiebat,  nee  quicquam  qaod  offendere  poaset  vel 
nocere  videbat. 


Qiwd  milet  in  FwraM^wm  perdaetve  Urreslrem  gaitdia  viderU 
■  heatamm. 

Tunc  BOncti  pontifices,  qai  millti  patriam  tam  pneclaram 
ostenderant,  disenuit  ei:  "Quoniam  miaericordia  Dei  ad  noe 
"  ill^sna  perveniati,  rationem  a  nobis  aadire  debes  de  ^gnlia 
"  qu!B  Tidisti.  Eatria  base  terreBfcris  eat  Paradiaus,  unde  pro 
"  pecoatia  aula  ejectua  est  homo  primus,  hino  rero  expulsns  in 
"  miaeriam  illam  projectus  eat,  in  qua  Lomiiiea  morioufcur;  ex 
"  cnjns  came  nos  omnea  propa^ati,  et  in  peooato  originali  omnea 
"  nati,  per  fidem  Domini  noatri  Seen  Christi,  qnam  in  bapUsmate 


I       '  qiumam}  qusntuio,  A.  1>. 


DE  TEHPOBE  BEGIS  STBFBANI. 


201 


Tract,  ae 

Pncg.8. 

.  Pstncli. 


verei  sumiis.  Et  quouiam  A.D,  1153. 
actualibns  sumne  implicati  J-egend  of 
peccatorom  et  affiictionem  S'l'atn<:'''» 


anscepimiiB,  od  hnao  paradisi 
post  fidei  susoeptioaem  ii 
peccatis,  non  uiai  per  purgatii 
poencuTlin  hac  potnimus  pervenire.  Fcenitentiaia 
ante  mortem  vel  morientes  snscepimiis  et  iu  scecnla  non 
peregimns,  in  locis  qa»  vidieti  pceii&libns,  justa  madtun  et 
qnautilAtem  colparamper'  tormeBta  restast  lueuda.  Omnes 
eDim  qni  hie  sumoa,  in  loois  tills  poeualibus  fuimos  pro 
peccatle.  Et  omnea,  quos  in  poenis  Tidiati,  prseter  e08  qui 
infra  08  putei  infemalia  exjatunt,  ad  banc  requiem  per- 
venient,  et  tandem  ealvi  Sent.  Omni  namqne  die  inde 
aJiqui  purgati  ad  n08  veniiint,  et  nos  in  banc  requiem  eiont 
et  fecimua.  te  introdncimus  venientea,  nee  nostnun  aliqaie 
noTit,  qnamdiu  hio  [fuerit]  morataroB.  Per  misaas  vero, 
psalmoa,  eletnoeinaa,  efc  orationes  ecolesiie  gencralis,^  et  per 
specialia"  amicornm  auzilia,  ant  pnrgandorum  tormenta 
mitigantur,  aut  de  ipsia  auppliciie  ad  minora  tranaferuntnr, 
donee  penitus  liLerentur.  Scce  ut  videa,  hio  in  magna  qniete 
samua,  Bed  nondum.tamea  ad  Bupeniam  cteli  leetitiam  aficea- 
dere  sumnB  digni.  Transibimns  hinc  post  spatium  a  Deo 
Bingulia  conatitutum,  in  Paradisnm  cffilsatem,  aiont  Deus 
providerit,  transitari." 


Q-uod  miles  cxleaH  vieione  sii  reereatue  et  eiho  spiritiiali 

Deinde  praeaulea  reneraudi  mllitem  in  montem  declivum 
dncentea,  jnaaerant  at  aspiceret  snraom.  Qno  cum  a^piceret, 
interrogabant,  oujnamodi  coloris^  cielnm  esset,  respecta  loci  in 
quo  atetit ;  qui  reapondlt,  color!  simile  esse  auri  in  fomace 
ardenlas.  "  Hoc,"  inquiunt,  "  quod,  none  vides,  introitua  eat 
"  cteli  et  caelestis  Paradiai.  Qoando  enim  aliqui  *  a  nobis  rece- 
"  dunt,  hie  in  cselum  ascendant.  Et  qnam  din  hie  mamemns, 
"  cotidie  8«mcl  paeoit  noa  cibo  c»lesti  Deus;  et  qoali  hie 
"  pascamur  cibo,  nobiaeam  sentiea  jam  gnstando."  Vis  aer- 
mone  finite,  et  ecce  quasi  radiua  flammte  ignb  de  crelo'  de- 
scendenB,  patriam  totam  cbopemit,  et  qaasi  per  radios  snper 
caf>ita  aingnloram  snbaidens,  Samma'  demmn   tota  in  eia  in- 


reslant  liienda] 
luendo  peraolTimns, 
Nero  A.  7.  The  alterotioa  spoils 
tbe  tense. 

'  A.  repeals  gentradii. 


'  epecialia]  specjales,  A.  0.  W. 
'  A.  repcatB  colons, 
'  ahqai]  ttliquid,  A. 
»  A.  repeats  de  e<elo. 
'  Jiamma]  flammam,  A. 


.,«.■-!:.■>•'  tvr;  -■*..•■•■-■■.■  »vv  ^."'J 


i^  • 


:•  1 


202        UliATSUMl  PAEISIBNSIS  CHRONICA  MAJOBA. 

A.D.  1153.  travit.  Unde  miles  tantam  dulcedinis  in  oorde  simul  et  cor-  HeBrici 
Legend  of  pore  sensit  suavitatem,  quod  vix  intellexit  utrum  vivtis  an  ^^^^^ 
&.Patriek's  jjjQj^^^g  fuisset^  sedbora  ilia  in  momento  tiransiyit.  Ibi  miles  pop^'g^ 
p.  238.  libenter  in  SBTam  maneret,  gi  ibi  his  delieiis  frui  Hceret.  Sed  Patricii. 
post  talia  tantaque  jocnnda,  eitristia*  referrnitnr.  **Qaoniam/' 
inqniunt  sancti  praBstiles,  "et  requiem  beatonim,  ut  deside- 
"  rasti,  et  tormenta  malorum  nunc  pro  parte  conspexisti, 
"  oportet  te  jam,  ut  per  eam^  viam,  qua  veneras,  revertaris. 
"  Si  aufcem,  quod  absifc,  male  vixeris,  amodo  ad  saeculum  re- 
"  versus,  vidisti  quanta  te  expectant  tormenta*  Si  vero  bene 
**  vixeris  et  religiose,  securus  esto;  quiabuc  ad  nos  pervenies, 
"  quando  de  corpore  exibis.  In  isto  quoque  reditu  quo  ntmc 
'*  reverteris  neo  dsemonum  tormenta  formidabis,  quia  dsemones 
**  ad  te  non  audebunt  accedere,  nee  tormenta  tibi  ^  poterunt, 
"  quas  vidisti,  nocere."  Tunc  miles  flens  etejulans  ait,  "Hinc 
"  discedere  non  valeo,  quia  valde  timeo,  ne  per  fragUitatem 
**  humanae  miseriaa  aliquid  delinquam,  quod  me  impediat  buc 
"  redire."  "Kon,'^  inquiunt,  "sicut  tu  vis,  erit,  sed  sicut 
**  lUe,  qui  et  nos  et  te  fecit,  voluerit,  ita  fiet.''  Moerens  igitur 
et  lugens  miles  ab  eis  reducitur  ad  portam,  et  eo  contra 
voluntatem  suam  egresso,  clauditur  porta  post  ipsum. 

Qttod  miles  ad  scectihim  reverses  devotus  Jerosolvmam  petierii. 

Miles   igitur  Hoenus  via  qua  venerat  reversus,    ad  aulam 

prasfatam  pervenit.    Sed  da3mones   quos   in   ipso  reditu   suo 

vidit,  quasi  timentes  eum  fugerunt,  et  tormenta  per  quaa  transiit 

ei  nocere  nequiverunt.    Et  confestim  cum  aulam  intrasset,  oc- 

currunt  ei  quindecitn  viri  supradicti,  glorificantes  Deum,  qui 

tantam  illi  contulerat  constantiam  in  tormentis;     '*  Oportet  te," 

inquiunt  militi,  "ut  quantocius  bine  ascendas;  jam  enim   in 

**  patria  tua*  clarescit  aurora,  etnisi  portam  prior  aperiens  te 

*'  invenerit,  de  reditu  tuo  desperans,  obserata  porta,  ad  ecclesiam 

"  revertetur/'      Sicque   miles   benedictione    percepta  ab   eis, 

ascendere  festinavit,  et  bora  eadem,  qua  portam  prior  aperuit, 

miles  ei  de  intus  veniens,  obviavit.    Quem  cum  Christi  laudibus 

prior  suscipiens,  in  ecclesiam  perduxit,  ubicumper^  diesquin- 

Tbe  soldier  decim  in  oratione  permansisset,  signaculum  crucis  accepit,  et 

Ow^,aflter  in  Terram  Sanctam  devotus  proficiscens,  sepulcrum  Domini  cum 

^siti^  the  iQjjig  aliig  venerabilibufl  in    sancta  contemplatiohe  petivit.    Et 

isswitby  '^^®  expleto  laudabiliter  peregrinationis  veto,  reversus,  regem 


1  iristia]  tmticia,  A. 

2  earn]  eandem,  0.  W. 

3  tibi]  te,  A. 


^  tuo]  sua,  A. 
5  per]  om.  W. 


SSSSSSX^^Sl 


DE  TEUPOBE  BEOIS  STEPUASI. 


203 


Tract,  de 

Patrioii. 


m  adiil,  oousnltimiB,  nt  ejnfl  consilio 
^'^^*?''*in  Bsnctse  religiouia  ordiue  reliqnnm  vitte  buib  espleret,  ao 
iegi  regnm  onmium  de  eietero  militaret.  Contigit  antem  e 
tempore,  qaod  GtervaBiua  Ladenais  otenobii  abbas,  rege  AngU 
ntm  Stephano  donante,  loenm  ad  abbatiam  eonetmendam  i 
Hybemia  obtineret ;  qui  monaehiun  sonia  nomine  Ctilebertum 
ad  regem  diresit,  nt  ab  eo  loctun  Biisoiperet  et  ibi  constraeret 
abbatiam.  At  O-ilebertos  ad  rcgcia  Teniens,  conqaeatua  est 
nimiB,  quod  patrife  iUins  lingnam  aon  novit.  "  O,"  inquit  rex, 
"  bonnm  tibi  interpretem,  Deo  aBxiliante,  inveniam,"  St 
voeato  milite  Hoeno,  jusait  rex  nt  cuni  Gileberto  iret  et  cmn 
ipBo  in  Hybemia  remaneret.  Qaod  miles  gratanf«r  aimnena, 
cum  dicto  Ctileberto  reuumsit,  et  satis  ei  derotns'  miuistraiia, 
monachilem  habitum  Buacipere  nolnit,  quia  eerms  esse  quam 
dominuB  prsoelegit.  TranseunteB  autom  in  Hyfaemiam,  abbatiam 
COnBtroxernnt ;  nbi  miles  Hoenus  interpres  monachi  dsvotus 
estitit,  et  in  omnibus  agendis  minister  fidelia.  Quandocornqne 
Tero  znonachuB  Bolus  alicnbi  cum  milite  fiiit,  de  statu  pnr- 
gatorti  et  pcenis  mirabilibos,  quaa  viderat  et  esperto  didicerat, 
curiose  ab  eo  qnsasivit.  At  ille  qui  unnqnam  audire  potuit  de 
porgatorio  loqui  quia  prorumperet  in  fletum  amarissimum, 
Gcepit  Bub  sigillo  secreti  amico  pro  Eedi£catione  ea,  quas  aadi- 
erat  et  videnit  et  experimento  didicerat,  enarrare,  aSrmans 
eeae  omnia  corporeis  ooolis  couBpesiBse.  Hujna  antem  monachi 
indnstria  et  diligentia  hujuB  militis  ezperientia  redaota  eat  in 
Bcripturam,  nmul  cmn  relatione  epiBCopornm  regionis  et  alio- 
rum  religioaornm,  qui  causa  jnBtitite  perhibuernnt  testimoniuia 
veritati. 


AJ>.  11S3. 

king  Ste- 
in Irelani^ 
built  by 
Gervase, 
abbat  of 
Loath. 


coL  476. 


Quod  WiUehnua  Eborae^eie  arohi^seopitt  « 


0  ^erUt. 


Anno  Somiui  uclit.  AnastaaioB  Fapa,  delicto,  ut  supra- 
diotum  est,  Henrico  Eboracensi  arcliiepisoopo,  restituit 
eandem  WiUehnnm,  quem  prius  Papa  Engenius  degradarerat, 
donauG  ei  pallium  Bomse,  et  in  prteaentia  ipsins  consecravit 
Hngonem  de  Pusat,  regis  Stepbani  nepotem,  episcopnm 
Bonelmensem.  Sed  paulo  post,  cum  Idem  archiepiscopns  in 
Bna  rerersus  divina  celebraret  miateria,  hausto  'in  ipso  calice, 
nt  mant,  veneno,  obiit,  et  soccessit  ei  Bogerns  OimtuarieasiB 
arcliidiaoonas.  Eodem  tamo  dux  Normannorom  Henrtous 
tranB&etavit  in  Normanniam,.  et  revooaTit  paulatim 


William, 
archbishop 

ofYork, 


ibp. 
Nonnandy. 


A.D.  115*. 

Aqnitaine. 
Pope 
Adrian  IV. 

between 

LooisVn. 

andHenijr, 


Death  of 
Stephea, 

buried  at 
PeTershMn. 


duke  of 
Nonniuidj, 


"f^lfPI 


204!         UATTSMl  FABISIENSK  CHRONICA  HAJOBA. 

proprintn  dominicft  sua,  qnoB '  pater  ejus  dederat ;  et  inde  pro-  B.  de 
fectua    in    Aqnilannifim,     rebellionem    qnortmdam    bttronnm  W<*Jl' 
snoTiiia  potenter  represait.    Eodem  anno  defuncto  Papa  -Anas- jj_'^[_^jg_ 
taaio,  encceseit  ei  Nicholans  Albaaenais  episcopns,  et  vocatos 
est  Adrianna;  \ir  qnidem  religiosoa,  et   natione  AnglicuB,  de* 
terrJtorio  scilicet  Sancti  Albami  procreatns.    Bodem  tempore  h.coL*7T. 
facta  est  Concordia  inter  regem  Francorum  Lodowicum  et  ducem 
Normannorutn  Henrieum,  hoc  modo:  rex  reddidit  duel  Vemo- 
lium  et  Hovum  MeTcatnm,  et  dns  dedit  ei  dno  milia  marcaa 
argenti    pro    resarciendia  damnia,  quie  rex  perpesauB  ftierat  in 
capiendis  ac  tenendis  et  in  eisdem  firmitatibus  mnniendis. 

Be  morle  regis  Stejpham  ft  eor(mafiojie  regis  SenriH  Beewttdi. 
Eodem  anno   res   Anglomm  Stepbanna,  miles  ^  egregins  st^L 
mente    piiaainma,    octavo    kalendaa    Novembris   diem    olaoait 
extremniBi   cnjna  corpna  in  mouaaterio  de  FaTeresharo,  quod 
ipse    a    fnndamentia  *    construxeKvb,    traditur    aepulturre,  ubi 
paiilo  ante  Matildia  nsor  ejita  et  Bnatacioa  eorum  filina  aant 

Dm  vero  Hormannoram  Heniricns,  audito  de  morte  regisiii.  . 
veridioo'  nimtio,  venit  Barbeflavinm,  et  ibi  per  mensem  nnnm 
ad  transfrebandum  ventum  congmom  ezpeoUiTit.  Erat  interim 
in  Anglia  pax  ennuna,  qnod*  raro  contingit  regiboa  deiunctis, 
ob  amorem  et  timorem  dncia  Henrici,  qaem  omnes  ventarum 
et  regem  iiitnnan  aperabant.  Dns  igitnr  Henricus,  eeptimo' Id.coJ,478, 
idns  Docembris  in  Angliam  veniens,  com  magno  eleri  et 
popnli  tripndio  exeeptna  est;  et  decimo  quarto'  kalendas 
Januarii,  die  Dominica  ante  Nativitatem  Domini,  apnd  West- 
monaaterium  ab  omnibus  rex  acclamatus,  a  Theodbaldo  Can- 
tnariensi  arcMepiscopo  in  regem  [est]  consecraluB,  prtesentibna 
archiepiacopia,  episcopia,  et  baronibua  regni  Anglomm  et 
dncatus    Uormannomm.     Qni    continuo    in   regem    promotna. 


>  qua .  .  .  dederaf]  lliis  is  an 
aheration  of  B.  de  Hont^,  -who  has, 
"  quie  pater  snus,  nif^te  oecCEsi- 
"  tate,  pTinoribns  Hormsimis  ad 
"  tempus  concesserat."  The  Eial. 
Anglot.  insert*  ei  before  dederat. 

'  (fe  ,  .  proereadw]  Introduced 
b;  the  compiler. 

'  mies  .  .  .piiasimm]  ijwertedby 
the  compiler.  In  tlie  marg^  U  a 
airord  reTereed,  and  al  the  foot  of 


the  psft^  a  shield  and  crown  re- 
versed, and  another  erect. 

*  ip»e  a  Jitmlaiiieritis]  This  is 
from  Diceto,  col.  SS9.  B.  de  Monte 
has  instead,  "  Matildis  uxor  ejus." 

5  veridieo']  certo.  Hist.  Ajigtor. 
K.  de  Monte  has  veridico. 

«  quod . .  defuncUs]  inserted  by 
the  compiler, 

'  septimo]  octavo,  D,  W. 

'  decimo  quarto  J  ziii,  R.  de 
UoDte.    Diceto  has  sir. 


BE  lEIfPOBB  BEGIS   BKNBICI  SECUNDI. 


205 


R.  fc 
col-  478. 


31,  col  .69 


eoepit  in  jua  proprimn  revocare  urbee,  caatella,  et  villas,  qn»  ad  A.D.  1 154. 
coronam  apectabant,  castra  adolterina'  deatmeDdo,  aJienigenaa 
et  manme  Flandrensea  de  regno  ezpellendo,  et  qnosdam  paeodo- 
comitea  quibtis  rei  Stephanos  pceae  omnia  ad  flsciun  pertinen- 
tia  minns  caate  contalerat,  deponendo. 

Eodem  anno  rei  Jemsolimoram  Baldewinns,    copioso  nimis 
exeroita  congregate,  Asoaloiiam  obeidione  vallavit,  et  diaturaa  p.  939. 
BPbem  afflictione  opprimens,  tali   earn  conditions    obtinuit ;   nt  AsealoQ 
mj_  705_   '  Tnrci,  qui  in  ipsa  erant,  cum  uioribos,  liberis,  et  suia  omnibna,  ^^^  ^^ 
Id.ool.70B.  liberam  indo  Iiaberent  receasnm.    Civitate  igitur  regi  reeignata,  jjj   ^^^^ 
conccBBit  earn  &atri  sao  Joponai  comiti,  de  se  tenendam.  ^Teniahis 

brother 
Ammiry, 
Be  vita  Saneti  W^rici  hermmlce. 

Abridged       Eodem'    anno   sanctna  anachorita  et   Bolitariua  Wlfricus  de  Death  of 
from  Jo-     Heaelberga  raigra-rit  ad  Pomiaum,  postquam  Tiginti  et  novem  S.WnlWc, 
batia'de*      annia    contra    hostro   bnmani  generis    confligens   felici  marte  h*°V?  "^ 
Fonlft  Vita  vietoriam    reportavit;  de  cnjns  vita  et  virtutibna  ad    liistori»  j^^^^ 
S.  Wlfrici   decorem  vel  parvam  utile  dnximus  fiicere  mentionem.    Beatus  ehiie. 
(MS^Cot-  ^j.  ^fricngj  ex  mediocri  Anglornm  gente  orinndns,  in  Contona,  Account  of 
villa  a  BristoUo  octo  miliariboa  diatante,  natus,  natritna  est,  et 
ConversatuB ;   ibi    etiam   per  annoa   aliquot   aacerdotis   ofQcium 
exerctiit,    qnod   in  aitate  jnvenili   levitate  potina    mentia  qoam 
rationis  desiderio   crediinr   accepiase,  quippe    nondum   cognos- 
cebat   Dominnm,  nnde   came   magia    qnam  apiritn   dacebatur  ; 
nam  canum  simul  et  avium  curia  Hollicitua  incumbens,  dam  die 
qaadam  in  hnjas  generis  exercitio  non  segniter  instaret,  afiiiit 
vir   snbito,  vnlttim   papperis  gerena   et  babitnm,  qui  nnnunum 
novum   ab    eo    snpples   in    elemoainam    postulavit.      Habebat 
autem  tunc  temporis^  Anglia  novam  monetam  in  diebaa  Sen- 
rici  regis  primi,  sed  adbuc  raram,  pr^  nummismatis  novitate. 
Cui    cum   "Wlfricus   se   nescire    diceret    si   nomm    nnmmum 
baberet,  "  Kespice,"  ait,  "  locnlum  tnum,  et  invenies  in  eo  duos 
"  nummoa  et  semis,"    Quo  ille  reaponao  obstupescens,  inapeiit, 
et  ifca  nt  diotum  aibi  fnerat  reperieua,  quod  petebatnr  devotna 
donavit.     Homo    an  tern    ille,    cum    denarinm   aecepisset,    ait, 
"  Betriboat  tibi  Is,  pro  Oujna  amore  hoc  fecisti.    Et  ego  tibi 
"  in  nomine  S^'ua  dennntio,  qnia  ex  hoc  loco  in  brevi  ad  alium 


>  adailennd]  novitet  &ota,  It.  de 
Uonte. 

3  TMa  life  is  printed  from  this  in 
the  Acta  Sanctoram,  Feb.  30,  vol. 
iii.p.231. 


A.  CD.  ins.  i«,  as  the  life  in 
I.  D.  has  pepulas  in 
the  mai^  foe  fimc  lempom,  in 
ord«r  to  make  Bense. 


^yf.j-s^-yptr-yff/.  ^-•'■.;;j'^-?^s^ 


^.\    '--it 


,     I 


206 


MATTH^r  PARISIEJTSIS  CHRONICA  MAJORA. 


, 


A.D.  1154.  *^  migratnras  es^  et  inde  ad  alium  traosiens  requiem  tandem 
Life  and  «*  invenies,  ibi  usque  in  finem  in  Dei  servitio  perseverans,  et 
S"2?^fL^^"  novissime  eris  ad  sanctorum  collegium  evocandus.** 

Be  eonversione  Ba/mii  Wlfrici  h&temitcB  et  vUob  a^eritate, 

Deinde  post  paululum  in  opus  sacerdotale  Willelmo  domino 
vilte  in  qua  natna  fuerat^  adhserens.  paaem  ootidie  in  mensa 
ejus  comedit.  Ubi  etiam  m  fortitudine  multa  lumbos  sues  accin* 
^ens,  Usui  penitus  camium  abdicavit.  At  vir  Dei  toto  jam 
desiderio  solitudinem  suspirans^  a  domino  suo  milite  supradicto 
ad  aliam  directus  est  viUam,  nomine  Haselbergam,  qusa  ab 
Exonia  versus  Orientcm  triginta  miliaribus  distare  videtur, 
Spiritu  Sancto,  ut  creditur,  hoc  dictante/  ubi,  in  cellula  ecclesiaa 
contigua  Ohristo  se  consepeliens,  multo  labore  multaque^  camis 
ac  spiritus.afflictione,  Obristi  sibi  gratiam  comparavit.  Nam 
tanto  jejunio  et  abstinentia,  tantaque  vigiliarum  instantia, 
membra  sua  mortificabat  super  terram,  ut  pellis  in  brevi  ossi- 
bus  adhserens  non  jam  camalem  viram,  sed  spiritualem  in 
humano  corpore,  intuentibus  exhiberet.  Yestitu  simplici  cilicio 
intus  inhasrente  contentus  erat,  quod  cum  ex  consuetudine  in- 
fra dies  paucoB  induraverat/,  usum  loriosa  incipit  affectare. 
Quod  dominus  ejus  miles  prsefatus,  cum  cognovisset,  loricam 
unam  contulit  yiro  Dei,  et  vas  bellicum  ceelesti  militias  conse- 
cravit.  Noctibus  in  vas  quoddam  cum  frigore  et  nuditate  aqua 
plenum  frigida  descendere  solebat,  in  quo  psalmos  Daviticos 
Domino  offerebat,  et  sic  aliiquandiu  i)erseverans  camis  incen- 
tiva,  cujus  acerrimos  patiebatur  stimulos,  mortificabat  in  aquis. 
Humilis  erat  cunctis  in  eloquio  et  jocundu;s,  cujus  sermones 
caelestem  quandam  barmoniam  audientibus  redolebant>^  licet 
hominibus  semper  clausa  fenestra  loqueretur. 


Miramhfm  memoroMle  de  mcmom  loHcm  ejtds. 

Inter  base  vir  Dei  Wlfricus,  soli  Deo  cognitus,  in'  notitiam 
hominum  ad  eorum  salutem  quasi  mane  novum  prorupit. 
Nam  lorica  qua  induebatur  cum  se  genibus^  ejus  allideret, 
et  genuflexionum^  ejus  instantiam  praepediret,  militem  sui 
conscium  secreti  advocat,  et  apud  eum  de  nimia  longitudine 


Abridged 
from  Jo- 
haams  ab« 
batis  de 
Forda  Vita 
S.  Wlfrici 
(MS.  Cot- 
ton.  Faus- 
tina B*  4). 


^  dietante}  dietate,  A. 
^  frndtaguel  multoque>  A» 
3  induraverat  ]   indumeiaty  O. ; 
indnmeraty  W. 


*  redoUhantl  redolebat,  A, 
6  gembusi  ge&tibas,  W. 
^  gemtfieaeioimm'\    genus  flexio- 
1101%  A. 


DE  TEMPORE  BKGI3  HENBICI  SECUHDI.  207 

Abridged    loriote  CBUsatnr.    Ad  qnem  miles,  "Militetnr,"  inqnit,  "Lon- A.D.  1154. 

trom  Jo-     "  donias,  nt  eicnt  ipse  deaignaveris,  incidatnr."   Keepondeos  vir  ^^  and 

,   J*™^"^^  Bei  dixit,    "Wimiam  moram  haberet  ista,  nee  poaeet  ostenta- S"Sf'^"^ 

TordaVita      tionis  nota    carere ;    sed  tn,"  mqtut,   "has  forflces  coram 

RWlfrid    "  Deo  apprehende,  cb  maiiti  propria  hoc  opus  absolve."     De- 

(MS.  Cot-  ^t  itaqne  iix  manibns  ejna  fo^cea,  de  ipsins  militis  domo 

1?^^..'  allatas,  et  militi  LEesitoati  et  ipstna  deUr»re  existimaaiti  att, 

"  ConatMiiS  eato,   et  vide  ne  trepides ;  ego  vado  pro  hac  re 

"  orare  Dommnm  menm,  et  interim  haic  open  fidocialiter  in- 

"  cumbe."    Insliat  nterque  miles,  tmua  orationi  et  alter  iuci- 

sioni,  et  est  opus   ia  eomm  manibns  prosperatnnt.    Fotabat 

enim  miles  noa  se   fe^nmi  inoidere,  aed  pumum,  dam  tanta 

facilitate  in  ferro  forfloee  cncnrreront.    Sed  viro  Dei  ante  ope- 

ris  constmunationem  ab  oratione  cessante,  coactns  est  ab  inci- 

sione  cessare.    Asfdtit  Wlfricns  militi,  et  qnalitOT  res  profece- 

rit,  perconctetar;  "Eene,"    inquit,  "bactennB;  sed  nnno,  te 

"  adveniente,  mpbe  forfices  anbatitenint."     Et  ille,  "  Kon  te 

"  moveat  hoc,"  inquit,    "  eed  onm   eisdem  forficibns   perfice 

"  qood  oKpiati."    Miles  itaqne  resumpta  fldncia,  facilitate  qua 

prioa  rem  feliciter  consnmmavit,  et  qnicqaid    inesquale  erat 

sine  diffioultate  aliqna  coietjnavit,    Es  tone  vero  vir  Dei  absque 

ftirfioibos  cum  digitis  suis  debilibus  non  minori   fide    anuloa 

loric99  ad  varia  sanitatnin  remedia  cnnctis  caritatiTe  petentibos 

dividena,   ministi^bat.     Hanc  aatem  miles  virtatem  videns, 

admiratipno  inefib^bili  atapefitctns,  corrnit  ad  pedes  viri  Bei; 

quo  fiujto  WlfiricuB  confasns  ereotam  militem  a^uravit,   ne 

dum  viveret,  alicai  revelaret.      Sed   rei  fama  Celebris  celari 

non  potoit,  com  plnree  viri  religiosi  de  eadem  lorica  annloa  se 

habere  gaoderent,'  et  fama  Celebris  Tin  Dei  totiaa  regni  finea 

cirGomquaqae  perlustret.' 

Be  homme  qiti  diaibQlo  homa^iam  fecerat  a  viro  Dei  liieraio, 

la  Aquilonalibns  Anglite  portibus,  homo  quid^n  erat  valde 
miBerabJlis,  qui  fortnuam  paupertatis  non  ffiqne  ferens,  diabolo 
mEmns  dedit  et  bomagium  ei  fecit.  Diabolus  aatem  cum 
captie  prsdffi  sns  aliquandiii  incnbuisset,  miser  ille  intelligens 
reatom  auum  poanitere  ccepit,  circnmspiciens  et  delibenms,  cni 
se  patrono  committeret,  qui  ilium  a  morte  animse  liberaret. 
Foetremo  beatum  WlMcnm  adire  deliberavit,  in  cujns  mauu 
sains  qnieooere  dioebator.    Et  de  prt^fresan  mo  valde  sollicitoe, 

'  jroiwfereiU]  «o  altered  by  Paria  I      *  perbulreii  paJoalrili  A.  C. 
itom  gatuktott,  vbich  A.  has.  I 


■J  .-r  V  -=   »    ■*'■ 


208 


HATTH^r  PABISIENSIS  CHEONIOA  MAJOBA. 


A.D.  1154.  cum  ouidam  suorum  id'  ipsum  revelasset,  asfatit  ei  diabolus 
Life  and  in  effigie  oonsneta  et  nota,  ilium  proditionis  arguens,  cas- 
^'^^If J />^  tigatione  crudeli  se  ipsum  punire  minatur,  si  quid  tale  de 
*^*  ca&tero   attemptaret.     At  homo  ille  sibi   silentium  imponens, 

vidit    manifeste    quod   inimicus    ejus    cogitationes   cordis    sui 
non  cognovisset,   nisi  eas   prius    per  verbum  prodidisset  vel 
signum.     Dissimulato   itaque  aliquandiu  poenitentiae    susb  pro- 
posito,  iter   tandem  prsBmeditatum  arripuit,  ut  ad  Wlfricum 
Dei  amictim  venire  fc,  et  transacto  longo  visB  spatio,  ad  vadum 
quoddam  illius  fluminis,   quod  extra  Heselbergam  situm  est, 
accessit,    iter    sunni    Domino    prosperante.      Vir  autem    ille 
cum  vadum  fuisset  ingressus  et  de  beati  Wlfrici  subventione 
spem  certam   concepisset,   supervenit  diabolus   ira  gravi  suc- 
p.  240,        census,  et  *  manus   in  hominem  violentas  immittens,  infremuit 
et    ait;     "Quid   est,"   inquit,    "proditor,  quod    facere  volu- 
'*  isti?     Moliris  pactum  nostrum  dissolvere,  sed  frustra;   quia 
"  proditionis,   qua   olim    Deo    renuntiasti  et    qua   nunc  mihi 
**  renuntiare   cogitas,  solvere  poenas  modo  debes;    quia  jam 
**  miserabiliter  submergeris."    Et  tenens  eum  diabolus,  ita  im- 
mobilem  fecit,  quod  nee  procedere  nee  in  latus  aliquod  valuit 
declinare-     Dum  hgec  agerentur  in  flumine,  vir  Dei  Wlfricus, 
rebus   quae  fiebant  a  ^  Deo  sibi  per  spiritum  prophetiaB  reve- 
latis,  vocavit  presbyterum  suum  ad  se,  [nomine]  Brithricum, 
et   ait ;   "  Accelera/'   inquit,    "  et  assumptft  cruce   cum  aqua 
**  benedicta,  occurre  homini,  quem  diabolus  in  vado,  quod  ex- 
"  tra  villam  est,  captivum  tenet,  et  aspergens  eum  aqua  bene- 
"  dicta  adduces  ad  me."     At  ille  cum  summa  celeritate   ad 
imperata  iter  arripiens,  invenit,  sicut  ei  dictum  fuerat,  homi- 
nem in  vado    equo    insidentem,   ita.^  et  in  aqua  immobiliter 
fixum,   quod   de   loco  non  potuit  se  movere,    Quem  ufe  vidit 
Brithricus,  protinus    in    virfcute  magistri    sui    aqua   benedicta 
hominem  perfundens,  in  nomine  Jesu  Christi  prsedam  excussifc, 
et  prsedonem  fugavit.     Sicque  captivum  de  aquis  assumens, 
cum  Isstitia  duxit  ad  virum  Dei,  qui  interim  pro  miseria  ejus 
orans,  manus  habebat  ad  Deum.    Sequebatur  a  tergo  daemon 
quondam  hominem   suum,   quem  videns  stantem  ante  vinmi 
Dei,    apprehendit  eum  clamantem  et  dicentem,  **  Serve  Dei, 
**  succurre  mihi,  ecce  invadit  me  inimicus   mens."     Sanctus 
autem  apprehendit  manum  hominis  dextram^  et  diabolus  sinis- 
tram  tenens  cum  virtute  trahebat ;  et  sic  trahentibus  illis,  vir 
Domini  Wlfricus  una  manu   captivum  tenuit,  et  altera  aqua 
quam   benedixerat    contra   faciem   inimioi    aspergens,    ipsum 


Abridged 
from  Jo- 
haxmis  ab- 
bails  de 
EordaVita 
S.  Wlfrici 
(MS.  Cot- 
ton. Faus- 
tina B.  4). 


1  id}  ad,  W. 


I      3  tea  e<3  et  ita,  W. 


!*.-,■' 


DE  TEMPOM:   REOIS   HEHRICI  SECUITDI. 


bannis  ab- 

bstis  de 
PordaVita 
S.  Wlftici 
(MS.  Cot- 
(on.  FanS- 

or  Hul. ' 

323.) 


Talde  eonfuama  ab  asdibns  effngavit.  At  vir  Dei  hominem  A.D.  1154. 
tremebniidtun  de  faueibua  mortis  ereptam  in  interiorem  cellam  Life  and 
snam  duidt,  tenena  emu  ibi,  donee  per  confeaeionem  pcerdtens  o  "ro'vL"' 
Ule  Tims,  quod  diemon  infuderat  ei,  ad  pedes  sancti  evomuit. 
Tunc  homo,  viribas  resuniptis,  corpus  Domini  a  Sancto  Wlfrico 
aibi  oblafcum  in  specie  carnis  [conspesit]  ;  et  interrogatue  si 
es  toto  [corde]  crederet;  "Credo,  domine,"  inqait,  "quia  cor- 
"  pus  et  sanguinem  Domini  mei  in  mauibus  tuis  sub  specie 
"  camia  video  ego  miser  eb  peccator."  Oui  vir  aajictus,  "Deo 
"  gratias,"  inquit ;  "nunc  einiul  oremus,  ub  in  specie  cou- 
"  sneta  illud  percipere  merearia;"  eicque  communicatum  bo- 
minem  et  in  fide  conflrmatum  dimisit  in  pace.  Obiit  auteta 
amicus  Dei  Sanctus  "Wlfricua  decimo  kalendas  Martii,  et  in 
oratorio  auo  sepultus  eat  apud  Heselbergaju,  quo  in  loco  ad 
landem  Dei  et  gloriam  aancti  innamera  fiuut  miracnla  usque 
in  diem  hodiernum. 


n.Se 
eol.  478. 
col.  529- 


<,  Sennci  regis. 

Auno  Domini  mclv.  Natus  est  Londoniis  pridie  kalendas 
Martii  Henrico  novo  Angloruju  regi  ei  regina  Alienor  Alius 
legitimna,  et  vocatus  est  Henricus.  Fait  antem  magnificus 
res  Henricus  filius  Matildis,  qnae '  prina  fuerat  imperatris  Ko- 
manorum  et  postea  comitiasa  Andegavensium,  Oujue  mater 
fuit  Matildis  regina  Anglomm,  uxor '  Henrici  regis  primi  et 
filia  sanctfe  Margarets  Scotorum  reginje.  Margareta  filia  fuifc 
Eadwardi,  quam'  genuit  ex  Agatha  sorore  Henrioi  impera- 
toris  Bomani.  Kadwardua  fuit  filius  regis  Eadmundi  qni 
latns  Perreum  dicebatur,  cujus  pater  res  Etbeldredua,  cujus 
pater  Eadgarus  pacificua,  cujus  pater  Eadmundus,  cujus  pater 
Endwardns  senior,  cujus  pa1*r  nobilia  rex  Alfredus,  qui  fuit 
regis  Athulfl,  qui  fuit  regis  Egbribti,  qui  fuit  Alcmundi,  qui 
fuit  Offa,*  qui  fuit  Coppa,'  qui  fuit  libels,  cujus  frater  Ine 
famosissimus  rex  Anglorum;  quorum  pater  fuit  rex  Kenredua, 
qui  fuit  regis  Oeolwaldi,  qui  fuit  Outha,  qui  fuit  Cutbwini, 
qni  fuit  Ceaulini,  qui  fuit  Cuthrici,  qui  fuit  Creodda,  qui  fait 
Gertie,  qui  fuit  Elesa,  qni  fuit  Bgla,  qui  fuit  Wig,  qni  fnit 
Prewine,  qui  fuit  i'reotbegar,  qui  fuit  Broand,  qui  fait  Beldai, 
qui  fttit  Woden,  qui  fuit  Fretbew&ld,  qui  fuit  Freolater,  qui  fuit 


Hrlbof 
of  Henry 


rmJ.Dieeto 
bos  onl;  imperatrix  for  thia. 

*  «xor  .  .  priuit]  Introduced  by 
the  compiler. 

VOL,   IL 


'  guam  .  ,  Somaai]   Introduced 
bj  the  compiler. 

*  Offa\  Eo&,  W.,  Hist  Anglor. 

*  Cappa]  Eoppa,  W.    It  is  not 
in  the  Hist,  Aoglor. 


r  '^..t  -j-.i-ty  ^;^giwii^''.v  ysgwgiwjpiii^^ 


A.r).  1155. 

Genealogy 
of  Henry 
IL 

W.  Peverel 
disinhe- 
rited. 

Fealtysworn 
to  Henry's 
sons. 

Sishops  of 
!Exeter. 

Bp.  Henry 
de  Blois 
leaves  Eng- 
land. 

Hugh  Mor- 
timer forti- 
fies his 
castles 
against  the 
king. 

Marriage  of 
Louis  VII. 
and  Con- 
stance of 
Spain. 

Frederick 
I.  emperor. 

Thomas, 
archdeacon 
of  Canter- 
bury, made 
chancellor. 


Diceto, 
col.  529. 


R.  de 
Monte, 
col.  479. 


Id.col.480. 


Id.  col.479. 


Messen- 
gers sent 
by  Henry 
H.  to  Pope 
Adrian  IV. 
for  leave 
to  invade 
Ireland. 

I^etter 
of  Pope 


210         MATTH.EI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 

Fretbiewlf,  qui  fuit  Fringoldulf,  qui  fuit  Gretha,  qui  fuit  Tatwa, 
qui  fuit  Beau,  qui  fuit  Seldwa,  qui  fuit  Heremod,  qui  fuit 
Itermod,  qui  fuit  Hatra,  qui  fuit  Wala,  qui  fait  Bedwi,  qui 
fuit  Sem,  qui  fuit  !N"oe. 

Bodem  anno  rex  Anglorum  Henricus  exhseredavit  Willehnum 
Peverel  causa  veneficii,  quod  Ranulfo  comiti  Oestriae  fuerat  pro- 
pinatum ;  in  hujus  pestis  consortio  plures  conscii  extitisse  dicun- 
tur.  Eodem  tempore  rex  Henricus  fecit  jurare  [fidelitatem]  filiis 
Buis  de  regno  Angliae  Willelmo  et  Henrico.  Eodem  tempore 
defuncto  Eoberto  Exoniensi  episoopo,  Eobertus  Saresberiensis 
decanus  successit.  Per  idem  tempus  Henricus  Wintoniensis 
antistes,  praemisso  thesauro  suo  per  abbatem^  Oluniacensem, 
absque  licentia  regis  ab  Anglia  clam  recessit,  quapropter  rex 
tria^  ejus  complanari  fecit  casteUa.  Circa  eosdem  dies  Hugo 
de  Mortuo  Mari,  vir  arrogantissimus,  castella  sua  contra  regem 
munivit,  turrim  scilicet  Grlovemiss,  Wiggemor,  et  Bregres ; 
sed^  rex  superveniens  omnia  usque  ad  novissimum  cepit  et 
subvertit;  sed  postea  cum  rege  pacificatus  est.  Sub  eisdem 
diebus  Lodowicus  rex  Francorum  duxit  filiam  Aldefousi  regis 
HispanisB,  cujus  regni  caput  eivitas  est  Tholetum ;  quern,  quia 
principatur  regulis  Arragonum  et  Galicise,^  imperatorem  Hys- 
paniarum  appellant.  Frethericus  consecratus  est  in  im- 
peratorem ab  A[driano]  Papa;  manus^  Sancti  Jacobi 
restituta  est  Radingo.  Eodem  tempore  Tbomas  Cantua- 
riensis  archidiaconus,  Beverlacensis  prsepositus  et  canonicus 
in  diversis  per  Angliam  ecclesiis  ascriptuB,  factus  est  regis 
cancellarius. 

Quod  Pa^a  Adricmus  Syhernim  msulam  regi  Anglorum  dederit. 

Per  ^  idem  tempus  rex  Anglorum  Henricus,  nuncios  solennes 
Eomam  mittens,  rogavit  Papam  Adrianum,  ut  sibi  liceret 
HyberniaB  insulam  bostiliter  intrare,  et  terram  subjugare,  atque 
homines  illos  bestiales  ad  fidem  et  viam  reducere  veritatis, 
exstirpatis  ibi  plantariis  vitiorum;  quod  Papa  regi  gratanter 
annuens,  hoc  sequens  ei  privilegium  destinavit. 
"Adrianus  episc6pus,  servus  servorum  Dei,  carissimo  in  Diceto, 
Ohristo  filio,  illustri  Anglorum  regi,  salutem  et  Apostolicam  col*  529. 


Diceto, 
col.  528, 


Id.  col,630. 

(Not  in 
IMceto.) 

Id.  col.529. 


(( 


^  Peter  the  Venerable. 

2  trio]  omnia,  R.  de  Monte; 
sex,  Diceto. 

^  sed  .  .  Ttovissimum]  This  is  the 
compiler's  alteration  of  **  quorum 
"  ultimum  post  aliquantulum  tem- 
"  poris  "  in  K.  de  Monte.  Cleoberei, 


which  is  the  one  meant  by  B.  de 
Monte,  is  omitted.  Bregres  is 
Bridgenorth, 

*  Galicice]  Oalatie,  A. 

^  This  sentence  is  Paris's  own. 

^  This  paragraph  is  the  compiler's 
own. 


*...' 


DE   TEMPOBE  REGIS   HENBICl   SECUNDI. 


211 


benediotionem.  LaudaLiliter  et  satis  fmctuoae  de  glorioso  A.D,  US5, 
nomine  tuo  propagando  in  teiris  et  fBtera»  felicitatis  prie- Adrian  IV. 
mio  camulando  iu  cEelis  taa  magnifi-centia.  eogitat,  dnm  ad  ^?  "^ 
dilatandos  ccclosiEe  terminus,  ad  declaratLdam  iudoctia  et 
rudibus  populis  Cbristianas  fidei  Teritatem  et  vitiorum 
plaataria  de  agro  Dominico  esstirpanda,  Bieut  eatholicns 
princeps,  intendis,  et  ad  id  conTeaientius  esequendnm  con- 
eiliam  sedia  Apoatolicte  exigia  et  favorem.  In  quo  facto, 
qnanto  altiori  coneilio  et  majori  discretione  proeedis,  tanto 
in  60  feliciorem  progreBanm  to,  prsestante  Domino,  confidi- 
mus  habiturum.  Significasti  siquidom  nobis,  fili  in  Clirigto 
cariaaime,  te  Hybeniije  insnlam  ad  snbdendnm  populimi 
legibua  Cbristianis  et  vitiorum  indc  plantaria '  estirpanda 
veils  intrare,  et  de  eingnlis  domibus  H,nnuam  unius  denarii 
beato  Petro  velle  solvere  pensionem ;  ita "  et  jora  eoeleaiMTim 
iUius  terr»  illittata  et  Integra  conservare.  fTos  antem  pinm 
et  landabile  desiderinm  tunm  favore  congmo  proseqnentes, 
et  petitioni  true  beuignum  impendeotee  a^sensum,  gratnm  et 
acceptum  batiemns,  at  pro  dilatandia  ecoleeite  terminis,  pro 
vitiormn  restringendo  discnrsn,  pro  conigendis  moribns  et  p.  S4I. 
virtntibus  inaerendis,  pro  ChriBtianse  religionis  angmento, 
insiiam  illam  ingrediaria,  et  quse  ad  honorem  Dei  et  salu- 
tem  illiua  terrffl  gpectaYerint,  esequaria ;  et  illins  teirae 
popnlus  te  recipiat  et  eicwt  dominum  veneretur,  jure  eccle- 
siarum  illibato  et  integro  permanente,  et  salva  beato  Petro 
de  fdngolia  domibns  annaa  nniua  denarii  penaione.  Sane 
omnes  insulae,  qnibns  sol  juatitite  Christus  illnzit,  et  qiue 
doDnmenta  fidei  OhristianEe  ensceperunt,  ad  jns  beati  Petri 
et  Bacrosaoctte  Eomaiiffi  ecoleaite,  quod  tua  etiam  nobilitaa 
rwwgnoscifc,  non  eat  dnbium  pertinere.  Si  ergo  qnod  animo 
conoepisti  ©ffootn  doxeris  proeequente  complendnm,  stude 
gentem  illam  bonis  moribna  informare,  et  agas  tarn  per  te, 
qnam  per  illoa,  quoa  ad  hoc,  fide,  verbo,  et  vita  idoneos  esse 
perspexeris,  ut  decoretnr  ibi  eoclesia,  plantetnr  et  crescat 
fidei  Christiaiue  religio,  et  quee  ad  honorem  Dei  et  salutem 
pertinent  animttrnm,  taJiter  ordlnentnr ;  ut  et  a  Deo  sempi- 
ternse  raercedis  cnmnlum  conaequi  merearis,  et  in  terris 
gloriosum  nomen  Yaleas  in  sceoulia  obtiaere." 


'  planlaria  exliipatidai   So  Di- 
eeto ;  plautariis  eitirpandiE,  MSS. 


V   ^ 'i'v'.-J^-J-^fi* 


212         MATTHiEI  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.B. 1156. 

Our  Lord's 
seamless 
coat  found 
at  Argeu- 
teuil. 

Castles  in 

Touraine 

taken« 

Peace 
between 
Henry  11. 
and  Ms 
brother 
Geoffrey. 

Bari  de~ 
stroyed  by 
William  I., 
king*  of 
Sicily. 
Birth  of  the 
princess 
Matilda. 


Legend. 


Be  iwo&Mcme  twmccB  meonsutilis  Domm  Sahaforis, 

Anno    Domini    mclvi.      In   pago    Parisiacensi,    monasterio  R.  de 
Argentoilo,  revelatione  divina,  txmica  Salvatoris  inconsutilis  et     ?^^\ 
subconfusi^  coloris  reperta  est,  qnam,  sicut  litterae  cum  ea  re- 
pertae  indicabant,  gloriosa  Mater  Ejiis  fecerat  Ei,  dum  adhuc 
puer  asset.    Eodem  anno  rex  Hemicus  in  Normanniam  trans- 
iens,  cepit  longa  obsidione  castella  Mirebellum  et  Cliinonem ; 
Losomxum^  vero  antea  in  jus  suum  receperat.    !Nam  et'  panio 
ante*    frater    ejus    Gaufridus,  qui  expulso    comite    Britanniae  Id. col.480. 
Hoelo,  Nanneticam  civibus  consentientibus   ceperat   civitatem, 
hac  conditione  cum  rege  pacificatus  est,  ut  rex  daret  ei  sin- ld.col.481. 
gulls  annis  mille  libras  Ajiglicae    monetae  et  Andegavensium 
duo  milia;   et^  sic  inter  eos  discordia  est  sopita,  mense  Julio. 
Eodem  anno  rex  Siciliae  Willelmus  civitatem  Barum  funditus  Diceto, 
evertit,  Gr»cos  superavit,  civitates  et  castella  sibi  prius  ablata  ^^^'  ^^1. 
in  jus  suum  revocavit,  cum  Papa  Adriano  pacem  fecit,  con- 
secrationes     episcoporum    regni    sui     ei    concedendo.      Tunc 
Alienor  regina  Anglorum  peperit  regi  filiam,  quam  Matiltidem 
nuncupavit. 

Be  preshytero  qui  castUatis  amore  sevpsum  castravit. 

Circa  ^  dies  istos  heremita  quidam,  vir  modes tus  et  sanctus,  Henricus 
in  Hybernia  non  longe  a  purgatorio,  de  quo  supradictum  est,  ^.^*?J^®^" 
in  loco  deserto  degebat,  in  cujus  horto  omni  fere  nocte  daemones  Cotton ' 
visibiliter  convenerunt,  et   statim  post  solis  occasum  congre-  Kero  A.  7, 
gati  placitum  ibi  tenuerunt,   ante  solis  inde  ortum  recedentes.  ff-  119^, 
Eationem  quoque  ibi  reddebant  dsemones  principi  daemoniorum  ^^^* 
quid  mali  fecerint  in  hominibus  decipiendo;   quorum  confabu- 
lationes   audivit   vir   sanctus  manifesto,   et  eorum  figuras  de- 
formes   visibiliter   conspexit.    Ad  ostium   cellulse  ejus  conve- 
niunt;    sed    quoniam    intrare   non    possunt,    nudas   illi    saepe 
mulieres  ostendunt.     Sicque  fit  ut  heremita  ille  per  confabula- 
tiones  eorum  vitam  illius  regionis  multorum  hominum  cognos- 
cat.    Erat  autem  in  patria  ilia  sacerdos  quidam  sanctaa  vitas  et 


*  subconfum^  snbfusi,  O.W.,  Hist. 
Anglor.  5  subrufi,  R.  de  Monte. 

^  LosounuTn]  So  also  O. ;  Losdu- 
num,  W.»  Hist.  Anglor*     Loudun. 
5  ei]  om.  O.  W.,  Hist.  Anglor. 

*  The  MSS.  ins.  cum,  spoiling 
the  sense;  it  is  not  in  the  Hist. 
Anglor. 


^  A.  ins.  in. 

®  In  the  margin  in  ruhrick  is  the 
word  "  impertinens.''  This  legend 
does  not  seem  to  be  found  any- 
where else  than  in  the  MS.  authority 
given  in  the  margin. 


DE  TEMPORE  KEQIS   HENRICI  SECDNDI.  213 

Henricns  honeatre,  qui  parroohiam  regebat,  cnjus  consuetudo  talis  [fuifc],  A.D.  tl56. 
Sall^en-  (it  cotidie  mano  surgens  cimiterium  circuiret,  et  pro  aniicEb-  legend. 
Cotton  ^'^  omnium,  quorum  ibi  corpora  quiescebant,  septem  pBalmOB 
Nero  A.  7.  devotua  cantarot.  Caste  prseterea  visit,  et  bonis  operibna  at- 
qne  eancta;  doctrinm  sollicite  etudinm  impendit.  Diemonea 
vero  in  concilio  suo  mnltotiena  concjueBti  annt  de  eo,  quod 
nnllns  eopum.  a  proposito  ipsum  flectere  potuisaet.  Increpabat 
antem  satellites  buob  princepa  d^monum,  quod  tam  diu  pres- 
byter inflesibilis  pcrstitisaet.  Tunc  accedens  nnos  eornm, 
'  Ego,"  inquit,  "deoipiflm  eum,  quia  paravi  ei  mulierem,  per 
'  cnjus  pnlchritudinem  aubicietur  nobis;  sed  hoc  facere  aon 
'  potero  nisi  infra  quindecim  annos."  "  Si  infra  hnnc  ter- 
'  minnm,"  ait  magister,  "  ilium  deciperea,  ma.gnam  rem 
'  fajseres."  Coatigit  autem  eo  tempore,  ut  sacerdoa,  jnxta 
consuetudinem.  mane  cimiterium  circuiena,  infantulam  juxta 
cracem  in  cimiterio  poaitam  invenitet.'  Quam  accipiene  pres- 
bjter,  pietat«  motua,  nutrici  earn  commendavjt,  et  illam  in 
filiam  adoptavit.  Et  quia  eanctimonialem  earn  facere  pro- 
posuit,  litteraa  diecere  fecit.  Qufe  eum  annos  pubertotis 
attigisaet,  erat  puella  nimia  speciosa;  undo  preabyter  ccepit 
temptari  in  concupiscentia  ejus.  Et  quo  secretins,  eo  fre- 
quentiaa  presbyter  t«mptatus,  niiper  conaeoenm  petiit  et  in- 
venit,  nee  tamen  adhuo  de  carnis  inmunditia  aliqoid  agebatur. 
Rocte  itaqne  sequent!,  postquam  puella  actionem  preabytero 
eonceasiaset,  dsemouea,  qui  in  hortc  heremifae  ex  more  con- 
venerant,  ms^n^wm  de  consensu  facto  gaudium  conceperunt. 
Dsemon  autem,  qui  aacerdotem  decipere  promiserat,  magistro 
Buo  dioebat;  "Bcce,  presbyter  quera  per  mulierem  me  decep- 
"  turum  diseratn,  jam  feci  quod  a  virgin©,  quam  in  flliam 
"  adoptaverat  et  sanctimonialem  facere  decreverat,  consensum 
"  atupri  petens,  impetravit,  et  eras  hora  meridiana'  opes 
"  nefarivim  ad  effectum  perducam."  Gratias  ei^o  ei  magister 
egit,  et  viriliter  ipsum  fecisse  dicebat.  Die  itaqne  crastina, 
preabyter  puellam  vocana,  introdusit  illam  in  cnbiculnm  suum, 
ct  earn  in  lecto  collocavit ;  et  stans  ante  lectnm  in  tempta- 
tions positus,  cogitavit  quid  eaaet  facturue.  Bt  tandem  in  se 
reversna,  jussit  nt  puella  expectaret,  donee  ad  illam  rediret. 
Et  sio  ad  ostium  cnbiculi  divertena,  cultrum  arripuit,  et  pro- 
pria membra  virilia  abscindens,'  foras  projecit.  "Quid,"  in- 
qnit,  "putestis,  demonca,  quod  non  intellexerim  temptationea 
"  vestrasP  de  perditionc  mea  vel  filije  metB  non  gaudebitis, 
"  quia  nee  me'  nee  ipsam  habebitis."  Sequenti  quoqae  noete, 
onm  diabolna  interrogaret    discipulum  quid  de  presbytero  ac- 

'  inveniret}  invenire,  A.  1      '  aiscimfens]  abscidens,  A. 

^  maidiana]  meriditi,  A.  I      '  nie]  mee,  A. 


L 


214         MATTH^I  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D,  n56»tuin  fuissefc,  respondit  se  omnem  laborem  amisisse,  et  qnali- Henricus 
Legend.      ter  sacerdos  seipsum  castraverat,   cunctis  andientibus,  enati-a-  ^.^*^|^" 
vit.    Jussit  ergo  magister  ufe  daBmon  ille  graviter  flagellaretur,  (Jq^^^h  * 
et  sio  oonventns  solvitur  spirituum   immundorum.    Sacerdos  ;^ero  A.  7» 
autem  puellam,  quam  nutriverat,  Deo  servituram  sanotimonia- 
Death  of     libus   commendavit.     Eodemque    anno    Willelmus  primo-  B.  de 
^uor^    g^^i*^«    ^^gis    Henrici    obiit,    et    sepultus    est    apud  ^^^^^'^^ 
Henry  IL    Radingum. 


Castles  sur- 
rendered to 
Henry  n. 
by  Mal- 
colm IV., 
by  Wil- 
liam, son 
of  Stephen, 
and  by 

Hugh 
Bigod. 

p.  242. 
Redaction 
of  Wales. 


Rhuddlan 
fortified. 

Basing* 
werk  re- 
stored. 
Birth  of 
Richard  I. 

End  of  the 
1st  edition 


Qtiod  reges  Anghrum  d  Seotorum  mutua  jura  sihi  ad  invicem 

reddidermt. 

Anno  Domini  MCliVil.      Eex   Anglornm    Henricus  transfre-  Id.  col.482. 
tavifc   in   Angliam,   et   rex   Seotorum  Malcolmus    reddidit   ei 
civitatem  Karleolum,  Bamburgi  castrum,  et  ISTovum  Oastellum 
super  Tynam,  et  totum  comitatum  Lodonensem ;    et  rex  red- 
didit ei  Huntendoniaa  comitatum.     Willelmus  similiter,  filius 
regis  Stephani  notbus,^  qui  erat  comes  Moretonii  et  de  Wa- 
renna,  reddidit  regi  Pevenesel  et  !N^orwicum,  et  cranes  muni- 
tiones    suas    in   Anglia    et   Hormannia,  quas^   ex  dono  regis 
Stephani  possidebat.    Et  rex  Henricus  dedit  ei  quicquid  pater 
ejus  rex  Stephanus  habuit,  die  qua  rex  Henricus  primus  mor- 
tuus  fuit  et  virus.    Et  eo  tempore  ^  Hugo  Bigod  castella  sua 
regi  resignavit.    Eodem  anno  rex  Henricus  magnam  paravit 
expeditionem,  ita  ut  duo  milites   de  tota  Anglia  tertium  in- 
venirent,  ad  expugnandum  Walenses  per  terram  et  per  mare. 
Intrans    ergo  Walliam  rex,    exstirpatis  ^    silvis  nemoribnsque  Id.  col.484. 
succisis  atque  viis   patefactis,  castrum  Roelent  firmavit,  alias 
munitiones  antecessoribus  suis   surreptas  potenter  revocavit; 
castellum  etiam  Basingewerc  restauravit,  et  Walensibus   ad 
libitum  subjectis,  cum^  triumpbo    Angliam  repetivit.     Apud  (-^^^  ^^  ^* 
Snaudunam  multorum  cepit  homagia,  scilicet    nobilio-  ^^^^^^-^ 
rum.    Eodem  anno  nafcus  est  Henrico  regi  ex  Alienor  regina  Diceto, 
filius  apud  Oxoniam,  et  vocatus  est  Ricardus.    Et^  hucusqne  ^^^'  ^^^' 


^  Tiotkus]  An  erroneous  addition 
of  the  compiler. 

^  quas2  que>  A.,  and  so  the  Hist. 
Anglor.  liis  elanse  is  the  com- 
piler's. 

3  W.  and  the  Hist.  Anglor.,  tem- 
pore eodem;  eo  is  interlined  by 
Paris  in  A. 

■*  exsUrpatis  .  .  succisis]  An  en- 
largement of  "extirpatis  nemori- 
"  bus''  in  R.  de  Monte :  the  next 
sentence  is  altered  and  enlarged. 


^  cum  .  .  repetivit]  Introduced  by 
the  compiler.  The  next  sentence  is 
Paris's  own. 

^  This  seems  transferred  here  from 
the  year  1147  in  Diceto's  Abbrev. 
Chronic.  Diceto,  however,  uses 
Robert  de  Monte  beyond  that  year. 
The  entry  seems  to  show  that  the 
MS.  of  R,  de  Monte  used  at  St.  Al- 
ban's  was  one  of  his  first  edition, 
possibly  the  Reading  MS,,  Harl. 
651, 


DB  TEMPORE  BEOB  HENEIOI  SECUNDl 


C£  Dicelo,  Eobertns    abbas    de    Monte    gancti    Michaelis    eronica  sua  AJl.  115J. 
AbbTBT.      digeBsit.  ofR.de 

«•'■  "Itl.  History. 

Quod  rea  S&miem  coronam  porlavit. 


'  Domi-  Henry  II, 
nh:  Tint,t  crowned  at 
„  Worcester. 


Anno  Domini  MCLvni.     Rex  Anglomm  Henricns,  in 
nioEB  KatJyitatia  die,  apud  Wigomiam  coronatne  eat ; 
celebrationem  divinomm  sacramentortun  coronam  super  altare 
posnit,  nee  ultra  coronam  portavit.    Eodem  anno  Alienor  regina  Birth  of 
filium  peperit,  qnem  Ganfridum  vocavit.     Et  eodem  anno  nova  S™^"*^ 
moneta  fait  in  Anglia  fabricata.      Eodem   aimo   Tbomas   regis  nge. 
cancellarius  in  apparatu  magno  PariainB  venit,  Margaretam  ^^^Jiop'" 
regie  Francornm  filiam  Henrico  Alio  regis  Angloram  in  con-  at  Paris, 
jngem  acceptnras.    Eodem  anno,  Gaufrido  fratre  regis  Anglo- 
rum  deliincto,  idem  rex  mare'  transiene  Hanneticam*  civita-  Naalea  ob- 
tem  in  jna  sunm  recepit.    Quo  etiam  tempore  rex  Henricns  a  tained  by 
rege  Francoruio  inyitatua  venit  Parisins,    et  receptuB  est   in  "*'''7  U- 
palatio  regis,  rege  Francorum  cam  regina  sna  in  clanstro  cano-  Henry  n. 
nicornm  beatte  Marite  Virginie  hospitante.  ^'  Paris. 


Quod  [j"«c]  Anghrttm  Sen/ricua  Tholosa/m,  deedit. 

Id,  Anno  Domini  mclts.     Bex  Anglomm  Henricns  dnsib  exer-  Henry  11. 

citnm  versus  Tbolosam,  et   cepib  castella  fortia  vicina  ejns,  leads  an 
rege  Francomm  interim  in  urbe  jugiter  eommorante.     Sed  army  to- 
rex  Anglomm  ipsam,  civitatem   non  asailuit,  ob  reTerentiam  T?^  C^,"" 
regis  rrancorum,   enjua  sororem   Constantiam    cornea  Tbolo-  spare's  it. 
Banns  duxerat  in  uxorem,  et  ex  ea  liberos  snBceperat ;  qna  de 
cansa  regea  inimici  facti  sunt,  sicnt^  exitua  rerum  poalmodum 
declararit.    Eodem  anno,  defuncto  Papa  Adriano,  scisnta  oritur  ScMsra  be- 

M.col.532.  inter  dnoa,  Alexandrnm  scilicet  et  Octorianum,  Nam  impe- t'eenPope 
rator  cmn  clero  ano  receperat  Octoyiannm,  sed  a  regibus  ni  ""d  th" 
Francorum  et  Anglomm  consenanni  est  in  Alesandnxm.  Im-  Anti-Pope 
perator  antem  ad  dictos  regea  litteras  direxit,  ut  Octovianum  Victor  IV, 
reciperent ;  sed  ipaia  contradicentibizs,  papatum  obtinuit 
Alexander. 


>  i»  .  .  die\  Added  by  the  com- 
piler, apparently  ftom  Wniiam  of 
Nevbnrgli,  ii,  9.  Bat  the  Christ- 
mas coronation  'was  at  Lincoln. 
Hoveden  puts  the  "Worcester  coro- 
nation inll59,ana8aysitTTaB"in 
"  solemnitate  Paschali." 


'  more]  om.  W,,  Hist.  Anglor. 
It  is  in  O. 

3  JVaBnetfcw]  Natineticam,  A. 

*  sicMi  ■  .  declaravWl  Added  by 
the  oompilw. 


KiTIKMI  PABISIENSIS  OHItOHICA  MAJORi. 


A.D.  II  CO. 

Eettothal 
of  prince 
Henif  and 
Margaret 
of  Enince. 
GisoTE  and 
Cbanmont 
obtainedby 
Henry  IL 


Quod  Senriciii  Anglorum  rent  juvenig  iw>r«ia  dva\ii- 

Anno  Domini  MCts.  Rex  Anglomm  Henricns  a'  Tholosa 
reversns,  Mai^retani  flliam  regis  Fraiicomm,  quam  in  sua 
custodia  habebat,  Henrico  Alio  sao  deaponsarj  fecit,  et  caatel- 
luin  de  Qisorz  din  desideratnm  recepit.  Quod  [qnia],^  ut  ait  rex 
Franoorum,  preepropere  factum  fuerat,  [iii]dignatua  eat  valde ; 
unde  cum  aiixilio  TlieodbaJdi  comjtis  Flandrensis  ad  dedecus 
regis  Anglorum  Calvnia  Montem  finnaTit.  Sad  res  Anglorum 
festinus  advenieua,  rege  Francorum  et  comite  fngatis,  castrum 
obsedit,  efc  infra  dies  pancoa  ad  deditionem  inolusoe  coegit; 
eapti  sunt  autem  iiitaa  militea  quinqnaginta  quinqne  ;  eb  dc 
celebratam  est  matrimonium  inter  filium  regis  Anglorum  eep- 
tennem  et  flliam  regis  Franoorum  trienuem,  auctoritate  sci- 
licet Henrici  Pisani  et  Willeimi  Papiensia,  preabyterorum 
cardinalium  et  sedis  Apostolics  iegatorum,  quarto  nonas  Ko- 
Tcmbris  apud  [Novum]  Burgam.  Eo  EtnitD  Maria  abbatissa 
de  Eumesia,  filia  regis  Stephani,  nupsit  Mathaeo  coraiti 
Bononije,  es  qua  sustulit  dnas  filias ;  propter  ^  quod 
peccatum  Thomas  r^s  caneeUariua,  qui  confcravius  fait 
huio  contractui  illicito,  ad  instar  beati  Johannis  Bap- 
tists multas  paaaua  est  comitis  insidias.  Eodem  annc 
Theodbaldus  Caataarieusis  arcbiepiecopna  diem  clauait  eS' 
tremum. 

Be  aomecratiime  B{qHholomei\  Eteowientis  et  de  tmraeulo  guod 

Anno  Domini  mclki.  BartboloniBBiis''  yir  reiigioaua,  et  in 
tbeologicis  disciplinis  ad  sufBcientiam  eruditns,  a  Waltero  'Ro- 
fensi  epiaoopo  consecratns  est  antistes  Bsonienais.  De  boo 
EiftCT  Bartholomaeo  venevabili  viro  fama  refert  notiaaima,  quod,  dum 
Incria  animanim  devotns  intendens  pairocbiam  yiaitaret,  in 
viHa  qnadant  campestri  cnm  snis  clericis  pemoctaTit.  Dor- 
miens  igitur  de  nocte  in  eolario  qnodam  qnod  ecolesiffl  villie 
ac  cimiterio  imminetiat,  cum  circa  uoctia  mediom  ad  noctnr- 
nam  sjnaziiD  Deo  persolvendum  evigilaaset,  lumen,  quod  coram 


ttUeu- 

Marriage 

of  Marj, 
daughter  of 
Stephen, h 
Mattiiew, 
connlof 
Boulogne. 
Death  of 
arcliMshop 
Theobald. 


Bartholo- 
secrated 


Story  of 
hiinand 

a  certain 
prieet 


ThODUB, 

&ileaf. 
Hoveden, 
i.  p.  21 S 
(Stubbs). 


'  a  Thoksa  reoersus]  Added  by 
the  compiler. 

^  qaia,  which  A.  omits,  ifl  from 
Diceto.  W.  luu  qvia  and  omite 
quod,  though  0.  has  qmd. 


derived  from  the  anthority  gi¥«i  in 
the  margin. 

*  Biceto,  col.  532,  meutionB  the 
consecration  of  Barlholomew  by 
bishop  Walter  of  Rochester.  I  can- 
not find  the  sonroe  whence  the  stoty 
that  follows  is  takes. 


DB  TEMPOBE  HEGIS  HENRICl  SECONDI.     217 


illo  ardere  oonauevemt,  apparebat  extmclum.  Episcoptis  autem  A.T).  llBl. 
cnbicnlarinm  saum  grayiter  objnrgans  quod  in  tenebris  dormi-  Story  of 
ret,  prfflcepit  ut  velociter  lumen  qutereret  et  inferret.  Intorea  Bartholo- 
vero  antistea,  diim  luminis  adventamvigilans  espectaret,  andivit'  bishop  of 
voces  quasi  infantium.  iunumer-J^bilium  de  cimiterio  eseuntes,  Exeter, 
plaugentium  et  dioentium  manifeete,  "  Vte  nobis,  vss  nobis,  quia  and  a  eer- 
"  amodo  pro  nobis  orabit,  et  elernosinaa  dabifc,  vel  pro  nostra  sa-  *™°  pies'' 
"  lute  missaa  celebrabitP"  Audiens  autem  has  voces  episoopus, 
obatnpuit  vehementer,  supra  modum  quid  eignarent'  admirans. 
Cubicularius  quoque  ejus  lumen  interim  qnfflrens,  ctmi  neque 
in  aula  neque  in  coquina  ignem  repperisset,  esivit  in  ■rillam 
BDxiue,  et  maltis  jam  Eedibus  perlnstratte  Inmen  optatnm  non 
invenit,  Tandem  cum  quferendo  bnc  illucque  din  discurrieset, 
■ridit  lumen  quasi'  in  nltima  domo  vilife,  et  illuc  se  cum  fesfci- 
natione  conferens,  invenit  in  domo  oiyusdam  hominis  corpus 
exanime,  et  cum.  presbytero  villae  maltos  utriasque  Bexus  ho- 
mines circumstantes,  et  pne  dolore  defuncti  flentes,  et  oapilloB 
sui  capitis  detrahentes.  At  cubicuiarius  episcopi,  super  Lis 
qnffi  vidit  non  multnra  sollicitus,  lumen  posuit  in  latema  sua, 
et  cum  feslinatione  ad  episcopum  rerersuB,  qu»  sibi  accide- 
raut  per  ordinent  enarravit.  OantatiH  igitur  matutinis,  cum 
erastina  dies  illusisset,  fecit  episoopus  eonvenire  presbyterum 
cum  qnibnsdam  hominibua  villfe,  et.  sciscltatas  ab  eis  dili- 
genter,  qnis  bomo  iUe  nuper  defunctus  esaet,  et  qualis  vitiB 
ante  obitum  in  skcuIo  extitisaet.  Qui  omncs  fatebautur  de  eo, 
qnod  esset  tit  Justus  ac  timens  Deum,  pater  orpbanomm  et 
consolatio  miserornm,  nt  qui  onmem  substantiam  snam  in 
panperibus,  dum  viveret,  et  hoapitibus  erogayit.  Tennit  prce- 
terea  in  domo  sua  [presbyterum.],  cni  de  proprio  omnia  neces- 
saria  ministravit,  qui  commeudationes  animaTuia  et  missarnm 
snfiragia  diebus  singulis  pro  defunctia  fidelibus  celebravit. 
Heec  autem  cum  audisset  episoopus,  intellexit  continue  voces 
quae  audierat  de  cimiterio  emissas  nibil  alind  esse  qnam 
voces  Miiinarnm  illorum  corporum,  qn»  in  cimiterio  qniesce- 
bant,  plangentes  de  morte  hominis*  et  gementes,  per  quem 
dam  vizerat  elemosinarum  et  missarun)  habere  suffiragia  me- 
ruerunt,  Tunc  epiacopus,  vooato  ad  se  presbytero  qui  sub 
viro  defunoto  misgas  pro  deftinctis  celebraverat,  dedit  ei  por- 
Ijonem  in  eocleaia  villas,  statuens  et  illi  injungens  wt,  quam- 
diu  viveret,  missam  et  obaequia  defunctorum  diebus   singulis 

'  See  the  curious  additioaB  to  Qua  I       ^  signarent']  Bignificarent,  W. 
intlieHiBt.Anglor.i.p.312,  where         ^  gvaat]  atn.  W. 

the  name  of  the  priest  (Levenoth)  la  \       '  0.   W.  and  the  Hist  Anglor. 

^veu.  I  ius.  illins. 


218 


MATrnmi  parisiensis  chronica  majora. 


A,D,  1161.  oelebraret.     Eodem '  tempore   Oantuaria  fere  tota  com* 

Cant^-      buritur. 
bury  burnt. 


Peace  be- 
tween Louis 
VII.  and 
Henry  II.  at 
Freteval. 
p.  243. 

P.  Alienor 
born. 

Death  of  the 
bishop  of 
London. 

Homa^ 
sworn  to 
prince 
Henry. 


Quod  reges  Francoriim  et  Anglorum  in  eoncordiam  conven&irv/id? 

^^^kjmo  Domini  mclxii.  Lodowicus  rex  Francorum  et  Hen-  Diceto, 
ricus  rex  Anglorum,  armatorum  copiis  undique  congregatis,  ^^^'  ^^^* 
cum  jam  campestre  prselium  inter  eos  imminere  putarefcur, 
prope  Fertevallem  amici  snbito  sunt  effecti.  Eodem  ^anno 
Alienor  Anglorum  regina  apud  Eothomagum  filiam  peperit, 
et  ei  nomen  suum  imposuit.  Hoc  etiam.  anno  Ricardus  Lon- 
doniensis  episcopus  viam  universae  camis  ingressus  est.  Per 
idem  vero  tempus  rex  Henricus  fecit  jurare  fidelitatem  Henrico 
filio  suo  de  haareditate  suaj  efc  inter  omnes  magnates  regni 
Thomas  cancellarius  primus  fidelitatem  juravit,  salva  fide 
regis  patris  quamdiu  viveret  et  regno  prseesse  vellet. 


Thomas, 
the  chan- 
cellor, 
elected 
archbishop 
of  Canter- 
bury. 


Tbe  pall 
sent  to  him. 


Prima 
regis  per- 
turhatio. 
He  resigns 
the  chan- 
cellorship. 


Early  life 
and  cha- 
racter of 
archbishop 
Thomas. 


Quod  Thomas  regis  cancellarius  in  archiepiscopum  eligitur* 

Eodem  amio,  congregato  clero  et  ^  populo  totius  provinciaB  Can-  Id. 
tuariensis  apud**  Westmonasterium,  Thomas  regis  cancellarius 
electus  est  in  archiepiscopum  Oantuariensem  ^  solennifcer,  nemine 
reclamante.  Facta  itaque  electione,  sabbato  in  Pentecosten 
presbyter  ordinatus  est  a  Waltero  Rofensi  episcopo  in  ecclesia 
Cantuariensi ;  et  sequenti  die  Dominica  consecratus  est  ab 
Hem:*ico  Wintordensi  episcopo  solenniter  ^  et  intronizatus.  N'un- 
ciis  igitur  ad  Papam  directis,  quern  citra  Alpes  invenerunt  ad 
Gallias  descendentem,  cum  pallio  sunt  reversi ;  quod  Thomas 
archiepiscopus,  solitis  constrictus  sacramentis,  ab  altari  susci- 
piens,  reverenter  summi  eacerdotis  vestes  induit,  et  habitum 
sic  mutavifc  ut  et  animum  permutaret.  l^am  curiae  curis  in- 
teresse  renuncians,  ecclesiaB  suae  negotiis  et  lucris  spiritualibus 
intendebat.  Siquidem  nuncios  ad  regem  in  ISTormanniam  di- 
rexit,  cancellariae  renuncians  et  sigiUum  resignans;  quod  in 
cor  regis  altius  ascendit,  in  se  solum  causam  resignationis  tarn 
subitae  retorquentis. 

Hasc^  prima  fuit  regalis   animi   perturbatio   adversus  Tho- 

mam    archipraesulem    Oantuariensem.     Erat   autem   Thomas  Johannis 

iste  Londoniensis  urbis  indigena,  a  primis  adolescentiae  anms  Saresberi- 

ensis  Vita 


1  This  is  the  first  mention  of  this 
fire  at  Canterbury. 

2  convenerunt"]  So  W. ;    invene- 
runt, A. ;  inierunt,  Hist.  Angl. 

^  etpopulci]  Added  by  the  com- 
piler. 


*  apud  WestmonasteriuTn]  Lun- 
donise^  Diceto. 

^  Cantuarieiisem}  om.  W. 

^  solenniter  .  .  .  ci  intronizatus'] 
Added  by  the  compiler. 

7  This  sentence  is  the  compiler's. 


DE  TEaaPOKE  RBQIS  EffiNRICI   SECUNDI. 


8.  Thomai  gratia   nraltiplici   deooratns.      Ab   inennte  enim    letate  bea-A-D.  1162. 
(Lpp.SlS-tam  Dei  Genitricem,  tanqnam  dncem  viamm  suEUTirQ,  dnloina  Early  Hfe 
J? ''  ^^"       invocare,    et    in    illam    post   Christam    totam    spem    ponere  ??  ^^- 
consuevit.     Liberalium  quoque  diBoiplinarum  acholaa  tandem  ^(,^ig, 
egrediens,  ad  Theodbaldum  Oantuarieusem  archiepiacopum  Be 
contnlit,  et  indnstiia  promerente,  in  brevi  dignua  liabitua  est 
uG  ei  femiliarissimns  haberetor.      Qaot  autetn  et  qnantoa  ibi 
labores  pro   eculeHui   Dei  pertalerit,  qnotieos  pro   ezpedieudis 
negotiis  Apostolorum  limiaa  visitaverit,  quam  felici  exitn   quse 
Bxbi  iajuncta  fuerant  expedierit,  non  eat  faoile  dictn ;  prseaertim 
cam  in  canab  peroraiidis  et  decidendia  ac  populia  inatruendia 
tota  ejoB  infcentio  versaretnr.     Primo  igitar  a  pr^feto  arcbi- 
epiacopo  iu  archidiaconum  Cantuarienaem  promottis,  post  mo- 
dici  temporis  intervallnm  '  cancellariua  effioitar,  ejus  indnstria 
Cancellarii  aatem  ftmgena  officio,  audaciam  mil- 
sapienter  depreasit,  qui  regi  adulantea  diripere  con- 
Bpirareraat  tarn  pTovincialinm  quam  ec<ileaiK  facaltatea.    Htec' 
(Hot  in       de    beato  Tboma,  qiialis  ante  promotiouem  in  arctuepiacopum 
Job.  Sa-     extiterit,   pnelibavimua,  quatinns  ea  qu^  de  ipso  Bequuutnr 
^    '  lectori  clarins  elucescant. 


De  jinali  coneordia  facta  .inter  eeehsiam  heati  Alhani  ei 
ecchsiam  Lineolniemeni. 

Hoc  ^   anno  sopita  est  diecordia  et  amicabili  fine  tenninata  Airaoge' 
inter  ©cclesiam  Lincolnienaem  et  ctenobinm  beati  Albani  pro-™^"**?" 
thomartyris  Anglomm,  Eoberto  de  Cheisneto  epiacopo  agente,  f.^^),  ^ 
et  Boberto  de   Cforbam   abbate  de  Sancto  Albano  defendente,  Lincoln 
in  prieBentia  regis  Henrici  secondi,  et  archiepiacoponua  Tboma;  and  the 
Cantnariensis  et  Eogeri  Eboracensis,  et  epiBcopornm  Henrici  """f^'f^y 
■Wintoniensis,   Willelmi   Norwicecsis,   Jocelini   Saresberiensia,  ]J^^^^ 
Bartbolomrei  Exonienais,  Hylari  Ciceatrensis,  Hugonis  Dunel- 
mensis,  Ricardi  Coventrensis,  Gileberti  Herefordenaia,  et  Gode- 
fridi  de  Sancto  Aaapb,  priesente  etiam  Eoberto  comite  Legecea- 
trenai  joaticiario  AngUfe,  onm  comitibna,  baronibus,  abbatibns, 
arcbidiaconia,  et  innnmem  torba  regni  apud  Weatmonasterium, 
feria  qninta'  proxima  ante  Fasdonem  Domini,  in  hnnc  modnm. 


1  O.W.  and  the  Hist.  Angl.  ins. 
regig. 

'  mitvoram]  This  ie  the  compilei's 
word.  John  of  SalJEbury  has  offi- 
dativiK,  p.  331. 

3  jIjJb  sentence  is  the  comjaler's, 

^  See  the  Gesla  Alibatnm  (Biley), 


i.  pp.  135-1S7,  for  full  ietmls  of  this 
transaction.  The  £nal  documents, 
though  m^ioned  in  p.  156,  are 
not,  hoirerer,  ^veu  there ;  the  com- 
piler no  doubt  took  the  one  he  girea 
from  the  Register  at  St.  Albao's. 
'  guinla]  aextn,  Diceto. 


.  i-..v..v«i;v.- mfvtf^^tat-^.ioflS 


220 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHEONICA  MAJOBA. 


(C 


(( 


A.D.  1162*      "  Eobertus  Dei  gratia  Lincolniensis  episcopus  omnibus  sancfcsa 
Charter  of  **  matris  ecclesiae  filiis  salutem*     Notum  sit  universitati  ves- 
the  bishop   «  ^^^  quod  ego  controversiae   illi,  quam  adversus  Robertum 
*  \*  abbatem  Sancti  Albani    et  fratres   ejus  moveram,  qua  mo- 
**  nasterium  ipsum  Sancti  Albani  et  quindecim  ecclesias  illas, 
"  quas  in  territoiio  suo  privilegiatas  habent,  Lincolniensi  ec- 
"  clesiaB  et  mibi,  ut  ipsius  episcopo,  in  subjectionem  et  obedi- 
"  entiam  petebam,  in  praBsentia  testium  prasdictorum,  assensu 
capituli  mei  in  perpetuum  renunciavi.     Et  ut  ab  ea  in  per- 
petuum  conquiescam,    de    manu    ipsius    abbatis    et  fratruxn 
**  ejus,  villam  quae  dicitur  Tinghurste  cum  ecclesia  et  omnibus 
**  pertinentiis  ejusdem,  pro  decern  libratis  terrae,  libere  et  quiete 
"  ecclesiae  Lincolniensi  in  perpetuum  de  csetero  possidendam, 
**  assensu  domini  mei  regis  et  fratrum  nostrorum  episcoporum 
**  jam  dictorura  consilio,  capitulo  meo  in   hoc  assensum  pras- 
"  bente,  recepi ;  et  jus  quod  jam  dicta  abbatia,  et  in  persona 
Eroberti  abbatis  efc  successorum  ejus,  et  jam  dictis  quindecim 
ecclesiis,  ecclesiae  meae  et  mihi  [et]  successoribus  meis  ven- 
dicabam,  in  manu  domini  mei  regis  pro  me  efc  successoribus 
meis  in  perpetuum  resignavi.     Sit  itaque  de  caetero  liberam 
monasterium  beati  Albani,  et  ^  quindecim  jam  dictis  ecclesiis 
*'  crisma  sibi  et  oleum  et  benedictionem  liceat  abbati  suo  et 
caetera  omnia  ecclesiae  [sacramenta^  a  quo  voluerit  episcopo 
absque  nostra  et  ecclesiae]  nostrae  reclamatione  accipere,  et 
de  caetero  in  manu  regis,  sicut  sua  dominica,  ecclesia  libera 
remanebit.    Eeliquae  vero  ejusdem  ecclesiae  monasterii  pas- 
sim per  episcopatum  Lincolniensem   constitutae   obedientiam 
et   subjectionem,   quam    c^terae    debent    ecclesiae,    episcopo 
Lincolniensi  et  arcbidiaoonis  ^  esbibebunt.    Quod  ne  de  cae- 
tero possit  in  litem  revocari  script!  praesentis  attestatione,  et 
sigilli   mei  et   capituli   appositione   confirmavi/'     Testibus 
supradictis. 
Its  confir-       Hanc  pacem  et  concordiam   cum  rex  Henricus  et  Thomas 
mationby    Oantuariensis  archiepiscopus  suis  confirmaverant  munimentis, 
ander  III,  ^^P^i  Alexander  eorum  vestigia  secutus,  earn  per  *  privilegium 
ecclesiae  Eoman^  et  subscriptione   omnium  cardinalium  coni- 
Deathof      munivit.    Eodem  anno  rex  Jerosolimorum  Baldewinus  humanae  WUl.  of 

??J'*^°J-'-*'  naturae  debitum  solvit,  cui  successit  frater  ejus  AmaMcus.        Tyre,  xix. 
^^^^'  ^  1,  col.  747. 


(( 


(t 


i< 


«< 


a 


(< 


i( 


(( 


<( 


(t 


it 


it 


t( 


t( 


^  et"]  cnm,  Hist*  Aogl* 
2  These  words,  omitted  in  A.,  are 
in  O,  W.  and  the  Hist.  Angl. 


3  archidicuioms']  archidiaconi,  A. 
^  earn  per]  per  earn,  A.  W. 


l^^""^ 


DE  TEMPOBE   REGIS  HENEICl   SECDNDI.  221 

Secunda  ferturboHo  contra  Tkomatn  Caninariensem  arcM- 

Djceto,  Anno    Domini    mclsiii.      Res    Anglorum    Henri  cms,    finibna 

coL  534.     transmarinie   pro   voluntate  dispositis,   in  Angliam    rediit,    et 

Thoiuas  Cantnariensjs  arcHepiacopns  illi  obviana'  in  oscmIo^  re- 

ceptna  est;  sed  non  in  gratite  plenitndinetu,*  eieat  ipsi us  regie 

vultna  statim  averBas  omnibos   qui   aderaaii   patenter  ostendit. 

(Not  in      Eodem  *  anno  translatum  est  corpus  sancti  regis  et  con- 

Diceto.)     feasoris  ^Sdwardi  apud  Westmonasfcerium  a  beato  Thoraa 

Oantuarienai   arehiepiscopo,   prssente  rege  Hemico  qui 

hoc  procuraverat. 

Diceto,  Eodem  anno,  rege  Anglomm  ad  boc  instante   et  Alexandra 

eoL  534.      papa  id   concedente,    Gilebertns  Herefordensia    epiacopus    ad 

Id.col.535.  aedeni  ecolesife  Londonienisis  tranalatiis  est,  et  qaarto  kalendas 

Maii    in  ilia   catbedra  solenniter  introdnctus.      Eodem   anno 

Eobertaa  de  Muntford,  cnm  Henrico  de  Eeaeiia  de'  proditione 

regis   aingulari    certamine    congrediens,   victoriam    reportavit. 

Qua    de    causa    Henricus   notam   infamiai    simul  et   cxhsereda- 

tionis  ja<!turaia  inciirrena,  indolgentia  pii  regis  apud  Badingmn 

Id.col.634.  Labitum  moaacbiiem  suscepit.     Hoe  etiam  Mino  Tbomaa  Cao- 

tnariensis  arcbiepiscopus,  ad   inatantissimam  regis  petilionem, 

archidiftconatum  Canbuariensem  dedit  Gaufrido/  Kidel,  clerieo 

auo;  sed  gratiam  regis  sibi  prius   Bubtractam  non  plene  redin- 

tegratam  cognovit. 

Apparuit'  enim  prima  regia  peiturbatio  contra  Tbomam 
arcbiepiscopum,  cum  sigillum  regis  rcBiguavit;  secunda,  cum 
regi  de  partibuB  transmarinis  vcnienti  pocurrens,  receplus  est 
in  oaoulum  et  non  in  gratise  plenitudincm  ;  tertia  in  boc  loco, 
cum  archidiaconatnm  ad  ejus  petitionem  contnlit,  nee  tamen 
Diceto,  gratiam  ejus  sibi  redintegratam  cognoTit.  Eodem  anno  Clri' 
col.  534.  renbaldus  Sancti  Augustini  electns  benedictionem  a  Tboma 
Cantuariensi  arehiepiscopo  accipere  quMrebat ;  sed  ia  sub, 
sine  profeeaione,  spe  cnjusvia  subjectionis  in'  pos- 


Ketum  of 
Heniy  IL 

His  recep- 
lion  of  the 
archbishop. 

Transla- 


Gilbert  Po- 
liot  bishop 
of  London. 

Henrv  of 

victed  of 
treason  by 
Robert  de 
Muotlbrd. 

G.  Ridel 
arcbdeacoD 
of  Canter- 

p.  244. 
Causes  for 
the  quarrel 
between 
Henry  II, 
and  arch- 
bishop 
Thomas. 


'  oiujans]  So  altered  bj  Par. 
from  i^Die«$,  which  A.  has,  evi- 
dently an  error  for  obviam  veaiens, 
which  is  in  W.,  the  BIst.  Anglor., 
and  Diceto. 

^  esctilo']  So  altered  by  Par.  from 
osailuBt,  which  W-  also  ba«,  as 
Diceto. 

^  plenitudineBi]  plenitadine,  W. 

*  This  seems  die  eariiest  mention 
of  thig  traosIaCion. 


'  (ie  , ,  regis]  Added  by  the  com- 

0  Gaufrido  .  .  siHi]  Inlroduoed 
by  the  compiler.  The  name  is 
given  in  the  Capitida  of  Diceto, 
col.  511. 

'  This  is  the  compiler's. 

*  in  postentm  proreus^  om.  W., 
though  in  O. 


L 


222 


MAITH^I  PABISIEHSIS  CHEONICA  MAJORi.. 


A.D.  1163.  tenim  prorsna  adempto.    Conaeneit  s.utem  [res]  electo,  consne- Diceto, 
Cftoses  for  tudinea  antiqnaa  in  regno  stare  persuadena,  et  avchiepiecopo  ™'-  ^34. 
b^  "^^    prffidicta  origenti  adversane.    E6'  in  hoc  loco  quarto  appamit  (Not  in 
the  ting      perturbatio  regis  contra  ipsum.     Eodem  anno  facta  eat  jnqni- ^}**J°-' 
and  the       sitio    generalia    pet   Angliam,   cui  quia  in  gervitio  Btecnlari  ^  (.^i^  555_ 
srchbishop.  ^g  jyre  obnosius  teneretur,    Inventian  est  in  Cantias  proTinoia 
qnod  WiUelmuB  de  Eos  in  mnnere  qnolibet  aubenndo  regem 
deberet  agnoseore,  et  non  arohiepiBCopum ;  et  sic  odium  per- 
aonae  m  damnum  ecclesise  redtmdarit.     E6 '  hie  qninto  loco  (Not  in 
apparnit  pertnrbatio  regis  contra  illam.     Sexto  apparnit,  cnm  Koeto-) 
idem  aichiepiscopua  vacantem  eeclesiam  de  Ainesford  cnidam  Dieeto, 
Laurentio  contulit,  sed  WiUelmns,  viUse  dominns,  aibi  jns  ven-  col.  536, 
dicans  patronatus,   Lanrentium  expulit;  pro  qno  fecto  archi- 
episcopus  Willelmnm  escommnnieat.'    Quod  quia  rege  mininie 
certiorato  fecisaet,  maximam  ejus  indigoatioseia  incurrit.    As- 
serit  enim  res  juxta  dignitatem  regni  sui,  quod  nullne,  qui  de 
rege  teneat  in  capite,  vel  minister  [ejaa],  citra  illina  conscien- 
tiam  sit  excommnnioandus  ab  aliquo;   ne  si  boo  regem  lateat, 
lapsus  ignorantia    communicet    excommunicato,    comitem    vel 
baronem    ad    se    venientem   in    osculo   vel   consilio    admittat, 
Septimo  apparaib,  cum  idem  rex  nuncioa  od  curiam  Komanam. 
misisaet  nt  consuetudines  regni  confirmaret,    nec^  in  aliqno 
profecisset,  nuncii  reverai  animum  regis  contra  arebiepiseopum 
et  alios  ezasperatum  non  poterant  mitigare. 


Toots  itn- 
der  Alex- 
ander HI. 
May  21. 


Malcolm 
IV.  and 
Hhys  ap 
Oriffidido 
homage. 
Roger,  earl 
of  Clare, 
re&ses  to 


Quod  P(t(Ki  Alexander  eoncUmm,  Tttroais  eongregavit, 

Eodem  anno  Papa  Alexfmder  Tnronia  concilium  congregavit  Id.col,5S5, 
in  ecclesia  Sancti  Hauricii,  duodecimo  kalendas  Jnnil;  ad 
cojua  vocationem,  permissions  regis  Angliie,  yenenmt  archi- 
episcopi,  episcopi,  et  alii  Anglite  prielati;  Thomas  Cfmtuari- 
ensia  archiepiscopna  cum  suis  snffi'aganeis  ad  dexteram  Fapce 
in  concilio  sedit;  et  archiepiacopus  Eboraccnsia  Eogerns  ad 
sinistram  cnm  solo  epiacopo  Dnnelmensi.  Eodem  anno  rexId.eoL236. 
Malcolmns  Scotorum,  et  Eeana  prlncepa '  Demetias,  id  est  Aus- 
tralium  Walcosium,  cum  aliis  regibus  et  majcribus  Cambriee, 
kalendia  Julii  apud  Wdesteke  feceront  homagium.  regi  Anglo- 
rum  et  Henrico  filio  ejus.  Ipso  etiam  ajmo  Eogenia  cornea 
Glarensis  a  Thoma  Cantuariensi  arcblepisoopo  apnd  West- 
monasterium  Tocatus  ad  faciendum  aibi  homagium  de  castello 
Tnnebregge  et  pertinentiis  ejus,  contradizit  ei  coi 


'  Tlus  is  the  compJer'a. 
'  s/eculani  seonlali,  A. 

o.w. 


^  princtps  Demetim  is  added  by 
the  compiler,  as  also  regibm  in  the 


DE  TEMPORE  REGIS   HENBICI  SBCUNDL 


Diceto,  r^is,  dioeaiB,  feodum  iUud  totum  in  servieio  laioali  ad  regem  ^-^^  1165. 
col.  586.  potiaa  qnam  ad  archiepiacopnm  pertinere.  Bt  Lie  loco  oct&vo  ^'*'^'^.™' 
McMo')      apparnit  regis    perturhatio    adveraua  arcluepi»3opiim  Cantna-  ^^g"  ^ 


(.25. 


Facta  est  recogmUo  eoneueludinurn:  Anglic  apwd  Claretidonam.. 

yg  Qfj^.  Anno  Domini  mclxiv.  In  prffiaenfcia  regis  Henriei  apnd  Ci 
ton.  Clan-  Clarendonam,  octavo'  kalendas  rebmarii,  praesidente  Johaitne  C: 
~  "  de  Oxonia  de  mandato  ipaiuB  regis,  prassentibus  etiam  arehi- 
episoopis,  episcopie,  abbatibns,  prioribua,  comitibos,  baronibns, 
et  ppoceribus  regni;  foeta  est  recognitio  sive  reeordatio  cnjns- 
d&ni  partis  consuetadin-am  et  libertatmn  antecessoram  suorom, 
regis  videlicet  Henriei  ari  ani  et  aliorum,  qnae  obaerrari  de- 
bent  in  regno,  debent'  ab  omnibua  et  teneri  propter  dissen- 
giones  et  discordias  scepe  einergent«s  inter  clerum  et  jns- 
tjciariOB  domini  regis  et  magaatibus^  regni.  Hanim  vero 
consuetudinam  recognitamm  quEsdam  pars  in  sedecim  capitnlis 
Bobaequentibue  continetnr. 

De  advocatione  et  pnesentetione  ecclesiarum,  si  contro-  c 
versia  emerserit  inter'  laicos,  vel  inter  laicos  et  clerioos,  vel  tii 
inter  clericos,  in  curia  domini  regis  tractetor*  et  termioetur.    ^ 

Ecclesiie  de  feodo  domini  regis  non  possunt  in  perpetuum 
dari  absque  conces^one  ipsins. 

Olerici'  accnsati  de  qoacunqne  re,  snmmoniti  a  justioiwio 
regis,  veniant  in  curiam  ipsiua  responsuri  ibidem  de  hoc,  unde 
videbitor  cnrite  regis  qnod  ibi  sit  respondendum;  et  in  curia 
ecdesiastica,  unde  videbitur  quod  ibi  sit  respondendum;  ita 
quod  regis  justiciarius  mittet  in  curiam  sanctte  ecclesite,  ad 
videndum  quomodo  res  ibi  traotabitnr;  et  ai  olmcus  oonyictuB 
vel  conf^sns  fiierit,  non  debet  com  de  cfetero  ecclesia  tneri. 

Archiepiscopis,  episoopis,  et'  personis  regni,  non  licet  ezire' 
3.  regno  absque  licentia  domini  regis;  et  si  esierint,  si  regi 
placnerit,  Becnrmn  enm  facient,  quod  nee  in  eundo  nee  in 
redemido  vel  moram  faoiendo  perquirent  malum  eive  damnum 
domino  regi  vel  regno. 


1  octavo  .  .  .  Oxonia}  The  date 
and  the  name  of  the  president  are 
introduced  by  the  compiler,  the 
date  probably  from  Diceto,  col.  .')36. 
John  of  Oxford's  name  is  mentioned 
inanote  at  the  foot  of  f.  25  of  MS. 
Cotton.  Claud.  B.  3. 

'  dtbentj  om,  W.,  Hist.  Angl. 


'  magnat!bus'\  m&gaatet.  Hist. 
Angl. 

'  inter  laicos  vel}  om.  W. 

■  tractetar  .  .  regiii]  om.  W. 

'  Cterici}  Cieri,  A.  W. 

'  W.  and  the  Hisi  AngL  ins, 
elaris.    It  is  not  in  0.,  or  in  Claud. 


B.2. 


re]  esiit,  A. 


224. 


MATTH^I   PABtSIEKSIS  CHBOKICA  MAJORA. 


A.D.  1164.      Exoommiuucati  noa  debent  dare  Tadimn  ad  remauens, 

Consiita-     prasstare  jnramentnm;    eed  tantutn  vadium  et  plegimn  standi 

tioQBof      jndicio  eccleeiffi,  vibi  absolvuntur. 

Clarendon.      Lm^^  ^„^  debent  accnsitti,  niai  per  certoa  et  legitimc_  . 

eatores  et  testes  in  prteeentia  episcopi;  ita  qnod  a.rcliidiacoiiii3 
non  perdat  jus  suum,  nee  quicquam  quod  inde  habere  debeat. 
Et  ei  talea  fnerint  qui  culpantur,  quod  non  velit  vel  nou  audeat 
aliquis  aecnsare  eoe,  vicecomea  reqnJaitna  ab  episcopo'  feciat 
jnrare  daodecim  legales  [homines]  de  viaueto  sive  de  villa 
eoram  episcopo,  quod  veritatem  seenndam  couscientiam  anam 
manifestabnnt. 

NuUos  qui  de  rege  tenet  in  capite,  nee  aliquia  dominieonim 
ministroram  ejns,  esconmrnnicetur,  nee  alicujua  eorum  terrffi 
snb  interdicto  ponantur,  nisi  prius  dominna  rex,  si  in  regno 
fnerit,  conveniatur,  vel  jnaticiariua  ejus,  si  ftierit  estra  regnum,^ 
at  rectum  de  eo  faciat  i  et  ita,  nfc  quod  pertiuebit  ad  regis 
curiam,  ibi  t«nninetnr,  et  de  eo  quod  apectat  ad  curiam 
eccleaiasticam,  ad  eandem  mittatur,  nt  ibidem  terminetur. 

De  appellation  ibua,  ai  emeraerint,  ab  archidiacono  debent 
procedere  ad  episcopnm,  ab  episcopo  ad  archiepiacopum ;  et 
Bi  arcbiepiscopna  deiherit  in  justtcia  exhifaenda,  ad  dominnm 
regem  perveuiendnm  est  postremo,  ufc  prascepto  ipaius  in  cnria 
archiepiscopi  controvereia  terminetur ;  ita  quod  non  debet  ultra 
procedere  absque  assensu  domini  regis. 

Si  caliimaia  emerserib  inter  clericum  et  laicum,  vel  e  con- 
verao,  de  ullo  tenemento  quod  clericus  velit  ad  elemosinsan 
trahere,  vel  laicua  ad  laicum  feodum,  per  recognitionem  duo- 
decim  legalinm  bominuHi,  justa  capitaiis  juaticiarii  regis  con- 
eiderationem  terminafaitur,  utmm  tenementum  ait  pertinena 
ad  eiemoainam  sive  ad  laieum  feodum,  coram  justiciario  regis. 
Et  si  recognitum  fuerit  ad  elemosinam  pertinere,  placitum 
erit  in  curia  ecclesia^Jtica ;  si  vero  ad  laicum  feodum,  nisi  ambo 
tenementum  de  episcopo  eodem  vel  barone  advocaverint,  [erif 
placitum  in  cnria  regia.  Sed  si  uterqne  advocaverit]  de  feodo 
illo  eundem  epiacopnm  vel  baronem,  erit  placitum  in  cnria 
245,  ipsius,  ita  qnod  propter  lactam  recognitionem  aaisinam  non 
amittat,  qni  prius  fnerat  saisituB.' 

[Qui]  de  civitate  vel  castello  vel  burgo  vel  dominico  ma- 
nerio  regia  fnerit,  si  ab  archidiacono  vel  episcopo  super  aliquo 
delicto  citfttna  fuerit,  unde  debeat  eis  reapondere,  et  ad  oita- 
tiones  eoram  noluerit  satiafacere,  bene  licet  eis  sub  interdicto 


MS.  Cot- 

Clftu- 

dfosB.  3. 

f.256. 


'  ^scepo]  ipso.  Hist.  Anglor. 

2  resfnuni]  Tegimen,  A.  C.  It  has 
been  altered  in  D. 

»  These  words,  omitted  by  Ihe 
scribe  of  A.,  are  given  ftom  Claud. 


B.  2.  They  are  with  slight  variD 
lions  in  0.  W.,  the  Hist.  Anglor 
and  Gerraf  e. 

'  Claud.  B.  2.  adds,  "  doneo  p« 
"  placitiun  dirationatiiHi  siu" 


DB  TEMPOBE  REGIS  .HENBICI   SECUNDI, 


.226 


toD.  Clan- 
dins  B.  3. 


8.  Thomse, 
i.  p.  217 
(ed-GUes). 


ponere  enm:  sed  non  debent  ipBom  escommnmicare,  priusqawn  A.D.  1184. 
oapitaJia  minister  regie  villte   ilHns    oonTeniatur,  at  josticiet  Constita- 
enm  ad  fiatisfftotioneia  venire.    Et  si  minister  regis  iude  defe-  ^J^'  "^ 
oerit,  erit  in  misericordia  regis ;  et  esdnde  poterit  opiscopns '  ''™*'"™'- 
ipanm  accusatnm  ecdeeiaatica  justicia  eoorcere. 

Archiepiscopi,  episoopi,  et  ncivers»  pereonse  regni  qtue  de 
rege  teneat  in  capite,  habeant  posseesioiieB  snas  de  rege  sicut 
baroniam ;  *  et  inde  respondeant  jnsticiariis  et  ministris  regis, 
et  Bequantnr  et  faeianfc  omnea  consnetndines  regitw;  et  dent 
Cieteri  bafonea,  debent  interesse  jndiciis  cmiEe  regis  cum  ba- 
ronibna,  qiioosqiie  perreniatnr  ad  diminationem  membrortun 
ye)  ad  mortem. 

Cmn  yacaverit  aroLiepiscopatna,  vel  episcopatus,  vel  abbatia, 
vel  prioratna  in  dominio  regis,  esse  debet  in  maun  ipsins,  et 
inde  percipiet  omnes  reddituB  et  esitns,  sicut  dominieos  red- 
ditns  snoB.  Et  oaia  Tentam  fnerit  ad  conanlendnm  eccleuam, 
debet  dominna  res  inandare  potiores  personas  ecclesira ;  et  in 
capella  ipsins  r^a  debet  fieri  electio,  assensa  ipsins  regiB  et 
oonsilio  x>eraonarnm  regni,  quas  ad  hcec  facieudnm  advocaverit ; 
et  ibidem  &ciet  electas  homagium  et  fldelitatem  regi,  sicut 
ligio  dom.iuo  auo  de  yita  sua  et  membris,  et  de  honore  terreno, 
salvo  ordine  aao,  prinaquam  eonseoretor. 

Si  quiaquam.  de  proceribas  regni  disforciaverit  archtepiscopo, 
vel  episcopo,  vel  archidiacono  de  se  suisve  justiciam  eabi- 
bere,  dominns  rex  debet  eoa  jasticiare.  Et  si  forte  aliqnis 
disforciaret  domino  regi  rectitadinem  snam,  ^obiepiscopi, 
episoopi,  et  aroHdinconi  debent  euro  justiciaire  ot  regi  aatia- 

Catalla  eonim,  qui  sunt  in  forisfacto  regis,  Don  detineat 
ecclesia  yel  cimiterinm,  contra  justiciarios  regis,  qnia  ipsina 
regis  sunt,  sive  in  ecclesiia  sive  extra  ^^lerint  inventa. 

Plaoita  de  debitis,  qiue  fide  inteiposita  debentnr  vel  abBqtte 
interpoBittone  fidei,  sint  in  justicia  regis. 

Filii  rnBiioorom  non  debent  ordinari  absque  aseenan  domini, 
de  c^jIl3  terra  nati  dinoscontur. 

Hano  recogoitionem  sive  recordationem  de  consnetndinibns  1^  con- 
st libertatibas  iniqais  et  dignitatibos  Deo  detestahilibos  arclii-  ™™»iens 
episcopi,  epiacopi,  abbates,  priorea,  clema  cum  comitibus  et  |,j  jj^^ 
baronibus  ac  pr<Jo«ribue  oimctja,  jnraverunt;  et  flrmiter  inclergjand 
verbo  veritatis  promiaerunt  viya  voce  se  teneadaa  et  obseryaa-  barons.  ■ 
daa  domino  regi  et  tteredibiiB  suis,  bona  fide  et  absque  mato 
ingenio  in  perpetwnm. 


'  epiacopv»]  episwpo,  A. 
TOL.   II. 


*  toTOTuam]  baronam,  A. 


226       MATTH^I  PABISIBSrSIS,  CHROHICA  MAJORA.. 


A.D.  116*.    De  panitenUa  ieaii  Tkomce  archi^dscopi  pro  eonsueludin/Srus 
temere  e. 

power  of 
the  M^ 


clergy. 

aace  of  the 
archbishop 
for  hariog 


He  seeks 
absolution 
for  this 
from  the 


Hia  its,  gestis,  potestas  laica  in  res  et  peraonas  eccleBiaetictia 
omnia  pro  libitu,  ecclesiastioo  jure  contempto,  taoentibns  ant 
vix  murmnraiitibue  episcopia  potiuB  quam  reaiatentibns,  nsnr- 
pabat.  Thomas'  igitur  Cantaarienaia'arohiepiacopuB  in  ae  re- 
versns,  cam  leges  iniqn^  et  omnibus  Chrisbi  fidelibne  detea- 
tandae  concesaisaef,  et  eas  obserrare  jaramento  flrmaeset,  rem 
temere  perpetratam  diligenter  esaminana,  selpaiun  graviter 
afflixifc,  alimentia  anaterioribua  et  indnmentia  corpna  hnmiliavit, 
anspendena  ae  ab  altaiia  officio,  donee  per  confesaionem  et 
condignoa  pteniteiitiaa  irnctna  a  snmmo  Pontifice  meruit  devotns 
absolvi.  Kam^  ilico  noncioa  ad  Bomanam  dirigeus  enriam, 
dnm  canaam  ecclestie  et  au&m  ad  summi  PontiflciB  in  cednla 
conscriptam  transmiBisBet  cognltionem,  ab'  obligatione,  qnam 
jnconsnlte  inierat,  abeolutionem  jietiit ;  et  eam  per  baa  se- 
quentea  litteras  impetravit. 


JohnDois 

Sarisber. 
Tit.  8. 
Thomse,  i. 
p.  3S6 
(Giles). 

Id,  p.  328. 


Letter  of 

Alexander 
ra.  to  the 
archbishop 
^viug  him 
absolution. 


De  ahsolviione  heati  Thomm  Cantaarienei^  archi^eeopi  pro 
temerario  jiirameato. 

ra.     Ad  aures  noslTraa  frater-  ] 


cujusdam  Thorn. 

p.  a  Cant-  '■  86 
^'J  (Giles,201, 


"  Alexander  epiacopua,  et  ocetera.    Ad  i 
nitas  tua  noverit  fuiaae  perlatnm,  quod 
eiceBsna  a  miasarum   proposueria  celebratii 
conaecratione  Corporia  et  Sanguinis  Domini  abatinere. 
ntiqne  qnam  grave  ait,  prscipue  in  tanta  persona,  et  qnan-  p.  B). 
turn   inde   poaait   acandalmn   provenire,  sollicita  meditatione 
oonaideres ;  et  boo   ipsnm   Tigilantia  tnie  discretionia  atten- 
dat.    Debet  autem  pradentia  tua  diligenter  advertere,  quod 
plurimnm  interest,  qnando  ex  deliberation^  et  propria  volun- 
tate,  et  qnando  ignorantia  vel  neoeaaibate  aliqoa  commit- 
tuntor.     Nam,    aicut  legitur,  naque   adeo  volnntarium  est 
peocatnm,    quod   niei   ait    Tolmttiuium    non    ait    peccatum, 

"  Si  igitur  aliqnid  reoolia  te  commiaiaae,  de  quo  te  debeat 
propria  consoientia  remordere,  qnioqaid  sit,  saoerdoti,  qui 

"  dieeretns  et  proyidus  hafceatur,  fcibi  conanlimus  per  poeni- 
tentiam  oonflteri;  qno  fiicto  miaerator  et  misericora  Domi- 
nua,  qni  mnlto  plna  ad  cor   respicit   quatn  ad  aotns,  tibi 

"  ooneneta  pietafis    anae    misericordia    dimittet.     Et  noa  de 

"  beatomm  Petri  et  Paoli  Apostoloram  Bjua  meritia  oonfi- 


'  This  sentence  is  the  compiler's,  I      ^  This   paragraph    i 
though  John  of  Salisbnrj  hag  been      piler's. 
Jiaed.  I      ^  ab"]  aA,A. 


the  < 


r^ 


DE  TEMPORE  REGIS   HENEICr  SECUNDI.  227 

Bpkt  "  dentes,  to  ab   eo   qaod  est  commiBSum,  abeolTimue;  et  id  A.D.  1164. 

^nt  201     "  'P^''™    fraternitati    tuiB '  auctoritate   Apoatolica   reJaxamus ; 
IT, p.B.    '   "  coiiHnlEntes   iitiqne    ao    mandantee,    ut    postea   a   miaSMTiin 
"  celebrations  propter  hoc  non  debeaa  abstinere." 

Quod  re»  decrevii  -at  a  laicis  eleriei  punireniw. 
Dieeto,  Eodsm  anno  res  Henricue  volens  in  singnliB,  ut  dioebat,  male-  Determina- 

coL  586.     floJa  debita  cum  seTeritate  pnnire,  efc  ciy'nscumque  ordinie  dig-  Jj?"  "^ 
nitatem  ad  ioiqnum  trahi  diapendiimi,  incongnmm  esse  aaseniit  (o^Q'^eet 
olericos  a  snia  josbiciariis  in  publico  flagitio  deprebenaos  epi'  the  clergy 
BcojKi'  tradere  impnnitos.    Decrevit  ecim,  ut  quoe  episoopi  in-  to  lajfa- 
venirent  obnoiios,  prseeeote  regis  justioiario,  exanctftrarent ;  et"^'<^"<"'' 
posi  curiffi  regis  traderent  pnniendos.    In  contrarium  sentiebat 
arcbiepiEOopna,  nt  qnoe  exanctorent  episcopi,   a  mann  laicali 
postmodmn  [non]  piinirentnr,  quia  bia  in  id  ipsmn  pumri  yide- 
rentur.     Huic  controversite  prBestitit  occasionem  Pbilippus  de 
Broc,  canooicnfl  Bedefordensis,  qui  traotua  in  canBatn  propter 
bomicidium,  in  regis  jneticiarium  Terbum  protnlit  contnmeli- 
osnm.      Qaod    oum    negare    coram    arnbiepiscopo  non  poaaet, 
prtebendfe  suie  benefioio  multatus  est,  et  per  bienniom  a  regno 
(Not  in       pnlsns.    Bt  hie  nono  loco    apparnit  .pertorbatio  regis  contra 
'^"''"■^     arohiepiecopum.     Defuncto  Octoviano,  Frcthericus   alium  A  new 
Coggea-  _  ei  subatituit,      Thomaa  archicpiacopus   csiUum,   subiit ;  {;^obd** 
Heibfde^'  "ledicata  eat  priua  eeclesia  de  Kadingis  ab  eodem  archi-  m.) 
BoshaiD,     episcopo  Thoma,  pnesente  rege  et  episcopis  decern.®       of  the"  °" 
'"■'^'P-"-       •  chnrchof 

Blading. 
Quomodo  leatoB  Thomm  CtwrfMiwj^iwM  areAigwecppw*  a  Nor- 

lumiona  mjuriatus  a  rege  recegserU. 
Tidena  igitur  arcUiepiscopos  libertatea' ecelesiie  jam  fnnditns  '^  ™*hp. 
Dieeto,       espirasee,  insclo  rege  apnd  Knmenel  navem  ascendit,  £omam  °  cross  hom 
«oI.6a7.     profecturoBi   aed  vento  in  contrarium  flante,  in  Angliam  re- g^'^^i,^^ 
jectns  eat,  ez  quo  facto  loco'  deeimo  regis  offenaam  incurrit.  '"'ct, 
Qoapropter  ilico  tractns  in  cansam,  JobMme  Marescallo  regi  S'™'BS 
deferente  qnerelam  pro  manerio  qnodam,  qaod  a  mnltis  tern- ag»i^  iiim. 
poribnB,  nt  dioebatur,    arcbiepiscopus  ineoncusae  poaeederat; '  ByJohnthe 
ttaidem  poat  graves    vesationee  contrariam  reportavit  senten- uja,„^'^Jf 
tiam,  et  regi  judicatum  solvi  sufSoienter  cavit,  babita  taaatione  EP««iiBaij, 


>  W.  ina  loco. 

'  (focern]  plerinqne  cumprorind- 
aUbns,  Herb. 

*  Homam'}  So  also  Dieeto ;  Ro- 
manam  cariam,  HlBt  Anglor.     The 


first  line  of  Oiia  paragraph  is  the 
compilet'B. 

*  loco  deeimo]  plurimum,  Kceto. 

»  paaaederaf]  possiderat,  A. 

p  2    * 


MJLTTHJSI  PABISIEN8IS  CKEONICA  MAJORA. 


Thenard- 
enehip  of 
Eye  nod 
BerUiamp- 


Flanders. 


in  qnjngentis  libria.     Et  luo  loco  mideoimo   apparnit  pertur-  (Not  ia 
batio  regis  adversna  archiepiecopnin,  ptiram  conscientiaan  ba-  Diwto.) 
bentem.     Item   apiid  KorhtMnttmam  traetois  in  cansam   super  Kceto, 
acta  qnem  in  cancellaria  egerat,  prieBenliftm    snaJn  esMbnit  col-  S37. 
tertio  idea  Ontobria.     Et  qnoniam  caateliftniae  de  Eya  efc  de 
Berohamestede  plnribna  annia   libere  possedisset,  multum '  con- 
aentanenm  rationi  videbatnr,  nt  a  capite  incipiena  perceptoram 
redderet  rationem.      Sed    qnoniam    ante   conaocratiouem   enam 
arcIiiepiacopnB  ab  Senrico  filio  regis  et  hterede  atqne  justiciario 
regni  liber  et  absolutos  ab  onmi  ratiocinio  fttit^.  aesignatoB  epi-    . 
acopia,  ne  injosto  condemnarefciir  jndicio,  sedem  Apostolicam 
appellavit;  et  anb  pcen%  anatbematiB  tani  auia  aoffi/aganeie  epi- 
acopia  quam  laicis  univerais  [prohibuit],'  nc  in  patrem  Hiinni 
et  jndicem  sententiam   proferrent  iniqoam.     Proccrea  voro  et 
episcopi  qui  ad  hoc  vocati  erant  a  rege,   ia   enm   nihilcminns 
non  couvictum  neqae  confessom,  aed  pniTileginm  ecolosico  saee 
et  aaom  protegtautem,   aententiam  intoreenuit.    Et  eic^  archi- 
episoopos  in  arcto  positaa  et  opprobriia  lacessitoa,  omniumqne 
epiacopomm   aolatio  destitntus,  cmcem,  qnam  mann  tenebat, 
in  altum  erexit,  et  a  curia  palam  receesit.     Sicqne  seqnenti 
noote  villam  lateater  egrediene,  et  ab  aspectibna  hominiun  ae 
diebuB   snbtrahens,  et    de  noctibos    iter  espediena,  poet  dies 
aliquot  ad  Sandioi  pervenit  portum,  ubi  in  navicnla  fragili,  in 
F!andriam.  eafc  transvectus.     Actus  ergo  in  esiiium  Chriati  con-  Job.  Sarw- 
feaaor,  a  domino  Papa  Alexandro   Senonia  receptne  est,  et  in  '*'■  ^'^^  ^■ 
Pontiniacenai  monaaterio  commendatus.  P^T' 


Henry  II. 

to  the  Fope 
against  the 
archbisbop. 


Missi  sunt  eodem  tempore  nimcii  a  rege  Angtomm  ad  Pepam  Diceto, 
moms,  qui  in  conaistorio  coram  eo  talia  aUegabant ;  ol-  53T. 

"  Inter  Thomam  Cantoariensem  aircbiepiscopunt  et  regem 
Anglonun  coutroTersia  Tersabatnr,  de  ntriusque  volaotate 
die  prfcfiso  nt  in  ea,  justicia  mediante,  ilia  oontroversia  ter- 
minefeur.  Ad  eandemdieni  ex  prfficepto  regio archiepiacopi, 
episcopi,  et  c^teri  eccleaiamm  prtelati  conTOcantnr ;  nt  qnanto 
generalior  easet  concilii  celebratio,  tanto  manifeBtior  fieret 
fraudia  et  malitiw  denudatio.     Die  eonatituta  catholici  prin- 


■  RtH^fnnt]  multis,  0.  W. 

•  JuiQ  fiierat,  O.  W. 

•  prohibuit^  So  O.    It  is  not  ii 
tbe  o^ei  HSS. ;  D.  luu  inhibuit  a 


I  the  mai^,  and  tbe  Hist  AngL 
intertHxit. 
*  sic}  M,  A. 


Thorn. 
Caut.  i.  13 

(Giles,  483, 

'i.  p-  a;9)- 


DE  TEMPORE  BEG18  HENEICI  SECUHDI.  229 

cipis  conapeetui  ec  prffisentarit'  regni  tnrbator  et'  ecclesiffi ;  A.D.  1164. 
qui  de  snomDi  meritoroia  qualitate  aaa  secnrns,  Dominicje 
crueia  anaat  se  signacnlo,  tanqnam  ad  tyranni  prteBeatJam 
'  accesaurua.  Kec  tamea  reg-ia  majestas  inde  offenditnr;  sed 
■'  cauBte  sasB  judicium  episcopomm  fidei  committit,  at  sic  ab 
omni  suapicione  liberetor.  Eeatabat  ut  .judicio  episcopi  cau- 
Btaa  terminareut,  ut  sic  diasideutee  in  gratiam  ftederarent, 
et  dieaenBionis  eoruin  materiam  eepelirent.  At  obviat  adver- 
earius  et  obicit,  qnoniam  coram  rege  stare  judicio  easet 
ApostolicsB  sedis  et  dignitatis  diminutio ;  ac  si  nesciat,  quod 
etsi  in  illo  jadicio  aliqnantnlmn  derogaretur'  eccJeeiffl  dig- 
nitati,  dissimulandnm  erat  pro  tempore,  ut  pas  ecclesite  red- 
deretnr.  Obicit  iterum,  patrifl  aibi  nomeii  aaeribens,  qnod 
arrogantiam  redolere  videtnr,  quod  filii  in  patris  damnfltionem 
uiinime  debnerajit  convenire.  Sed  ueceesariuai  erat,  ut  patria 
saperbiam  fiiiorum  hmuilitaB  temperaret)  ae  post  patrem  in 
filita  patris  odiam  parentaret." 

IiiBtabant  aatem  ad  hen;  nuncii  stndiose,  at  duo  legati  mitte-  Tiiej  urge 
rentur  a  Papa,  qui  cansam  Cantuariensis  arcHiepiBcopi  ao  regis  '^^  Pope 
omni  appellatioae  reraota)  difBnirent.     I>eninni '  multis  promiesi-  w^^ 
onibns  Papam.  flectere  curabant,  nt  consuetadimea  regni  Angliie  decide  Ihe 
et  libertates,  qnas  res  ab  aro  auo  rege  Henrico  avitdE  appellabat  question, 
digaitates,  confirmare  et  clementer  coacedere  dignaretnr.    Sed 
cum,  reversia  legatis,  rex  in  itac  petitione  sese  cognoyisBet  fuisse 
reputsnm,  ira   vehementi   incanduit,    et   bas   sequentes    litteraa 
aingolis  Angliee  vicecomitibus  anb  haq  forma  direxit. 


Liltene  regis  ad  vieeeamUem  Cccatim  contra,  elerieos  heati  Thoma 
CautiiorienaU. 

"pTEBcipio  tibi,  quod  si  aliquia  clerieus  vel  laicns  in  bailiva  Letter  of 
"  toa  Bomanam  curiam   appellaverit,  enm  capias  et  firmiter  tl"*  king  to 
"  tencfta,  donee  voluntatem  meam  prfflcipiam.    Et  omnea  ^d-ofK™?"^ 
"  ditns   olericorum    archiepiacopi    et    posaeaaionea    Baisiae    in 
"  mauiim  meam,  et  otniiiiim  clerieonun  qui  cum  archiepiscopo 
"  sunt,  patres  et  matree,  fratres  et  sorores,  nepotes  eb  neptes, 
"  pouae  per  salvos  plegios,  et  catalla  eorum,  doneo  Tolnutatem 
"  meMQ  inde  priecipiani.    Et  too  breve  tecum  afferaa,  cum 
"  snmmoaitua  faeris." 

Gileberto  qnoque  Londonieusi  episcopo  scripait  in  liffic  verba : 


3  dtrogaretxt\  decogantor,  A. 


j  ^  This  is  chiefly  the  compiler's, 
though.   John    of   gahsbory's   Ufb 
I  (p.  330)  has  been  osed. 


MATTH^I   PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1164.   Iiiterce  regis  ad  episcopum  Lotid&menmM  [eMiestte]  mtie  mpra. 


Letter  of 
the  king  tc 
G,  Foliot, 

bishop  of 
Iiaudon. 


"  Nosti    qusan    male  Thomas    OantuarienaiB  archiepiacopoa  Epist. 
"  operatns  est  adverBnm  me  et  regnum  menm,  et  qnam  male  ^-  ■^?°',', 
"  reoeaeerit.    Et  ideo  maudo  tibi,  quod  clerici  sni,  qui  ^^li'"'^"  (Giles  481 
"  ernnt  hocori   meo   et  regni,'   qni  circa   ipsnm.   fuerunt,  POS*  ri.p.  278). 
"  fagam  Enain,^  non  peroipiaot  aliqnid  de  redditibua  etiis,  qnos 
"  habuerunt  in  episcopata  tuo,  niai  per  me;  nee  habefuit  ^i- 
"  quod  £»mlinm  vel  consilitua  a  te." 

Item  jnsticiaruB  aula  signayit  per  literas  anb  hac  formct : 

Icfcw  rex  JKsHeiariis  eonira  heatum-  Thomam  wrchie^copwoi 

Ga-ntuariemii  [eecZeswe], 
"  Si'  quis  inventus  flierit  ferens  litteraa  domini  Papee  Tel  Hoveden,  i 
"  mandatam,  ant   Thomffi   archiepiscopi,  continens  interdiotmn  i- p- 2S1. 


"  ch.na,  canonicna  vel  converaus,  vel  alicujus  religioMB  trans- 
"  fretare  permittatnr,  nisi  babeat  litteraa  de  reditu  sno  justi- 
"  oiarii  vel  nostras.  Si  quia  aliter'  inventus  faerit,  capiatur 
"  et  retineator.  NuIIhb  appellet'  gd  Papam  ueque  ad  Tho- 
"  mam  arcbiepiscopxun,  neqne  aliquod  placitum.  ex  eornm  man- 
"  dato  teneatnT,  neqne  aliquod  mandatum  eorum  in  Anglia 
"  reoipiatur;  et  si  quis  tenuerit,  vel  receperit,  vel  tractaverit, 
"  capiatur  et  retineatur.  8i  epiacopi,  abbates,  clerici,  vel 
"  laici  sententiam  interdict!  tennerint,  sine  dilatione  a  terra 
"  eiciantur,  et  tota  eorum  cognatio,  ita  quod  nihil  de  catallis 
"  Buis  secum  ferant,  sed  catalla  eorum  et  poasessionea  in  manu 
"  nostra  saisiantur.  Omnea  clerici,  qui  redditns  hafcent  in 
"  Anglia,  sint  simimoniti  per  omnea  comitatus,  ut  infira  tres 
"  menses  sint  in  Anglia  ad  reditus  suoa  sicut  diliguut  [habere]  ° 
"  eos  et  amodo  in  Angliam  redire;  et  si  ad  terminnm  prEe- 
"  fisnm  non  venerint,  reditus  eorum  in  [manu]  nostra  saisian- 
"  tur.  Episcopi  Londonienaia  et  ITorwicensis  aummoneantur, 
"  quod  sint  coram  jnaticiariia  noatrie  ad  rectum  faciendum, 
"  quod  contra  atatnta  r^gni  interdixerunt  terram  Hugonis^ 
"  oomitie,    et    in    ipsum    sententiam    anathematis    intulenmt. 


1  W.  and  the  Hist,  Anglor,  ins.  et. 
'  suotr]   ipBam,   A.,  altered  bj 


bs's  edition  of 
note,  irhere  he 
i  date  of  these 


*  aliter]  alter.  A, 

*  appeUet'\  appellat,  A. 

"  habere  is  from  O.  It  is  in 
Hoveden. 

'•  te.  Hngh  Bigod,  second  eari  of 
Norfolk. 


DE  TEMPOBB  EEQIS   HENHICI  SECUNDI. 


231 


"  Denarii  beat!  Petri  colligantnr  et  serventnr  quoasque'  inde  A.D.  1164. 
"  vobiB  dominua  rex  voluntatem  BOfttn  prteceperit." 

Boclesiam"  prieterea  Cantnariensem.  efc  omnia  bona  archiepi-  Thearch- 
scopi  et  suorum  res'   confiscari   pTwcepit.     Et  quod   in  nullias  eio^  c^- 
hiatorise  legitur  serie,  totam  ejus  cofjnationem  esilio  ascriptam  |^^t™^ 
flddisit,  sine  delectu  conditionis,  eesus,   aut  letafcia.     Et  cnm  eiiiedbythe 
eccleaia  CathoJioa  oret  pro  hiereticis,   sciamaticia,  et  pcrfidie  p'^^^  fj,j. 
Jndffiia,  prohibitum  est  a  rege,  ne  quis  arohiepiscopwii  oratio-  ^E'™" 
num  Btu&agiis  ai^juvarefc.  "^ 


Allegaiio  heaH  Thomce  archiepkeo;pi  in  ^'wsentia  dommi  Fapcs. 

BeatQS  Thomas  CantaarJeosis  arohiepiscopua,  snfiraganeorum  The  arch- 
anonjia  inter  tot  injurias  omnium  aolatio  deatitutus,  profectus  bishop's 
Dicetu,         est   ad   curiam   Komanam,   et  in   prteaentia   domini   Papae   sic  tffpi_. 
001.  538.      loqni  esorsus  est :   "  Ad  audientiam  Testrara,  pater  aanctisaiiQe, 
[Bp.i,  SO.]  "  confugio,  dolens   statum   eoclesi^,  et  jura  ejus  in  avaritiam. 

"  principum  dissipari.  Qaapropter  occurrendnm  credidi  morbo  p,  247. 
(Not  in  "  venienti.  VocJtus  autem  sum  coram  rege,  ut'  de  qnibusdam 
Diceto.)  "  custodiis,  quae  olim  cancelTaxioa  regis  esistens  dispoaueram, 
"  in  ratiocinium,  ut  tanqnam  iaicue  computarein,  qui  in  pro- 
"  motione  mea  ad  archiepiscopatum.  a  Alio  regis  primogenito 
"  efc  juatjciario  regni  ab  onmi  ratiocinio  et  obligatione  liber  fui 
Diceto,  "  episcopis  aesignatus.  Et  nunc  undo  mihi  reaistendi  sufira- 
eol.  538.  "  gia  speravenun,  deatitutus  sum.  Animadverti  enim  dominoa 
"  confratrea  mcos  epiecopos  pro  aolicorum  arbitrio  in  me  ani- 
"  madyertere  paratos,  at  conotia  incursa'ntibus  contra  me,  fere 
"  suSbcatus,  ad  tuie  pietatis  audientiam,  quce  nee  in  extremis 
"  negligit,  reepiravi.  Sub  qua  demonstraturuB  asto,  me  nee 
"  ibi  fuisae  jadicandum,  nec  ab  illis.  Nam  quid  aliud  hoc 
"  esset,  nisi  jura  eoclesite'  sibi  sabtrahere?  Qnid  aliud  quam 
"  Bpiritoalia  temporalibna  submitters?  Semel  hoe  natum,  es- 
"  omplum  esset  ad  mnlta.  Sed  dicunt  episcopi,  '  Keddenda  sonfc 
"  '  Ceesari,  quse  ejus  sunt,'  Sed  si  in  pluribus  obtemperandam 
"  est  legi,  in  iUis  tamen  obtemperanduta  non  est,  quibue  effi- 
"  citnr  at*  ait  res,  ICTon  enim  esaent  ilia  Cresaris  sed  tyranni. 
"  In  quibns,  etei  non  pro  me,  pro  aeipsia  episcopi  ei  resiatere 
"  deberenb.  Qufe  enim  heec  cauea  tanta  fuit  odii,  at  pro  me 
"  extingxieado  seipaos  exliugnerent  P    Itaque  dum  apirituaiia 


'  jKOHsgue  .  .  prteteptrif]  Not  it 


'  Bcclesiaja]  En^le^a,  A. 
^  el  SHontm  rex]  rex  et  suon 
A.  O.  W. 
*ut. .  euaignatus}  Tlis  is  not  in  I 


Diceto,  oar  in  the  printed  editLona 
of  the  ieteers,  uor  in  the  copy  of 
this  letter  in  Claudius  B.  2. 

*  eccleeia]  eoclesla,  A. 

'  Kt]  ne,  W.,  Hist.  Anglor.,  aod 
so  Diceto, 


».;r>-:'tr-'- 


i— .  .,ii^- 


%tg.^  '•'■*;'■',  ;--;;"r^7*v"i 


^-  vj  ,.w  ■r.^';-r3i.;.j;.f»j«r^^.;  ■:?>-:3;?,}S?E«:sji5f^^^P7^^ 


??^fr^^Tf"?yFn^g^S 


-  '••«-X 


•^i- 


232 


MATTH^I  PABISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1164. 


pro  temporalibus  negligunt,  deficiunt  in  latrisque.  Conde-  Diceto, 
scende  ergo,  pater  sanctissime,  in  fugam  meam  et  persecu-  ^^'  ^^^' 
tionem,  et  me  aliqnando  tempore  tuo  reminiscere  magnum 
fuisse  et  propter  te  injuriis  lacessitum.  Utere  igitur  rigore 
tuo,  coerce  illos  quorum  instinctu  uomen  hujusmodi  per- 
secutiouis  obrepsit.^  Keo  domino  regi  horum  aliquid  im- 
putetux,  qui  liujus  machinationis  minister  est  i)otius  quam 
repertor.*' 


t( 


it 


Quod  Fci'^a  eententiam  ah  &piscopis  in  arcM&pisco^uni  latam  m 

irritum  revoca/oit. 

Answer  of      His  auditis  allegationibus,  dominus  Papa,  habita  cum  cardi- 

ihePope.    nalibus   deliberatione,  Thomas  Oantuariensi  archiepiscopo  tale 

fertur  dedisse  responsum : 

**  Quod  minor  majorem  judicare  non  possit,   et  prsesertim 

eum,  cui  jure  prselationis  subesse  dinoscitur  et   obedientiae 

vinculo  tenetur  astrictus,  tarn  divinas  quam  humanse  leges 

"  demoustrant,  et  sanctorum  patrum  statutis  id  manifesting 

"  declaratur.     Hanc  ^  siquidem  nos,  quorum  interest  errata  cor- 

rigere,  sententiam  ab  episcopis   et  baronibus  prsBSumptnose 

in  te  latam,  in  qua  tibi  jam  dicti  episcopi  ac  barones  omnia 

mobilia  tua»  tam   contra  juris  ordinem   quam  contra  eccle- 

siasticam  consuetudinem,  abjudicarunt^  prsesertim  cum  nulla 

mobilia  praeterquam  de  bonis  ecclesise  tuae  habueris,  irritam 

penitus  esse  censemus,  et  earn  auctoritate  Apostolica  cassa- 

mus;  statuentes,  ut  nuUas  in  posterum  vires  obtineat,  vel 

tibi  aut  successoribus  tuis,  sen  ecclesise  tuaa  gubemationi 

comnaisssB,  aliquod  in  posterum  valeat  praejudicium  generare, 

Caetetum  si  hi,  qui  in  possessionibus  et  bonis  ecclesias  tuae 

tibi  aut  tuis  vel  violentiam  vel  injuriam  intulerunt,  legitime 

commoniti,   vobis    ablata    restituere  et  satisfactionem  con- 

gruam  exhibere  noluerint,  tu  in  eos,  si  opportunum  esse 

videris,  ecclesiasticam  justiciam   non  differas  exercere.    Et 

nos  quod  inde  rationabiliter  feceris,  ratum  habebimus  atque 

firmum.    Verum  de  persona  regis  speciale  tibi  mandatum 

non  damns,  nee  tamen  in  aliquo  tibi  jus  pontificale,  quod  in 

**  consecratione  tua  suscepisti,  adimimus,  si^  ipsum  illaesum 

**  voluerimus  conservare."     Et  his   ita  gestis,  Thomas  archi- 

episcopus  ad  Pontiniacense  caenobium  remeavit.* 


Epist.  S. 
Thorn. 
Cant.  i.  49 
(Giles,  203, 
iv.  p.  7). 


(( 


f< 


ft 


<< 


« 


(( 


« 


(< 


(< 


a 


i( 


i( 


«( 


(( 


(( 


(( 


(Not  in  the 
printed 
edd.  of  the 
Epist.  S. 
Thorn. 
Cant.5) 


'  obrepsii]  oppressit,  W. 

2  Banc]  Hec,  A.  O. ;  3>.  ins,  €id 
in  the  margin. 

^  «t  .  .  .  voluerimus]  sed  . .  volu- 
mus,  W.,  Hist.  Angl.  O.  is  as  the 
text 


^  There  is  a  mark  referring  to  the 
margin,  but  nothing  is  there  corre- 
sponding  to  it. 

«  Kor  in  the  copy  of  the  letter  in 
Claudius  B.  2. 


DE  TEMPOEE   EEGIS  SENRICI   SECUNDI. 


Quod  MafildiB  jiUa  regis  dwci  Saxtmite  •nwriiatwr. 

Diceto,  Anno  Domini  Mcrxv.    Reginaldua  Coloniensia  archiepiseopus, 

coL  S89.    ■  qui'  seiama  Octoviani  contra  Papam  foYerat  Alexftndrnin,  venit 
apad  Westmonaaterium  ad    regem  Henricum,   accepturus  in 
conjogem  Matildem  filiam  regia  primogenitam  Henrico  duci 
Sttsoniee.    Cni  cnm  magoateB  Anglic  eolenniter  occurrisBenb, 
Eobertus    cornea    Legecestriai   et  justiciarius  regia    ilium    in 
oacvdnm  uon  recepit.    EzcommnnicatuB  ^  emm  erat  a  Papa,  et 
non  absolntna,  unde  altaria  smpuT  qaiB^  Missam  illi  scismatico 
celebrarunt,  passim  sunt  subvcrsa.   Eodcni  anno  Alienor  regina 
regi  Anglorum  Henrico  peperit  filiam,  quam  vocavit  Johannam. 
Margin  of  Eodem  anno  etiam  Godefridns,  de  Sanclo  Asaph  [episcopns,] 
the  MS.  of  jjj  basilica  Sancli  Albani  prothomartyris  Anglorum  ad  majus 
Ee^  13       oltare  in  ccena  Domini  criama  confecit  et  oleum  aanetum,  fnltua 
E.eif.s'ai.  auctoritate  privilegioram  loci,  in  preeeentia  abbatis  Boberti. 
Will,  ot  Eodem  deniqne    anno  Koradinus   qnidam    Tnrcorum  prin. 

Tyre,  xii.  ccps  potenlissimns,  in  flnibns  Antiocheuis  Hareug  caatmm 
S,  coL  755.  Qijgedit.  Qno  audito,  Boamnndna  Antiochenns  prJncepa,  Eei- 
mnndus  conies  Tripolitanns,  Salawannus  '  Cilicice  pnesul,  et 
TborOB  Armeniorani  princeps,  obsidionem  solvere  cupientea, 
ad  locum  accednnt,  et  Noradinnm  in  fngam  propellnnt.  Queiii 
cum  temere  inseqnerentur  fagientem,  reversna  esb  contra 
noatri^  ipsnm  insequentes,  et  facta  irmptione  in  ipsos,  no- 
biles  cepit  uemoratoa,  et  eos  rincidia  constrictoa  apnd  Hala- 
piam  cnatodiie  mancipaTiti  castnun  etiam  qnod  prius  obsederab 
nulitaribns  copiis  circnmcingens,  levi  negotio  anbjngaTit. 

Eodemque  atmo  teix^motus  factus  est  septimo  kalea- 
das  Februarii  in  Ely  et  Nortfolc  et  Sufoc,  ita  quod 
stantes  prostravit,  et  campaDas  puleavit. 


Quod  beataa  Thomas  ohs&rvotores  eonBVietv.damtm,  AngUaa 


lOT  the 
marriage  uf 

Slatjlda. 


Godfrey, 
bishop  of 
St.  Asaph, 


Noradia. 


prince  or 
Aatioch 
and  otbers 

prisoners. 


Anno  Domini  MCLXVi.    KexHenriona  in  initioQ ._5,.___ 

in  Kormanniam  transfretavit.  Qaod^  andiens  Thomas  Can-  ^"""""'J'' 
tuarieneie  archiepiacopua  de  Pontiniaco  renit  Yiceliacum ;  et  communi- 
in  die  Dominicte  Asccnsionis,  videntibus  ounotis  qni  ad  diem  catioos  b^ 
festnm  conTenerant,  et  popnlo  civitatiB,  repente  in  pulpifcum.  •^e  aicb- 
-  ,   qOM    i»  regno  Aiglornm   "ita^'X! 


•  gai  .  .  Akxaitdniml  Intro- 
dnced  by  tie  compiler, 

^  Mxcommutaeatue  . .  ahmhUKs\ 
Introdnoed  b;  the  compler. 

'  put]  qaem,A. 


'  SidamaKaiu  CiUcia  proud] 
Altered  by  the  c<aiiialer  from  Cob- 
masniia  Cilieiie  prases. 

'  Quod  aadiena]  luaerted  by  the 
compiler. 


234 


MATTH^I  PAETSIENSIS  CHEONICA  MAJOKA. 


and  arch- 
bisbop  U 


A.D.  1166.  appellant,  obserFatores,  defensores,  et   inoentores   candelis  ez- Dioeto, 
communioavit  accensiB  j  et  inter  cieteros  nominatim  Bicarduia  '^^  '^''■ 
de  Lnci,  Bicardum  [archidiaoonnia]  PictaTensem,  Jocelmutn.  de 
Bailnl,  Alanum  de  Nevilla,  et  alios  qnampltires.  ■    Sed  ipsi  ab- 
sentee et  nou  vocati  nee  convioti,  nt  dicebant,  escommiuiicali, 
missis  ad  arcbiepiBCopnm.  legatls,   appetlaverimt,  et  eccJesiam 
Citfttion  of  intravemnt.    Sed  mm  malto  post,  Willelmus  Fapiensie  et  Jo-  Id.col.M7. 
'Peking      hannes    Neapolitanas     cardinales,   a    latere    eummi    Pontiflois 
deatinati,  apud  Muntmirail  regem.  Henricumet  Thomani  Can- 
tuarieiiHein   arcliiepiscopum  convocarimt,      Et  licet  eoa  in  par- 
rail,  tern  regis  archiepigcopus  inuliDatiures   secsisset,  rem.*  tamea  in 
judicium  deduci  ea  raticne  concessit,  re sidentibus  illiain'con- 
sistorioi  nt   secundum   ecclesice    formam   tam   slbi   quam   suis 
prius   fieret   plena    restitntio   ablatorum.     Sec    eoim   apoliatus 
Theyab-     judicium  Eubire  voluit,  nee  cogi  potuit  ratione.   "Quod  cum  illi 
solve  the     -ggp  facere  vellent  nee  poasent,  infeeto  negotio,  prtedictis  *  ei- 
muuicatud  eommunicatis  prlus  abaolutia,  ad  curiam  sunt  reverei.    Alanum  Id.coL540, 
pCTsons.      vero   de  Nevilla  abaolvit  Gilebertus  episeopus  Loudonienais, 
accepto  ab  eo  sacramento,  quod  in  eundo  JeroaoUraam,  transiret 
Louis  VII.  per  dominum  Fapam,  et  ejus  pareret  mamdato.    Eodem  tempore  Id,eol.547. 
atFonti-     Lodowicus  res  BVaacorum  venit  Pontiniacum ;  et  ne  quid  a 
.  ^^'            rege  Anglorum  fieret  ia  peraiciem  Ciaterciensia  ordinis,  TKo- 
mam   Cantuaricneem    arcbiepiscopum,    cui  jam    per   biennimn 
Pontiniacensos  monacbt  omuem  exbibuerant  humanitatem,  Se- 
nonis    secnm    addnxit,    et    apud   Sanctam   Colnmbam    oi  per 
Taiforthe  annoe  qnatuor  sufScientiam   in  espensia  iiivenit.     Per  idem  Altered 
Holyl,aiid.  tempus  ad  subventionem  Terr^  Sanctfe,  de  Tuiaquaque  canicata'  """^  ^^ 

terne  totius  AngliEe  qnatuor  denarii  conceasi  aunt  et  collect!. 
Cenain       gub   eisdem    diebua,    quidam   pravi   dOgmatis   disseminatores  Id.coI.539. 
hM^bos  at  fjpn^  Oxoniam  tracti  aunt  in  judicium,  prsesente  rege  et  epi- 
tned  and     ^'^P'^  i^g>>i>  qnoa  a  fide  catbolica  devios   et  in  examine  aupe- 
te^shed.    ratos  facies   oauteriata  notabiles  cunctis  expoauit,  qui  expnki 
Btrthof       sunt  a  regno.      Eodem  aimo  Alienor  Anglorum  regina  peperit  rd.coI.544, 
pnnce  o  a.  g^jyjjj^  gj^  vocatus  est  Johannes.    Bodera^  [aimo]  Eobertus  abbas  (Not  in 
De^hot       ecclesitB  Sancti  Albani  octavua  deoimua  diem  clausit  estremum,  Diceto.) 
bsttJSt.      in  festo  Apostolorum   Sjmonxa   et  Judje,  postqnam  eccleaiam 
^ESwrtde  P''*^'*'*'™  annia  quatnordecim  magnifioe  gubemaaaet.     Obiit  *  Diceto, 
^Sn^"'  Ifoberfcus  Lmcolniensis  episcopus.  '^"'^  ^^■ 


p.  348. 


'  rew]  tunc,  W-,  though  O.  has 

*  tn  contistorid]    Added  by  the 
compiler. 

'  pr<edietU  .  .  .  absolttlis']  Added 
by  the  conipilw. 

*  de  uniujuagtie  camcala]  a  siu- 
gnlis  marcad^,  Diceto. 


*  The  abbat's  death 
the  MS.  of  Diceto,  I 
t  63  ;  the  date,  &c.  a; 
compiler. 

'  This  insertion  is  omitted  in  C. 


[s  inserted  in 


the 


ity 


iD. 


DE   TEMPORE  KEQIS  HENRICI  SECDNDI.  235 

Eputola  ieati  Thoma  archiepiseopi  ad  regent  Awjlorwm.         A.D.  1166. 

Eodem  tempore,  Thomas  Cantnariensis  arehiepisoopus,  spe-  Letter  of 
rans  se  posse  regem-  Eenricnm  hamilitate  vincere,  hano  qn»  ^*  arch- 
sequitur  epistolam  inter  ctetera  direiit ;  "Deaiderio  desiderftvi  j^  ^^ 
"  videre  faciem  veBtram  et  vobiscum  loqni,  mnltum  quidem 
"  propter  me,  sed  masime  propter  tos,  nt  visa  facie  mea, 
"  rednoeretvB  ad  memoriam  serritia,  qn^e  dum  essem  in  obse- 
"  quio  yestro,  eshibiii  vohis  defoto,  jnxta  animi  mei  consci- 
"  entiam;  sio  me  Deus  adjiivet  in  examine  ultimo,  quaado 
"  omnes  astabunt  ante  tribunal  Ipsius,  recepturi  prout  gesse- 
"  rant  in  corpore,  sire  bonnm  eive  malum;  et  nt  moveremini 
"  Boper  me,  qnem  oportet  inter  alienos  viTere  mendicando. 
"  Propter  vos  ntiqne  tribtjB  de  cansis,  turn  quia  dominua  meus 
"  estiE,  turn  quia  rex  meuB,  turn  quia  dlius  meus  spiritu^is. 
"  In  eo  quod  dominus,  debeo  et  offero  vobis  consilium,  meum; 
"  eo  quod  rex,  teneoT  Tobis  ad  reverentiam  at  oommonitionem ; 
"  eo  quod  filina,  rations  ofBcii,  ad  castigationem  et  cohorta- 
"  tionem.  Inungimtnr  regea  in  capite,  in  pectore,  et  bra- 
"  chiis,  quod  agnificat  gloriam,  sanctitatem,  et  fortitadinem. 
"  Regibus,  qui  temporibus  Eaitiqeis  justifioafciones  Dei  non 
"  observabant,  efc  prteTaricati  sunt  macdata  ejus,  big  sablata 
"  eat  gloria,  sanctitas,  et  fortitudo,  esemplo  Saulis  et  Salo- 
"  monie.  Qui  yero  post  delictum  bumiliaverunt  ae  Domino, 
"  bia  Dei  gratia  accessit,  sicut  Dayidi,  Eaecbi^,  et  aliis  quam- 
"  pluribns.  Audiat,  si  placet,'  dominus  mens,  consilium 
"  seryi  sni,  oommonitionem  episcopi  aui,  castigationem,  patria 
"  sni,  ne  cum  sdamaticis  habeat  de  c^tero  aliquam  fanuliari- 
"  tatem  yel  communionem,  nee  contrabat  aliquid  cam  eia. 
"  Memoresque  sitis  profeasionis,  quam  fecistia  et  poauistis 
-  "  seriptam  super  aitare,  de  seryanda  ecclesiae  Dei  libertate, 
"  qoando  in  regem  consecratns  fuistis.  Ecolesiam  etiam  Can- 
"  tuariensem,  a  qua  promotioneia  accepistis,  in  enm  atatum 
"  reatituatia  et  dignitatem,  in  quibus  fliit  temporibus  prasde- 
"  ceaaorum  vestrorum  et  noetrorum.  Alioquia  pro  certo  sciatis 
"  quod  diyinam  severitatem  et  nltionem  sentietis." 

Quod  heatue  Thowas  arckiepiscopue  CiMduarieneis  episcopis 
haiehatur  siis^ectm., 

Eodem '  anno,  suffraganei  Caatoarienais  ecclesiie  episcopi,  onm  The  sufEra- 
andiasent  beatum  Tbomam  Oantoairienaem  archiepiscopnm  coo-  gansmfear 
suetndinum  regni  Anglite  iniquarum  obaeryatorea  ao  defenaorea  ^^.i,],!, 

'  This  paragraph  ie  the  compiler'B,  to  iutrodnoe  tlie  letter  which  follows. 


236         WAITUMl  PAKISIENSIS  CHRONICA  StiJORA. 

A.D.  U66.  escommmiicafpioms  eententia  innodasae,  in  qua  tarn  ipaoB  gene- 
shop's  ei-  ralitfir  quam  domianm  regein.  involverat;  metnentes  iie  omnea 
■  illos,  qnoa  in  geners  per  aeatentiam  ligaverat,  norainatim  ite- 
rato  specificaret,  per  has  sequentos  literas  in  votem'  appella- 
tionis  contra  jnria  ordinem  promperunt : 


LUterce  appellatierde  iv^ragwneorum  eontta  heaiitm,  ThotnoM 
Cantuanensein  archw^iseopttm. 

Their  letter      "  Venerabili    patri    et   domino   ThomiB   Cantuariensi   archi-  Abridged 
toihe_         "  episcopo,  sufiraganei  ejnBdeni  eccleBite  episcopi,  eb  persomBfr?™ 
archbishop.  11  pgj.  gorundem  dioeeeaea  conatitntse,  debitam  aubjectionem  ^'fii'sij 

"  obedientiam.    Quoniam  qnornudam  relatione  didicimns,  qaod  rgp, ;.  '    ' 

"  ftd    memoriam  anxie    revocamus,  voe  in   domiaum  [regem]  136.] 

"  commiaatioueG  emisisae,'  quo  salntationem  omittitis,  quo  nou. 

"  ad  obbeatnm  gratiie  consilium  precesye*  ponigitia,  quo  non 

"  amicnm  quid  sentitb,  aut.acribitis,  sed  intentatia  minia  inter- 

"  dictum  aot  prteciaioniB  elogiom  in  eum  jam  dicendum  fore 

"  proponitia  mullA  severibatc,  quod  si  quam   dure  dictum  est, 

"  tam   fuerit    aeTere  completum,  qute  tnrbata   aunt  non  jam 

"  eperamas  ad  pacem  redigi,  sed  in  perenne   quoddam   odium 

"  pertimescimna  inflamniari.    Inaedifc  alte  quomndam  mentibna, 

"  quod    domimie     res   vobia   tam   henignua    cstiterit,    tamque 

"  [leeta]  mente  suaceperit,  et  cuncta  potestati  veatrffi  adeo  aub- 

"  jecerit,  ut  hoa  solum  beatos  reputaret   opinio,  qui  in  Toatria 

"  poterant  oculia  complacere.  Et  ne  gloriam  veatram  mobilitaa 

"  mundana  posset  concutere,  tob  in  eia,  quae  Dei  sunt,  voluit 

"  immobiliter  radicare,  aperaua  se  de  ccetero  regnare  feliciter, 

"  et  de  consilio  vestro  summa  aecuritate  gaudore-     Ne  yero 

"  in  dominum  regem  et  regnum  ejus,  ne  in  noa  et  commiaaas 

"  nobia    ecclesiaa    et    parochias    manum    veatram    aggravare 

"  temptetis,  remedium  appellationis  vobis  opponimns,  et  qui 

"  conti-a  metum  gravaminnm  in  facie  ecclesin  appellarimus, 

"  iterate  Jam  nunc  ad  Fapam  appellamns    per  scriptum,  et 

"  appellationia  terminam   diem  Aacenaionis  DonunicK  aasig- 

"  DamuB." 

EpiHola  beati  Thomm  Cantuarienait  orcftispwcoyi  ad  episcopos 
gaffragemeog  ewoa. 

Letter  of         "  Thomaa    Cantoanensia    arobiepjscopuH,    an&f^aneis    suis- Id.  col.544. 
the  arch-     "  IVatemitatis    vestne    scriptum,    quod   tamen    de   commmii  [£p.  i. 
hishopiu  ' 127.] 

I      '  prewiM^]    precise,  W.     O.  is 


II 


I 


.    BE  TEltPOEE  REGIS   HENRId  SECUNDI.  237 

"  vestro  coneilio  nou  credimnB  emanasse,  naper  Biiaoepimtta,.A.IX  I1S6, 

"  ci^uB  continentia   plos   habere  mordacitatis  quam   aolatij,  et  Letter  of 

"  Titinam   magia   emiasiini   esset   de  caritatig   affectu,  quam  de  Ae  Mch- 

"  obedientia  TolnntatJa.     Dico  vobis,  salva  pace  veetra,  qnod  t^^     ft^. 

"  mnlto  tempore  eilsi,  espectana  si  forte  inHpirarefc  vobia  Deua  g^^g 

"  ut   resniueTetis   vires,    qui   conyerai    eBtiH    retrorsura    in    die 

"  belli,  si   saltern   aliquia    ex  vobia   aecenderet   ex    adverse,  et 

"  opponeret    se  murum    pro  domo   Israel,    et    certamen   iniret 

"  contra  eos  qoi  non  cessant  cotidie  eaprobrare  agmini  Dei; 

"  sed  non  eat  qm  ascendat.      Judicet  ergo  Dena  inter  me  et 

"  V08,   et  reqnirat   ecclesite   confusionem    do    manibns  veatria, 

"  quam  velit  nolit  mimdus,  neceeae  est  in  vcrbo  Dei  stare,  in 

"  qno  ftindata   est,  doneo  veeiat   liora   ejus  ut  transeat  ex  toe 

"  mundo  ad  Patrom.      Esciditne  a  memoria  vestra  quid  age- 

"  retnr  mecom  et  cum  eccleeia  Dei  apnd  Nothamtonam,  cum 

"  iterum  judicaretar  Christos  in  persona  mea  ante  tribunal 

"  prteeidia,    cum   arctaretnr   prffiSul  Cantuarienais    ob   injuriaa 

"  sibi  et  ecclesie  Bei  passim  illatas,  et  cogeretnr  Komauam 

"  aodientiam  [appellare]  P    Quia  nnqnam  vidit  vel  andivit  Cfoi- 

"  toarienaem  arcbiepiscopum  judicari,  condemnari,  cogi  ad  flde~ 

"  juseionem  itt  curia  regis,  et  a'snis  prseeipue  snf&agaueisP    Si 

"  nobis  recedentibas,  ut  dicitis,  turbata  sunt  omnia,  sibi  im.patet 

"  qui  occasionem  dedit ;  quia  fa«ientis  proeal  dubio  culpa  est 

"  et  non  recedeutis,  persequentis  et  non  injorias  dcclinantia. 

"  Nobis   adhnc    in   curia   expeetantihne,  si   nobis  aliquid   forte 

"  opponeretur,  interdictum  est  offlcialibiis  nostria,  ne  nobis  in 

"  temporabbus   vel   in  modico   obedirent,  vel  citra  mandatum 

"  regis,  Tel  nobia  vel  noatria  aliquid  ministrarent.     Proscrlpti 

"  aunt  clerici  noatri  cum  laicia,  viri  eum  mulieribus,  mnlieres 

"  cum  parvulis   lactentibua.     Addicta  sunt   fieco  bona  ecolesias 

"  et  patrimonium  Orucifisi.     Pars  pecunife  conTeraa  est  in  usus 

"  regioa,  para   in  usub   episcopi   Londoniensis,      Appellatis,  ut 

"  dicitis,  sed  hac  appellatione  auctorjtatsm  nostram  suspcndere  p.  249. 

"  non  potestis,  ne  in  voa  aut  eosicleas  Testras  animadvertamus, 

"  si  delicti  onormitas   id  requirat.      Scimus   enim  quod  omnia 

"  appellans,  aut  suo  nomine  appellat,  aut  alieno;  si  euo,  aut  a 

"  grayamine    quod    ei    infertur  vel    qnod    eibi    timet    inferri, 

"  Certnm  tenemus  per  gratiam  Dei,  quod  nullum  gravamen 

"  adbno  vobis  per  noa  illatan  est,  nnde  debeatis  ad  appella- 

"  tionis  remedium  convolare.     Si  contra  metum  gravaminum 

"  appellastis,  ne  quid  de  csetero  contra  vos  statnam  vel  eccle- 

"  sias  vestras,  non   est  iata  talis  appellatio  quod   possit  vel 

"  debeat  enspendere  auctoritatem  meant  ant  potestatem  quam 

"  in  vOB  habemns  et  ecclesias  veaints.      Si  domini  regis  no- 

"  mine  appeUastifl,  nosse  debuerat  diacretio  vestra,  quod  intro- 

"  dnclte  sunt  appellationea  ad  propnlsandam  injuriam  et  non 


n 


238         JSAVTEMI  PARISIENSIS  CHRONICJ^  MAJORA. 

A.D.  1166.  "  ad  iuferendam,  ad  anllevandoB  oppressoB  et  son  amplios  op-  Diceto, 
Letter  of     "  primeDdoa.    Si  vero  qui  sabvertifc  ecclesiae  liberfcates,  qui  bona  col.  ^iS. 
the  arch-     "  ejna  oeoapat  et  invadit,  appellans  non  anditnr,  multo  nunna 
W  ^^^    "  ^°  ^°  appellamtea.     Non  ideo  hoc  dicimns,  quod  circa  do- 
_g,^  "  mini   regia  personam  Tel  regnnm  ^ue  vel  circa  pereouas  et 

"  eccleeias  vesbraa  qnicquam  iiiordi[iiate]  feoerinma  vel  factnri 
' '  enmtlfi.     Unde  credebamns  a  Tobis  pro  longa  patientia  m^ie 
"  debere  cnlpari,  qnam  de  eeveritatis  rigore  eondenmari,    Inde 
"  eBb,  quod  breriter  robis  dicimos   e6  constauter  affirmamng, 
"  domiuTtm  noatrmn  regem.  Dullatenos  injoste  fore  graTabom, 
"  si  advorsus  eom,  a  domino  Papa  et  a  nobis  asepissime  ac 
"  legitime  conventnm  et  satisfacere  nolentem,  procesaerit  ae- 
"  veritatis  oensnra." 
The  bishop      In  eisdem  aane   Uteris  Gileberto   Londonienfii  episeopo,  in  This  is 
ofj^ndon  yirtnte  obedientiee  prmcepit  arcbiepiscopua,  qnatinus  infra  dies  pa^of  the 
rwtore^  ***  qnadraginta  post  litterarom  suaoeptionem  de  eodesiie  ae  bene-  o^t^'^ 
whatever     Aciis  clericorom  ejus,  qui  cam  eo  et  pro  eo  prOBcripti  faemnt  its  place: 
he  had  re-  a  regno,  eb  qtt^  in  ou^dia  ejusdem  episcopi  sunt  per  manda-  Diceto, 
ceivedfroni  jjjjQ  regis,  quicquid  inde  percepit,  vel  in  usna  ecoiesite  sn»  eol.  645. 
fires  riTen  CO^iTersum.     eat,    remota    omni    occaaione    et    dilatione,    infra 
into  his       tempus  prBenominatam  in  integrum  aibi  reafcitnere  non  omittat. 
cu^tod;  hy     Spiscopna   antem  cum  hujusmodi    litteras   sDacepiaaet,  regi 
the  Ung.     ADglonun  acripsifc  snb  hac  forma  : 

LUfercB  e^iseopt  Londtmientia  ad  regem  Ssnrioam, 

letter  of         "  Placuit    excellentiie    yestrte,    quod    ecclesiae    clericorum  Epist,  S. 

the  bishop  "  arcbiepiscopi,  quie  in  episcopatu  Londoniensi  aive   in    Oantia  Thomae 

of  Loudon  ..  Qojisistunt,  sub  nostra  essent  custodia  conatitatte,  quod  onus  ^-^''^'^j^ 

n.  in  Mm-  "  ^^^  mera,  Deua  scifc,  oaritate  auscepimus ;  ut  si  forte  eosdem  H  p.  5). 

eeqaenceof"  cleriooa  contingeret  ad  gratiam    Tostram    redire,    indemnea 

this  de-       "  eis  couser'raremas.    Arcbiopiscopus  autem  in  insidiia  aedens, 

"  adversus  meam  specialiter  peraonam.    occaaiones   quierit  et 

"  inde  mibi   nocere    nititor,    unde  aJiis  prodease    atudebam. 

"  Qui  directis  litterie  in  -rirtute  obedientise  prsecepit,  nt  qoio- 

"  quid  es  eis  snscepisaem,  aibi  auisque  olericia  restituere  non 

"  omitterem.    Hinc  est  quod  vestne  Eullimitabi  suppUco,   ut* 

"  cuatodiam    ecolesiarum    prfedictamm    alii,    prout    expedire 

"  videritis,  committatie.    Pecunia  vero,  qnam  inde  reeepi,  ad 

"  Bummam  centum  et  octo  libramm  et  qnatuordecim  aolido- 

"  rura  eesque  denariorum  ae  estendit,  quam    peto  liceat  mibi 

"  penes  aliqnem  sub  tuto  reponere,  donee  Dominus  judicayerit 

"  ad  quern  res  ista  eaitum  debeat  pervenire." 


ai]  pMut,  W.,  though  0.  has  ut. 


DE   TEMPOEE  REGIS  HENRICI   SECUNDI. 


MS.  of 
Diceto, 
Beg.  13  E. 
G,f.  63  b. 


JiitlercB  Alexandri  Fapce  ad  Tkomam  OoMtuarieneem, 

Anno  Domini  mclxtii.  Aleiander  Papa  Thomffl  Cantua- 
riensi  archiepiecopo  scripait  in  haso  verba : 

"  PradeceBBonmi  noetrtmim  felicia  memoriie  Paschalis  et 
"  Eagenii  Eomanomm  pontificnm  veatigiis  inhferentea,  tarn 
"  tibi  qnam  tiiis  legitimis  successoribns  CantoarienHia  eccleaife 
"  primatum  ita  plene  concedimnB,  sicut  a  Lanfranco  et  An- 
"  aelmo  aliieqne  ipHoram  priedeceasoribns  constat  fuisse  pos- 
"  eeEsmn.  Quicquid  etiam  dignitatis  aive  potestatis  eidem 
"  Banctce  CantuarienBi  ecclesife  pertinere  diuoscitur,  prEesen- 
"  tie  Bcripti  pagina  confirmanms,  sicut  a  temporibus  bcati 
"  An^atini  preedeceasores  tnos  habaisse  Apostolical  scdis 
"  auetoritate  constat." 
'.  Eodem  anno  Eobertus  Lincolniensia  epiaeopna,  vlr  magnas 
komilitatis,  migravit  ad  Dominnm,  septimo  kalendaa  Febroarii 

Eodem '  anno  Symon  prior  ecclesi^  Sancti  Albaai,  die  Bo- 
minicie  Ascengionis  in  abbatem  q'usdem  ecctegiie  electus,  a 
Gileberto  Londonienai  episcopo  ante  majna  altare  illina  coenobii 
est  solcmniter  c<maecratus. ' 

Eodem  itaque  tempore  effecti  sunt  diacordea  reges  Prancormn 
et  Anglomm ;  unde  Calvns-mons  Gizortio  vicinns  sucoeTisus 
est  a  Kormannis ;  capti  snnb  [ibi]  miUtea  mnlti  et  cives;  Bed 
in  illins  rei  nltionem  rex  JVancorum  villain  Anddliaei  com- 
bassit,  et  ipsa  die  reveraua  in  Franeiam,  plnsqnam  mille  de 
Huis  in  itinere  amisit.  Et  non  mnlto  post  in  pt^o  Pertioenai 
militea  multi  de  gente  Francomm  capti  aunt  a  Korraannis. 


Letter  of 

Alexander 
III.  to  the 

biehop. 


Death  of 
bUbop  B. 
deChesney. 


Quarte! 
between 
Henry  II. 

VII. 

Chaumont 
and  Ande- 
Ij  burnt. 


Epist. 
S.  Tbom. 
Cant.  i.  6! 


Lilterw  regis  Setwioi  ad  Regiaaldu}n  OolonicB  arehiepiteopum. 

Anno  Domini  HCLSvni.    Henricna  rex  Aoglorum  motna  con-  Letter  of 
fcra  Papain  Alesandrnm   ex    hoc    qnod    Thomte    Oantuariensi  Henrj  U, 
archiepiscopo  primatnm  regni  AngUoe  ooncesaieset,  Beginaldo,  ^^?'?*''* 
scismatico    Coloniensi    arohiepiBcopo  et  hosti  Papfe  publico,  {.fCologne. 
literae  in  hsec  verba  direait : 

"  Din  deaideravi  juBtam  habere  occaaionem  recedendi  a  Papa 
"  Alexandre  et  a  perfidis  cardinalibua  egna,  qui  proditorem 
"  mcum  Ttomam  Oantnariensem  archiepisoopum  contra  me 
'  "  manutenere  prasnmunt.     Unde  cum  consilio  baroQum  meo- 


'  In  tTie  maigin  is  a  drawing  of  a  I  the  Beg.    MS.  of  Diceto.      It  h 

pastoral  staff.    ThiBpassageistaken     printed  iuTwysden'sedi^on  as  If  it 
Irom  the  ins^on  on  Qie  margin  of  J  vere  Dicelo's  own,  coL  547. 


240         MATTH^r  PAEISIEHSIS  CHROHICA  MAJOBA. 


A.D.  lies.  "  ram  et  cicri,  rcMgnas  viros  de  Kgno  moo,    aroHepiscopum  Epist. 

Letter  of      "  seilioet    Eboraeenaem,    episcopam    Londoniensem,    archidia- ^.  Thom. 

toRSj.Toi.i  "  connm  Pictavensem,  Bicardnm  de  Lnei,  Johannem  de  Ox-  (^gAgs 
onia,  Eomam  missnrua  snin  ;  qui  pnblice  'dentmtiabnnt,  et  ■y\_  279). 
manifeate  es  p&rte  mea  et  totios  regni  Anglue  et  onmiam 
aHarum  t^raram  quas  habeo,  proponent  Fapsa  Alexandro 
et  cardinalibna  ejus,  ne  tdterias  proditorem  meam  mann- 
teneant,  sod '  itft  liberent  me  ab  eo,  ut "  alium  posaim  cam 
coneilio  cleri  institnere  in  occleeia  Cantuarieosi.  Denontia' 
bunt  etiam,  quod  qnicqnid  Thomaa  fecit  in  irritEm  revo- 
cent.  Hoc  etiam  poatnlabont,  ut  coram  eia  Papa  jorari 
faciat  publice,  quod  ipse  et  BUOcessoTes  sni  et  mibi  et 
omnibus  meia  regias  conauetudines  Henrici  regie  ayi  mei, 
inconouesaa '  et  inviolataa,  quantum  ad  se, 
ooneervabnnt.  Quod  si  forte  alicni  *  petitionam  i 
tradicere  voluerint,  neque  ego,  neqne  barones  mei,  neqne 
clenta  mens,  aliquam  eis  ulterins  aerrabimus  obedientiitni ; 
immo  ipsnm  Papam  et  omnea  suos  raanifeste  impugnabimns, 
et  qnicnnque  in  terra  mea  inventus  fuerit  qui  Faj)«e  post 
bfflc  adhferere  voluerit,  ezpelletnr  a  regno.  Ea  propter 
rogamns  vos,  nt  carissimam  amicum,  qaatinas  &£ri>rem 
Emaldnm  Eospitalariam,  omni  occasione-  remota,  cito  ad 
nos  mittatia,  qni'  ex  partie  imperatorb  et  vestra  prsdictia 
nunciis  meie  ducatom  prcebeat/  eundo  et'  redeondo  per 
terram  imperatoris.    Talete." 

Thelngbop     Dictum^  est  autem  a.  clericia  et  notarlia  domiol  regis,  quod 
^    ofLondon  ad  ejns  petitionem  bae   litteras  diotavorit  Gilebertus  Londo- 

tie  real       ujemjis  episcopns  in  pemiciem  domini  Paprn  et  Thomie  Can- 

these  tnanensiET  archiepiacopi  et  ecclesm  Anglicaase ;  aade  oontigit, 

letters.  quod  noote  quadam,  dnm  idem  Uilebcrtns  jaceret  in  strata 
ano  et  staderet  circa  confunouem  arcbiepiscopi,  param  con< 
soientiam  habentia,  et  tenorem  litterarnm  nibil  prster  iniqoi- 

Eis  vision,  tatem  contineutium,  audivit  vooem  valde  terribilem  deauper 
emiseam,  sibi  aperte  dicentem;  "O  Gileberte  Foliot,  dam 
"  revolTis  tot  et  tot,  deua  tuna  est  Astarotb," 


1  sfii]  si,  A.   C;    D.  has   been 
corrected. 

"  uf]  ant,  A. ;  C.  has  ut,  and  D. 

has  been  so  corrected. 

*  aScui]  alieiii.  A. 


'  qui]  que,  A. 
'  0.  W.  ins.  in. 
'  et  redeando]  Om.  W.,  though 

^  Thi«  is  the  compiler's. 


I 


DE  TEMPORE  EBGIS  HENRICI  SECUITOI. 


Iiitler^B  Ahsxindri  Pc^kb  ad  CHUhertum  Londonhnsem  epieeopum.  A.D.  1163. 

Eodem  tempore,  dommus  Papa  Alexander  scripsit  Gileberto  Letter  a! 
Londoniensi  episcopo  pro  uegotio   Cantnaiiepsis  eeclesiae,  in  the  pop? 

'"=«"»■'•'  Slop  of 

tna,  non  credimuB  escioisse,  qnaliter  eanssi-  i,ondon. 
CkriHto  flliua  noater  H[enricns]  illustria  rex  Anglorum 
multa  a  nobis  olim  preoiiin  instantia  reqttisivit,  ut  ab  Here- 
fordensi  ecclesia,  cat  prceminebas,  de  te  in '  Loudoniensem 
acclesiam  tranelatioaem  fieri  patereimir.  Ut  aBtem '  aute  peti-  p.  S50. 
tioni  noetnun  super  hoc  impertiremnr  agsenBnm,  necesEitatem 
imminentem  pariter  et  atilitat«m  proponebat,  asserena  qnod 
iila  quasi  regia  aedes  exiateret ;  et  quia,  cum  te  re- 
ligionia  et  diacretiouiB  virtnte  crederet  pi'seminere  conailio 
ttto  super  bis  qiise  ^  saluti  aaimarum  expedirent  et  ad  regni 
augmentum  pariter  et  conservationem  spectarent,  tempora- 
liter  et  apirilnaliter  nti  volebab,  et  ideo  inagis  prosimam  te 
deaiderabat  habere.  TJnde  attendentea  qnam  utiliter  pra- 
dentia  et  relig^o  tna  salati  ejusdem  regni  et  regis  posset 
consttlere,  et  quanta  [ex]  ea  Taleat  commoditas  provenire, 
libenter  ania  precibaa  ad  qnierimna,  et  te  concesBimus  in 
Londonienei  eceleaia  promoveri.  Unde  qnanto  banignitis  ejus 
beneplacitnm  et  volnntatem  complevimnB  et  tnte  pariter 
esaltationi  inteudimus  et  bonori,  tanto  probitas  tna  circa  in- 
crementum  et  conHsrvationem  ecelesiEe  ampliuB  deberet  eniti, 
et  attentiuB  circa  hoc  laborare,  ut  fructum,  qnem  idem  rex 
nobis  proposuit  et  uoa  aperamus,  esbibitione  operis  et  ipsa 
rernnt  esperientia  coguoacamua.  Quomodo  autem  res  prse- 
dictua  a  devotione  eccleais  ab  eo  [quod  aolebat]  animum 
avertit,  et  earn  in  multda  sicat  appellationibua '  et  visitationi- 
bua  nostria,  commnmcando  etiam  excommonicatia  nominatim 
et  scismaticia,  et  confisderaQdo  ae  eia,  et  in  eo  etiam,  quod 
venerabilem  fratrem  nostrum  Tbomam  Cantnarieuaem 
arobiepiscopuTO  de  regno  sno  eiire  coegerit,'  quasi  peraequi 
et  impugnare  videtor,  te  non  oredimus  ignorare.  Qnaprop- 
ter  soUicitudinem  tnam  rogamus,  monemns,  atqne  man- 
damos,  qnatinna  adjancto  tibi  venerabili  fratri  nc^tro, 
B[oberto] '  Herefordenai  episcopo,  eundem  regem  soUicite 
commoneas  et  atadioaa  exhortatione  indacae,  nt  hnjnsj^modi] 
proposito  prorsua  relicto,  in  eo  quod  ezcesait,  sicut  dignum 
eat,  satiafiiciat,  a  pravis  actibna  omnino  desiatat,  Creatorem 


■  in]  Om.  W.,  Ihoagt  it  is  ii 
3  autem]  aDK>  A. 
'  qaa\  qui,  A. 
VOL.  II. 


0. 


<  apptUationiina^  in  atpellation 


*  cotgerit']  co^it,  A. 

'  Robert  de  Mdnn,  oi  Maledun. 


242 


MATTH^I  PARISIENSI3  CHRONICA  MAJOSA. 


kJ>.  1166 
Letter  of 
the  pope 
t<*tlie 
bishop  of 
Londcm. 


snnm  pnro  corde  dUige-t,  matrem  sn^m  Bomanatn  eccleaiam  S.  Thorn. 
solita  venerfltione  reapiciat,  neq  earn  Tisitftre  volentes  inhi-  £^^  ,  ,. 

''  beat,  appellatiionea  ad  earn  .factas  millo  modo  impediab,  et 
prtedictam  [fratrem]  nostrom  Thomam  Cantoarieusem  archl- 
epiaoopum  ad  eedem  eaaja  benignina  revocana  et  redaceua 
in  beatl  Petri  et  nostra  reverantia  flrmus  immobilifique  con- 
eistat,  et  ad  opera  misericordiie  ao  pietatia  intendab,  ot  Ille, 
per  qaem  r^es  regnant^  temporale  eibi  regniun  conaervet  in 
terria  et  aempiteram  largiatnr  in  ctelis.  Et  nisi  iata  matnrius 
ccrrexil;,'  timendnm.  sibi  erit,  ne  et  Deus  ei  pro  hia  onmibnB 

"  graviter  irascator,  et  in  turn  et  in  sues  debeat  gravius 
findioat-e,  et  noa  ipai  id  non  poterimns  diutioe  in  patientia 
Bustinere.  tTec  iata  pro  nobia  qnantnm  pro  ejna  [salute] 
proponimna,  csftjoa  gloriam  et  bonorem  totis  affectibne  eiop- 


Ansirer  of 
the  bishop 
of  liondon 


Beeeriptiim,  epiaeopi  Londordetms  QUehevH  ad  Fatpam  Aleaandrain 
nimie  praimimftMoev/m. 

"  Handatnm   veatrum,   pater   in    Ohristo    cariaeime,    debita  S. 
'  Teneratione    auacipientes,    ilico    filium    Testram  cariaetmnm  ^ 
'  iUnstrem  Anglornm   regem   adivimus,    et    ai^ancto    nobis  Tj 
'  Tonerabili  fratre    nostro  E[oberto]    Herefordensi  episcopo,  v. 
'  jnxta    vestri  formam  mandati  diligenter   conTenimas;    cui  a1 
'  singula,  qtife  veatris  nobis  eapressa  sunt  litteria,  ante  ocnloa  ^ 
'  ponentee,  ipeum.  obaecrando,  et  quantum  regiam  decebat  ma-  ' 
'  jeatatem,  arguendo,  conBtanter  et  iuetantev  bortati  sumna,  ut 
'  [propoaitie]    aibi  aatisfaceret,   et  si  a  rationia   tramite   deria- 
'  verat,  ad  Tiam  veritatis  et  justitiie  redire,  nostra  per  noa  revo- 
'  catos  admonitione,*  non  tarderet;  efc  a  patre  pie  commonitns, 
'  a  pravis  afltibua  omnino  deeiBteret,  Deom  pnro  corde  diligeret, 
'  matrem  anam  aanctam  iU>nianam  eccleaiam    aolita   venera- 
'  tione  respieeret,  neo  earn  Tisitare  volentee  inhiber^;  appel- 
'  lationea  ad  earn  factae  non  impediret,  et  patrem  noatrum 
'  dominnm    Cantaarienaem  arcbiepiHCopum  benigne  revooana 
'  et   redacens,  in  beati   Petri    et    Testra  reverentia    flrmua 
'  immobilbqne  persiateret,  et  pietatia  intendena  operibus,  ec- 
'  cleaiaa  et   eoolesiasticas  pereonaa  non  gravaret'  per  ae,  nee 
'  per    alinm    gra-rari    permitteretj  ut  Hie,   per  quem  regee 
'  regnant,    temporale    sibi  regniun  oonservaret  in  terria,   et 
'  ffitemum    sibi    largiretur   in    ctelie.    Alioquin   nisi  monitis 
'  salubribns    adqniesceret,    aanctitae  veatra,    quse  hue  uaque 


'  correxerii]  oortexit,  A.  I 

^  admomHmte\  admonltioitein,  W.  | 


DE  TEMPOEE  REGIS   HBNRICI  SECUNDI.  243 

r  Bustinuit,  ulterinB  in  impatientia '  snstinere  non  A.D.  1168- 
poaect.  Ipse  vero  correctiouem  TeBtram  multa  gratiamin  j^j^^^^j  ^f 
ftctione  suscipicns  mnltaque  animi  inodeatia,  conseqaenter  ad  the  bishop 
"  singula  reaponci  it.  In  primis  aBserena  mentem  =  euam  a  yobis  of  Ijjndon 
"  ee  nnllatenua  avertisse,  nee  id  unquam  mentis  propoaito ""  *^^ 
'  "  coneepisae,  qnin  dum  paternani  sibi  grataam  eshibaeritie,  ' 
"  TOB  ut  patrem  diligat,  et  eanotam  Bomanam  ecoleeiain  vene- 
"  retnr  ct  foyeat,  et  aacria  jnssionibiis  vestria,  salya  sibi  sna 
"  regnique  eni  dignitate,  bamiliter  obtemptet  et  obediat. 
"  Qaod  ai  yos  aliqnandin  non  respezit  Bolita  reverentia,  hanc 
"  hnjus  rei  caoaam  aseerit  ease,  qnod  cum  vobis  in  necessitate, 
"  toto  corde,  tota  mente,  totis  yiribua  aatiterit,  aibi  post- 
"  mcwinm  in  necessitat©,  per  nuncios  recuirentd  ad  voa,  digne 
"  pro  meritifi  yestra  sanctitae  non  respondib;  sed  in  omni 
"  fere  petitinne  sua  ae  repulsam  sUBtinuisBC  conqneritnr  et 
"  ernbeaciL  De  patema  conflsus  gratia,  quaa  filium  cum '  volet 
"  esandit,  ynltus  sperans  et  expectans  Iffitiorea,  in  beati  Petri 
"  et  yestra,,  ut  dictum  est,  fldelitate,  immobili  constantia  per- 
"  severat.  Id  est  quod  aanctitatem  veBtram  yisitare  yolentem 
"  nullum  prorsus  impediet,  sed  nee,  ut  asserit,  hacteous  im- 
"  pediyit.  lu  appellationibua  ei  antiqua  regni  sui  consuetn- 
"  dine,  id  sibi  juris  ^  yendicat  et  bonoris,  nt  ob  ciyilem  cauaam 
"  nullus  clericorum  regni  sui  [ejaadem  regni  fines  exeat,] 
'*  niai,^  an  ipsiua  auctoritate  et  mandato  jus  suum  obtinere 
"  queat,  prius  esperiendo  cognoacat.  Quod  si  nee  aie  obtinu- 
"  erit,  escellentiam  yestram,  ipso  in  nuUo  reclamante,  cum 
"  volet  qniUbet  appeUabit.  In  quo,  ai  juri  veatro  vel  honori 
"  prEBJudicatar  in  aliquo,  id  ee  totius  ecclesi»  regni  sni  con- 
"  silio  correctumm  in  proximo,  juvante  Domino,  poUicetur. 
"  Imperatorem  ilium,  etai  sciamaticum  noyerit,  a  vobia  tamen 
"  exoommunicatum  esBe  usque  hodie  non  resoiyit.  Qnod  si 
"  denonciartione  vestra  rcacicrit,  ai  fosdus  illicitum  cum  ipso 
"  yel  qnolibet  alio  iniit,  et  boc  ecclesi«  regni  sui  judicio 
"  simnl  et"  consilio  ee  oorrectnrum  promitttt,  Patrem  nos- 
"  tmm  Gantuarieasem  atchiepiacopum  a  regno  suo  ee  nequa- 
"  quam  eipnliaee  aeaerit;  nnde  aicnt  ultroiieua  receesit,  sic 
"  ad  ecclesiam  suam,  cum  sibi  aederit  animo,  plena  pace 
"  reyerti  sibi  libernm  erit,  dnm  tamen  in  satisfeciendo  sibi 
"  anper  Lis  tinde  conqueritur,  rcgiaa  sibi,  in  quaa  jnratus  est, 

'  inqtalieittia]  patientia,  0.  W.  '  W.  also  omits    the  words  in 

*  mejdeei  suam]  mente  sua,  A.  ,brackets,l)iitinserts^«f  exealaO^r 

>  cum  volel'}  couTolet,  A.  nwi.     O.  has  "  fiaes  exeat  nisi  ante 

''  i'"^'^]   ill   ^9,  W.,  thoagli   O.  "  ipriua  auctoritate  et  mandato." 

has  j'ktm.    ODGris>  HoyeSen ;  hone-  '  et]  in,  A. 


244 


MATTH^I  PARISIENSI8  CHEONICA  MAJOftA, 


AJ).  1168. 
Answer  of 
tbe  Bisbop 

of  London 
tothePope. 


dignitatea  velit    integre    ctmservare.    Si  qna  vero  ecclesias-  S.  Thom, 
tica  peraonft  vel  ecclesia  ab  ipso  vel  a  Buia  se  gravatam  osten-  0^1* A'  :  go 
derit,  Batiafactioni  please  totius  eecleeije  jndicio  paratna  erit.  (Giles,  174, 
H»c  a  domino  nostro  rege  in  responais  accepimns,  qni  can-  v.  288), 
sam  enam  pluritnvim  aibi  justifleare  videtur,  cam  in  omnibus  »^o  m 
qnse    dicta  sunt,  ecdeeiiB   regni   aoi  jndicio  sa  paTitnmm  ^  ^^  ™' 

'  promittit.  Unde  vestree  supplicandnm  exislimamns  excel-  '' 
lentise,  qnatinns  illnd  prfe  oculia  babentes,  'calamiun  qntis- 
'  satma  non  conteres,  linnm  fnmigaiiB  non  estingaea,'  selum 
ilium  sancfcam,  qui  ad  nlciscendam  oranem  ecclesias  Dei  in- 
juriam  sucicenaus  est,  si  placet,  ad  tempus  intra-finea  mo- 
destife  cohibeatis,  ne  vel  interdicti  sententiam  vel  ultimum 
iliud  prKciaionis  eloginm  proferendo,  eccleaias  innumerae 
anbverti  misere  doleatis,  et  tam  regem  ipsum,  quara  innu- 
meroa  cum  eo  populos,  a  vestra,  quod  abait,  obedientia  irre- 
vocabiliter  avertatis.  SaDgnie  regins  turn  se  demam  permitbit 
vinoi,  cum  vicerit,  nec  verecundatur  cedere  cum  auperaverit, 
Insipienter,  attamen  in  caritate  non  ficta  aic  loquimnr ;  aed  si 
hie  rei  finis  estiterit,  ut  amissia  omnibus  dominus  Cantua- 
rienais  exilium  juge  eustineat,  et  vestria,  quud  absit,  mandft' 
tie  nlterina  Auglia  uon  obediat,  fnisaeb  aatiua '  patienter  ad 
tempos  Buatinnisse,  qnam  tanto  aeveritatia  aelo  deservisse. 
Quid  enim  si  plurea  e^  nobia  ab  obedientia  vestra  persecutio 
aeparare  non  potent  P  Won  deerit  tamen  qui  genua  curvet 
ante    Baal,  et   de   mann    idoli    pallium    Cantuarienae,'    non. 

'  habito  religionia  delectu,  anacipiat;  nec  dEemnt  qui  aedea 
nostraa  occapantcs,  et  catbedris'  noatris  inaidentea,  ipai  tota 
mentia  devotione  obediant.  Jam  multi  praimasticant  ad 
talia,  optantea  ut  veniant  scandala,  et  diiecta  ponautur  in 
prava.    Unde,  pater  aanctiaaime,  non  propria  plangimua  aut 

"  ploramoa  incommoda;  aed  nisi  bia  malia  celerids  occur- 
ratia,  fcedam  ecclesiie  Dei  sabveraionem  pertimescimns ;  ne 

'  citiua  ob  vitie   tedium   optemna  perisae  diem  in  qna  nati 

riilBMfi^      Eodem  anno  Thomas  Cantnariensis   arehiepiscopua  Alanum  Diceto. 
Dmnicated.  ^e  Nevilla  eseommuuicavit,  quia  Willelmum  capellanum  suum  '^^^-  ^*^- 
€™stSc^    vincnlia  tenuit  irretitum.     Eodem  nfaque  tempore  Conanua  Mi- 
^S*^"^  noria  BritanniBe  comea,  dum  in  fata  coneoderet,  ex  sorore  regis 
BritannjandScotorumOonatantiafm]  nomine'flliamreliqnit  hteredeni;  quam. 


*  cathedrig  nosfris]  oatbedraa 
nostras.  A,  0.  W. 

'  CoBStantiaia  nomine}  Intro- 
dnced  tj  the  compiler.  All  the 
MS3.  read  Constantia. 


DE   TEMPORE  EEGIS  HENBICI  SECOND!.  2t5 

rei  Anglornm  Henricus  Gtmfrido  Alio  eno  totorem  ftccipiens,  A-D.  1168. 
et  in  pace  statnenda  passim  per  Britanmam  studioBUB  existens,  qJ^^J^ 
clemm  terrte  iUius  sibi  conciliayit  et  popultun.  <d  Henr;  u. 

Liter<e  Alexandra  Papa  ad  Begem  Settriewm  pro  r&MteiUatione 


S- Thorn. 
Cant 

Epist.  iv.  4 
(Giles,  S06, 
iv.  180), 

Eoreden, 
i.  255,  aod 
Diceto, 
coL  549. 


Anno  Domini  ucLxix.  Papa  Alexander  regi  Anglornm  pro 
negotio   Gantnoriensis   eccleei^    scripsit  in  hsc  verba 

"  Qnam  pateme  eb  quam  benigne  regiam  seepios  excellentiam 
"  convenerimuB,  etper  litteraa  ac  nuncios  freqnentiuB  eihortati 
"  faerimus,  nt  venei^bilem  fratrem  nostmm  Thomaai  Caatna- 
"  rieneem  archiepiscopnm  tibi  reoonciliare  deberea,  et  aibi  ao 
"  so^  eccleBias  cnm  cteteris  ablatis  restituere,  snllimitatia  tufe 
"  pmdentia.  non  ignorat,  cum  id  toti  fere  Christianitati  pab- 
"  licnm  et  maniftiBtum  esistat.  Unde  qnoniam  in  hoc  hacnaqne 
"  minimc  proficcre  potaimns,  uec  animi  tui  motorn  blaadie  tui 
"  lenibuB  emollire,  tristea  efficimnr  et  dolentes,  et  nos  ssepe 
"  hao  £dacia  nostra  frustrati  dolemus ;  prsBsertim  cnm  te, 
"  sient  carissimmn  fiUnm,  sincerins  in  Domino  diligamoa,  cui 
"  in  hoc  grave  pericnlniu  imminere  ridemns.  Et  qnoniam 
"  scriptnm  est,  '  Clama,  ne  cesses,  quasi  tnba  ezalta  Tocem 
"  '  tnam,  et  annnncia  popnlo  meo  scelera  eornm,'  duritiam 
"  tnam,  eicut  hactenus,  contra  justibiam  et  salntem  yestram 
"  non  duzimoa  nlterins  STipportandam,  neo  pnefato  archi- 
"  episcopo  OS  da  cffitero  aliqua  rations  clftiidemns,  quin  officii 
"  sui  debibnm  libere  exequatur,  et  suam  et  ecclesite  sibi  com- 
"  missffi  injuriam  eccleaiaaticse  aeveritatis  gladio  nloiscatur." 

Item  domino  Cantuarienai  idem  Papa  litteras  direxib  anb 
bac  forma; 

"  Qnoniam  regem  Anglornm  dintiue  in  patientia  et  benig- 
"  nitate  espectavimas,  et  blandis  dulcibuaque  Terbia,  et  inter- 
"  dnm  duris  et  asperis,  ut  ad  semebipsom  redirot,  seepe  monni- 
"  mns,'  si  tibi  ao  tuis  eb  eccleslEe  tuce  posseaaiones  et  honores 
"  ablatoa  non  restituerit,  tibi  plenam  anctoritatem  conoedimns, 
"  ut  in  personaa  et  eccleaiaa,  qwe  ad  tuam  pertinent  jnriadic- 
"  tionem,  excepta  regia  peraona,  nxorisque  (gus  eb  filionun 
"  suorum,  eccleaiasticam  justitiam  exerceatia,  nnlliiis  appellee 
' '  tionis  obstacnlo  probibente ;  p'rovidentia  tamen  et  eircom- 
"  speotione  adbibita,  quam  modeabia  sacerdobalia  requirit." 

Eodem  tempore  Qilebertna  Londoniensia  episcopaa,  Domioica  * 
piima  QnadrageaimK,  ad  declinandam  sencentiam  Thomffi  Oan- 


Letterof 

Alex- 
ander m. 
to  Henrj 


Lelter  of 
pope  Al«r 
andaHL 

thearch- 
bisbop. 


».]„ 


246 


MATTH^I  PABISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


by  the 
bishop. 


A.D.  1169.  tnariensiB  archiepiecopi,  conTOcato  clero  oivitatis  et  popnlo  inDiceto.eoL 
of  London   ecolecda  Sancti    Panli,    Romanie    eedia    audientiam    arppellavit, 

Fuerat '  enim    steps  ab  eodem  archiepiacopo   commonifcos,  at  15°^™% 
clencia  suia   eccleaiaa   et   benenoia,  qote  m  maim  soa  ex  tra- 
ditione  regis  tenebat,  restitueret    cum  bonis  inde  perceptis; 
Bed  qnoniam  in  his  et  in  aliis  prteceptie  oanonicis  inobediena 
persffveravit,  archiepiscopns    super  appellatione   soa    minima 
certioratOB,  in  die  PaLmarum,  ipsnm  nt*.  regiis   iniquis  con- '^°^' 
enetndinibns  faventem,  apnd  ClaramvaUem    solenniter  excom-  *° " 
mnnicaTit,  et  litteras  ei  seqnentes  direxit : 


Qaod    Thomas  Ca/ntsrburiemis  Gileberiwin  Londomemem  episco- 
pwai  &ixommwnicavii. 

"  Thomaa  Dei  gratia  Oantnariensia  arcbiepisooptts  et  Apo-  Id- 
stolics9  sedis  legatns,  Gileberto  Londouiened  epiecopo,  utinam 
vero  fratri,  deolinare  a  malo  st  facere  bonum.  Eicesflns 
vestros  dnia  licuit  supportavimas,  efc  utinam  manHuetiido 
'  patientdEe  nostrie,  qu^e  nobis  snpra  modnm  damnosa  extitit, 
in  totius  ect:leBiK>  pemiciem'  non  redundet.  Sed  quoniam 
patientia  nostra  semper  abusi  estis,  neqne  domiaum.  Papain 
neqne '  nos  in  verbo  salutis  Testrce  voluietia  audire ;  sed  obdu- 
ratio  vestra  semper  in  deteriora  excrevit,  vos,  urgente  neces- 
sitate ofGcii,  et  ratione  juris  id  persnadente,  ex  justia  et 
manifestis  caosis  anatbem^tis  sententia'  percellentes,  excom- 
mnnicavimus,  et  a  oorpore  Christi,  quod  est  ecclesia,  doneo 
condigne  satis faciatia,  ampntaTimns.  Prfecipimus  ergo  in 
yirtnte  obedientio!  ct  in  periculo  salntis,  dignitatis,  et  ordi- 
nis,  qnatinua  prout  ecclesia!  forma  prseseribit,  ab  omni  com- 
mnnione  Melium  abstineatis;  ne  vestra  participatio  Domini- 
■'  cum    gregem  contaminet    ad    ruinam,    qui    vestra    doctrina 

eradieudus    et  exempHs  reformandua  erat  ad  vitam."    Epi- Id.  col. 
acopns  Tcro  Londoniensis,  licet  post  appellationem  aententia  in  ^^^■' 
ipsnm  lata  Tuis set,  mandatum  arcbiepiscopi  bumiliter  perferens, 
ab  ingressu  ecclesia)  abatinnit  patienter.     Arcbiepiscopua  Tero  Id.  col. 
deoano  et  clero  Londonienaie  ecclesise  litteraa  dirigens,  prsecepit  ^**- 
in  virtate  obedientife,  ut   a  commnnione  sui  epiacopi  penitas 
abstinerent.    Eodem   anno   Alienor    filia  regis  Angljfp  nupsit  Id.  col. 
Aldefonso  regi  Castellte.  ^60. 


'  Fueral .  .  .  perseoe; 

a  the  compiler's. 

'«(...  faoentetay 
bj  the  compiler. 


'  peraiciem]  proyincie,  A. 
'  negue]  ne,  A.  0.  W. 
'  se»te7Uia\  Eima,  A. 


[      I      2,'.   'liiiiiniwyw[|TnyyM   i|^   nii«iyiyBmt^jipifii»ijmiN|||tpiip^iiiw^q 


•'**»•  (pji"»*i^*^  * '  fw  tfnyrr^t^ '  •■  ii^wt*' 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI  SKCVNDL 


247 


S.  Thorn. 
Cant. 
Bpist  iii. 
47  (Giles, 
493,  Ti, 
296.) 


Litierce  regis  ad  Gilehertum  Londoniemem  &pi$c<ypnm. 

Per  idem  tempus,  cum  rumor  de  excommunicatione  Grileberti 
Londoniensis  episcopi  ad  aures  regis  Anglorum.,  eodem  epi- 
scopo  illi  significaute,  pervenisset,  scripsit  ei  litteras  consola- 
torias  in  hseo  verba: 

"  Audivi  gravamen  quod  ille  Thomas  proditor  et  adversarius 
mens  intulit  in  te  et  in  alias  personas  regni  mei,  quod  non 
minus  aegre  fero  db  persona  tua,  quam  si  in  meam  propriam 
personam  virus '  suum  evomuisset.  Et  ideo  pro  certo  scias, 
quod  ego  omnem  operam  dabo  per  dominum  Papam  et  per 
regem  Francorum  et  per  omnes  amicos  meos,  quod  de 
caetero  non  poterit  nobis,  nee  regno  nostro  nocere.  Unde 
volo  et  consulo,  quod  tu  interim  nuUo  modo  in  animo  tuo 
turberis,  pro  certo  sciturus,^  quod  si  Eomam  adire  volueris, 
omnia  necessaria  ad  viam  de  meo  tibi  honorabiliter  et  suf- 
ficienter  inveniam." 


(< 


<( 


C( 


(C 


6t 


it 


<( 


(( 


(( 


A.I).  1169. 

Letter  of 
Heniy  II. 
to  the 
bishop  of 
London  on 
his  excom- 
munica- 
tion. 


( 


\ 


Diceto, 
col.  550. 


(Nofin 
Diceto.) 


Diceto, 
col.  552. 


Quod    legati  a  Papa  miituntur  ad  pacem  reformandam  inter 
reg&m  et  heatum  Thoma/m  Cantuariensem  archdepiseopum* 

Eodem  anno  missi  sunt  duo  legati  a  latere  summi  pontificis, 
Yivianus  et  Grratianus,  ut  pacem  inter  regem  Angliae  et  arcH- 
episcopum  Cantuariensem  reformarent;  sed  quorum  erat  po- 
testas  8Bqualis,  eos  varius  disjungebat  affectus,  nee  finis  potuit 
invenire  Concordes,  qui  ab  initio  vota  susceperant  tarn  diversa. 
Sed  sicut  penes  regem  Gratianus  gratiam  non  invenit,  sic  nee 
apud  archiepiscopum  Yivianus.  Cum  igitur  de  pace  tractaturr, 
in  Kormannia  apud  Baiocas  se  regis  et  arcbiepiscopi  conspectibus 
praesentarent,  et  post  tractatus  immensos  pax  esse  in  januis 
ab  onmibus  credere tur,  litteras  illis  direxit  Willelmus  Senonensis 
archiepiscopus,  in  quibus  continebatur,  ne  sine  ipsius  con- 
scientia,  sicut  a  domino  Papa  in  mandatis  acceperant,  in  re- 
coneiliatione  procederent  faoienda.  Sic  duo  legati,  infecto 
negotio,  a  regis  curia  recesserunt.  l^oluit  enim  rex  cum  arcbi- 
episcopo  aliqua^  ratione  componere,  nisi  saivis  sibi  consuetu- 
dinibus  iniquis  regni  sui  et  dignitatibus,*  quod  etiam  ipsis 
legatis  quasi  nefas  videbatur. 

Henricus^  primogenitus  regis  Henrici  apud  West- 
monasterium  die  ^  Saneti  Basilii  a  Eogero  archiepiscopo 


p.  252. 

The  le- 
gates 

Vivian  and 
Gratian 
sent  to 
reconcile 
the  king 
and  BiSi- 
bishop. 


Their 
failure. 


The  young 
MngHeniy 
crowned 


1  virusi  victus,  A. 

2  sciturus"]  secturas,  A.  W.  O.  is 
correct. 

^  aliqua]  aliquam,  A. 

^  The  Hist  ADgL  ins.  avitis. 


^  Above  this  is,  "  Hoc  plenius 
**  alibi,  scilicet  tertio  folio  se- 
«  quenti." 

«  die  Saneti  Basilii']  xiv.  kal. 
Jnlii,  Diceto. 


m 


wvis«MWWWr.ijli,B|!P|P 


HATTRSI  PlIUSIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


A,D.  1169.  Eboracenai   contra 

list  """^t™  «* 

Bogw. 


libertatem   ecclesiEe    Cantaariensw 


Conspiracy 
oftha 
bishop  of 
Xiondoii 
■wiUi  Henry 
II.  gainst 
the  arch- 
biishap. 
Threate  of 
the  Idng 


Lelterof 
Henry  II. 

to  pope 
Alexander 


LUteriB  regie  Senriei  ad  Papam  Aleaiandrwm.. 

n  aimo,  Gilebertue  Londonienais  apiscopug  transfret&Tit,  Dlceto, 
anam  domino  Papte  esMbitums  prffiaentiam,  et  causas  appella-  wl-  650. 
tionia  redditarna.     Quo  Teniente   ad  regmn  Anglorum  in  Mbr-  (Sot  in 
mannift,"    tractate    ciBperuiit    communiter,    quomodo     beatvim  ^'"'*''''' 
Tliomam    Cantuarienaem  arehiepiBCopum  dolo   ciroumvenirent, 
et    cansam   ejna   juBtiBsimam  in    conspeeba  sunuui   ponti&ciB 
denigrarent.    Tandem  in  hoc    conBenserunt,    ut  rex   Eomam 
mitteret  solenoes  nnncios  cum  Utteris  ipeius,  in  qaibue  exprease 
domino  Papse  denuneiarot,    qnod  nisi    superbiam  ThomiB  Can- 
tnarienBia   arcbiepiacopi     eeveritatis    pede    contereret,    ipse    et 
omnes  barones  Anglito  cum  viria  ecclcaiasticia  ab  ejus  obcdieQ- 
tia  recederent.    Litterarum  aatom  tenor  bic  erat,  quas  domino 
Fapce  trangmisit : 

"TestrtB,   pater,    aatia'  innotesoit   Beremtati,  quanta  mc  etS. Thorn. 


1  affligat  molestia,  qaantis 


mjunis 


:iH  Cant 


48  (Giles, 


"  ThomaB  iJIe  adrersarina  menfl,  ctim,  teste  coiiscientia,  nibil 
"  memerim,  nil  gesaerim  tanta  contnmelia  dignum.  'Snoc 
"  antem  iannraeris  praicedentibna  novam  adjecit  injnriam,  qui  293.) 
"  afOigere  non  desinit  innocentem.  Veatra  siqnidem  fliltriB 
"  anctoritate,  at  aaaerifc,  devotoa  et  fldelea  ecolesia  Bomante 
"  filios  LondouienBem  et  SEU'esberieDBem  episcopoa  cnm  qtti- 
"  busdam  fauulitn'ibuB  meia  anatbematis  eententia  innodavit, 
"  nuUaio  adTerans  [eoa]  habeas  ratioaabilem  cauaam.  Hoc 
"  antem  qnaai  ait  mibi  intolerabile,  qoamque  fam»  mete 
"  Gt  veetrfe  geaeret  Iffiaionem,  Teatrse  credo  non  incognitnm 
"  pradentiEe.  Videtnr  mibi  etiam,  qnod  me  qoasi  derelictum 
"  projeceriL  i)ateraitaa  Tesfcra,  cum  ad  igaominira  meoe  angmeu- 
"  inm  flagitioaum  in  mc  grasaari  permittit  inimicum,  neo  re- 
"  primit  injuriaram  vehementiam  patem»  oorreetionis  mode- 
"  ratio.  Veatram  igitui-  obtsecro  anppliciter  et  adjnro,  ut 
"  jnstnm  eat,  celsntndineni,  nt,  quem  filio  debetis,  operis  exbibi- 
"  tione  monatretia  ftffectam,  et  illatam  mibi  et  peraonis  meia  et 
"  teiTfe  meie  injnriam  absque  tardatione  emendare  digneminl, 
"  et  qnidqnid  adveraMina  mens  contm  jarJa  ordinem  contra  me 
"  et  pereonas  regni  mei,  clericoa  et  laicos,  atatuit,  irritnm  babeatis 
"  et 


*  AorsuBmia]  fioimaimiam,  'W 
>  tali*]  latis,  A. 


'•gnw*»';»'"~'*'-  T^^^'V^' 


>  v-^T*  ,«;:  ■":■■>•'" 


DE  TEMPOBE  REGIS  HENRICI  SECUNDI. 


249 


I 


(Not  in  the 
printed 


Cant) 


f 


"  Petitionibus    enim,   quas   patemitati  vestraa    porrigimus,  ^^.x).  1169. 
assensum  de  jure  praabere  tenemini,  maxime  cum  petitioni-  Letter  of 

^d.  of  the  <<  ]^^g  vestris,  quas    mihi  nuncii  Testii,  Vivianus  scilicet    et  Henry  II. 

Thoni.  "  Grratiauus,  proponebaut,  quatinus  s»pe  fato  ^rclnepiscopo  to  the 
Cantuariensi  arcbiepiscopatum  suum  et  amorem  nostrum  redde-  -*^^P®* 
remus,  nos,  postposito  honore  nostro,  concessimus  coram  ipsis 
legatis  et  octo  arcbiepiscopis  et  episcopis  et  abbatibus  multis, 
licet  ille  absque  conscientia  nostra  et  coactione  aliqua  a  regno 
exierit,  ut  bene  et  in  pace  rediret,  et.  omnes  possessiones 
suas  baberet,  sicut  babuit  quando  a  regno  exivit,  et  omnes 
qui  cum  eo  vel  pro  eo  exierunt,  salvia  dignitatibus  regni 
nostri.  Serenitatem  igitur  vestram  obnixe  rogamus,  quatinus 
attente  consideretis  bonorem  et  utilitatem,  quam  vobis  et 
curias  vestraB  contulimus,  et  in  futurum,  nisi  per  vos  steterit, 
conferemus,  et  sic  rem  banc  ita  temperare  velitis,  ne  illius 
perfidi  proditoris  nostri  malitiosas  blanditise  simplicitatem 
**  nostram  circumveniant ;  sed  juxta  petitionem  nostram  eos 
qui  excommunicati  sunt  absolvatis,  et  ne  in  alios  venenum 
excommunicationis  effundere  valeat,  provideatis ;  ne  si  minus 
in  bac  justa  petitione  exauditi  fuerimus,  tanquam  de  benivo- 
lentia  vestra  desperantes,  alitor  securitati  nostras  prospicere 
compellamur.  Et  quoniam  singula  negotia  nostra  difficile 
sub  scripto  comprebendentur,^  mittimus  ad  pedes  patemitatis 
vestras  clericos  nostros  familiar es  E[eginaldum]  arcbidiaconum 
Salesberiensem,  et  E[icardum]  Barre,^  qui  plenius  vobis 
cuncta  qvLse  gesta  sunt  et  alia  negotia  nostra  exponent/' 


i< 


it 


ft 


ft 


(f 


tt 


tt 


tt 


C( 


is 


<( 


tf 


tt 


tt 


tt 


ct 


tt 


ti 


<c 


(C 


tt 


tt 


S.  Thorn. 
Cant. 
Epist.  i.  4 


Quod  nuncii  regis  causam  heati  Thomce  ^lurimum  depresserunt. 

Nuncii  igitur  regis  ad  Bomanam  pervenientes  curiam,  litteras 
ejus  domino  Papas  cum  aliis  negotiis  sibi  impositis  ostende- 
runt,  donariis  simul  et  blandis  sermonibus  summopere  studentes 
ad  favor  em  regium  illius  aaimum  inclinare.  Sed  quid  ibi^ 
egerint  nuncii,  litteris  apostolicis,  quas  vicissim  beato  Tbomas 
Cantuariensi  arcbiepiscopo  direxit,  continetur  expressum.  In 
primis  litteris  Papa  eidem  ita  scribit : 

"  Novit  industria  tua,  quam  ferventem  dispositionem  circa 
regni  sui  gubemationem  carissimus  in  Obristo  filius  noster 
Henricus,  illustris  rex  Anglorum,  impendat,  et  eandem  ut 


The  king's 
ambassa- 
dors at  the 
Koman 
court. 


it 


ti 


(Giles   198  JJ-ClliiULLe,     IAAUISUXIB      XOA    XlJAgXWlUXt,     XXJLX^<7UUC1>U,      CU      XSaWMOXXX       u 

iv,  1^/  *  "  firmior  babeatur,  earn  vult  auctoritate  Eomana3  ecclesiae  ro 
"  borari,  petens  ut  antiquas  regni  sui  consuetudines  et  digni 
"  tates  conservemus  illaesas. 


Letter  of 
the  pope 
to  the  arch- 
hishop,' 
stating  that 
he  had 
made  the 
archbishop 


m 


^  comprekendentur']     comprehen- 
derentur,  0.  W. 


2  Barre]  Barce,  C  D. 
^  ibi'j  sibi,  A. 


'^^'''''^'''^'P'wpii 


250 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOHA. 


A-D,  llfiS, 

of  York 
legate,  but 
the  letters 


Thearob- 
biehop  for- 
bidden (0 


"Item  cum    legartionis   offioinia  totins   Auglim  poatnJaaset  fN"*  "■  t**^ 
"  instantitia    Eboraoensi    arcliiepiscopo '  indolgeri,    pensftotes  ^^'*1^ 
"  tem,pora  pericnloBa,  legationis  litteras  prsafato  archiepiscopo  Wpist.  S 
"  concedend&s     eidem     regi     coucessunoB,    licet     aateqaam  Thorn. 
"  incliuaremnr    ad  coufienaum,    noucii   ejus    nobia    in    verbo  Cant.) 
"  veritatis  promLaemat,  et  super  hoc  jarameatum  obttdenint:, 
"  quod    nunqnaim    siae  voluntarte    noBtra   Htberee    EboraoenBi 
"  aroldepiscopo  redderentur," 

Inaliis   autem  Utteris  Boie  idem  Papa  dedit  in  maJidatis  (X 
archiepiscopo  memorato,  in  virtnte  prsecipiens  obedientiie,  ne  in  S.  Horn, 
ipsnm  regem  aut  regniun  ejus  yel  personae  regni    interdicti  ^^  . 
BOTi  escommunieatioaia  vel  suspenBioniB  sententiam  promnlgaret,  j^^  (Giles 
nisi    idem    rei    in   soa    pertinacia     perseveraiia    ante    imtinm  aao,  iv.  28, 
Quadr^eainwe  sibi  gratiam  eaam  non  redderet,  et  bona  omnia  23). 
Bibi  et  sais  restitueret,  pro'  aminse  suse  salute  et  regni  sui, 
similiter  et  hferedum  suorum  perpetua  trancLuillitate. 


p,  353. 

Letter  of 
pope  Alex- 
ander III. 
to  the 
Boltan  of 
Icouium, 
giving  him 


Christiiui 
ftitb. 


Episiala  AlexamAri  Fo$<b  ad  goldamam  TconU. 

Piebus  autem  sub  eisdem,  domiuus  Papa  banc  ele- 
gaDtem  epistolam  misit  soldano  Yconii,  propoueuti  bap- 
tismi  sacraraeutum  suscipere,  et  in  lege  Christiana 
instrui  cupienti. 

"  Alexander  iii.  episcopus,  servua   aervorum  Dei,  sol-  This  is  the 
"  dano  Yconii,  veritatem    agnoscere  et    agnitam  cuato-  e^c^wi- 
"  dire.      Ex  Uteris  tuis    et    nunciorum  fideU  relatione  Hea  of 
"  eognovimus,  quod  in  votis  habeas    ad  Christum  con-  ^^  j^" 
"  verti.     Cumc[ue  jam   receperis,  ut  audivimus,  Penta-  to  the 
"  thencum     Moysi,     prophetiam    Ysaiae    et     Jeremife,  iconinm, 
"  Pauli  etiam  epistolas,  atque  Johannis  Evangelium  etfro^^^eter 
"  Mathsei,    postulas    tibi   mitti   virum   aliquem   ortho-  (ed.  Giles, 
"  doxum,  per  quem   in    lege  Christi   quasi  vice  nostra  "■  PP;  *^- 
"  plenius  instruaris,     Nps   autem   petition!    tuse   pluri-  Migne'e 
"  mum  in  Deo  commendabiti  grato  oeeurrentea  asaensu,  Patrdt^ 
"  tales   excellentite     toas    procm-abimus   destinare,    qui  loea'seqq.). 


'  arckiepiacopa']  om.  W. 

'Here  two  leaves,  the  second 
half  the  usual  size,  are  inserted,  and 
the  whole  is  in  the  SC.  Alban'a 
hand.  The  last  two  lines  of  p.  252 
(which  are    not   in  the  MSS.   of 


Wendoyei)  are  written  in  this  hand 
over  an  erasure,  which  probably  bad 
"  Hoc  ergo  tribulationis  jgne  et 
"  mentis,"  as  in  D.  0.  ™r      m.„ 


inBenioD  is  i^  ^^  «> 
omitted  altogetber  ii 


in  C,  but  is 


:irv^f'^zf-'*^-'W<"'^f  "'^r '■'**'•  ?"■ 


? 


u 


^1 


m 


(C 

\ 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI  SECUNDL  251  • 

apud    te   in    doctiina    sana   et    salutaribus    monitis  A.D.  ii69. 
vices  Apostolicse  auctoritatis  suppleant,  quorum  etiam  ^®**^^^^^_ 
*^  mores   et    merita    ab    honestate   et   m.uiiditia   erudi-  ander  III. 
^'  tionis    evangelicse    non   discordent.       Quoniam    "^©-^o  g^tam  of 
^*  nostrse  fidei  seriem   et  tenorem  Uteris  tibi   supplicas  Icomnm, 
'^  aperiri,  nos,  tuis    congratulantes  desideriis,  illam  sub  ^tra^tio™ 
*'  quodam  compendio    et  quasi  digito  tenus  intimamus.  in  the 
*^  Illud  igitur  pie  credas   et  fideliter  teneas,  quia  unus  f^j^ 
**  Deus  est,   sic  tamen   ut   in    assignatione  Deitatis  siiNotade 
''  unitas    in   substantia,   et   Trinitas   in  personis.     Est  ^'•*««*^^^* 
"'  enim  Deus  Pater,  Deus  Filius,  Deus  Spiritus  Sanctus^ 
^'  Sed  Pater  et  Filius  et  Spiritus  Sanctus  unum  sunt. 
^'  Est  autem  ea  discretio  in  personis,  ut  nee  ^  Pater  sit 
Filius  nee  Filius    sit  Spiritus   Sanctus,  nee   Spiritus 
Sanctus  sit  Pater  aut  Filius.     Res  quidem  diflBcilis  est 
"  intellectu,  et  aciem  rationis  humanae  transcendit ;  sed 
*^  tanto  elegantius  habet  fidei  meritum,  quanto  difficUior 
"  est  ad  credendum.     Porro  licet  nihil  inveniatur,  quod 
expressam  habeat  unitatis,  quae  in  Deo  est,  et  summse 
"  Trinitatis    imaginem,    nee   verba    etiam    inveniantur 
quibus  possumus   de    ilia   essentia   digne  loqui,  quod 
possumus  tamen  facimus.     Et  quasi  balbutientes  per 
verba  rebus    accommodata   transitoriis,   rem   tibi  in- 
"  effabilem    aperimus.      Paulus   Apostolus    dicit,    quia  Rom.  i.  20. 
'*  invisibilia   Dei,    per    ea    quae   facta    sunt,    intellecta 
^'  conspiciuntur,   sempitema   quoque   virtus  ejus  et  di- 
"  yinitas.     Vide   ergo  mentem   hominis,    corpus   etiam  Elegans 
"  solare    considera,    et     videbis     qualitercunque,    ]^qq^^^^p^^^^<>' 
^'  tenuiter  et  quasi  oculo  conniventi,  quandam  similitu- 
*'  dinem  Trinitatis.     Est  in  mente  hominis  intelligentia, 
"  memoria,  et  voluntas.     Mentem  autem  vocamus  me- 
"  moriam,     mentem    dicimus     intelligentiam,    mentem 
dicimus  voluntatem.     Memoria,  intelligentia,  et  volun- 
tas, sunt   una  mens.     Sed   nee    memoria  est   intelli- 
gentia vel  voluntas.     In   eodem  corpore  solmreidmm.  Alia  de  sole 

comparatio. 
*  nee  .  .  .  Sanctus]  These  words  are  repeated  in  A. 


n 


i( 


iC 


ic 
ic 
(( 


irii'SS? 


262 


HATTH^I   PARISIENSIS  CHRONICA  HAJOBA. 


A.D.  1169. 

Letter  of 
pope  Alex- 
ander in. 
to  the 
SQltan  of 
Iconinm, 


in  tbe 

ChrislJaQ 

futb. 


AatUiritas 

Dent,  vi  4. 

Exod.  S.S.. 


Aaclorilas 
Johannia. 
S.  John,  i. 


Anciorilas 

dePiabno. 
Ps.  bcvi. 


"  video,  sentio  calorem,  et  agnosco  splendorem ;  hseo 
"  trift  uniua  aunt  essentia,  et  nullum  tamen  illorum 
"  est  alterum.  Sic  in  ilia  ineffabiii  et  incircumaeripti- 
"  bill  gloria  Deitatis  est  Filios  a  Patre,  et  Spiritus 
"  Saacfcus  ab  utroque.  Cumque  Pater  et  FiUus  efc  Spiri- 
"  tu8  Sanctus  ejusdem  substantive,  ejusdem'potentife  et 
"  glorisB  sint,  non  sunt  tamen  tres  I>ei ;  sed  in  tribos 
"  personis  aunt  una  substantia  et  unius  potentiie,  et  in 
"  una  substantia  tres  personse.  Hsee  fidei  nostne  pro- 
"  fessio  non  tantum  a  Christo  et  Ejus  sequacibus  traxit 
"  exordium,  sed  a  Moyae  et  patriarcbis  et  propbetis 
"  suum  habuit  fundamentum.  In  libro  Moysi  divinte 
"  essentias  unitas  deelaratur,  ubi  didtur ;  '  Audi  Isra«l, 
"  '  Dominus  Deus  tuus  unus  est ;'  et  Jterum ;  '  Ego 
"  '  sum  Dominus  Deus  tuus,  qui  eduxi  te  de  terra 
"  '  jSlgypti,  non  erunt  tibi  dii  alieni  prseter  ma' 
"  Pluritatem  personatum  ibi  patenter  inainuat,  ubi 
"  dicit ;  '  Faciamus  bominem  ad  imaginem  efc  simili- 
"  '  tudinem  nostram.'  Cum  enim  verbum  Dei  sit 
"  FiMua  Dei,  sicut  Johannes,  cujus  Evangelium  re- 
"  dpis,  testatur  dicens ;  '  In  principio  erat  Verbum,  et 
"  '  Verbum  erat  apud  Deum,  et  Deus  erat  Verbum. 
"  '  Onmia  per  ipsum  facta  sunt,  et  sine  ipso  factum 
"  '  nihil,'  vides  quod  ad  Filium  et  Spiritum  Sanc- 
"  turn  sermo  Patris  dirigitur,  cum  hsee  duo  pluraliter 
"  dicat,  Faciamus,  efc  Noetram.  Per  Verbum  enim 
"  et  Spiritum  Sanctum  Dominus  Deus  universa  ope- 
"  iatas  est,  sicut  David  propbeta  eommemorat ;  '  Verbo 
"  '  Domini  cteli  firmati  sunt,  et  spiritu  oiis  ejus,  etc.' 
"  Idem  etiam  propbeta  misterium  Trinitatia  eleganter 
"  insiouat,  ubi  ter  hoc  unum,  Deu8,  in  eodem  versiculo 
"  repetit  et  ineulcat  dicens ;  '  £enedicat  nos  Deus,  Deus 
"  '  noster ;  benedicat  nos  Deus,  et  metuanfc  Eum  omnes 
"  '  fines  terrse.'  Praenominatus  Johannes  in  epistola 
"  sua  canonioa  dicit ;  '  Tres  sunt  qui  testimonium  dant 
"  '  in  cselo,  Pater,  et  Filius,  et  Spiritus  Sanctus ;  et 
"  '  hi  tres  unum  sunt.'     Ysaias  autem  propbeta,  qoem 


DE  TEMPORE  EEQIS  HENBICI  SECUNDI.  253 

'  recipis,    se    atidivisse    teatatur   Seraphim    clamantia,  A.D.  ilea. 

'  '  Sanctua,  aaiietus,  sanctus,  Dominua  Deus  sabbaoth,'  !="■  '^-  ^■ 

'  Quare  teitio  replicat  sanctus,  nisi  ut  in  Domino  Deo  r^^ig^, 

'  exercituura    Trinitatem   iasinuet   peraonamm  ?      Estanderin. 

'  itaque  in  summa  et   beatisaiiua  Trinitate,  Pater,  qnig^jj^gf 

'  Filium  genuit,  Filius,  qui  genitus  est  a  Patre,  Spiritus  Icooium, 

'  Sanctus,  qui    progreclitur    ab    utroque.      Nee  in  ilia  ingt^tion 

'  genitnra  vel  processione  damnifm  defeetionis  vel  mi-inthe^ 

'  nutionis  passa  est  in  Patre  -^el  Filio  divina  substantia,  t^tb. 

'  Sicut  enim   lumen   a  lumine  sumitur   sine   imminu-  Elegatis 

'  tione  luminis    a   quo   sumitm-,   sic   sequalis   a   Patre '^'""'"^'""'' 

'  Filius,  et  utriqne  cojequalis  procedit  ab  utroque  Spi- 

'  "ritus  Sanctus.      Modum   tamen  geniturse  aut  proces- 

'  sionis    istius    buniana    ratio    non    attingit.       Unde 

'  cum   Ysaise   de    Filii    generatioae   constai-et,  modum  Aucioritas 

'  generationis  inenarrabilem  esse  sciens,  '  Generationem  j*"^: 

'  '  ejus,'  inquit,  '  quis  enarrabit  V      David  propbeta  in  Auctoi-Hat 

'  persona  Filii  de  hac  generatione  sic  loquitur ;    '  Do-  p^^  j^"-""' 

'  '  minus  dixit    ad   me,  Filitis   meus  es   tu,  ego  hodie 

'  '  genui  te.'     Filius  etiam  David  Salomon,  quem  Deus 

'  scientia  et    intelieetu   mirabiliter   iilustravit,  in  per- 

'  3ona  Christi,  qui   eat,  sicut   PauUis  dicit,  Dei  virtus  Aucioriias 

'  et  Dei  sapientia,  in   libro   Sapienti*,  si  tamen   eum  sahmoLs 

'  redpis,    ita   dixit;    'Dominus   possedit   me   in  initio  i  Cor.i, 24, 

'  '  viarum    suarum ;    antequam    quicquam     iaceret    abj^^Q""' 

'  '  seterno,   ordinata   sum,    antequam   terra   fieret,    nee 

'  '  dum  erant  abissi,  et  ego  jam  coneepta  eram,  quando 

'  '  prseparabat  cjelos  aderam,  quando  appendebat  funda- 

'  '  menta,  cum  eo  eram,  cuncta  disponens.'     Apostolus  Sapientia. 

'  etiam    Paalus    Spiritui   Sancto,   immo   toti   Trinitati 

'  testem  perhibet,  dicens,  '  Misit  Splritum  Filii  sui  in  Paulm. 

'  '  corda  nostra,  etc'     Et  alibi;  'Si  Spiritus  Ejus  qii  jtjl^'yiji' 

'  '  Jesum   Buscitavit   habitat    in    vobis,    viviScabit    et  ll. 

'  '  mortalia  corpora  vestra  per  inhabitanteoi  Spiritum 

'  '  ejus  in  vobis.'     Si   Christi   testimonium  de  unitate 

'  essentise   et   personamm  Trinitate    desideras.  Ipse  in  ^-  ^°^°' 

'  Evangelio  dicit,  '  Ego  et  Pater  uaum  sumus.'   Christue  Evange- 


MATTH^I   PARISIENSTS  CHRONICA  MAJORA. 


tetter  of 
pope  Alex- 
ander m. 


De  digni-     i 
tate  eljigji~ 


discipuUs  suis  dixit ;  '  Ite,  baptizate  omnes  gentes  in 
'  nomine  Patria,  et  Filii,  et  Spiritus  Saneti.'  Cum 
igitiu'  homo  perdidisset  propter  inobedientiam  para- 
disum,  et  ioferaales  miserias  perpetuo  meruisaet,  mia- 
sus  est  a  Patre  Filiu9  ;  dignuinqxie  fait  ut  mitteretur 
Filius  et  non  Pater.  Cum  enim  a  niiMo"  esset  Pater, 
Filiu3  ab  aliquo,  convenientiua  erat,  ut  haberet  in 
'  tempore  matrem  qui  ab  tetemo  habuei-at  Patrem, 
Cum  autem  scrlptum  eBset  in  Psalmo  David ;  Non  est, 
qui  redimat,  non  est  qui  salvum  faciat,  non '  est  qui 
fociat  bonum,  non  est  usque  ad  unum ;  non  est  qui 
det  placationem  pro  anima  sua,  ne  dum  pro  anima 
aliena,  missus  est  a  Deo  Patre  FiliuB,  ufc  homo  pro 
bomine  moreretur,  pro  bomine  captivo  tributum  mor- 
tis tanquam  homo  exolveret,  eumque  tanquam  Dsns 
cselesti  pofcestate  redimeret.  Hujus  adventum  deside- 
raverant  patiiarchEo,  prsediseraut  prophetse ;  atque 
illius  dilationem  impatienter  sustinentes  querela  con- 
tinuata  dicebant,  Quando  veniet  ?  quaudo  yidebimus  ? 
Da,  Domine,  mercedem  sustinentibus  te,  ut  propbetae 
tui  fideles  inveniantur.  '  Utinam,'  dicit  Ysaias,  '  di- 
'  rumperes  cfelos  et  venires.'  Et  David,  '  Domine, 
'  inclina  cselos  et  deseende.'  Sed  et  teste  Ysaia, 
angeli  pacis  pro  dilatione  nostree  salutis  amare  flebant. 
Idem  vero  Ysaias  de  Chiisti  nativitate  manifes- 
tiue  loquens  ait ;  '  Eece  virgo  concipiet  et  pariet 
'  Filium,  et  vocabitur  somen  ejus  Emanuel.'  Cum 
autem  Maria  de  Jesse  originem  traxerit,  idem  pro- 
pbeta  nativitatem  Mariis,  et  per  Mariam  Chriati, 
atque  plenitudinem  .gratiie  spiritualis  in  Christo  ma- 
nifeste  declarat  dicens ;  '  Egredietur  virga  de  radice 
'  Jesse,  et  Boa  de  radice  ascendet ;  et  requiescet  supei- 
'  eum  spiritus  Domini,  spiritus  sapientise  et  intel- 
'  lectus,  spiritus  consiUi  et  fortitudinis,  spiritus  sci- 
'  entiae   et   pietatis,  et   replebit   earn   spiritu    timoris 


ini]  Kepeated  id  A. 


WM- 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI  SECUNDL 


255 


\ 


i< 
c< 
i( 
« 
c< 
a 
c< 
ii 
u 
<( 
<( 
t< 
cc 
« 
ii 

(C 

« 

« 
ic 
i< 
is 
U 
a 
« 
(( 

(C 

« 

« 
ie 


*  Domini.'      Natus  est  itaque  Filius  Dei  de  virgine  A.D,  ii69. 
inporrupta,    sicut    plasmatus    est    primus    Adam    deJ^^J^^^. 
terra  virgine  et  inviolata,  Spiritu  Sancto  in  ea  ope-  tothesiutan 
rante,  nostrseque  salutis  negotium  ineffabiliter  ^  pro-^*-^^^"^* 
CTirante.    Abissus  enim  inscrutabilis  est  incamationis  De  digni- 
DominicsB  sacramentum  ;  plurima  tamen  antiquis  V^'^ita^^' 
tribus  aeciderunt,  in   quibus  hnjus  nativitatis  figura  ChristL 
praeeessit.      Quod  enim  vellus   Gedeonis  rore  caelesti  similUu- 
complutum  est   cum   area  circumquaque  arida  rema-  ^^^f  ^, 

vcUcTc  de 

neret,  ros  Spiritus  Sancti  designatur  in  virgine,  quae  r«6o,«iw>- 
ad  hgec  propter  humilitatem   suam  specialiter  et  sin- ^^  •^'^*^* 
gulariter  a  Domino  est  electa,  cui  Psalmista  concordat 
dicens;    'Descendet   sicut   pluvia  in   vellus/     Q^^^psixxie 
Moisi  ignis  in  rubo  apparuit,  et  non  est  rubus  igne 
corruptus,    virginitatis    integritas   in    Maria    demon- 
stratur.     Quod,  virgis  aliarum  tribuum  remanentibus 
siccis,  virga  Aaron,  de  cujus   stirpe  virgo  beatissima 
traxit    originem,    fronduit    et    floruit   floremque    de 
virga  Jesse  edidit  quam  vaticinaverat  Ysaias,  partum 
sciKcet  incomiptae  Virginis  indicavit.      Cum  inimici 
Dei  essemus,  per  adventum  Ghristi  reconciliati  sumus, 
sicut  propKeta  prsedixerat ;  'Et  pax,' inquit,  '  oiieixxx  ^^  P<^ce 
'm  terra  dumvenerit.        Ideoque   angeli    m  Ipsms  J^to 
nativitate  gloriose  pacis  canticum  cecinerunt ;  '  Gloria  ^^«^^<'-.. 
'  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pax  hominibus  bonse  vo-  14. 
'  luntatis.'    Nova  etiam  stella  Magis  apparuit,  atque  l>e  steUa 
historiarum    testimonio    Romae    fons     olei    de    terra  ^^^^^' 
fluxit  in  Tyberim.     Templum  etiam,  quod  idola  non  Be  temph 
ruiturum    prsedixerant,^   donee  virgo   pareret,  eadem  ^chHsto^ 
nocte  funditus  cornxit  dissipatum.     Probatica  quoque  nato  et 
piscina,   quae    Jerosolimis  erat,   ad    adventum    angeli  ^^^^^^^^"^^ 
moveri  et  sanitates  conferre  tunc  ^  coepit.     Vehemen-  Nocuit  ve- 
tissime   nobis  nocuit  vetus   Adam,  sed   plus   profiiit^^^'^^^'^"** 
nobis  novus.     Amplius  nobis   contulit    hujus   humi- pro/weV 


ius 


novus. 


^  ineffafnliter]    Inserted   in   the 
margin. 


2  prtBdixerant]  pi^dixerat,  A. 
^  conferre  twncj  conferentem,  A. 


.  J- 


>^>a«7^<^c!Tt«^_,  _  uji4jj^piJi|»(myjj| 


256 


MATTH^I   PAErSlENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


AJ>.  1169. 

Rom.  Y.  15' 
Letter  of 
pope  aiei- 
ander  III. 
toUiesultsn 
of  IconiuDi- 
SeamciHa- 
tioDaet 
himiiat. 


JOelribu- 

latione 


Isa.  tiii.  7. 
J)e  humili- 
tateCkrieti 
DeSyme. 


E  eompf- 
tenti  modo 
redeagitio. 


"  litas,  quam  stiperbia  illius  abstulerit.  Nam  Paulo 
"  Apostolo  teste,  '  non  sicut  delictum,  ita  et  donum ;' 
"  damui  enim  aeatimationem  beneficii  maguitudo  tran- 
"  scendit.  Quern  priua  habuimus  tenibilem  Deum-  et 
"  DominutQ,  nunc  Labcmus  humilem  fratrem  et  prosi- 
■'  mum,  Ohristus  itaque  cursum  mortalitatis  nosti?e 
"■transigeuB  in  fame  et  siti,  in  lassitudine  et  dolore, 
"  et  in  umversia  Imjua  "vitee  coiseriis,  traditus  a  diaci- 
"  pulo,  et  tanquam  vile  mancipium  venditus,  flagellatus, 
"  consputua,  spinia  coronatus,  illusus,  clavis  afiisos 
"  stipiti,  et  morto  turpiasima  condemnatus,  qu^  non 
"  rapuit,  solvit,  et  sponte  morti  se  offereus  omnia  in 
"  humilitate  sustinuit,  sicut  Yaaias  commemorat ;  '  In 
"  '  humilitate,'  inquit,  'judicium  ejus  sublatum  est. 
"  '  Sicut  agnus  ad  oecisionem  ductus  est,  et  sicut  ov^ 
"  '  coram  tondente  se,  sic  non  aparnit  os  suum.'  Qui 
"  ergo  puerulua  a  justo  Symeone  semel  oblatua  in 
"  templo  fuerat  in  veapera  legis,  et  sine  ceremoniarum 
"  redemptione  pro  nostra  liberatione  ia  cmce  manus. 
"  suas  ad  Patrem  levavit,  juxta  illud  Davidicum ; 
"  '  Elevatio  manuum  mearum  sacrificium  vespertinum,' 
"  Sic  reatus,  quern  Adam  per  superbiam  ligni  delec- 
"  tatione  contraxei'at,  mortis  amaritudine  per  humUi- 
"  tatem  Chiiati  sublatus  est,  fuaoque  sanguine  sine 
"  culpa,  omnium  culparum  a  servitutis  cyrographo  *  sunt 
"  deleta,  AHum  aiquidem  redemptionis  modum  poterat 
"  Dominus  procurasae,  aed  nuUus  suse  bonltati  nostreeque 
"  salati  congruentior  occurrebat.  Cum  enim  homo  juxta 
"  Buse  prsevaricationis  exigentiam  captus  a  diaboio  tene- 
"  retur,  poatuiabat  juatitia,  ut  non  eriperetur  per  vio- 
"  leotiam.  Sed  quia  per  superbiam  lapsus  est,  sua  si 
"  posset,  aed  quia  sua  non  poterat,  aliena  saltern  humi- 
"  litate  resai^ret.  Ita  Cbristus  innocens,  quem  agnus 
"  Paschalis  in  le^  significaverat,  se  pro  nobis  bostiam 


'  a  aervilHtis  cyrographo]  E 
cJiirographa. 


The  editions  of  Feter  of  Blois  have 


pll^flllp 


Bif|[|^HBqpf^^!(^PIIW«W^^*^^^ 


BE  tehpobe:  BEOIS  HBNBICI  secdndi.  257 

"  obfcuUt  Balutarem.      Cumqtie  lex  Moysd  capxam  velA.D.  lies. 
"  ovem  constitnisset  pretium  ad  redemptionem  Lominis  l*"^^f 
a  peccato,  Onnstus,  per  qnem  gratia  et  Terttae  mcta  ander  ui. 
"  est,  attendens  umbratiles  leges  eeremonias  non  auffl-  '^*^  , 
"  cere  ad    salutem,    hominisque    festimatiooem    pluris  iconinm. 
"  facieos   quam   sangainem  ej\ia^  liirci  ant  vituli,   san- 
"  guinem  et   mortem  suatn   pro  nostra  salute  contulit. 
"  Et  sic   semel   introivit   in   sancta   snmraus   et  verus 
"  Pontifex,  sterna  redemptione  inventa.    Apemifc  itaque 
"  librum  et  solvit  signaeula  ejna  Leo  de  tribn  Juda.  Apoc,  t.  5. 
"  Et  quod  hostise  legalea  non  potnerunt,  gladium  amo- 
"  vit   veraabilem,   el    Paradisi,    qui    omnibus    antiquis 
'  clausus    iuerat,    reseravit    ingressum.      Sic    olim    in  De  refugio- 
'  monte  summi  pontificis  aolet    illis,   qui   ad    civitates 
'  refiigii  coiifiigerent,  securus  ad  propria  reditna  indul- 
'■'  fieri.      Olim    consueverat    homo    causari    et  dieere :  A«gmn- 

r,  ■    ■,  T^       ■  ..  -    tumdi/ec- 

'  '  (Jur  esigit  a  me  UommuB   ampiins  quam  a  csetens  Homs. 

'  'creaturis?     Quid  pro  me  fecit?     Quid  pro  me  labo- 

'  '  ravit  ?     Dixit,  et  factus  sum  sicut  jnmAta  et  arbores 

'  '  et  castera  universa ;   sic  sute  potentisB  nutu  soloque 

'  'jussionis  arbitrio  me  creavit'    Sed  jam  obatructum 

'  est  OS  loquentium  iniqua,  et  jam  homini  disaimulare 

'  hon    licet    quanta    pro    eo   Dominus    fecerit,  qui,  ut 

'  servnm  redimeret,  propiio  Filio  non  pepcrcit.^     Porro 

'  in  hac   nostrte   salutis   dispei^atione  dilectio   Cbristi 

'  nobis  medullitua  intimata  est,  qui   cum  in  lego  Mo- 

'  saica  dilectionem  Dei  et  pi'osirai  dederit  in  mandatis, 

'  eaodem   in  schola  evangelica;  disciplinas,  frequentius 

'  et  fortius  verbis  et  tandem  eshibitione  operis,  incul- 

'  cavit.     Majorem    enim     caritatem    nemo    babet,    ut  s.  Joh.  %v. 

'  animam   suam  ponet  quis  pro   amicis   auis.    Dedit    ' 

'  itaque  materiam  diligendi  se,  qui  in  suis  dilectionibus 

'  nos  pnevenit,  nee  aiiud  a  nobis  exigit,  nisi  ut  ipsum 

'  diligamus  ex  corde.     Sane  iuhumanus  est  et  crudelis,  ^'  resur- 

'  qui  Ejus  misericordiam    non  reeelifc,  qui  Dominum  o^^  * 

'  ^  .  .  tangvina>C\  om.  C-  |      ^  p^percif]  p«p«rit,  A.  C. 

yOL.  II.  B 


^^^^p^mmm^aitit 


268        MA.TTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


>. "  tarn  clementem  ex  afiectu  non  diligit,  qui  ea  pro 
"  Eo,  si  opus  est,  mortis  periculo  desidcrabiliter  non 
"  exponit.  CliriBtos  aiitem  mortuus  et  sepultus,  tertia 
"  die  resorgens  a  mortuis,  edcut  discipulis  vivus  prse- 
"  dixerat,  eisdem  postea  frequenter  apparuit,  et  cum 
"  ipsis  loqaens  et  eomedens,  ostensis  vulneribus  ma^ 
"  nuum,  pedum,  ac  lateris,  in  cordibus  quorundam, 
"  qui  adhuc  hfesitabant  in  fide,  ostensicHie  vulnerum 
"  vulniis  dubitationia  amovit.  Quadraginta  itaque 
"  diebus  cum  eis  visibiUter  conversatus,  eisdem   corni- 

■  "  tantibus  venit  in  montem  Oliveti,  et  videntibus  iUis 
"  in  cselum  elevatus  est ;  ascendit  ad  Patrem,  ubi  Eum 
"  ^se  in  Patris  coequalitate  credimus,  atque  in  com- 
"  muni  resurrectione  Ipsum  vivorum  et  mortuorum 
"  Judicem  expectamus.  Sic  igitur  Dominus  ncrater 
"  Jeans  Cbristus  voluit  et  debnit  ad  homm  mori  quia 
"  homo  ;  potuit  nam  et  decuit  post  mortem  resurgere  ; 
"  ut  qui  horainem  superaverat  diabolus  ab  homine 
"  superaretur,  et  superatus  confiinderetur.  Embescant 
"  infideles  et  prEevarieatoree,  qui  inordinate  in  bsec 
"  prorumpunt  deliramenta ;  '  Si  Cliriatiia  Deus  fnit, 
"  '  quomodo  potuit  mori  1  Si  homo,  quomodo  resur- 
"  '  gera  V  Fuit  nempe  Deus  et  homo ;  quia  homo,  debuit 
"  mori ;  quia  Deus,  potuit  resurgere.  Utile  '  qaoque 
"  nobis  fuit,  quod  [qui]  sub  iniquo  judicio  sponte  mon 
"  dignabatur,  valuit  et  voluit  resurgendo  mortem  su- 
"  perare.  Et  aic  diabolus  per  suos  ministros  in  Do- 
"  minum  suum  manus  ausu  temerario  injecit  violentas, 
"  juste  ac  juditaaliter  dominium  et  tyrannidem,  quam 
"  in  horainem  exercuerat,  amisit  in  ssternum.  Et  hoc . 
"  inodo  competenti,  qui  hominem  vicerat  ab  homine 
"  vincebatur;  et  qui  in  ligao  superaverat,  in  ligno 
"  scilicet  erucis  potenter  et  pmdeuter  auperavit  Deus 
"  et  homo  Cbristus  Jesus ;  ut-  quasi  frater  ab  bomine 
"  amaretur,  et  quafd  Deus  timeretur.  Oieterum  n^ces- 
"  sarium    fuit,  ut  Hie   idem,  qui   nos   creavit,   et   nos 

■  "  recrearet;   qui  nos  fecit,  redimendo  reficeret,  ae  per- 

'  VUk  .  .  dignabatur}  om.  C. 


DE  TEMPORE   BEQIS  HENRICI  SECUHDI.  259 

dito3  repararet;  ne  unum  Deum  tanqtiam  Creatorem  A.D.  lies, 
obligaremur  adorare,  et  alium   veliiti  Kedemptorem  J^l^i. 
venerari  teneremur,  efc  ita  duobus  Dominis  famulari.  tofg  "^' 
Et   quod   Filius,   non    Pater,    non    Spiritus    Sanetus  iSiuni^ 
ineamaretur,    necesae  fiiit  et  conveniens ;   quia  Filio  Q^ 
aaaimiliari   pnesumpsit  homo  scilicet  Adam,   aspirana  ,^'p^^Q„- 
et  volena  scire  bonum  efc  malum  ut  Deus.     Videbatur  ^i/uu,  mm 
igitur  Filiu3  esse  in  causa,  sicut  sanctitas  Abel  invidise  sphiius 
Caym,  et  sic  mortis  ipsiua.     Dixit  igitur  Filius  quasi  Saactua. 
noster  Jonas,  qui  ait,  '  Ego  subj  qui  peccavi,  proidte  SimKtudo 
'  me  in  marc'     Non  suMcit  exile  sacrijficium  et  holo-  ju„a. 
caustum  ad  tanti  scelerie  quod  patraverat  homo  espia-  Jod.  i,  12. 
fcionem.     '  Ecce  venio.  Ego  ipse  venio ;  quia  in  eapite  Ps.  xsxin. 
'  libri   scriptum   est   de   me,   ut  fac^rem   voluntatem   '     ' 
'  tuam ;  ecce  asaam  immolandua.'    Iterum,  si  tantum 
negotium,    scilicet   hominia    redemptio,    angelo   com- 
mitteretur,   non   esaet   tuturo,   quia  in   Lucifero    su- 
perbia  angelum  reddidit   infamem  et   ei^pectum  ;    si 
honiini,  non    foret    similiter   securum,   cum    primum 
hominent,  scilicet  Adam,  inobediraitia  culpabilem  merito 
condemnavit.      Angelus   insufficiens,   homo   deficiens,  Qiareaon 
unus   inibellis,  alter  imbecillis,     Convenienter    igitur  mm  homo 
procm%tuin  est,  ut  homo  hominem,  adjutus  Numinis  "^ "''»' 
adminiculo,    a    diab'oli    faucibus    liberaret ;    ne    tam  to)s  vemT 
arduuin,    tam    nobile    commercium    vacaJlaret,   imrao  *"'"'"''■ 
potius  irrefragabilius  finem  prosperum   sortiretur,  et 
ordo   angelicuB,  qui  per    lapsum  Luciferi    et  suoram  l>e  eainm- 
complieium   fuerat  mutilatua,  feliciter   restauraretur.  '^aHa^ 
Magna  igitur   et  omfli   laude    dignissima  fiiifc   mater  9"*  ^"'ew 
et  virgo  Maria  beatissima,  quse  tantum  Dei  et  liominis 
mundo   edere   mediatorein  et  nostrum  parere  meruit 
Salvatorenj.     Quffi  inter  omnes  quae  mundus  habuifc 
'  mulieres 

"Nee  primam  similem  meruit  nee  habere  sequenteni. 

'  Concepit  nempe  sine    pudore,    peperit    sine    dolore, 
'  et    bine    migravit    sine    corruptione,    juxta  verbum 
E  2 


UXTTRMI  PiXISrENSIS  CHBOHICA.  UUORA. 


Aj».  1169. 
Be  digni- 


Baptizatm 
fiiit  sotda- 

clamprop- 


QitOfSodo 
mttHaa 
nvria  Bo- 
mana  geue- 


"  angeli,  inuno  Dei  per  angeluiD,  ut  plena  non  semi- 
"  plena  ease  gratise  probaietur,  et  Deus  Filius  ejus 
. "  aotiqiimn  quod  pridem  docuit  mandatum  fideliter 
"  adimpleret,  videKcet  patrem  et  matrem  honore  pne- 
"  venire ;  et  no  caro  Cfaristi  virginea,  quie  de  came 
■"  Matris  vii^;inis  assnmpta  fuerat,  a  tota  discreparet. 
"  A  prsedictia  igitur  ChristisnEe  fidei  venerabile  eurgit 
"  in  cdsa  culmina  fundamentnm ;  hiec  est  catholicEe 
"  religionis  scala,  per  quam  bomini  datnr  ascendere  ad 
"  tetemee  patriam  claritatis.  Si  ergo  babes  in  desideiio 
"  de  tenebris  prodire  in  lueem,  et  aroplecti  saluberrimam 
"  l^em  Cbristi,  relictis  Maobometi  spurciia,  ad  eceleaiffl 
"  quoque,  qufe  sinum  pandit  omnibus,  refugii  aaiium, 
"  confugere ;  tuse  conversationia  primitias  neeesse  est 
"  baptismali  lavaehro  consecrare.  Qaatinua  deposita 
"  in  aquis  regeneration ia  vetuatate  peceati,  in  novam 
"  aniiiise  ianocentiam  et  vitte  iniantiam  renascarie;  ut 
"  illius  gloriae  cajlestis  particeps  effiuiaris,  quam  aurisnon 
"  audivit  nee  oculus  vidit  nee  in  cor  hominis  ascendit, 
'■  tarn  copiosa  ut  non  poaait  anniillari,  magna  ut  [non] 
"  possit  comprehendi,  multa  ut  [non]  possit  numerari/ 
"  pretiosa  ut  non  possit  asstinaari,  diutuma  ut  non 
"  possit  terminari,  quam  repromisit  Deus  diligentibus 
"  se  et  sua  sequentibus  vestigia  pedetentim."  Solda- 
nu3  igitur  his  iuformatus  ealubribufl  admonitionibus, 
baptismi  suscepit  daneulo  Bacramentum.^  Primates 
enim  sui,  quia  Romse  tot  scaturiunt  enormitates, 
dieebant;  "Quomodo'  es  uno  fonte  aqua  dulds  et 
"  salsa  poterit  emanare  1  Ubi  Chrisbiani  fontem  jus- 
"  titi»  haurire  tenerentur,  inveniunt  laticem  toxi-  • 
"  catum." 


iri}  Bumeraie,  A.  C. 

^  At  the  foot  of  the  ptevionapage 

if)  a  graap  of  the  biq>tism  :  "  Auti- 

"  ochenos  "  over  tile  prelate  who  is 

putting  the  chriem  on  the  sultan's 


head,  irhile  a  priest  holds  a  veisel 
wilh  the  chrism.    Above  ie  "  Bapti- 
'■'  zatur  aoldaana  Toonii,  «ed  ckm." 
»  S.  Jaciii.  n. 


DE  TEMPORE  SEQIS  HEMRICI  SEXDUIOM. 


De  evmtihus  qui  acciderunt  heato  Thomcu  diebm  Martis.  AJ).  1169. 

Nescibur^  quo  rerum  pnesagio  vel  eventu  contigerit,  Bemark- 
qwod  multa  beato  Thomie  die  Martis  mirabilia  con-^^^^^^ 
tigerunt.  Die  enim  Martis,  Bcilicet  die  Thomaj  Apo- life  of  arch- 
stoli,  natus  estitafc,  propter  quod  Thomas  ex  veto  Tho^. 
matris  in  baptismo  appellabatur.  Bene  in  muudum 
iutravit  die  Martis  taoquam  contra  diabolum  pne- 
liaturus ;  Mars  enim  secundum  pbilosopbos  deus 
belli  uuncupatur.  Yita  namque  beati  Thomse,  seeundum 
illud  Job,  "Vita  bominia  militia  est  super  terram,"  JobTii,  i. 
tota  fuit  contra  hpsfcem  beUicosa.  Fassus  quoque  ftiit 
die  Martis,  et  translatus  die  Martis ;  ut  talis  dies  ejus 
glorise  deserviret,  qualis  ejua  pa^oni  tormentum 
impendit.  Die  Martis  sederunt  principes  apud  Nor- 
bamtonam  et  adversus  eum  loquebautur.  Actus  est 
etiam  die  Martis  in  exilium.  Die  Martis  apparuit  ei 
DotoiniiH  apud  Poiifciniacum  dicens ;  "  Thoma,  Thoma, 
"  ecclcsia  mea  glorifieabitur  iu  sanguine  tuo."  Die 
insuper  Martis  reversus  est  ab  exilio.  Marfcyrii  quoque 
palmam  die  Martis  est  adeptus.  Prgeter  etiam  buma- 
nam  providentiam  accidit,  Dei  gratia  procurante,  quod 
.  anno  quinquagesimo  passionis  ipsius,  qui  est  annus 
remissionis,  annus  videlicet  Domini  milleeimus  ducen- 
tesimus  vigesimus,  venerabile  corpus  ejus  die  Martis 
gloriam  traoslationis  suscepit,  et  eodem  die  Henricimi 
regem,  sub  quo  passus  est,  sinus  terrse  suscepit.  Sed 
bsec  in  sequentibus  locis  suis  declarabuntur. 

De  martyrio  heati  ThomoB  martyne  jam  eubarraio. 
Hbbc*  beato   martyre  Tboma  praedicta   cogitanle,   efc^,^^^^ 
Bxram  passionis  prsa-aceipiente,  antequam  adhuo  essetbisht^. 


'  This  parognpb  (vhich  is  not 

io  D.)  seems  to  be  Paris's  own, 
partly  fcom  Herbert  de  Botham, 
Til  164,  anil  Diceto,  col.  5S6.  The 
aceonnt  of  Ihe  sMaa  at  Fontigny 


is  firom  Fitz-SUpheo,  i.  pp.  SSO, 
251  (ed.  Giles),  but  he  inakes  no 
mention  of  Its  hansg  biken  jJaee 
on  a  Tuesdaj. 
»  Sac  . .  ewet]  For  this  0.  W; 


MATTH^I  PARISrENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1 169.  piissione  confoBBos,  Thomas  confesaor  invictus  martyrinin,  qnt>d 
p.  2.17,  nondiun  euacepit  in  corpore,  aervavtt  in  mente.  Videns  enim 
illttto,  qui  caput  esse  debnit  ecclesias  militantja,  quod  ee  non 
opposiiit  murnni  at  staret  pro  ea  in  die  pr^lii,  eed  conversns 
Ps.  Isivii.  est  Tctrorsum  velat  aries  conrna  non  habena,  omni  humano 
10.  deatituLus    aolatio,  ad  divinnm  confugit  ausilium,  incessauter 

pro  gtata  ecclcsi%  orans,  corpus  suum  in  vigiliis  et  jejaniis 
macerans,  pro  se  pereequentibus  et  odio  babentibua  preces 
fundens,  lacrimoEis  susptriis  Deum  soUioitare  stnduit,  nb  eccle- 
eiam  congerrare  dignarebar  qnam  redemit  et  proprto  sanguine 
consecravit.  Quia  enim  hujue  viri  Dei  augnstias  et  mentis 
paterit  expruQere  pasgiones  f  cujus  pater  et  mater,  frabres  et 
sorores,  nepotes  et  nepbee,  clerici  et  miuisti*!  pro  eo  sunt  in 
esilium  palsi,  et  ipse  qui  tam  reverenda  erat  in  eoelesia  Dei 
persona,  paucm .  suum  in  terra  aliena  cum  dolore  compulsus 
est  mendicare.  Sed  fortasse,  quia  nemo  repente  fit  gmnmuB, 
hteo  ejus  fuerunb  tormenta  prtecurrontia  ad  illios  animum 
solidandum  et  perferendae  injnrias,  quonBque  Btrictas  ensibue 
ad  martyrii  gloriam  pertingere  mereretur,  coi  nondum  certus 
faerat  locus  maftyrii  depntatus. 


Meeting  of 
Henry  II. 
aod  £ouis 
VII.  near 
Paris,  at 
vMch  tbe 
ardibifihop 
Is  preseot. 


FoTTna  pelitionis  qwaan,  Thomas  OaKttiwnetma  arckiepiecopvs  a 
rege  poitalavU. 

Eodem  anno,  inira  octavaa  beati  Martini,  procnrante '  summo  Diceto, ' 
Pontifice,  habitniu  est  eoUoqaium  prope  Pariaiua  inter  reges  ''ol.  550. 
Prancoram  et  Anglorum,  nbi  praesens  fuit  archtepiscopus 
CantuarienBis ;  sed  se  conspectui  regia  Anglornm  raininie 
priceenbayit.  Ubi  cum  dia  tractatum  fuisset  de  pace  refor- 
manda  inter  regem  Anglorum  et  arcbiepiscopum  Cantuarieneem, 
idem  archiepiscopns  per  consilium  regis  Francornm  et  cpjsco' 
pomm  ac  proceram,  qui  affiierunt,  petitionem  suam  in  cedula 
redactam  regi  Anglorum  transmisit  hmo  verba  continentem  : 

"  Hoc  petdmua  a  domino  nostro  rege,  juxta  oonsiJium  et  man-  Id.  coi.551. 
"  datum  domini  Tapse,  quatinnapro  amore  Dei  etdomini  Fapie, 
"  et  honote  eaoetie  eccleaiaa  et  salute  sua  et  hteredum  snorum, 
"  recipiat  nos  in  gratiam  suam,  et  concedat  nobis  et  omnibns, 
"  qui  pro  nobis  et  nobiecum  esierunt  de  regno  sno,  pacem. 
*'  suEun  '  et  plenam  aecoritatem  de  se  et  sitia,  sine  malo  ingenio. 


liave,  "Hoc  igitor  tfibnlationis  igae 
"  et  meotie."  D,  has  "Hoc  ergo 
"  tribiilati<auB  et  mentis."  After 
these  words  Ifae  fonaer  Ecribe's  hand 


cornea  in  again-  Tbis  chapter  is  the 
compiler's. 

'procunxHle    mmmo     PonHfieel 
Added  by  the  coininler. 
I     =  *t(om]  Obl  W.    It  fe  in  O. 


■PW 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI   SECDNDL 


263 


"  Et  i^dat  nobis  ecclesiam  Cantaarieosem  in  ea  plenitudine'  A.D.  1169. 

"  et  libertate,  in  qua  earn  moliuB   habuimus  poBtqnam    fact! 

"  snmns  arcbiepiscopus ;   et  omues   poBseBsiones,  quas  habui- 

"  mna,  ad    habendam    efc  teoeudum    ita  Ubere    et  quiete  efc 

"  honorifi^,    alcufc   ecolesia   et  noa    ea    liberiiis    habtiimtiB    et 

"  tenuimus,   postquam    in  archi^iscopum  promoti  sumue,  et 

"  similiter  omnibus  nostris,  cam  ecclesiis  omnibus  et  priebendia 

"  ad  arckiepiacopatiun  perttnentibns,  quse  vacavemnt  pcatquam 

"  eziTimus  de  terra,  ut  fiwiamus  de  eia,  eicut  de  rebua  noatris, 

"  prout  nobis  placuerit  et  noatris." 

Eex  autem  Angloram  dnobus  articulia  non  plenum  praebuit  Befusal  of 
aasensmn ;  non  enim  nomine  restitationis,  cum  ajMthiepiBCOpuin  thia  by 
non  expulertt,  juxta  dignitatem  regni  eui  quiequam  solvere  '^^'"7  ''^■ 
tenebaturj  neo  vacantium  ecclesiamm  posseasiones,  quas  jam 
certis  dederat  personis,  in  irritum  revocare ;  aed  coram  rege 
Franoormn,  at  asserebab,  arcbiepiacopo  satiafacere  paratus  erat, 
vel,  si  contendere  vellet,  jadioium  in  pidatio  Pariaienai  eubire, 
Oallicana  ecclesia  [inter]  ponente  ^  partes  suae,  aen  scolaribus 
diversarum  proTinoiamm  cequa.  lance  negotium  esaminantibuB. 
Et  ita  rex  Anglise,  qui  prins  odium  in  ae  plurimoram  conflaverat, 
per  hiec  verba  plutimum  adeptns  eat  favorem ;  itaque  median- 
tibns^  amicia,  in  qaalemcnnqae  concordiam  confenisaenb  rex  et 
M^hiepificopuB,  nisi  quod  rex  osculum  pacis  dare  archiepiscopo 
negavit,  paratuB  omnem  aliam  scoiiritat«m  prmstare,  Archi- 
episcopus '  autem  pacem  iniro  noluit,  nisi  firma  posset  sUibi- 
litate  gaodere. 


Quod  proeeree  Briianam  Hmrlao  I'egi  et  Ganfrido  filio  siio 
fidclUatem  feeerwnt. 

Anno  Domini  UC1.XX.  Bex  Anglorum  Henrious  in  Natali  1 
tennit  curiam  auam  apud  urbem  Kanetensem,  prtesentibua  epi-  s 
Bcopis  et  baronibna  Eritanuieo  Minoris,  ubi  fidelitatem  omnes  ^ 
juraveruot  aibl  et  filio  auo  Graufrido ;  et  in  Quadrageeima  so-  [ 
quenti  ad  Angliam  tnuufretavit,'  cum  omnibna  enis  in  mari  ( 
fere  s 


'pIeiiiVuiiin«]  pleCudiaan,  A. 

^  ialerpoaente\  SoDiiJeto;  impo- 


'  mediemtilKn  asmcui^   Added  b/ 
le  compiler. 

^  This  sentencfi  is  the  oompiler'a, 
'  O.  W.  ips.  ipiie. 


MATTHSI  PABISIENSIS  CHROlfICA  MAJOEA. 


0-  Ve  abeolutione  IJondonierme  epigeqpi. 

Qao  etiam  tamo  Gtilebertna  Londonicnsis  antistoa,  dam  Atpi-  Diceto, 
bua  transcensjs  Eomam  tenciwet,  apnd  Mediolamnm  veniena,  ^ol.  S51. 
Utteraa  domiui  Fapee  in  hcec  Terbft  snBcepit ;  .^ 

"  SoUioiufigeDBi  archiepiBcopo  et  episcopo  Exoniensi  dedimue  M.  col. 
"  in  mandatis,  ut,  recepto  a  te  juramei^  quod  nostro  stares  ^^■ 
'*  "  jndicio  Hnper  his  pro  quibus  in  te  lata  erat  sententia,  no- 
"  stra  te  vice  absblvaat.  Ita  qaidem,  ut  pro  eo  qaod  escom- 
"  mnnicatne  fueras,  nallum  ordinie  ant  digniCatJa  pericalam 
"  aut  infamie  notam  debeae  soatiuere."  Epiaooptis  igltmr  ad 
absolnlrioiiem  a3pir»DS,  apnd  Bothomagum .  in  die  Paactiss  eet 
Golenniter  at^olntus. 


De  vita  et  virtiUibus  Saneti  Godvid  heremilie. 

Life  «f  Eodem  quoqne  anno,  venerabilis  _teremita  Godrieua  ex  hafi 

S.  Uodno.  ]^(.g  tranfliena  pro  vita  temporali  commntaTit  leternani.  De 
cujuB  vita  et  actibuB  admiraudia  aa  fine  glorioao  hale  hiatoriee 
vei  pauca  refeiTO  libet;  quoniaminJQriam  bocesEetfacereaancto, 
ejus  opera  tarn  prseclara  sub  silentio  prteterire.  Amieua  Dei' 
GodricuB  in  pagu  Sorfolliensi,  patre  Ailwardo,  inatre  vero 
Eadwenna  generatns,  villa,  qtwe  Walepol  nuncupatur,  a  prje- 
dictifl  parentibuB  educatua  est,  et  ibidem  cnm  eis  aliquandiu 
coQversatuB,  Ubi  paerilibas  annis  innocenter  traneactis,  mer- 
cator  efficitur,  et  prime  minoris  pretii  mereea  exerceus,  taudem 
pam  eociis  mercatoribnB  nandinae  ccspit  pnblicas  exercere.  H 
die  qnadam,  cum  in  M^enia^  maritimis  solus  ambnltu-et,  ires  i 
sicco  delfines  invenit,  quornin  duobns  adhno  palpitantibua 
tertius  mortmis  apparebat.  Ille  motua  pietate,  viventea  reiiqnit 
intactoB,  et  de  mortuo  partem  snniene,  onnatus  recessit.  Sed 
fiocfcibus  maris  de  more*  revertentibuB,  primo  pedes  et  tibias 
et  demum  abysaws  caput  ejus  vallavit.  Godricua  autem  fortia 
in  fide  et  sub  aqnia  dintius  inoedena.  Domino  dncente,  ad 
Biccnin  perrenit,  et  parentibns  pisce  dato,  concta  qiue  sibi  ac- 


Abridged 

K^iaaldi 
Monachi 
Vita  S. 
Godrici, 
MS.  Hari. 

2#,25*,27'. 
(ed.  Ste- 
venson),' 


''  See  the  accoont.  of  this  edition 
of  Beginatd'e  voric  in  the  pre&ce 
(pp.  ix.,  3,),  to  Ml".  Stevenson's 
edition  of  the  longer  work  of  Regi- 
nald, "Libellns  de  Vita  et  Miia- 
"  colis  S.  Godrici,"  Surtees  Soc., 
IMS.  It  is  printed  in  the  notes  to 
the  larger  work.     He  edition  in 


the  Hari.  MS.  33S  is,  aa,  the  author 
tells  ns  in  his  preface,  an  abridg- 
ment of  the  larger  work  (f,  36  of 
the  MS.). 

'  O.  W.  ins.  igiier, 

'  arenis  baa  been  nearl  j  etoBed  in 
A.,  and  is  omitled  in  C.  D. 

'  more]  morte,  A. 


iqi 


»E  TEM?0»E  REGIS  HENBICI  SBCOHIH. 


265  ■ 


Beginaiai 
MoDachi 

Oodrici, 
p.  301. 


eiderant  enarravit.    Solebat  autem  iter '  solns  agens  de  cielesti-  A.D.  1 1 70. 

has  meditari,  et  orationem  Dominicam  cum  sjmbolo  frequentina 

mminare.    Sanctum  Andream  in  Scotia  orationis  gratia  devotne 

petirit,  nee  minori  derotioae  ductus  Bomam  peiresit.    Inde 

denmin  reversus,  quibnsdam  negotiatoribne  adjunctns  est,  efc 

cum  eis  navig^o 'aggressus  est  mercatoram.    Et°  divitias  conge- 

reng,  unius  navis  dimidium  eb  alterins  gvurtam  [partem]  habe- 

bat.     Erab  aubem  corpore  robusbos  et  aDimo  etrenuus;  tmde 

per  rescues  diversas  navigando,  looa  sanctorum  mnlta  viwta-  p.  258. 

bat,  eb  fw>ram  se  pabrooinio  commendabat. 


De  paella  jtMB  beato  Godrico  in  p^egriiiatione  ininistravit. 

Id.  p.  36'.  Godricus  itaque  cum  jam  navalibus  lucria  Bedecim  annorum 
tempua  compleverat,  divitiae,  qoaa  mulbia  laboribus  coBgre- 
gaverat,  in  obsequiia  divinis  eipendere  diaponebat.  Signiim 
itaque  viviflcse  crucis  Jerosolimam  petituiua  accepib,  et  Domi- 
uicum  sepulcbrura  devotissime  viaitaTib,  et  inde  per  Sancbum 
Jacobum  in  Asgliam  remeavib.  Qui  ibernm  post  aliquanti 
Id.  p.  as*,  temporis  spatium  pia  devotione  succendebabur,  nt  Aposbolo- 
rum  limina  visitaret,  eb  propoaibom  sunm  parentibua  indicavit. 
Mater  vero  cum  ee  itiaeris  comitem  fnturam  asBBrerct,  ai  liceret, 
lilins  grabanber  annuit,  et  geuetrioi  bumiliter  obsequeos,  ba- 
ld, p.  39-.  meria  earn  portabat,  quotieiie  asperitas^  itineris  exigebat.  Tllis 
aubem  nrbem  London iensium  pnebergreaaia,  acceaait  subito 
mulier  quiedaiu  magni  decoris,  eb  Lujus  peregriuationis  comi- 
tem fieri  bumiliter  supplicavit;  quod  illi  alacriter  annueront. 
Erat  quidem  eia  comea  individua,  et  in  eornm  obaequiia  diligena 
et  devoba.  ITaiu  pedea  eoram  lavabat,  oacnla  pedibna  impri- 
mebab,  eb  aliia  canctiB  obaequentio!'  babebatnr.  Iba  per  botnm 
iter  in  eondo  et  ledeundo  se  gerebab,  nee  ab  aliquo  interrogata 
fuib  quffi  eaaet  vel  tmde,  nee  ilia  id  ipaum  tdiquando  indicabab. 
Id.  p.  4ii\  Cum  aubem  repatriantee  Londonias  approfonquabtrnt,  impetravit 
licenbiam  recedendi,  eb  in  auo  receeau  bcec  verba  disit;  "Tern- 
"  pus  est  ut  illttc  redeam  nnde  eum  digiessa;  tob  autem 
"  benedicite  Deum,  qui  speranbes  in  se  non  deserit,  ecientes 
"  quod'  iilud  eveniet,  quod  Bomte  ab  ApostoliB  postnlastia." 
Hanc  autem  mulierem  de  comitatu  nemo  Tidit,  niai  Godricus 
et  mater  ejus. 


Filgriioages 
ofS-Godrio 
to  Jerusa- 
lem, Com- 
postella, 
antlltome. 


I       >  W.  ins.  id.   It  iB  not  is  O. 

Harleian  MS.  has  hcc. 
I      *  g«o(f|  qDOtuam,  A.  0.  Wi 


HATTH^I  PAItlSI&NSIS  CHRONICA  MAJOEA. 


AJ).  1170.  Qr^*od  vir  Dei  de  ^egrittatio; 


ad  keremum  convolavit. 


Motmchi 
VitaS. 
Godrict, 
p.  41*. 
H.  p.  43'. 


His  settli;-  Cumque  patri  auo  mfttrem  restituisset  inoolumem,  omnia 
meut  as  a  vendidit  qn^  babebat,  et  eoram.  benedictione  percepta,  pro- 
hecmitDear  fec^B  eat.ab  eis,  vitom  horemifjoam  prss  omnibus  cDncupisceos. 
Cmlisle.  Yenit  tandem  in  extremis  Anglite  finibas  ad  oiritatem  qus9 
Karleolum  nancupatnr,  itbi  quosdam  homines  sibi  consangui- 
nitate  coiyttnctoa  invenienB,  ab  imo  eoriim  Paalterium  Sancti 
Jeronimi  ipeo  donaDtB  anscepifc,  quod  in  brevi  didicit  eb  me- 
moriter  recitavit.  Tunc  silvan,  ignonuitilins  amicis,  petens.  Id.  p.  44'. 
eilTeBtribus  herbis  ibi  et  frnctibns  aliqnandiu  victitaVit.  Ad 
qucm  serpentes  ac  fere  accedentes,  ipsam  diu  intaebantui',  aed 
mox  cum  omni  uiMisuetndine  recedebant.  lUe  solus  in  beremo 
diebos  multis  convereatas,  antic  genuflexionibue,  nnnc  mant- 
boB  in  GiGliim  eleratis,  nunc  bomi  proatmbtie,  Domimim  aseidue 
precabatur.  Tandem  soliterium  quendam  inveniens,  et  spe-  W.  p.  4?'. 
luncam  senis  ingrediens,  ab  ipso  coufestim  audivit,  "Bene 
"  venias,  frater  Godrice ; "  "Et  tu  bene  valeas,  pater  Ailrice," 
cum  antea  proraus  easent  iguoti.  "Tu,"'  inqait  senex,  "ad 
"  hoc  missus  es  a  Deo,  at  corpus  senile  sepnltiirse  tradaa." 
Itaqne  soli  per  biennioia  commanseront,  nullam  omnino  sub- 
Btaatiam  possidentea.  Sene  tandem  graviter  iufirmato,  Godri-  H.  p.  48=. 
cus  debilem  snllevat  et  transportat,  eibos  ori  ejus  applioat, 
presbiteruin  addudt,  qui  ei  facta  confesaione  enchariatiam  sum- 
minifitrat.  Yidens  ergo  Godriona  quod  morbiui  invalesceret.  Id,  p.  50>. 
dixit  i  "O  Bpiritns,  qui  ad  imagiaem  Dei  creatus  ea,  adjnro  te 
"  per  Deom  omnipotentem,  at  me  nesoiente  es  hoc  corpusculo 
"  non  recedas."  Sene  antein  sine  mora  animam  exkalante, 
yidit  in  similitndinem  velut  veuti  orentia  et  fervidi  formam  Id.  p.  SS'. 
quasi  spbcericam  et  rotnndam,  qucB  instar  ritri  Incidisaimi  tota 
reeplenduit,  et  illam  ondique  incomparabilis  candor  obdnxit; 
licet  modnm  quaJitatis  anioue  nemo  valeat  explicare.  Audito 
auf«m  obita  viri  atmoti,  sooii  ejna,  qui  etant  in  ciiria  beati  Culh* 
berti,  inter'  quos  iijerat  juvecis  conversatus,  aepelierunt  eum 
in  cimite^o  Dimelmenai. 


QmiA  bealM    Qodi-icas   Jerosolhaaia  pj'o/eutus  ett^M  prosperUaie 


Hie  tvMoi      Sepulto  itaqne  fratre  jam  dicto,  Qodricns  revertitnr  ad  de-  id,  p,  531. 
visit  to  Je-  gertum,  hsBstttms  quid  de  se  diviniB  sit  placitam   Afolontati, 
^^^^'      Dum  igitnr  super  hoc  attentius  Deum  orarefc,  vox  lapsa  de 
coalo  dixit  ei,  "  Expedit  tibi  ire  Jerosolimam  et  rerertj."    Bed 


1  7^]  Tddc,  O.,  as  the  HatL  MS.  I 


^  mter  .  .  coxveraahta'^  Introduced 
from  a  previons  pasea^,  p.  47', 


DE   TEMPORE   EEGIS  HENRICI  SECUNDI,  267 

Begjnaldi    et    sanotus  confessor    Ghristi    Gutfabertiis    ci   apparena    dixit,  A.D.  1170. 

Moniwhi      "  Vade  Jerosolimam  cmn   Domino  cmcifigi,  et  ego  tibi  sum 

GMrid        "  ^"'''^'^   adjntor   iu  omnibua  et  patronns.      Et  itiaeris  hnjiw 

p.  53'.  '  "  laliore  conBumma-to,  sub  mea  protectioae  apud  Finchale  Do- 
"  mino  militabis."     Godricns  autcm  Diinelmum  reversns,  eig- 

Id.  p.  55'.  niuu  crucis  cum  presbyteri  bencdictione  BnsuepiL.  In  boc  itinere 
erat  ei  cibus  panis  ordeiceus  et  aqua  potas,  non  Testes  motavit 
neo  abluit,  nou  calciameuta  deposuit  tbI  mutavit  ftnt  omendaTit, 
antequam.  ad  loca  sauota  Teniret,  Ad  eepulchmm  Domini  et' 
ad  alia  looa  eanota  veaiens,  devote  oravit,  Ittcrimas  fudit,  solo 
adhsesit,  oscula  fisit,  ita  devotufi  esiatena  ut  vix  cnilibet  credibile 

H.  p.  57'.  videretur.  Ad  Jordanis  flnenta  procedena,  cum  cilicio  et  cipbo 
quem  in  pera  portabat  et  cruce  modica  quaiu  semper  in  roani- 
bus  ferebat,  aquae  fluminia  introivit,  qu»  omni  post  tempore 
qno  visit  babuit  cariora.  Tunc  prime  vestea  exuit,  de  aqua^ 
lotus  asceudit,  calciamenta  depoauit  et  dixit;  "Dens  omni~ 
"  patens,  qui  in  liac  terra  nndie  pedibus  ambnlasti,  et  eos  pro 
"  mo  in  patibttlo  olavis   transGgi  permisiBti,   ego  d^nceps   cal- 

Id.  p.  60'.  "  ciamenta  pedibus  aon  apponam."  EAacto  igitur  peregrina' 
tionis  voto,  in  Angliara  repedavit. 

Quod  beatas  Oodrioui  apud  Fijichale  locimi  iKilriialumis  Deo 
insptramie  elegit. 

Id.  BeversuB  autem  in  Aquiloualibus^  Auglife  partibus,  locum  in  Oa  bis 

stlva   iuvenit  secretum   Esohedale  mmcupatum,    et  bunc   sibi  return  he 
Gompetere  judicabat.    Hie  de  lignia^   casnlam   construsit,   et?*™*?™' 
ceapitibus  earn  tesit,  ibique  per  aanom  et  menses  alaquot  habi-  ^^^^  ^^^^ 
tavit.      Sed  com   ibi  a  domiiiis   fundi  mulestia«   sustmoisBet,  j^tf^cbale. 
diacessit,   et   Dnnelmum  pcryenit;  ubi  psalterium   ex  iutegro 
discens,   tantum  iu    brevi  profocit,    quod  in  psalmis,   bymuls, 
et  oratiouibua  eruditns  est,  quantum  sibi  sufflcere  videbatnr. 

Id.  pp.  61',  Igitur  divina  admonitione  inspiratns,  die  quadam  ad  viciniim 

fi^-  nemus  procGiisit,  ubl  andivit  pastorem  qnendam  sic  dkentem, 

"  EauiQH  iu  Finchale,  gregee  adaqnare."  Hiec  audiena  God 
ricuB,  dedit  ei  solum  qnem  liabuit  obolum,  ut  ilium  dnceret 
ad  buDC  locum ;  ubi  ad  iuteriorem  silfss  densitatem  progredieng. 

Id.  p.  61^  occnrrit  lupo  mirse  magnitudiniB  effivienti,  qui  in  ilium  irruit, 
ac  si  vellet  dilaniare  frusbatim.  Intellexit  antem  Godricns 
TersutitMH  fore  boatis  autiqui,  Crucis  ei  opposuit  siguum  dicens ; 
"  Adjaro  te  in  nomine  Sanctsa  Trinitatis,  ut  festinanter  recedae,  p,  S59, 

'  el  .   •   veniem]   Introdnced  by  I       '  AqHiimaUbus]  Aquilonibaa,  A. 
the  compiler.  *  ligna^  Unguis,  A. 

*  ogua]  qua,  A. ;  aquia,  Harl.  MS.  I 


MATl-Hail  PARISIESSIS  CHBOmCA  MAJOBA. 


X  "  ei  men  serritntk  obsequitim 
"  Pomino  proposui,  ait  aoceptam 
pedibns  prostravit,  quasi  TOniam 


qnod   in   hoc  loco  exhibere 

"  et  Ha  diotis,  fera  ee  ipsiue'  mT^ 


'       Advertens  igitnr  mente  quod  ibidem  easet  Domino  eemtimu,  Id.  p.  6 
de  licentia   BaQoM  StmekQensia  epigcopi-  jnsita  ripam    Weri 
fluminiB  caBulaia  compoauit  in  tena  defoseam,  quam.  ceepite  Id.  p.  T 
contesit,  et  coepit  ibi  habitare,  serpentium  eociua  et  feramm. 
Ifagna   qnidem    et    honibilis    aderat    Berpeotiom    mnltitado.  Id.  p.  6' 
mitiBsimas  se  tamen  viro  Dei,  palpahilesque  efc  ipsius '  obtem- 
perantes  juBsionibns  eshibebfoit.    Hbnounqnain  vero  eo  sedente 
ad  ignem,  ee  inter  ipains  tibias  estenilel>aat,  et  qoaudoqne  in  n,  p.  g 
diBCD    aljquo    rel    ciplio   rotundo    se    scemate    componebaiit. 
Comqne  base  aunis  aliqoibi^  perbali^et,  Tisum  est  sibi   quod 
eJDB   Orationes  impediebant  j   et  die  quadam  illos  solito  more 
reperienB,  jussit  ne   amplius  domum  auam  intrareub;  et  mox 
totum  illud  verminm  genus  ita  discessit,  quod  neo  ultra  casse 
linieii   tranBire    praaeumpsifc.       Munera    qnoque    sibi    oblata  li  p.  7: 
plane   rospuit  ot    cibaria.      De  laboribus  mannum  vivere  dis-  Id.  p.  8< 
poncu9,  ramos    et  radices  herbaram  in  cineroe  redegit,  quoa 
cum   farina   ordei  ita  commtacuLti,  ut  partem  tertiam  cineree 
continerent.      Insultas  libidinis  lacrimis,   Tigiliis,    arcebat  et  Id.  p.  7i 
jejuniis,  ita   quod  plerumque  per  Bex  dies  abstineret  a  cibo. 
Post  fortia  luznrite  temptameuta,  couatns   est  enm  diaboMs,  Id.  p.  I- 
nnno  apparens  in  urao  vel  loone,    nunc   in  tauro    yel   Inpo, 
nnnc  in  volpe   vel   bufone,    teirerej    Bed  ille    fortia   in  fide 
omnia  contenmebat.    ITt  antem  camis  incendia  auperaret,  cili- 
cio   camem  edomabat  aspemmo,  efc  lorica  per  qninqn^iinta 
ftnnorum  curricula  utebatur.    Lapidem  latum  habuit  pro  menaa,  id,  p.  e; 
super    qnem   panem  collocabat    priedictum,    quem   nunquam 
contedit,    -am  gravi   necessitate    compnUos.     Fotus  illi   fuit  id.  p.  si 
gnetos  aqnce  permodioos,  neo    hunc   sumobat  nisi  valida   siti 
coactns.    Knnqitam  jacebat  in  lecto,  sed  in  homo  nuda  enper  id.  p.  %, 
eilicio  fatigatus  decabnit,  capite  aupposito  lapide  quem  pro 
meusa  babebat.      Luna  Incente  operibus  insistebat,  et  somno 
ita  discusso,    orationibns  incambebab,     Hyeme  geiu  et  nive  Id.  p.  8i 
rigenta,  nudns  flnmen  ingressas,  nocto  ibi  tota  vivam'  eemet- 
ipBnm  Pomino  bosfciam  immolabat,  eb  osque  ad  collam  sum- 


BE  TElHPOaE   REGIS   HBURICI  SECUKDI.  269 

B«giiuldi   mennis,  orationee  el  psalmos  cam  la^rimU  profandebat.    Dam  A.I).  IITO. 
Uona^     yir  Bftnctna  Btwet  in  aquia,  apparuit  ei  fl^pe  diabolua,  mem- 
S^^      brcoTim  univerHitate  distortnis,  et  com  in  earn  veiled  irraere, 
p.  nK         eigno    eanette  Crucia  iUum  coiifusnin  fugavit.     Vestea   ejus 

quae  in  ripa  reliqaerat  asporlaTit,  quem  Q-odricos  ita  clamore 

deterrnit,  quod  cnncta  relinquena  effngit. 

Qttod  ieatiis  Godricne  puerti^it  ae  ore  imaginia  Crudfisti  md!t 
earwe  ei  m  mains  gremvam  descendere  reverenter. 

Id.  p.  101>.  Die  qnadam,  dnm  vir  Domini  Godricus,  in  orafoirio  sno  Hisvi^one, 
sedens,  pealterium  romiu^xet,  vidit  es  ore  imaginis  Crncifixt 
pnemlDm  exire,  qui  ad  imaginem  beatie  Yirginia,  qa^  in 
parte  Aqailonis  stabat  in  eadem  trabe,  desceudib  et  gremio 
ipeius  insedit.  Ilia  vero  maims  contra  venientem  estendens, 
amplesnm  fere  per  tree  boras  bracbits  confovebat.  Fner 
qnoque,  qoamdin  sedebat  in  gremio  matria,  ut  vivena  in  cor- 
pora ee  movebat,  et  ad  ejus  adventam  pariter  et  diacessum 
tota  saorsB  Tirginis  imago  ita  contremnit,  nt  de  trabe  ruica ' 
minari  videretur.  Putabat  autem  amicna  Dei  Godricus  ima- 
ginis  membra  vitali  spiritn  compleri,  et  paerum  non  alind 
esse  quam  Jesma  credidit  Kazareaum.  Peinde  paer  eodem 
modo  qao  Tenerat  in  oa  rediit  Crncifisi. 

Quod  tnaier  Bommi  el  Maria  Magdalene  heato  Godrico  appame- 
rant,  et  ife  cantieo  g«DiJ  a  Malre  didicU  Salvatoris. 

Id.  p.  IIP.     Altera  vice  cnm  vir  awictus  coram  altari  beatte  Virginia  et  He  is 

Dei  genetricis  oraret,  vidit  duas  ptiellaa  quasi  setate  teaeras  ''site^  It 
atimteB  ad  duo  comua  ipsiua  altaris  specie  pulcherrimaa,  qua-  vfrBin*^ 
rum  Testes  eraut  niveo  aplendore  fiilgentes.  Quibua  diu  in-  Mary  and 
vicem  B6  contemplantibus,  tacnit  Godricus,  non  ausua  ae  S.  Mary 
movers ;  aed  atepiua  in  eas  oculoa  convertebat,  et  qnandoque  MsgdaleEe. 

Id.  p.  120'.  cernnne  adorabat.  Tunc  yirgines  ad  Godricum  accedentes,  ilia 
quae  a*  dextris  erat  altaris  ilium  taliter  est  a&ta;  "Nunquid 
me,  Godrico,  oognoscis  P  "  Et  ille,  "  Domina,  boo  nemo  potest, 
nisi  cni  tn*  volueris  reTelare;"  et  ilia,  "Vere  dixisti,  quia 
"  mater  Chriafi  sum,  et  per  me  Ipsius  gratiam  obtinebis. 
"  Ista  eat  antem  Apostolorum  apostola  Maria  Magdalene." 
Et  Godricna  pedibus  Dei  genetricis  advolutua,  "  Tibi  me, 
"  domina  mea,"  inqnit,  "  coromitto,  ut  me  perpetao  cuafcodire 


bk- 


'  rvina]  niiaam,  W.  i       '  iu]  te,  W.,  though  0.  has  tv. 

a  a]  ad, A.  [ 


^■^  ^■_;,--=«^5Jv?^>r«'«->|??|SSg 


[ 


'^ 


270 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A^.  1 170.  "  digneris."    Tanc  utraque  manus  super  caput  ejus  imposuit,  et  ]^^S"^^ 
caesariem  complanantes  domum  odore  dulcifluo  compleverunt.*  y..    « 
Post  haec  autem  Dei  genitrix   canticum  quoddam  coram  illo  Qodricf, 
musica  modalatione  praBcinnit,  efc  ipsnm  cantare  edocuit,  quod  p.  120^ 
frequenter  repetens  Godricus  memoriaj   firmiter  comnjendavit. 
Est  autem  canticum  illud  Anglico  idiomate  compositum  sic; 


The  Eng- 
lish hymn 
tanghthim. 


His 
miracles. 


Seinte^  Marie  clahe  virgine, 

Moder  Jesu  Oristes  Nazarene, 
**  Unfo,  soild,^  l>in  Godrich 
^^  Onfang,  bring,  haali,  pidh  J>e  in  Grodes  rich. 
**  Seinte  Marie  Oristes  bur, 
'*  Meidenes  clenhad,  moderes  flar,'* 
"Dilie  mine  sennen,  rixe  i  min  mod, 
**  Bring  me  to  Mmne^  pidh  self  God." 


te 


The  first  of 
these  two 
stanzas  is 
from  the 
Harl.  MS., 
f.  745. 
[p.  2872]. 
The  second 
is  from 


MS.  Beg- 
5  F.  vii.  f. 
Hoc    canticum   potest  hoc   modo   in   Latinum   transferrj^:  ^  85. 

'[  Sancta  Maria  Christi  thalamus,  -yirginalis  puritas,  matris  flos, 

"  dele  mea  crimina,  regna  in  mente  mea,  due  me  ad  felicitatem 

"  cum  solo  Deo."    Prsscepit  itaque  mater  Ohristi  Nazareni/  ut  Id.  p.  120*. 

quotiens  dolori,  taedio,  vel  temptationi  subcumbere  formidaret, 

hoc  se  cantico  solaretur.    **!N"am  me,"   inquit,    *'sic  invocans, 

**  meum  senties  constanter  auxilium."    Deinde  signum  Orucis 

capiti   ejus   imprimens,   ipso  cernente,   in    caelum    ascendunt, 

odorem  ei  suavissimum  relinquentes. 


Quomodo  Sanctus  God/ricus  chos  morhios  reBus^itaverit. 

Yenerunt^  die  quadam  ad  hominem  Dei  vir  cum  uxore  sua,  ip-  Id.  p.  133^. 
sum  misericorditer  obsecrantes  ufc  resuscitare^  filiam  suam  mor- 


^  compleverunt\    repleverunt,    O. 

2  This  is  thus  given  in  the  Harl. 
MS.,  f.  74  ft.  with  mnsical  notes : 

**  Seinte  Marie  virgine  moder 
**  jesus  cristes  nazarene,  on  fong 
**  schild  help  Mu  godrich,  on  fong 

hring  hegUche  wi}>  j>e  ine  godes 

rych." 

^  O.  W.  ins.  hdpy  as  the  Harl.  MS. 

^Jlur]  flour,  O. 

^  \*imne']  Ji)lisse9  W.,  though  O, 
has  Jnmwe  ;  A.  C.  D,  have  \>inine ; 
Reg.  5,  F.  vii.  has  \>inne. 


ii 


a 


^  A.  omits  the  translation  of  the 
first  stanza,  which  O.  W.  give, 
"  Sancta  Maria,  virgo  munda,  mater 
"  Jesu  Cbristi  Nazareni,  sascipe, 
"  adduc,  sancta,  tecum  in  Dei  reg- 
«  num."  This  is  in  the  HarL  MS., 
which  does  not  give  the  translation 
of  the  second  stanza. 

7  Nazareni]  Om.  O.  W* 

^  Venerunt]  So  O.  W.  A.  has 
Fxuerunty  apparently  a  concision 
between  Exiemnt  and  Venerunt 
C.  has  Fueruntf  D.  Pervenerimt 

^  resuseitare']  resuscitaret,  A.  C. ; 
recitaret,  D. 


ijM.aww- 


. "  -  "       ' .  *      .  .  * 


mmm 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI  SECUNDL 


271 


MoDHchi 

VilfiS. 
Godiici, 


Id.  MS. 
Harl.  SSa, 
f.60. 


tnam  dignaretar.  Et  corpus  exanime  de  sacco  excntientes,  coTara  AJ>.  1 170. 
ipso  illnd  projecernnt.  Vir  autem  Domini,  qui  ad  tantoB  virtu- 
tis  opns  se  jndicabat  indignnm,  nibil  reepondit,  sed  in  agrum 
proceasit,  ut  conBuetiuu  exerceret  laborem.  lUi  autem  com- 
moti  receasemnt,  corpus  relinqnentes  in  oratorio,  et  dieentea ;  p.  860.  _ 
"  Habeat  cadaTer  et  infodiat,  vet  illnd  vitas  reatitoat,  quia 
.  "  posaet  Bnseifare  si  Tellet."  Godricna  veepere  domum  rediens 
in  angulo  oratorii  corpus  invenit.  Ad  Beum  igifcur  tota  cor- 
dis intentioue  converens,  orationibue  cospit  instare,  at  Dons 
omnipotens,  qni  vita  omninm  eat  et  aalns,  pnellam  ad  vltam 
revocare  dignaretur.  Tribue  aatem  diebus  et  binia  noctibus  ' 
hoc  agere  non  cessavit;  sed  die  tertia,  cum  adlmo  esset  in 
lacrimis,  ante  altaie  procunxbens,  vidit  piiellam  ad  altars 
venientem,  et  vocatis  cum  festinationc  parentibus,  reddidit  eis 
puellam  incolmnem,  juraatibns  illis  prina,  quod  seoretam  hoc, 
dum  GfldricuB  viveret,  nemini  revelarent. 

Alio  quoque  tempore  viro  Dei  pnentm  mortanm^  a  paren- 
tibus clam  oblatum  jassit  super  altaro  in  oratorio  beafcffi  Vir- 
ginia ponero,  et  parentes  consolana  iacriniMites  ait ;  "  Ne 
"  putetis,"  inquit,  "puerum  esae  mortnum,  aed  mecnm  flesis 
"  genibua  divinam  pro  puero  clemeutiam  esorate."  Oratione 
igitur  oompleta,  prajcepit  nt  enm  tollerent  de  altare,  et  acce-  . 
dentes  viventem  reperinut  et  ridentem.  Hoxqne  illos  sacramen- 
tis  conBtrinzit,  ne  hoc  opna  ante  ipsius  obitum  propalarcnt. 

Qualiter  monaeho  vitam  ejvs  terihere  volenti  responderit.  • 
Habuit    autem    vir   eanctna    monacbos    Bnnelmenses    valde  Hisanswer 
familiares,    sed    tamen    inter    c«teros    monachum    qnendam  *" "  matik 
nomine   K.^   specialius  diligebat.     Hie   autem,  cum  a  multia  ^^?^i 
J  rogatuB  fuisset,  nt  vitam   et    virtutes   Saucti    Godrici    poateris  -wbo  wished 
profuturaa    litteria    commendaret,     ipse     pro     rermn    veritate  to  write  Ids 
3'  certitffi  inqnirenda  acceseit  ad  virum  Dei,  volens  ab  eo  qnid  lift- 
'   acribere  deberet  fainiliarins  eradiri.    Besidens  autem  ad  pedes 
sancti  dixit,  qnod  libenter  scriberet  vitaqi  ipaius  si  annneret, 
protestans  quam  ntile  loret,  si  aotuum  ejna  notitia  ad  posteros 
deveniret.    lUo  vero  quasi  commotus,  vultum  convertens'  ait; 
"  Yitam  Godrici,  amice,  talem  esae  cognoacas.    Godrioua  pri- 
"  mo   msticua    piugnis,   fornicator   immundus,  fconerator,    fal- 
"  sarins,  deceptor,  perjnrus,  adulator,  diBcnrvena,  petnlana,  et 

...      _.  J    .      J-  V  '  "■]  Frobftbly  an  error  for  S. 

ODidem  noctibus  et  duobns  diebue,  ^     ■     . , 

M.  MS.  "•  "•K™""'- 

^  paenim    morUiumI    pner  mor- 

,         jL         .  conwrtens]  convertes,  A. 


oi»^ .  ^rv;•:y^■^^»s--=:-  ■?  y-*^.  '^^<5?"*5gR*f^'r^r?^gf '^'^^ 


272  .     MATTUMl  PABTSIKNSIS  CHKONICA  MAOORA. 


(( 


tt 


(( 


v< 


a 


i< 


t( 


Keginaldi 
Monachi 
Vita  S. 
Godtici, 
Prolog,  p. 
xxxiii. 


A.D.  1170.  "  gulosusj  modo  pulex  mortuus,  canis  foetidus,  rilis  venniculus, 

non  heremita,  sed  hypoorita,  BOn  solitarius^sed  mente  difteus, 

derorator  elemosinarum,   fastidiostts  deliciarnm,  cupidns  et 

uegligens,  otiosus  et  stertens,  prodigus  et  ambltlosus ;  et  qui 

non  esset  dignus  alii[s]  servire,  cotidie  sibi  ministrantes  ver- 

berat  et  objurgat,    Hsec  autem  et  Ms  pejora  scribere  poteris 

de  Grodrico.*'     Et  bis  dictis  velut  indignatus  obticuit  5    et 

monacbus  cum  nonnuUa  ^  confusione  discessit.   Interjectis  autem 

deinceps  aliquot  annis,  nibil  de  ipsius  vita  monacbus  ausus  fait 

inquirere,  donee  ipse  quasi  misertus  ejus,  et  ^  velut  de  praedicta 

pcenitens  injuria,  ultro  coepit  dicere  quod  volebat.     Adjuravit 

tamen  monacbum  per  dileotionem  qua  ei  conjunctus  erat,  ut 

eo  vivente  nemini  libellum  ostenderet. 


QiiaUf&r  8anctu8  Godricus  de  exUii  animcB  et  statu  interrogatus 

responderit. 

His  answer     Altera  vice  cum  idem  monacbus  propter  festum  Sancti  Jo- Id,  p.  205^. 

respecting  jiannis  Baptistse  illuc  veniret,  ut  viro  Dei  missam  celebraret, 

^  ^^ieh^^^  sedens  extra  limen  oratorii,  ilium  intus  canentem  audivit.     De- 

the  soul      iii<^®  post  vesperas  interogavit  eum  frater,   qualis   esset   exitus 

leaves  the    animarum  ex  boc  mundo ;   ad  quod  tale   fertur  acoepisse  re- 

bodj.  gponsumt   **  Sancta,"  inquit,   "anima  leniter  exit  a  corpore; 

'*  sed  pecoatrix  anima,  velut  immatura,  multis  flagris  ad  exitum 

*•  perurgetur.    Egressa  vero  ad  aeris  fastigium  sine  mora  con- 

'*  scendit,  et  ibi  moram  quandoque  facit,  expectans  quid  Deus 

"  de  ilia  facere  velit.     Est  autem  ibi  quasi  quaedam  porta  fer- 

"  rea  et  angusta,  hinc  inde  spirituum  bonorum  et  malorum  cus- 

'*  todiis  circumcincta,  per  quam  anim^  justorum  levi  transitu 

**  admittuntur,  injustae  veto  graviter  angustantur  et  cruciantur, 

**  et  ad  inferiora  miserabiliter-deprimuntur.    Hodie  vero  con- 

**  spexi  animam  cujusdam  justi  libcram  transvolare  per  earn, 

**  et   ideo  cum   angelis   eam  deferentibus    coepi    prse   gaudio 

'*  cantare,  quod  et  tu  admirans  audisti.^ 


» 


Qualiter  Sanctus  Petrus  leato  Godrico  missam  celehraverit. 

His  vision       Monacbus  idem  ifcerum  illuc  reversus  quaesivit  ab  bomine  Id.  p.  211^. 

of  S.Peter.  j)gi^  nran  missam  vellet  audire;  qui  respondifc:  **  Hodie  de 
**  Saacta  Trinitate  missam  audivi,  et  communionem  de  manu 
**  viri  cujusdam  decandidati  suscepi,  qui  de  caelo  descendens 
"  itemm  in  caslum  ascend[it],  et  ut  peccata  confiterer  admonuit, 
**  et  de  meis  excessibus  dixi  ei  quicquid  mibi  occurrit;  sic 


nonnuUa]  non  iiUam,  A. 


I      ^  et  \  .  .  injvria]    Added  by  the 
I  compiler. 


14,11  ,Jl.p.pi|!l     l.Jl. 


DE  TEMPOBB  BEGIS  HEmtlCI  SBCftWDI.  273 

'  aatem  absolutna  ab  illo,  enohariitiam  de  mann  ipsins  reve-  A,D.  Jiro. 

Monaohj.    "renter  percepi.    OfBoio  quooine  peraoto,  elsvatia  manibtia  est 

^S^f       "  elevatoe  in  cralom.    Landaane,  fill,  nfc  post.hKO  a  to  modo 

p.  211'.       "  diaciplinam  vel  conmmiiionem.  acoipiamp"     Et  ille  reapon- ■ 

dit,  qaod  too  faeere  non  auderet ;  Bed  quteaiyit  ab  eo  qnis 

Bauotonua  ilia  fuisseti  et  vir  Dei  diiit,  huno  fiiisae  Petnim 

Apoafoliun,  qni  misaua  fuerat  a  Domino,  at  ipaam  abaolvereb 

n  peccatis.    "  Ta  misBam,"  inquit,  "  in  honorem  beatse  Virginia 

"  oelehrato,   nt   ejua   interventn   Filinm    ipsins   habere   propi- 

"  tinin  mereamnr."    Et  monaohns  DeEm  landana,  ItetuB  paruit 

imperanti. 


Id.  p.  311'.     Sanctus  heremita  et  amicus  Dei  Godricns,  cum  annoa  aesa- In  his  last 
gintit '  in  heremo  apad '  Fincliale  strenue  peregiaaet,  morbo  con-  iUn«Es  be 

Id.  p,  312'.  fectns  et  senio,  ad  transitum  propinquabat.    Nam  per  octo  fere  "aasanlted 
annoa    in  lecto  langaidaa  dccnbacrat,   nee  nnquain  nisi  alienjc  ^i  „g^    ' 
manns   anxiliu    ae    in   lataa    aliqnod    dcclinabat.      Quo   utiqne  tbem  to 
tempore  tot  anstinnit  fflgritadinam  tomptatioiiamqne  inolostiaa,  fiigiit. 
qnod  neo  lingua  poaaent  vol  calamo  comprebendi.     Venemnb 
ad  earn  dno  diemonea,'  deferentes  lecticam  et  dicentes  ;  "  Hnc 
"  venimua  nt  te  ad  inferoa  deportemna,  qnia  senex  delima  es, 
"  et  de  aapientia  faotns  insipiensj"  ille  crucis  signacnlo  so 
munivit,  et  oraoa  protinus  dffimonoa  effugavit. 

QmoTuoiifo  diafcolws  Saiictuin  Godrioa/ni  iti  cofitc  ^ercitsserii,  et  d6 
morte  ejtis. 

H.  p.  314^.      Poatea  vero  cnm  -rir  Dei  vice  qnadam  in  lecto  solos  jaceret,  Another 
ministri,  qui  foris  erant,  vooem  illoa  vocantem  audierunt;  et  "^'^J''*  .^^ 
accurrens  unua  eomm  festinanter,  invenit  eum  corpore  nudum     ^   *"  ' 
jaoentem  in  oratorii  pavimento ;  et  ilium  in  lecto  reponens,  p.  S6i. 
qnaaaivit  ab  eo  qnare  aic  ja,ceret,    Et  ille;  "Diabolus,"  inquit, 
"  mibi   astitit,    et  videna    me   poet    quietem    somni  tepidloa 
"  agentem,  snbito  de  lecto  me  pepulit  improTianm,  et  scamno 
"  caput  menm  allisit."     Et  ostendena  gibbmn  in  capite,  hseo 
verba  snbjnnsit :    "  Ita  anbito   me  prtevenit  inimicua,    quod 
'.'  sigDO  orncis  me  non  potui  prsemnniie,  et  ait ;   '  En  Godrice 
"  'rustice,   de  quo   nOn  valui    bactenna   per  meos    aatellitea 

.     ,  ,      ,  .,„     I      '  apvd  Findutle  slrcmwl   Added 

moi^bO.aconeol.  |      . fc„,„]  , j,jB, H.H MS. 


=^c  'r-^^yj.^^::^ 


274 


MATTH^I  PARISIBNSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


AJ>.  1170.  **  *  triumpliare,  dum  lecti  moUia  quaeris  et  sicca,^  a  me  modo  ^pS«^^4* 
**  '  occideris/     Oogitet  ergo  unusquisque  quam   pericnlosum  vita  S.  Go- 
'*  sit  delioias  corpori  adhibere,  et  moUitie  delecibari,  cum  non  ^SJ^ff^gsl* 
**  possit  Dens  in  finibns  suaviter  viventium  inveniri."      Obiit 

Death  of     antem   venerabilis  pater   Godricns  dnodecimo  kal^das  Jnnii,  Id.  p.  327^. 

M  ^m  ^'  ^^  octavis  scilicet  Dominiose  Ascensionis,  cryus^  vita  et  virtutes 
^     *      supra  homines  esse  et  impossibilia  relatu  videntur.     Sepultus 

est  antem   in  oratorio  suo   ad  plagam  Sepfcentrionalem,  ante  Id.  p,  331'. 
gradas   altaris    Sancti   Johaimis  Baptistsa,  cnjus^  sepulclirum 
usque  in  diem  hodiemnm  chomscat  miraculis  gloriosnm. 


Coronation 
of  the 
young  king 
Heniy  by 
Roger, 
archbishop 
of  York,* 
against  the 
letters  of 
the  Pope. 


Meeting  of 
the  king 
and  arch- 
bishop at 
Montmi- 
rail,  -which 
comes  to 
nothing. 


Be  eoronatione  regis  Hemici  juvenis, 

Eodem  "*  tempore,  id  est  anno  Domini  mclxx.,  idus  Julii,  con-  Diceto, 
venerunt  ad  mandatum  regis  Anglorum  Henrici,  apnd  "West-  ^^^*  ^^2. 
monasterium,  Rogerns    Eboracensis   archiepiscopns   et   omnes 
suffraganei  Oantnariensis  ecclesiae  episcopi,  ad  coronationem 
Henrici   filii  regis  primogeniti,  qui  patre    Jubente  coronatus 
est   solemniter   a  Rogero   Eboracetjsi   arcbiepiscopo,    quarto- 
decimo  kalendas  Jnlii,  contra  proliibitionem  domini  Papas,  qui 
literas  ipsi  archiepiscopo  et  aliis  episcopis  regni  in  haac  verba 
direxit :     "  TJniversitati  vestrae  auctoritate  Apostolica  penitus 
"  inbibemus,   ne  quisquam  vestrum  novo  regi  coronando,  si 
"  forte   casus  emerserit,   absque  assensu  Oantnariensis  arcbi- 
*'  episcopi  et  ecclesiee  Oantnariensis  conniventia,  contra  anti- 
"  quam   ejus  consuetudinem  et  dignitatem,  manum  apponere 
"  qualibet  occasione  prsasnmat,  ant  id  aliquatenus  attemptare." 
Sed  ^  base  frustra,   quia  antequam   literse   essent   promulgatsB,  (Not  in 
negotium  fuerat  consummatum.      Et  rex  statim  post  corona-  Diceto.) 
tionem  filii  sni  mare  transiens,  convenit  ad  colloquium  archi-  ^^jj  553 
episcopi  Oantnariensis  apnd  Muntmirail,  ubi  prsesens  erat  rex 
Erancorum  ;  et  post  diutinum   de  pace  traotatum   inter  eos, 
cum  perventnm  fuisset  ad  oscnlum,  quia  archiepiscopns  dixit 
ad   regem,    **  In    bonore   Dei  vos   osculor,"   rex  recessit   ab 
osculo,  quasi   conditionaliter  involntus.    Nam  rex  semper  in 
verbis  arcbiepiscopi  conscientiam  babentis  pnrissimam  qnas- 


'  sicca]  sicci,  A, 

^  cujus  .  . .  videntur\  Introduced 
by  the  compiler. 

^  cujus  .  .  gloriosurn]  Introdnced 
by  the  compiler. 

*  In  the  margin  is  a  cro^m,  in- 
clined at  an  angle ;  a  little  lower,  a 
shield  with  the  three  I^pards,  half 


red  and  half  black ;  above  the  two 
-sides  are  "  pomposnm  principium  " 
in  red,  and  "vitse  brevitas'*  in 
black ;  and  below  in  red,  '<  In  me- 
"  dietate  rubea  vitale,  in  nigra  vero 
"  accipe  mortale  auspicium.^' 

^  Sed  .  .  .  consummatum]  Intro* 
duced  by  the  compiler. 


BE  TEMPORE  RKQIS  HENBICI  SECUNDI. 


275 


Dioeto,  eol.  dam  clansnlfts  causabatnr,   videlicet,  nunc  gahio   konore  D«,  A.D.  1170. 
56S.  nunc  talvo  ordme  meo,  none  salna  fide  Dei.      Archiepiacopus  ^ 

(Not  in        vero  regis  cantelas  habuit  semper  suepectaa,  tie  si  concordiam 
THceto.)       abeolnte  iniret,  iniquae  Aaglite  conaaetadines  regi  concedere 
videretur. 


(ffilra,' 

ii.2?7). 


J)e  Concordia  facta  inter  regem  Hettritwrt  et  leatum,  Thiymam 

Gantnariengem  arekiepiseoputii. 
Convenerunt  itemm  rex  Francomm  enm  rege  Anglorum  et 
Willelmo    Sinonenai  ftrchiepiscopo    et    episcopa  ^    Nivernensi, 
apud   Fractam-Vallem.      Cum   antem   rex  et  arehiepiscopas  in 
partem  seceBsiaeent,  biaqne  deacendiaaent,  et  bis  eqooa  ascen- 
disseiit,    bis    stapham    archiepiscopi    res    tenuit,    cum    equnm 
ascendisaeti  eed  tandem  apud  Ambaziam,  procarante  Solrodo 
BotbomagciLBi  archiepiscopo,  rex  [et]  Thomas  archiepiacopiiei 
CantuariensiB  concordiam  inienmt.     Et  pace  confirmata, 
Keuricus  scripsit  Henrico  filio  sno  novo  regi  litteras  in  hfec 
verba : 
"  Sciatis  quod  Thomaa  Cantnarlanais  arcMepiacopus  pacem 
mecum  fecit  ad  Toluntatem  meam,  et  ideo  pnecipio  ut  ipse 
et  omnea  BUi   pacem   habeant ;   et  faciatis  ei  habere  et  auis, 
qni  pro  eo  esiernnb  ab  Anglia,   omnea   res  euas  bene  e 
pace  et  bonorifice,  sicat  babueruut  tribua  meuaibas  anteqi 
esiret  ab  Aoglia.      Et  faeiatia  venire  coram  yobia  de  mi 
ribiis  et  antiquioribua  militibus  de  Saltwde,  et  eorum  jura- 
mento  fticiatiB  reeognoaci  quid  ibi  habetnr  de  feodo  archi- 
episcopatuB  CantuariejiBia ;    et  quod  recognitum  i'uerit  eeae 
de  feodfl  ejus,  ipsi  faciatis  habere.     Valete." 
His^  ita  gestia,  Thomaa  venerabilia  Oantuariensis  archiepiaco- 
pu3,  antequam  ad  Angliam.  tranafretaret,  Komam  miait,  domino 
Papffi    denunciana    quod   com    rege    Aaglorum    paciflce    con- 
yeniaaet.    Papa  antem    !Deam  glorificans  litteras  ei  rescripsit 
qu!B  aequnntur  r 

"  Anxietate  cordia  et  amaritmdine  premimur,  cum  angustiaa, 
onera,  et  gravamina,  quie  zelo  justitiffl  et  pro  libertate 
ecclesife  manntenenda  fequo  animo  et  invieta  fortitudine 
toleraati,  ad  memoriam  reducimua  et  meditatione  sedula 
cogitamus;  veruntamen  ut  in  te  virtatia  perfeotionem  adim- 
plerea,  Hon  potuiati  fraugi  adversis,  neo  a  tuw  conatwitiBB 
proposito  amoveri;  tnam  super  hoc  admirandam  commenda- 
mufi  vjrtutem,  et  tibi  super  tamta  patientia  in  Domino  plnri- 
mum  cougaudemus.  CEetemm  qnoniam.  regem  Anglomm 
dintiua  iu  patientia  et  beniguitate  portavimtis,  et  blandia 
dulciboaqae  verbia,  et  iuterdum  dnris  et  aeperais,  at  ad  ae  re- 


Ueetiog  at 
Freteral 
withtlie 
archbishop 
of  Sens  and 
bishop  of 
Nevers, 
The  recon- 
oilialJon  at 
Amboise. 


ing  it,  and 

ottering 

thearch- 


'  This  senienw  ia  the  compiier'B,   [ 


'  Benuud. 


ITT 


mq 


mrrsMi  pabibieksis  chrohica  majoba. 


Th«  arch- 
bishop re- 
turns, and 


Letter  of 

the  Pope 
Buspeadlng 
the  ateh- 
bishop  of 
York  for 
the  jioiiag 
king's 


p.  262, 


''  diret  Bcepe  monuimne,  si  pacem,  qnam  tecum  feolt,  ezeoatione  Epp.  S.  T. 
'  operis  non  jmpleverit,  et  tibi  ao  tnia   et  eccleaiw  tate  poa-  C.  t.  29. 
'  seasfones   et   bonorea   ablatos    uon   reetitnerit,   tibi   plenam 
'  anctoritatem   conoedimiis,  in  peraonas  et  in  loca  qu:e  ad 
'  tuam  legationem  pertinent,  ecelesiaaticam  justitiam  eseroere, 
'  nulliiis  obetacnlo  appellationia  obstante. " 


De  adaentu  heaii  Thoma  OatUvatieneia  areMepiecopi  in 
Angliam  ab  exiUo. 
Hao  igitnr  seonritate  tarn '  a  Papa  qnam  a  rege  acoepta,  in  Diceto, 
Angliam  rediit,  et  in  kalendis  Decembria  ad  portnm  appKcuit  col-  553. 
Sandicensem.    Qai  gtatim,  ut'  nihil  de  contingentibns  omitteret, 
qnibuB    martjrii  gtoriam,  qnom  ardenter  fdtiebat,  impediret, 
mi  nit    litteras    domini    Pap»    Eboracenei    archiepisoopo,    hiec 
verba  continentes ; 

"  Cum  filinm  euTim  rex  Tester  coronari  voluerit,  contempto  Id. 
Thoma  Cantnarionai  arcbiepisoopo,  ad  cojns  officiom  de  anti- 
quo  jure  diuoBcitur  pertinere,  per  manom  tuam,  frater 
"  arcLiepiscope,  in  aliena  provineia  diadems  regni  ei  fecit 
"  imponi.  In  coronatione  vero  illias,  nolla  ei  more  de  con- 
"  servanda  eccleaite  libertate  cantio  jtiratoria  est  pnestita, 
"  nee,  aiout  ainnt,  a  vobis  exacta;  aed  potios  joiamento  aese- 
"  ritnr  confinnatum,  nt  i-egni  consuetadines  iniquae,*  sub 
"  qnibns  dignitas  periolitatnr  ecolesiffl,  iliibatse  debeant  onini 
"  tempore  conBervari.  In  quo  etsi  mnltum  fO'tenominati  regia 
"  vebementia  noa  eonttirbat,  amplins  tamen  da  vestra  et  alio- 
"  rum  coepiacoponma  vestrorum  possnnma  infirmitafce  moveri, 
"  qui,  qaod  dolentea  dicimua,  facti  eicut  arietes  non  habentea 
"  comua,  abisfcia  absque  fortitudine  ante  faoiem  eubseqaentia. 
"  Et  ai  forte  boo  licere  tibi,  frater  arohiepiBCope,  in  propria 
"  potniaset  provincia,  quomodo  tamen  in  aliena  et  ilSius  pne- 
"  cipue,  qui  exulare  pro  juaticia  et  solna  ezire  volnit  efc  dare 
"  gloriant  Deo,  tibi.  licuerit,  nee  de  ratione  posaunma  neo  de 
"  'aaitctornm  patrum  oonatitntionibna  invenire.  Unde  et  post 
"  tarn  iniquas  conanetudinea  juramento  firmataa  non  adjeoietie 
''  auinere  acutum  fidei,  ut  etaretia  pro  domo  Domini  in  die 
''  prtelii.'     Ke,  si  diatitiB  tacaerimoa,   nna  vobiscnm  in  die 


'  lam  .  .  aeeepta]  introdneed  by 
the  compiler. 

'«(  ..  impwBrel]  Introduced  by. 
the  coopiler- 

*  iBifliuM]  Sio  A.  W.,  probably 
fnaa  the  eompiler  altocing  Piecto's 
"  qoas  aTitaa  dionnt,"  and  forgeW 
tii%  to  cbuige  the  caie.    O.  hiu 


^  In  the  ma^in    are   the  Imes 
(from  MS.  Eeg.  13,JE.  6), 
('  Annas  milleQiui  centeunB  aep- 

"  toagenns 
"  Prdmus  erat,  primaa  quo  cadit 

"  en»  Thwnas." 
Ipiey  are  also  .pren  in  Hovedeo, 
ii.  p.  17. 


IL. 


DE  TEMPOEE  REGIS  HENRIOI  SECUNDI.  277 

DIeeto,col  "  jodioii  damnationie  aententja  involvamnr,  ftnctoriiate  aacro-  A.D.  1170. 
"  swaotffi  Bomame  ecclesiae,  cni  anotore  Deo  miiuBtramnB,  ah 
"  Omni  T03  officio  episcopalis  euBpendimua  dignitatis."     • 
Cf.  M.  Item  sane  Thomaa  Cantuariensis  arehiepiseopna  per  aliaa  do-  The  arch- 

mini   Papse  Uteras,  episoopoe  LondonienBem,  Sareaberienaem,  *'^'^. 
Esoniensem,  Cestrenaem,  Eofensem,  de  Saneto  Asaph,  eE  Lan-  {^^  ^f" 
davensem,    cum    aliis   qui    preefatce '    coronatioui  ministerium  the  Fope 
priebnerunt,    ab    omni  episoopali   digmtate    per  baa    literaa  sospending 
EfHstS.    .Bubscriptas     anspendit:    "Qua     causa    venerabiletn    firatrem  ^'ij^ ''|^'*f* 
y  68.  ^*''  "  ^o^*""™    TbomBKL   Cantnarieuaem   archiepisoopnm    et  sedia  ^^j,  ^^ 
(GileB^7S    "  ApoatoliciB     legatam    a    sna   aede    exnlare    compolerit,    nonintheooro- 
ir.  p.  86.)    "  oportet  prEBsentabna  anuotare;  quoniam  et  voa  prtBaentialiter  nation. 
"  aspesistie,  et  id  per  totam  fere  Ocpidentalem  eccIeBiam  faraa 
"  Celebris  divulgavit.    Cum  antem  piie  memorisB  Theodbaldus 
"  Gantnarieuaie  arobiepiacopos,  prEedeceseor  hujua  arcbiepiacopi, 
"  AugloFnm.  regi  coronam  impoanerit,  ac  per  boo  Cantuarienais 
"  eocleeia    quasi  possessionem   bnjua  dignitatis  babueiit,  voa 
"  nunc  uotI  regis  coronationi,  arcbiepiscopo  non  prEemnnito, 
"  in  ejns  provincia  ministerium  pr^bere,  litteris  apoatolicia  id 
"  prohibentibus,  pr«snmpsiatis.    Et  qui  releyare  jpsius  exiliimi 
"  qnalibuscunque  solatiia  debuietia,  aggravaatia  potius  oaneam 
^  "  ejua,  et  super  dolorem  vulnerum  ejua,  qnod  mterentea  dici-  Ptbtviii. 
"  mns,  addidistis.      Id  quo  facto,  si  contra  pe]*sonaa  yeatraa,  27. 
"  non  quantum  culpa   €aigit,   moveamur,  pfal^ansire  tamen 
"  hoc  sub  silentio  non  debemus,  ne  forte,  qnod  Bominus  aver- 
"  tat,  et  noa  et  voa  senteutia  divinee  aeTeritatis  addicat,  ai  ea, 
"  quSB  in  ooulis  omnium    perperam   acta  sunt,  QOgleKorimuB 
"  yindioare.    Noreritia  itaqne  yos  tam  din  ab  epiecopali  officio, 
"  commissa  nobis  a  Deo  auctoritate,  anapenaoa,  doneo  ad  aedem 
"  Apostolicam,  de  tanto    exceesu    satisfaoturi,  accedatis,  nisi 
"  pTEefato  arohiepiaoopo  ita^  Batisfacere  curayerifcia,  ut  pcenam 
"  istam  ipse  jndicet  relasandam," 

Quod  Mmietri  regis  heato  Thoma  prweeperunt  itt  episcopos 
exoomm/nniecdos  aisolverel. 

Cf.  Herb.        Postquam    autem  Tbomaa   yenerabilis    Ctttituariensis    arcbi-  llie  arch- 
deBos^m,  epiecopus  ad  ecclesiam  auam  cum   magna  cleri  et  popoli  de^  ""^^  '\ 
jP-3  "■  votione  susoeptua  peryenit,  ilium  inoontinenti .  adiernnt  '^S^^  tine's 
officiates,  denundEmtea  ex  parto  ipsius  regie,  ut  enspensoa  %p.-  officials 
ecopoa  et  escommuuicatos   abeolyeret ;  ^  quia  qnioqnid    contra  who  re- 

eoa  gtctnm  fnerat,  ut  siebant,  in  regie  redundaba*  injnriiun  et  t'^  ^ 

to  ahsolTo 

'  gut  jrra/airs']  que  prelate,  A.        I       '  o&wioweJ]  absolTet,'  Ai 
'  >(a]  om.  W.  though  in  0;  I 


<,w-  .■■^ :.  ■  •.--»•.•  '-'%i:.T^j7^^^*<*3Sf?p!);  'ms^^i 


278 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHEONICA  MAJORA. 


Ajy.  1170. 

the  Stts< 
pended 
bishops. 

His  an- 
swer. 

He  is  pre- 
vented 
from  going 
to  the 
young  king 
at  Wood- 
stock. 

His  inter- 
view at 
Harrow,on 
Dec.  10, 
with  Si- 
mon, abbat 
of  St.  Al- 
bans. 


eversionem  consuetudinum  regni.  Quibus^  respondit  archiepi- 
scopus;  quod  episcopi  exconmnmicati,  si  jurare  valient  in  forma 
ecclesisB  se  mandate  domini  Papas  parituros,  ipse  pro  pace 
ecclesiss  et  reverentia  domini  regis  eos  albsolveret.  Quod  cum 
episcopis  referretur,  respopderunt,  juramentum  hujusmodi,  nisi 
ex  voluntate  regis,  se  non  prsDstare  debere.  Et  cum  paulo 
post  archiepiscopus  tenderet  ad  videndum  faciem  novi  regis, 
qui  tunc  apud  Wdestoke  morabatur,  venerunt  ad  eum  nuncii 
ipsius  regis,  interdicentes  ex  parte  ejus,  ne  ultra  procederefc, 
ed  ad  suam  ecclesiam  rediret.^ 

Qui,  cum  comminationes  multiplicarent,  obtemperavit ; 
nondum  enim  venerat  hora  ejus.  Morani  igitur  faciens 
aliquot  diebus  apud  Hai'ewes  manerium  suum,  quod 
distat  a  coenobio  beati  Albani  circiter  septem  milibus, 
ibi  pausavit  faciens  festum  de  0  sapientia,  nee  uUam 
faciem  turbidam  ostendit,  ipse  athleta  Dei.  Cui  cum 
abbas  Sancti  Albani  in  esculentis  et  poculentis  nobile 
fecisset  xemum,  regratians  archiepiscopus  dixit  satis 
civiliter,  "  Accepto  ejus  prsesentias,  id  est,  xenia,  mallem 
"  tamen  prsesentiam."  Cui  nuncius  ejus,  "  Domine,  ecce 
"^apparet  veniens  in  foribus."  Cui  occurrit  archiepi- 
scopus usque  ad  ostium.  Venit  enim  dictus  abbas  Simon 
nomine,  et  recepto  eo  in  osculo,  habuerunt  multas  diu 
confabulationes.  Deinde  petiit  archiepiscopus  abbatem, 
ut  iret  ad  Wudestoc  ad  juvenem  regem,  admoneretque 
dulcibus,  quibus  abundavit  ac  efficacibus  sermonibus,  ut 
rigorem  conceptum  leniret.  Obtemperans  igitur  abbas 
ipsum  adiit  festinanter ;  sed  cum  nihil  nisi  superbiam 
et  indignationem  inveniret,  rediit  infecto  negotio. 
Quod  cum  cuncta  rediens  archiepiscopo  renunciaret, 
vultu  demisso  ac  tristi  respondit  archiepiscopus  sus- 
pirans,  *^Sine  modo,  sine  modo;"  et  caput  movens, 
addidit  quasi  spiritu  prophetico,  ''Siccine,  siccine 
*^  adesse  festinant  tempora  consummationis,"  Abbas 
autem  non  intellexit  verbum,  sed  postea  omnia  patu- 


Cf.  Herb. 
deBosham^ 
V.  7,  pp. 
318,319. 


Diceto,  col. 
654. 


Compare 
the  account 
of  this  in- 
terview 
^veninthe 
Gesta  Ab- 
batum  S. 
Albani 
(Riley),  i. 
p.  185. 


'  This  seems  to  be  taken  from 
what  follows  below,  p.  280,  horn 
Biceto,  col.  555. 

^  O.W.  end  this  paragrapli  with 


the  words,  **qui  Cantiam  revertens 
'^  ibi  disposnit  dies  Katalitios  cele- 
"  brare,"  from  Diceto,  col.  555. 


MiMiM-ri  ■  — ^— >-■. 


DE  TEMPORE  EEQIS  HENBICI  SECUUm,  279 

erunt.    Et   intuens  ipsnm  abbatem  oculo   piiasimo,  et  A.D.  1170. 
fere  la«rimanti  ait ;  "  Domiue  abbas,  grates  tibi  refero 
"  aduberes  de  labore  too  licet  inutili ; 

"  Non  eat  io  medico  semper  relevetur  ut  feger :     Ovid. 
"  Interdum  vaJida*  plua  Talet  arte  malum."      p^ntcTa 

Et  aubjunsifc,  "  Sed  et  ipse  portabit  sine  dilatione 
"  judidum  ;"  et  respiciena  clericos  circumsedeiLtes  addi- 
dit  dicens,  "Eeee,  araici  mei,  quid  contigit;  plus  fecit 
"  mihi  nunc  obsequii  et  civilitatis  iate  abbas,  qui  in 
"  nullo  mihi  tenetur  obligatus,  quam  omnes  confratrea 
"  et  snffragaQei  mei  episcopi."  Pneceperat  enim  abbas 
recedens  apud  Wdeatoc  eeUerario  suo,  ut  cotidie  ipsum  ■ 
archiepiscopum,  qui  prope  erat,  munifice  visitaret  Cum 
igitur  abbas  domum  rediturus  peteret  archiepiscopum 
obuoxius,  juBctis  manibus,  ut  dignaretur  caritatis  in- 
tuitu domum  Sancti  Albani,  ad  Natale  quod  inunine- 
bat>  sua  deslderatisaima  pnesentia  illustrare,  et  tenere 
ibidem  f^um  Chriati  Nativitatis  et  Anglias  protho- 
martyrJs,  respondit  obortis  lacrimis  archiprsesul ;  "  O 
"  quam  libenfcer  vellem,  sed  multo  aliter  diffiuitum  eiat ; 
"  vade  in  pace,  pater  carissime,  vade  ad  eoclesiam  tuam, 
"  quam  Dominus  conaervet ;  vado  autem  ad  meam ;  cito 
"  audies  meaai  sudicientem  excusationem,  quare  tecum 
"  non  venio.  Sed  tu  potius,  si  fieri  potest,  mecum 
"  veni,  ut  meus  sis  eonviva,  et  in  tribulationibus,  qui- 
"  bus  ftbundo,  consolator."  Quod  cum  renuisBet,  quia 
oportuit  eum  solemniis  suae  interesse  ecdesise  in  tanta 
festivitate,  accepta  abbas  recessit  benedictione.  0 
qufUktis  lamentis,  quantisque  Guspiriis  abbaa  postea  cor 
suum  cruentavit;  quia  non  datum  fuerat  ei  desuper 
in  tanti  martyris  consortio  gloriam  suscepisse.  Axchi- 
epificopus  autem  ad  ecclesiam  suam  iter  maturavit,  dies 
Nataticios  celebraturus,  et  infra  octo  dies  illos  ad  Domi- 
num  migraturuB. 

'  ealidaj  doota,  Ovid. 


■'i-i^v^  ' 


280         MATTH^I  ^ARISIENSIS  CHEONICA  MAJOBA. 


A.P.  1171. 

The  areh- 
bishdp  ex- 
commiuii- 
cates  Nigel 
de  Sack~ 
"ville  and 
Kobert  de 
Broc. 


His  mar- 
tyrdouL 


De  passione  heati  Thomm  Ganimiriensis  arckiepiscopi, 

Ajino  Domini  MCixsi.  Beatus  Thomas  Gantnariensis  arcliI-JDiceto,col. 
episcopns,  sermonem  habitnrus  ad  populnm  in  die  Dominicas  555. 
Nativitatis,  pulpitnm  asoendit,  efc  sennone  completo*  Nigellnm 
de  Saokevilla,  ecclesia©  de.  Herges'  -violentum  incubatorem,  et 
ejusdem  Ticarium  ecolesias,  Eoberfcum  quoque  de  Broc,  qui 
eqnxaa  quendam  ipsins  archiepiscopi  victnalia  deferentem  ad 
dedecus  et  ignominiam  ejus  decurtaverat,  solenniter  exQOixmiu- 
nicavit. 

Quibns  ita  gestis,  qninta  die  Dominic83  Nativitalis,  circa  Id. 
boram  vespertinam,  cum^  arcbiepiscopus  cum  olericis  suis 
in  tbalamo  resideret,  Willelmua  de  Traci>  Eeginaldus  filius 
tJrsi,  Hugo  de  Morvilla,  et  Eicardus  Brito,  de  !fformannia 
venientes,  tanquam  furia  invecti,  subito  lU  thalamum  irru- 
perunt,  denunciantes  ex  parte  regis  ut  episcopos  Angliss  bus- 
peissoB  officio  suo  restittieret  et  excommunicatos  absolveret. 
Quibus  respondit  arcbiepiscopug,  non  esse  judicia  isferioris,  ut 
sententiam  superioria  absol^sat ;  et  quod  nulU  bominum  lioeat 
infirmare  quod  sedes  Appsijolica  decreverit  gtatuendum.  Atta- 
men  si  Londoniensis  et  Saresberiensis  episcopi  et^  alii  excom- 
muxdcati  suo  mandate  se  parituros  jurare  yellent,  eos  pro  pace 
ecclesi^  et  reverentia  domini  regis  absolveret.  Dli  vero  ira 
incandescentes,  et  scelus  nefarium,  quod  in  mente  conceperant, 
ad  effectum  perducere  properantes,  cum  impetu  recesserunt. 
Arcbiepiscopus  vero,  monentibus  clericis  suis,  et  tora  diei 
vespertina  urgente,  in  majorem  intravit  ecclesiam,  vesperas 
can^atums.  Quatuor  itaque  satellites  nefandi  supradioti,  armis 
interim  induti  miHtaribus,  arcbiepiscopum  e  vestigio  sunt  se- 
cuti.  Qui  cum  ad  ecclesiam  perrenissent»  ostia  ejuSj  ut  prss- 
ceperat  arcbiepiscopus,  invenerunt  aperta.  **Keque  enim/' 
ait  "  Ghristi  ecclesiam,  quae  cunctis  debet  esse  refugium,  or- 
*'  dine  turbato  commutabimus  in  castellum."  ^prbis  quoque 
undique  confinentibuSy  prssfati  quatuor  mHites  »elesiam  irre- 
verenter  ingressi,  damare  coeperunt,  **  Ubi  est  |roditor  regis? 
"  ubi  est  proditor  regis  ?  ubi  est  arcbiepiscopus P*:  .-Hie  autem 
cum  audisset  nomen  arcbiepisoopi,  a  tertio  vel  quarfa|^resbiterii 
gradu  quern  jam  ascend^at,  eis  obviam  regressus  est,  dicens, 
•^  Si  quseritis  arobiepiseopum,  ecce  me  in  promtu  habetis:'* 
Quibus  ao^ba  propon^tibus  ei  ao"^  mortem  eomminantibus^ 


1  Herges]  Le,  Harrow. 

3  cum]    Inserted  by  Par*   t>iceto 
bas  dum^ 


^  et .  *  escommunieait]  Added  by 
the  compiler. 

^  etc  *  ^  comminantibus]  Added 
by  the  compiler* 


»i,''P«i!pW'* 


I>E  TESIPORE  REGIS  HEKBICI  SECUNIH. 


1- alt,    "Ego    mori    paratas    enm,    Titte   pnefereus    a^seitionem  A.D.  Ii;i. 
"  juEtioife  et  eccIeaiEs  liberiatem.    Bogo  tamen  at  mei  non  aitit 
"  obnosii  jkbvw,  aieut  non  hienuit  incentores  causte."     Dam 
aotem  nefandi  camifices'   striotis   el  insnrgerent  ensibns,  ut, - 
"Deo  et  Baatee  Uftriee  et  eftnctis  hujna  ccoleeue  patronis  et  p.  263. 
"  Seato  Dionisio  meipaom  et  ecolesioe  caosam  commendo."    Im- 
molatns  itaqne  martyr'  glorioaos  ante  altare  Beati  Benedicti, 
letale    vnlniis    excepit  is    ilia  corporis  parte,    qna   olei   sacri 
perfQsio    Bpecialiua   ilium  Domino  consecraverat.*     Nee   aatia  Outcage  on 
fnjt  eie .  sangaine  sacerdotia  et   nece  eccleeiam  prophanare  et  '"^  body, 
diem  sa^ratissimnm  inoestare,  oiei,  corona   capitis    omputata, 
fuiestis  gladiis  jam  deHincti  eicerent  cerebrum  et  [per]   pavi- 
mentum  crndelis&ime  spargerent  cum  crtiore- 

Qimd  lietores  beati  martyris  epoUa  rapif^rmtt,  et  Je  ejits 
inartT/rii  dignitate. 


Dio«to,col.      Translate  ad  cffileatia  martjr^  glorioso,  nefandi  Hctorea  eui 
555.  snie    complicibus    supelleetilem    martyris    et   clericoniin    eji 

Testes  et  miniatrorum  offioinarnm  omnium  utensilia  peaiti 
rapnenmt.  Corpus  autem  aanctiasimum,  quod  io  eccleHise  de- 
cijbnit  pavimento,  ante  m^ns  altare  est  sub  ipsins  diei  crepus- 
culo  deportahau ;  ubi  qnod  prios  ad  notitiam  solios  cnbicnlarii 
devenerat,  eetantibus  tunc  conctiE  venit  in  Incem.  Licet  enim 
arcbiepiscopus  habitmn  monachilem,  quern  a  tempore  an^e  * 
promotionis  occulte  portarerat,  babitn  cuionicali  Bupptes- 
eisset,  carnem  tamea  cilicio  atti'itam  cum  femoraliboa  cili- 
ciiuB,  qnod  fuerat  a  eteooHs  inanditum,'  curaverat  edomare. 
Et  at  aliqna  breviter  perstringamoa  quce  concummt,  die 
iU'artis  arcbiepiacopua  apad  Korbamtonam  a  curia  regis  re- 
oessit,  die  Martia  retessit  ab  Anglia  radlium  aubiturua,  die 
MarEJe  prcecepto  domini  Fapae  revertens  in  Angliam  est  ap- 
pulaas,  et  die  Martia  msrfcyrio  consBromatus. 
Id.col.55S.  Seqnenti  Tero  die  Mercarii  aummo  diluculo  rniDor  increbuit, 
qaod  neiondi  canufioes  corpus  archiepiacopi  abetrabere  ab 
ecolesia  condixerant,  eb  extra  mnros  civitatis  illud '  proioere, 
avibna  et  canibus  diBcerpendum,     Sed  abbaa  do  Bosleia  cum 


Bobbery 
murdererB. 


Bemark- 

able  Tues- 
days in  his 


!  eomijkesl  satellites,  Diceto. 

^  marfyr  .  ■  .  BemJicli]  cotaia 
altari,  DicetO.  He  mentions  tbe  al- 
iar  of  S-  BcDedict  in  tbe  aext  para' 
graph,  col.  S96. 

^  Iliere  is  a  picture  of  the  nartyr- 
dom  Ht  the  ftot  of  the  page. 


'  svtE       pronotioniaj        multo, 
Dioeto ;  A.  has  promomtumu, 
5  A.  O.  W.  and  tbe  Hisi  Angl. 

"  iihidj  EC  Par.  in  the  margin  j 
letudj  A. 


282 


MATTH-aSI  PABISIENSI8  CHEONICA  MAJORA. 


A.D.  117 J.  priore  et  conventu  eoclesiaa  Oantuariensis  illud  maturiori  tra-  Diceto, 
denies  sepulturse,  nee  abluendum  fore  illis  videbatur,  praesertim  ^^^*  ^^^* 
cum  longa  nimis  abstinentia  fuerit  maceratum,  cilicio  abster- 
^  sum,  et  proprio  sanguine  consecratum. 

Remark-         In  *   hoc  sane  multa  notabilia  concurrunt  martyrio.    Prime, 

^^rt,  P*'"**®  quod  passus   est  pro   assertione  justicise  et  ecclesiaa  libertate. 

tyrdom.  becundo,  quod  m  ecelesia  non  qualicunque,  sed  m  ilia  quae 
mater  est  omnium  ecclesiarum  gentis  Anglicans^.  Tertio, 
quod  non  in  quolibet  tempore,  sed  in  diebus  Natalitiis,  in 
quibus  bomicidas  rei  laesas  majestatis  habentur.  Quarto,  [quod] 
non  simplicem  sacerdotem  peremerunt,  sed  utique  talem,  qui 
in  regno  Anglian  erat  summus  in  populo,  et  pater  omnium 
sacerdotum.  Quinto,  quod  non  passus  est  in  quolibet  mem- 
bro,  sed  in  eo  corporis  loco,  quo  tonsuram  acceperat  ut  in 
sortem  Dei  admittetur,  et  quern  sacri  perfusio  olei  Domino 
consecravit.^ 


Penitence 
of  the  king. 


The  pope 
reftises  to 
see  his 
messen* 
gers. 


De  pc&nitentia  regis,  et  quod  mmtioe  Bomam  wdsii  qui  eimi 

excnsarent, 

Bex  autem  Anglorum  Henricus  tunc  temporis  in  Normannia  Diceto,  col. 
morabatur  apud  Argentomum,  quando  rumor  infaustus  ad  556. 
eum,  quibusdam  perferentibus,  penetravit.  Qui  in  primis  ad 
omnia  lamentationum  convertens  genera,  regiam  majestatem 
prorsus  in  cinere  et  cilicio  commutavit,  omnipotentem  Deum 
testem  invocans,  quod  opus  nefarium  nee  sua  voluntate  vel 
conscientia  commissum  est,  neo  suo  artificio  perquisitum  j  nisi 
forte  ex  hoc  reus  sit,  quod  archiepiscopum  minus  diligere 
videbatur.  Super  hoc  quoque  se  judicio  ecclesias  prorsus  ex- 
posuit,  et  humiliter  se  suscepturum,  quicquid  in  eum  fieret 
statuendum,  salubriter  compromisit.  Misit  ergo  nuncios  ad 
summum  Pontificem,  qui  eum  excusarent  et  ejus  innocentiam 
allegarent ;  quos  nee  dominus  Papa  videre  voluit,  nee  ad  pedes 
vel  ad  osoulum  admittere  dignabatur.  Sed  nuncios,  qui  se- 
cundo  missi  fuerunt,  aliqui  cardinalium  susceperunt,  sed  verbis 
tantum.  Instante  tandem  quinta  feria  ante  Pascha,  in  qua  de 
consuetudine  itomanse  ecclesisa  solet  Papa  publice.vel  absolvere 
vel  excommunicare,  quibusdam  domini  PapsB  silentiariis  ad 
aures  nunciorum  regis  perferentibus,  devenit,  quod  Papa  ea- 


1  This   paragraph   is   the  com- 
piler's. 
^  W.  has  in  the  margin, 

^' Quis  moritur?  prsesul.  Cur? 
*'  pro  grege.  Qualiter  ?  ense. 


"  Quando  V  natali.  Quis  locus  ? 

"  ara  Dei." 

These  lines  are  also  in  the  Histi 

Anglon  I.  p.  364.    They  are  not  ia 

O.  They  are  taken  from  the  margin 

of  the  Diceto  MS.,  Beg.  13,  E.  6< 


DE  TEMPOEE  SEGm  HEKBICI  SECCNDI.  283 

jyicetoicol  dem  die  decreverat  ia  regem  Anglira  nominatim  ct  in  omni-  AJ>.  117I. 

566.  bns  torris  suis  de  eommum  fralrum  snornm  consilio  interdicti  The  pope 

ferre  Beateutiam,  et  earn,  quse  lata  fuerat  in  arcliiepiscopom  is  *ith 
Eboraceneein    et    alios    Angtite    epiacopoa,    oonfirmare.      Sic  ^j  "^ 
nundi  regia  in  aroto  positi,  quibusdam  cardinalibas  domino  jj^jj^g^^- 
PapiB    eaggerentibas,    qaod    idem    utmcii    a   rege    Auglortun  commum- 
acceperant  in  mandatia,  ut  jurarent  regem  Angloram  ejus  et  <^^  H"* 
cardinaliam  jndicio  staturum,  et  per  omnia  pmtunun.     Sicat      ^^ 
etiam  noncii  regiB  pelierxint,  ita  juraTernnt  et  interdicti  een- 
tentiam  deolinarunb.      Nnncii  vera  Eboracensis  arcliiepiscopi 
et   aliomm    episooporum    Augliee    [idem]    feceraot.      Eadem  Excom- 
tamen  die  Papa  esconununicavit  sceleratissimos  interfectores  niunication 
beati  Thomw  Oantuariensis  archiepiscopi  et  martjria,  et  omnes  ^1^*  ""j^" 
qui  consilium,  ausilinm,  Tel  consenanm  praebnerunt,  et  omnee  jtay  for  a 
qui   eoa   in.  terra  ana  reeiperent  ant  foverent.     Ipsi  tamen  year  at 
moram  feceront  in  oaatello  regis  apud  Cnaresborc  per  annnm.  Knares- 

boroi^. 

Quo  tempore  Deua  pro  martyre  Sancto  Tkoma  fmracula 
inchoaverit. 

Id,  01)1.557.     Eodem  anno  circa  Paschalem  solemnitatem  DomintiB  Jesns  Miracles  at 
Gbristus,  qui   in  Sanctis  suis  semper  eet  et  nbique  mirabilis,  '^^  ''^'Q^ 
gloriosiflsimi  martyris  sui  Thomae  Oaatnarlensis  archiepiscopi  ?.^*"*' 
vitam  laadabilem  et  insuperabilem  in  morte  const^mtiam  ore- 
bris  ccepit  irradiare  miracnlis ;    nb  qui  pro  taenda  libertate 
periditantis    ecolesiEe    enam    Bnornmqae    proscriptdonem    tot 
amiis  saBtinuit  patienter,  dignnm  pro  meritis  cognoscatur  ab 
Cf.  Job.      omnibus  reportoBso  triamphum.    De  sepulchro  qnoqne  marljrie 
■  Sacesb.       gloriosi,  nullus   in  fide  accedens  recedit  vacuns,  qnacumque 
^^~'        sit  infirmitate  gravatus.     Kam  restituitnr  ibi  olaudis  gressus, 
339.    '       aurdia  auditus,   coecia  visns,  loquela  mutia,  eanitas  leprosis, 
vita'  mortuis,  et  non  solum  ntriusque  eesus  homines,  verom 
etiiun  aves  et  animalia  de  morte  reparantur  ad  vitam. 
l)iceto,col.     Eodem   quoque  amio  rex  Anglomm  Henricus,  ootayo  idos  The  king 
**^'  Auguati  in  AngUam  rediens,  visttavit  Henricam  Wintonienaem  p.  S64. 

episcopnm,  jam  in   extremis   ^entem.      Qai  enm  pro   morte  yisiu  bp. 
Thomffi  martjria  gloriosi  dirissime^  increpane,  mnlta  ipsum  H*n''y  ^e 
preedixit  adveraa  paesurmn.    Episcopus  autem  plenua  dierum     ""^ 
sesto  Idas  Augnsti  migravit  ad  Dominum.  ^^^  bishop. 


>  oita  .  .  vitam}  This  it  eutirely 
liie  compilei'B.  John  of  SaliBbnrf, 
as  also  intz^tephen,  p.  812,  men- 
IJonB  the  leeoTerj  <tf  the  dead  to 


lire,  bnt  the  miracleg  to  animals  are 
meDlioDed  nowhere  else. 

^  t&isnmej    durissime,    Siceto; 
Snrisame  et  dirismme,  Hist.  Aogl. 


m- 


.•,;•.*  *:«■.■«*«■•'•*• ""  >*■•* 


vw  *^s*»*.;-' .?■»;: 


S?*'!^??^^!^ 


284         MATTH^I  PARISIBNSIS  CHBONICA  MAJOItA. 


A.I>.  1171.  Quod  rex  Henricus  Anglorwm  Hyh&rniam  ingreea^^^i^ibmdam 

regihm  homagium  susceperiL 


Henry  II. 
in  Ireland^ 
where . 
several 
princes  do 
homage  to 
him. 

Roderic  of 
Connanght 
refoses. 

The  abp. 
of  York 
swears  he 
had  not  re- 
ceived the 
pope's 
letter  he- 
fore  the  co- 
ronation of 
the  young 
king. 


Condition 
of  the 
church  of 
Canter- 
bury for  a 
year  after 
the  mur- 
der. 

Its  recon- 
ciliation. 

Sermon  by 
tbe  bishop 
of  Exeter. 

Ps.  xciii. 
19. 


Per  idem  tempus  rex  Anglornm  Henricus  decimo  quinto  I^iceto, 
kalendas  !N"ovembris  hostiliter  Hyberniam  intravit,  ubi  archi-  ^  * 
episcopi  et  episcopi  ipsum  in  regem  et  dominnm  receperimt, 
et  ei  fidelitatem  jnravenint.  Eegulus  de  Limelie,'  regtdus  de 
Ohore,^  et  regulus  ^  qui  Monoculus  dicebatur,  ei  homagium  jura- 
vertmt.  Rodericus  autem  regiilus  de  Comnat,  quia  regio  quam 
inhabitabat  inaccessibilis  est,  paludibus  nimiis  interjaceniibus, 
in  qnibus  nee  vada  commoda,  nee  pontes  pervii,  nee  navigatio 
tuta  babetur,  regi  occurrere  supersedit. 

Eodem  aniio  in  festo  Sancti  Nicholai  apud  Albemarliam,  Id. 
Eogerus  Eboracensis  arcMepiscopus,  praestito  jm*amento  quod 
ante  coronationem  novi  regis'  litteras  prohibitionis  a  domino 
Papa  nequaquam  susceperat,  et  quod  se  regi  de  consuetu- 
dinibus  regni  observandis  non  obligaverat,  quodque  mortem 
Thomse  gloriosi  martyris  nee  verbo,  nee  ecripto,  nee  faeto 
scienter  procuraverat,  ad  oflS.cii  sui  est  plenitudinem  restitutus; 


De  reconciliaUo'iie  Cantuariensis  ecclesim  post  mortem  Sancti 

ThomcB, 

Post  mortem  beati  ThomaB  mai4;yris  anno  fere  integro  ec-  Id. 
clesia  Cantuariensis  a  divinis  cessans  obsequiis,  continuis  per- 
stitit  in  lamentis ;  subversum  est  ecclesise  pavimentum,  sonus 
est  campanarum  suspensus,  nudati  stmt  parietes  oriiamentis,  et 
sic  quasi  in  cinere  et  ciiicio  exequias  in  tristitia  et  mcerore 
persolvit.  Sed  tandem  ad  matris  suse  Dorobernensis  eeclesiae 
vocationem  in  festo  Sancti  Thomse  Apostoli  suffiraiganei  conre- 
nerunt  episcopi,  ut  ecclesiam,  longa  suspensione  consternatam, 
juxta  mandatiim  domini  Papaa  in  statum  pristinum  reformarent. 
Barthplomseus  igitur  Exoniensis  episcopus,  ad  petitionem  con- 
ventus  missam  celebraturus  solennem,.  et  sermonem  ad  popa- 
lum  habiturus,  sic  exprsus'  est,  "Secundum  multitudinem 
*'  dolorum  meorum  in  corde  meo,  consolationes  tuas  laeti- 
**  ficaverunt  animam  meam." 


^  Donald  O'Brien,  kmg  of 
Limerick. 

^  Dermot  MacCarthy,  king  of 
Cork. 

3  Tieman    0*Bo«rke,   king    of 


Breifhy  ^  he  is  caH^  mdnoctdus  by 
Giraldns  Cambrensis,  Bxpngn. 
Hibem.  pp.  276,  292.  See  Mr. 
Bimocfe^s  note  *,  p.  225* 


DB  TEMPORE  BBGIS  HENEICI  SECtJNDI. 


3  heaii       A.D.  1172, 


CCHerb. 

deBosIiam, 
T.ll,p. 


Ajino  Domini  uclxxii.  In  nocte  Natdis  Domini  tonitma  andita 
snni)  genendia,  in  Anglia  scilicet,  Hyberaia,  et  Gallia,  snbita 
et  horribilia,  orbem  fortaase  ad  nora  beati  Thomte  martyria 
miracola  es  dirersiB  partibns  invitantia,  nt  sicnt  Bangninem 
aaum  pro  nniversali  proihdH)  ecclesia,  ita  ejus  passio  sit  geac- 
.  ralitar  ab  omnibne  piis  desideriis  recolenda.  Eodem  tempore, 
rege  Angloram  moram  faciente  in  Hybemia,  Hngo  De  Seinte- 
more  et  !KadnlAis  de  Faie'  avniicnlns  Alienor  reginm  consilio 
ipaios,  nb  dicitnr,  regis  Hentici  junioria  aaimnm  coeperont 
aTertere  a  palre  sno;  aeserentee  incongmnm  videri  regem 
quemlibet  esse,  et  dominatioDem  in  regno  debitam  non  habere. 
3ed  rez  pater  anteqnam  ab  Hybemia  rediret,  apad 
con^itun  congregarit,  nbi  leges  Anglisa  ab  omnibus  snnt  gra- 
tauter  receptee  et,  jnratoria  cantione  prtestita,  confirmate. 
ITrbes  et  oastella,  qam  res  in  ana  receperat,  snb  fideli  oustodia 
depatavit.  Et  qnoniam  varia  ipatun  trabebant  negotia,  in  die 
FascbiB  sab  ipsins  diei  crepnsculo  navem  ascendena,  in  eras- 
tiiio  applicnit  in  Walliam.  Et  inde  Poreeeetri&m  veniens,  navi- 
gatione  felici  in  Normanniam  est'  transreotua,  B6  confestim 
ad  cardinalea  a  Papa  missos,  Albertum,^  et  Tbeodinnm,^  acce- 
dene,  post,  longoa  tractatns  in  prssentia  eorondem  legatomi 
jnravit,  mortem  Tbom»  mutyris  gloriosi  nee  Tolnntate  su 
vel  oonscientia  perpetratam  ^iase,  nee  ano  artifioio  perqni- 
sitani-  Sed  quoniam  malefaotores  ex  rerbis,  qnie  rez  ira- 
cimdite  colore  snccenans  minus  cante  protnleiat,  qaod'  vi- 
delicet neqnisrimos  commilitiones  educaverat  et  clientes  qui 
ipanm  in  proditorem  snum  arohiepiscopom  noluernnt  vindi- 
care,  occaaionem  rimm  Dei  smnpserant  perimendi,  rex 
smuma  bnnulitate  abeolutionem  postolans  impetravit.  Fromisib 
igitm:  rex  ad  mandatum  legatorom,  quod  taotum  daret  de 
pectmia  soa,  nnde  ducenti  miUtes  ad  defenaionem  Terrs  Sanotce 
poBBeab  sustentari  per  annnm.  Promiait  inauper,  qnod  per- 
mitteret  deinoeps  appellationea  libere  fieri,  et  quod  conenieta- 
dines,  qaee  snis  erant  introdnctie  temporibos  contra  Ubertates 
ecoleeiie,  in  irritum  revooaa«t,  et  quod  posaessiones  Cantua- 
rienaia    ecolesite,    qnaa  post    recesaom    arobiepiscopi    ablates " 


Storms  fol- 
loving  the 

Uehop's 
d«at1i. 


The  king 
holda  a 
cooitcil  at 
Idsmore, 


After 
Eweariug 


dinalB  gent 

pope,  he  is 
absolved. 


'  Faie]  Fesne,  Bist  Angj, 
3  «»(]  ease.  A, 

'  ^bert,  caKBnal  of  S-  Lorenao 
io  ludna,  aftenrards  P.  Gregory 

vni. 


'  Theotwin,  cardioal  of  S.  Vilale. 
'•  qtiod]  qnoniam,  A. 
'  ablatio]  ablalnm,  A. 


•'i'f'-  T*^"'*'''**"''*  .'*CJ.iy  i'  •' 


286         MXTTHMl  PABISIENSiS  CHRONICA  MAJORA. 


A,D,  1172. 


The  young 
king  swears 
and  pro- 
mises the 
same. . 
His  vife, 
Margaret, 
consecra- 
ted at  Win- 
chester. 
Kestora- 
tion  of 
bishop  G. 
Foliot 


Betrothal  of 
P.  John  and 
Alice, 

daughter  of 
Humbert 
III.,comit  of 
Maurienne. 

p.  265. 

Roger,  aV 
bat  of  Bee, 
elected 
archbishop 
but  refuses. 


fuerant,  [in]  integram  redderentur.  Promisit  prseterea,  quod  Diceto, 
clericis  et  laicis  utriusque  sexns,  qui  pro  beato  martyre  de  ^^^'  ^^^• 
regno  exierant,  cum  pace  sua  recipere  bona  omnia  et  libere 
redire  licebit;  et  hoc  tofeum  promittere  et  jurare  ac  facere  ex 
parte  domini  Papas  regi  iiijunctum  est,  in  remissionem  omnium 
peccatorum.  Bex  vero  juvenis,  quicquid  rex  pater  juraverat 
et  promiserat,  ipse  juravit  et  promisit.  Et  his  ita  gestis,  rex 
juvenis  cum  sponsa  sua  Margareta  mense  Augusti  in  Angliam 
transfretavit,  et  duodecimo  kalendas  Septembris  apud  Winto- 
niam  prsafatam  Margaritam^  Botbrodus  Bothomagensis  arcbi- 
episcopus  in  reginam  AngliaB,  ministrantibus  sibi  quibusdam 
su^aganeis  Gantuariensis  ecclesiaB,  consecrayit. 

Eodem    anno     Gilebertus  Londoniensis   episcopus,  prsestito  id. 
juramento'  quod  mortem  beati  Thomaa  martyris  nee  verbo,  nee 
facto,  nee  scripto  scienter  procuravit,  suo  est  officio  restitutus. 

Quod  rex  Henricus  Jdhatmi  filio  suo  extorri  cognomenio  uxorem 

providerU* 

Anno  Domini  molxxiii.     Eex  Anglorum  Henricus  Jobanni  Id.col.561. 
filio  suo,  cognomento   Sine-terra,  vix  septenni  filiam  Huberti 
comitis  de  Moriana  primogenitam,    quam   ex  relicta  Henrici 
ducis  [Saxoniaa]  ^  sustulerat,  in  sponsam  accepit.^ 

Eodem  etiam  anno  Bogerus  abbas  Beccensis,  pridie^  nonas  id. 
Martii   apud    Lamehitbam,    praBsentibus   sufiraganeis    ecclesias 
Gantuariensis,  in  archiepiscopum  prasfatas  ecclesiae  est  electus, 
Sed   abbas    ille    elecfcioni    factsB    penitus    contradixit,    utrum 
pusillanimitatis  intuitu  an  religionis,  incertum. 


Bebellion 
of  the 
young  king 
who  is 
joined  by 
his  brothers 
Richard 
and  Geot- 
firey. 


Eodem  anno  rex  Henricus  juvenis  in  consilio  abiens  impiorum,  Id* 
animum  suum  a  patre  divertit,  et  ad  socerum  suum  regem 
Eraneorum  secessit.     Quo  facto,  Bicardus   dux  Aquitanniaa   et  Id'Col-562. 
Gaufridus  comes  BritannisB,  consilio  matris  suas,  ut  dicebatur, 
Alienor  reginae,  fratrem  potius  elegerunt  sequi  quam  patrem. 
Eiunt  undique  conjurationes,  fiunt  rapinaQ  et  incendia,  et  "^  sic, 
ut  creditur,  in  ultionem  beati  Tbomae  martyris  suscitavit  Deus  (Not.  in 
viscera  regis  Henrici  contra  eum,  id  est  filios  sues,  qui  ipsum  I^iceto.) 


^  SaxonisB  is  erased  in  A.  This 
was  Germsune,  divorced  wife  of 
Heniy  Hie  lion,  daughter  of  Ber- 
thold  ni.  duke  of  Zahringen* 

^  ace4^if]  dedit,  W.,  Hist.  Angl. 
O.  has  cuicepiu  It  is  written  by 
Paris  oyer  an  erasure. 


^  pridie]  vi,  Diceto. 

*  et  ,  .  declarMt"]  This  is  intro- 
duced by  the  compiler  instead  of 
the  long  series  Of  extracts  given  in 
Diceto  on  sons  who  have  been  re- 
bellious to  their  Others. 


% 


mmmmm^m^^ 


HE  TEMPORE  REGIS  HENBICI  SECUNDI.  287  ' 

naque  ad  mortem  perawmti  snnt,  eioTit  aeqnens   bistoria  decla-  A.D.  1173. 
I^ectOjCol.  rabit.     Eodem  cmno    Radolfiis  de  Wamevilla,  sacrieta  Rotho- Ralpb  de 
M7.  magensis  et  theaanrarina  Eboracensis,  constitntns  eat  Anglisa  Wame- 

H.OOL568.  canoellarins.    Per    idem    tempne,    ad    inatantiam  carduiBJium  ^[^° 
Alb«rti  et  Theodini,  rex  Anglorma  Henricus  liberas  6eri  elec- 
tioues    Tacantimn  eccleBiamm  ctmcesait.    Forro  Bicardna  Pic-  Election  to 
tavensis  archidiacoons  adWintoniensem,  Ganfridns  CantnaiieuHis  various 
aroMdiaconne  ad  Heliensem,  Ganfridus   Lincoliiieiisia   archidia-  ^^^' 
conns  ad.  Lincolmensem,  Seginaldue  SareBberiensia  arohidiaconns 
ad  Bathonieiisem,  Bobcrtns   Oxonleneis  arohidiacoauB  ad  Here- 
fordensem,  et  JohaimeB  Cicefitrensis  deoanns  ad  Cicestrengem 
ecolesias  annt  eleeti,  regis  juatitiario '  aasenaum  prfebente.      . 

De  elecHone  RiearM  Ca/niaa/rieti»ie  a/cchi&piaoopi  et  oamonizcdione 
SomH  Tkmue  martyris. 
Id.                   Sodem    anno,   pridie   ttonae    Jnlii,  snfilTiganei   Cantuarionsia  Election  of 
ecclealfe  et   ejusdem  loci   aamor  para    oonventna,  de  electione  I^cliBrf, 
archiepiacopi  traetantea,  elegemnt  Bioardnm  priorem    Do'fer- ^"^  °  ,p 
Id.coL569.  nenaeni.    Igitur  electione   facta,   electoa   ille    regi  fidelitatem  Canter- 
jaravit,    salvo    ordine  fsoa,  nulla  prorsos  habita  menbione  de  bui^. 
regni  oonsnetndinibaa   conserrandia.    Acta   aatem    aunt  luec 
apad  Weatmonaaterium  in  oapella  Sanctte  Katerinie,  jaetitiario 
aaaensnm  pnebente.    In  boc  qnoqne  concilio  reoitatfe  fuerunt  Canoniza- 
litera?   domini  Papee  in  oudientia  epiacopornm  omnium  ac  ba-  ^**?^.'^. 
roniim,  bsec  inter  Cffitera  continentee:  "  Universitatem  vestram  fjujmM 
monemns  et  anctoritate  qua  fangimnr  diatricte  prsscipimna, 
ub   natalem   Thorns    mart^U   glorioai    Cantuariensis    olim 
archiepiacopi,  diem  videlicet  passionia   ejus,   aoleoniter  aub 
annia  eingulis  celebretia,  et  apnd  earn   votivia  orationibus 
aatagatis  peccatonim  veniam  promereri;  ut  qui  pro  Chriato 
in  vita  exilinm  et  in  morte  virtutis  conatantia  martyrium 
pertnlit  paaaionis,  fldelliim  jiigi  snpplicatione  polsatne,  apad 
Denm  pro  nobis  intercedat."    Apicibos  aatem  vis  perleotia, 
levaverimt  vocem  onmes  in  sallime  dicentea,  Te  Demn.  lamda- 
ntva.    Et  qaoniam  saffi-aganei  ejna  debitam  patri  rererenttam 
ant  exalanti,  ant  ab  eiilio  revertenti,  vel  etiam  revereo  non  ex- 
hibnerant,  sed*  poMne  faerant  peraecati,  nt  antim  pablice  omni- 
bna  oonfiterentar  errorem  et  iniqnitatem,  ex  ore  unins  epiacopi 
omnium  epiaoopomm  est  expresaa  confeasio  dicentia,  "  Adesto, 
"  Domine,  aupplicationibns  noatria,  ut  qui  ex  iniquitate  noatra 
"  reoa  nos  eaae  cognoeoimus,  beati  Thonue  martyris  tui  atque 
"  pontificia  inberceawone  liberemnr."    Eodem  anno  Maria  soror  Hie  Bister 
^^^ ^__^ _^_^___^^_^_____  Mary  «*>■ 

'  Richard  de  Lad.         °  sed  .  .  perseeuli]    latrodoMd  by  the  compiler.    * 


;»'■*; 


%'  '  >»'^7^  '_>  ;■ 


288      mnrmMT  pabisiensis  ohrokioa  iiiJORA. 


A,D  1173.  ejusdem  sftucti  martyris,  rege  jubente,  facta  est  abbatissa  Ber-  Diceto, 
kingensis.  ^^^' ^^^* 


bess  of 
Barking. 

Goumay 
castle 
taken  by 
the  young 
king. 

Many 
nobles 
join  him. 

William, 
abbat  of 
Beading, 
made  abp. 
of  Bour- 
deaux. 


Invasion  of 
Normandy 
by  Louis 
VII. 


Death  of 
the  count 
of  Bou« 
logne. 


Per  idem  tempus  rex  Henricus  juvenis  castrum  Gromaci  ob-  Id.  col.569. 
sedit,  et  cepit  in  eo  Hugonem  dominmn  ca&tri  et  filium  ejus 
cum  qnater  viginti  militibus,  castrum  succendit,  et  burgenses 
ad  redemptionem  cbegit.  Quo  etiam  tempore  Eobertus  comes  Id.  col.  570. 
Legecestreusis,  et  cum  eo  Willelmus  de  Tankarvilla,  cum 
multis  aliis  comitibus  et  baronibus,  regem  patrem  relinquentes, 
ad  regem  filium  transfngium  fecerunt. 

Ipso  anno  ^uoqne  vir  prudens  et  religiosus  Willelmus 
abbas  Redingise  assiimptus  est  in  arcbiepiscopum  B\ir- 
degalensem. 

Quod  rex  Francorum  Normanniam  hosHUter  invaserit 

Eodem   anno,    rex   Fraticorum  Lodowicns    ad  Hormaurdam  Diceto,col. 
penitus  deyastandam    innumerabilem   exercitum   congregavit.  ^7^* 
Qui  quantocius  I^ormanuiam.  ingressns,  castro^  Alberemaleiiseld.col.571. 
cepit,  et  Wiilelmum  ejus  dominum   cum   comite  Symone^  et 
pluribus    aliis  ad  deditionem   coegit.    Deinde    cepit   castrum. 
Driencurt,    et   custodiae  deputavit.      Indeque  ad  castrum   de 
Archis  progrediens,  amisit  in  itinere  Bononiaa  comitem;^  unde 
comes  riandrensis,^  de  morte  comitis  fratris  sui  animo  nimis 
consternatus,  ad  propria  remeavit. 


Henry  11. 
remains  at 
Bouen. 


Siege  of 
Vemenil. 


Flight  of 
IiOiiisVII. 
on  Henry's 
threats. 


"Rex  Francorum  deoUnavU  furorem  regis  Henrici  nhms  offensL 

Bex  Henricus  senior  inter  hsQC  omnia  Eothomagi  morabatur,  id. 
sequo  a^nimo,  ut  populo  visum  est,'  ferens  ea  quae  fiebant,  et 
solito  frequentius  venatui  indulgens,  ad  ge  venientibus  vultum 
Mlariorem  praetendit.  Dilabebantur  autem  ab  eo  hi,  quos  ab 
annis  puerilibus  educaverat ;  credentes  dominationem  filii  ilico 
imminere.  Sedente  quoque  rege  Francorum  cum  rege  filio  Id.col.672. 
regis  in  obsidione  Vernolii,  rex  pater  nuncios  direxit  ad 
regem  Francorum,  inandans  ut  cum  festinatione  a  Normannia 
recederet,  alioquin  ipsum  ea  die  hostiliter  yisitaret.  Quod 
audiens  rex  Francorum,  cum  soiret  regem  Anglorum  esse  po- 
tentissimum  et  ammo  amarum,  fugam  ^  inire  potius  qiiam 
pugnare  decrevit,  et  sic  a  facie  regis  Anglorum  fugiens/  intra 
Q^alliam  se  cum  festinatione  recepit. 


.' 


■ 


1  Simon  de  Montfort,  Count  of 
Eyreux, 


2  Matthew  of  Alsace. 
^  Philip  of  Alsace. 


g;w!fiw);i-y"jimjHwgJit  ft^jy? 


DE  TEMPORE  REGIS  HENRICI  SECUNDI. 


De  euhvereione  Legeeestrm.  -A-D.  1173. 

Dicelo,  Eodem  anno,  qninto  nonas  Jiilii,  rege  jabente,  obsesaa  Lege-  Siege  of 

coL  572.     cestria  dieitnr,  eo '  quod  comeii  domiuua  urbia,  rege  patre  relicto,  r*"^f^' 
Id.col.573.  ad  regem  filinm  confugit    Sod  nrbo  tandem  pro  maxima  parte  ^^ 
combnsta,  cives  de  pace  tractavenmt,  datis  regi  trecentis  libris,  fotces. 
ut  baberent  quo  Telleut  licentiam  abeuudi.    Concessa  eat  ergo 
eie  tali  conditione    iiccntia,   ut  in  orblbus  regiia  vel   cBsteUia 
(Not  in       locum  susciperent  babitandi.     Dispersi  *  aunt   nobiles   civi-  The  nobles 
Dic«o.)     ^ijg ,  g^  qy-j^  j^gQj  nimig  jq  defensione  su^e    civitatia  °o*J'*^'^ 
offeuderaut,  locum   tuti  refugii  q[usereba>nt,  ut  minas  et  Aibsu'a  or 
gravamen  regis  evaderent.     Tune    igitur    ad    terram  ^,^^ 
Saucfci  Albard  Anglorum  prothomartyris,   et  Sancti  Ed-  bnry. 
muudi  regis  et  martyris,  quasi  ad  siuum  protectionis 
coufugenmt.     Quia  tunc  temporis  tanta  fiiit  eorum  re- 
verentia,  ut  eonira  burgi  omnibus  trans&^s  asilium  et 
Diceto.ool.  tutam  protectionem  ab  hostibus  priebuenmt.     lUis  autem 
abeuntibTTS,  sabverase    Buot  portse  ciyitatis,  pars'  murorum.  do- 
atructa  est;    militibna   castello   iaclusis   dantur  indncite  usque 
ad  featum   Sancti  Micbaelis,  ot  sic  qninto   kaleudas   Augusti 
obsidio  est  solnta.    Quo  facto,  res    Scotomm   Willelmns   pro-  Invusion  of 
I  Kortbanhnmbrorum,    qa»  David  regi  avo  buo  data  Northum- 


pulsam   inyenit.    Qui    exercitam    congregans    tarn  Walensinm  ^Qg  ^f 
quam   Sootomm,  per  fines  episoopi  Dnnelmensis  secumm  ba- Scots,  who 
buit  transitum,  doneo  villis  quam  ploribaa  suooenais,  niulieri<  '^  forc^  to 
bus  et  parvnlis  interfeotiB,  preedam  impreciabilem  coi^;regaTit.  ihrEn/ 
Ad  prppulsandam  ergo  tantaia  injuriani,  magnates  Anglice  oc-  ijsh  nobtes. 
onrrentea  regem   Scotorum  ad  Hua  redire  compulernnt.    Qui 
ejus  vestigia  inseqnentes,   totnm  Lodonesium  incendio    tradi-  p.  2ee. 
derant.     Qoicqnid  extra  mnros  repperiunt,  Anglis  cessit  in 
prffidom;  et  sic  ad  iuatantiam  regis  Scotomm,  datis  usque  ad 
festum  Sancti  Hillarii  iuduciie,  mt^nates  Auglise  cum  victoria 
renieartmt. 

Qualiier  comes  Legeceetrus  ei  Flandrenies  eapti  iaeareenmfjir. 

Audiens*  antem  Bobertns  comes  Legecestrensis  qu»  de  civi- Tto  earl  of 
tate  sua  fecta  faerant,  tactus  dolore  eordia  intrinsecus,  cum  JS^'*' 


'  eo  .  ,  con/uyti]  Introduced  by 
the  coapiler.  The  earl  is  Robert 
BbachmuDes. 

'  This  introduction  is  Paris's  oun. 
VOL.  IL 


^  In  the  mu^n  the  vails  are  re- 
prefiented  fitlliiig, 

*  AwUens  . . .  inlrinsectts]  This 
is  the  compiler'a  introduotlon. 


r^rT"^^  -i^^S"^  "f-'  "-'T  C^  ■  <~S'^ 


* 


"*'■■'  :f^i^^W!'?'^l^. 


290        MATTHJSI  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

iixore^  in  Augliam  rerersums^  per  Flandriam  transitom  fecit.  Diceto, 
Ubi  Normannonun  et  Flandrensium,  tarn  equitmn   quam  pe-  ^^^'  ^73, 
ditma,  planma  mbi  sufiOragante  caterva,  naves  ascendit,  et  veils 
in   altum  expansis,  applicuit  in  Snthfolca   apnd  Waletunam^ 
tertio  kalendas  Octobris.     Qui  [de]  navibns  cum  fesMnatione 
egressns,  castmm  ejusdem  vills9  obsedit,  sed  nihil  omnino  pro- 
fecit.    Indeque  progrediens,  tertio  idus  Octobris  castelltim  de 
Hagenet  invasit, .  cepit,  et  Buccendit,  et  milites  triginta  intas 
captos  ad  redemptionem  coegit.    Eegrediens  inde  ad  Fremin<« 
geham,  cmn  mora  ejus  onerosa  Hngoni  Bigod  castelli  domino 
videretnr,  necessitate  ductus,   animum  diresit  et  gressiim  ad 
Legecestriam  visitandam.    Iter  igitur  arripiens,  proposait  bur- 
gum  Sancti  Eadmundi  ex  industna  itinerans  siuistrare.    Quod 
ezercitmn  regis  Anglisa,  qui  ad  patrisB  illias  custodiam  faerat 
assignatus,  non  latebat.    Stipatus  ergo   comes  Legecestrensis 
milite  copioso/ qui  paratus  ad  pugnam,  in  tribus  milibus  Flan- 
drensium, quos  vise  participes  tunc  habuit,  non  minimum  con- 
fidebat.^    Inito^  itaque  certamine  et  ictibus  ictuum  assiduitate 
compressis,  post  belli  varies  eventus  comes  et  comitissa,  Flan- 
drenses,  Normanni,  et  Franci,  et  qui  cum  eis  venerant,  omnes 
capiuntur,  decimo  sexto  kalendas  Novembris.    Comitissa  vero  (Not  in 
anulum  babens  in  digito  pretiosum,  in  anmem  prope  fluentem  ^  Biceto.) 
projecit,  nolens  hostibus  suis  de  sua  captione  tantum  habere 
proventum.    Tandem  pars  major  Flandrensium  occiditur,  pars  Diceto, 
qusedam  submergitur,  pars   minima  ad  vincula  trahitur  sub-  col.  574. 
etmda,  qu89  carcerali  custodisa  deputatur. 

Quod  rex  Hemic/m  multoB  hostivm  Btiorum  c&perit. 

The  young     I^^ge  Angloruim  patre  apud  Eothomagimi  commorante,  nun-  Id. 
king's         ciatum  est  ei,  electam  regis  filii  sui  militiam  apud  Dolensem 
^'^y  tucbem  a  suis  Brebantus  et  ruptariis  circumclusam*    Qui  con- 

a^oT^"^  tinuo  equos  ascendens,  sequenti  mane  ad  urbem  pervenit  prae- 
HenrvII  f^itam,  et  militiam  filii  sui  repugnantem  sibi  per  dies  aliquot 
arrives'  comprehendit.  Sed  priusquam  venixet,  hostium  suorum  per- 
there.  maxima  multitude  a  suis  ruptariis  fuerat  interempta.    Oaptus 


A.D.  1173. 

tliroiigh 
Plandera 
and  lands  at 
"Walton-on- 
the-Naze* 


After  taking 
Hagenetx 
(HaugWey) 
castle,  he 
Koesto 
IPramling- 
Iiain,  and 
marches  to 
the  relief  of 
Leicester. 

He  is  at- 
tacked by 
the  king's 
army, 
defeated, 
and  taken 
prisoner. 


The  coun- 
tess throws 
away  her 
ring. 


^  Petronilla,  daughter'  of  Hugh 
de  Grentemesnil, 

^  See  the  song  of  the  Flemish 
soldiery  in  the  Hist.  Anglor.  i. 
p.  381. 

^  The  battle  was  fought  at  Fom- 
ham  S.  Genevieve,  near  Bnry  St. 
Edmund's. 

**  This  is  the  only  mention  of 
this  incident.    The  Hist  Anglor. 


adds,  pr<B  indignatione.  Jordan 
Fantosme  mentions  that  she  lost 
her  rings,  p.  50  (ed.  Surt.  Soc.), 
A  ring,  supposed  to  he  the  coun- 
tess's, was  found  "in  the  bed  of  the 
"  river  in  the  adjoining  parish  of 
"  Fomham  S.  Martin  some  years 
"  since."  Rokewode,  Chronicon  Jo- 
celini  de  Brakelonda^  p.  106  (Cam- 
den Soc.  1840). 


DE  TEMPOEE  BEQIS  HEHEIOI  SECUNDI.  291 

Dieeto,       est    ibi    comes  Oeetr^iaiB' EaaolfnB,"  qui   nnper   tranaft^nm  A,D,  I173. 
orf.  574,     fecerat   ad   fUinm   Banifl,    Kadnlfos   de    Fnlgeriis,    WillelmtiB  Names  of 
Patricias,  Itadtdfiis  de  Haie,  Haecnlfna  de  Sanoto  Hillario,  et  ^  '*'^ 
cum  isHs  milites  quater  -rigmti.  S^*" 

li,  Eodem  tempore  magnates  Anglite  com  exercits  infintto  ad  there. 

Hngonis  Bigod  snperbiain  refaimendcim  profecti,  cam  de  facili  Attack 
poBset  expngnari,  aicnt  omnibus  Tidebatnr,  interventn  pecnniffi,  by  the 
datia   et  acceptia  induciia  ngque  ad  Pentecosten,  quatoordecim  ^^'^  ""^ 
milibus    Flandrecsium    armatomm  stipatns    agminibiis,   per^jg^ 
Essexiam  et  Oantiam  sectimm   ei  ipsi  pKeboernnt  condaetniD,  iclio  makes 
et  apod  Doreram  naves  ad  transfretandum  paraverunt.     Sed  terms  with 
^otin      ntmquam  ultra.  iUud  tempnB  comes  ad  plenum  respiravifc,    **"■ 
D^^eO-)      Eodem  anno  electus  CantuariensiB  Bomam  proficiacens  IjabnitThesreli- 
^f"^'      m  comitatn  Bathoniensem «  eleetmn.  ^t 

•*'-  "'*■  Some. 

De  »idiversione  AtdJiolm  et  magna  mil-Ula  ea^pta. 

Id.  Anno  Domini  MCiartV.  Eogeras    de    Molbraio    a    fidelitate  Jloger  de 

regis  senioriq  recedena,  in  inanla  Axiholm  casteUnm '  ab  antiqwo  Mowbray's 
dimtnm  reparavit.    Ad  qnem  multitude  Linoolnienaium  navigio  ^hnlm 
transveota  castellnm  obeedit,  constabnlaritun  et  militee  omnes  deBlioyed 
ad  deditionem  coegit,  et  castellnm  anbvertit.    Eodem  tempore,  by  the 

Id.col.ST5.  pridie   kalendaa  Mail,  rex    Anglomm    senior,    cmn    andisset  Lipcoln- 
militiam  Bicardi  filii  eui  nrbem  Santouicam  occapaese,  snmptia  '^°' 

gecnm  PiotaTensibas,  ad  ejus  liberationem  prooessit.    Milites  JUilitia 
illi  neo    Deo   nee    aanctje    eocleaieB    rererentiam    exhibentes,  R'cardi 
majorem.  ingreaai  eccleaiam  ipaamqne  in  castellmn  redigentes,  *^^jjll_ 
armis  et  Tiotnalibna    implevemnt.      Cum  autem    res   hoatee  ,aum  reeat- 
in    triboB    mnnitiooibaa    coniidore    edoctua    fbisaot,    ad    eosci'cnintu 
inradendnm   operam   impendit,    Duobua    igitnr  munitionibns  coV''*'' ^*'' 
ilico    Bubjngatis,  ad  m^jorcm  cccleaiam    militibua  armatia  et  Belief  of 
lenooinatoribns'  refertam  acceasit,  ita  nt  non  earn  impngnaret,  Soinles. 
sed  a  Bordibng  libOTaret      Capti  sunt  aotem  tarn  in  eccleaia 
qnam  in  aliia  locis  milites  eesaginta  cam  balistariis  qnadria- 
gentis.     Positis  '  igitnr  in  eeouritata  finibuB  illis,  rex  in  ETor-  Ira^ 
manniam  roveraua  eat,  nocesaitate  oompolans.    Philippus  enim  ''^  Pf- 
comeB    Flandrensis,  prsesente    rege    Francornm    Lodowieo    et        %Zm 
majoribnB  regni  illius  tactia   sacrosanctis  reliquiia,  juraverat,  gmtm. 


■  Ceslreitais]  CaslreDEis,  A. 

'  RaKaifia  ....  mam]  Jntro- 
daxKd  hy  the  cominleT.  Bannlftis 
is  an  error  for  Hugo— Hagh  Cyre- 

'  Btigbald  Sitx  JowHn. 


*  Eiiiardeferie,Horeden,  ii.p.  57. 

'  lenodnatOTilnis]  lenODibog.Hiet. 
Angl.  I  lenocmiDtiboa,  IMceto. 

"  FomlU  .  .   ,  compufatw]    Ab 
ridged   from    Dlceto ;    necessitate 
eonpsbuf  is  the  compiler's. 
T  2 


MATTH^I   PARISIENSIS  OHEONICA  MAJOEi, 


Flaadan, 
joioa  the 
yoong 
king. 


Orwell, 

and  take 
Norwich. 

Richard 
Todire, 

elect  of 
Winches- 


.  quod  infra  dies  qnindecim,  poet  iDatanB  festan 
in  manu  robusta  Angliam  intraret,  et  regie  earn  juveniB  subi-  ' 
ceret  potcstati.  Qua  fidacia  rex  jnnior  tractos,  pridie  idua 
JuUi  apiid  Witaanb  yeoit,  Kadalfom  de  la  Haie  in  Angliam  com 
multa' milttda  trauBmissurns.  Comes  Flandrensis  trecentos  et 
decern  et  octo  militeaprobfbtiBBitiios  ad  transfretondom  prffimirat ; 
sed  poetqnam  apnd  Arewellam '  ia  Angliom-  Bunt  appolsi,  de- 
oimo  octavo  kaleudas  Jnlii,'  sociis  eorum  pro'  maxiina  parte 
periclitatis,  Hngonem  Bigod  comitem  seoum  ilico  aasompse- 
rnnt.  Horwicnm  invadeut^  cepemtit,  infinitam '  iado  pecnuiiun 
BUstulernBfc,  mnltos  abdnxerunt  captivos,  decimo  qnarto  kalen- 
dae  JtJii,  et  ad  redemptionem  graviflaimam  compnlernnfc.  Quod 
Ttdenteg  joeticiarii  re^,  de  cossilio  commnni  misenmt  ad 
regem  Ricardum  Wiutomenaem  electum,  qui  pericala,  qns  in 
Anglia  imminebant,  fideliter  intimaret.     Qui  celeriter  in  Nor- 

.  manmam  transTectos,  omnia'  qcue  fiebaat  in  Anglia,  reniota 
falaitate,  narravit. 


irith  hia 
&aiilf  and 

prisoners. 


Quod  r&e  venietm  tn  AngUami.  heaiwni.  THomam  gratia  oratumis 

Bex  antem  talem  nimoiam  debita  com  veneratione  Bnscipiens  Id.col.STe. 
et  Be  ad  tranafretMdam  prjeparans,  regiuam  Alienor  reginam- 
qne  Hargaretaxa,  filiam  et  flliam  Jobannem  et  Johasnam, 
aecum  ftddmdt.  Comitem  quoqne  L^ecestrensem  *  et  eomitia- 
sam  alioeqne  qaam  plnrea,  quos  habebat  in  vinoolis,  ante 
faciem  snam  BarbeflnTJum  priemiait.  Ubi  navibns  congregatis, 
cam  innnmera  armatoiMim  copia  impiger  naves  conscendit; 
sed  veatns  in  contrarium  venieua,  transitam  ea  die  nantis  red- 
debat  suspectam.  dun  antom  mare  rex  tarbalentnm  oogno- 
riflset,  erectis  in  oieliim  Inminibus,  palam  oonctia  [ait] ;  "  Si  ea 
"  qnas  ad  pacem  snnt  cleri  et  populi  habeam  iu  proposilo,  ei 
"  pa«em  in  adventa  meo  dwe  Res  c»loram  diaposuit,  tunc  pro 
"  sua  misericordia  indnlgeat  miLi  portnm  salutis.  Si  antem 
"  averauB  faerit,  et  regnnm  Aaglite  in  virga  faroria  visilare 
"  deoreverit,  aunqoam  mihi  conoedat  finea  atUngere  r^onia." 
Orations  itaqae  completa,  ipea  die  tranqnilla  navigatione  cnm 
rarnm  indenuutate  ad  portam  Hamonis  appliouit.  Deinde 
in    pvoe  jejmuras   et   aqoa,  ab   ingressa    ciTitatnm  abstinnit. 


'  ATeweUaBt]  OreweUam,  Hiat. 
AiigL     OneeU. 

'  Julii']  Jooii,  Diceto. 

»  pro]  So  W.,  w  Diceto;  A.  0. 
hmeper. 


*  injbulaiii]  infinite,  A. 

*  omnia  .  .  Tiarranit']  This  is  the 
cotfipiler'B. 

'  Diceto  has  "  oomilem  Ceetrai- 
"  sea,  Legecestrensem  comitissaia." 


DE  TEUFOBE   EEOIS  HEKBICI  SECTTNDI.  293 

quoUBqne   vota   orationnm  peraolveret   meute   concepta   beato  AJ).  1174, 
ThomsB  Cantnarieuei  arohiepiacopo  ac  martyri   glorioso.    Cnm  His  pen- 
autem  Caotnanam  appropinquaeaet,  equo  deailiens,  et  legiam  ^^  ** 
majeBtatem  prorsna  deponena,  nudas  pedes,  faciem  peregrinantis,  ^ 
ptenitontis,   et  Bupplicanlia  asaumens,  tertio '  idna  Jnnii,  feria 
Beita,  ad  eccleBiam  majorem  pervenit,    et  cum  gemitibna  et 
BUBpiriis  alter*  Ezechiae  lacrim  arum  que  afflaentia  petiit  sepni- 
chmm  martyris  glorioai.    Ubi  toto  corpore  prOBtratns,  manibua- 
qne  in  ctelnm  espansia,  dintius  in  oratione  pcrmansit.    Interim 
per  oa  episoopi  Loadoniensiasermonem  ad  populara  habentis  res, 
Beiim  et  martyrem  beabom  in  animam  anam  inrocana,  pablicd 
proteatatns  eat,  qnod  mortem  martyris  nee  mandavit,  nee  volnit, 
nee  sno  artificio  perquismt,    Sed  qnoniam  interfectorea  mar- 
tyris glorioai  es  verbis  ejua  non  satia  circumspecte   prolatia 
occasionem  aumpaerant  archiepiscopnm  perimendi,  ab  epiacopia, 
qni  tunc  prfeaentea  erant,  absolntionem  petiit,  camemqne  auam 
nndam  diaciplince  virgarmn  snpponens,  a  aingnlia  viria  roligi- 
osis,    qnornm    mtiltltndo  magna  convenerat,  ictua  temoa  vel 
qninos  excepit.    Veetibna  igitnr  reamnptia,  maneribna  pretioais 
martyrem  honoravit,  aesignane  insuper  annul  censna  qnadra- 
ginta  librae   ad  luminaria  ciroa   Bepnlcmm  martyris  continn- 
Ebnda,    reliqnumque    diei    ac   noctiH    aequentis    in   amaritudine 
mentis    tranaegit.     Orationibua   igitiir,  vigiliia,  et   j^uniie   de- 
ditas,   nsque   in   diem   tertium    ab   alimenbia  abstinuib.      Uude 
beatnm'  martyreni    eibi   reddena    placabilem,    ipsa   die  Sabbati  C^tare  of 
qua  sibi    ab    eo    irdulgentiam    dari    poatulabat,  tradidit   Deus  **  ''"^^^ 
regem    Scotite    Willelmnm    in    manus    anas,   apud   Eicbemunb  ^ignereion 
caatellnm   cnsiodis   mancipatnm.     Ipsa   ebiam  die  Sabbati  rex  ol'tbe 
filins  (gua,  naviboa,  quaa    eongregayerat  ad  transfretandiun  in  young 
Angliam  «t  eum  anbjugaret,  disaipafcia  penitua  et  fere  aabmersis,  ^"^  ^*^ 
coaotna  est  ad  Galliam  redire.  ^^^^^  ^ 

Be  eofUone  WUlelmi  regis  Scotorum. 
De    captione   regis    Scotomm,    nt    breviter    dicatur,    dmn  The  king 
NortLanhnmbriam  intraret,   sicut  in  anno  prfeterito,  ut  earn  °Lf'^' 
anbjngaret  et  buo    regno  hoabiliter  copnlaret,  occnrrenmfc    ei  ^  ^^j^ 
magnatea  regtonia,  et  commisao  campestri  prtelio,  ipsnm  cepe-  Northum- 
mnt  et  'vincnlis  arctiorifaus  constriuxemnt.'    De  formicia  antem  bria. 
Scoticia  tot  interfects  referuntnr,  qnod  nnmenun  onmem  ez- 


■  tertio]  qaarto,  Diceto. 

^  oiler  Ettchioi']  Introduced  by 

le  compiler. 

^  In  tiie  margin  "  Wiilvtmos  rex  " 


is  represented  with  his  crown  felling 
off,  and  by  his  ^de  a  figure  armed 
with  an  oze.  This  and  the  follow- 
ing Gentence  are  the  compiler's. 


294  MATIKSl  PARISIENSI8  CHEOmCA  MAJOBA. 

A.D.  1174  oedcre  dioebantnr.     Bege    autem  apnd  Eichemimt  cMtellnm  Mceto, 
FD]£lm«Dt   carcerali  onstodiffl  deputato,  impleta  yidetnr  Merlini  prophetia      ' 
oFMeilin's  dieentis,  "  Sabitnr  tnaxillia  ejnst.  frmmin,  qvod  in  Armorico 
prophecy.    •■  gjjj^   fflbricabitur,"  Binum  Annoricnm  Tocans  castellnm  de 

BichemTUit,  ab  Armoricu  priacipibuB  et  tone  [et]  ab  auticpis 

temporiboa  htereditario  jure  poEseBsnm. 
Succesaefl       Vt '  aotera  yeraoiter  perfltringaimiB  beneficia,  qnte  regi  Hen-  (Kot  in 
ofHeniy     j^^q  DeuB  post  Bfttisfectionem,  qnam  sibi  eshibait  et    beato  I^"**".) 
^^^      maityii  per  ejusdem  aauoti  mtercMeionem,  in  artioulo  temporis 

pnestiitit,    intelligamua  [per]    ea  qnte  seqmmtnr.    JEtez  aatem  Biceto, 

Henricns,  votis  ortrtionnm.  oompletis,  a  Londoniensibaa  snaceptna  "*''■  ^^'' 
He'tokea  est  reverenter.  Inde  ad  Haniedonam  progrediena,  castellum 
Hnnting-  obgedifc  et  snbjugavit,  deoimo  quarto  kalendaa  Augnsti;  ubi 
"  ''**  milites  oomitia  Legeoestriie  ad  regem  aooedentes,  reddidemnt 
Other  caetella  de  Grobi  et  Mnntaorel,  nt'  cum  domino  sno  mitius  ae 
"^fl^iS''^  haboret,  oadecimo  kalendaa  Angnsti.  Procerea  Norenaes,  dncem 
lenaerea.    jj^(,g,jjgg  electum  Lincolnienaem,  regie  videlicet  filinm,  Males- 

sart*  castellnm  Eogeri  de  Molbraio  Tiribna  subjngarunt.    Eex 

Henricns,  tnrmis  militaribua  imdiqne  ad  enm  coidnentibns,  cum 

apud  Sanotiim  iEiadmnndum  copioama  congregasset  esercitnm, 
Hugh  duo  castella  Hugonia  Bigod,  Bungeie  et  Frsmiingebam,  obsidere 
Bigod         decrevit.    Cornea  antem  noa  habeoB  fidaciam.  resistendi,  datia 

mille  marciB  oom  obsidibns,  pacom  reg^  obtinuit,  octavo  kalea- 
Tlie  daa  Augnsti.    Tunc  maltitudo  FlandrenBiom,  quam  Philippvu 

T'h'^  comos  in  Angliam  miaerat,  nt  prBwnbfium  est,  prasstito  jura- 
^^u,^  meuto  quod  fines  Angliffl  amplius  hostiliter  non  intraret,  cum 
iting>a  liceutia  regis  ad  propiia  remeavit.  Militin  etiam  regis  juvenia, 
ftioes  cui  pneerat  Badulfna  de  la  Hai,  absque  impedimento  ab  Auglia 
leftw  Eug-  recessit.  Eobertns  comes  de  Ferrariis,  et  Bogerna  de  Molbmo, 
o  .  .  ■  quornm  castella  tuna  obaidebantor  a  rege  IVeae^et  Stuteberi,^ 
ofyariouB  ^^^^  ^  regem  legatifl,  paccm  ejus  impetrarunt.  Willelmus 
nobles.  Comes  Glovemiffl  et  Bicardua  cornea  de  Clare  regi  oocnrre- 
Henry  nmt,  suo  maadato  in  omnibus  parituri.  Sic  rex  magnificns, 
CTosiMto  per  intercesaionem  martyria  gloriosi  hostibus  superatis  et 
^^"^"y  rebus  Angliaa  pacifioafeis,  septimo  idns  Augnsti  in  Nonnan- 
prisoners.    •"*•>»  tranafretavit,   ducens  secum   regem  Scotomm,  comitem 

tiegeoeatrenaem,'  et  Hugonem  de  G^tello,  qugs  in  vincalis  re- 

tinebat. 


^  Ut.  .  .  aeqmaiiur]  Introdnced  i       *  Thiral. 
by  ths  compiler.  s  Tutbiuy, 

"  trt  .  .  ioAtref]    Inttoduced  by         '  Diceto  adds  comitem   Ceatren~ 
the  compiler.  i  ^'™.  bere   again   omitted    by  the 

3  Malzeard.  "' 


Cf.  Id.        belHca 
col.  680. 

Id.coL681. 


;^|J..,!H-."f|ff-'iJJ.    . 


DE  TEUPOBE  BEOIS^  HE37BIC1  SECTDNBI. 


Quod  rev  Francomm  ab  ohsidioTie  Itoihomagi  recemt-         i 

Ctun  aatem  rex  Hemicos  tertio'  iduB  Angnsti  applicnisaet,  E 
inyenit  Sothom^ensem  civitatem  obBesBEtm.    Lodowicns  eniia  ~' 
rex  Prtaiconim  et  Eenrioua  rex  juvenis  cnin  comite  FUmdrensi  ^ 
Philippo,  in  abeentia  regis  Ai^Iomm,  com   ezeroita  copioao  E 
anpervenerant,  et  requiem  non  dederant  civibna  obaossis.    Sed 
rex  Francomm,  cam  Augloram  regem  enpervenire  didicissefc, 
encceiisis  macbiuis,  noa  sine  famm  dispendio  recesait ;  atqae  in 
^us  Alga  milites  [regis]  Anglomm  arma  plnrima  et  instromenta 

lapaeruBt.  Eodem  anno  archiepiacopiiB  Cantnariemia  a  A: 
Boma  rediens  pallium  ^  et  primatom  ADglite  reportavit.  Ve-  tu 
uieDs  apad  Londooias  tertio  kalendas  °  Septembris,  Tacantium  ^ 
ecclesituTUn  personaa  principales,  qute  eibi  pastures  elegerant,  ^ 
couvocavit.  Ubi  electionibns  oonfirmatis,  Wintoiiiensem,  Heli- 
eneem,  Herefordeneem,  et  Cicestrenaem  electos  pariter  conse-  p. 
cravit.  GaufridoB  vero  Liacolmensis  electos,  quia  uondum  O 
electio  ejus  faerat  coufirmatar,  transfretarit,  is  propria  persona  ^' 
Romam  itnnts,  vel  ad  ipaam  ntincios  transmissorus.  ^ 


Quod  0 


!8  jiUi  regie  Anglarmi  ad  yacsM  patris  stmt  revarsi. 


Hemys 
soDE  sab- 
mit  and 


Id,  Anno  Domini  uclxxt.    Lodowicns  *  rex  Francomm  et  comes  Louis  VH. 

Flandrensium,  BUmptibns  twdiosis  affeoti,  qnoB  pro  rege  An-  ^^  Fhflip 
glomm  juvene  impenderant,  ei  damna  gibi  ac  Buis   illata  et  f^imj^eis 
interfeotioneB    ad  memoriam  revocantes,  promisemnt  ee  velle  ^re  ap 
ab  infeetaUone  Normannonun  animnm  rerocare.    TJnde  fillos  t^e  jonng 
regis  Anglifs,  qoos  paternam  maledictionem,  odinm  clcri,  po-  '^'''S'^ 
pnlomm    impreoationem    noverant    inoumsee,    nt    ad  patri 
gratiam  redire  x>ossent,  summopere  aatageb^it.    Rex  Aoglii 
igitar  per  intemimcioB  omnes  adrerBuios  snos  ad  poenitentiam 

Id.cd.6S5.  reroeatoa  intelligens,  ipsoa  CenomanniB  ad  Buum  venire  cello- 
qnimn  prcKmraTit ;  ubi  a  Gaofrido  primitna  et  Eicardo  filiis  suia  c 
homaginm  et    fidelitatem  accepit.    Post  dies    autebi  paucos,  ' 
apnd  Bornm  in  Hormannia  venit  ad  earn  rex  flliua  ejna,  cum 

Id,col.5S6.  arcbiepiscopo  BothomagesBi  et  aliis  epiBCOpis  et  baronibns 
mTiltie,  et  cnm  mnlta  lacrimaram  efTuaione  ad  pedes  patris 
proBtratna,  nueericordiam  preoabatiir.  Eex  antem  formam 
iaduens  patris&tmlias,  redevmte  filio  sno  prodigo,  motns 

'  lerlio}  quarto,  Diceto.                 1  *  Tbis  paia£nipb  jg  made  up  by 

.'  The  pall  is  not  mentioned  by  the   compiler  from  Siceto  oat  of 

Diceto.  the  letters  be  well  as  out  of  hia 

'  (ertio   feiiem/fw]    quarto   non.,  aoconnt. 


Tlie 

prUouers 
oDboth 

sides  te- 

'nithont 

tUDMOIa. 


Council  a 

Bter,  17 


e^lof: 
CormtalL 
Tbe  legate 


296        UATTHJil  PABISIEN81S  CHBGSICA.  UAJOSi. 

.  pietftte  super  filio  quern  totia   ■risceribne  dlligebat,  intelligenB  Dioeto, 
enm  ex  corde  laqui,  iram  et  omnem  ei  iudign&tioueiu  remisit,  ***■  *^^- 
atqne  ejos  homagiam,    addilo  jaramento,  Buscepit.     Ommbns 
igitur  bene  paoificatis,  et  oscnlia  nudique  ex  oorde  collatis,  rex 
pater  milites  nongentoa  et  sexaginta  noTem,  qnos  tempore  belli  I^coi.SSS, 
ceperab,  sine  redemptione  a  TincnliB  solvit ;  pancps  vero,  qno- 
mm  fa«iBii6  enorme  prinoipem  maneuetissimum  ad  iracuadiam 
pro  TOoaverat,   arotiori  custodite  ttadidit    maacipandos.    Eex 
TCFTo  filiue  eodem  modo  milites  qoos  jure  belli  ceperat,  quomm 
nnmeros  ad  centum  et  eo   amplios  ezoreverat,  sine  pecunia . 
relasavit.    Tunc  rex  pater  litteras  iu  omnes  fines  suse  domina- 
lionis,  fonuEon  Lojas  pacis  continentea,  direxit,  ut'  omuea,  quos  (^*t '" 
generale  discrimea  belli  afflizerat,  commimie  letitia  reorearet.     '"*W- 
Continebfuit  insuper  litterie,  qaod  omnia  caetella,  quaj  munica  Diceto, 
foerant  tempore  belli   contra   ipaum,    ad    ilium  redigerentur  ool,583, 
statum  iu  quo  erant  quando  gaerra  incepit, 

Eodem  anno  civitaa  BoUioiQagi  olisessa  est ;  concilium  H.  coH. 
generale  habitum  est    apud  Westmonasteriuo),   quinto      ' 
decimo  kalendas  Julii,  przesidente  Bicardo  CaDtuariensi 
archiepiscopo  et   apostoUcse  sedis  legato;  Rt^rus  vero 
Eboracenais     ardiiepiscopus    concilio     noluit     interesse. 
Obiit  Begiualdus   comes   Gomubise.     Hugo    Petroleoiiisid.col.58e. 
diaconus  cardinalb   venit  legatus  in  Angliam,  efc   pr£e-ld.col587. 
stitit  auctoritatem  tradendi  clericos  ante  jndicem  ssecu- 
lareto,  pro  forisfacto  forestse  et  laieo  feodo  in  favorem 


Wiilelmus  reus  Seoloram  jwmmj  feoit  cwm  rege  Anglorum. 


William, 

king  of 
Scots, 


Eodem  anno,  Willelmua  rex  Scotomm  apud  Faleaiam  tentus  Id.cc.l.5e4. 
in  vincniia  cam  rege  Anglorum  pacem  fecit  in  biinc  modtun, 
aexto  idns*  Deeembris.  Bex  Scotomm  devenit  homo  ligius  regis 
Anglomm  de  regno  Seotiae  et  omnibus  terris  snia,  et  homagium 
fecit  ei  et  ligantiam  ut  domino  sno  speciali,  et  Hexirico  &lio 
ejus,  salva  fide  patrie  sui.  Et  similiter  onmes  epiacopi  cuni 
comitibm  ac  baronibns  de  regno  Scotia,  de  qnibna  res  Anglo- 
ram  bomagium  volait  et  fidelitatem  habere ;  et  non  ^lom  sibi, 
sed  et  sttccesaoribus  regis,  ipai  et  anccessores  soi  imperpetuum. 
Tie  treaty,  sine  malo  ingenio.  Hfec  est  forma  cartie  revera,  qufe  est  in  CNot  in 
fchesanro,  ubi  appensa  sunt  omnia  sigilla  episcoponim  et  ^'*'^-^ 


tear^'l  This  is  the  con^iler'E. 


D&  TSUFOBE   KEGI8  HENBICI  SECUNDI. 


297 


Diceto,       baFonum  Scotise;  "Besprseterea  Scotorom  etonineshoimiie3A.D.  1176. 

coL  584.      "  gni  nnllnm   amodo  fugitivum  de   regno  Angliai  receptabunt 
"  ia  Scotift,  nee  in  alia  terra  sua;  eed  rex  Scotiie  et  homiuce 
"  ejns  eum  eapient,  et  ilium  regi  Angloram  vel  Buis  jnatieiariia 
"  reddent."    Pro  ha*  autem  convention e  et  fine  flrmiter  ob-  He  gives 
aervando,  dedit  res  Scotomm  regi  Anglomm  et  BaceesBOiibua  ^q^^** 
Bttia  casteUft  de  Berewic  et  de  Rokeabnrc   iraperpetnuni  possi-  (,,„.«}, 
denda.     "  Et  si  rex  Scotomm  aliqno  tempore  contra  hoc  venire  castles. 
"  attemptaverit,  episcopi  Scotiie  cum  comittbua  et  baronibus 
"  contra  regem  sonm  t^ebnnt,  et  episcopi  terram  ejus  sub  inter- 
"  dicto  ponent,  donee  ad  regis  Anglorum  obseqnium  revertaiur." 

H.col.585.  IgitttT.  rex  Seotorum  datia  obsidibua  rediit  in  Angliam,  sab 
libera  depntatua   custodla,  donee  castella  quae  regi  pepigerat 
pro  illiuB  arbitrio  redderentur,    Castella  vero  per  Angliam  efc  The  caeiJes 
Kormamiiam  multonun,  qnse  tempore  discriminis  inter  patrem  ejected 
et  filinm  constnicta  fnerant,  passim  eversa  aunt,  rege  jubente,  ^^^ 
filioque  non  contJ'adicente.  stti^ed. 


(Not  in 

Diceto.) 

col.  587, 


Segee  AngloTwai  ^ter  et  JUitu  beaktm  Thomam,  jiefierant. 

'  Anno  Domini  ucLSXVi.    Reges  Anglorum,  pater  et  filius,  in  The  two 
Angliam  venientea,  per    dies  ainguloa    in  eadem  menaa  simt  ^ng^, 
refecti,  et  idem  thalanma  fomenta  quietis  eiadem   de  noctibus  ™"'er  and 
minisbravit.    Et  properantes  aimul,  ut  beatnm  Thomam  majrtj-  Cacier- 
rem  ^reginm  viaitarent,  cum  omni  humilitate  orationum  vota  buiy. 
et  mansuetndine  peregerunt.    Indeqne '  per  Angliam  pariter 
profecti,  pacem  aingnlia  et  juaticiam  tarn  clerlcis  qoam  laicia 
promisemnt,  et  id  opere  complevemnt.    Eodem  anno  Willelmus  Waieiises 
de  Brausia  mnltitndinem  Wallensium  in  caabello  de  Bergeveni  >'"^'>';>^''- 
oallid©  convocatam  prohibuit,  ne  qnis    cnipulum  ferret  viator  ^^^  *™'' 
rel  wonm.    Sed°  illia  bi^usmodi  decreto  eontradieentibus,  capi- 
tali  omnes    aententia  condemnavit.     Qui,  ut    proditionis  sn» 
nequitiam  quasi  sub  velamine  honeatatis  palliatam  intelligas, 
hoc  fecit  in  nltionem  avuncnli  sui  Henrici  de  Sereford,  quem 
8.  ipsi  in  sanoto  Sabbato  Pasolue  antea  peremerunt.    Eodem  anno  JVbfa  de 
Bicardua  Cantoarienaia  arcbiepiscopus  in  diocesi  ana,  qnio  ab  >"^s  ar- 
antiqnis  temporibos  vmo  tantnm  faerat  archidiacono  oontenta,  ™™"^''^ 
ultimia    hia    diebna  trea    archidiaconoa    constituit,   Savaricum  arienn 
scilicet,  Nicbolaoni,  et  Hereb^'tum.    Eodem  anno  Johannes  de-  dUtem. 
canns    Sareaberiensis    consecratns    est    antistes   ITorwicensie.  ^f^  bishop 
M"ec  multo  poat  res  Anglorum  fecit    complanari    castella  de  p.  26™"^ 
Legeoestria,  Huntendonia,  Waletonia,  de  Grobi  et  Stut^beri,  Crmpla- 

1  Isdeque  .  ,  tomplevenaiiy   In- 
troduceii  by  the  compiler. 


i^  Sed  .  .  .  coHlradiceraibua]  In- 
iroiluced  by  the  compiler. 


UiTTRXE  PABISIENSIS  CSOOmCA  UA30BA. 


A.D.  1176.  de  Haie '  et  de  Treeo,  eb  alia  qaam  plnrima;  in  nltioneni  in-  Dioeto, 
qiueilaBi      jariamm  qnae  ipat  frequenter  intnlerant  domini   oftstellorom.  coL  588. 
cialra  el      Deimle  idem  res  per  consiliuin    filii   sni  et   episcopornm    con- 
far  JHitiei-  ^'*°'*  justioiarioB  per  eex  partes  regni,  in  qualibet  parte  trea,  . 
aritaooL     V^  jnravenmt  qaod  cnilibet  jus  snum  conBerrorent  illEEeom. 


F^o  Romans  eeOe  legato  res  Anglorwni  gvatiwr  capitula 
eoneeesU. 

Articles  Veniente  eodem  tempore  in  Angliam  Petro  Leone  legato  sedis  Id.ooLa9l. 

granted  by  Apoatoliote,  quatttor  ei  rex  conceaait  capitola  qnas  aequiuifcar,  in 

^teoMp'  '*Sno  Anglije  observauda.  Prime,  qaod  de  caetero  clericuB 
e  legate.  ^^^  trdifttnr  ante  judioem  stecnlarem  peraontJiter  pro  aliqno 
crimine  vel  traosgresBioue,  nisi  pro  foresta>  et  laico  feodo,  tmde 
regi  vol  alio  domino  SGBcnlfH'i  laicmn  debetur  aervitium.  Se- 
cnndo  at  arcbiepiscopatns,  epiacopatus,  yel  abbatiffi  noii  tene- 
antnr  in  mann  regis  ultra  aunnm,  nisi  pro  causa  evidenti  Tel 
necessitate  nrgente.  Tertio  concessit,  nt  interfectores  olerico- 
nun  convicti  yel  confessi  coram  juaticiario  regni  prtesente 
episcopo  pauiantur.  Qaarto  quod  olerici  dnellnm  &oere  non 
cogantnr. 

Johanna         Eodem  anno  Johanna  filia  regis  Sicnlo  regi  napttira  qninto  i^eoLS94. 

napiiireffi  iijng  JfoTOmbris  apud  Sanctum  Egidinm,  in  conspectu  ■virominid.col.595. 

^icitim,       illostrium,  tradita  est  marito.    Quo  ntique  tempore,  uniyei^a  jj_col,691. 

Anglire    castella  sunt  ad  imperium   regis  custodi^  depntata. 

Hoc  qnoqne  tempore  WiUelmns  comes  GloTemias,  cum  filium 

non   haberet,  cegre    ferens  htereditatem    inter  filias  dividere, 

Johannem  Sine-terra  regia  £lium  sibi'  constitqit  anccessorem. 

Hugo  Petro  Leonis,  l^ationis  siue  cursu  eancellato,  licol-ssi. 
transfretavit.    Eex  Henricus  dedit  £]Iam  suam  juniorem  iii.coL594. 
regi  ApuliaB,  et^  sexto  kalendiis  Septembris  tranafretavifc. 
Otfiit  Bicardas  comes  de  Strigoil;  comes  etiam  Willel- id,coJ.589. 
mus  de  Arundel  dbiit  quarto  idus  Octobris  apud  Wa-id.«iL595. 
verle,  et  sepultus  est  apud  Wimundham,  cellam  *  scilicet  (Not  in 
ecclesiaa    Saneti    Albaoi,    cujus  cellse    patroaus    fiiisse  J^'o""-) 
dinoseitur.     Waltenis  quoque  prior  Wiatoniensis  faefcus  Diccto, 
est  abbas  WestmonaatOTiensis.  coi.  588. 


Johcamei 
filim  regis 
Jit  hares 
Obvemite. 


SidUa,  ltd 
hocin  texbi. 


WiOter, 
abbat  of 


I  Mate]  Dadelda,  Diceto.    Ege, 
Suflfolk. 

s  aife]  om.  W.   It  is  in  O, 

^  i.e.  «^  croEsed.    TbisJEarefe- 
tition  b;  F»is  in  different  words  of 


the   extract  from  Dicelo,   imme- 
^ately  given  by  the  comfnler  above. 
*  cellam  .  .  dinoacitur'\  Introduced 
by  Paris. 


DB  TIUPOBE  BEOB  HEtmiCI  SECUNDI. 


Quod  regea  extranei  discordee  regis  Anglormn  sese  arhU/rio 
e^cUdenrnt, 


A.D.  1176. 


I)i««to,  Circa  dies  istos  AldefonsnB  rex  Oaetellfe,  gener  r^s  Anglisa,  QaarKl 

coL  B95.      et  Santinfi  res  ITavaronmi  aTDucaliis  ejus,  diacordas  ad  inTicem,  between 
migaia  ad  regem  Angliie  legatia,  se  statoroa  illius  arbitrio  jurave-  ^^^^ 

Id.col.d9T.  mat.    Nnncii  qnoque  apudWestmonasterinm  in  prteaenbia  regis,  ^^ 

episQOpornm,    comitum,    et  baronam  consbitati ;    proponebant  Navftire. 
iUi  qni  cansam  Aldefonai    regis    taebanbiF,    SanMnm   r^gfita  Nota  r^i» 
IfaTarormn  memorato  regi  OastellEB,  dam  adhno  pnpillna  esset  ^enria 
et  orpbanuEi,  castella  et  terras,  Logiomim '  videlicet,  Navarefc,  J^*^"^ 
Anthlena,  Aptol,  etAgoaen,  cum  pOTtinentiis  anis,  qute  pater 
BuuB  die  qoa  deceasit,  et  ipse  poab  aliqoot  amios  qniete  poaae- 
derat,  iiyoBta  et  violenter  aTDstulisae ;  nude  domino  soo  restitn- 
tionem  fieri  pcstolabant.    Uli  antem  qoibus  causa  Santli  regis 
commiBsa  fnerat,  nihil  eomm  qnie   ab  f^s  propoaita  fuenuit 
contradioentes,   aeserebant  Aldefonsmn  pne&tnm  Santio  pr»- 
nominato  castella    L^in  soiiicBt,    Fortel,   et  castellmn    qnod 
tenet  Godin  per  -werram  et  injoste  abatnlisse ;  parte  tdtera  in 
nnllo  sibi  contradicente,  eornm  domino  sno  reetitation^a  fieri 
pari  instantia  flagitabant.     Ilfoncii    prsterea  in  jure  confeaai 
sunt  palam,  inter  regea  prtefatoa  trengas  nsque  in  aeptennimn 
fide  interposita  foisse  firmataa.    Eex  igitnr  Anglomm,  liabito  Decision  of 
com  episcopis,  coraitibos,  et  baronibne  consilio  super  qnerelis  Hcniy  H. 
pnetasatiB,  bine  inde  -violenter  et    injnste  ablatis,  com  nihil  "^  ^^  **^- 
contra  nolentiam  ntrinqne  propositam  a    parte  alteratra  res- 
ponderetur  altemtri,  nee  qnicqnam^  qao  minna  reatitationea 
qaas  petebant  ^iendce   essent  allegaretu-,  plenariam  ntriqae 
parti   Bapradictomm,  qnce  in  jnre  petita  erant,  restitationem 
jodicavit.     Adjnnrit  etiam,  trengas    prsefetae   inter  eos  fide 
firmataa  nsqne  ad  oonatitatum  terminam  esse  inviolabiliter  ob- 
servandas,    JndicaTJt  etiam  pro  bono  pacis,  at  rex  Aldefonaus 
donet  liberaliter  Santio  regi  singulia  annia  asqae  ad  decenninm 
tria  milia  marabotinarum,  et  aic  pacem  baberent  ad  inncem  et 
perpetnam  amicitite  firmitatem. 

Id.coIS9S.     ^  eisdem  sane  diebaa,  nancii  lifonnelia  Constontinopolitoni  :^basaieB 
imperataris,  nanoii  Komani  imperatoria  Pretlierioi,  nmicii  Wil-  to  Henry 
lelmi  TreTBrensia'  arobiepiscopi,  nanoii  *  Henrioi  daois  Sasonioi,  ^- '™" 
nnnoii   Flandrensifl    oomitis    Fbilippi,    qaoa    varia    trftLebsmt  ^^w"* 
negotia,  tanqaam  ex  condicto,  pridie  idoa  Kovembria  in  oaria  princes. 


'  Logtomca]  So  altei«d  by  Fta. 
(as  0.)  from  Zo^liMiinn,  as  W.; 
LegioQum,  C.;  L^omimi,D.f  Lo- 
grouium,  Diceto.    Lagrtmo.   Ago- 


*  qHicquaml  qaisqtuan,  A. 

*  TVenerfflw's]  An  error  for  ite. 
nMjMM,  whict  Diceto  has.  The 
arclibp.  of  Treves  then  was  Arnold. 

*  mmeii .  .  SaximiciJ  om.  D. 


800         MATTHJII'  PABISIEiraiS  CHEONICA  MAJOEA. 

A.D.  1176.  regis  Anglorum  eimal  apnd  Westmonastcrraia  convenerunt.  Diceto, 
Greabiess  Hbec  ideo  diciniTis,  «t  eotum  eit  omnibns,  qnantse  rex  Henricus  col.  595. 
of  Heiir7    aapientiae  fnerit  quantteque  magnificentite,  ad  cajua  audientiara  fc^^i", 

totins  fere  orbis  coiisilia  et  dabia  principum  discutienda  judicia 

pervenerant. 

Be  rentotiona  ah  eocles'ux,  de  WaUhcMn  cim<witcwMtti  ecBCularitim. 
HniRilnF  Anno  Domini  kclsxvii.     AmotiB  ab  eccl^ia  Walthamhenei  Diceto, 

canonicia  quos  stecalarea  vocant,  introducti  sont  regulares,  "^^  •''^^• 
auctoritate  summi  Pontificia,  in  vigilia  Pentecostes,  rege 
proouramte  Henrico  efc  fTBssente.  Et  eftdem  die  Radnlfua  Cire- 
cestrenaia  oanonicas,  de  raanu  LondonienHis  epiacopi  coram 
ecclesio  prsedictte  anacipiens,  ipsi  tanquam  diocosano  de 
canonica  sabjectione  serraQda  verbis  ee  obligavit  expresse ; 
et  fratribua  onm  eo  introdnctis,  prior  eat  ab  eodem  episoopo 
asaignatns,  et  in  sna  aede  aolenmiter  collocatos. 


!.  magnates  profecti  sunt  in  Terrain  Sancta/m. 
FretTieHcua  humiliatur  propter  sanciitat&m,  'Pwpm. 

Thecotintof      Eodem   quoque    anno,    Philippus  comes   Flandrensis,  Id, 

andw.de    et  WUlelmus  de   Haguavilla   profecti   sunt   Jerusalem. 

gotoJera-    Frethericus'  imperator  venit  ad  pedea  AJesandri  Papse; 

SubniiBsian  audivit   enim  et   certifieatns  est  super  hoc,  quod  cum  (Not  in 

ofthe  fugeret  a  persecutione  imperiali,  et  non  erat  ei  tutus  "^"■■' 
emperor       ,  ..  .  .  ,        . 

Frederick   transitus  per  terram,  immo   per  mare,  exorta  tempes- 

*?^'^P*      tate,  assumpsit  omnia  orDamenta  papalia  in  navi,  quasi 

III.  celebraturua,  et  atans  imperavit  mari  et  ventis  vice 

Jesu  Christi,  eujuB  vicarius  erat,  ut  ait ;  et  8tatim  facta 

est  tranquilUtas  magna.     Quo  audito,  imperator  stu- 

pefactus,   humiliatua  satisfecit  illi  per  omnia,  timens 

tamen    plus    Deum    quam    hominem,    et    sic    cessavit 

seisma, 

Henry  II.  Qo"  etiam  tempore  res  Anglonira,  regno  pro  aaa  volnntafe  Diceto, 
crosses  to  dispoaito,  decimo  qiiinto  kalendas  Septembrie  in  Normanmam  eol.  B99. 
Hoitnandy  fcransfretaTit.     Et  confeatim-  inter  regem  Frtuicorum  et  ipaum 

'  Tbe  Pope's  letler  mentioiibg  I  Dicelo,  but  the  story  flrat  folIoirB  ia 
Fi'e4eriek'a  Eubmisdoa  is  gives  in  |  Faris'B  ovn. 


Jl 


DE  TEMPORE  REOIS  HENRICI   SECDSDI. 


301 


habito  colloquio,   hoc  modo  coneordiam  inienint:    "Ego  Lo- A.D.  IITT. 
dowicuB    res   Francorum    et    ego    Henrieus    rex   Anglornm  and  makes 
volnmua  ad  omnium  ttotititwi  pervenire,  noa,  Deo  inspirante,  **r*»*y  . 
promisisae  et  jttramento  oonfirmasse,  quod  Bimnl  ibimns  in  yjj_      ""* 
servitinm  Cmoiflsi,  et  ituri  Jeroeolimaia  anacipiemus '  eig- 
naculum   Baactsa  crucis ;   et  amodo  volnmua  esse  amici  ad 
inTicem,  ita  quod  nterqne  nostrnm  alteri  conservabil.  Titam 
et  membra   et   hooorem  terrennm   contra  omnes  bomiaea. 
Et  fii  quKcunque  persona  alteri  nostrniu  malnm  facere  prfe- 
Bnmpserit,  ego  Heuricaa  javabo  Lodowienm  regem  Fran- 
coram  dominnm  menm  aontra  omnee  bomines;  et  ego  Lo-p-S70. 
dowiooa  jarabo  regem  An^loram  Heuricum  coutra  oumes 
bomines,   siont  fidelem    meum,    Balva  fide    quam  debemue 
bominiboB   nostria   quamdiu    nobis    fidelitatem    servabnnt." 

Acta  autem    Bunt   beec    apnd  Minantcarti^  septimo  kaleudas 

OctobriB. 

De  fwadaivme  ■nKmoMerii  de  We&twde. 
Iil.coL6oa.     Anno  Domini  uglxxviii.     JElicardns  de    Lnci,  Anglia;  justi- I^- (le  Luci 
ciariue,  tertio   idoa  Junii,  fundamenta  jecit  ad  conatrucndam  £j^^ 
eccleaiam  conyentaalem  in  bonorem  beati  Tbomie  martyria  in  monastery, 
.loco  qtii  vocatur  Weetwde,  in  territorio  Bofenai.    Eodcm  anno, 
res  Anglomm  Henrieus,  cum  per  omnes  provinoiae  sufe  potes-  Heraj  II, 
tatis,  qu»  vel  Francomm  liminibua  vel  montibua  Pyrenseis  Tel  al  Canter- 
Eribarnmco  Ticinantur  Oceano,  mnnitiones  optinuisBet,  et  omnia  '""'?■ 
pro  Telle  disposnieeet,  idns  Junii,'  beataa  Tbomic  martjris  viei- 
tavit  Bepulcrum.       Et   paacis  inde  diebua  evolutis,   Ganfridum  Helmights 
filium    suum,    octavo   idua   Angnati,  apud   Wdeatoke  oiugulo  «1^, 
Id.col.599.  militari  donant.      Nis   maxiiiia   et   diutuma;   aninialia  g^^,, 
(Not  In      maritima  iavoluta  sunt  fiuctibus ;  sol  *  passus  eat  eclipsim  soiac 
^'"^■'^     sexto  idus  JaiwaTii.  ^^'^• 

De  revehiione  Sancti  AmphHali  imidam  vvro  facta. 
Eodem  anno,  rir '  quidam  beati  Albani  martyris  bnrgom  in-  Discovery 
babitana,  et  loci  illius  indigena,  inter  convicaneoB  enoa  sine  "' ^*- , 


1  sascipieeittg^  suscipimos,  W,; 
laBcdpaaai,  O. 

'  Minanfcurt^  bo  forNDDantcurt, 
i.e.,  NosancouTt  in  Hormanclj. 

^  Junii]  Julii,  D  ioeto. 

^  The  eclipse  is  not  mentioned  by 
Diceto.  It  is  an  error,  as  there  »m 
none  at  that  dale.  The  date  is  what 
he  gives  for  the  floods. 


s  Over  the  picture  of  the  "  in- 
ventio  "  described  in  the  next  page, 
his  name  is  ^vea,  "  Robertas  civis 
"  Saucti  Albani  coguomento  Mer- 
"  cer."  See  the  reference  to  this 
aocoont  in  the  Geata  Abbatnm 
(Eiley),  Lp.193. 


,  I  u.Jiliiiilipi 


302 


iCkTTSMl  PABISIEmilS  CHBOHICA  UAJOKA.. 


A.D.  1178.  querela  visit.  Hio  ab  inennte  tetate,  qnantmn  snbstantife  me- 
the  body  dioeritas  permittebab,  boneste  YiveiiB,  devobas  eotHee'ise  extatit 
^^bJ-  frequentator.  Dum  igitnr  una  noctiiim  in  Htratn  jaceret,  circa 
bata  '"  gaUioiminm  intravit  qnidam  deoori  ynltufl'  et  eleganti  statura 
procems,  thalamnm  suuni  interiorem ;  qai  -reetibae  indatna 
candidis  virgam  in  dextra  pnlcberrfanam  Imjnlabat.  In  cnjns 
ingressn.  domns  confeetim  tota  resplendnit,  et  quasi  olaritas 
Solaris  interiora  onbiculi  perlustraTit.  Qui  lecto*  apim^pians 
jacentem  vooarit,  et  si  dormiret  leniter  reqnisiYit ;  "  Bolberte," 
inqnit,  "dormiaP"  Expavit  Eobortos  timore  vehementi,  et 
anpra  modnm  admirana;  oib,  "  Qnis  es,  Domino  f"  Bt  ille ; 
"  Ego  Bum  martyr  Albanns,  qni  ad  boo  veiuo,  at  ammncUm 
"  tibi  Domini  volimtatem,  do  magietro  meo,"  inqtiit,  "  clerico 
"  videlicet  illo,  perqnem  fldem  Cbristi'  siiBoepi,  de  quo  inter 
"  homines  sermo  freqnens  babetar;  et  cum  spes  fldelinm  sit, 
"  quod  fatuiis  teiaporibns  debeat  revelari,  locus  tamen  sepul- 
"  tnrte  ab  omnibna  iguoratur.  Sargens  ergo  velociter,  cir- 
"  cninda  tibi  vestimentnm  tmim,  et  eequere  me,  et  oetMidam 
"  tibi  Bepulcrnm  pretiosis  q'us  reliqniis  insignitum."  Snrgens 
ergo  Koberins,  velociter'  veetitTis  et  caJcistus,  Eocntos 
est  eum,  et  versos  Aqnilonem  in  strata  pnblica  gradientes 
perrexemut  pariter,  donee  ad  planidem  qnandam  ab  antiquo 
incultam,  qnte  sita  est  juxta  viam  regitmi,  pervenenmt. 


Bobert 


Argwnentwm  veritaUs. 

Obiter''  coUoquebantur,  ufc  solet  amicus  com  amico 
oo-itineraate,  turn  de  moeniis  dimtse  civitatie,  turn  de 
anme  diniiiiuto,  turn  de  Btmta  commuiu  adjacente 
civitati,  turn  de  adventu  beat!  Aniphibali  magistri  sui 
in  civitatem,  turn  de  recessa  ab  invicem  laraentabili, 
turn  de  utrinsqae  passiona  Et  qujecunqne  Kobertus 
inteiT(^;are  volebat,  martyr  promta  respondone  di^e- 
rebat^      Contigit  autem,  nt  inter  loqnendum  qnosdiun 


>  mdtut .  .  eandidia]  Written  by 
Paris  over  an  erasnre ;  W.  has 
"  decori  mltus  et  stRtnra  procerus 
"  e^na  cnbicalnin,  ut  sibi  videbatur, 
"  qm,  &c" 

^  ledo]  ilico.  Hist.  Anglor. 

^Jidem  Christi]  on).  W.,thoagb 
inO. 


'  vdociter .  .  wrtus}  Writlai  by- 
Far,  on  a  strip  of  patcbment  prated 
on  to  tbe  lea^  over  the  line.  Below 
is  irbat  W.  has, "  at  siln  videbatur, 
"  BecntuB  est  enm  et  versos," 

*  This  introdnctioD  of  Ftu^s  is 
Hligbtly  enlaiged  io  the  Hist. 
Ani^r.  ^ 


DB  TESCPOBE  EGOIS  HENBICI  SECUHDI.  303 

mercfirtores  de  Bunestiaple  balierent  obvioa,  qm  maiie  in-  AJ*-  HM. 
teresae  fori  negotiis  in  pago  SancU  Albani  festinatant,  Vuion  of 
Quorum  adventum  pKedicais,  Mt  martyr  ;  "  Divertamus  2^^^  of 
"  panlisper,  donee  pertranBieiiut  adventautes,  ne  forte  S.  Alban's. 
"  iter  nostrum  impediani  pereunctaodo ;"  iter  enim  ah 
eo  chorascavit;  quod  et  factum  est.  Cum  antem  per- 
venisemt  ad  medium  circiter  itineris,  ubi  duje  arboree 
in  medio  strata  fuetant,  ait  martyr ;  "  Hucusque  duxi 
"  nu^iatrum  meum  beatum  Amphibalum,  com  ultimo 
"  in  hac  vita  mundiali-  lammabiliter  coUoquebamur, 
"  tnnc  ab  invicem  rece^uri."  Et  nisi  splendor,  qui  a 
martjrfi  proeedebat,  obtutus  Roberti  reverberaret,  et 
timor  cum  simplicitate  refrseoasset  ipsum  Bobertiun, 
de  multis  tarn  futuris  quam  preeteritia  sanctus  certi- 
fica^et,  Habebat  antem  locns  Ule  gratam  [Jaaiciein,  tain 
paBcnis  qoam  fesBiB  in  via  LonunibuB  ad  pausiuidiim  aptam, 
in  villa  qosa  Bedburnia  uniicnpatTir,  taibns  ferme  miliaribiiB  ft 
Sancto  diatang  Albano.  In  tac  sane  planioie  duo  colKculi  emi- 
sebaBt,  qui  colles  vexilloram  dicebankir,  eo  qtiod  circa  illoa 
popnlares  fiebant  cononrens,  quando  populns  fidelis  ex  antiqnai 
traditions  solenmem  annnatim  processionem  ecclesice  Sancti 
Albani  debita  cnm  veneratione  pereolvere  consuevit.^  Tunc 
SanctuB  Albanoa  a  via  panlnlnm  declinavit,  et  apprehensa  mana 
viri,  dnzit  enm  ad  imnm  de  collicolis,  qui  sepnlc^uttia  beati 
martyriB  continebat.  Deinde  oonvereo  ad  earn  vnltas  "ffic," 
inqnit,  "  locuB  magiatri  mei  reliqviiaB  tenet,  hie  ejuB  OBoa  con- 
"  tegit  et  conBerrat."  Et  Bio  fatoB,  polilce  viri  torram  ad 
inatar  cracia  apernit,  et  evei^a  cegpitis  modioa  portiime,  quod- 
dam  Bcrininm  reaeravit,  ex  qno  splendor  nimins  exiens  orbem 
Occidnnm  illostravit,  efc  post  Incis  fnue  radioB  in  mnndi  lati' 
tadinem  copioae  difindit;  quo  facto,  capsnla  recIndituT,  et  loci 
planicies  in  statmn  pristinnm  reformatar.  Stnpet  vir  ille,  et- 
qnid  eibi  super  hie  b^  ^endnm,  a  sancto  postnlat  edoceri.  Ad 
qaem  beatns  Albanns;  "Signa  locnm  diligenter,  nt  qn»  meo 
"  tibi  Bont  revelata  nunisterio  firmlus  adhtereant  menti  tme; 
"  veniet  enim  e  proximo  tempUB,  qoamdo  hue  inekactio  tna 
"  speoialis  genenJi  profeotni  militabit,  moltiaque  proderit 
"  ad  saJutem."  Kobertus  vero  aeris  et  planiciei  visum 
dimetiens,  lapides  qnosdam,  qui  ibi  jacebant,  collegit 

'j>trtotterecmuiuvit2$etfKivit,O.W.  \ 

1 


30*  MATFHMl  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJOSA. 

A,D.  1 178.  et  ibidem  quodam   scemate  locavifc,  dicens  ;   "His  ine- 

^bert"'   "  ^^  ^^  ^'^  saneto  loco  craa  pleuius  edocebor."    Et  his 

Mereer  of  dictia,  "  Snrge,"'  [inquit]    "  eamna  hinc,  et  ad  loenm  nude  re- 

S.  Atban's.  "  ceeaimns  revertaitiur."    Blis  aatem  per  viam,  qua  Teneraat, 

FeTertoiitibti&  cam  Tenirent  ante  portam  ecclesiee,  (erat 

domos  Rfob^ti]  remotior,)  eanotna  suam  intraTit  eocleeiam, 

et  liomo  iUe  domnm  snam  utgresens,  proprio  eese  lecto  reoepit. 


Proof  of 
the  troth 
of  the 


Item  almd  argwm&ntwm  veriiaiis}  ■ 
Istud,  ut  quidam  fingunt  detrabentes  veritati,  non 
ut  sonmium  evenit,  sed  in  veritate.  Cui  testimonium 
perhibet  finalis  rei  eventus,  et  cujusdam  fratris  vide- 
licet monachi  ecdesise  Sancti  Albani  Gileberti  de  Sis- 
seveme  testimonialis  assertio,  qui  frequenter  a  pne- 
dicto  Roberto  rei  seriem  seiflcitabatnr,  et  diligenter 
veiitatem  sub  attestatiooe  tremendi  judicii,  utpote  vir 
prudena  et  literatus,  medulUtus  exploravit. 


Vir  antem  mane  expergefacttu 
b  sileiitio  prtefccriret. 


mbi  osteneam  revelaJJerit. 
in  aticipiti  positos,  flnctnabat, 
1  aliis,  qviEB  non'  viau  sed  re 
sine  aliqua  hieeitatioDe  corporaliter  gesta  didicerat,  rere- 
laret.  Si  eniia  sileret,  peccare  metuebat  in  Denm;  ai  rem 
pnblioaret,  sannaa  hominnm  yerebatur.  lata  tandem  animo 
Btepe  revolvena  homo,  tim.ore  Dei  humannm  abeorbnit ;  et 
licet  adhac  verbum  Loo  commimibna  eaeet  anribna  abacondi- 
tnm,  domefiticos   tamen    snomm    et   privatos   effecit  eonacioa 

.  secretornm-  Illi  antem  quod  dicebatnt  in  tenebris,  in  Inmine 
proferebanti  et  qiiod  in  anre  aodierant,  snper  tecta  ptfedi- 
eabant.  Factum  est  autem,  nt  hoc  anno  verbum  istad  per 
totam  disseminaretor  proTinciam,  adeo  qoidem,  ut  ipaiua  fre- 

'  qnentia  monaaterii  beati  marlyris  Albani  clanstmm  intraret. 
Seniqqe  fama  desiderata,  qnibnadam  perferentibiis,  ad  abba- 
fem  Symonem  ascenderat,"  cajns  post  Deum  anctoritate  ne- 


1  This  and  the  pie^oue  ntbriek 
'e  interchanged. 


"  (|u»  in  Vina,  lel  potitu,  at  prce- 
"  snmebat,  re." 

*  asceaderaf]  So  Par.  id  the  mar- 
gin; A.  has  penetravit,  as  O.W-> 
and  the  Hist.  Aogl. 


■^ 


»E  TEMPOEE  REGIS  HENRICI  SECDNDI.  305 

gotittm  illad  robnr  ei'at  specialiter  habiturnm.  Qui  protinns  A.D.  llTi 
gratite  Bei  laudes  persolTit,  et  oommanicato  consilio,  electos 
de  COQTenta  fiutres  itliquot  od  Iociud  qnem  vir  ille  OBtensurna 
erat,  eodem  viro  prsevio,  deatinaTit.  ConTentna  domi  devotis 
omtionibns  iuoambebat,  et  fratres  dnotorem  sanm  seqnentes 
videre  martyram  reUqniax  properabant.  Quo  domnm  perveni- 
entes,  iaveuerimt  ibidem  fldelinin.  multitiidiiLeia,  quoa  Spirilns  P'  STt. 
SanctnB  do  diyoraia  provinciis  in  unum  prospero  prseiiostico 
collegersfc,  ut  inventioni  martyris  interessent.  ILoa  eventnm 
rei  pneHtolantibns,  stepedictas  homo  prscedebat,  fratribna 
pltmioiem  oebendeus  saactonim  corpora  contiQentem.  £rat  au- 
tem  feria  aesta  ante  solenmitoteitt  beati  Albani,  qnando  hffic 
&cta  Bimt;  qua  ejnedem  sancti  pasaio  celebratnr.  Ab  illo  ergo 
die,  nsqne  quo  elevati  fnenuit  sancti,  loco  illi  cnstodia  non 
defu.it,  Bed  fratres  jugiter  cnm  laicis  afflierimt.  ConventOB 
interim  abetiueutiam  *  vits  gOBcepit '  arctioria,  et  statnto  cum 
proceesione  orationiun  snf&agio,  eulemne  jejuninm  popnlo  pts- 
dicatnr.  Jam  locns  ille  fdtoree  inveutionis  noudinarum  simi- 
litadinem  preeferebat,  et  recedentibu^  aliis,  qnos  fervor  devo- 
tionia  addnserat,  alii  cotidie  succedebant.^ 

Da  dmims  muH^Smt  Hn  euraiia  dam  samtas  qiKBre[,re]titr. 

PoFTD  signoram  initia,  quee  adhao  sancti  martyres  in  corde  Miracles. 

teiTEB  latenteB  in  anspiciam  spei  melioris  patrabant,  mnltoram 
poterant  testimonio  confirmari.  Mnlier  fiamque  queadam  de 
Gatesdene,  Bcapnlarum  et  reniim  debilitate  per  decern  tumos 
detenta,  jam  proper  legritudinia  tnrpitudinem  marito  despectui 
babebatnr;  quee  proprios  egressa  fines,  et  per  Itedburniaia 
tronaitom  faciens,  jxaia,  samctomm  martjrom  decubnit  sepnl* 
turam  ;  nee  de  loco  BUirexit)  donee  sanitati  priatinffl  reddOTetnr, 
Altera  de  Dnnestaplia,  nomine  Cecilia,  in  hydropisis  »gritudine 
amiis  Bedecim  transactis,  babentis  in  ntero  similitadinem  prfe- 
ferebat.  Hsec  ad  loca  prsedicta  Blue  salotis  avida  perreniens, 
ilico  optatam  recepit  *  SEuiitatem.  Item  pnella  qninqaennis, 
qace  nnnqnam  a  ntitivitate  pedes  incesserat,  semper  parentam 
mioisterio  portabatnr;  luec,  qnod  multi  fideliuiff  conspexernnt, 
joxta  locnm  prrataxatom  collocata,  cnm  paulolom  obdormisset, 
esiliit  et  inoessit,  purenbimqaQ  sospiria  in  Imtitia'  commuta- 
Tit. 


'  oisfinenlion]  So  Par,  and  the 
Hist  Aq^ot.  ;  A.  ind  cotiiaentiam, 
asO.W. 

*  sugcepif]  snscipit,  O.  W. 
VOL.   U. 


*  swxedebanf]  soccedebM,  A. 
'  reeepii]  recipit,  O.  W. 
'  latilrce}  IiBlitiam,  O.  W. 


k 


MATTH.fiI  PABISIEJTSIS  CHRONICA  JtAjOEA. 


AJ>.  1178. 

Other 


De  miramlo  doUi  et  dMigmttia  qucsrmdi. 


.  Cliisit  interea  sanota  soletonitaa  beati  AJbani  martyrio 
miraoleB.  eonaeorata,  quam  in  ee  claram  isfconun  publicaMo  miracnlornia 
reddidit  claiiorem.  Admonentor  Melaa  ad  elemosinos  largiorea, 
BiBgnlia  UBUS  paroiop  alimentornm  indicitur,  et  iterata  in  orasti- 
nom  processio  instanrattir.  Sed  interpositi  qnoqne  dies  neqna^ 
quam  otioso  fcranmere'  diBcnrsn,  Bed  usque  inhoram  inventionis 
sanctornm  miFacnlis  evidentibus  chomflcabant.'  Nempe  vir  qui- 
dam  d6  Kingeeberia,  fodientes  efc  sanctoa  qoffirentea  irrideaa, 
noote  cnm  aliis  T^iit  ad  lociiin,  pari  quidem  via,  sed  volnntate 
diveiBB.  Qui  confestim  arreptns  a  d»monio,  furioBnm  evideater 
expressit,  et  veates  dimmpena  al^ecit ;  et  qui  alioa  deridena 
epeotare  venerat  fodientes,  speotaculum  omuibua  eat  effectus. 
Cumque  cunctis  Tidentibus  diutioa  torqneretur,  corripientia 
Dei  manuB  ceaaavit,  et  demum  caatigatua,  incolmnis  ad  propria 
repedarit.  Alioa  autem  sanctoa  qtuerentes^  verbia  anbsatmatoriia 
illndena,  statim  divinse  aubjacuit  nltioai.  Ham  inter  loqueu- 
dnm  gnm  correptns  incommodo,  ia  brevi  blaspbemum  apiritam 
exhalaTit.  Algarua  de  Dnneataplia,  cum  ad  locum  enudem 
dolium.  celia  plenum  ad  vendendum  reda  portori  feoisset,  accea- 
ait  ad  eum  leger  quidam  et  pauper,  rogana  Bimpliciter  ob 
martjria  amorem,  eujns  inventionem  populus  espcctabat,  ut 
eitim,  qua  premebatur,  potu  modico  releyaret.  lucanduit 
Algaros  ad  verba  legroti  ira  vehementi,  aaacrcna  ac  illuc  non 
causa  martjria  adTeniaae,  sed  nt  lacrum.  quocumque  moda 
at^eret.  Adhuc  illo  pauporem  iu  trnno  modtua  convitiante,  et 
ecee  utroque  fimdo  dolii  impctuoae  evulso,  in  platea  cerviaia 
fundebatur ;  sicquo  faelum  est,  ut  cnjua  portlnnculam,  martyris 
nomine  aprcto,  negayerat,  procurajitc  aancto,  non.  Bolum  pauper 
iUe,  eed  et  alii  multi  cum  eo,  fisia  in  terram  genibuB,  auffici- 
enter  nnllo  prohibonte  potarcnt.  £epresaa  igitnr  martyre 
procurante  perrereomm  nequitia,  devotio  fldelium  recipit 
qnod  meretnr-  Sasa  tribua  continuia  qu%  aequebantur  diebua, 
decent  ntrinsque  aexna  homines  a  dirersis  iufirmitatibas  ad 
landem  Dei  et  beati  martn^  recepenml!  pristinam  sanitatem. 


De  invmtione  Samcti  Atnpli^Ki.U  mm  novem,  some  i 

Discovery       Clarescente  interim  die  quam  aanctorum  inyentio  c 

of  the         ijat   venerabilis  pater  Symon  abbas  locum  adiit  eanctissimum, 

bodies  of  "^  ' 

'  tranaiere]  ttandre,  O. 

°  chonucabtaW]  choruscabat,  A.  0.  W. 

'  giuermte*}  qoerentis,  A. 


^ 


DE  TBafPOUE  EEGIS  HBNEICI  SECUNDI,  S07 

et  celebratis  in  capella  Sancti  JaeoM,  loco  illi  contigiia,  in  AJ).  11T8. 
veneratione  beati  martyris  Albaui  noatra  redemptionis  mya-  S.  Amphj. 
teriiB,  monachie  qni  aderant,  ut  diligcnter  qujererent,  et  ^^°^  ^^ 
plnribns  adtibitia  foBSoribns '  nt  cceptis  ineiBterent,  imperavit.  pj,^j(„„^ 
Fuerat  antem  capella  jJla  antJquitus  in  honorem  raartyria  fab- 
rioata  propter  freqnentea  croleetla  radios  Inois,  qni  paatoribnB 
vigiliaa  noetia  super  gregem  suom  agentibuB  ibidem  apparae- 
rant.  Qme  in  honore  Sancti  Jacobi  prineipaliter  et 
sanctotum,  pro  quorum  veneratione  ftilgor  cfelestis 
appamit,  ibidem  fabricata,  venerabatnr.  Vnde  dictns 
abbas  in  eodem  loco  dirina  celebrana  SQcramenta,  super  inatanti 
aegotio  beati  martyris  aaxiliam  imploravit.  Beverso  itaqne 
domum  abbate,  et  jaia  cum  couveuta  ad  prandiom  eedeute, 
legebatur  passio  beati  martyrJB  qaem  qnterebant  ot  sociomin 
ejus,  per  qnam.  carnis  ergastnio  soluti  promeraeraat  glociam. 
sempiternam.  Dnm  igitur  sieritia  judicis,  lictorum  immaidtaa, 
martymm  patieutia  et  moi«  prolisins  recitata  pias  meates 
conYentoa  ia  Setns  et  aaspiria  commoviaset,  beatum  Amphi- 
balum  cum  tribus  sociis  ania  repertum  accmrens  aliquia  nun- 
tia-rit.  Quid  ergo  P  Suspiria  mntautur  in  laudes,  et  tristitisa 
SDCcessit  leetitias  magnitndo.  Exargena  a  menea  congregatio 
ad  ecclesiam  festlnauter  procedit,  et  leetiMam  corde  conceptun 
elevafcis  tattdibue  protestator.  Inventna  eat  autem  beatue  martyr 
Amphibalua,  inter  dnos  aocioa  medius  et  collateralis  ambobua, 
tertio  socio  quasi  ex  transrerso  efc  ab  opposito  locum  solitarium  p.  272. 
oocupaute.  Inventi  sunt  autem  prope  locum  ilium  nnmero 
aex  ex  soeiis  mar^rrom  pnedictoram,  ita  qnod  beatua  martyr 
Amphibalua  dooimus  Labebafcnr.  Inter  reliquiae  atMetie  '  Ohristi 
Amphibali  cnltelli  duo  magni  inveuti  faeraut,  unua  in  testa 
capitis,  et  alter  circa  prEecordia;  ut  Teram  eaae  insiuuaut 
quod  in  libello  paaaionis  ejus  soripto  antiquia  tempc^bna  con- 
tiuetur.  Ub  enim  Iiabet  paasiouis  illiua  textns,  ^  occnbue- 
rant  gladiis  ctesi,  ipse  vero  viaceribns  primo  patefactia  et 
iateatinia  ejectis  et  post  lanceia  coufossna  et  cultdlis  occnbnlt 
tandem  lapidibna  conqoaasatns;  unde  nullum  fere  ex  ossibna 
qns  iutegrom  apparebat,  oum  sociorum  ipsiua  oaaa  illeeaa  pe- 
nitus  exbitisaent. 


'  At  thefootofthepreTious  pi^  [  directed  by  "Bobertna  ciris  Sancti 

is  a  representation  of  ibo  "  Inventio  "  Atbani  cogDomento  Mercer." 

"  Sanoli  An^bali  martyris  socio-  '  re&qaia»  aMeta']   reliqaas  ad 

"nunqnet^oB."  TIietwedi^eTsare  |  lettie,  A. 


^ 


MATTHJU  PABISIEBTSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


AJ>.  1178.    Quod  rdifuicB  Stmeii  AmphihaU  apud  Sanctum  Jibami'm  aiut 
iranelattB. 

Thereltcks  Abbas  antcm,  ut  diximtiB,  audito  nnntio  desitl^rato,  adjuncto 
tiBoBlafed  sibi  priore  aliqnot  fratribna  de  conventn,  sauctorDm  eeleriter 
di^di  of  *''"*  Bepultaras,  et  effoasas  reliqttias  erigens,  in  lintbeaminibna 
St.  Al-  idoneis  collocarit.  Metnenaquo  supra  modum  fraadem  plebis  et 
ban's.  vim  twbffi  nndiqne  confloentis,  qnam  a  compreesione  inrenti 
tbeBaori  aroere  aon  poterat ;  unde  placoit  abbaii,  ut  martjres 
Banoti  in  beati  Albani  basilicain  portarentnr,  ubi  coBtodia  dili- 
gentior  et  securitas  amplior  poterat  adbibori.  Quid  mnltaP 
Bedeunt  oom  abbate  fratres  Beparatim,  aanctorima  corpora '  de- 
ferentes.  Prpcedit  martyribna  obviam  cam  proeesaione  con- 
ventus,  corpus  secmn  beati  Albani  martyria  deportantes.  Quod 
cum  aliquotieus  coDBueverit,  pront  ejus  portitoribue  constat, 
satis  ezistero  ponderosum,  tantam  aui  facilitatem  ilia  bora 
CKhibttit,  ut  volare  potius  qiiam  hnmeris  ferentium  iucumbere 
Tideretur.  Occurrit  ergo  martyr  martyribns,  magistro  dis- 
cipolns,  et  jam  palam  magiatrum_recipit  revertentem,  quem 
habebat  olim  clam  fidei  doctorem  in  tugnrio  latitantem.  Sed 
miraonlom  quod  in  elemeutis  suis  Dominns  ostendere  dignatna 
est,  cum  obviantes  so  primitna  roliquite  pariter  convene - 
runt,  non  debet  sub  eilentio  praiteriri.  Cum  enim  siccitaa 
prolixior,  exustis  berbis  et  fruotibuB,  diatiua  perdnraeaet  et 
agricolas  desperates  reddidiaset,  eodem  momento,  cnm  "in  acre 
nee  minima  appareret  nubecula,  tanta  plnviaram  inucdatio 
prOTOpit,  ut  et  copiose  deecendentea  inibres  terram  irrorareut, 
et  desperates  messis  spem  promitterent  l^tiorem.  Inveatns 
est  autem  pretioBUs  martyr  Ampbibalns  cum  sociis  Buis,  et 
in  ecclesiam  beati  Albani  cum  ctmticia  ot  laudum  prceconiis 
solcnmiter  delatus,  auno  a  paasione  sua  ncxxiixxsri.,  ab  incar- 
natione  Domini  ucioxvii.,  die  Sabbati,  septimo  kalendas  Julil. 
In  pnesentia  autem  Banotamm  reliqniarum  ipdus,  necnon  et 
in  loco  sepulturse  ejus,  ad  landem  Dei  et  gloriam  xoarlyris, 
a  diyeFsis  iufinnitatibus  sammtar  legroti,  membra  paralytica 
Bolidautur,  mutomm  ora  ad  loquendnm  lasantur,  cEBcis 
tribnitur  Tiaua,  snrdis  auditns,  claudis  firmatur  gresens,  et  quod 
mc^is  maguiflonm  est,  arrepti  a  dtemonio  liberantnr,  ei^Ientici 
aaoantur,  leprosi  mnndamtor,  et  ad  Titam  mortni  rerocantnr. 
Si  qois  autem  miraculonun,  qiue  per  sanotos  anos  divina 
operatur  dementia,  notitiam  babere  desiderat,  libellum  leg^t 
qui'  de  aignis  ejus  et  TirtutibuB  olarusbabetur;  et  nos  ad  alia 
festinautes  a  lectore  Teniam  postnlamuB. 


I  tii)Tpora\  plgwns.  Hist.  Angl. 


DB  TEMPORE  REGIS  HENBICI  SECUNDI. 


Quod  jmvems  rex  Benriww  (orneamenta  exeremrU. 


AJ).  1179. 

Dioeio,  Anno  Domini  uclxsix.    Henricns  rex  Aaglornm  junior,  mare  Trininphs 

col,  802,     tranBiena,    in   conflietibaa  Gallieia '    et  profuflioribua  expensis  ^btaiaed 
trienninm  peregit,  regiaqae  majestate  prorsns  depoaita,    to*tis   '„„g^i^g 
est  deregetranslatnain  militem,  etflosis'  in  gyrum  frienis,  in  Henry  at 
variis    congresgibus  triiunphnni  reportans,  suL  nominis  famam  lonma- 
circumqnaqne  respersit.    Sic    igitur    cum    nil  ei  deesaet  ad  S^** "" 
gloriam,  rediit  ad  patrem,  et  ab  eo  honore  debito  est  receptns. 
Id.  C0L6O4.  Eodem   anno,    Lodowicns    rex    Francomm,    beatnm   Thomam  Louis  Vll. 
martyrem  orationie  gratia  visitare  decemens,  Angliam,  quam  ?^?^  ^ 
neo    ipse    nee  suoram  aliquie   anteceBsornm    aliqno    tempore  ^jgf,  ,j,g 
viaitaverat,  devotue  intravit.    Res;  antem  Anglorum  navem  apod  shrine  of 
Doveram  ingredienti*  Francomm  regi  uudecimo  kalendas  Sep-  S, Thomas. 


icqnid  honoris  ab  aliquo 

qnam  wm  comitibas  est 

iopisoopo'  cum  SQJa  suffra- 


tembris  festinanter  oocurrit;  < .._    .^  _. 
Id.  C0I.6O5.  escogitari  potnit  vel  impendi,  tarn  jpai  • 
impenBnm.    Concnrreutibns  e: 

ganeis  episcopis  cnm    comitibua    et    barontbns,  cnm  clero  et 

popnlo,  eolemnis  processio  in  t^nti  adrentn  principis  majorem 

eccleaiam  illnatravit.    Qnantmn  ami.  vel  argenti  Gallicanse  no- 

bilitati  rex  Eenricns  contnlerit,  qnantmnqne  in  vasia  et  lapidibna 

pretiosis  omnes  honoraverib,  cum  *  non  Bit  qni  hoc  eciafc,  desit  qui 

scribat.     Centum    vini   modios   rex   Franconmi    amiuatim    im- 

perpetuum  I'ariaius  aolvendos,  oh  reverentiam  mflrtjris  gloriosi, 

in  nsos  collegii  CantuaiienaiB  convertit.    Ees  autem  Henricus 

gaaas  totiua  regni  ani,    quicqaid  ipse    et  antecessorea  ejus  in 

divitiis  congessBrant,  regi  Franconmi  et  euis  esposnit ;  Bed  ne 

Pranci  aliud  qnam   martyrem   qnieBisse  viderentnr,  mannm  a 

mnnere  cohibentea,  martyrium '  forsitan  ex  oblatis  pertolernnt 

in  mente.     Sic.  rex  Francoram,  cnm  in  Tigiliia,  jejuniis,  et  or»- 

tionibna  Cantuariw   triduum  compleyiseet,  et   exeniola  quEedam 

parva  a  rege  Anglomm  in  signnm  dileetiouis  accopiaset,  eeptimo 

Id.  col.604.  kalendas  Septembris    ad    Galliam  tranarrctavit.    Eodem  anno  ^^' "' 

Hoveden,    Kogerns   Wigomenaia   epiacopaa    obiit,    qninto    idus  Auguflti.  KsSptpf 

^ot  in      Obiit  Eicardus  de  Lyci  episcopus  ^  Wintoiiiensis.    Puer  *^^^*^' 

Hoveden.)  quidam  martyrizatus  est  apud  Wudesfcoc. 


IdH^Uie 


^  jltxis]  flexns,  A. 

'  ingn^enti]  So  altered  by  Par. 
rom  egrediaiti,  as  O.W.and  Biceto. 

4  O.W.and theHisLADgLinseTt 
CoHtiiariaai. 


'  sum  . '.  .  aciaf]  ne  sit  qui  non 
credat,  Diceto. 

^  marti/rium]  martymm,  A. 

'  This  is  an  error,  Kichard  de 
Luci  was  the  chief  justiclaty.  Pos- 
Eibly  Paris'e  eje  iras  cai^ht  bjr 
Wtntoma  in  the  ptevious  line  in 
Hoveden. 


310        MilTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


Heads  of 


A,D.  1179-  De  ameilio  Bomm  habito  prcBSidenle  Pa^  Alemnctro. 

p.  273.  Eodem  anno,  hubitum  eat  Komte  concilium  genemle  trecen-  Dicel 

Hiirdl^  tonun  et  decern  episcopomm,  dccimo  quarto  kalendaa  Aprilis,  '^'-  * 
^*»^-inpatriaM!Ho  LateranenBi. 

Cni  presaedit  dominus  Papa  Alexander  tertius ;  cnjue  etatuta '  ■ 
Omni  landQ  dignieBima  snb  Tiginti  octo,  quee  BBquimtnr,  oapi- 
tulis  conlanentnr.  De  electione  sunuai  ponti£cia.  De  hsereticia 
AlbegenMbns  et  divetaia  eorum  appellationibOB.  De  niptariia 
et  Brabantiis  pr»donibns,  qui  fideles  afflignnt.  Qaod  nallus 
prbmOTefttnr  in  episcopum  vel  ad  Atiqaem  ordinis  gradum  nisi 
legitimte  sit  eetatia  et  de  legitimo  matrimonio  enaceptos.  ^e 
viTentibas  personia  ecclesise  conferantnr,  nee  illia  defnnctis 
ultra  86Z  manses  vacent.  De  appellationibns.  Ife  infra  aocroB 
ordines  conatitnti,  vel  qui  ecclesiaaticia  auatenttuitor'  stipeudiis, 
i-ebns  se  immigceant  gtecnlaribus.  De  trengis  atatnendis,  et 
temporiboa  trengarom.  Quod  clerici  unam  babeant  tantum 
eccleaiam,  et  qnod  episcopua,  si  aliqnem  eine  certo  ordinaverit 
titolo,  tam  diu  necesaaria  inveniat,  douec  ei  in  aliqna  eccleaia 
atipendia  aadgnet.  "Se  patroni  yel  quilibet  laioi  eccleslae  op- 
primant  ant  ecclesiaaticas  peraonaa.  ITe  Jada^  Tel  Saiaceni 
Cbriatiana  mauoipia  permittautur  habere ;  aed  ad  Mem  Cbristi 
Bi  oonverti  Yoluerint,  a  poseeaaionibns  suia  nnllatenos  ezcludan- 
tur.  TJt  leproai,  ei  escIuduntiiT  a  ooKabitalione  bomiuum,  ora- 
toriom  habeant  et  propriom  aacerdetem.  Ke  bona  ecclesiaatica 
in  nans  alios  conveTtantur,  nee  decani  pro  certa  pecaniss  qoan- 
titate  juiiadictionem  exerceant  epiecopalem.  Et  in  electionibns 
Tel  ecelosiaeticis  ordinationibns  consequatur  effectum,  quod  a 
majoris  et  aenioria'  conailii  parte  fnerit  conatitutiim.  Quod 
nanrarii  manifest!  ad  communionem  altaxia  non  admitbantor, 
neo^  Christianam  habeant  aepolturam.  Et  agricolse  et  via- 
tores,  et  omnia  qose  sua  sunt,  plena  nbiqne  pace  et  securitate 
Uetontor.  Ut  crdiiiationea  [a]  ecimiaticis  faetw  irritEe  habean- 
tnr  et  inanea,  et  beneficia  ab  eia  eoUata  revocentur.  Ne  pro 
eccleeiaeticis  inatitnondis  pereonis,  sea  mortnis  eepeliendia,  aut 
nnbeniibus  benedicendia,  Tel  aliie  ©ccleeias  eacramentia,'  aliquid 
exigator.  Ne  viri  religioai  vel  quilibet  alii  ecclesiaa  vel  deoimaa 
preeanmanb  de    mana  suscipere  laicornm,  sine  auctoritate  epi- 


'  These  heads  of  the  statutes  oC  the 
third  Idteran  council  ore  not  from 
either  Gervase  or  Hoveden.  They 
Beem  la^ier  drawn  by  the  compiler 
ttttm  the  acts  of  the  coimcU,  though 
the;  aie  not  in  the  usual  order. 


'  gentoris]  sanions,  0.  W. 
*  A.  repeats  si 


mmmk 


«Pi 


DE  TEMPOEE  EEQIS  HEimiCI  SECUHDI. 


311 


scoponun,  eb  non  [nisi]'  Bemel  im  anno  Templarii  give  Hospi-  A.D.  1179. 
talarii '  eecleaiafl'  enb  interdicto  positaa  aperiant,  nee  corpora  Conetilu- 
aepelire  tuno  prBBBamtHit.    Ne  qiuB  interveutu  pecanisa  habitnm  *^?^ 
rdigionis  naurpare  prtesumat,  neo  oonvereaa  peculinra  liabeat,  ^,1^ 
nee  facti  pnelati  non  niei  pro  dilapidatione  vel  moontinentia  Lateran 
degradentur.      Ue  Chriatiani  Saraeenis  anoa  Tendant,  nee  pa-  Coancil. 
tientibus  nauiragium  quisqnam  spoliare  prsesumat.     Et  elerici 
infra  aacros  ordines  conatitnti  continenter  vivant,  et  si  in  ilia 
[in]contin.entia,  qua  contra  cataram  sit,  deprehensi  fnerint  !abo- 
rare,  eicommnnicentur  et  a  clero  abiciantur.    TJt  arehiepiecopi 
p^v}chias  Tel  ecolesiae  Yieitantes  qnadraginta  vel  qoinquaginta 
©qnoram  nuinero  sint  contenti,  episoopi  viginti  Tel  triginta, 
legati  Tiginti  Tel  viginti  qainqne,   archidiaconi  qninqne    vel 
septem,  decani    dnornm  evectionum  nnmerum  non  excedaufc. 
Et  nullns  torneamenta  exercere  prEcBumat,  et  mortni  in  tomea- 
mentis  Cbristiani  careant  Bepnltura.    Qnod  imaqnseque  ^  cathe- 
dralis  ecoleaia  magistrmn  babeat,  qni  pauperes  scholares  et  alios 
doeeat,  nee  pro  licentia  docendi  aliqiiis  pretium  ezigat.    Ut 
pnelati  unam  tantniu  regant  eocleaiam,   et   qnod  patroni  ab 
ecclesiis  in    suo  fundo  constitntis  esactiones  non  faciant.    Ng 
episcopi  HeuTiri  eccleBiastici  Btare  compellanturjadioiolaiconini; 
nee  laicL  laicis  decimae  conferre  pnesumapt.    Si  -qnis  ab  aliqno, 
commodata  pecnnia,  x^osEeBEiones  in   pignns  aceeperit,  si  de- 
dnctis  ezpensis  sortem  enam  receperib  ez  fruotibne  posBessiimia, 
pignna  reatitnat  debitori. 


Alezandri 
III.  Eitt- 


E^tola  PajwB  AlexandH  conira  hsreeim  Petri  Ltmhardi. 

fielatum^  Ciit  prreterea  ejoedem  Papas  Apostolatni,  quod  ma- Letter  of 
gister  Petrus  Lumbardus  in  quibnadam  Bcriptia  euis  ab  articuliB  pope  Alex- 
[fidei]  deviavit.      Undo  Willelmo  Scnonensi  arcbiopiseopo  lit-  ^"d^  HI' 
teras  Bub  bao  forma  direxit ;  errors  of 

"  Alexander  episcopna,  servuB  servornm  Dei,  "Willelmo   Be-  PeterLom- 
''  nonensi  archiepiscopo  Balutem.      Cum  in  nostra  olim  esses  bard  re- 
"  prassentia  conatitntns,  tibi  viva  Toee  injimsimns,  ut,  Bof&a-  ^P6'!t"'g 
"  ganeia    tnis    PariginB  tibi  ascitis,   ad   abrogationem    praToe^Q^ 
"  doctrinaj    Petri    quondam  Parisienais  episcopi,    qua  dicitm' Lord. 
"  qnod  CbristuB,   seenndam   quod  eat  homo,  non  est  aJiqnid, 
"  omnino    intsnderes    et    efficaoem    operam    adtiberes.    Inde 
"  siquidem  est,  qnod  fratemitati  tute   per  Apostolica  Bcripta 


'  nisi  is  from  0.    It  is  intciSsed  I 
inc. 
3  ifosjnWariQ  HoEpitarii,  A.        | 


'  tmaqaaque]  unaquaqoe,  A.  O. 
*  EelcUum}  Delatmn,  0-  W. 


312         MiTTHLEI  PAaiSIENSlS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  ll?B.  "  mand&mus  quatinna,  qaod  tibi  cnm  prteaens  esaea  prEecepimns,  Alexandn 
Letter  of    ''  suffisgaaeos  fcaoa  ParisiTiB  convooes,  et  nna  cam  illie  et  aliia  ^^  ■^" 
pope  Alex-  "  viris  religiosia  et  pradentibiiB,  prEescriptEun.  doctrinam.  studeaa  ^^^  ggj' 
""  t'         "  penitna  abrogare,  et  a  liiagistriH  aoliolftribTiB  ibidem  in  theo- 
ercore  of     "  log'^  stndeotibUB,  Christnm  sioat  perfectom  Deum,    sdc  et 
Peter  "  perfectnia  hominem,  ac  veram  hominem  ex  anima  et  corpora 

Lombard.  "  ooDsistentem,  pnecipias  edooeri;  imivereia  finoiter  et  dis- 
"  triote  injongena,  qnod  doctrinam '  illam  de  costero  neqaa- 
"  qoam  doccre  prfflsumant.  Bed  ipeam.  ponitos  detestoutnr." 

■     De  Hbello  a£baiis  Joaehim  qwwn,  etri^»it  contra  Teirwin 
Iivmbar^wm, 

Attack  on       Scripsit  etiam  eisdem  diebus  contra  enndem  Petrnm  Lnm-  CT.  Dera*. 
Peter Lom-  bardom  abbas  Joachim^  FlorenBia  oenobii  libellnm,  Tooans  eum  ^-^^S- 
bard's  docr  herebicum  et  iRsannni ;  eo  quod  in  libro  sententaanun,  qnem  ^  2 '  ^' 
rj^^fiy  oompoBuerat,  idem  Petras  de  mjitate  dve  essentia  Trinitatds  p.  j' (^. 
Joachim,     Ahiib,   qaoniam  qoKdam     anmrna   res   est  Pater  et  Pilins  et  Antr. 
abbftt  of      Spiritua  SanctuB,  et  ilia  nou  eat  generans  neqne  genita  neo  l^'^-'!,'"' 
^'""*-         procedens.     Contra  banc  assertionem  oppo§nit  abbas  pnefatus,  ^^^  Lat^' 
qnod  non  tarn  Trinitatenr  asbmebat  in  Deo  quam.  quatemita-  rani  jy, 
tem,  trea  videlicet   personae  et  illam  commimem    esscutiam  (ifanKi.. 
p,  274.        quasi  qnartam  manifeste  protestauB;    qnod  unlla  res  est  qate  ^*"-^*') 
ait  Pater  et  Filiua  et  Spiritna  Sanotos,  uec  essentia,  nee  sob- 
stantia,  ttec  uatora.    Qnamvis  eoncedat,  qnod  Pater  et  Filins  et 
Spiritos  Sanctns  sunt  una  essentia,  nna  sobstantia,  et  ima  natnra. 
Et  banc  aoam  aaeertionem  idem  Joachim  hia  qute   eeqnnntnr 
pBeiid.8-    auctoritatibua  affirmat;  "Tressunt  quiteadmonimn  dantincffllo, 
Job,  i.  6, 7.  "  Pater,  Verbran,  et  Spiritos  Sanctns,  et  bi  tres  nnnm  snnt. 

"  Et  tree  sunt  qni  testimonium  daot  in  terra,  Spiribia,  aqna,  et  . 
S.  Job.  "  sauguisi  et  bi  trea  nnnm  snnt."  Item;  "  Volo,  Pater,  at 
xvii.  11,31.  "  aint  nnnm  in  nobis,  siont  et  nos  imnm  snmns."  Unde  vide- 
tnr,  quod  stepedictuB  Joachim  hnjnBmodi  nnitatem  non  verara 
et  proprisan,  sed  qnaei  collectivam  et  similitndinariam  ease  ■ 
&tealiiir;  qaemadmodnm  mnlti  hominea  dicnntur'  iinna  popn- 
Ina,  et  mnlti  fideles  nna  eoclesia. 


'  doclrinata  illam']  doctrina  ilia,  I  a  pastoial  staff,  -with  "  De  Joachim 

"  abbate"  aboTe  it 
'  In  the  ma'^n  is  the  diawing  of  |      "  dicunlur]  ^cunt,  A.  O.  ' 


I!'!iipi^»l 


DE  TEUPOBE  EtEClIS  SENmCI  SECUNDI. 


Quod  Papa  Imioeentme  Itbelhim  Joaehifu  damnavU. 


Decretal. 

Gre^.  Is, 

9,  p.  1  (ot 

citiiLate- 


Stetit  aatem  htec  indeterminata  altereatio  a  diebos  Alesandri  Condemna- 
Fapie  uaqne  in  tempora  Innocentii  Papfe  per  aimos  mnltos,  ^°"  ^,    , 
aedentibus    inter   eoa   in  cathedra   Eomaaa,    Luoio,   TJrbano,  ^^^-^  ^  ^ 
Gregorio,  Clemente,  ot  Celestino  pontificibna  Bomanis.    Quibus  p^pe  inno- 
auocodens  Innoccntina  tertiiiB,  anno  Domini  millesimo  dncen-  cent  III.  ui 
teaimo   deoimo  qniuto,  Eoma)  generalc  concilinm    oelebrana,  tliefoiirih 
libelliira  abbatis  Joachim,  qnem  contra  Petrum  ot  articnlnm  p^^^^n 
ediderat    prEediotnm,    his    verbis    daranayit:    "  iNos,"  inqait, 
ot  nniversali    approbante  concilio,  credimna   et  con- 
fitemur  cam  Petro,  qnod  nna-  qufedam  snnmia  res  est  incom- 
prehenaibilia  quidam  et  ineffiibilie,  qute  veraciter  eat  Pater  et 
Filius  et  Spiritus  Sancbua,  tres  simnl  personEe  ac  singillatim 
qocelibet  eamndem.    Et  ideo  in  Deo '  Holnmmodo  Trinitae  est, 
et  non  qnatemitas.     Qnia  qucelibet  trium  peraonarum  est  ilia 
res,  snbstantia,  videlicet  essentia  sou  divina  natnra ;    quie 
sola  est  nniverBornm  principnm,  prreter  quam  alind  inveniri 
non  potest.     Et  iUa  ma  nun   est  generans,   neqne  genita, 
neque   procedens;    sod  est  Pater  qni  generat,  et   Filins   qni 
gignitur,  et  Spiritus  Sanctua  qui  procedit;  nt  distinctioues 
sint  in  personia  *et  nnitas  in  natnra.     Licet  enim  alius  sit 
Pater,  alius  Eilius,  alias  Spiritas  Sanctas ;  non  tamen  aliud ; 
Pater  enim  ab  letemo  Filinm  genenmdo  snam  substantiam  ei 
dedit,  jnxta  quod  ipse  testator ;    '  Pater   quod  dedit  mibi,  S.  Job.  x. 
'  majus  omnibna  est.'    Et  dici  non  potest,  quod  partem  buk  ^^■ 
sabsttrntife  iiti  dederit,  et  partem  reiinnerit  ipse  sibi ;  cum 
substantia  Fabris    indivisibilis  sit,   ntpote  simplex  omnino. 
Sed  nee  dici  potest  qnod  Pater  in  Pilinm  transtulerit  snam 
sabstantiam  generando  illnm,  quasi  sic  dederit  earn  Filio,  qnod 
non  retinnerit  ipsam  sibi,  alioquin  desii^et  ease  substantia. 
Filins  vero  aubatantiam  Patris  integram  naacendo,  accepit,  et 
ita  Pater  et  Pilina  eaadem  habent  aubstantiam,  ct  eadem  res 
eat  Pater   et  Pdius,  necnon  et  Spiritus  Sanctus  ab  ntroque 
procedena  et  in  ntroque  nianens.     Non  enim,  nt  ait  abbas 
Joachun,  fideles  Chriati  aunt  unnm,  id  est,  uu! 
qu£e  comrannis  sit  onmibus,  aed  sunt  onnm   i 
tatia,  in  gratia  j    pro   personia  vero  diviais,  nt  attendatur 
idemnitatis  nnitas  in  natnra.     Damnamua  igitur  et  reproba- 
moa  libellum  Joachim  aivo  doctrinam,  ita  quod  ei  quia  ejus 
sententiam  in  bae  parte  defendere  vel  approbare  prseamnpserit, 
tanquam  bfereticua  ab  omnibus  habeatur."    De  hoc  Papa  et 
concilio  memorato  latiua  suo  loco  dicetur. 


i^:. 


iUrTBMI  PABISIEN8IS  CHEONICA  MAJOBA. 


A.D.  1179. 

Coronation 
ofPMiip     i 
n.  daring    - 
hia  fath^B 
lifetime. 
Death  of 
Cadwallan, 
prince  of 
Wales. 


Quod  PMH^^tts  eowecraiur  in  regem  Franeorum. 

Eodem'  anno    Philippus    filiua  Lodowici  regis    Fraiicorimi,  Dicelo, 
Bolenmitate  Omninra  SMJctorum,  per  majium  Willelmi  Ee-  <"''■  ^''^* 

ensis  archiepiscopi  in  eadem  civitate  conaecratnr  in  regem,  . 
patre  adhuo  Tivente  et  tantte  coronationi  omnia  necessKria 
ministrante.  Eodem  tempore,  Cadtrallanns  princeps  Walen- 
siom,  coram,  rege  Anglomm  tractos  in  oaaeam  et  multornia 
querelis  impetituB,  dam  enb  regis  condoota  remeesset,  in.  inti- 
nere  hoetlmn  perpessns  insidias,  interfectos  eat  decimo  kalen- 
das  Octobrie.  Qaod  plnrlmom  in  regis  redondavib  ecanda- 
Inm,  licet  non  deliqnerit;  unde  anctoree  CEedie  gnmter  poniie 


Treaty 
between 
Henry  II. 
and  Philip 


Death  of 
Louis  VII. 

buried  at 
Batbeaus. 


■  Confcederatui  faeta  inter  rege»  Anglorwm  et  Franeorain. 

Anno  Domini    ucLlxx.     JEabito    inter  [regent]  Francomm  Ii 
Philippum  nuper  coronatnm  et  regem  Anglorum  Henricam  col-  6 
loquio  inter    Gisortium   et    Triam,    dcut    conyenit   inter    eoa. 
"  Ego  Philippus  Dei  gratia   rex  Francorum,  et   ego  Henricus  I, 
"  eadem  gratia  rex  Angloram,  ad  omnium  volumits  perrenire  6 
"  notitiam,  qaod  fceduB  et  amicitiam  fide  media  innoTaTimos 
"  et  saoramento;  et  ut  omnie  amodo  inter  nos  anferatnr  occasio 
"  disGordiaa,  conceesimas  ad  invioem,  nt  de  terns  nostris  et 
"  posBeesionibuB    et  de   omnibua   aliis    rebus,   qnoB   habemoa 
"  modo  alter  adrersua  altemm,  nibil  amodo  petet,  escepto  de 
"  Arrernia,  de  qua  inter  nos  est  conteutio,  et  excepto  feodo  de 
"  caatro^  Eadolfi,  et  exceptiB  minntis   feodis  nostris  et  diTisia 
"  terramm  nostraram  de  Berri.     Si  autem  super  bis  quffl  ex- 
"  cepta  simt   per  nosmet    ipsOB  convenire   non   poterimus,  ego 
"  Pbilippus  trea  elegi  episcopos  et   barones,    ot   ego   Henricus 
"  totidem,  qui  inter  nos  dicent,  et  nos  eorum  judicio  stabimiia 
"  flrmiter  et   bona  fide."      Eodem^    tempore    Lodowicoa    reiii 
Francornm    PariBius    diem    osclosit  estremnm,    decimo    quarto  61 
kalendas  OctobriB,  ot   sepultus    est  in  monasterio  GiEterciensis 
ordinis,  Barbelium  quod  nuncapatum  est,  quod  etiam  propriis 
snmptibas  incboatnm  idem  rex  landabiliter  consammavit. 


•  Philip's  crown  and  ehield  are  I       '  There   is    an   inyrated   < 
represented  in  the  mafgis.  drawn  in  the  margiiL. 

^  Cb&teanionx,  Berry.  I 


nif9. 


DG  TOKPOBE  BEOIS  HGNBICI  8ECDNDI. 


Quod  Bdcardtu  cornea  Pietmemis  terras  Gavfridi  de  Ranoona^  A.D.  iiso, 
graxiier  a;§lixit. 
Dic«to,  Per  idem  tempus  Aquitannomm  dux   SiesuduB  et  Henrici  Capture 

eoL  608.      regis  flliiis,  per  anperbiam  Ganfridi  de  Eancoiia  mnltis  Bspe  "■' 

laceasitus  injnriis,   coUectia  nndique  militaribns  copiis,   Toile-  tt 

boro  caBtpellum  ejusdem  Gwifridl  obBidione  vallavit;  opus  des- of  Taille- 
peratissimnm,  et  qaod  snorum  millii3  ttnteceasorum  attemptare  bourg  by 
prieBumpsit.    Oastnim  enim  illad  ante  dies  illos  hostium  ctmeia  ^"^'>"'^> 
prorsus  incogaitum,  triplici  fossato  totidemqne   maeniia  veati-  P-  275- 
tnm,  serie,  armia,  et  repagnlis  Enfficienter  instructiun,  turribua  ^"^  °f 
per  iaterraHa  diapasitia  insignitum,  comporfcftto  lapide  in  pro-  Mmtaine. 
pngnaonlis  manitam;   abundaua  in  victnklibne,  refertum  mili- 
tibns  et  liomiimm  milibaa  ad  pugnam  idoneis,  ducis  Bicardi 
noa  espavit  adyentum.    Sed  postqaam  dux  ipse  leouibns  em- 
daoior  regiouem  hoatiliter  iutroivit,  fVactua  pr^ediorum  abdtmt, 
vites^  saceidit,  villas  saccendlt,  onmia  demolieudo  contrivit, 
prope  castellum  tcntoria  fisit,  macbiiiae  prope  mnrum  erexit, 
■     oppidanoaqne  nil  tale  anspicantes    esercnit  vehementer.      lu- 
clnsis  aalem,   quia  rea  igaomlniie  plena  fidebatnr,  tot  elatm 
mentie,  tot  probata^  virtutia  milites,  intra  rauros  Bine  recla- 
mations valida  oircunicingi,   pla^niib  de  cossilio  commnni,  ut 
foraa    emmperent   et    irapeterent   dnois   exercitnm    improviBe. 
Quod   cam  animoae    satis    attemptassent,   dux  saoa  ia  arma 
ruere  docnit,  et  retroraum.  cedere  compidit  oppidiuios.    Sed  in 
illo  portarnm    ingreean,  cum  dus  inseqaeretur  terga  damtes, 
fit  graTiGsimns  bine  inde  conflictua,  dum  ibi  quid  eqnoE,  qnid 
lancea,  qnid  *  enais,  quid  arena,  qnid  galea,  quid  baliata,  qnid 
umbo,  quid  lorica,  qnid  andes,  qnid  clava  certantibuB  conferant, 
esperitnr.    OppidaniB  itaqne  aasnltns  dncis  acerrimoa  nltra  ferre 
non  valentibns,  aed  intra  mrenia  se  recipientibua,  dux  impiger 
certstim  Be  pariter  intra  yillam  immiscet  com  hoetibua,  et  cnm 
ipeiB  nnsqnam  locus  pateret  difFugii,  per  plateas  hinc  inde  dis- 
curritur,  rapinis   insistitnr  et  incendiis,  et  ah  bis  oppidanis, 
qnoa  a  mortis  discrimine  felix  fortnna  emit,  ad  castellnm  con- 
fugitnr  principale.  Oastelii  dominns  ad  deditionem  compellitur, 
facisB  mnrorum  palcherrima  complauatur,  alia  passim  castella 
rehellionis  coi^oia  par  in&a  mensem  eubiere  diBorimen.    Omni- 
liLe»l6ll  ^"^  igitur  ad  rotum  completia,  doz  tranafretavit  in  Angliam, 
g_  ,le       .'  mazimo  cnm  honore  receptns   a  patre.      Nova    moneta    in  ^^^  '">!'*- 
Monte,      Anglia  facta  est,     Obiit  Johaimes  episcopus  Cicestrensis.  ^jh  <* 

_ — ,^ — _ — ^ — — __ bishop  of 

CtuDbester. 
<  itancena]     Bo  C.      Lramaco,  |       '  vites]  Tires,  A. 
A.  D.    JMinaeo,  W.  I      '  jwid]  qui,  A. 


I 


316 


MATTH^I  PiJaSIENSIS  CHRONICA   MAJOBA. 


Visit  of 
Henry  II. 
to  S.  Tho- 


Death  of 

McnbUhop 
ofTorfc. 

The  privi- 
lege ob- 
tained by 

the  pope 
causes  tbe 
confisca- 
tion of  Ms 


Quod  rex  FraiKonim  PhUrppita  regnwrti  eimin  evi  ditpoeituytte 
reffU  Anglke  commisU. 

Anno  Domini  MCLXixi.  Cmn  rex  Prancorum  Philippns  cum  Dioeto, 
qaibtificlam  de  buib  sibi  ad  memoriam  reduceutibne,  cognovisGet  <^'^'-  B^'- 
qnaliter  rex  Aoglorum  regnnm  sunm  tarn  late  difiVisam,  » 
tarn  barbaris  nationibna,  Sootis  scilicet  et  WaUensibna,  pacifice 
gnbemaxet,  de  commnni  ccnsilio  dom^ticomm  suornm  prfe- 
dicti  regie  dispositioiii  omne  r^num  suom  et  aeipenm  com- 
niisit.  Hoo  etiam  esemplo  rex  Anglornm  dnctns,  onm  totam 
Konnanniani  filii  sui  regis  dispositioni  snpponeret,  ootayo 
kalendas  Angosti  in  Angliam  tranaiens,  beaium  Tfioniiun 
martyrem  orationis  gratia  visitavit. 

Eodem  anno  B«geFii3  Eboracensia  archiepisoopns  diem  clansii  Id.col.Gl3. 
eupremniD,  daodecimo  kalendas  Decembrls;  qui  adhuo  viv-ens 
a  Papa  Alexandre  privileginm  impetraverat,  nt  si  clericus  Bute  Id.col.614. 
jorisdiotioni  suppositne,  agena  in  extremis,  testamentam  confi- 
ceret,  et  prbpriis  mambns  bona,  sua  moriens  non  distribneret, 
archiepiseopQB  haberet  fecnltatem  iniciendi  manns  in  bona  de- 
functi.  Et  qaoniam  quod  qnisqne  jnria  in  alfcernm  etatuerit, 
uti  debet  eodem  jure,  post  mortem  arcbiepiscopi  qoteoanque 
repertft  sunt  in  tbesaims  ejus  jnsto  mint  Dei  jndicio  confiscata. 
Quorum  snmma  fait  undecim  milia  libra)  argonti,  et  anrei  tre- 
centi,  cinppa  aurea,  et  argentooj  aeptem,  cypbi  argeutei  iiovem, 
tria,  i;alaaria  argentca,  tres  oappie  mnrtlu33,'  coclcaria  qnadra- 
ginta,  octo  acatelbe  orgentcEe,  pelves  argento^,  et  discus  mag- 
noB  argeatens. 


Letter  of 
pope  Alex- 
ander III. 
to  Preater 

Nota^  de 
Johasiw 


rege  Indus, 


E^istola  Alexandri  Twpoi  ad  Jokannem,  presbyteram,  regem  Yndoram, 

Circa  eosdem  dies.  Papa  Alexander  sciipait  Preabytero  Jo- Id.  col.  COS. 
haani  Tudor  tun  regi"  ja  hsec  verba:  "Alexander  epiacopas 
"  cariaaimo  in  Cbristo  filio  salutem  et  Apostolicam  benqdic- 
"  ticmem.  Andieramus  jampridem,  referentibtia  mnltie,  qno- 
"  modo  cum  ais  Ohriatiajiam  religioDeni  *  profeaans,  piia  velia 
"  operibua  iucumbore  dOigenter.  Sed  dilectua  iilins  noater 
"  Philippoe  mcdicua,  qui  de  intentione  propria  et  proposito 
"  tno  cnm  magnia  et  honorabilibns  viria  tui'  regni  se  in  par- 
"  tiboB  illia  verbnm  habniaae  proponit,  sioab  vir  pn^yidus,  con- 
"  atanter  nobis  retnlit,  ae  manifeatina  ab  bia  audlvisse,  quod 
"  tnee  volnntatis  sit  eb  propositi,  emdiri  catbolica  et  Apo- 


'  towJum] 


Diceto. 


'  Probably  meant  for  tie  king  of 
Abyesinia.  Yule's  Marco  Polo,  i. 
p.  209, 


'  religiimeiii]   So  Par.  in  margin  j 
profesrfonem,  A  0-  W.  as  Diceto. 
>  ttti]  taia,  A 


J 


"^^ 


DB  TEMPORE  REGIS  HENBICI  SECtTITOI. 


317 


R.de 

cot  533. 


stolica  disciplina,  et  ad  hoc  ferventer  intendaa,  nt  tn  et  A.D.  lUl. 
cnnota  pleba  tasa  stiblimitati  oommissa  niMl  auquam  videa- 
~')  nostra'  tenere,  qaod  a  doctcma aedia  Apostolicffi 
dissentiat.  Illnd  etiam  ad  Qommeadationem  tnra  virtatis 
accedit,  quod  aicnt  prffidictoa  Fhilippos  ae  a  taia  asserit 
ftudirisae,  ferventi  dedderio  cnperee  in  orbe  habere  ecoleeiam 
et  Jerttsalem  iiItBTe  aliqnod,  abi  yiri  religiosi  de  regao  tuo  et 

"  pmdentcs  manere  poseent,  et  Apostolioa  plenioa  instrai  dis- 
ciplma;  per  qiioB  tn  et  homines  tai  doctrinam  ipsam  facilias 
reoiperent  et  tenerent.  Hos  autem  voa  ah  hia  artioulis,  in 
qnibas  eiratia  a  Christiana  et  catholica  fide,  revocare  vo- 
lentes,  preefabnia  Philippnm  ad  taam  mittimns  magnibu- 
dinem ;  per  qnem  de  articulia  Sdei  Chriatianro,  in  qnihua  tn 
et  tni  a  nobis  diseordare  vidcmini,  in  proximo  per  fidei^ 
gratiam  erndituH,  nihil  prorsaa  timcro  poteris,  quod  de 
tuam  vel  tuornm  aalutem  prropediat,  vel  ia  vobis 
OhrietianitatiB  obfuseet.''      In'  vigilia  exaltationis  Solar 

sanetee  Crucis  facta  est  eclipsis  solis  hora  tertia.  s^m*i's 

QuodFajKB  Alexa/ndro  Luaius  eueeesait. 

Eodem  anno  obiit  Fapa  Alexander,  poatqnam  Bedisaet  in  Deatli  of 
cathedra  Bomana  annia  [slxii,  Succeaait  ei  Humbaldua  Hoa-  popeAlex- 
tienaia  episcopus,  et  vocatus  est  Lncina  tertiua,  sedens ''  in  *""?''  ''|- 
ecclesia  Apostolica  annis  qnatuor.  Bodem  temjwre,  Philippns  Marriage 
rex  Francormn  dnirit  nsorem  Margarotam' filiam  Baldewini  of  Philip 
comitia  Hamaucensiura,  ex  Margareta  sorore  Philippi  comitis  ^^-  ™"* 
Flandrensia  snsceptam.  of  HaiL'"'' 

anlt 
Nova  mofieta. 

1.     Eodem  anno  moneta  veteri  in  Anglia  reprobata,  nova  eac-I'evcdn- 
ceeait  in  festo  Saneti  Martini,    Eodem  anno  Baldewinna  abbas  ^' 
Fordenais  Cistercionsis  ordinia  aucceasifc  Eogero  epiacopo  ad  Baldwin 
eccleaiara  Wigomenaem.  bishop  of 

Worcester, 

Quod  OoMfn^Me  Imcolnienm  ekclMe  remmeiavU  eleationi. 

Anno  Domini    vcisxxii.  Ganfridna  Lincolnienaia  electua   et  Geoffrey, 
regis  Anglornm  filina,  com  ejns  electio  esset  a  domino  Fapa  elect  of 


'  nostra]  veMra,  Diceto, 

'  .ftfcj]  Dm,  0.  W.  Hist.  Angl. 

■  This  addition  of  Paris  is  omitted 

a  C.    The  eclipse  kbHIj  took  place 

>n  Julg  13, 


'  sedem  .  .  .  .  guatuor 
Horeden. 

*  MargarelamJ  An  i 
Ifobellam,  from  Diceto. 


^^®^^^SH 


SIS 


MAITH^I  I^ARBIEHSrS  CHROHICA.  MAJOEA. 


A.B.  nss. 

resigns  the 


IL  for  the 
Hoi  J  Land. 

Eeceplion 
in  Nor." 
mandf  of 

duke  ot 
Saiony. 
Walter  of 
CoatanceB, 

blBhopOf 

Lincoln. 

Death  of 


amfirmata,  poatqnam  per  septenninm  eidem  eccleaisB  paoifice  Dieeto, 

prieftiisaefc,  pwesente  rege  et  episcopia  regni,  in  Epiphania  Domini  ^'"-  °^°- 

ajpuA  Marl^bergiam  electioni  remmciavib,  nemine  compellente, 

Eodem   tempore,  rex  HenricoB    apud  Waltham  in  pnesentia 

procerom  regni,  ad  Bnkyentionem  Terrse  Stoctce  qtisidragiuta 

dno  milia.  raarcas  argenti '  et  quingentae  marcfts  atiri  liberaliter 

aamgnftvit,  et  sic  in  JTonnanniftm  tranafretavit.    Qnibus  utiqne 

diebjis,  dux  Sasonam  Henricus  et   gener  regie,  rf)  imperatore  I'i'**!-*!*' 

in   exilinm  palsus,   in  Konnoimiam  venit  ad  regem,  dncene 

Bccnm  daoiaaam  et  duoa  filios  ejus,  Henricnm  et  OiJionem ;  et 

per  treB  annos  exhibitos  est  a  regali  munificentia  in  omnibus 

TittB  neoeBsariia  abundanter.     Eodem  anno,  "Waltenis  de   Con- Id.col.6l5. 

stantiis    archidiaconns    Oxonienais   consecratos    est    episcopus 

Lincolniensis,   »    Bicafdo   Cantnariensi    arobiepiscopo,    Ande- 

gavis  in  eccleaia  Sancti  Iiaudi.      Eodem  anno  Waltenis  obiit,  Id.co1.6l4. 

Bofeneis  episcopus. 


De  worte'  jSj/moma  ahbaiis  et 


Garini  cAbatis. 


Abhat  Aiino    Domini    MCLSXsni.      Defimcto^    Symone    abbate    de 

^^™^  Sancto  Albano,  Warinns  ejnsdem  ecclesise  prior  successit,  et  in 

Simon  at  ^^  IT^atiTitatis  Dei  Genetricis  abbatis  benedictionem  suacepit. 
St.  Al- 


Geoffrey 
and  Rich- 
ard nrged 
by  their 


Be  morle  Smriei  regis  jwomis. 

Circa  dies  istos  rex  Henrions  diligentem  operam  impendit,  Dieeto, 
nt  filii  ejus  Gaufridns  de  Britannia  et    EicEoiJuB  de    dncatu  ^'■*^^' 
Aqiutannia)    homagimn    facerent    Alio    boo    primogenito    regi 
Henrico.     Quod  qnidem  pater  petiit,  Ganfridiia  de  comitatu 
Britannl©  gratanter  complevit.     Eicardus  vero  cum  rogatus  a 
patre  id  ipeuia  facere  debuiaset,  ira  inoanduit  vehementi ;    in- 

'  cODgraiim.  esee  dicena,  cum  eodem  patre  et  ex  eadem  matre 
ducerent  originem,  si  patre  vivente  fratrem  primogenitnm 
aliqaa  aulgeetionis  specie  snperiorem  agnosoerent,  Sed  aicnt 
fratri  primogenito  bona  debentur  patema,  sio  ia  bonis  mater- 
nia  Eioardns  succeaaionem  legitimam  rendicabat.  Hmc  andiens 
rex  pater,  iracundiEe  calore  *  snccensna,  adversos  mcardnm  dnra 

.  proposnit;    et  ut  rex  jnnior    ad  edomandam  fratris   snperbiam 


'  argenti  .  .  ,  viareae}  Om.  W. 

'  In  tbe-margin  are  two  pastocal 
staves  and  mities,  one  erect  and  the 
other  inverted. 

'  lo  the  margin,  written  irith  a 
style,  is  "A  Faolo  hoc  c  et  iv. 


"  anni."  i.e.  Paul,  UtJt  abbat  of  S(. 
All)Hn's.  The  death  of  Symon,  and 
the  BQcoession  of  Watiu  are  inb«- 
dnced  into  the  IMceto  MS.  IS  B^. 
E.6,f.976. 
*  ealore']  colore,  A 


DB  TBMPOBE  KEOTS  HEIIEICI  SECUNDI. 


Bi<3eto,  totns  iDSnrgeret,  couetanter  indizit.  Habitia  igitnr  inter  se 
col.  817.  oolloqniis  frequenter,  cum  nulla  apes  de  pace  haberetnr,  res 
javenia  nndiqne  copioamn  congregavit  esercitum,  et  dum  con- 
gredi  cum.  fratre  buo  decrevieaetj  prsBoisa  est,  velut  a  tezento, 
vita  ejus,  que  spem  multomm  deficiena  priscidit.'  Siquidem 
ia  flore  javentutia  SUie,  cum  annum  EBtatis  Ticesimum  ootavnm 
COmpleTisset,  intra  Gtaconiam,  in  illo  tractu  terree  quse  Toro- 
imia  dicitur,  apud  caatellum  Martel,  iu  feato  Sancti  Bamabte 
Id,  C0L6I8.  Apostoli,  res  junior  e  medio  est  aubtractna.  Corpua  autem  in 
lineis  veatihua,  quae  habnit  in  conseeratiooe  aacro  crismate 
delibatas,  regaliter  involutum  apud  Bothomagom  delatmn  eat, 
et  in  ecolesia  catbedrali  prope  majus  altaro  cum  hcmore  tanto 
prinoipi  congruo,  tumiilatur.  Eodem  anno,  Girardua  cogno- 
mento  Pnella  consecratus  episcopus  CoTenfcreBsis,  qui,  cum 
decern  septimanifl  aediaset,  in  fata  concessit.  Eodem  tempore 
Waltems  de  Conataatiia,  Lincolniensia  antistes,  in  Angliam 
yeniene,  in  sua  sede  est  aolemniter  collocatna. 


A-B. 118S. 
anny 

UealU  of 
the  joung 
king  Henry 
at  Marl«l. 


Death  of 

bishop  of 
Coventry. 
Walter  of 
Conlances 
installed. 


OUU  Blieardws]  CofUtianenm  episcopue. 

Id.  Anno  Domini  MCiasxrv.    Kieardua  Cantuariensia  arcHepiaco- 

pus  apud  Hallingnni  Tillam  Bofffltsia  epiacopi  diera  clanait  es- 

M.  col.619.  tremum.  Eodem  anno,  res^  Henricua  dusit  in  Angliam  Sas- 
oniee  ducem  cum  familia  sua,  et  infra  dies  paucos  ducissa  apud 
Wintouiam  peperit   fllium,  quem  vocavit  Willelmmn.    Eodem 

Id.  eol.eao.  anno  BaldewinuB  epiacopua  Wigomienais  elefitua  eat  archiepi- 

Id.ool.6I9.  aeopua  Cantaarienais,  et  Walteraa  episcopus  Lineolniensia  cleetua 
est  archiepiscopus  Botbomagenaia ;  qui,  auaoeptia  paJliia,'  i 
euia  aunt  aedibus  aolemniter  colloeati.    Eodem  tempore  Philippi 

Id.col.625.  archiepiaoopua  Oolonienais  et  Pbilippua  comes  S'landrenais  vene- 
rnub  in  Angliam,  vota  orationnm.  beato  Thomro  martyri  aoln- 
turi;  quibus  rex  Anglorum  occurrena,  petiit  ut  Londoniaa 
venirent,  vismi '  regiam  civitatem ;  in  quorum  adventn,  quod 
ante  nou  erat  visum,  (uvitaa  coronata  reaplendnit,  gaudium  et 
tripttdiom  per  omnes  plateaa  civitatis  intonuit.'  Arcbiepiscopns 
yero  Coloniensis  ef  cum  eo  comes  Flandrensia  in  eccleaia 
Sancti  Pauli  suacepti  aunt  proceasiooe  aolemnij   et  die  eodem 


Death  of 

srohbishop 

liichard  at 

Hailing. 

Biitbof 

wniiamof 

Saxony  in 

England. 

Baldwin, 

archbishop 

of  CanleN 

bury,  and 

Walter  of 

Eoaen. 

Philip, 

archhishop 


and  FMlip, 
ITand^' 
Thomas, 


Id  t^e  nurgin  is  an  inverted 
cro'nra  and  shield,  half  emblazoned 
and  half  aable,  with  "  mors  "  "  vita" 
nndec  the  two  parts ;  above,  in  ra- 
brick,  "  Corona  eC  acntom  Henrici 
"  Eegia  jiuiioriB,  qui  vivente  patio 
"  ohiit" 
'  rex  Bemiem  duxU,  &c.]  dnz 


Saxonnm  . 


.  inlra^  AngUam,  Lgnjon. 


"  The  mentiou  of  the  palls  iB 
fromHoveden,  ii.  304. 

'  visvri  regiaia  civilaiencj  Added 
by  the  compiler. 

'  intowuii]  So  Par.  over  introiBit, 
whichA.Iias.  O.W.\im&inton»t. 


i>»wpnjw"ww  t.4tt,-«IHW 


.320         MATTH^I   PARISIEHSIS  CHKOHICA  MAJOBA. 

A.D.  1184.  simili  honore  aibi  exbibito,  tandem  per  quinqne  dies  in  palatia  Diceto, 
Death  of     regis  espeneia  gnnt  efibaioribns  hoapitati.    Sed ,  an  mnltis  nrn-  ™'  ^^'■ 
bishop        neribne     donati    receaserint,     qncerero    Bupcrflaam    videretor. 
^r^nrr    ^'^^™  anno,  obiit  JocQlinnB  Saresberiensis  episcopus.' 

Quod  Saraceni  B-Upania^  GhrieHtmoB  vnvadenies  eonfuti 
reeesserunt. 

Defeat  of       His  deniqtte   diebns,  circa  festom  beatd  Johatmis  Bftptistie,  Id.  coi.eas. 

the  Sara-    j.g^  Saracenorom  qui  snnt  in  Hispania,  Gamins,  duxit  regent 

SaDtarem    I'^SO't  Saraoenorum  nomine  Macemnnt  intra  fines  Chiistia- 

by  the        norum  cum  regibos  trigiuta  septem.    Qai  iaprimis  obsedemnt; 

prince  of    Sanctum  HyrenteBin,  et  tribas  diebnB  cnm   totidem  noctibns 

Portugal,    pngnaverunt,   eb  tandem,   dejectis  mceniis,  intrarernnt.     Qui 

antem  interiua  mnros  defeadebaat,  gc  infra  tnrrem  receperunt, 

nt  protegerentnr  ibidem.     Hocte  Tero  seqnenti,  venit  antisfces  ' 

Portigalensis  cum  filio'  regie,  et  qnindeoim  milia  peremerunt 

Raracenomm  et  regera  Gaminm;  et  posnerunt  corpora  deftmc- 

tonim  ubi  murns  dejectas   erat,  ut   per  ea  loco  mnri  defende- 

as  Jane,   rentnr.    In  crastino  antem,  in  die  scilicet  Sanctorum  Johannis 

et  I'anli,  archiepiecopus*  Sancti  Jacobi  viginti  m.i!ia  oonduxit 

armatoram,  et  in  aurora  diei  de  Saracenis  trigiuta  milia  inter- 

ao  July,     fecit.     In  die  postea  beatas  Margaretie,  apud  Alcabaz  pereme- 

Massacraat  j,jjjj^  Saj-aceni  decern  milia  mnliemm  et  infantium;   sed  illi 

qui  fiierunt  in  oppido  Alcubaz  exenntes,  tres  regea  cum  omni 

p.  277.        eomm  esercitu  percnsserunt.     Postea  in  Tigilia  beati  Jacobi, 

rei  Macemnnt  audivit,  qnod  res'  Qaliciffi  venerat  nt  aolus  cum 

Death  of     solo  dimioaret.    Macemunt,  cum  prffipararet  ad  pngnam,  dnm 

ki^'of'the  ^li*^"™  Tellet  ascendere,  ter  ab  eo  lapsus,  interiit.    Quo  mortuo, 

Saracens.     totuB  ejus   esercitos   fugit,    omni   pecnnja  relicta.     Eei*  Yero 

Fortigalensis   es  captivia   Saracenis  dedit  serroa,  qui  cemeu- 

tariis  miniatrarent    ad    ecclesiae    reparandas ;    et   de  pecauia 

Attempt  of  Sanoto  Vincentio  anream  fecit  thecam.     Venemnt  postmodum 

the  Sara-     g^jgife  inflnitse  Saracenorom  apnd  TJlizebonam,  ducentea  dro- 

Lisbon.       mnndum,'  in  quo  talis  erat  macbina,  qnod  per  ipaam  Saraoeni 

poterant  ire  et  redirc  ultra  mnros  oivitatis  armati ;    sed  Deo 

disponente,    quidam    in  aqua    se   dromnsda  supposnit,  et  eo 


'  In  the  margin  is  a  pastoml  staff  <  Bernard,  archbishop  of  Compo< 

reveTsed.  Btells. 

*  Madden  conjectures  this  to  be  '  Ferdiiiand  IT. 
Bobon,  bishop  of  Oporto.   Index  to  *  Alfonso  I. 

Hist  Angl.  iii.  p.  SOT.  ''  {Ironinttfum]  dromimdani,  A. 

*  Sancho,  afterwards  Sancbo  I. 


DE  TEMPORE  REGIS  HESRICI  SECUHBI. 


Dioeto        perforato,  sabmersit.     Baraceni  antem,  se  delnsos  esae  cogno*  A.D.  11B4. 
001.624,  ■  Bcentee,  fagerant,  onuLia'  qvm  saa  fnerant  relinqnentea. 


Qitod  Guido  de  Lininiaeo  regni  Jerusalem,  eomtUmtv/r 


mof      EegiiaYit  snb  his  diebus  in  Jerusalem  Baldewinus  Amab-ici 

qnoudoiQ  regis  filius,  qai  ab  ioiUo  regni  soi  elephantino  labonuis 

'      inoommodo,  jamiumeD  amiserat;  et  putrescentibas  membrorom 

eitremitatibua,  pedes  ei  et  manna  sunin  ofBoinm   denegabant. 

Kegiam  temen  admiuistratiODem,   licet  corpore  debilis  esset, 

animo  fortis,  Bapta  virea  nitebatnr' implere.     ConTOcatis  itaque 

principibuB  Buia,  matre'  pnesente  et  patriarcha,'  Gnidonem  de 

Liziniaoo,  comitem  Jopeuaem  et  Ascalonitannm,  regni  constitait 

proviBorem.    Habnit*  idem  Gnido  BOrorem  regis  nxorem  nomine 

Sibillam,  qnw.priua  marchiaio"  de  Monte  Ferrate  matrimonio 

copulatft   filinm   bk    illo   suBceperat  nomine   EaJdewinum ;    sed 

f       cnm,  aliqnanto  tempore  Guidone  proonratore  eiistente,  Jeroso- 

ixii.  limitanum  non  proBperaretur  regnum,  rex,amoto  eo,  Beiniundo 

comiti  Tripolitano  regni  ouram  commiflib. 


Baldiria 
IV,  kipg 
of  Jerusa- 


Lusignan 
and  Ray- 
mond ir.. 


QwoiJ  Salaodkius  Soldanus  Sabiloms,  ^Xurea  civUales 
OhristUirwnvra,  deelrvxit. 
Contigit'  bac  tempestate,  nt  Salaadlnns,  Soldanns  Damaeci,  Power  and 
subjngalas  onmibns  regibua  Saracenis  ex  flnibos  totiua  Orientis,  ^'''j^'f  *' 
ita  ut  diceretny  res  vegum  et  dominne  dominantinm,  cum  ei  ''*™"'- 
obedirent  omnium  gentinm  nationes,  adiciens  ergo  nt  nniver- 
sam   sibi    Cbristianitatem    sabjugaret,    jntrwite   Jnlio    menae, 
*™''  tbe     Jordanem  tranBivit,  terram  circa  caBtmm  Cracb,  qnod  *  antiqna  His  inva- 
B^wi         ftppellatione   Petra   deserti   dieebatnr,    devastavit,    cibaria   col-  *f<>n  and 
IV.  in        legit.     Deinde  Heapolim  tranaiene,  villam  apoliavit  et  poatea  ''"^^ 
Diceio,        conciemavit.     Inde  progredieas,  ad  orbem  Sebasteam  pervenit,  ^^^g^ 
col,  633.      ^f^i    epiacopos    civitatis    villara   et   ecelesiam  soam    octoginta  Nabloua, 
captivia  redemit;  inde '  Arabiam.  veniena,  earn  destrnsit,  viris  et  Samaria, 
mnlieribna  captivatiB.     Ad  Magnom  inde  Gerinnm   tranaiens. 


I  omnia  .  '.  reUni/tienUs']  intro- 
duced bj  the  compiler. 

^  niiebatta-']  nitebantur,  A, 

*  Agues  of  Edessa, 

^  Heraclius. 

'  This  seems  taken  fioni  WilUam 
of  Tyre,  though  the  sentence  has  to 
be  made  np  oaf  of  several  pasgagea. 
VOL.  II, 


Compare  Jac,  de  Titriaco,    Hist. 
Hieroed.  93,  p,  1117. 

^  William  Longaspsta. 

i*  The  beginning  of  this  chapter 
Is  the  compiler's. 

*  quod rfieeiafto"]  From 

Wia  of  Tyre,  xxii.  28,  coL  8S5. 


■~y...^^.^^»^jag)i>wM^aw««'<^.'?^^ 


322 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.I),  1184,  castrum  diruit,  et  quibusdam  captivafcis,  mulieres  et  parvulos  Diceto, 
Jezreel,      interfecit;  inde  ad  Parvnm  Gerinum,  qusB  villa  est  Templi,  ^^^' ^2^* 
»ndB^u-  earn  vastavit,  et   recedens  per   castrum  quoddam   Hospitalis, 
ka^l-  ^^^  ^i^od  Bolveritiia  dicitur,  quibusdam  captis  et  quibusdam  inter- 
Ha\ra).       fecfds,  recessit. 

Quod  rex  Anglorvm  eligUur  m  regem  Jerosolimonmi* 

Mortuo  iuterea  Baldewino  rege  Jerosolimorum  leproso,  reg-  Contin, 
uavit  pro  eo  Baldewinus,  puer  quinque  anuorum,  nepos  ejus  y^^'J^F^' 
ex  sbrore  Sibilla,  et  Willehno  marchione  Montis  Ferrati  -geni-  ^^'  ^^  :^ 
tus;   qui  statim  coronatus  in  regem,  Reimundo  comiti  Tripo-  io,f.  245  6. 
litano  committitur  nutriendus.    Videntes  igitur  clerus  et  popu- 
lus  regnum  in  eum  devenisse  statum,  in  quern  non  posset  diu 
subsistere,  quid  facto  opus  sit  diligenter  pertracfcant.    Et  cum 
pax  Salaadini  haberetur  suspecta,  de  rege  puero  nihil  remedii 
sperabatur;  tandem  unum  erat  omnibus  consilium,  ut  ad  Hen- 
ricum  regem  Anglorum  legates  mitterent;    qui   ei  ex  parte 
universitatis  regni  Jerosolimitani  regnum  offerrent,  et  claves 
sanct89  civitatis  et  Sepulchri  Domini  sanctaeque  resurrectionis 
soleaamiter  deportarent.     Eraolius  patriarcha  officium  legationis 
rogatus  suscepit,  qui,  adjunct©  sibi  magistro  Hospitalis  et  qui- 
busdam aliis,  Mediterraneum  mare  transivit,  et  Rpmam  usque 
perveniens,  ad  regem  Anglorum  litteras  a  Papa  Lucio  pre- 
eatorias  impetravit; 


Baldwin 
v.,  king  of 
Jerusalem. 


Embassy 
from  the 
clergy  and 
people  of 
the  king- 
dom of 
Jerusalem 
to  offer  the 
crown  to 
Henry  II. 


Embassy 
of  the  pa- 
triarch 
Heraclius 
and  Roger 
de  Honlins, 
the  master 
of  the  Hos- 
pitallers, to 
Henry  II. 


Quod  Heraclius  patriarcha  m  Angliam  v&niem  regi  electionem 

de  se  factam  publicavit 

Anno  Domini  mclxxxv.  Eraclius  patriarcha  sanctaa  resur-  Diceto, 
rectionis  et  dominus  Rogerus  magister  Hospitalis  domus  Jeru-  col.  625, 
salem  Tenerunt  ad  regem  Anglias  Henricum  apud  Bedingum. 
Qui,  cum  sui  itineris  causas  cum  litteris  Apostolicis  exposuissent, 
[et]  sanctsa  civitatis  Jerusalem  et  terras  promissionis  desolationem 
per  ordinem  enarrassent,  regem  et  omnem  multitudinem,  quae 
convenerat,  in  lacrimas  et  suspiria  provocarunt.  Deferebant 
enim  ad  regem  memorialia,  suae^  petitionis  signa,  Kativitatis 
Jestt  Ohristi,  videlicet,  passionis,  resurrectionis,  turris  David 
sanctique  Sepulchri  claves,  et  vexillum  regium;^  quaa  omnia 
rex  non  mediocriter  honoravit. 

litters  vero  domini  Papas  haec  inter  castera.  continebant : 


*  sum  petitionis  signal  Introduced 
by  the  compiler. 


regiuni]  sanctse  cracis,  Diceto. 


r 


DE  TEMPORE  REGIS  HENSICI  SECUNDI. 


JSpietola  LweU  Papm  ad  regem  Anglorwm,  ^ 

"  Lucius  episcopuB,  semis  Bervonun  Dei,  et  ctetera.     Cnm  I 
cnncti  prcedeeeseorea  tni  prie  cteteris  feme  principibua  ar-  ^ 
momm  gloria  et  animi    nobilitete  longe   retro  clarueririt,  ^ 
eoEqae  fideliam  populns  habere  in  sua  didicerit  adversitate  p, 
patronos,  merito  ad  te,  non  tantnm  regni   sed  patemanun 
h^redem  virtntnm,  qnadam    securitete  prresumpta   reonr- 
ritar,  ubi  populo  Ohristiano  imminere  perionltmi,  imm  J  ei- 
tenmninm,  formidatur,  nt  per  bracbium  regi^  ma^itodiniB 
.membria  P-jus]  impendatnr  prteadium,  qui  te  ad  tantro  glo- 
ri£B  apioem  peryenire  Sua  pietato  concessit,  et  te  contra  Qui 
aominis  impngnatores  nefarios  mnram  inespngnabilem  ordi- 
navit.     Porro  noverit  Testra  serenitas,  quod  Stdaadinug  ille, 
sancti  nominis  Crucifixi  immanieBimus  persecutor,  ita  ntmc 
in  epiritu  fororis  contra  Christi  fldeles  Terrte  Sancife  adeo 
inraluit,  quod  nisi   immanitaiis  ejus  impetus  objectis  obi< 
cibus  reprimautor,  habet  fidnciam,  quod  infloat  Jordanis  in 
OB  ejus,"  et  cffitera. 


Quod  rex  Sewricits  regnmn  Jerosolimorum  reeweavit. 

Hia  auditis,  res  Anglornm  oonvocato  clero  regni  ao  populo  Parliament 
eonvenemnt  Londoniia  apud  Fontem-Clericonini,  decimo  quinto  ^  Clerken- 
kalendas  Aprilis,  rex    cum  universa  nobilitate   regni,  ubi  die-  g^^n'^ 
toa  res,  audienlibos  patrjarcba  et  magiatro  domua  Hospifalie,  is  advised 
oinnes  fidelea  snos  moltis  ac^nrationibns   astrinsit,    quatinus  to  refoae 
proferrent  in  medium  quid  super  Lis  aaluti  anim»  sue  vide-  ^^  ki^- 
rint  espedire.    Ad  boc  enim  asserit  animum  sunin  inolinati 
nt  qnod  ex  eomm  coosilio  acciperet  modis  omnibus  obserraret. 
Tune  concilium  univeraum  super  prgamisais  colloqnentes,  aanius 
visum  est  cunctis,  et  animte  regis  multo  salubriua,  ut  regnum 
Buum   debita   moderatione    gubernet    et   illud  a  barbarorum 
irruptione  tneatur,  qnam  Orientalinm  conanlat  in  propria  per- 
sona salnti.     De  filiis  regis  quidem,  quorum  petiit  aliquem 
patriarcba    si  res  venire  recusaret,  quicquam.  statuere,  cum 
easent  abeentes,  incongnium  videbatur. 

!&odem  anno'  Jobaones  filius  regis,  a  patre  militaribas  ac-  John 
cinetfus  armis  apud  Windleshoram  pridie  kalendas  Aprilis,  in  kn'ghted, 
Hybemlam  tranafretavit.     Quo  facto,  res  Henricua,  cum  pat-  j^^J^  *** 
riarcha  mari  transito,  diem  Pasolwe  apud  Hotbomagum   cele-  Henry  at 
bravit.    Eei  rranoorom,  audjto  regis  Anglorum  adventu,  cum  Boaeo. 
featinatione  venit  apud  VaUem-Rml  oastellnm}  ubi  reges  in  His  meet- 
ing irith 

'  amo]  om.  D.    It  is  to  tbe  aaigin  in  A. 


'..^M^   ■ 


324         MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A,D,  1185. 
Philip  II. 
at  Vau- 
dreuil. 

The  pa- 
triarch 
retarus. 

Hugh  de 
Laci 
slain. 
Hunting- 
don given 
to  William 
king  of 
Scots. 
Death  of 
the  ex- 
empress 
Matilda. 
Nota  in- 
compara- 
Me  Matil- 
dis  impera- 
trieis  epi- 
tapkium, 
G.de 
GlanviUe 
bishop  of 
Rochester. 
Pope 

Urban  Hi. 
Henryduke 
of  Saxony 
returns. 


,.    Diceto, 
coUoquiis  familiaribus  triduo  persfeiterunt,  et  in  eorum  praasentia  ^^^i  526. 

mnlti  nobiles  oruce  signati  sunt.     Sed  ipsi  reges   patriarclite  Cont.  Will, 
nihil  alind  in  responsis  dedernnt,   nisi    quod   uterqne  Terras  Tyr.i.  4, 
Sancfcae  festinum  promisertmt  auxilium ;  non  enim  leve  eis  vide-  * 
batur,  ab  extremis  finibus  Occidentis  rem  tarn  arduam  attemp- 
tare.    Pafcriarclia  vero,  cujus  negotium  in  arcto  erat  positum, 
spe  frustratus  ad  propria  remeavit. 

Eodem  anno  Hugo  de  Laceio,  dominus  provincise  quae  Media  Diceto, 
dicitur,  interfectus  est,  octavo  kalendas  Augusti.    Eodem  tern-  ^^^*  ^^^* 
pore,  Symon  comes  Huntendoniae  cum  absque  liberis  decessisset,  Id.  col.  627. 
rex  Anglorum  dedit  comitatum  ilium  ^  regi  Scotorum  Willelmo 
cum  pertinentiis  suis.^ 

Circa  ^  eadem  tempora  obiit  maxima  mulierum,  vene- 
rabilis  domina  Matildis,  filia  regis  Aaglorum  Henrici 
primi,  imperatrix  et  uxor  Henrici  Romanorum  impera- 
toris,  et  mater  Henrici  secundi  Anglorum  regis  maximi. 
Unde  ejusdem  Matildis  epitaphium : 

Ortu  magna,  viro  major,  sed  maxima  partu. 
Hie  jacei  Henrici  filia,  sponsa,  parens. 

Eodem  anno  Gilebertus  de  Grianvilla,   arclxidiaconus    Luxo-  Diceto, 
viensis,    consecratus   est    episcopus    Rofensis,  tertio   kalendas  <^ol.  629. 
Octobris.     Eodemque   tempore  in  Natali  Domini  obiit  Hoveden, 
Lncius   Papa ;   successit    Urbanns   secundum  quandam  "•  P-  2^^- 
historiam.    In  eodem  tempore,  dux  Saxonum  Henricus  Ucen-  Diceto, 
tia    imperatoris    rediit   ad    propria,    suo    tantum    patrimonio  col,  629. 
contentus. 


Arch- 
bishop 
Baldwin 
receives 
the  pall. 


Quod  Baldewmus  Gaviuarimsis  arcMepiBcopuB  pallwm  et 

legatiam  suscepU» 

Anno  Domini  MCtxxxvi.  Baldewinus  Cantuariensis  archiepi-  Benedict, 
Scopus  pallium  cum  *  legatione  [in  provincia  sibi  subdita  ac-  i-  P»  338. 
cepit.    Eodem  anno  Willelmus  de  Ver  in  festo  beati  Laurentii ^^i^^q 


1  ilium  .  .  suis"}  not  in  D. 

^  In  the  margin  is  "  Terrse  motus 
«  factus  est  magnus  apud  Lincol- 
i(  aiamxvii.  kal.  3faii.  Johannes 
«  junior  filius  regis  Henrici  secundi 
**  j^ctus  est  miles  a  patre  et  in  Hi- 
"  bemiam  missus:"  and  below, 
"  Baldewinus  Wigorniensis  episco- 
♦^  pus  facfus  est  archiepiscopus  Can- 


''  tuariensis."  Both  these  are  run 
through  with  red  lines  across.  They 
are  not  in  C.  D. 

^  Circa  eadem  tempera']  Matilda's 
death  really  took  place  in  1167. 
Hoveden,  i.  p.  253. 

*  cum  .  .  subdita'}  added  by  the 
compiler. 


mr'^-T^^ 


W'- 


DE  TEMPORE  BEOtS   HENMCI  SECUHDI. 


325 


id.  col.635. 
Id.eoJ.63J. 


(Not  in 
Dioeto.) 
Id.col.  639. 
Id.col.fi3l. 


eat  consecratna  azitistee.  Eodem  anno  Gaofridus 
et  filine  regis  Anglise,  diem  claxisit  supremnm, 
decimo  quarto  kalendaa  Septembris,  et  sepaltns  eat  Pariaiiis  in 
eccleaia beate  Marite,  intra  chommcanonieoruin.  Keliqnitautem 
dnas  filiae,  qoas  gennerat  ex  Oonstantift  uiore  sua,  filia  scilicet 
Oonani  comitis  Britaimias,  quse  etiam  tempore  quo  vit  ejua 
obiit  gravida  ftiib,  qufe  poetea  fiUum  pariens  Arturnm  ilium 
voeavit,  Bodem  anno  Hugo,  geiiere  Burgtmdne  et  prior  Oar- 
tuisiemis  ordinia  in  Anglia,  cousecratus  est  episcopns  Liucol- 
niensia  in  feato  Sancti  Mathtei.  Et  eadem  die  Willelmns  de  Bishops  of 
Norhale  oonsecratas  eat  Wigomienais  episcopna.  Eodem  anno,  Worcester 
scilicet  in  confinio  tempotis  quo  annus  anno  contiuu- 
atur,  scilicet  diebus  nataliciis  Domini,  defoncto  Papa 
Lncio,  TJrbanue  aoceessit.  Per  idem  tempus  JoLannes,  pra- 
ccntor  EsonieneiB,  ejuadem  ecc1eei%  conseci-atTia  est  antistea.     aadExetet. 


A.B.  1186. 
Death  of 
Gcofirey. 


Birth  of 

Hugh  Bp. 
offincoln. 


f-247, 
i.  10,  MS. 
f.  248, 


Qaod  Papa  Urbanus  Blaldevnwi]  OatUwiriensi  orcfeiepteeopo 
concessit  lU  conslnierel  eeelesiam  apod  Ahint(mam. 

Eodem  tempore  Papa  tfrbanua  Baldewino  arcbiepiscopo 
CantutaieiMi  aoripait  in  bsEO  verba;  "PrKaentinm  tibi  auctori- 
tate  mandamus,  ut  liceat  tibi  eccIesiam  iu  honorem  beatornm 
marl^Taia  Stephani  et  Tbomte  construere,  et  de  idoneis  earn 
ordinara  peraonia,  qaihus  beneficia,  quie  ad  eomm  euatenta- 
tionem  conatitneris,  canonice  debeaa  assignare.  Item  fraterni- 
tati  tuffi  mandamus,  ut  qnarta  parte  oblationum,  qnte  ad  reli- 
qniaa  beati  Tbom^e  martyria  oSernntur,  monachoTum  uaibus 
concessa,  qoarta  febrioia  ecdeaise  deputata,  qnarta  pauperi- 
bns  erogata,  quaiiMn  portionera  liceat  tibi  in  alios  usus 
bonoa  pro  tmre  voluntatis  arbitrio  erogare." 

Qaod  SHiillti  in  reginam  J&roeolimoritm  eorowiMir. 
Circa  dies  iatos  Baldewino  pnero  regc  Jeroaolimorum  de- 
inncto,  non  erat  qui  ei  in  regnnin  snccedcret,  prieter  Sibillam 
uxorem  Guidonis  comitia  Jopenais,  qnsB  aoror  erat  regis  leproai, 
et  regis  pueri  nnper  defnucti  mater.  Sed  qnoniam  tempus  in- 
atabat,  ut  treugs  inter  Salaedinum  et  populum  Chriatiannm 
constitute  solTcrentnr,  regni  proviaio  jam  in  arcto  posita 
erat,  nee  differri  potuit  quin  de  iUins  ordinatione  ilico 
tractaretnr.  Convocato  igitur  procerum  concilio,'  in  hoc  pari' 
ter  consenaerunt,  nt  Sibilla  Guidonia  uxor,  tanquam  hseres 
jnstisainia   regum  prsedictorum,  coronaretur  in   reginam ;  ita, 


Ptrraission 
given  by 
Urban  Uf. 
to  Ab^. 
Baldwin 
to  build  a 
church  at 
Hacking' 

honour  of 


Death  of 
BaldwinfV. 
p.  2T9. 
Artifice  of 
Sibilla 
qu^en  of 
Jerusalem 
to  secure 
the  crown 
for  ber 
husbani], 
Gnyof 


■  concilia]  coneilio,  A. 


;^  ■f*7?*f^"^?!f^' '^S?^!^ 


:  ; 


i . 


S26 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA, 


A.D. 1186. 


Earth- 
quake. 

De  matre 
Saladinu 


The  truce 
with  Sala- 
din  broken 
by  Regi- 
nald of 
Chatillon. 


Prodigy. 

Henry  IL 
and  Philip 
n.  take 


tamen  quod  Guidonem,  qui  regno  insufficiens  erat  regendo, 
solemniter  repudiaret.  Bespuit  Sibilla  regnum  sibi  sub  tali 
conditioiie  oblatum,  donee  proceres  id  generaliter  illi  concesse- 
runt  et  juramento  firmaverunt,  ut  quein  ipsa  maritum  eligeret, 
omnes  ipsi  sicut  regi  et  domino  Meliter  obedirent,  Guido 
etiam  vir  ejus  suppliciter  postulabat  ne  pro  suo  damno  regm 
provisio  diflferretur.  Ita  tandem  cimi  lacrimis  tamen  adquie- 
scens,  coronata  est  solemniter  in  reginam,  et  omnium  fidelita- 
tem,  adhibito  juramento,  suscepit ;  et  Guido  vir  ejus,  sine  spe 
oonjugis  et  regni,  ad  sua  dirertit.  Nunciatur  interea  Salaa- 
dini  hostilis  adventus,  quod  nee  a  vero  distabat;  unde  regina 
convocatis  edicto  regio  tam  viris  ecclesiasticis  quam  saeculari- 
bus,  de  rege  habuit  eligendo  tractatum,  Et  quoniam  id  sibi 
prius  ab  omnibus  concessum  fuerat,  ut  quem  vellet  maritum 
eligeret,  expectantibus  rei  exitum  universis,  regina  Guidoni, 
qui  inter  alios  astabat,  voce  clara  dixit ;  "  Domine  mi  Guido, 
*'  ego  te  in  maritum  eligo,  et  me  simnl  cum  regno  tibi  tra- 
**  dens,  te  regem  futurum  publico  protestor."  Ad  banc  vocem 
omnes  stupefacti  admirabantur  valde,  quod  tot  viros  prudentes 
una  mulier  ita  simplex  delusit.  Laudabilis  plane  femiaa,  et 
tam  pudicitias  quam  prudentias  prsBconiis  extoUenda ;  sic  enim 
negotium  temperavit,  nt  et  regnum  viro  et  sibi  virum  obti- 
neret. 

Factus  est  bis  diebus  per  orbem  universum  terraemotus  mag- 
nus  et  borribilis,  ita  ut  etiam  in  Anglia,  ubi  raro  contingit, 
multa  sedificia  subverterentur. 

Contigit  autem  bis  diebus  matrem^  Salaadini  ab  j^jgypto 
in  partes  transire  Damascenas,  in  apparatu  magno  et  divitiis 
copiosis;  quaa  de  fide  treugarum  praasumens,  per  fines  regio- 
nis  quae  trans  Jordanem  sunt  secure  perrexit.  In  cujus  comi- 
tatum  Reginaldus  de  Gastellione  temere  irrumpens,  divitias 
diripuit  universas;  veruntamen  mater  Salaadini  fuga  peri- 
culum  declinavit.  Oommotus  inde  Salaadinus  restitutionem 
ablatorum  et  super  injuriis  satisfactionem  sub  pactione  fcBderis 
postulavit,  Oonventus  autem  super  bis  Eeginaldus  de  Gastel- 
lione a  Salaadino  dure  nimis  et  contumeliose  respondit.  Salaa- 
dinus vero  supra  modum  IsBtus,  quod  in  parte  Cbristianorum 
dimptss  erant  treugas,  ad  vindictam  provocatus  accingitur  ad 
certamen. 

Imago  pueri  Jesu   lapidea  fracta  sanguine  manavit. 
Reges  Anglise  et  Franciae  susceperunt   crucem  decimo 


Contin. 
Will.  Tyr. 
i.  10,  MS. 
f.  248. 


Id.  i.  4. 
MS. 
f.  246  b, 

Id.i.6. 
MS.  f.  247. 


Id.  i.  9, 
f.  247  b. 


Diceto, 
col.  636. 


*  The  Estoire  de  Eracles  mentionis 
the  sister  of  Saladin  as  being  cap- 


tured, but  this  story  of  his  mother 
is  not  given  by  any  other  chronicler. 


^^immr^ostn^mstf'^w^r^m^mwf^ifr^^w^i'f^ 


w 


DE  TEMPOItE  REGIS  HENRICI   SECUNDl.  327 

Benedict,    terbio  kalendas   Febmarii,     Mater  eeclesia  Cieestrensia  A-D.  use, 
et  tota  civitas  comburuntur,  decimo  ^  tertio  kalendae  No-  ^^^^ 
W.  p.  33.    vembria.     Hugo  de  Ntmant  C^tremis.  cathedral 

Quod  Salaaditms  Terrcvm  Sanctara  detptypiilatur. 

Cont-Will,     Anno  Domml  MOLXXSVii.    Salaadinua  contra  OhriatianoB  in- Advance 
Tyr.  i.  12,  dignation©  eneoensas,  Partboe,  Bedewinos,  Torcos,^  Saracenoa,  of  Saladin 
MS- f- 249.  Arabes,    Medos    convocat    et  Cordinos,  et    his  omnibus    cnni  ^^^"^^^^^ 
^gyptiis  atijtatas,  fines   Chris tianornm   conterit   et   contorbat, 
Et  jam  non  contentas  qnod  parya  qutedam  in  Galilfea  [oocu- 
paverit]  prseaidia,  OalvariBm^  obsiderc  proponit.     Cum  omni* 
igitur  machinarum  gencre  illuc  propcraret,  magistriun'  militia! 
Templi  cum  fratribus  Ix.  et  Chxiatianorum  mnltitndine  itine-  Battle  of 
rfundo  peremit,  et  *  enm  paJma  raartjrii  ad  cEBleatia  regna  trans-  Nazareth 
nxisit.    Hac  igitnr   Salaadinns   victoria  exhilaratoB,  ad'   obsi- 't'"^  . 
Id.  i.  13,     dionem  Califarise  festinans'  contendit.    Eex  antem  Jemsalem,  of  ^nie  of 
£  249  b.      at  nrbem  aadivit    obaidioue  Tallatam  et  inclnsos  yehementer  the  Tem- 
affligi,  edioto  regio  omne  regni  robor  convocavit;  illis"  solum- pl^f*- 
modo  in  ca^trormn  pnesidio  relictis,  qnoa  eetatia  et  sexnB  in- 
firmitas   armorum   prorsua  habebat    immunes.      Caatra   igitnr  The  Cbris- 
moventes  a  fonts'  Sepboritano,  nbi  conTenerant,  etipati  militom  tian  army 
viginti  milibos  inceeserunt.     Pnefecto    Itaqne    exercitni  Eei-  S!j^^.  ** 
mnndo   comite    Tripolitano,    Tersna    Tybariam  annt    profecti.         '^'^" 
Ciunqne  fiinesta  diea  certaminia  instaret,  camerario  regis  visio  EtiI  omen 
tremenda  contigiti  videlicet  quod  aqnila  qasedam  Chrifltianum  before  thu 
transTolaret  eieroitmn,  quie,  missUia  septem  gcrens  in  pedibos,  ''"if's. 
voce   terribili    personaret,    "Vae    vobis   Jernsalem,  vse  robia 
Jerusalem  iuliabitantibua."     Ad  hujna  visionis  espositionem 
suffioere  oimirum  credimns,  qaod  Spiritua  Sanotns  de  reprobis 
loquitnr   per   prophetam;   "Tetendit    Dominus    arcmn    Bunm,  Pb. vii.  13, 
et  in  eo  paravit  vasa  mortis.".  1*. 


'  This  date  is  not  in  Benedict. 

'  Tareos,  SariKenoa]  These  are 
not  in  the  Cont.  of  W.  Tyr.,  and 
are  prohably  introdac«d  iiom  the 
Itinewrium  of  Eiohard  the  Canon,  i. 
3,  p.  13  (Stubbs). 

^  Caivatiam]  sic,  erroneously  for 
Tabariaai,  which  the  MS.  Cont.  of 
W.  Tyre  has,  but  written  so  that  it 
may  be  easily  mistaken  for  Caiiui- 


'  onmi]  omniiim,  A. 

'  An  error  for  the  ina$t«r  of  the 
Hospitallers  (Roger  de  Monlins). 

°  «f  .  .  (ranswiRf]  Added  by  the 
compiler. 

^  ad  .  .  coalendri]  ad  miijora  m- 
tendit,  Conl.  Will.  Tyx. 

•  Jestinans]  festinnB,  0.  W. 

^  iiiig  .  .  .  immanes]   Added   by 


^  •: '-  :;'\;--sf?^''^5n?nK»^ 


328 


matthjEi  parisiensis  chronica  majora. 


A.D.  1187.      JDq  cQ/ptione  scmctoB  Crucis  et  regis  JeruBolem  a  Salaadmo* 


Battle  of 
Hittin, 
July  3,  4. 


Andiens  antem  SaJaadinus  quod  rex  in  snccursum  Teniret 
obsessorum,  yenientibns  andacter  occurrit,  et  cum  eos  in 
scopulis  angustis  et  prasruptis  inclnsos  cognovisset  non  longe  a 
Tabaria,  in  loco  qui  Marescallia  dicitur,  in  regis  exercitum 
irruit  confidenter.  Igitur  Christiani  hostes  viriliter  exceperunt, 
quantum  locorum  angustise  permittebant.  Pugnatum  est  acriter 
hinc  et  inde,  et  multi  corruermit  interfectij  sed  tamen  exi- 
geMibus  Ohrigtianorum  peccatis,  prsevaluit  tandem  pars  ad- 
versa.  Nam,  ut  aiunt,  comes  Tripolitanus  militiae  prJnceps 
vexillum  regis  in  terram  proditiose  demittens,  Christianos 
fecit  fugam  meditari;  sed  quo  fugerent,  nisi  in  bostes,  non 
Capture  of  babentes.  Rex  Guido  captus  est  cum  Cruce  sancta,'  et  omnis 
^^Au^^*  multitudo  eorum  capta  fuit  Tel  gladiis  interfeeta.  Evaserunt 
tamen  ab  bac  clade  comes  Tripolitanus  licet  ^  onmibus  suspectus, 
dominus  Reginaldus  Sydonis  patronus,  atqne  dominus  Bali- 
anus  cum  paucis  fratribus  militias  Templi.  Facta  est  autem 
bsac  misera  belli  congressio  quinto  scilicet  et  quarto  nonas 
Julii,  infra  octavas  Apostolorum  Petri  et  Pauli.  Evasit  etiam 
ab  bac  clade  Tbeodoricus  ^  magister  militias  Templi,  qui  tamen 
ipsa  die  ducentos  et  triginta  de  fratribus  amisit.  Comes  Tri- 
politanus hoc  quod  sine  sanguinis  effiisione  evaserat,  in  argu- 
mentum  sumebatur  contra  ipsum  quod  in  regem  et  populum 
Dei  proditiose  egisset.  Gapti*  sunt  etiam  cum  Cruce  ejus 
bajulatores  episcopus  ^  Acbonensis  et  praecentor  Dominici 
sepulcbri ;  ille  csesns  et  iste  captus  pariter  cum  ipsa  succum- 
bunt.  Sicque  capitur  Crux  sanota  propter  peccata  liominum,  et 
qua?  nos  a  veteri  captivitatis  jugo  absolvit,  pro  nobis  captiva 
ducitur,  et  profanis  G-entilium  manibus  contrectatur. 


Cent.  Will. 
Tyr.  I  13, 
f.  249  b. 


and  the 
Cross. 


(Not  in  the 
Cont.  W. 
Tyr.) 

Id. 

Biceto, 
col.  636. 


p»  280. 


Cont.  W. 
Tyr.  i.  13, 
f.  249  b. 


Quod  saneta  civitas  cum  iota  fere  terra  Jerosolwdiana  a 

Salcbodmo  suhjugatu/ir. 

King  Guy       Salaadinus  itaque  victoria  potitus  Tyberiadem  revertitur,  et  Id.  i.  14, 
sent  to        qqIq  praesidio  quod  supererat  capto,  regem  cum  caeteris  quos  ^-  250, 


^  At  the  foot  of  the  page  is  a 
picture  of  the  battle  and  the  cap- 
ture of  the  cross  *'  Salaadinus  '*  and 
"  Guido  rex''  being  distinguished 
by  their  names. 

^  licet  omnibus  sttspectiis'}  Added 
by  the  compiler. 

5  Theodmicus]   Terricus,  in  the 


copy  of  the  letter  given  by  Hoveden 
and  Benedict.  As  to  his  having 
been  grand  master  at  this  time,  see 
Stubhs^s  notes,  Hoveden,  ii.  324,*; 
Benedict,  ii.  13,  K 

^  Capti  sunf]  eapinntur,  O.  W. 

*  Buffinus,  Hoveden,  iL  320. 


ig  »<-""!"   II. 


«igln  W 


II,  III,  <i  imni>M»»wi^ 


DB  TEMPORE   BEai8   HENEICI  SECDNDI. 


329 


Com.  Will. 

Tyr.  i.  14, 

MS.  f.  sso. 


ceperat   Damnscam    tranamidt.      Deiude   Grslilfeam    invadena,  A.D.  1187. 
nniverea  pro  libitn  occnpavit.     Et  Tcniena  Tholomaidam,  sine  Saladia 
sangninie  earn  effusions  Boscepib.    Inde  Jerosolimam  feattaaue, '^^  J*^- 
nrbem  obeideb,  maehinas  in  gyram  locat.     Gives  qua*  posamib        ,  J,j. 
defensiolies  obioiant ;  sed  »rcae,  balietRS,  petrarioe  effeciu  carenC,  the  other 
eb   inntiliber   conbrectantnr.      Valgus  vero   pavidnm    ad  pabri-  eifieg  of 
archam  et  reginam,  qni  banc  nrbi  prjeerant,  flebiliter  aupplicans  P^'esline. 
instab,  ut  OTun  Salaadino  de  orbe  tradenda  conveuianb.    Pactio 
tandem    interoedit    m^s    doleada  quaro    memoranda.     Nam 
singuli  capibiH   ani  cenaum  atatnentes,  vir    bisantioa   decern, 
mulier  qnioqne,  infana  unnm  persolveret,  et  quiaqaia  qui  ad* 
boo  non  enffioit  teneretur  "japbiTus,     Brant  antem  in  civitate 
ad  quatnordecini  milia  ubrinsqae  aexug  bominnm,  qui  ad  hoc 
non  anSicieutea  jagnm  subierunt  perpetuie  aervitubis.    Beddita 
est  civibaa   sanoba  iuimicie  Cbriati,  eb  sepulcbrum   posaident 
qui  peraeqnnntiLr  sepultum  ;   Crncem  tenenb,   qni  Crucifisum 
blaepbemanb,      Tngreseus    itaqne   ciyibabem   [Salaadiuna]   cam 
Btrepibrt  bympanornm  et  tubicinnm,  ad  templum  properabab,  et 
croce  quffl  in  eo  erecta  stabab  depoeiba,  ejectieque  quee  Ohrisbiani 
venerabaobuT,  templum  intns  et  exbra  aqna  lusbrabat  rosacea,  et 
sic  erroria  eui  anpersbitionca  per  qnatnor  angnlos  templi  magco 
fecit  sbrepibu  coaclamari.      Bcclesiam  aaacbse  resurrecbionis  et 
sepnlchrum  Domini  cum  locis  aliia  veiierabilibns   quibusdam 
Snrianis  anb  certo  ooustibnib  tributo.     Et  indc  festinanter  pro-  Ascalon, 
gressna  urbes  onmeg  cironmquaque  posibas  eb  oppida  Bubjugavit;  Tj"*.  ^"3 
prsater  Aschalonem  et  TjfTum,  et"  '      -      -        -     - 
alio  nomine  dicitur  Mons-regalis. 


FrohihUio  Papm  ne  ecdeeia  de  Ahimiona  ecmsbruabitr. 

Eodem  anno,  Papa  Urbanns  scripsit  Baldewino  Cantoariensi 
arcbiepiacopo  pro  negotio  eonventua  ecclesiie  ejnedeni,  in  baeo 
verba:  "  Dilecti  fllii  noatri  prior  eb  conventna  eocleaias  tibi 
commisafe,  ad  noabram  prBesentiam  litberaa  eb  nnnbioa  deati- 
nantea,  propoanernnb  de  eeclesia  quam  asdificare  coepisti 
tantum  aibi  eb  ecolesiBi  dispcndiaia  proyenborum,  quod  nisi 
fuerit  ab  ejus  conatractionc  ccssabum,  prEuacripta  eeclesia 
suse  honeababis  cb  statua  miserabile  suseipiet  debrimentum. 
Woa  antem  aollioibe  providere  volenbea,  ne  inter  te  eb  fratrea 
tnoa  materia  remanaab  jargiorum,  cum  non  poasint  oonve- 


Letterof 
Urban  HI. 

bishop 

Baldwin, 

ordering 


biulding 

the  chorcb 
Hack- 


'  arf  .  .  Mnereftn-]  Wiittea  over 
an  erasure  ;  "  id  aaffioit "  is  in  the 
margia.  O.  W.  have  "  ad  hoc  (W. 
"  om.  koe)  non  snfficit  tenetnr." 


The  MS.  Cont.  of  Will,  of  Tyre  has 
"  quisquis  non  snffieit  tenelur." 

'  et  ,  .  MoKt-regali$\  Introduced 
by  tJie  compQer. 


«  -^  'y^^-»  'Jf^  '^f^f^^'f!^  • 


330 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


Pope  Gre- 
gory VIIL 

Pope  de- 
merit IIL 

Death  of 
bishop  Gr. 
Foliot. 

Bichietd, 

count  of 
Poitou, 
takes  the 
cross, 

Hugh 


A.T).  1187*  **  nienter  intendere  divinis  obsequiis  qui  sunt  in  contention!-  Diceto, 
**  bus,  de  consilio  fratrmn  nostroruin  monemus  fratemitatem  ^^'  ^^^' 
"  et  districte  prascipimus,  quatinus,  donee  causa  cognit^  statu- 
"  amns  quid  de  ipsa  fieri  debeat,  omni  occasione  et  appella- 
"  tione  postposita,  ab  illius  ecclesias  constructione  desistas^ 
**  litteris  aliis  non  obstantibus  a  sede  Apostolica  impetratis." 

Eodem  anno,  tnortuo  Papa  XJrbano,  Gregorius  successit ;  qui  I^  col.  636. 
cum    sedisset   duobus    mensibus,   defunctus   est,   et  Clemens 
tertius  decimo  tertio  kalendas  Januarii   surrogatur.     Eodem 
anno  GilebertuB  Foliotb.  Londoniensis  episcopus  naturae  debi- I^»c<>^-634, 
turn  solvit.     Eodem  anno,  Eicardus  comes  Pictavensis  cum^  Id.col.636. 
audisset  calamitatem  Terr83   Sanctae  et  de  capta  Oruce,  non 
expectata  alicujus  praedicatione,  vel  patris  sui  consilio  ant  vo- 
luntate,  primus  inter  proceres  transmadnos  signaculum  crucis 
suscepit  de  manu  arcbiepiscopi  ^  Turonensis.    Eodemque  anno  Benedict, 

bishop  of   Hugo  de  Nunaat  factus  est  episcopus  Cestrensis.  "*  ^* 

Lichfield. 

Quod  ad  prmdicationem  crucis  multi  cruce  assignantur, 

■«    ,    .  ,        Anno  Domini  mclxxxviii.    Pretbericus  Romanorum  imperator  Hoveden, 
I.  takes  the  *^  praedicationem  Henrici  Albanensis   episcopi  et  Apostolicse  ^i*  P*  356. 
cross,  and   sedis    legati,   qui    a   Papa   Clemente    missus    fuerat,    crucem 
after  him    Ohristi  suscepit.    Et  eodem  tempore  rex  Prancorum  Pbilippus  Diceto 
PMU^II  *  ^^  ^^^  Anglorum  Henricus,   in  Normannia  pro  subventione  col.  636. 
and  Philip  Terras  Sanctae  ad  colloquium  venientes,   inter  Triam    et  Gri- 
couut  of     sortium,  post  longos   tractatus,   pr^sente  ^  comite   Plandrensi 
Slanders.    Philippe,  in  hoc  pariter  consenserunt,  ut  sumpto  crucis  signa-  (j^^t  in 
culo   iter  Jerosolimitanum  socialiter   expedirent.     Bex  igitur  Diceto.) 
Anglorum  prime  crucis  signaculum  suscepit  de  manibus  arcbi-  W* 
episcoporum  Eremensis  *  et  "Willelmi  Tyrensis ;    quorum   ulti-  r^^^  jjj 
mus  a  domino  Papa  super  negotio  crucis  officium  legationis  Diceto.) 
susceperat  in  partibus  Occidentis.    Deinde  rex  Francorum  et  id. 
Philippus  comes  Plandrensis  crucem  sumentes  exemplum  aliis  Cf.Cog- 
pofcissimum  prffibuerunt.    Undo  tam  de  imperio  quam  de  utro-  geshale, 
que  regno  regum  praedictorum  arcMepiscopi,  episcopi,  duces,  P*  ^^  (^^' 
marcbiones   et   comites,    barones,   mUites,    et  mediae   manus  g^^^ 
bomines  vulgusque  promiscuum,  crucem  animosius  susceperunt. 
The  differ-  I^rovismn  est  etiam  inter  eos  ut  omnes  de  regno  Francorum  Diceto, 
eat  nations  cruces  rubeas,  de  terris  regis  Anglorxun  albas,  de  terra  comitis  <^<>I»  ^36. 
take  differ-  Flandrensis  virides  baberent  cruces.    De  terris  autem,  catallis,^  (^o*  ^^ 
■ Diceto.) 


ent  colours 
for  their 
crosses. 


*  cttw  ....  pr<£dicatione\  This  is 
the  compiler's. 

2  Bartholomew  11. 

^  prcBsente  ,  .  .  ,  expedirent} 
Added  by  the  compiler. 


^  William  of  Champagne. 

*  eatalUs]  Altered  by  Par.  from 
castellis,  which  O.  W,  have. 


W. 


^S^B^S^SSBSS 


BivB^mipMHiSHPPMamHmm 


IF" 


DB  TEMPORE  REGIS  HENEICl  SECUNDI. 


et    rebus    omnibus  nsqne   peracta    peregrinatione   eb  quilibet  A.D.  1188, 
eOmm  in  terra  sua  qnadraeinta  dieboB  moram  fecieset,  omnia  Pcop«r^ 
essent  in  eo  statu  quo  foerunt  in  die  qua  crucem  aoscoperuat.  ^nisadeiB. 


Qua/re  SicarduB  ecmes  Picta/vemiB 


swam  a  patre 


Circa  dies  intoB,  Gtan&idus  de  Liziniaoo  qiiendam  Eicardo 
comiti  Pietavensi  familiarem  structis'  ineidiie  interfecit. 
tanti  vero  nltionaia  delicti  comes  ad  arma  prctvoeatnr ;  Bed 
accepts  cmois  iion  immemor,  omnibus  bominibua  Gaufridi 
crucis  signaculo  iaaiguiri  Tolentibus  pepercit,  alios  in  ore 
gladii  interfecit,  et  in  deditionem  plura  caBtella  euacepit.  Sed 
Ctanfridus  regis  Anglomm  fultus  xjecunia  et  auxilio,  ut  dioe- 
batur,  Eicardo  comiti  restitit,  et  parum  profecit;  ande  idem 
comes  animum  annia  a  patre  alisnavit.  GtanCrido  Itaqua  snpe- 
rato,  comes  terram  comitis  Tholosani  hostiliter  ingressos,  injo.- 
riatua  ab  ipso,  intra  breve  temporis  spatium  caatella  ejos 
septendecim  aubjugavit.  Rex  autem  rrancorum  indigne  ferens, 
qiiod  comes  Eicardue  terrtaii  comitis  Tholosani  ingresens  fuisset, 
eo  non  certiorate,  castellum  Kadnlii  latenter  ingreasua  eat,  et 
onmea  in  illo  repertos  ad  fidelitatem  sibi  faoiendam  coegit. 
Qaod  faotom  tanto  prmcipi  ignominiosum  Tidebatur,  cum 
prseeertim  rex  Anglorum  post  crucem  ausceptam  tranaitoms 
in  Angliam  regi  Francorum  totine  i^rrm  suee  cnsCodiam  tra- 
didisset.  Deinde  rei  Francorum  caetellanos  qnosdam  regi  An- 
glorum Bubjecfos  in  simm  favorem  tarn  minis  quam  promis- 
Bis  attrodti  et'  sio  instiuctu  diabolico  post  crucem  suBceptam 
reges  diacordes  efiecti,  mutuis  sese  damnis  ad  invicem  afQixerust. 
tTnde  rex  Anglorum  Francorum  ingreasus  regnum,  a  Yernolio 
usque  Meduanam  imiversa  contrivit. 
I .  Eodem  anno  Eicardus  Wintoniensis  episeopus  obilt  undecimo 
kalendae  Januarii,  et  Wintonise  sepnltus  est. 

Hpistola  Frelherui  vm^peratoria  .Eomam  nd  Saladiwum. 

1.     Eodem  anno   Frothericus  Eomanorum  imperator  Salaadino 

>,  scripsit  pro  negotio  Terrte  Sanctae,  sab  hao  formi :  "  Fretheri- 

"  cos  Dei  gratia  Eomanorum  imperator,  semper  aagustns,  et 

"  hoBtinm  imperii  magm&cua  triomphator,  Salaadino.  Saracen- 

"  omm  priBBidi,  Jerusalem'  fugere  exemplo  PLaraoms.     Quo- 


Quarrel  of 
Bichard 


quarrel 
between 
Henry  II. 
and  Philip 


Death  of 
Richard, 
bishop  of 


peror  Fre- 
derick I.  lo 
SaladiD. 


'  simcds]  So  0.  W.,  as  Dioeto ; 
A.  has  Jraetus,  the  «  OTer  the  es- 
pnncted  letter  being  inserted  by 
Faris  i  fructns,  C.  D. 

3  e( .  .  ,  offiixenmi]  This  is  the 


^  JervlaleTii]  So  also  Cont.  W. 
Tyr.,  Itin.,  Benedict ;  iBtaeleni, 
Diceto,  Hovedeu,  Libellas  De  Exp. 
Ter.  Sanct. 


££^. 


;  ^  ^  .  ,^  ,..  ;-^ ,-  <  <-j»^  -r.c! .  "■■"•y;- r»«if»««W55Sn»! 


<•-:■ 


332 


matthjEi  parisiensis  chronica  majoba. 


A.T).  1188.  "  niam  Terram  Sanctam  nuper  prophanasti,  cai  setemi  Begis 
Letter  of  **  imperio  imperamus,  in  tanti  sceleris  prassumptuosam  plec- 
tibilemque  audaciam  debita  animadversione  decemere,  impe- 
rialis  celsitudo  efc  oflScii  solicitudo  nos  admonet.  Quapropter, 
nisi  occupatam  terram  et  omnia  restituas,  adjuncta  eatisfac- 
tione  sacris  consfcitntionibus  pro  tarn  nefariis  *  exceasibns 
taxata,  ne  legitimmn  minime  videamur  indicere  bellnm,  a 
capite  kalendarum  !Novembrium,  evolnto  anni  spacio,  ter- 
mimim  constituimns  ad  experiendam  belli  fortunam  in 
Campo  Thaneos,  in  virtute  mirificae  Crucis  et  in  nomine 
veri  Joseph.  Vix  enim  credere  possumus  lioc  te  latere, 
quod  ex  scriptis  veternm  et  in  historiis  nostri  temporis 
factum  redolet.  I^umquid  scire  dissimulas,  ambas  uEthiopias, 
Mauritaniam,  Persiam,  Siriam,  Parthiam,  Judseam,^  Sama« 
riam,  maritimam  Arabiam,  Ohaldasam,  .^giptum,  et  Arme- 
niam,  cum  innumerabilibus  terris  nostrse  ditioni  subjectas? 
Korunt  hoc  reges,  quorum  •'^  cruore  gladii  Bomani  sunt  cre- 
brius  debriati.  Et  tu  quidem,  auctore  Deo,  intelliges,  quid 
**  nostras  victrices  aquilaD,  quid  cohortes  diversarum  nationum, 
quid  furor  Theutouicus  etiam  in  pace  arma  movens,  quid 
caput  indomitum  Hreni,*qui[d]  juventus  [Histri]^  quae  nun- 
quam  novit  fugam,  quid  procerus  Bavarus,  quid  Suevus 
astutus,  qxdd  Franconia  circumspecta,  quid  in  gladio  ludens 
Saxonia,  quid  Turingia,  quid  WestfaUda,  quid  agilis  Breban- 
tia,  quid  nescia  pa.cis  Lotharingia,  quid  inquieta  Burgundia, 
quid  Alpini  salices,  quid  Frisonia  in  amento  praevolans, 
quid  Boemia  ultro  mori  gaudens,  quid  Bolemia  suis  feris 
ferior,  quid  Austria,  quid  Stiria,  quid  Bugresia,  quid  partes 
lUiricse,  quid  Leonardia,  quid  Tuscia,  quid  Archarictana,* 
quid  Ve[ne]tus  proretha,  quid  Spinacius  *  nauclerus,  Deni- 
que  dextram  nostram,  quam  senio  arguis,  qualiter  gladium 
**  vibrare  didicerit,  dies  ilia  laetitia  plena  et  jocunditate  tri- 
umpho  Ohristi  prffifixa  te  docebit." 


the  em-  « 
perorFre-  << 
derick  I. 

to  Saladin.  ** 

<< 

(( 

a 
<< 
(( 
(< 
<< 
ti 
«c 
<< 
<< 
(< 
(( 


(( 


Benedict, 
ii.  p.  62, 
Hovedeo, 
ii.  p.  356,  . 
the  Itiner. 
Kicardi, 
p»  35,  the 
LibeUas 
De  Expug- 
natione 
Terrae 
Sauctse, 
p.  257 
(ed.  Ste- 
venson), 


(( 


is 


<< 


it 


it 


<< 


f( 


<i 


it 


(t 


<i 


ti 


1  nefariis']  nephariis,  O.  W. ;  A. 
has  nepham, 

^  Judteam]  cm.  W.    It  is  in  O. 

3  quorum}  So  the  Hist.  Angl. ; 
qui,  A.  O,  W.,  as  Diceto.  It  is  cor- 
rect in  Hoveden. 

^  Histri  is  from  the  copy  of  this 


in  the  Itinerarium  re^s  Ricardi  of 
Bichard  the  Canon,  p,  B6(ed,Stubbs\ 

*  Archarictana]  An  error  for  An- 
cordtaTia  Marcia,  which  Hoveden 
and  the  Itinerarium  have,  the  mwrch 
of  Ancona. 

*  SpincMJtKs]  8,c.  Pisanus,  as 
Hoveden  has. 


0^n!9p«|ia4!  I  liAimiiip  ii{«gpniiMplBMBMn 


DE  TEMFOIO;  BEQIS  HENBICI  SECUNDI. 


Gont-Will. 
Tyr.  ii.  15, 

f.  35S  b  ; 

Kcardl 
Itinera- 
riam,  i.  IS, 

p.  87. 


Beseriptum  SalaadiTd  ad  FretheHeum  impevatorem  Rowanwrn.  A,D.  I 

"  Uli  regi  aincero,  amico,  magno,  escelso  Fretherico  regi  Answe 
Alemaaniffi,  in  nomine  Dei  miaerentis,  per  gratiam  Dei  Saladii 
rmina,  potentie,  exnperantia,  victoria  perennie,  etgna  [regni]  '^*^* 
non  est  finis.  Gratias  Hi  agimns  pereunes,  cujua  gratia  est  ^ 
Boper  omnem  mimduni ;  depreoamur  Enm,  nt  infnndat  ora- 
tionem  snam  super  prophetas  siioa,  et  masiiiie  super  i-natruc- 
toretn  nostrum  nnncinni  Bunm  Mahumet  prophetdm,  queni 
misit  pro  oorrectione  rectte  legis,  quam  faeiet  apparere  super 
cunctas  legea.  Attamen  nobun  facimna  regi  sincero,  potenti, 
magno,  amico,  amicabili  regi  Alemannite,  quod  liomo  quidam 
Henricus  nomine  venifc  ad  nos  dioena  se  esse  nuntium 
Testmm,  et  detcilit  nobis  quandam  caitam,  esse  quam  dizib 
vestr'am.  'Soa  legi  fecimus  cari^am,  et  aadivimna  eum  viva 
voce  loquentem,  et  verbis  quie  ore  dixit  verbis  reapondimns, 
et  hoc  est  responsnm  oartfs.  Quod  si  compatatis  qui  vobia- 
cum  concordant  veniendi  super  nos,  et  nominatis  et  dicitis, 
rex  talis  terrai  et  res  alterins  terrai,  et  comes  talis  et 
talis,  et  tales  arohiepiscopi  et  marcbiones  et  milites ;  si 
HOB  vcllemua  dinumeraro  eos,  qui  sunt  in  noatro  servitio,  et 
qui  sunt  intendentes  nostro  prtecepto  et  prompti  nostro 
sermoni,  et  qui  diroicarent  coram  nostris  manibus,  non 
posset  [hoc]  in  scriptura  redigi.  Et  si  Christiancmim  com- 
putatia  nomina,  Saracenorum  sunt  plura  et  abundantiora 
qnam  Cbristianorum.  Et  ai  inter  vos  et  eoa,  qnoe  nominas- 
tis  Cbristianos,  mare  eat,  inter  Saracenos,  qui  non  possnnt 
cestimari,  nott  est  inter  eos  et  nos  mare  neo  nllnm  impedi- 
mentum  veniendi  ad  nos.  Et  nobiscom  babentur  Bedewini, 
qnoa  si  opponeremns  inimiois  noatris,  aufficerent.  Habemus 
et  Twkemannos,  quoa  si  effunderemna  snper  iniraicos  nos- 
Habemus  ruaticos,  qni  dimicarent 
contra  gentes  quffl  venturte  sunt 
eraper  tenum  nostrara,  et  ditarentur  de  eis  ot  extermioa- 
rent  eas.  B^bemus  eoldarios  bellicosos,  per  quos  terram 
apertem  habemns  et  adquiaitam  et  expi^natos  inimioos ;  et 
hi  et  omnes  reges  paganismi  non  tardabont,  cnm  eos  sam- 
monuerimus  et  Focaverimus.  Et  vos,  cum  fueritis  cougre- 
gati,  sicut  carta  vestra  diolt,  et  ducetis  multitudinem 
vestram,  nt  narrafi  nnntius  vester,  obviabimna  Tobis  per 
poteutiam  Dei,  et  obtinebimua  terras  fortitudine  Dei,  Ham 
si  veneritis,  cum  toto  posse  Testro  venietis  et  prwsentes  eritia 
cam  omni  gente  vestra.  Et  scimus  qnod  nnllus  remanebit 
in  terra  veatra,  qui  ae  defendere  possit  neo  terram  taeri ; 
et  quaado  Dens  victoriajn  nobis  sua  fortitudine  de  vobis  p-  282. 


troa,  destruerent 
strenue,    si  jubi 


i^Kk- 


334         MATTH^I  PARISIENSid  CHEONICA  MAJORA. 


A.D.  1188. 

Answer  of 
Saladin  to 
the  em- 
peror. 


donaverit,  mhil  amplius  erit  qnam  ut  terras  vestras  libere  Cont.  Will, 
eapiamus  fortitudine  sua  et  voluntate.  Adunatio  enim  legis  7^^'^:  ^^* 
Christianorum  bis  venit  super  nos  in  Babilone ;  una  vice  ' .  ,.* 
apud  Damietam  et  altera  apud  Alexandriam ;  ^  et  nostis  qua-  itinera- 
liter  Ohristiani  utraque  vice  redierint  et  ad  qualem  exitum  rimn,p.38. 
venerint.  Et  Deus  adunavit  nobis  regiones  affluentius,  et 
adunavit  eos  longe  lateque  sub  potestate  nostra,  Babilo- 
niam  cum  pertinentiis  suis,  terram  Pamasci  et  maritimana, 
Jerusalem,  terram  Grethsure  et  castella  ejus,  terram  BoasisB 
cum  pertinentiis,  regionem  Yndiae  cum  pertinentiis.  Et  per 
gratiam  Dei  boc  totum  est  in  manibus  nostris.  Et  resi- 
duum regnum^  Saracenorum  nostro  [pertinens]  est  imperio. 
!N"am  si  mandaremus  excellentissimis  regibus  Saracenorum, 
nou  retraberent  se  a  nobis.  Et  si  summoneremus  caHpbam 
de  Baldac,  quern  Deus  salvet,  de  sede  excelsi  imperii  sui 
exurgeret,  et  veniret  in  auxilium  excellentiae  nostra.  Et  nos 
per  virtutem  Dei  obtinuimus  Jerusalem  et  terras  ejus,  et 
remanent  adbuo  in  manibus  Cbristianorum  tres  civitates, 
Tyrus,  Tripolis,  et  Antiochia;  et  de  bis  non  est  aliud  nisi 
ut  capiantur.  Attamen  si  bellum  vultis,  et  si  Deus  voluerit, 
ut  sit  per  voluntatem  suam,  et  quod  totam  terram  Christi- 
anorum adquiramus,  obviabimus  [vobis]  sicut  soriptum  est  in 
carta  vestra.  Verum  si  nos  de  bono  paois  requisieritig,  man- 
dabitis  procuratoribus  istorum  trium  locorum  praedictorum, 
ut  ea  nobis  sine  contradictione  resignent,  et  vobis  sanctam 
Orucem  reddemus,  et  liberabimus  omnes  captives  Obristianos 
qui  sunt  in  tota  terra  nostra,  et  permittemus  vobis  ad  Se- 
pulchrum  unum  sacerdotem,  et  reddemus  abbatias  quae  sole- 
bant  esse  in  tempore  paganismij  et  bonum  eis  faciemus,  et 
permittemus  venire  peregrines  in  tota  vita  nostra,  et  babe- 
bimus  vobiscum .  paeem.  Carta  bsBO  scripta  fuit  anno  ad- 
ventus  propbetaB  nostri  Mabumet  dlxxxiv,,  gratia  Dei 
solius/' 


^uod  Gmdo  rex  JeroBolymorvm  a  carcere  liheroituT, 

King  Guy      Eodem  anno  Guide  rex  Jerosolimorum,  cum  apud  Damascum  Cont.  Will. 

is  freed       per   annum   detentus   fuisset   in  vinculis,  Salaadinus  sub  tali  Tyr*  i"» 
.  .^^*P"   ilium  pactione  [absolvifc ;  ut]  abjurato  regno  mare  quam  citius  f  otS^k 
^^^'         proscriptus  transiret.    Haaae  pactionem  cassandam  clerus  regni 
deliberat,  nee  ibi  Mem  esse  servandam,  ubi  periolitatur  religio. 


1  A  passage  ^ven  in  the  Cont.  of  W.  Tyr.  and  in  the  Itinerarium  is 
omitted  here. 

2  regnum]  regnm,  A. 


ifaiwj' 


DE  TEMPOKE  REGIS   HENRICI   SmiXTSDI. 


336 


ContWill,  dnm    Terra   Promisaionia    onmi    eolatio   defltitnta    capnt   non  A.D.  1188. 

S^'  Toen  ^^^^^   "^^  rectorem,    jjec    peregrini    ventnri    dnctorem,  nee 
■  ■  ■      '  popolna  defensorem.    Eege  itaque  a   vinculis  solnto,  conflns- 

enint   ad    enm    mnlti    peregrini,    qui    nuper    adTenerant  cum  He  is 

Id,  iii.  2.     populo    regionia,    et    copioaum     esercitum   confecenint.      Qtii  reftwed 
Tjrum  ingredi  volens,  a  Marchisio  non  admittituE ;  licet    eo  entt^noe 
pacto  ciritaa  ei  commiasa  ftuaaefc,.  nb  regi   repetenti  efc  regni  '^  the^"^* 
hjere^bus  redderetur.     Sed'  post  diea  pancoB,  eodeiri  Marcliiaio  marquis  ot 
deftmcto,  hcec  pestia  ceasayib.    Mortaofi  eab  ebiam  eodem  tem-  Uodn 
pore   Reimnndns   conies   Tripolitonns,    cui    imputabatur  totns  S^"^*"  f 
sinialer  eventna  Terrse  promissionis,  miims  ChriBtiane,  ut  di-  Raymond 
citnr,  qtua    ez  mentis   alienatione    in    extremis  viaticum  nou  count  of 
peroepit.  Tripoli. 

Aehon  dbaideiur. 
Id.  iii.  3.         Et  his  ita  geatis,  res  cum  esercitu  baronum  regni  qui  sibi  Siege  Idd 
adhteserant,  sociatia  eibi  Templariia  et  Hospitalariie,  Tenetia-  to  Acre, 
nis'  etiam,  qui  nnper  advenerant  et  Jannensibua  peregrioie,  iter 
Id.  iii.  4,     versus  Tholomaidam,  qnee  ^io  nomine  Achon  dicitur,  arripuit ; 
f,  260  S.       cnjiiB  robur  veraciter  numeratum'  ad  noyem  milia  Minatonmi 
excrevit.    Bex  itaque  Jerosolimitanua  com  Tholomaidam  per- 
venisset,  fecit  omnes  snoa  in  collem  aacendere  civitati  vicinum, 
qni,'  eo  quod  instar  turns  ereotua  sit  in  sublime  et  rottmdua, 
Toronnm  a  vnlgo  nnncupatnr.    Mens  antem  iate  a  pfu^  urbis 
orientali  conanrgit  editior,  et  in  circaitu  longe  prospectum '  in 
(Not  in       plana  diSimdit.    Die  °  igitur  tertia  post  euum  Sidventum  urbem 
the  Oont.     Chriatiani  obaident,  quae  poatea  non  defecit  usque  ad   tempus 
**■  ^Jf-)    quo  capta  fuit  a  regibua  Fraocorum  et  Anglornm,  Philippo  et 
Id.  iii.  5,      EicM^o.     Adeo  quidem  peregrini    aimplicea    et    mediie  manns 
^  ^^''         homines  bellatores  concepto  devotionia  feryore  dacuntnr,  quod, 
auia  regibua  vel    dominia   nor.    espeotabia,  ab   extremiB   mtmdi 
partibds  conflannt  Domino  servitnri. 

QaoSi  8alaadwas  ah  Aehon  eonfuiiis  reeeesU. 
Id.  iii,  6,         Bex  antem    Jerosolimorum,  peregrinorum  multitndine  val-  SaUdin 
f.  261.        latue,  fooit    suos    omnes    de    Turono  deacendere;  et  una  cum  ?^^ '^ 
peregrinifl,  qui  nuper  advenerant,  ante  civitatem  caatra  loca-  i,at  ^"' 
vit.    Post  dies  aatem  panoos,  aaperveniente  Salaadino  in  mana  beaten 


>  This  is  a  blonder  of  the  com. 
piler,  from  carelessly  reading  the 
account  of  the  Marqais's  illness  b 
the  Cont.  ofWill.  of  Tyre. 

°  Venettanis']  Venatianis,  A. 


^  Hunieraltim}     QDmeratDS,     A. 
O.W. 

qui]  quem,  A. 

'  prospectum]  pwTectnin,  W. 

°  This  sentence  is  introdaced  by 
the  compiler. 


t 


■■■'.7-;" 


336 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOBA, 


A,D.  118S. 
back,  and 
a  fleet  of 
Danes  and 

arriving, 
he  is  forced 
to  retire. 


The 
quarrel 
between 
the  kings 
of  England 
and  France 
a  great 
hindrance 
to  the 
Crusade* 


MS.  C.C.G. 
16),  p.  1. 


robusta,   impetum    [in]   Christianos   fecit  acerrinmm,  ut  qui  Cont.WilL 
putabat  eos  insultu    prinao  vincendos.    At   fideles    Chris  ti    in  JK*  "|'  ^> 
unum  conglobati,  quasi  pro  animabus  decertantes,  viriliter  re-  * 
stiterunt;    quos   Salaadinus    circumcingi  jubens,    pro   impos- 
sibili,  quod  ex  omnibus  pes  unus^   evaderet,  judieabat.     Sed 
aliter  visum  est  Ei  qui  dissipat  consilia  reproborum.  Nam  cum 
per  triduum  insultus  infidelium  undique  venientium   pertulis- 
sent,  et  jam   quasi    debilitati  ab  hostibus    deficere  ooepissent, 
ecce    aspiciunt    classem    cum    duodecim    milibus  Danorum  et 
Frisorum  velis    sinuantibus    accedere    ad  portum;  quem,  Deo 
opitulante,  cum  prosperitate  optata  intraverunt.    His  et  hujus- 
modi,  qusB   fiebant   assidue,   visionibus  permotus    Salaadinus, 
confusus  ad  terras  suae  inferiora  descend  it. 

De  magno  iw/pedii/yiento  Terroa  Sanctce* 

Accessit  autem  his  diebus  ad  Terras  Sanctas  magnum  impe-  q^  '^at  of 
dimentum  discordia,^   quaa  nuper   et  post    crucem  susceptam  Newburgh, 
inter  regem  Francorum  et  comitem  Pictavensem  Eicardum  ex  iii.  25. 
una  parte,  et  Henricum   regem  Anglorum  surrexit  ex  altera; 
adeo    quidem,    ut   mutua    ad  invicem  castella    surriperent,  et 
multa  mala  in  homicidiis  et  spoliis  perpetrarent.    Qui  tandem  pj.  yx. 
pro  bono  pacis  in  IfTormanniam    ad   colloquium   eonvenientes,  eoi.  644.   ' 
diabolo  superseminante  zizania  in   medio  tritici,  discordes  ab 
invicem  recesserunt.^ 

Ut^  Johannes  Agna/nice  cardinalis  pacem,  i/rder  PMlippwm>  Fran- 
corum et  Henricum  Anglorum  reges  fecerii.    - 

Anno  Dominica3  Nativitatis  mglxxxix.  Bex  Henricus,  in  par- 

tibus  transmarinis  moram  faciens,  infestationes,  quas  sibi  rex  Benedict, 

il  p.  60. 


^  A.  ins.  non, 

^  discordiaj  discordiam,  A. 

3  HereendsMS.  A.,C.C.C.26.  At 
the  foot  of  the  page  is  "  Anno  Do- 
''  nunicse  Incamationis  mclxxxix. 
"  est  vera  continuatio  historise 
"  Mathsei  Parisiensis  in  alio  volu- 
"  mine  ejusdem  manus.**  In  W. 
there  is  in  the  margin,  written 
with  a  style,  "Hue  usque  in  lib. 
Cronic.  Jobannis  abbatis ;"  and  op- 
posite, in  a  later  hand,  "  Usque  hoe 
cronica  Johannis  abbatis,  et  hie 
finis."  These  words  are  not  in 
O.^  and  there  is  no  break.    From 


this  point  O.   differs  considerably 
from  B.  C. 

*  This  is  the  first  page  of  MS.  B., 
C.C.C.  16.  In  the  margin  is  in  ru- 
brick,  "Hunc  librum  dedit  frater 
**  Mathaeus  de  Parisius  Deo  .  .  . 
"  [au  erasure]  anima  £ratrisMatba)i 
"  et  animaB  fidelinm  deiunctorum 
**  requiescant  in  pace.  Amen.** 
The  second  part  of  MS,  C.  here 
also  begins,  written  in  a  different 
hand  &om  the  first  See  the  account 
of  the  MS.  in  Madden's  preface  to 
the  Historia  Anglorum,  i,  pp.  Ixi.~ 
Ixiv.  Henceforward  I  speak  of  the 
compiler  as  Roger  of  Wendover, 


"mm^mmmsmm 


DE  tempore  regis  HENBICI  SECUMDl. 


Benedict,    Francornm    Philippna  et    comes    Pictavornm    Eicardua  films  A,D.  T189. 

ii.  p.  61.  ejus  faciebant,  graviter  lumis  et  moleate  ferebat.  Fait  autcm  Henry  at 
fld  Kfttale  Domini  in  Andegavia  apud  Sanmnr,  et '  soleime  fea-  Saomur. 
turn  ibi  tennit;  licet  qnamplores  do  comitibns  et  baronibus 
enia  ab  oo  recesaissent  et  Eicardo  filio  auo  adhtcsissent,'  Post 
festum  Tero  Sancti  Hylarii  ruptis  treugia  quas  erant  inter 
reges,  Pbilippus  rex  Fmicomm  et  cornea  Eioardus,  congregatis 
copiis  militaribna,  intraTemut  terras  regis  Anglomm^  et  eaa 
devaetare  cceperont.  Britones  etiam,  relicto  eo,  Bicardo  comiti 
adhieseront.  Sed  Papa  Clemens  admirans  iiondum  pacem  inter 
regea  fuiase  reformatam,  misit  Johannem  de  Agnanio  cardi- 
nalem  cum  plena*  potestate  ad  Jites  regiaa'  dirimendas.  Qui 
com  ad  eos  veniaset,  et  ipsos  nunc  asperia,  mine  blandis  ser- 
monibus  ad  pacem  commonuiBaet,'  ipai  tandem  reges,  prffistita 
cantione,  juraverunt,  qaod  etarent  judicio  Bjtnriceiisia,'  Rotho- 
magensis,*  et  Oantuariensie  arebiepiscopomm ;  ita  nt  si  quis 
eorum  dcfloeret,  quo  minuB  inter  eoa  pas  solida  flxmaretur  et 
iter  Jerosolimitimnia  espediretur,  in  euni  tanquam  in  Dominica 
enioia  et  totins  Chriatianas  religionis  eubversorera  anctoritate 
domini  Papie  aententiani  excommanicationia  promulgarent. 
StatimquB  cardinalia  sententiam  tolit  in  omnes  tam  clertcoa 
qnam  laicoa,  per  qnos  staret  quo  minus  pws  fleret  inter  reges, 
Ralvis  tantammodo  eomudem  regum  personis. 


vftded  bj 
Philip  and 
Riohftrd, 

Attempt  to 
reconcile 
them  by 
John  of 
Anagni 
sent  by 
Pope 
Clement 
III. 


In  *  imagmibiis  ftistoriarum  repe-ntur  anno  hoc  pro^' 
phetia  Damelis  Coneta/nimopoUta/ni. 
Anno    quo   Annuncialao '"    Domini    in    die    Paschse  Prophecy 
continget,  Franci   restaurabunt  terrain   promissionis,  et  eovery  of 
stabulabunt   equos  auoa   :'  '      ~  " 


■  et  iM]  obi,  D. 

^  et.. adhaiusseni'j  adhEersnleB, D. 

3  D.  ins.  hoslililer. 

'  plena  potestate]  potestatispleni- 
tndine,  D. 

*  ad  liles  reji'os]  ad  has  lites 
prudenter,  D. 

^  commoKitieaet^  So  Par.  iu  tbe 
maigin,  for  conmovi'isei,  which  B. 
0.  W.  haye,  as  also  Benedict ;  com- 
monuisset,  also  C. ;  cognoiisset,  D, 

'  Henry  de  Soilli.  Benedict  and 
Hoveden  add  "  domini  Remensis." 

^  Walter  of  Coutanccs. 
VOL.   11. 


'  This  introdnetion  is  in  the  text 

inC.    It  is  not  in  D. 

'"  The  following  nolo  to  this   is 

given  in  the  margin  in  Pane's  writing, 
isnotinC.D.:  "In veteri rotuto 
ReBorrecCio ;    eed  aon  inveoitar 

"  qoo  anno ;  moltotJeus  anlem  hoc 
postea  cTenit ;  ibrte  aulonomasice 
dicitur  et  obscure,  sicnt  mos  est 
prophetis,  id  est,  anno  qno  qnin- 

"  qaagesiDio  psechs  celebrabitur  in 
Domini  resurrectione." 
"  Par.  has  selr  over  the  /,  i.e. 


I 


■5.. .  »<tr77"^  !a'*gag»-u!¥"''-" 


338 


MATTHJEI  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJORA, 


A.D.  1189.  jSgent  tentona  sua  ultra  arborem  siccam,^    et   lolium  l>w5eto, 

^^         V«.  .   •••  COL641, 

separaoitur  a  tntico. 


Letter  of 
Conrad  of 
Mont- 
Ferrat  to 
archbishop 
Baldwin. 


Ejpietola^  filU  Marchionis  de  oj[>pre$sione  Terroe  SanetcB, 

**  Cantuariensi  arcbiepiscopo  Baldewino  Conradns  filius  Mar-  Id.  col.  642. 
chionis  de  Monte  Ferrario,  salutem.  Turbantur  elementa  et 
catholicae  fidei  derogatur,  cum  sedes  Jerosolimitana  Aposto- 
licse  fidei^  snbtrahitur,  Periit  enim  Jerosolima,  et  inertia  Id.  col.  643. 
Ohristianomm  a  Saracenis  vilissime  pertractatur.  Foedant 
namqne  Dominioum  Sepnlchrnm,  destrannt  OalvariaB  locum, 
nativitatem  Ohristi  contemnunt,  et  beatsB  Yirginis  MariaB 
eradicant  gepulcbrum.  Sedes  Constantinopolitana  Bomanas 
sedi  nullam  exbibet  reyerentiam ;  Antiocbena  quidem  la- 
borare  dinoscitur  in  extremis.  Hasc  autem  omnia  Obristia- 
norum  noscuntur  desidia  contigisse.  Lugenda  est  autem 
civitas  Jerusalem  sancta  atque  lamentanda,  qusB  suis  [est] 
cultoribus  spoliata ;  ubi  Cbristus  per  boras  diei  ac  noctis  con- 
stitutas  depreoabatur,  nunc  Maubmet  excelsa  voce  laudatur. 
Yestras  igitur  celsitudini  preces  cum  lacrimis  porrigo  fusas, 
quatinus  calamitatum  Terras  Sanctaa  misereri  dignemini,  ut 
confortetis  reges,  commoneatis  Meles,  ut '*  expulsis  a  patrimo- 
nio  Jesu  Ohristi  misericorditer  subveniant,  vincula  splvant, 
et^  Terra  Sancta^  pedibus  Salvatoris  calcata  de  potestate 
infidelium  liberetur." 


The  con- 
spiracy 
between 
the  Greek 
emperor, 
Isaac  An- 
gelus,  and 
Saladin. 


De  conspi/ratione  imperaioris   GomtcmtmopolUcmi  et  SalaacUni 

contra  GJiristiamtatem, 

**  Accedit  etiam  ad  cmnulum  iniquitatis  ac  desolationem 
Obristianitatis  familiaritas  quae  viget  inter  Salaadinum  et 
imperatorem  Oonstantinopolitanum ;  cui  tradidit  idem  Salaa-  Id.  col. 642. 
dinus  omnes  ecclesias  terras  promissionis,  ut  in  eis  servire- 
tur^  per  suos  secundum  ritum  Grrsecorum,  Insuper  etiam 
idem  Salaadinus  misit  idolum  suum  Oonstantinopolim  impera- 
toris  assensu,  ut  ibi  publice  colerettir;  sed  per  gratiam  Dei 
captum  est  in  mari  a  Jenuensibus,  et  cum  ipsa  navi  perduc- 


t( 


(« 


(( 


<f 


a 


(( 


ft 


1  On  the  Arbre  sec,  see  Yule*s 
Marco  Polo,  i.  p.  120. 

2  This  is  omitted  in  D. 
^fidei]  sedi,  O.  W.,  as  Diceto. 

4  0.  W.  and  the  Hist.  Anglor. 
ins.  camhus. 


5  eq  ut,  0.  W. 

®  Sancta\  Sanctis,  O.  W. 

7  sermretiar]  So  altered  by  Paris 
from  serviatur,  as  0.  W. 


DE  TEMPOHE  EEGIS  HENRICI  SECUNDI.  339 

"  btaa  est  Tyrnm.    Nnper  etiam  exercitna  constructns  est  Mite  A.D.  II89, 

'  nrbem   AJifcioeliiffi,    et    imperator    promisit    centnm   galeiaa 

Salaadino,    ao    SalaadinnB    dedit    ei    Teiram    totam    Pro- 

miBaionia,  ita  ut  impedirct'  Tiam  Francorum  ad  snoonranm 

"  Terrse  Sanctte.    Nee  cat'  aliqnis  apud  Constantinopoiim  qui 

icem  accipiat,^  qiim  statim  eapiattir'   et  in  caroerem  de- 

"  tradatur.*    Hoc  aat«m  nobis  solatium  eat,  quod  nuper  frater 

"  Salaadini  et  fllins  ejus  ante  Ajitiocbiam  capti  stuit,  et'  sab 

salva  cDstodia  depatati.    Yalete." 

Qwfcws  (fe  ccmm  cornea  Bicarchte  a.  fideUlaie  pairte  sui  veeesgerii. 
1.     Eodem  anno  post  Fascbalem    solennitatem  bis  inter  reges  Interview 
habitmn  est  collix(niam  prope   Feritatem  Bemardi  j    eed  ad  ^'^^ 
nltimnm  in  bebdomada  Pentecoetes  ibidem  convenientes,  pos-  ^f^gp-^^ 
tulavit  antem  res   Francornm  Aleaiam  aororem  snam,  qnam  amj  jfance 
rex  Angtite  babnit  sab  cnstodia  Bua,  donari  Bioardo  comiti  in  atLaFerte 
nzorem,  et  aliqoam  ^  secnritat^m  sibi  fieri  de  regno  Angliie  post  Bernard, 
decesBom  anum.     Petiit  insnper,  nt  Johannes  filina  ejns  caTicem  * __  .„ 
sUBciperet,  Jerosolimani  profeotnrua.    Nam  Bioardns  frater  ejuE 
iter  illud  nnllatemis  sine  ipso  arripiet,    Sed  qnia  res  Anglia 
bnio  petition!  assenanm  pnebere  nolnit,"  discordes  ab  invicem 
Tecessemnt. 

In  bcfC  aatem  eoUoqnio  cardinalis  prtefatns  constanter  asae-  The  eardi- 
rebat,  quod  uiei  res  EVanciaa  et  cornea  EJcardnB  cum  rege  oal  (John 
Anglornm  ad  plenum  componerent,  omnes  ferrae  eomm  anb  ti,j^^^^' 
interdicto  conclnderet.  Cni  rex  Francorum  respondit,  se  ipsina  phiUp  and 
sententiam  non  timere,  cnm  nulla  xqnitate  niteretor.  Addidit  Bichard 
etjam,  ad  occleaiam  Komanam  non  pertinere,  in  r^em  vel  reg-  yi**  *" 
nnm  Francorum  per  sententiam  imimadvertere,  si  res  Francornm ' 
in  hominea  anos  demeritos  in  regno  sno  rebelles  causa  injuria^ 
snas  *  nlciscendi  insnrgit.  A^'unsit  inauper,  qnod  cardinalis 
prfenominatus  jam  sterlingoa  regis  Anglife  olfecerat,  xmde'" 
ilium  jadicem  auspectom  babebat."    Arcbiepisoopi  vero  aliiqae 


'  interdict. 


1  ifiqiedirei]  Altered  by  Paris 
&om  impediat,  as  0.  W. 

2  «t]  Pm.  has  "tcI  erat"  above 
the  line. 

3  Par.  bserta  "  vel  acciperet " 
above  the  line. 

^  capiatuT]  Par.  inserts  above  &e 
line  "  vel  capeietnr." 

'  delmdaiar]  Par.  inserts  above 
the  lino  "  vel  detruderetur." 

^  et .  .  .  .  Bolete]  Introduced  by 
Wendover.    See  below,  p,  353, 


'  aliqmtm\  aliam,  D. 
*  Roiurt]  reouit,  D. 
"  s«a«]  om.  D.  O.  W. 
'"  imde  .  .  .  kabehal']   This   fs 
Wendover's,  as  ai«  the  two  next 


"  See  the  curious  account  of 
Richard's  anger  in  the  Hist.  Anglor. 
D.  adds  "  cum  pertineftt  ad  Homanos 
"  patulis  riutibua  thesanris  semper 
"  inhiare." 

T  2 


340         MATTHiEI  PARISIENSTS  CHRONICA  MAJORA» 


A.D.  1189. 


On 
Henry's 

refusing 
to  grant 
Eichard's 
request, 
Richard 
does  ho- 
mage to 
Philip  IL 


magnates,  his  auditis,  regi  Anglorum  dederunt  consilium  ut 
petitionibus  filii  sui  prasberet  assensum.  Dignum  enim  esse 
dicebant,  ut  filio  suo  et  basredi  legitimo  militique  tarn  strenuo 
aliquam  secnritatem  faceret  de  haereditate  babenda,  si  ipsum 
supervixisset.  Quibus  ^  respondit  rex  s©  nullatenus  hoc  in  tali  I^iceto* 
statu  facturum;  quoniam.  id  coaotus  potius  quam  spontaneus 
facere  videretur.  Comes  vero  Ricardus,  cum  talia  cognovisset, 
videntibus  cunctis  homagium  feoit  regi  Francorum  de  toto 
tenemento  patris  sui,  quod  ad  regnum  Francias  pertinebat ; 
salvo  patri  tenemento,  quamdiu  viveret,  et  salva  fide  quam 
patri  debebat.  Sicque  finite  coUoquio,  reges  et  tota  multitude 
recessit. 

Ut  rex  Francorum  quatuor  castella  regis  Anglim  c&perit  i^svmque 

a  Genomannica  urbe  fugaverii. 

Castles  Bex*  Francorum,  cum  comite  Bicardo  in  bunc  medum  re- 

taken by     cedens,  cepit  Feritatem  Bernard!,  Montem  Fortem,  Baalumque,®  Bene^ct, 
*  ^^'        castella  regis  AnglisB.    Et  post  captionem  illam,  moram  trium    '  ^* 
dierunf  fecit  ibidem.     Deinde    Cenomanniam  veniens,  fingens- 
que  se  Turonis  iturum,  proxima  die  Lunaa,  cum  rex  Anglias  et 
sui  viderentur  ibidem  esse  securi,  rex  Francorum  acies  suas 
Burning  of  disposuit,  in  civitatem  Cenomannise  insultum  facturus.    Quod 
Le  Mans,     videns  Stepbanus  de  Tumbam,*  tunc  Andegaviae  regis  Anglorum 
senescallus,   in   suburbio   ignem  conjecit;   sed  ignis  accensus 
muros  transcendens,  fere  civitatem  totam*  in  favillas  redegit. 
Hoc  Franci  cognoscentes    ad  quondam  pontem  lapideum  per- 
venerunt,  ubi   Gaufridus  de  Bruilun   et  multi  alii^  cum  eo  ex 
parte  regis  AngliaB  eis  occurrerunt,  pontem  dirumpere  cupientes ; 
factoque  ibi  conflictu  maximo,  multi  bine  et  inde  gladio  cor- 
f.  1  h.     ruerunt.   In  hoc'  autem  conflictu  captus  est  Graufridus  praedictus, 
in  cervice^  vulneratus,  cum  aliis  multis.^    Oseteri  autem  volentes 
in  civitatem  fugere,^^  Franci  una  cum  illis  ingressi  sunt  civita- 
tem.   Quod  videns  rex  Anglorum,  de  se  desperans,"  cum  mili- 


^  This  is  from  Ittceto's  account 
of  the  interview  at  Bonsmoulins,  in 
the  previous  year. 

^  B.  ins.  ifaque. 

^  The  fourth,  Mons  hellus  (Beau- 
mont), is  mentioned  at  the  end  of 
the  chapter. 

^  Turnham]  Turonis,  Benedict. 

®  D.  ins,  accendit  et, 

®  a?^^]  om.  O.  W.  Hist.  Angl. 

7  hec  autem  confiictu]  quo,  D, 


5  B.  ins.  ^raviter,  Benedict  has 
crure  for  cervice, 

®  multis']  sauciis  et  quampluribus 
insanabiliter  contritis  et  vuhieratis, 
D. 

1"  D.  ins.  **  immixti  sunt  incaute 
"  ruentihus,  unde." 

"  For  this  D.  has  "  csepit  trepidus 
"  de8perare>  arreptisque  de  suis 
"  militibus  septingentis  festinus 
"  aufttgit.'* 


.  i 


DE   TEMPORE   REGIS  HENRICI   SECUKDI. 


341 


tibns  eeptingentifl  aufogit.  Kex  vero  Praacortun  et  Bioardns 
comes  Pictavortun  per  tria  illnm  miliaria  ingecuti  snnt.'  Et 
nisi  vadnm,  per  quod  transitnm  feceront,  altum  eaact  et  im- 
menstttn,*  omnea  de  familia  regis  Angliffi  milites'  capereatrar. 
Ill  ilia  denique  ■  fagft  malti  sunt  Watensimn  interfecti.^  Eex^ 
autem  Anglorum  Tnronis  •  com  paucia  veniens,  ibi  se  in  mTini- 
tionem  reeepit ;  residui  vero  qui  remanserant  de  snia,  in 
tnrrim  aeae  Oenomannite  receperunt.  Rex  Francomm  ilico  tur- 
rim  obsedit ;  et  tarn  per  efToesorea  snos,  torn  per  machinaram 
insnItuB,  infra  diem  tertinm  reddita  est  ei  tnrria  onm  militibna 
triginta  et  sorvientibns  sexaginta.  Inde  recedens,  cepit 
Montem-Dnplicem '  per  deditionem.  Deicde  reddita  aunt  t " 
castella  de  Troia,*  de  Eupibns,*  Montarium,  Castmm  Carcerifl 
et  de  Leir,  castrnm  Calyi-montiB,  cam  ca^ro  Ambaais,  ce£ 
tmmque  de  Eupibus  Carbonis"  et  Mons  "  Bellne. 


A.D. 1189. 
Flight  and 


Philip 
lakes  the 
dtmlfl  of 
Le  Mans. 


2>e''  captione  Sitoite  cieUaiia. 

Eodem  anno  mnltfe  naves  a  partibns  Aqnilonia  Britannicum  a.  body 
mare  sulcantes  cnm  peregrinia  Anglias  fcedns  inierunt.  Itaqne  of  English 
de  consilio  communi,  decimo  quinto  kalenJae  Junii  do  Der-  T'ls'^niB. 
tesmue  eseuntea,  naves  videlicet  multnm  oneriferre  nnmero  f,^'^'^arf- 
triginta  septem  sese  pelago  comnuserunt,  qoco  post  varies  month, 
renmi  eventua  Ulixebonam  vesertrnt.  Rex  autem  Portjgalensia,  reaches 
intelligena  qaod  naves  prtemnnitEe  esaent  tain  armis  qnam  v*""', 
hominibns  ad  pugnandnm  idoneis,  supplicavit  at  ei  venirent  in 


'  D.  adds  "  erussu  (i,  e.  cursn) 
"  velodssimo." 

''  imwensum]  latom,  D. 

'  D.adds,  "adarbitrinmadversa- 
"  riorum  suoram." 

'  D.  adds,  "  et  equi  fatigati  et 
"  eoeiTati  cnm  sois  aEcensoribas 
"  misetabiliter  perierant." 

'  For  (his  paragraph  D.  hse, 
"  Rex  autem  Anglornm  TuromE 
"  Teniens  ibl  ee  fittigatam  et  ba- 
"  nelum  (anhehim)  in  mDnitioaem 
"  reoejMt  refotHlIandum.  Residai 
"  antem  qui  remanserant  pro  posse 
"  suo  in  tnrrim  Cenomannite  sese 
"  receperant.  Rejt  itaque  rnuico- 
"  rum  Illico  tnrrim  obsedit  in  gimm 


''  machiDarom  itnpoJsas  tiua   per 
"  andadun  per  Bcalan  asaenM»es  ad 


"  eo  fbcliter  et  acrii 
"  yit,  quod  infra  te 
"  dita  est  tunis  cum 


?am  exturba- 
m  diem  red- 
x.mililibns," 


*  B  ronii]  A  careless  alteration 
of  Mique  Chtranem,  which  both 
Benedict  and  Hoveden  have. 

'  Montdoubleau. 
s  Trou. 

•  Roches  de  I'Eveque. 
i»  La  Chartre. 

"  Eoche-Corbon. 

IS  Beaumont  This  i 
Benedict  and  Hoveden 
^unio^  of  the  cbapli 


;  given  by 
Wendover 


iuKertB  it  here  to  make  up  for  tbe 


342  MA-TTH-aEI  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1189. 

the  direc- 
tion of 
Sancho  I., 
king  of 
Portugal, 
captures 
Silves. 


aiixilium,  ad  subjugandam  civitatem  nomine  Silviam.  Promisit  Diceto, 
etiam  eis  in  adjutorium  galeias  triginta  septem  et  alias  naves  ^^^'  ^^^' 
plurimas;  pactum  etiam  cum  eis  iniit,  praestito  sacramento, 
quod  quicqnid  auri  vel  argenti  sive  cujuscunque  generis  lucri, 
civitate  subacta,  possent  adquirere,  in  usns  sues  redigentes, 
urbem  solummodo  regi  concessissent.  Igitur  ab  TJlixebona  re- 
cedentes,  velis  prosperis  in  brevi  portum  Silvias  intraverunt; 
impulsisqne  ad  terram  navibus  tentoriisque  fixis,  urbem  ob- 
sidione  vallaverunt.  Erat  autem  numerus  Obristianorum  ad 
pugnam  praeparatorum  tria  milia  quingenti.  Deinde  die  tertia 
muris  appropinquantes,  insultum  fecerunt  acerrimum,  subur- 
bium  irruperunt;  fontem  etiam  duplioi  muro  circumdatum, 
babentem  barbecanam  novem  turribus  circumseptam,  a  quo 
Gives  baurire  solebant  aquas  abundantiam,  terra,  fimo,  et  lapi- 
dibus-obstruxerunt.  Gentiles  vero  aquas  penuria  laborantes, 
animo  sunt  consternati.  Princeps  civitatis,  Alcbad  nomine,  re- 
gem  adiit  Portigalensem,  reddiditque  ei  civitatem,  ignorantibus 
Christianis. 


Slaughter 
of  the 
pagans  in 

Silves. 


The  chief 
mosque  de> 
dlcated  in 
honour  of 
the  Blessed 
Virgin 
Haiy. 


Tria  (quod  mirahile  fmt)  milia  Ohristicmorimv  aexaginta  milia 

fagcmorwm  ^eremerimt 

Subacta  itaque  mirabiliter  urbe  a  peregrinis  Crucifixi,  in-  Id. 
venta  sunt  in  ilia  paganorum  plusquam  sexaginta  milia;  qui 
omnes  in  ore  gladii,  praeter  solummodo  tredecim  milia  utri- 
usque  sexus,  perierunt.  Sic  omnipotentis  Dei  virtute,  sine 
damno  Obristianorum,  triumpbatum  est  de  paganis ;  et  civitate 
sordibus  et  idolatriis  emundata,  Porfcigalensis  episcopus  mabu- 
mereiam  magnam  in  honorem  Dei  Genetricis  dedicavit,  pras- 
ficiens  ibi  episcopum  quendam  qui  de  partibus  Flandriae  gratia 
peregrinationis  advenerat. 

Ut^  re^  Henrima  eum  Bicardo  filio  suo  paeem  eoacfnis  fecerit 


Conference     Eodem  anno,  in^  crastino  festivitatis  Apostolomm  Petri  et  Benedict, 

for  peace     Panli,  comes  Flandria  Philippus  et  Willelmus  Eemensis  ar-  ii-  P-  69^ 

at  baumur.  chiepiscopus  et  Hugo  dux  Burgundiae  venerunt  apud  Saumur 

ad  regem  Anglorum    ad   componendum  inter  eum  et  regem 

Francorum  et  Ricardum  comitem  Pictavorum.    Habuit  antem 

comes  Eicardus  Britones  confoederatos  cum  Pictavensibus,   qui 


*  This  chapter,  follows  the  next 
inD. 

2  in  crastino  festivitatis'\  circa 
festum,  D.,  as  Hoveden,  ii«  365. 


The  date  in  the  text  is  the  date 
Benedict  and  Hoveden  give  for  the 
arrival  of  Philip  at  Tours. 


DE  TEMPORE  BECIS   HENBICI  SECUNDI. 


a.  rege  Prancornin  litems  patent«8  acceperant  qnod  ipse  nul- 
latenaa  cnia  rege  Anglorma  componeret,  nisi  et  ipsi  in  pMe 
fnerint'  comprehenai. 

Interea  vero  res  Francornm  et  Bicardua  comes  Pictavorum 
civitatem  Toronicain  obsidioac  cingentes,  proxima  die  Lunie 
post  feslum  prse&tam,'  os  parte  Ligeria,  prte  modicitate  aquie 
transibilis,  acalia  muro  applicatis,  violenter  civitatem  ceperunt, 
et  in  ea  miiitea  sesaginta'  covein.  et  centum  Bervientea.  Tnno 
rex  Anglorum  in  aroto  cons  tit  utuB  pacem  sibi  turpissimam 
facere  compulauH  est  in  hune  modum  ;  "  Eex  Anglomm  ee 
"  posuit  cs  toto  in  consillo  regis  Francoruni,  ita  qaod  quicquid 
"  idem  res  prorideret  vel  fieri  judicaret,  rex  Anglise  ( ' 
"  tradiotione  oomplcret."  Tunc  ros  Anglornm  rcgi  Francornm 
fecit  homagium,  quia '  in  principio  hnjus  werrie  homaginm 
auum  reddiderat  rogi  Francoram.  Provianra  eat  inauper  nt 
Aiesia  aoror  regis  Fraucorum  redderetur  in  cuatodia  comitis  Bi- 
cardi,  uaque  ad  reditum  snum  de  porcgriuatione  Terrtc  Sanctie, 
nt  tunc  illam  duoeret  in  uxoreni.  Provisum  eat  etiam,  qnod 
comes  Bicardua  acoiperet  homagia  hominum  de  omnibus  terns 
patris  Bui  citra  mar»  et  ultra ;  "  et  uullna  baroaum  aiyo  mili- 
"  tnm,  qui  in  hao  werra  adhieait  comiti  Eicardo,  de  cjetero 
"  redibit  ad  regem  Anglic,  nisi  in  ultimo  mense  ante  motionem 
"  regnm  versus  Terram  Sanotam,  cnjna  terminna  in  media 
"  Quadragesima  erit,  Dabit  praeterea  regi  Francoram  pro  labo- 
"  ribus  suis  in  obsequio  oomitis  Bicardi  impensiB  viginti  milia 
"  maroas  argenti.  Bt  rex  Francornm.  et  comea  Bioardns  tene- 
"  bant  civitates  Cenomannieam  et  Turonioam  cnm  caetellia  de 
"  Leir,  de  Tron,  donee  omnia  fiant  qnse  aunt  prseloouta." 

In  boo  eventn  videtnr  prophetia  Merlini  completa,  qute 
dicit,  "  Dabifcnr  maaillia  ejus  fragnum,  quod  in  Armorico  ainu 
"  fabricabitur ; "  fvaannm  quoqua*  maxillia  ejue,  videlicet  regis 
Aoglice,  datum  eat;  dum  quod  prffideceaaores  aui  htereditario 
jure '  in  Arveniia  tennerant,  dominio  aubjecit  altering,  dum 
transfngaa  anos,  Ganfridnm  scilicet  de  Meduana,  Guidonem 
de  Valle,  Badulphnm  de  Fnlgeriis,  intra  ainnm  babitantes 
Armoricum,  id  eet  Britannicum,  qui'  ainna  transitum  facien- 
tibua  a  Britannia  versus  Franciam  ae  pacificum  et  commea- 
bilem  offerebat,  vitatis  finibua  Wormannorum,  in  ligantiam  filii 
ani  Bicardi,  vellet  noHet,  transire  concesait. 


Tours 
taken  by 
Philip  and 
Richard. 


Noia. 


Nota. 

Merlin's 

prophecy 


^  faerint  eompreiien*!J  compre- 
headerentur,  D. 

'  prafatitm']  memoratom,  D. 

3  eexagitita  luwcm]  octoginta, 
Bene^ct.  Tbe  copier  lias  made  a 
confosiou  betirem  Ixxx.  and  l»x. 


*  quia  .  .  ,  Fra3uairttBi\  cm.  D. 

*  qiioqae\  naxaqne,  D. 

*  D.  addE/ioct^ce. 

^  qui  .  .  ci>nc«»*i(]  om.  D. 


■■f-:-  -■nr-s-ir'^;^ 


,0  mfrnWi^W^ 


844?         MATTH^I  PABISIENSIS  CHUOKICA  MAJOBA. 

A.B.  1189.  Tit  imferatoT  iter  peregrimdionis  arripuit. 

The  empe-      Circa  dies  istos,  in  festo  Sancti  Georgii,  Fretlxericus  impe-  I>iceto, 
ror  ^«Si"^   rafcor  Eomanus,  loca  Dominicae  passionis  visitaturus,^  per^ri-  ^^  * 
at  Batis*     nationis  iter  arripiiit  apud  Eeinesburgum,  transitiim  per  Hiin- 
bon,  April  gariam  et  Bulgarian! ,  sicut  proposuerat,  habifeurus* 
23. 

De  mofte  regis  H&m'ici  seotmcU* 

Death  of        Eex^  Henricus  de  coUoquio  moesfcus  ad  Ohinonem  veniens,  Hoveden, 
uenry  lA.    g^avi  tacius  incommode,  maledixit  diei  in  qua  natus  fuerat ;  /^^  ^^ 
Julys.     *  ^*    ®^^    in  angaria^  positus,   infra  triduum   post    concordiam  Hov.) 
factam  diem  clausit  extremum.      Obiit  autem  postquam  reg-  I>iceto, 
naverat   annis  triginta  quatuor,   mensibus   septem,   et  diebus  ^^^*  ^"^^^ 
quinqne,  in  octavis  Apostolorum  Petri  et   Pauli.    In  crastino  Benedict, 
itaque  cum  portaretur  ad  sepeliendum,  regio  indutus  apparatu,  "•  P*-^** 
coronam  in   oapite  gerens*   auream,  habensque  cirotbecas  in 
manibus,   caloJ amenta  auro  contexta*   in  pedibus  et  calcaria,^ 
anulum  in  digito  aureum,  et  in  manu  sceptrum,  accinctusque 
gladioj  discoopertum  babens  vultum  jacebat.^ 


Hichard 
meets  the 
body, 


Ut  sanguis  de  Tzaribus  regis  defuncfi  eJHuxerit 

Quod^  cum  Eicardo  filio  sue  nunciatum  fuiseet,  festinanter  Id. 
ei  venit  obviam ;  quo  superveniente,  confestim  manavit  sanguis 


^  D.  adds,  "et  ibidem  Christi 
"  vestigia  adoraturas.^' 

2  In  the  margin  there  is  an  in- 
verted crown,  at  the  foot  of  the  page 
a  shield  and  crown  (both  inverted), 
and  below,  "  Obiit  magnanimus  rex 
**  Henricus  secundus,  sed  in  amari- 
<*  tudine  cordis." 

^  angaria  positus]  amaritudine 
spiritus  et  vitae  taedio,  D.,  omitting 
post  concordiam  factam.  This  clause 
is  Wendover*s. 

'*  gerens  aureani]  habens  regiam, 
D. 

^  auro  contexta]  om.  D. 

^  et  caharia]  cum  calcariis  de- 
auratis,  B. 

7  D.  adds  "  in  propatulo,  cum  fac- 
"  tsB  fuerunt  ejus  regales  obsequiae." 

s  For  this  D.  gives,  "  Quod  cum 
"  Eicardo  filio  suo  nunciatum  fuis- 


u 


set,  quamvls  ferus  fuisset,  pro 
**  sanguinis  tamen  motns  pietate, 
"  ab  imo  pectoris  traxit  suspiria. 
"  Pestinanter  igitur  venit  feretro 
**  obviam,  in  quo  portabatur  corpus 
**  miserandum.  Quo  superveniente, 
'^  confestim  ebulliens  manavit  san- 
"  guis  ex  naribus  regis  defuncti, 
licet  non  recentis,  a6  si  indignare- 
tur  spiritus  regis  in  adventu  ejus, 
qui  mortis  ipsius  [causa]  esse  vi- 
"  debatur.  Constabat  enim  secretis. 
ejosdem  regis  cubiculariis  mori- 
enti  assistentibus  per  gestum  et 
**  verba  ipsius,  quod  prse  dolore  in 
"  amaritudme  spiritus  extremum 
"  spiritum  exsufflavit.  Quodvidens 
"  comes  Ricardus,  amarissirae  flere 
"  caepit,  singultibus  sermones  que- 
"  rulos  prorumpentibus.  Et  inaes- 
"  timabili    perturbatus     angustia, 


(( 


(t 


tc 


a 


tt 


DB  TEMPORE  EEQIS  HENBICl  SECUNDI. 


S45 


ex  iiaribua  regis  defiracti,  ao  si  indignaretnr  epiritua  regis  in  A.D.  1189, 
adventu  ejus,  qni  mortis  ipsins  canaa  esse  credebatnr.    Quod     f.  S. 
videns  comes  Kicardus,  amarissime  flere  ccepit,  et  insestiinabili 
perturbiitus  aHgustia,  usqne  ad    Fontem  Ebrandi  faretniia   se-  which  is 
quena,   corpus  patris  sni  ab  archiepiscopis  Tnronensi '   et  Tre-  buried  at 
verensi,^  divinis  celebratis  mysteriis,  fecit  hoiiorifice  tnmulari.  -y-gyj 

Et  quoniam  idem  adhuo  vivens  s^pe  dieere  conaneverat, 
orbsm  imiversiim  nni  non  aafflcere  debere  pro  voto  principi, 
inacriptio  illins  tumuU  talis  erat ; 

Ees  Honricns  eram,  mihi  plnrima  regna  aubegi.  Epitaph  on 

Multipliciquo  modo,  dnxque  oomesqne  fni,  Henry  II. 

Cui  aatis  ad  yotum  iion  egsent  omnia  terriie 
Climata,  terra  modo  sufficit  octo  pedum. 

Qni  legis  litec,  penaa  diecrimina  mortis,  et  in- me 
Hnmauce  speoalum  Gonditioiiia  babe. 


usqne  ad  Fontem  Kbraudi  dum 
feretrom  sequeretur,  diTertens 
sabtns  damos  obiter,  bis  vel  ter 
in  extasim  raptns  de  equo  o ecidit, 
sed  aqna  respersos  respirane  om- 
nia sab  Taltu  simplici,  De  mulle- 
bris  videretur  impotens  toUerare 
infbrtanium  caate  disGimulavit. 
Ad  locum  igitar  perrenieng  me- 
moratom,  corpus  patris  sui  ab 
archiepiscopis  Toronensi  ct  Tre- 
verensi,  diTinis  celebratis  iniste- 
riis,  fecit  hODOrifice  tumulari.  Et 
quoniam  adhoc  Tivens  escpi  di- 
eere consueretat,  qnod  famen 
Deo  placuisse  noo  ccedimus,  or- 

sufficere  debere  uni  nmgnifico 
principi,  pro  TOto  in  soripto  [1. 
inscriptio]  tomali  illius  non  sine 
ratione  talis  erat : 

[7%e  epilapli  as  in  the  text.'] 
"Ei  versus  ante  obilum  sunm 
composili  cum  ante  ipsam  lau- 
mortem  exspectautem 
commendavit  senten- 
tiam  eorum  et  beuediiit  compo- 
aitori  dicens, '  Mihi  bone  compe- 


'  '  tnnt,  et  super  tmnulnm  mihi  ad 

"  '  fnturorum  informatiouem   scri- 

■'  '  bantnr.'    Leges     (MS.    Keges) 

''  aulem  qaas    idem  rex  ad  utili- 

"  tatem   regni    compoBnit    et   sta- 

"  bili^it,    hoe  in    loco  scribcreni, 

"  si    lector  non   fastiditus   aurem 

'  beniguam  accomodaret,  sed  qnid 

■'  juvat    in   sterili  spargere  Eemen  Cf.  OvW, 

'  bamo?      Magnitndo  autem 

'  jiisniodi  regis  per  epilapMuin  ma-  ** 

'  tris  ^ns  MaCildis  etema  memoria 

'  recolendnm  bene   potest   appro- 

*  bari,  et  testimonio  conGnnari. 

Epitht^ium. 
'  Otttt  magna,    v'ao    m^or,    sed  Al 
"  maxima  partu,  ^ 

"  Hie  jacet  Henrici  filia,  sponsa, 

'  Fait  enim  filia  Heiirici  primi, 
'  regis  AngtoTum,  et  uxor  Henrici 
'  qnarti  imperatoris,  et  bujuB  Hen- 

In  the  mugin  in  rubrick  is,  "  Hie 
'  in  quarto  folio,  sdlicet  in  margine 
'  Dolalnt,"    MS.  D.  ends  here. 

'  Bartholomew  IL 

5  Fulmar. 


*•"»■>»■ '.t'^W*^ 


346 


MATTHJEI  PAHISIENSIS  CHRONICA  MAJORA.. 


A.D. 1189. 

Death  of 
his  daugh- 
ter, Ma- 
tilda of 
Saxony, 


Acts  of 
Bichard 
on  his 
father's 
death. 


At  Kouen 
he  receives 
the  sword 
of  the  duke- 
dom of 
Normandy. 

His  gifts 
to  John. 

Geoffrey 
made  arch- 
bishop of 
York. 


Interview 
between 
Eichard 
and  Philip 

n. 

between 
Chaumont 
and  Trie. 


Leges  autem  quas  idem  rex  ad  utilitatem  regni  composuit, 

hoc  in  loco  scriberem,  si  Bon  lectorem  offendere    dnbitarem. 

Per  idem  tempus,  Matildis  uxor  ducis  Saxonise  efc  filia  ejus-  Benedict, 

dem  regis  ^  defuucta  est.  ii.  p.  72. 

Ut  cornea  Bicar^kts  ducatum  Normarmics  acc&perit* 

pefmicto  itaque  rege  Henrico  secundo,  Bicardus  filins  ejus  j^  p,  71. 
statim  injecib  mauus  iu  Stephanum  de  Turnham  seuescallum. 
Andegaviee;  efc  mittens  eum  in  custodia^  exegit  ab  eo  castella 
et  thesauros  patris  sui,  quos  tabebat.    Deinde  omnes  servientes  j^  p  y^. 
patris  sui,  quos  fideles  noverat,  bonorifice  secum  refcinuit,  et 
unicuique  servitium,  quod  patri  suo  longo  transacto  tempore 
fecerat,  secundum  cuj usque  meritum  recompensavit.     Joban- 
nem  vero  fratrem  euum  ad  se  venientem  bonorifice   suscepit. 
Tunc   pergens   in   Normanniam,    Eotbomagum   venifc;    atque  j^^  p  73^ 
decimo  tertio  kalendas  Augusti,  pr83sentibus  episcopis,  comi- 
tibus,  baronibus,  ac  militibus,  per  minisfcerium  archiepiscopi 
de  alfcari   beatse  Virginis  Mariee  ducatus  Normannias  gladium 
suscepit.    Receptaque  fideKtate  tarn  cleri   quam  populi,    Jo- 
hanni  fratri  suo  omnes  terras,  quas  pater  suus  ei  dederat  in 
Anglia,  terram  videlicet  quatuor  milium  marcarum  cum  corai- 
tatu  toto  Moretonii,  liberaliter^  confirmavit.    ^Concessit  efciam 
Gaufrido    fratri    suo, .  ecclesiae  Lincolniensis  quondam   electo, 
arcbiepiscopatum  Eboracensem;    qui  continue,  missis   clericis 
suis  cum  Uteris  ducis,  accepit  arcbiepiscopatum  in  manu  sua, 
expulsis  custodibus  regis  efc  Huberti  Walfceri,  ejusdem  ecclesia? 
decani  et   a  quibusdam  canonicis  ecclesiss  illius  electi.     Dvix 
igifcur    tertia    sui    ducafcus    die  babuit    colloquium  cum    rege 
Francorum,  inter  Oalvum-Montem  efc  Trie ;   in  quo  coUoquio  Hoveden, 
rex  Francortun  postulavit  Uisortium  castellum  et  totam  pro-  ^'  P*  "*• 
vinciam  adjacentem ;  sed  quoniam  dux  accepturus  erafc  Alesiam  Benedict, 
sororem  regis  in  conjugem,  sustinuifc  ad  tempus,  promissis  a  ii*  V*  7^- 
duoe  quatuor  milibus  marcis,   praeter   supradictam  pecuniam 
quam  promiserat  pater  suus. 


Queeu 

Alienor 

released 


Vt  Teo&  Brica/rdnis  matrem  mam  de  longo  careere  liheraveriL 

Interea  mater  ejus  regina  Alienor,  qu»  per  annos  sedecim  ^  Biceto 
a  thoro  patris  separata  sub  arcta  custodia  tenebatnr,  sfcatuendi  col.  646. 


*  The  Hist.  Angl.  inserts  here 
"  prse  dolore  hujns  dieti  infortunii, 
«  ut  dieitur."    . 

2  liberaMterl  dapsiliter,  O.  W. 


^  sedecim]  plorimos,  Diceto,  in 
this  place  ;  he  mentions  the  num- 
ber below,  col.  647,  5. 


DE  TGHPOBE  BUGIS  BICABDI. 


347 


Diceto,       in  regno  ({nm  vellet  »  Alio  poteBtatem  acce[Hli.     Batnmqne  est 

coL  646.     rggjii    prinoipibna    in   mandatia,    ut   omnia   disponerentar    ad 
Benedict,    ''0*^"'  reginsB ;   qam  continno,  acoepta   poteatate,  omiiea  cap- 
it  p.  74.      tivoa  per  Ajigliam  a  carceribue  liberavit,   eicnt  qnffl   esperi- 
mento    didioerat,    carceralea    cnatodias  hominibnB    nimis   esse 
Diceio        moleatas.     Hia  profecto  diebuB  venit  in  lueem  prophetia  Mer- 
c6L  646.     lini,    ubi    dicitur,  "  Aqnila  rupti  fcederia  tertia   nidificatioiie 
"  gaudebit."     Aqnila  siqnidem  regiaa  ilia  est  appellata;  quia 
dnaa  alas  super  duo  regna,  Francomni  videlicet  et  Anglor 
eipaiidit.    Hteo  a  rege  Francoruni  disjuncta  fnit  propter  i 
Bftngninitatem  per  diyortium;  a  rege  Anglornm  segregata  es- 
titit    propter'    suapicionem    per '   ciitoiliaiii    carceralem.    Sic 
aquila  rupti  foederis  ntrobiqne  fuit;   quod  autem  addidit,  "et 
"  tertia  nidiflcatione  gaudebit,"   eic  jiitelligere   pofes ;  primo- 
genitTiB  reginaa  filine  nomine  Willelmoa  in  puerOi  fetate  de- 
ceasit;  Henricoa  eecnndnsin  regem  aublimatas,  hoetiliter  CTxm 
patre  congreasna,  naturie  debitnm  solvit;  Ricardus  filius  ejiia 
tertins,  tertia  nidifioatione  denotatna,  matri^  gaudinm  fuit,  qui 
earn,  at  dictum  eat,  a  aqnalore  carceria  liberavit. 


Ui  Smi  Mieardus  in  Aitglio/ni 

Benedict,        Hia  ita  disposibis,  dm  Eicardua  aingulia  hominum 

ii.  p.  75,  jyj^  gjjj^  reddena,  uaque  ad  Barbelfluvium  venit;  ubi  navibus 
coiisoensia,  apud  Portesmue  idua  Augueti  applicuit.  Cujus 
adventuB  cum  esset  per  Angliam  divulgatus,  gavisi  sunt 
derus  et  popnloa  in  adventu  ipsiuB.  Efc  lioot  qnidam  moleate 
tuHssenfc  mortem  patria  illius,  aolatium  tamen  illis  fuit  qnod 
quidam  ait, 

"  Mira  canam,  sol  occubuit,  nox  nulla  aecuta  est." 

Id.  p.  76.  Statim  itaque  dux  ut  applicnit,  WintoniiHa  veniens,  fecit  pon- 
derare  et  in  acriptum  redigere  omnes  thesanros  patris  sni. 
Et  inventa  sunt  plnsquam  nongenta  milia  libramm  in  anro 
et  argeuto,  prwt«r^  lapidea  pretiosos.  Deiudo  apud  Sareebcri 
veniens,  et  inde  de  loco  ad  looam  pergeos,  unicuique  jus 
petitum  reddidit  et  terras  multas'  Bon  babentibus  dedit.    Dedit 

Id.  p.  76.     prseterea  Johanni  fratri  auo  filiam  Bobwti*  comitia  GIoverni» 


A.D.  1189. 


England. 
Prophecy 
of  Merlin 
fulfilled. 


Arrival  of 
Bichard  in 
England. 


At  Wm- 
chester  he 

tikes  poe- 


2  per]  et,B.  O.W. 

3  Btotri"  .  .  .  iiberavii}    This    ia 
Wendover's. 

'  priFter  iapides  pretiosos]  Intio- 
daced  by  the  compiler. 


«  Soberti]  Sic  all  the  MSS. 
roneoasly  for  Willelm.  The  n 
ie  not  given  in  Benedict. 


348         MATTHJ5I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1189. 


Marriage 
of  John 
and  Isa~ 
bella  of 
Gloucester, 

Geoffrey 
elected 
archbishop 
of  York. 

Appeal  of 
the  dean's 
official 


cum  comitatu  illo,  et  castella  de  Merleberge,  de  Lutegareshale,  Benedict, 
de^  Peec,  de  Bolesoveres,   de  ITotingeham,  et  de  Lanoastre,  ^^'P'.'^' 
cum   bonoribus    ad    ea   pertinentibus,    cum   honore   Willelmi 
Peverel;  eir  ei  omnia  confirmavit.    Quo  facto,  comes  Johannes 
desponsavit    prasfatam   comitis    filiam,    contra    prohibitionem 
Baldewini  Cantuariensis  arcMepiscopi,  eo  quod  parent es  erant 
in  tertio  gradu  consanguinitatis.     Circa  eosdem  dies  quidam  Id.  p.  77. 
canonicorum  Eboracensis  ecclesise  elegerunt  Ga-nfridum  fratrem 
ducis,  et  cantato  hymno  sigillis  suis  electionem  faotam  soUem- 
niter  confirmaverunt.     Sed   magister  Bartbolomaus,  Huberti 
Walteri  officialis,  ejusdem   ecclesiae   decani,  qui  unus  erat  de 
primis  electis,  ne   id  fieret   in  absentia  Dunelmensis  episcopi 
et  Huberti  Walteri  decani,  scilicet   quorum  de  jure  erat  illi 
interesse  election!,  domini  Papae  pragsentiam  appellavit. 


G[aufridus]  Helyensis  intestatiis  decessit. 

Eodem   tempore,    Gaufridus    Eliensis   episcopus  duodecimo  Diceto, 
kalendas  'Septembris    intestatus   decessit ;     unde  ex   reliquiis  ^^^  ^*^' 
ejus  confiscata  sunt  tria  milia  marcae  argenti,  additis  marcis 
ducentis.    humerus  vero  suppellectilis  suae  in  anulis^  et  vasis 
aureis  et  argenteis,  bladi,  vestibus  festivis  et  instauramentis 
crevit  in  immensum, 

JDe^  coTonaiione  regis  Iticardi  et  modo  coronandi. 

Dnisi  *  Ricardus,  omnibus  necessariis  ad  coronationem  suam  Benedict, 
praeparatis,  Londonias  venit;  ubi  congregatis  arcbiepiscopis  Can-  i^-  pp.  77. 
tuariensi,  Rotomagensi,  scilicet  WLaltero]  de    Constantiis,  ^^• 
et  Treverensi,  a^  quibus  absolutus  fuerat  in  partibus  transma-  (Not  in 
rinis,  eo  quod  arma  moverat  contra  patrem  suum  post  suscep-  Benedict,) 
tam  crucem,  expectabat  ipsum  populi  multitudo  copiosa. 
AflPuit  etiam  et  arobiepiscopus  Dublinensis,  id  est,  Johannes  Benedict, 
Cumin,    cum    omnibus    episcopis,    comitibus,    baronibus    et  i^*  P*  7^* 
Account  of  magnatibus  regni.     Congregatis  igitur  omnibus,  ordine  sub- 
ti^n*^^^°°^'  scripto  diadema  suscepit.    In   primis  venerunt   archiepiscopi, 
abbates  et  clerici,  capis  induti,   praecedentibus    cruce,    aqua 


Death  of 
Geoffrey 
Bidel, 
bishop  of 
Ely. 
Part  of 
his  pro- 
perty con- 
fiscated. 

Richard 
comes  to 
London. 


1  de  PeecJ  om.  W.,  though  in  0, 

2  anuUs  et  vasis}  Not  in  Diceto. 

3  This  account  is  taken  from  Be- 
nedict. The  original  source  (the 
Consuetudines  Scaccarii)  is  referred 
to  in  the  Hist.  Angl.  ii.  p.  8,  and 
the  Abbreviatio  Chronicornm,  iii. 
209.    See  Madden*s  note  iii.  209*. 


*  At  the  foot  of  the  page  are  the 
crown  and  shield  of  Richard,  with 
**  Corona  et  scntum  bellipotentis 
"  regis  Bicardi "  below. 


a 


.  copiosa]    Introduced  by 
the  compiler  and  Paris. 


DE  TBMPORE  REGIS  RICABDL  349 

Benedict,    benedlcta,  et  thurribnlia,  iisqne  ad  tatinm  thalami  inUrioris,  A-I"- 1189. 

ii.  p.  80.  ^i,j  accepto  duce  duxerunt  eum  in  ecclesiam  Westmonasterii,  Coronation 
usque  ad  majiiB  altare  cam  proceseione  soleimi.  In  medio  J  '" 
antem  epjacoporam  et  clericorum  procedebant  quatnor  barones, 
portantes  candelabra  cum  cereis,  post  quos  Teniebant  dno 
oomites,  qnomni  primus  portabat  sceptrum  regale,  In  cujus  ''-  ^  *■ 
summitate  erat  sign  am  crucis  aureuni,  et  alter  portabat 
virgam  regalem,  habeutem  in  snmmitate  colnmbam.  Et  post 
itloa  veuiebant  duo  comites,  et  tertina  in  medio  eornm,  portan- 
tea  tros  gladios  cum  vaginia  aurets,  de  tbeeauro  regis  sumptos. 
Sequebantur  uatem  istoa  sex  comites  et  barones,  portantee 
scacarinm  niinin,  supra  quod  pcisita  erant  regalia  insignia  et 
vestea,  aequeute  egs  comito  uno,  in  escelso  coronam  auream 
portante.  Ad  ultimum  yenit  dux  Bicardns,  habens  episoopum' 
a  dcstria  et  alium  a  Biuistris,  et  supra  illoa  umbracnlnm 
aericnm  portabatur;  et  ad  altare,  ut  disimus,  peryenientes, 
coram  clero  et  populo,  propositis  sacrosanctis  evangeliis  cum 
plurimorum  sanctorum  reliquiis,  juravit  quod  pacem,  lioiiorem, 
ac  reverentiam  omnibus  diebus  vitre  suie  portabit  Deo  et 
eauctie  ecoleaiffi  et  ejns  ordinatis.  Jnravit  etiam,  quod  in 
populo  sibi  commiaso  reotam  justiciam  exercebit,  et  quod 
malas  leges  et  iniquaa  oonsnetodines,  si  aliqnae  fuerint  in 
regno  suo,  delebit,  et  bonas  obserrabit.  Deinde  esnerunt  eum 
omnibus  indumenfcis  auia  prteter  braccas  et  camisiam  qu» 
in  scapnlia  dissuta  erat,  propter  unctioncm.  Baldewinns 
Cantuariensis  archiepiscopus,  sandaliis  calciatum  auro  textis, 
in  tribus  locis  eum  onxit  in  regem,  yidelicet  in  capite,  in 
scapulis,  et  in  brachio  destro,  cum  orationibus  ad  hoc  con- 
stitutie.  Posito  deinde  super  caput  ejus  paano  lineo  eacrato, 
pilleum  desuper  posnit.  Et  regalibua  induto  Testimentis,  cum 
tunica  eb  dalmatica,  tradidit  ei  archiepiscopus  gladium  ad 
malefactores  ecclesiie  deprimendos.  Quo  facto,  dno  comites 
calciaverunt  ei  calcaria,  indutusqne  mantea  conjuratus  eat  ab 
arebiepiscopo  ex  parte  Dei  et  probibitus,  ne  bnnc  bonorera 
accipere  prffisumat,  nisi  in  meute  babeat  saoramenta  tenere 
quas  fecit.  Eb  ipse  respondit,  se  per  ausilium  Dei  bona  fide 
observatarom  omnia  supradicta.  Deinde  coronam  de  altari 
accipiens,  rex  tradidit  arebiepiscopo,  qoam  ipse  capiti  regis 
imposuib,  sceptrum  in  manu  dextra  et  virgam  regalem  in 
sinistra ;  et  sic  coronatus,  ductus  est  ab  episcopia  et  baronibus, 
prscedeutibus  candelabris,  crncc,  et  tribus  gladiis  supradictis, 
ad  sedem  suam-  lit  cum  penrentum  fuisset  ad  oSertorium 
Hissse,  preefati  dno  episcopi  dnxemnt  eum  et  iterum  redux- 


[^ 


350         MATTH^I  PARTSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1189,erunfc.    Tandem  Missa  cantata  et  omnibus  rite  peractis,  saepe  Benedictj 
dioti  dno  episcopi  reduxenint  eum  coronatum,   sceptmm  in"' p.  83* 
dextra,  virgam  vero  regalem  in  sinistra  bajolantem;  et  ordi- 
nata  processione,  in  chornm  reversi  sunt.    Quo  cum  pervenis- 
sent,  rex,  depositis  regalibus  indumentis,  leviores  ooronam  et 
vestes   resumens,   perrexit   ad  prandium;    ubi  arcMepisoopi, 
episcopi,  comites  et  barones,  cum  clero  et  populo,   unusquis- 
que   secundum  ordinem  et  dignitatem  suam  ad  mensam  col-' 
locati,    epulabantur   eplendide,    Baccho*    per  pavimentum  et 
.     parietes  palatii   discurrente.     Acta  autem   sunt  hsBC  die  Do*  Id.  ii.  p.  79. 
minica,  tertio  nonas  Septembris. 


Frightful 
persecu- 
tion of  the 
Jews. 


De  jperseeutione  JudcBovvm* 

Huic  coronationi  multi  Judaeorum  interfuerunt  contra  regiam 
prohibitionem ;  qui  die  praecedenti  communi  edicto  interdix- 
erat,  ne  Judsei  aut  mulieres  interessent  propter  ^  magicas  incan- 
tationes,  quae  fieri  solent  in  coronationibus  regum.  Sed  curi- 
ales,  quamvis  occulte  venissent,  injectis  manibus,  spoliaverunt 
eos  et  diris  verberibus  affecerunt,  et  ab  ecclesia  illos  eici- 
entes,  quosdam  semivivos  reliquerunt.  Audiens  autem  vulgus 
civitatis  quod  curiales  ita  sseviebant  in  JudaBOs,  irruerunt  in 
illos  qui  in  civitate  remanserant ;  multisque  utriusque  sexus 
ex  eis  interfectis,  et  domibus  subversis  et  succensis,  aurum® 
eorum  et  argentum,  cartas  et  vestes  preciosas  rapuerunt. 
Qui  autem  ab  hac  clade  evasertmt,  fugerunt  ad  turrim  Lon- 
doniarum,  et  in  domibus  amicorum  suorum  in  locis  diversis 
latitantes,  de"*  suo  damno  multos  divites  reddiderunt.  Hasc 
persecutio  in  ortu  jubil^i  sui,  quern  aimum  remissionis 
appellant,  inchoata,  vix  per  annum  conquiescere  potuit.  IsTam* 
contraria  ratione,  qui  debuit  eis  annus  esse  remissionis,  factus 
est  illis  jubilseus  confusionis.  In  crastino  autem  cum  rex 
talem  cognovisset  eis  illatam  injuriam,  quam®  propriam  repu- 
tabat,  quosdam  eorum  fecit  comprehendi,  quorum  tres  oulpabiles 
deprehensos  per  judicium  curiae  suaa  jussit  suspendi;  uj^um 
vero,  quia  furtum  fecerat  de  re  cujusdam  Christiani,  duos, 
quia  incendium  fecerunt  in  civitate,  unde  domus  Christianoruin 
sunt  combustas.    Audientes  autem  Cbristiani  per  Angliam  in 


Id.  ii.  p.  83. 


Id.  p.  84. 


(Not  in 
Benedict.) 

Benedict, 
ii.  84. 

Coggeshale 
(ed.  Ste- 
venson), 
p.  27. 

Benedict, 
ii.  p.  84. 


(Not  in 
Benedict.) 


J  Baccho  .  .  discurrerUe\  This  is 
Wendover's. 

2  propter  .  .  regum"]   Introduced 

by  Wendover. 

3  aurum  .  .  .  rapuerunt]    Intro- 
duced by  Wendover. 


*  de  ,  .  reddiderunt]  Introduced 
by  Wendover. 

"  JVam  .  .  confusionis]  This  is 
Wendover's. 

^  quam  .  ,  reputabat]  This  is 
Wendover's. 


DE  TEMPOEE  REGIS  EICAHDI. 


351 


loois  diversia  oonatituti  qnod  apud  Londoniam   actum   eat  de  A.D.  1189. 
JndteiB,  irmenmt  in  eoa  ubiqiie ;  maximamqae   ex  eia  etrft-  Perseou- 
gem  faoienbes,  et  coram   spolift   diripienbeB,  multoe  immiaeri-  tion  of  tbe 
corditer  perememnt.     Sed  res  .Ricardiis  in  crastino  corona-''*"^- 
u.  p.  84,      tionis  sna,  cnm  homagia  et  fidelitates  a  regnt  magnatibua 
sneeepiaset,   proMbnit   ne    qniaqviam    Jad^ia   foriafaciat,    eed 
pacem  gnam  habeant  per  onmee    Anglic  cipitateg.     Omnia  Weights 
(Kot  in      commei-cia  renim  venaJium  per  totum   resniun   consti-  ™^  ■"**- 
Benedict.)   ,    ,  ,         .  i     ■        .  aures  re- 

'  tuta  sunt  muus  ponaens  et  mensurfe.  duoedto 

De  Tti/wnifieenUa  regis  S^cfrdl, 

Dieeto,  "Rex  Bicardus  monachis  Cistercieuaibns,  ad  capitulnirt  gene-  Gift  of 

eol.  6*B.     rale  de   diTeraia  teiTamm  locie  oonvenientibua  singnlis  aunis,  Richard  to 
centum  marcaa  argenti  contulit,  et  carta  sua  conflrmavit.  'r"  Ci^*^" 

J7t  rex  SMaTdiis  eeehtUe  vaeanUims  per  Angliaim  paetores 
eoncesserif. 

Id.  Bex  Bicardua  in  crastino  Esaltationia  sanctee  Cmcia   apud  j<ig-„ 

Pipwelle,    ftrehiepiHcopomin     et    epiacopomm     eonailio,   con-  bishops 
Cogges-       veatu  magno   congregato,  dedit    Gaufrido   fratri   ano    arcbiepi-  appoiufed 
hale,  p.  28.  gcopatian  Eboracenaem,  Godefrido  de   Iiuci   episcnpatum   "Win-  co^t;!  ^i 
tonieuaem,      Kieardo      Elienai      arcbidiacono      Iiondoniensem,  pjpeipcll 
Huberto   Walter!   Sareaberiensem,  Willelmo   de  Longo  Campo  SepL  17. 
Benedict,     Elienaem;  8©d  Baldewintis   Oantiiarienaia  arcbiepiacopua,  factie 
ii.  p.  86.       elecfcioDibns,  probibuit  Gaufrido   Eboracensi   electo,  ne  ab  alio 
qnam  a  ae  ordinem  aacordotaleni  vel   coaaecratidnem  episco- 
palem  auaciperet,  et  anper  boc  aedem  Apoatolicam  appellavit, 
Diceto,  Electi^  sunt  in  epiaeopos  eodem  anno  Godefridus  de 

CO .  648.     L^gy     ijn    Wintoniensem,     Ricardus     thesauraxius     in 
Londoniensem,  Hubertus   Walterua   in   Saresberiensem, 
Willelmus  de  Longo   Campo   in  Etyensem,  et  conse-  Death  of 
Id. eol. 650.  crantur.     Obiit  Willelmus  comes  de  Mandevilla.    Nonas  J^"^"""^ 
J?^"",     Martii  audita  sunt  tonitrua  nimis  horribilia.  viue. 

■■'  ThuDder- 

JJt  S'ngo  Bunelmensis  episeopm  daia  jjeewwia  mmtm  comitis 
■usuTpawrit. 

Benedict,         Eodem    tempore    Bieardna     rex    depoanib    a    baJlivis    snia  Bichard 
ii.  p.  90.      Bannlfam   de   Glanvillo  Angliae  josfticiarium,   et  fere   onmea  ^^i*™^  '^ 


1  Thlii  repetition  (introduced  by  FariB)  is  not  in  C< 


<  - .  .t-f~r.".* 


352 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


1 


AS>.  1189. 
and  the 
sheriffs, 
and  sells 
castles 
and  ofi&ces 
to  raise 
money  for 
the  cru- 
sade. 

Hugh 
Pudsey, 
bishop  of 
Durham, 
buys  the 
earldom  of 
Northum- 
berland. 


Prophecy 
of  Godric 
respecting 
the 

bishop's 
future  life. 


p.  3. 


His  death. 


vicecomites  Angliaa  et  minisfcros  eorum,  quos  omnes  ad  gra-  Benedict, 
vem  redemptionem  coegit.  Et  ut  *  Terrain  Promissionis  ab  "•  P*  ^^* 
infidelium  dominatione  eriperefe,  omnia  ei  venalia  erant;  do- 
minationes  videlicet,  castella,  yillae,  praedia,  silvss,  vicecomita- 
tus,  et  his  similia.  Unde  factum  est,  quod  Hugo  de  Pusac, 
Dunelmensis  episcopus,  emit  sibi  et  ecclesiae  su83  villam  regis 
quae  Seggesfeld  appellatur,  cum  wapentac  et  omnibus  per- 
tinenciis  suis,  ac  Northanhumbriae  comitatum,  in  vita  sua; 
qui^  a  rege  gladio  comitatus  accincfcus,  nomen  sibi  comitis  (Not  in 
usurpavit.  Quo  gladio  accincto,  rex  cum  cacMnno  astantibus  Benedict) 
ait,  **  Juvenem  feci  comitem  de  episcopo  veterano."  Tan- 
dem vero  ad  cumulum  subsannationis  dedit  eidem  regi  mille 
marcas  argenti,  ut  esset  justiciarius  Angliae,  et  ut  ab  itinere 
Terras  Sanctas  remaneret.  Et  ne  a  quoquam  redargui  posset, 
data  pecunia  infinita,  a  sede  Apostolica,  quae  nulli  deest,^ 
impetravit  licentiam  remanendi.  Sicque  crucem  Dominicam 
terrenarum  ambitu  rerum  se ductus  deposuit,  quae  omnibus  et 
praecipue  episcopis  portanda  pr^dicatur.  In  hoc  quoque  epi- 
scopi  facto  venit  in  liicem  prophetia  Sancti  Grodrici  heremitse, 
qui  eidem  episcopo,  in  suae  promotionis  initio  ad  se  veniei^ti  et 
de  statu  suo  futuro  et  vitae  suae  longitumitate  quaerenti,  tale 
fertur  dedisse  responsum ;  *'  De  statu  vestro  futuro,*'  inquit, 
"  et  de  vitae  vestrae  diutujmitate  diflSnire,  sanctorum  est  Apo- 
*'  stolorum  et  eorum  consimilium,  et  non  meum;  quia  bic  pro 
"  peccatis  poenitentiam  ago,  et  adhuc  me  miserum  et  pecca- 
"  torem  esse  doleo.  Sed  illud  vobis  dice,  quod  ante  mortem 
*'  vestram  per  septennium  dolendam  incurres  caecitatem." 
Episcopus  autem,  a  viro  Dei  recedens,  saepius  in  animo  revolvit 
ea  quae  audivit ;  et  quasi  securus  de  dicfcis  sancti  effectus,  cum 
maxima  solHcitudine  medicorum  oculis  deinceps  medelam  ad- 
hibuit,  ut  visu  et  vita  diutuma  frueretur.  Sed  cum  post  multa 
aimorum  curricula  invalitudine,  qua  et  mortuus  est,  pressus 
jaceret,  et  a  medicis  quid  sibi  esset  agendum  soUicite  xequire- 
ret,  unanimi  omnes  consensu  episcopo  dedere  consilium,  ut 
animae  suae  salubriter  provideret  saluti,  et  eo  diligentius,  quo  se 
sciret  maturius  a  vita  corporis  dissolvendum.  Quod  audiens 
episcopus  astantibus  ait,  **  Decepit  me  Godricus,  qui  septen- 


^  ut  ,  .  eriperei]  Introduced  by 
Wendover. 

2  This  is  from  some  other  source 
than  the  known  writers  who  give 
this  story  of  bishop  Hugh  Pudsey. 
Compare  Geofifrey  of  Coldingham, 
c.  9  (Hist,  Dunelm.  Script,  tres, 


Surt.  Soc.  1839),  p.  14 ;  Will,  of 
Newburgh,  iv.  6;  Richard  of  De- 
vizes (Stevenson),  p.  8.  There  is 
an  allusion  to  the  prophecy  of  his 
blindness  in  Newburgh,  v.  10. 

3  The  Hist,  Anglor,  adds  pecu- 
niam  largientu 


"«i:,'^  ' 


Fromlhe 
letter  of 
Theobald 
thePr^ 
feet  and 
Petro 

thePi^ii 

COL648. 


■       DE  TEMPOEB  REGIS  MCAKDI.  1 

"  nem  miti  oBeoitatem  ante  mortem  proniisit."    Sed  non 

merito  ofBcuB  dicebatur,  qui,  data  peeunia.,  comitis  et  justic; 

nomen  sibi  inaniter  nsurpMis,  curis  se  sBscularibvis  i 

por^rinationem  Terne  Sanctte  postponeug,  curam 

penituB  et  sollicitiidinem  pastoralem  parvipendeaa,  non  solum 

mentis  lumine  privatnr,  vermn  etiam  totaa  efBeitur  tenebrc«na. 

Sicque  ejnscopns    aecnndnm    hominis    Dei    arbitrimn    septeoi 

annis   eipletis  ex  kac  yita  deceeait.     Eodem  tempore  cornea  Death  of 

Willelmus    de    Mftguivilla    apnd    Rotomagum    diem    claosit  W-  ^^ 

extremmn.  M^devdle 


De  pu^na   laMdaHU  a  Christiams  contra  paganos  & 
Eodem.   amio,    quarta    die   mensis   Octobria,    bellnm    later  s 
Christiaaea    et  Saracenos '   commisanm    est  in  htmc    modum.  b< 
Bex    Jerusalem,   Tem.plai'ii,   Hospitalarii,  Marchio   de  Monte- ", 
Perrario,  Fraocigente,  Theodbaidua  prtefectaa  et  Petms  Leonis,  n 
Landegravna'  cauk  Thentonicia  etPisanis,  simul  omnes  colleeti 
quatnor  milia   militimi  ot  centum   peditum  in  osercitu   Christi 
"  fuerunt;    Salaadiuus    autom    habebat    contrario    centum   milia 
militum,  et '    peditum   junltitndiiiem.    numerosam.      Christiani 
vero   signo   sanctfe    crucis    armati,    circa   lioram    diei    tertiam 
bellnm  inchoantes,  Deo  partem  illornra  fovente,  paganos  usque 
ad  tentoria   fugayerimt ;  et  in  ore  gladii   eos   inseouti,  septem 
acies    infldelium    turpiter    confringeado    diHaipavemnt,   Balde-  S 
■winum    Salaadini   filimn    interfecerunt,    Thaoaldinam    fratrem  si 
ejuB   letaliter  Tuliieraverunt,  quingentos   prater    eos   Salaadini  ° 
milites  peremeruut.    Dum  iu  bnnc  modum  laadobiliter  pngna- 
Temnt,  quinque  milia  militum  ex  improviso  eseuntes  insaltnm 
iu  CbristianoB  fecerUnt ;    SaJaadinus  Tero  hoc  liEO  vires  anas 
Tehemeuter  esacuit;     Christiani  vero  ex  utroqi 
riati,  vellent  nollent  pagani,  fldeles '  sese  in  tentoriis  viriliter 
reoeperunt;   magieter  tamen  Templi  et  plnres  Chriatianorum 
eodem  die  perempti  fuerunt. 

NuTieii  ex  parte  regis  Frg/acorwm  veneruni  [a<J  regem  Bieard'am], 
poeiulardea  ut  peregrmaUonetn  Terrm  Sannidi  simul  expedvrett. 
Eodem  raenae  Octobria  Eotrodus  comes  Pertioeneis  ex  parte 


Death  of 

Gerard  tie 
Bideford, 
Master  of 
the  Tern- 


regie    Franooram    venit    in    An( 

nuucians    ei    et   baronibus    Angliee,    ipsum    et   proceres   regni 

Francis  in   generali  conventu  Parisius  jnraase,  qnod  idem 


'  O.  W.   erroneously 
AntmcMam. 
^  Iioiiis  III.  Laadgravt 


Oaths  of 

the  kings 
of  Fraaee 
and  Eng- 
land to 


b  Biceto. 


•  ."T*?  T5IJ?*'I*'W5?P^'*'^*r*^'TW?y^ 


854        MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOUA. 


A.D.  1X89. 
meet  at 
Vezelay 
on  Apnl  1, 
and  begin 
their 
crusade. 


The 

bishops  of 
Winches- 
ter and 
Salisbury 
conse- 
crated. 


Diceto, 
col.  649. 


Benedict, 
ii.  p.  96, 


John  of 
Agnani  in 
England. 


Settlement 
of  the 
question 
between 
archbishop 
Baldwin 
and  the 
Canter- 
bury 
monks, 
Roger 
Norreys 
deposed 
from  Can- 
terbury, 
madeabbat 
of  Eves- 
ham. 


cum  suis  baronibus  iuamutabiliter,  Deo  volente,  erit  apud  Benedict, 
Yigiliacum  ad  Clatisitm  Pascba,  inde  Jerosolimam  profecturus.  "•  P* 
Et  in  testamentum  hujus  sacramenti  idem  rex  misifc  cartam 
suam  regi  Anglorum,  petens  ut  ipse  similiter  cum  suis 
maguatibus  faciat  eum  securum  ad  ilium  terminum  de  suo 
itinere  prosequendo.  Unde  [rex]  Angliae,  couvocatis  episcopis 
et  regni  proceribus  apud  Westmonasterium  a  nunciis  prsedictis, 
accepto  Sacramento  in*  animam  regis  Francorum,  quod  im- 
mutabiliter  iter  suum  expediret,  rex  fecit  jurare  Willelmum^ 
comitem  et  marescallum  suum  in  animam  suam,  quod  ipse, 
Deo  volente,  ad  termiuum  prsefixum  erit  apud  Yigiliacum  contra 
regem  Francorum,  ut  inde  simul  peterent  Terram  Promissionis. 
Quo^  facto,  nuncii  ad  propria  sunt  reversi. 

Eodem  anno  [xi.]  kalendis  Kovembris  Godefridus  de  Luci 
"Wintoniensis  et  Hubertus  Walteri  Sarisbiriensis  electi  apud 
"Westmonasterium  in  capella  Sanctae  Katerinae  per  manum 
Baldewini  Oantuariensis  archiepiscopi  munus  consecrationis 
susceperunt, 

De  coTicotdioif   facta    inter    arcTiiejpiseojtumr    Cantuariensem   et 
monackos  ejusdem  loci  et  rebus'  aliis. 

Eodem     mense    Noyembris    Johannes    Agnanias    cardinalis  Id.  p.  97, 
applicuit  in  Angliam  apud  Doveram,  et  quia^  rex  in  partibus     . 
erat  Aquilonis,  prohibitum   est  ei  ex  parte  Alienor  reginss  ne 
ulterius   procederet  nisi  per  mandatum  regis.    Unde  per  dies  Dieeto, 
tredecim   ibidem    substitit    sumptibus  archiepiscopi,  donee  de  ^^^*  ^^^* 
capella  de  Hakintuna  pax  inter   archiepiscopum  et  monachos 
Cantuariae    firmaretur.      Sed  rex  sapientissimus  E.[icardus]  a  Benedict, 
partibus   vocatus  accessit,  et  eodem  mense  Novembris  finalem  ^'  P*  ^'^' 
inter  eos  concordiam  in  bunc  modum  fecit;  Inprimis  Rogerus 
prior,  quern  idem  arcMepiscopus  contra  monaohorum  voluntatem 
priorem  fecerat,  deponeretur,  et  capella  quam  arcMepiscopus 
in  suburbio  prseter  eorum  assensum  construxerat,  prostemeretur, 
et    monachi  prsedicti   facerent  archiepiscopo  canonicam   obedi- 
entiam  et  subjectionem   secundum  regulam  Sancti  Benedicti, 
sicut  facere   consueverant  praedecessoribus  suis.    Et  rex  dedit 
ad    petitionem     archiepiscopi    priori    deposito    abbatiam    de 
Hevesham;    provisum  est  etiam   quod   capella   praefata    non  Diceto, 
habebit  baptisterium  vel  cimiterium,  neque  administrationem  ^^^'  ^^^* 
nisi  de  uno  tantum  presbitero  saBCulari. 


^  in  animam]  om.  W. 

2  William  Marshal,  Earl  of  Pem- 
broke ;  marescallum  is  from  Hove- 
den,  iii.  20.  On  Benedict's  error 
here,  see  Stubbs's  Preface,  iii.  xiii. 


^  quo  .  .  reversil  This  is  Wen- 
dover's. 

*  quia  .  .  Aquilmis\  Added  by 
Wendover. 


r 


DE  TEMPORE  REGIS  EICARDI.  355 

WUlehriMS  rex  Scotorwm  apv,d  CantMarignn,  fecit  liomagiwm  regt  A.D.  1189, 
Rkardo. 
Benedict,        Bodem  tempore  Willelmns  rex   Scotortuu  apnd   Cantuariain  William 
11,  p,  98.      feeit  bomaginm  regi  Anglpnrai  de  jnre  sao  in  Anglia ;  et  res  ™K  **J 
Rioardus  reddidit  ei   castelluia   de  Berewio   et  caBtellnm  de  ]i(,mag4_ 
Bokesbnrc.     Et  pro  liac  redemptioiie  caetrorum  et  quieta  cla- 
matione  fldelitatis  et  ligautice  de  regno  Scotiffi  et  cartis  eiue 
confinmitioiie    dedic    regi    Anglomm    deoem    milia     marcas 
argenti. 

De  mtmificffntui,  regis  Eicavdi. 
Id.  p'.  99. 1       Bodem  tempore    res.    Bioardua    dedit  Johanni   fratri    eno '  Qifts  of 

comitatnm  de  Sumeraete  et  de  Dorsete.^     Dedit  etiam  AlieDorie  Kcbaid  to 
malai  auffl  dotarium  conenetnin  et  in  augmentum  terras  mnltaa  [^  °^ 
6t  lionorea.  AUenor, 

TTi  rex  Ricardm  w  Normanmam  tram/retraverit. 

Id.  p.  100.  Eodem  tempore,  qninta  die  Decembris,  rex  KicarduB  a  civi- Richard 
tate  Oantnarienai  recedena  profectns  est  ad  Doveram  ad  trana-  crosses  to 

Id.  p.  101.  fretandnia ;  et  in  vigilia  Sanctse  Lncise  Virginia  tranafretavit  tiT?  .^ 
in  Flacdriam.  Et  ibi  receptus  est  cum  gaudio  et  lastifcia  a  comite 
Philippo,  quern  etiam  rex  in  Wormarmiara  secimi  dusit.  Res  JVbto  duoa 
autem  dimisit  ouBtodes  regni  Anglite,  H[ngonein]  Dxmel- j^t'^^o'^os 
mensem  episcopiun  et  'Willelmum  Heiyeneem  canceUarimn '"  -^"S^"- 
snum,  Hugonem  Bardulfum  et  "WiUelmnm  Briwere,  qni  g^  leaTes 
tenerent  leges  Angliie  et  consuetudines  rectas,  et  nnicuiqne  four  to 
couqnerenti  rectam  jnstitiam  exhiberent.  Sed  inter  cfeteros  g^'ern 'be 
prieminebant  H[ugo]  Duaelmensia  et  Willelmns  Eliensis  epi-  ^'"S'^'""- 

(Not  in       Bcopi;    quomm  epiecopns  Dtmelmensis  habait  jastieiariam    a  Tj,gip 

JJenediet)   i^^gjio  flumine  Ilnmbrio  naque  ad  Scoticnm   mare,   WillelmuB  jurisdio- 
yero  Heljenaia   obtinuit  juaticiariam  a  flumine  prtedicto    ad  •i""' 
plagam    Anstralem    usque   ad   mare    GaUicanam,   cum    aigillo 

Id.  p.  101.  regis  et  turre  Londoniensi.  Quod  Hugo  Dunelmensia  epi-  jealousy 
Hcopus  nimis  moleste  ferebat,  tunc  primo  intelligens  qnod  res  between 
ilium  juBticiarium  fecerat,  non  zelo  jnstitiie.  Bed  ut  pecuniam,  ^^  - 
ut  prEedictnm  est,  ab  eo  extorqneret;  unde  ipse  et  canceUarina  jjy^^, 
in  pancis  erant  iinanimes,  secimdum  iUnd,  [Lucan,  i.  93.]  and  the 


"Omniaqae  potestas 
Impatiens  conaortis  erit." 


cbanceUor, 


'  O.  W.  add,  "  comitatum  Cor-  I       '  Dorsefc]  Written  by  Par.  over 
'  nnblte  et  comitatum  DeToniie  "  as     an  erasure ;  Deaerto,  W- ;  Doiseto, 


►  =»f- 


356        MATIUMl  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1189.      Archi€^eo2>us  terra/m  »Johanni8  fratris  regis  mterdioiU,  eed 

eardmalia  eoum  rela^avit 


I  3  b. 
Oomplauxt 
of  John 
that  the 
archbishop 
had  put 
his  lands 
under  an 
mterdict 
for  his 
marriage. 


A  tithe 
collected 
for  the 
crusade. 


Per  idem  tempus,  Johannes  frater  regis  coram  legato  et  Diceto, 
episoopis  gravem  deposuit  querelam ;  quod  archiepiscopus,  ^^^'  ^^^' 
post  appellationem  ad  sedem.  Apostolicam  factam,  totam  terram 
suam  posuerat  sub  interdicto,  quia  filiam  comitis  Grloverniae,  in  ^ 
tertio  gradu  consanguineam  suam,  duxerat  in  uxorem.  Quod 
audiens  legatus,  appellationem  suam  confirmavit,  et  terram 
suam  ab  interdicto  relaxavit. 

Decima  pars  rerum  ad  suhventionem  TerrcB  Sancice  m  Anglia 

datnr, 

Eodem    tempore,   decima  ^  pars  rerum   mobilium  generalis,^  Id. 
concessa    per  Angliam    et    collecta    ad    subventionem    Terrae 
Sanctse,  tarn  clerum  quam  populum  exactione  violenta  perter- 
ruit,  quae  sub  elemosinse  titulo  vitium  rapacitatis  inclusit. 


Bichard 
has  a  new 
great  seal 
ma^e,  and 
exacts 
money  by 
compelling 
old  char- 
ters to  be 
resealed. 


The  prior 
of  St. 
Albania 
crosses  for 
this  pur- 
pose. 

Consecra- 
tion of  the 
bishops  of 
Ziondon 
and  Ely. 


Richard  at 
Bur  le  Roy* 


Nota  factuTYh  Ricardi  regis  enorme. 

Praeter  illud  autem  gravamen,  quod  Anglia  tunc 
pertulit,  rex,  avidus  ad  pecuniam  adquirendam,  finxit 
se  ainisisse  sigillum  suum,  et  novum  fecit  fabricari. 
Quod  publicari  fecit  et  in  quolibet  comitatu  acclamari; 
et  quicumque  ea,  quae  prius  incartaverat,  securius  tenere 
desideravit,  ad  novum  sigillum  venire  non  pigritaret. 
Unde  oportuit  multos,  qui  ipsum  in  Anglia  non  invenire 
poterant,  ad  ipsum  transfretare,  et  ad  ejus  voluntatem 
fiuem  facere,  ut  scripta  prius  signata  novo  sigillo 
signarentur.  Pro  hoc  negotio  transfretavit  Reimundus 
prior  ecclesise  Sancti  Albani  et  multi  alii  cum  effusione 
multae  pecuniae  et  laboris. 

Eodem     tempore     Ricardus     Londoniensis      et     Willelmus  Diceto, 
Helyensis   electi  pridie   kalendas    Januarii    apud  Lamheeiam  col.  651. 
munus  consecrationis  acceperunt. 

Ut  reges  confo&derati  Terram  8a/n,ctam  simul  petere  decreverwtit* 

Anno    Dominicae    Nativitatis    mcxc.      Rex    Anglorum   Bi-  Benedict, 
cardus   ad  !N^atale  Domini   fait  in   Normannia   apud   Burum,  ii.  p.  104. 

* 

1  t«  .  ,  suam]  Added  by  WendoYcr. 
^  decima  pars]  decimatio,  Biceto. 
^  generalise  generaliter,  O.  W. 


I  i 


r 


DE  TEMPOEE  BEQK  WCAEBI.  357 


Benedict,    et  ibi  tonait  solenue  featam  cnm  primatilms  terrie  illins.    'Et  A.I).  11 90. 
ii.  p.  104,    poet  Natale  Labitiini  eat  colloquium  inter  regea  Anglomm  et  Agreement 
Frsmcorum  ad  Vadum  Sancti  Bemigii,  nbi  inter  eoa  oonvenit,  J^*^ 
quod  iter  Jerosolimitftnum  aimnl,  ducente  Domino,  espedirent.  phiiip  U, 
Forma  antem  pacia  in  feeto  Sancti  Hylarii,  prsesentibne  epiBco-  at  Gufi  S, 
pie  eb  magnatibus  ntrinaque  regni,  cantione  jnratoria  firmata  K«oii  r«- 
est  et    in  ecriptum  in  hxnic  modnm  redacta :  "Ego  ^l^'lipP'^s f?*™;^^ 
"  res  Francoram  Kicardo  regi  Anglomm  bonam  fidem  seryabo,  ^aie, 
"  ut  fideli  meo  et  amico,  de  vita  efc  membris  et  honore  terrene. 
"  Et  ego  rex  Anglorum  Eicardua,  idipaam  regi  Francomm  fa- 
"  cere  promitto,  de  vita  et  membris,  nt  domino  meo  et  amico. 
"  Statuimns  etiam,  qaod  uterqae  nostram  alteri  aaxiHum  faciat, 
"  ei  necesae  fuerit,  ad  terram  suam  defendendam,  eicnt  alter 
"  nostrum  propriam  defenderet  et  illibatam  servaret."    Comites 
etbaronea  utriuaqne  regni  jaravern-nt,  qnod  a  fidelitale  regum 
non  diaeederent   nee   guerram  moverent,  donee  de   peregrina- 
OJ^t'P       tione   redierint,    et ^  per  dies   qnadraginta    in   terns   suia   cnm 
BenecUctl    P*"^^    moram  fecerint.    Et   idem  nfcerqne    regum  pro  se  ipeo 
ii.  105.       juravit.    Archiepiecopi  et  episcopi  utriuaque  regni  juraverunt, 
qnod  in  tranagresaores  bujus   pacie'   excommnnicationis  sen- 
tentiam  promnlgarent.    Statutum  est  prteterea,  qnod  si  alter 
regota  in  itinere  decessisset,  alter  qui  Bnpervixerit  pecimiam 
deftinoti  et  gentea  haberet,  ad  Dei  eervitium  faciendum.     Hfflc 
eonstitntio    inter   reges    habita,    quia   ad    terminum   prwftsum 
robur  flrmitfttifl  habere  non  potuit,  tiiatulemnt  negotium  usque 
ad  featnm   nativitatis  Sancti   Johannis  BaptistEe ;   nt  tunc  tam 
regea  quam  univerai  oruce  signati  immutabiliter  apud  Tizelia- 
From  the     cum  conveniaut,  peregrinationem'  Terree  Sanctse  expleturi.    "  Si 
articies  of   >i  ^^j   autem   contra   hano   constitutionem    nostram   venire   Bir- 
lUmer  i  ' "  tefptaverint,   terra  eornm  eccleeiaBtico    subicientur   inter- 
50.  "  dicto,  et  personse  pcena  eicommniiicationie  punientur."    Tfia 

ita  gestia,  a  colloquio  receaserunt. 

Baldevrinus    archiepiscopus    Cantuariensis    celebravit  Aicb- 
concilium    apud   Westmonasterimn ;    ibique    valedieens  g^^j^ 
fi-atiibus,  iter  arripuit  JerosoUmitanum   magnifice  prie-  holds  a 
paratua.     ilt  cum  in  Terra  Sancta  stren^e  per  aliquod  ^^S'^ni^ 
tempus  militasset  Deo,  secundum  preeem  et  desiderium  ster,  and 
suum  tanquam  miles   Chriati  emeritus,  viam   universss  ^^a^,  ° 
camis  eat  ingressus,  aicut  in  aequentibus  suo  loco  ple- 
niua  dicetur. 

'  pads}  pacti,  W.  1      *  per.  .  .  .  txpklvri]  introduced 

"  el   .   .  fecerini]  infroduced  by  1  by  Wendover, 
Wendover.  | 


"T  — "TV-w.- 


»ii|tiHg))«jpi^^«.|g^i|^ 


S68         MATTH^I  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1190,       Willehnus  Ely&nsis  episeopus  legaUam  A7ifflio&  impetravU* 


William 
liong- 
champ, 
liisliop  of 
Ely,  made 
legate  in 
England, 
W^esp  and 
part  of 
Ireland. 


Rex  Anglornm  Rioardus  cum  nimciis  Willelmi  Heliensis  epi-  Benedict, 
3Copi  [nnncios  suos]  ^  ad  papam  Olementem  destinavit,  a  quo  *^-  P-  ^^^* 
rescriptum   hujusmodi   impetravit:     "Clemens    episcopus    et  Diceto, 
cetera.    Juxta  commendabile  desiderium  carissimi  in  Domino  ^^^*  ^^^' 
filii  nostri  Eioardi  illustris  Anglorum  regis,   fratemitati  tuee 
legationis   officium  in  tota  Anglia  et  Wallia,  tarn  per  Can- 
tuariensem  quam  per  Eboracensem   arohiepiscopatum,  et  in 
illis  HybemiaB  partibus,  in  quibus  nobilis  vir  Johannes  comes 
Moretonii,  frater  ipsius  regis,  potestatem  habet  et  dominium, 
auctoritate  Apostolica  duximus  committendmn.     Data  nonis 
Jtmii,  pontifioatus  nostri  anno  tertio." 


Letter  of 
archbishop 
Baldwin  on 
the  suspen- 
sion and    , 
subsequent 
absolution 
of  Hugh, 
bishop  of 
Lichfield. 


Ut  Gantuariensis  archi&piscopus  Hugonem  episcopum  suspenderit, 

Eodem      anno    B[aldewinus]    Cantuariensis     archiepiscopus  Id.col.  652. 

Ricardp  Londoniensi  episcopo  scripsit  in  hsec  verba:  "Cum 
essemns  apud  Rothomagum,  H[ugonem]  fratrem  nostrum 
Coventrensem  episcopum,  qui  contra  dignitatem  ordinis  epi- 
scopalis  officium  sibi  vicecomitatus  usurpaverat,  suspendimus 
a  divinis ;  qui  postmodum  nobis  firmiter  promisit  quod  vice- 
comitatus curam  in  manus  regis  resignabit,  nee  se  de  csetero 
hujusmodi  officiis  immiscebit;  unde  a  nobis  beneficium 
absolutionis  promeruit.  Mittimus  igitur  ad  vos  eundem 
episcopum  cum  Uteris  nostris  patentibus,  mandantes  quati- 
nus,  vobis  Rofensi^  episcopo  cum  clericis  nostrjs  adjuncto, 
eidem  certum  diem  et  locum  statuatis,  et  super  articulis,  pro 
quibus  a  nobis  suspensus  fdit,   quod  justum  fuerit  statuere 

*'  non  omittatis." 


(( 


<i 


<( 


<c 


ct 


(C 


(t 


{( 


<e 


tt 


te 


Attacks  on 
the  Jews  at 
Norwich, 
Stam- 
ford, S. 
Edmunds, 
bury,  and 
elsewhere 
by  the 
Crusaders. 


Ps.lviii.l2. 


Be  mteritu  JudcBorwrn  diversis  in  loeis, 

Eodem  anno,  multi  per  Angliam  Jerosolimam  properantes.  Id. col, 65 1, 
priuB  in  Judasos  insurgere  decreverunt.  Judsei  igitur,  quot- 
quot  invent!  sunt,  in  domibus  propriis  apud  IS'orwicum  truci- 
dati  sunt ;  quidam  vero  habuerunt  refugium  ad  castellum. 
Deinde  nonis  Martii  apud  Stanford  tempore  nundinarum  multi 
perierunt.  Item  quinto  decimo  kalendas  Apnlis  apud  sanctum 
Edmundum  quinquaginta  septem  jugulati  dicuntur.  Itaque 
ubicunque  reperti  sunt  Judaei,  manibus  cruce  signatorum  per- 
cussi  sunt,  praeter  illos  qui  municipalium  praesidio  tuebantur, 
Sed  necem  Judaeorum  tam  exitiabilem  viris  prudentibus  pla- 
cuisse  credendum  non  est,  cum  scriptum  sit,  "Ne  oceidas  eos 
"  nequando  obliviscantur  populi  mei.*' 

1  nuncios  suos]  Erom  Benedict,  ii,  106.  |         2  Gilbert  Glanville. 


DE  TEMPORE  KEGK  RICAHDI. 


Be  JaAcBte  a'py.3,  Eboramm  rrdrahiUter  vaterfeeHs. 


A.D,  1190, 


Benedict,  Bodem  wmo  tempore  qnadrageaimali,  deoimo  septimo  vide-  Dreadful 
ii.p.  107.  licet  kalendas  Aprilis,  Jndsi  Eboraoensis  civitatis,  numero  fi^W  of  »•» 
quingeati,  exceptia '  parviiliB  ac  mnlleribue,  timentes  impetnm.  -vT^ 
[CkriBtiattonim,  infra,  tnrrim]  civitatiB,  asaensu  vicecomitie  eb 
caetellaui  ipsiua  turris,  sese  iucluBerunt.  Quam  cum.  cua- 
todes  repetisaent,  Jadsei  earn  roddore  nolnerunt.  At  iUia 
insnltnm  in  tnrrim  facidntitms  dielms  ot  noctibus,  Tudaii  in 
se  reversi  obtulemnt  pecttniam  magnatn  pro  yita  habenda, 
sed  populns  *  satu  rerfpere  reirasavit.  Tnno  surgens  quidam 
legis  peritns  ait ;  "  Yiri  Israelite,  audits  consUium  menm. 
MeUua  est  nobis  mori  pro  lege  Dostra  qoam  iscidere  ia 
"  mauus  inimioonun  noatrorum,  siont  lex  noetra  prcecepit." 
OmneB  itaque  asaesBum  illi  preebuemnt ;  et  acBedens  -unus- 
'  quisqne  paterfamilias  cnm  novacnla  acuta,  inprimis  incideruat 
gaitura  uxoram,  filiomm,  et  filiamm  soarom,  et  deinde  ^  totins 
familiae  mxat,  projeeeruntqne  mortaos  euos,  quos  sacrificave- 
rant  dfemoniis,  super  Christiauos  extra  munun.  CeeteroB '  autem 
interfectos  ct  seipsoB  inclusenint  in  domo  regia,  et  appoeito 
igne,  seipsoB  cnm  domibna  legiis  combnasemnt.  Qno  facto,  cives 
et  milites  sedificia  Judteornm  concremantes  cnia  cartia  debi- 
torum,  tbeBanriim  eomin  sibi  retinuernnt. 


GaufridMS  Eboraceneis  eleetws  presbyter  eei  ordinatus. 

'}.  Circa  dies  istoa  Willelnms  epiaeopns,  regie  canoellarios 
et  Anglise  justiciarinB,  cepit  ad  opna  regis  de  singulis  oivita- 
tibns  Anglise  duos  palefridos  et  totidem  snmmarioi 
abbatiis  eingnlt?  unum  palefridum  et  anmrnarium  ntium. 
Eodem  tempore  Johannes  episcopus  OandidBB-cafite,  Eboraoensis 
ecclesiie  aufiraganens,  Gaufridum  Eboracensem  electum 
presbyternm  ordiuavit.  Per  idem  tempus  electio  prtedicti 
G[aufridi]  a  papa  Clemente  confirmatur;  qui  inter  csetera, 
qaiB  capitalo  Eboracensi  ecripeit,  in  fine  sabjunsit,  "Mone- 
"  mns  igitur  universitatem  vestram,  et  per  Apostolica  scripta 
"  mandamns,  qnatinos  ipai  ceu  prselato  Teafero  reverentiani  et 
"  bonorem  impendere  studeatis,  nt  propterea  valeatis  apud 
"  Deum  et  homines  merito  commendabilea  apparere.  Datura 
"  Laterani,  nonis  Martii,  pontificatus  noatri  anno  tertio. 


Exactions 
of  the 
Ciiaacellor. 


Geoffi«y, 
elect  of 
fork,  or- 
dained 

His  con- 
firmation 
by  Pope 
Clement 
lU. 


'  B.  repeats  exceptis. 

3  O.  oTtaia  from  this  word  to  "i 
"  dominm  Hissoldone"  in  tbe  n< 
page. 


"  (fci'mfe]  inde,  W. 
*  citterot]  alios,  W, 


i 


u^^t^  ■  ?.  ■'■'■^T*>-}:p^*^^^^: 


S60 


UATTKMl  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


forces  at 
the  siege 
of  Acre. 


A.P.  1190        "^^  disposiUone  exercitus  Ghrisficmorutn  m  obsidione  i^rMs 

Achon. 
J4S.  c,  Epdem  tempore  exercitus  Ohristianorum  ante  Aeon  in  hunc  Diceto, 

Cotton.  modum  locatus  est.  Ante  montem  Musardi  supra  mare  <Jol«  ^54. 
?Tfi*P*^'  Gemienses,^  post  illos  HosJ)italarii ;  post  quos  MarcMo  Montis- 
P  *ti  -Ferrarii,  deinde  comes  OampaniaB  Henricus,  deinde  Guido 
the  various  I^^'ip®^^'  POst  ilium  comes  ^  Brenensis,  deinde  comes  ^  de  Baro, 
Christian  post  ilium  comes  *  Oalunsis,  post  quern  Bobertus  de  Drius  et 
episcopus^  Beluaoensis,  post  illos  episoopus^  Besencenae.  Juxta 
quern  versus  planum  comes^  Theodbaldus,  et  comes  ^  de  Olaro- 
monte,  et  Hugo  de  Grornai,  et  Otho  de  Tresoni,  Florentius  de 
Hangi,  et  Walkelinus  de  Ferariis.  Deinde  Morentini,  post  eos 
episcopus  ^  Cambracensis,  juxta  quern  episcopus  Saresberiensis, 
et  cum  eo  omnes  Angli.  Deinde  dapifer  Flandriae  cum  Jo- 
hanne  de  ITeele,  et  Odone  de  Hame,  et  Flandrensibus.  Post 
eos  dominus  ^^  Hissoldone  et  vicecomes  "  Turoniae,  juxta  eos  rex 
Jerusalem  et  Hugo  de  Tabari  cum  firatribus  eorum;  deinde 
Templarii,  Jakes  de  Avenues,  post  eos  Landegravus  et  comfes  ^^ 
Galres  cum  Alemannis,  Dacis,  Teutonicis,  et  Frisonibus.  Inter 
quos  ad  mahumeriam  posuit  tentoria  sua  dux^^  SuaviaB,  post 
super  turrem  patriarcha  et  episcopus  Acbaron  et  episcopus  ^* 
Betbleem  et  vicecomes  ^^  de  castello  Eraud,  et  Beginaldus  de 
Sagitta,  Amfridus  de  Turona  ;  sub  Turona  escambiatores.  Ad 
extremum,  super  portum  arciiiepiscopus  ^^  Pisanus  cum  Pisanis, 
tandem  Lumbardi. 


Chapel  at 
Acre  bailt 
in  honour 
of  S.  Tho- 
mas of  Can- 
terbury. 


Capella  in'honor&m,  heati  TTiomm  martyris  wp%d  Achon fdbri^ 

-  cata  est. 

Circa  dies  istos;  cum  primum  obsessa  fuisset  Achon,  capel-  Id. 
lamis  quidam  nomine  Willelmus  natione  Anglicus,  BadulpM 
de  Diceto  Londoniensis  decani  familiaris,  dum  tender  et  Jero- 
solimam,  votum  vovit,  quod  si  prospero  cursu  portum  Achon 
intraret,  beato  ThomsB  Martyri  sumptibus  suis  capellam  con- 
strueret,  et  procuraret  ibidem  ad  honorem  martyris  cimite- 
rium  consecrari,  quod  ita  factum  est.    M ultis  igitur  ad  capellsB 


^  Here  four  leaves,  have  been 
torn  from  MS.  B.  The  gap  is 
supplied  by  eight  leaves,  written  in 
a  hand  of  Parker's  time.  The  text 
has  been  taken  firom  C,  collated  as 
usnal  "with  O.  W. 

3  Erard  Count  of  Brienne. 

'  Henry  J.  Count  of  Bar-le-Dac. 

*  William  II.  Count  of  Chalons. 

5  Philip  deDreux. 

6  Thierri. 


7  Theobald  V.  Count  of  Blois. 

8  Ralph  I. 

*  Roger  de  Waurin. 
1^  Ralph  of  Issoudun,  afterwards 
Count  of  Eu. 
^^  Raymond  H. 

12  Otho  HI. 

13  Frederick  V. 

1*  Albert  the  Hermit. 

15  William  de  la  Boehefoucaold. 

1^  Ubaldo  Lanfiranchi. 


I1J|I#1#.11MI 


DB  TBUPOSE  REGIS  BICABDI.  361 

Diceto,        servitinm  ondique   ooncurrentibms,  judioio  ChriatianitatiB  idem  AJ).  1190. 

cqL  654.  Willelmua  prioris  nomen  accepit.  Qui  ut  se  militem  Christi 
deTOtnm  oatenderet,  pauperum  prEBcipae  curam  gerobat,  ct 
sep^liendis  uurporibtis,  taia  faWiter  diBCumbeatiba^ '  quam 
gladio  interfecbis,  operam  diligenter  impeudere  satagebat. 

De  princijaihue  exercitue  Saloadini. 
Id.  In   Achon    ciyitate     snb    Saladino   principee     hi     fuerunt.  Leaders  of 

Caracos,  qnem  Oorbaran  in  obsidione  Anthiochiie  milttem  Stadias 
fecerat,  qni  etiam  Salaadinnm  nutrivit ;  et  cum  eo  Gemaladin, 
Giirgi,  Snchar,  Simcordoedor,  BelphageBsemin,  Fecardincerus, 
et  Cerantegadin.  In  eiercitu  autetn  ejue  hi  principes  fuerant; 
qnatnor  fralres  ejus,  Saphadin,  Felkedio,  Sefelaelem,  Melca- 
lade ;  tree  filii  Salaadini,  Miralia,  Melfcaledb,  Melcalsthia ; 
duo  nepotea  ejus;  Itecbaedin,  Benesemedin,  Oonlin,  Claisaj*, 
Bederim,  Mnatop,  HazadinnersBl.  Hi  oranes  habent^  in,  eua 
potestate  has  provinciaa,  Joramensea,  Rotaaiensee,  Birensea, 
Persaa,  Torcos,  Hemsienses,  Alexandriam,  Damietam,  Hala- 
pitoB,  Damacenos,  totam  terrain  ultra  Eofraten  uaque  mare 
rnbmm  et  ultra  verana  Barbariam.  Methaleth  sub  se  babet 
-Babiloniam,  etquatuor  fratrea  Salaadini  habent  sub  se  Abe- 
siam,  Leemen,  et  Mauros,  et  Nnbiam.  Caiear  Ascalonia!  amiras, 
Bedredin  amiras  est  Naaared  et  Weopolia  et  Eamele;  Muatop, 
lace  eb  Marntb;'  Haaadineber,  Mpntia-Kegalis  et  Gracci;' 
OoTiein,  cnjusdam  partia  Armeniie;  et'  his  onmibue  pneest  et 
dominatur  Salaadinus. 

Ut  inaohinm  Gkrwtia/norutii  a,  Saraoenia  sunt  eoml>wt<B. 
Id.eol.656.     Eodem  anno  ignis  Griecua,  a  Saracen JB  intra  Achon  civitatem  The     ' 

obaessis  estra  projeotus,  tres  machinaa,  quas  Ohristiani  magnis  engines  of 
anmptibus  conetruxerant  ad  urbem  aubjugandam,  in  memento  ^^  ^'^' 
temporie  brsYiasimi  fnnditus  coneremaTit,  et  omnia,  tertio  troyed  by 
nonas  Mwi  in  cinerem  redegit.  Greek  fire. 

Be  proditoribus  Ghristianitalis. 
Id.col.65S.     Eodem  tempore  Auaerins  de  Monte-EegaJi    [deteiit]  prodi-  Traitors  in 
tionem  quam   feceranfc  ipse  et  epiecopua   Belnacensia,  comee  theCru- 
Eobertns'  iVater  ejus,  Gfaido  Dunpere,  Landegravns,   et  comes  ^^""8 
de  Gelres,   unde    ceperant    a    Salaadino  triginta  duo    milia*™"^' 
besantiorom  et  centum  marcas  a^.    Et  praeterea  Landegrayus 
habnit  qoatuor  oamelos,  duos  leopardoa,  et  quatuor  accipitrea ; 


I  dUeumhtntibia]  decnmbentibas, 
O.  W.,  as  Diceto. 

s  habenq  sant,  C. 

>  So  also  the  MS.  of  DiceU^  for 
Barutk. 


4  Eerak. 

'  elj  fti,  C. 

«  Bobert  II.,  Connt  of  Drem 


.  -^-s>-  ••-•;■  .«t-j/'»T;»'!«.':  ».;!?>!J.|I*(«>  ■^'f»'f»?SI 


362 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA, 


A.D.  1190.  liis  etaliis  donis  corrapti,  distulerunfc  insuitum,  et  castella  sua  Diceto, 
combnri  permisenmt.  ^^1»  ^5^* 


Letters 
patent  of 
Bicbard 
requiring 
obedience 
to  the 
chancellor, 
f.  165  h. 


LitercB  regis  S/ica/rdi  pro  crnicella/rio  suo. 

Eodem  tempore  Bicardus  rex  Anglias  onmibus  fidelibus  8uis  Id. 

per  Angliam  constitutis  literas  in  bsec  verba  direxit:  "Ei- 
cardus  Dei  gratia,  et  cetera.  Mandamus  vobis  et  praecipimus, 
quod  sicut  nos  et  regnum  nostrum  diligitis  et  vos  ipsos  et 
omnia  quaB  possidetis,  sitis  omnino  intendentes  dilecto  et 
fideli  nostro  cancellario,  Eliensi  episcopo,  super  omnibus  quaa 
ad  nos  spectant,  et  pro  ipso  faciatis  sicut  pro  nobis  faceretis 
si  essemus  in  regno,  de  omnibus  quae  ex  parte  nostra  vobis 

*'  dixerit.    Teste  me  ipso  apud  Baionam." 


De  rectoribus  Tia/vigii  regis  Bdcardi  et    legihus  m  transgressores 

statutis, 

^  wr^if  ^^  Circa  dies  istos  Bicardus  rex  Anglorum  per  consilium  mag-  Benedict, 
bv  Richard  ^^^^'^  suorum  elegit  Girardum  archiepiscopum  Auxiensem,  etii'p^HO. 
in  the  Bernardum    episcopum  de   Baonia,^   et  Robertum  de    Sabulis, 

Crusading   Ricardum  de  Ganvilla,  et  Willelmum  de  Foret,  et  constituit  eos- 


(( 


(( 


<f 


(( 


et 


S6 


ships. 


justiciarios  super  totum  navigium  Angli©,  Normannise,  Bri- 
tannise,  et  PictaviaB,  quod  iturum  erat  ad  Terram  Sanctam ;  et 
tradidit  illis  cartam  suam  in  bac  forma ;  "  Ricardus  Dei  gratia 
rex  Anglorum,  omnibus  hominibus  suis  per  mare  ad  Terram 
Sanctam  ituris,  salutem.  Sciatis  nos  de  proborum  [consilio] 
vlrorum  has  justicias  statuisse.  Qui  hominem  in  navi  inter- 
fecerit,  cum  mortuo  ligatus  proiciatur  in  mare;  si  in  terra 
interfecerit  quemquam,  cum  mortuo  ligatus  confodiatur.  ' 
Si  quis  convictus  fuerit,  quod  cultellum  ad  alium  percutien- 
dum  extraxerit,  aut  quod  alium  ad  sanguinem  percusserit, 
pugnum  perdat.  Si  autem  palma  percusserit,  tribus  vicibus 
mefgatur  in  mari.  Si  quis  etiam^  socio  opprobrium,  convi- 
tium,  aut  odium  Dei  objecerit,  quot  vicibus  ei  convitiatus 
fuerit,  tot  uncias  argenti  reddat.  Latro  convictus  de  furto, 
pix  buUiens  super  caput  ejus  effundatur  et  pluma  pulvinaris 
super  caput  ejus  excutiatur  ad  cognoscendum  ilium,  et  in 
prima  terra  qua  naves  applicuerint  proiciatur.'*  Has  autem 
constitutiones  ab  omnibus  fore  observandas,  et  quod  siuguli 
praefatis  justiciariis  obedirent,  fecit  sacramento  confirmari. 
Quo  facto,  prascepit  rectoribus  navigii  sui,  ut^  protinus  mare 
sulcantes  apud  Marsiliam  venirent  ad  eum. 


(< 


CC 


cc 


(( 


(( 


66 


66 


(< 


66 


66 


66 


66 


66 


66 


1  Baonia]  Baraia,  C. 

'^  etiani]  in,  O.  W. 

3  ut»»,  euni]  Altered  by  Wen- 


dover  from  Benedict.  The  mention 
of  Marseilles  is  from  Diceto,col.  665, 
63. 


■tifi. 


DE  TEMPORE  BBGIS   RICABDI. 


in  rex  Riaardua  apitd  Vtzeliaemn  haeuhm,  et  peram  meceperU. 
Eodem  tempore  duo  reges,  Francorum  videlicet  et  Anglo- 
ram,  con-Teneniiib  apud  Vizeliacura,  ubi  corpua  '  Mariae  Magda- 
lene requiescit,  in  octavis  eancti  Johannia  Eaptigtie;  et  per 
duos  dies  ibi  moram  fecerimt.  Et  rex  Anglornm  ibi  peram 
cepifc^  et  bftcnlnm,  in"  eeclesift  sancti  Dionisii.  Deinde  regea 
cum  tota  maltitudiue  profecti  vsnerQnt  ad  Lngdnnnm  super 
Eodauum  ;  ubi  cum  ipai  et*  maxima  pars  ezercitns  sni  pontetn 
B^idaui  pertrauaiesent,  pons  ille  corruit  et  mnltos  ntritisque 
seiua  Eubmerait.  Poatea  Tcro  regea  diviai  anmt  ab  invicem 
propter  nimiam  hoTBinum  multitudiuem ;  non  poterat  enim  locus 
tmua  [eoa]  contiiiere.  Uude  rex  Pranoornm  Teraus  Jennensem 
civitatem  iter  arripuit,  et  rex  Anglornm  vereos  Mesaanam.' 
Quo  cum  pervenisaet,  invenit  ibi  multos  peregrines,  qui  jam 
propter  diuturnam  ^  uioram  quam  ibi  feuerant  totum  sea  t 
expenderanfc,  quorum  Inultos  rex  Ricardus  retinoit,  et '  illoa 
citni  suo  coujunxit.  Oumqne  rex  ibidem  per  diea  octo  moram 
fecisset,  aperana  cotidie  Etdventum  navigii  sui,  iVaudatue  a  de- 
dderio  ano,  buccas  decern  magnas  et  noYCm^  galeiaa  beue  ar- 
mataa  conduxit;  quas  propter  moram  naTigit  anxiua  intravit. 
Et'  ne  otiosos  interim  esse  viderctur,  transivit  cnm  mann 
armata  et  robuata  [x)er  inaulam]  aaucti  Stephaui,  et  per  Aqui- 
leiam  et  per  Montem-nigrum,  per  inaulam  sancti  Honorafi,  per 
civitatem  de  Meia,  et  per  ciTitatem  qase  dicitur  Wintilimine 
Deinde  traneitnm  fecit  per  castellum  qaod  Seine  nuncnpatur 
et  eodem  die  looufcua  est  cum.  rego  Erancorum,  qui  ibi  inflr. 
mabfttur.  Quarta  deoima  die  mensis  Auguati  Tenit 
gloram  ad  portum  Delfini,  et  ibi  per  qninque  diea  moram  fecit. 
Et  ibi  miait  ad  eum  rex  IVanoorum,  rogana  ut  accommodaret 
ei  qninque  galeiaa,  et  rex  Anglcrum  obtulit  illi  tres,  quas 
rex  Francoram  recusavit.  Deinde  Tigesima  quarta  die  Augusti 
Tenit  rei  ad  portum  qui  Porteewere  TocatnT,'*  qui  media  via 
est  inter  Marsiliam  et  Meaaanam;  aicquo  loca  pertranaiens  di- 
veraa,  intravit  Tiberim,  ad  cujna  introitum  turris  pnlcherrima 
est  sita.     Et  ibi  venit   ad  regem   OctaTiaaas  Ostienais    epi- 


aud  Philip 
n.  meet  at 
Vezelay. 


PhUip  to 

Genoa  ajid 
Richard  to 

[Mar- 
seilles]. 


Porto 
Ercole. 
He  enters 
the  Tiber, 
bat  refuses 


VI-  ins.  heaUs, 
'■  cepif]  recepit,  O.  W, 


3  By  omitting  a 
dover  confiises  Bichard' 
■with  Philip's. 

*  et . .  sui]    cum    majore  parte 
jamilianun  suarum,  Benedict. 

'  Jttessanam]  an  error  for  Mar- 
n'Jiatn,  trhich  Benedict  has. 


*  diaturnam']  dinmam.C.!  longam, 
Benedict 
'  e( .  .  co^anxif]  This  is   Wen- 

^  noveraj   viginti,  Benedict  and 
HoTeden. 

^  Et.  .  robusfa\  This  is  Wen- 

'"  vocatur]  appellator,  O.  W. 


S64 


MATTH-ffil  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.P.  1190, 

the  Pope's 
invitation 
to  go  to 
Rome. 


He  enters 
Apulia 
near 
Capua. 


Payment  of 
Tancred, 
king  of 
Sicily  to 
Richard. 


Richard 
declares 
Arthur  Ms 
heir. 


Queen 
Alienor 
crosses  the 
Great  S. 
Bernard 
and  brings 
Berengaria 
to  Richard. 

Death  of 
the  em« 
peror  Fre- 
derick I. 


scopusi  rogans  ilium '  ex  parte  domini  Papaa  ut  eum  ^  visitaret ;  Diceto, 

quod  facere  renuens    rex  improperavit  illi  turpia   de   symonia  ^^^l.  656. 

et  concupiscentia  Romana  et  alia  convitia  multa ;  dicens  quod  ••  ®?™^*> 

aoceperanfc  rcc.  marcas  pro  consecrafcione  episcopi  ^  Cenomanniae, 

et  pro  legatione  Willelmi  Elyensis  episcopi  mille  et  quingenfeas 

fnarcas  argenti ;  neo  non  ab  aroMepiscopo  ^  Burdegalensi,  qui  a 

clericis  suis  accusabatur  de  crimine,  pecuniam  infinitam.     Sic- 

que  Eomam  visitare  renuens,  prape  Oapuam  Apuliam  intravit.  Diceto, 

coL,  e56. 

« 

Ut  rea?  Hica/rdus  ArtJmrwm  nepotem  Bwwm   "hmredem  sihi  constin 

tuerit 

Per  idem  tempus  rex  Scioiliae  Tancredus,  qui  *  Willelmo  Id. 
regi  success erat,  ut  regi  Ricardo  pacificaretur,  dedit  eidem 
regi  pro  relaxatione  omnium  rerum  quas  petebat,  viginti 
milia  uncias  argenti,*'  et  totidem  uncias  auri,  pro  quieta 
clamantia  testamenti  quod  rex  Willelmus  fecerat  Hfeurico] 
regi  patri  suo  j  et  pro  matrimonio,  quod  erat  contrahendum 
inter  Arthurum  ducem  Britanniaa  et  filiam  regis  Tanoredi. 
Ubi  etiam  euudem  Artburum  rex  constituit  baeredem  suum 
legitimum  si  sine  baerede  moreretur.  Quo  "^  facto,  rex  viam  suae  (Not  in 
peregiinationis  explore  maturavit.  Diceto.) 

♦ 

Ut  regiiza  Alienor  a  a  filio  recedens  Berengariam  cum  eo  reli- 

querit. 

Bodem.  tempore  regina  Alienor  filii  sui  regis  iter  prosecu-  Diceto, 
tura,  et  transitum  faciens  per  montem  Jani  et  per  Ttaliae  plana,  coL  654. 
tandem^  ad  filium  pervenit.    Cum  quo  quatuor  dierum  moram  Id. col.657, 
faciens,  licentiata  versus  Angliam  recessit,  relinquens  ibi  Be- 
rengariam filiam  regis  ITavarias,  quam  idem  rex  ducturus  erat 
in  uxorem.    Dederat  namque  rex*  regi  Trancorum  decern  milia  Id. 
libras  pro  quieta  clamantia  de  sorore  ^^  sua  dueenda.   Quo  etiam 
pacto  rex  Francorum  calumniam,  quam  babebat  in  castello  de 
Grysorz  et  de  toto  Yegesin,  in  perpetuumrelaxavit.   Eodem  anno, 
Frethericus  Romanorum  imperator  annum  agens  imperii  qua-  Id.  coL655. 
dragesimum,  dum  jier  Bulgariam  Jerosolimam  tenderet  et  ab 


1  ilium}  eum,  O.  W. 

2  eum]  ilium,  O.  W. 
8  Hamelin. 

4  Helias  de  Malemort. 

5  qui . .  successeraQ  Added   by 
Wendover. 

6  arge?ai}  auri,  Diceto. 

7  Quo  . .  maturavit]  This  sentence 
is  Wendover's. 


^  tandem  .  .  pervenit]  Intro- 
duced by  Wendover,  to  join  on 
the  two  paragraphs  of  Diceto  about 
Queen  Alianor,  Below  licentiata  is 
introduced* 

^  O.  W.  add  JRicardus 
1^  Alesia. 


DE   TEMPORE  EEGIS  RICAEDI.  365 

Dieeto,       Tcoaio  versus  Antioehiam  iter  faceret,  in  flnvio,  qui  Sapbet  A.D.  U90. 
col.  855.     appoUatur,  exeroitu  suo   aalubriter  transennte,  solna  equo  de-  who  ia 
cidens  sabmersas  eat.  drowned 

iDtheSeleC 


'  beatus  i 


Ut  lecUus   Thomas  martyr  rectorilnis  ijavigii   regis  Rieardi 
appanterit. 

Benedict,        Eodem  anno  navigium  regis  Angliie,  per  mare  multis  fati-  ProgreBaof 
ii.  p.  116.     gatum  pericnlis,  cam  versus  Ulisebonam  veliflcarent,  et  prteter-  ^f^lj^*" 
iasent  quandam  terram.   in   mari  protensam   qnse  Godoster   ap-  start 
pellatnr,  et  prteteriBsent  Britanniam,  habentes  sanirtum  Matliajam  Point  by 
de  Finibnfi  Terrte  in  sinistra  parte    et  mare  magnum  quo  jtnr  Finisteire, 
JeroBOlimam '  in.  dextra,  dimiBemnt  Pictaviam.  et  GaBconiam  in 
sinistra  parte  naTigii.   Et  cum  venirent^  in  mare  Hispannicum,  Great 
-die  Dominicfe  Ascensionis,  invaait  navigium  tempestaa  validaj""™^" 
et  horribilis,  et  separatnm  eat  ab  invicem  in  memento.  Et  dam  a^o^^n 
tempestas  saiyiret,  et  omnes,  dum  tribularenlur,  clamarent  ad  of  S. 
Dominam,  beatus  Tiiomaa  martyr  Oantuariensie  archiepiacopus  ThomaB  of 
per  tres  vices  tribus  personia,  quie  erant  in  nave  Londoniensinm,  Conter- 
visibilitor  appamit,  dieens  eia,  "Nolite  terreri ;  ego  enim  ^^t^eiter- 
"ladmnndas    et  eanctus  confessor  Nicholana  eons  on  a 
a  Domino  liujus  navigii  regis  Anglite  de-  ship  of 
"  fensores.     Et  si  homines  et  bujus    navigii   rectores  a  pravis  London. 
"  operibua  se  enstodierint,  de  prteteritis  etiam  pcenitentiam  ege- 
"  rint,  dabit  illis  Dominns  prosperum   iter,  et  in  semitis  suis 
"  gresBus  eomm  dirigerentur."    His  itaqne  snb  trina  repeti- 
tione  auditis,  beatus  Thomas  evannit,   et  protinua  tempestaa 
cessavit,  Pnerunt  autem  in  hac  navi'  Willekous  fiKus  Osberti, 
et  Ganiridus  aurifaber,  et  *  cum  eis  cives  Londonienaes  multi ; 
qui  jam  prseterierant  TTIixebonam  et  caput   sancti   Vincentii,  The  ship 
et    pervenerant   prope  oivitatem   Silvife,    quK    tune    temporte  passes  Ids- 
ultima  erat  Christianitatia  in  Hispannia;  et  erat  ibi  adbuc  Chris-  p  "  ^S 
tiana  fides  novella,  utpote  qnte  in  anno  prosimo  prjeterito  facta  Vincent 
est  Christioola   et    de    manibns  Paganornm  erepta.    Curaque  f.  leg, 
prope  civitatem  navigaaaenb,  cognovemnt  per  indicia  notiasima,  and  is  re- 
qnod  Ohriatiani  ibi  b^bitarent;  navis  Londonienais  illo  se  con-  ceived  with 
tmlit,  et  onm  m^oo  honore  ab  episcopo   et   aliis  omnibus  re-  P^^ 
cepti  aunt.    Erant  autem  in  navi  ilia  plus  quam  qaater  viginti  sSves' 
juvenea  bene  armati,  quos  retinuit  in  servitio   suo  prse  timore 


°  0.  W.  insert  •'  qui  dioebatur 
"  Willelmna  cum  Burba." 

*  e( .  .  mtilu~]  An  introduction,  as 
Benedict  meTeljr  speaks  of  these  two 
as  being  "  cives  Londonite." 


I 


y^rr-^^^g :  ^TP-H' 


366         MATTH^I  PAHISIENSIS  CHBOKICA  MAJORA. 


A.D.  1190, 

Sancho  I. 
retains  the 
Londoners 
against  the 
emperor  of 
Morocco. 


The  fleet 
reaches 
Marseilles. 
Aug.  22. 


imperatoris  de  Maa'ocb.  *  populns  civitatis  et  rex  Porfcugalensis,  Benedict, 
facientes   eis   ommmodam  securitafcem  de  stipendio   pro  Toto  n*  p.  1 18. 
compefcenti,  et  insuper  quod  ex  abundanti  magnam  eis  muni- 
ficentiam  providerunt.     Decern^  prsBterea  nayes  regis  Anglisd 
nimLs  cum   suis  rectoribus  hue  atque  illuc  dissipatge,  tandem, 
Domino  ducente,  ad  civitatem  Ulixebonam  pervenerunt,  ascen- 
dentes  per  fluvium.   qui   Tagus   nuncupatur.    Deinde   arcHepi- 
scopus^  Auxiensis,  Robertus  de  Sabulis,  Ricardus  de  Canvilla,  Id.pp.  115, 
et  Willelmus  de  Forz,  trauseuntes  cumi  navigio  inter  AJTricam  ^^^» 
et    Hispanniam,    post    tempestates  quamplurimas,    in     octavis 
[Assumptionis]  sanctas  Marias  ad  Marsiliam  pervenerunt,  cum 
toto  navigio  sibi  commisso ;  ubi  Anglorum  rege  [non]  invento, 
moram  ibi  fecerunt  propter  quosdam   navium   necessarios  ap- 
paratus. 


Arch- 

hishop 

Baldwin, 

bishop 

Hubert, 

and  K.  de 

Glanville 

reach  Tyre. 

John, 

bishop  of 

Korwich, 

returns 

home. 


Ut   ^[aldewmus]    Ganimarleidsis   archiepiscoptts  et  quidam   alii 

aj^ud  TirunYh  applicuerunt. 

Eodem  tempore  B[aldewinus]  Cantuariensis  arcMepiscopus,  Diceto, 
Hubertus  Saresberiensis,   et   Ranulfus  de   Glanvilla  quondam  ^^1.656. 
Angliae   justiciarius,  qui  praevenerant  **   regem   Anglic,   versus 
Jerosolimam  itinere   recto  tendentes,  a  sinistro  Sciciliam  reli- 
querunt,  et  post  pericula  multa   tandem   circa   festum    sancti 
Michaelis  apud  Tyrum  applicuerunt.     Johannes  vero  episcopus  Benedict, 
IN^orwicensis  Papam  adiit;  et  accepta  licentia   Dominicam    ibi"*P*^^^* 
crucem   deposuit,  et   sic  sacellis^  evacuatis  ad  Angliam  rediit 
absolutus. 

Be  conflictii  inter  reges  apud  Messanavn. 


Philip  re-        Eodem    tempore   rex    Francorum    Pbilippus,   decimo     sexto  Diceto, 
T  ^^^^fl!?^    kalendas  Octobris,  apud  Messanam  applicuit,  et  hospitatus  est  <i^K^^^' 
IB^sina^   in  palatio   regis  Tancredi.    Rex  vero    Ricardus,  superveniens 
nono  kalendas  ejusdem  mensis,  ingressum  ^  civitatis  habere  non 


1  There  is  a  reference  here  to  a 
note  in  the  margin,  "  Marok,  id  est, 
«  Cartago.*' 

2  J)ec€m]  noYem,  Benedict. 

3  The  archbishop's  name  is  in- 
troduced from  the  previous  mention 
of  him  in  Benedict,  p.  115.  His 
name  was  Gerard  de  laBarte. 

"*  prceveneranf]  so  O.  W.  ;  vene- 
rant  ad,  C. ;  qui  .  .  Anglice  is  intro- 
duced hy  Wendover. 


^  saceUis  evacuaiisj  Added  by 
Wendover.  A  later  hand  puts  cli- 
tellis  in  the  margin.  The  Hist. 
Anglor.  has  cUtelUs, 

^  This,  which  is  a  different  ac- 
count of  the  affray  from  what  is 
given  in  any  of  the  other  chronicles, 
is  peculiar  to  Wendover.  It  has 
considerable  similarity  to  what  New- 
hurgh  gives,  iv.  12. 


jm  TBUPOBE   KEQIS   BICABDL 


367 


potnit;  Fraooigense  enim.  metnebanb,  ne  victnalia  dnotins  regi- 
bns  aofficerent,  qnoa  multitwio  maxima  seqaebatur.  Qnod  cam 
res  Bicaxdua  cogaovisBet,  mieit  mareBCBlloa  auos  ad  majores 
civitatis,  petens  at  ezereitni  ano  viotualia  vraiderent,  ne  esoarom 
penuria  laboraret.  At  civea  portas  aperire  et  benigne  tantum 
prmcipem  recipere  volentea  oecuiremnt  cum  gaudio  ;  Franci 
vero  non  perxaisertmt,  aed  armati  mtiros  aacendeatee,  portas 
defendere  laborabtmt.  Quo  facto,  rex  EJoEu-diis  juaait  esercitni 
Buo  ad  arma  convolare,  sibique  et  suis  ingreasom  hoatibaa  in- 
vitis  pr^parare ;  c(Tii  ilico  pr^eceptis  regiia  obtemperaatef 
Talvaa  inyaaenuit,  mnltisque  Francigeuia  iuterfectis,  violenter 
intraverniit,  atqae  prjevio  rege  omnea  in  fngam  QompTilenmt. 
Hoc  &«tDm  com  pervenisset  ad  aorea  regia  FrancoTum,  maxi- 
Koam  adverans  regem  Anglortim  iadignatioiiem  in  auimo  con- 
cipiens,nanquameain.dQpoHuit  qaajuditi  eapervisit ;  Ternntameu 
eodem  die  oolloqtiinni  habentea  pacifioum  aullam  oumiao  men- 
tionem  de  rebus  gesbis  fecerunt. 


A.D.  1190. 


between 
tbe  armies, 
and  lasting 
qoarrel 
between 
the  two 
kings. 


m  r 


r  RicwrAoi  qua&dam  tmimHonea  avhitiffwserU. 


Diceto.  Eodem  tempore    octavo  kalendaa  Octobrie,  res   Francomm 

col.  656.  naves  aecendit;  sed  quoniam  ventas  erat  contrarios,  ipsa  die 
Messauam  rediib.  £b  res  Eicardus  prlstina  die  l^eudas 
Octobria  transiit  fluvinm  qai  Far  dicitur,  et  cepit  in  Calabria 
locum  mamtiaaimum  qui  Labamare  appellatar,  poauitqne  ii 
eo  sororem  suam  Johannam  quondam  Seioiliie  regiuam.'  Is 
crastino  aotem  cepit  castellum  inter  Kalabriam  et  Measanam, 
quod  monaaterium  Grifonum  nuncnpabur;  ubi  Grifones  iuaultum 
facieutea  in  Hugonem  Bruaum  comitem  Harchife  a  rege 
Bicardo  repnlai  sunt.  Qui,  jajmie  clauaia,^  ad  propngnacula 
murorum  se  conferenteB,  hominea  et  eqnoa  regia  occidenint, 
et  qnoadam  vulnerayemnt.  Tone  res  iratus  portas  ciritatis 
COnfregit,  et  civitatem  cepit,  homines  que  suos  in  ea  poauit 
quarto    nonas    Octobris ;   et   tertio   nonaa   ej  uadem    obsides    ei 

Id.col.667.  dedemnt  de  pace  observanda'  majores  ciyitatia.  Quo  facto, 
firmayit   ibi     castnun,    quod   Mategrifium.     appellavit.'    ■  Tunc 

Id.co1.656.  faabitum  est  concilium  provinciale^  apud  Westmonaaterium, 
prjesidente    WiUelmo    Elyenai    episcopo    et    Apostolicie    sedis 

(Not  in       legato,  idibua   Octobris,  in  *  quo  paaca  yel  nulla  provisa  aunt 

Diceto.)      ^g  tedifioatione  eccleaiae  Anglicaute. 


Captnre  of 
Labamare 
{Bagnara) 
aad  Mate- 


Council  at 
Weslinin- 

thel^att. 


'  O.  W.  add  "  et  rediit   ad  Mea- 

sanam,"  as  Diceto. 

=  0-  W.  and  the   Hiat.  Aaglor. 


*  apptUamtl  appellatur,  0.  W. 

*  prouineiafe]  regional?,  Diceto. 
'  wt  ,  .  Angliaaut]    Added    by 

"Wendoyer. 


368 


KAlTHiEI  PARISIENSIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1190.         JJt  eccle$ia  Normcmniea  a  servitutis  jugo  fuerit  Itberata, 


granted  to 
the  chureh 
in  Nor- 
mandy. 

Grants 
&om  the 
king  to  the 
clergy  on 
several 
points. 


col.  657. 


Circa  dies  istos  eoolesia  Dei  in  Normannia  de  longo  ser- 
vitutis jugo  liberata  est,  glorioso  rege  Eicardo  annueute  et 
omnia  disponente.  In  primis  determinatum  est  et  a  rege  con- 
cessum  de  clericis,  quod  nulla  occasione  a  saecularibus  capientur  ^^^^^^i 
potestatibus,  sicut  fieri  consueverat,  nisi  pro  homicidio,  furto, 
incendio,  et  hujusmodi  enormi  fiagitio.  Qui  continuo,  cum 
requisiti  fuerint  a  judicibus  eoclesiasticis,  quieti  et  sine  mora 
in  curia  reddentur  ecclesiastica  judicandi.  Item  generaliter 
omnes  de  fidei  laesione  vel  juramenti  transgressione  quasstiones 
in  foro  ecclesiastico  tractabuntur.  Item  quaestiones  de  dote 
Tel  donatione  propter  nuptias,  quando  mobilia  vel  se  moventia 
petentur,  ad  ecclesiam  referentur.  Item  in  ecclesiis  conven- 
tualibus  abbates  vel  priores  aut  abbatissse  cum  consensu* 
episcopi  eligantur.  Item  nulla  fiat  recognitio  in  foro  saeou- 
lari,2  si  carta  vel  alio  modo  elemosinatam  esse  possessionem 
viri  ecclesiastici  probare  poterint,  sed  ad  ecclesiasticos  judices 
remittentur.  Item  disfcributio  rerum,  qua3  in  testamento  re- 
linquuntur,  auctoritate  ecclesiae  fiet ;  nee  decima  pars,  ut  olim,^ 
Bubtrabetur.  Item  de  bonis  clericorum,  etsi  dicantur  fuisse 
usurarii,  vel  quocunque  mortis  genere  praeventi,  nihil  pertinet 
ad  saecularem  potestatem,  sed  episcopali  auctoritate  in  opera 
pietatis  distribuentur.  Item  quicquid  laici  in  vita  sua  [dona- 
verint]  vel  quocunque  titulo  a  se  alienaverint,  etsi  usurarii 
fuisse  dicantur,  post  mortem  non  revocabitur;  quaa  vero  post 
mortem  non  alienata  [invenientur],  si  recognitum  fuerit  ipsos 
tempore  mortis  fuisse  usurarios,  confiscabuntur.  Item  si  mor- 
tuus  habuetit  aliquod  vadium,  unde  sortem  suam  perceperit, 
portio  ipsius  libera  ad  eum  qui  invadiavit,  vel  ad  haeredes  ipsius, 
revertetur ;  idem  fiet  de  portionibus  uxoris  et  filiorum  ejus  post 
mortem  ipsorum.  Si  quis  enim  subitanea  morte  vel  quolibet 
casu  praeoccupatus  fuerit,  ut  de  rebus  suis  disponere  non 
possit,  distributio  bonorum  ejus  ecclesiastica  auctoritate  fiet. 


De  morte  B[aldewim\  Ga/atuariensis  Archiepiseojpi. 

Death  of         Eodem    tempore'  Oantuariensis    Archiepiscopus,    dum    apud  ld.col.  668. 
archbishop  Achon    in    extremis  laborasset,   omnia   sua   ad    sxibventionem 
a**tJ^^  ^*  Terras  Sanctsa  legavit.    Post  cujus  decessum  Hubertus  Sares- 


His  pro-      beriensis  episcopus,  ab   eo  executor  constitutus,    fideliter  bona 
pertydis-    ipsius  bona^  erogatione  distribuit.    Et  de  castrorum  excubiis 


*  consensu]  assensa  sui,  O.  "W. 
^  A  passage  is  omitted  here  which 
is  given  in  Diceto* 


3  ut  oUm]  om.  W. 

4  hoTia'i  pia,  W.  and  the  Hist. 
Anglor.,  as  Diceto. 


DE   TEMPORE   REGIS   RICAEDI.  369 

Diceto,        snmmopere  sollicitns,  milttibvia  viginti  et  servientibus  quinqaa-  A.t).  1190. 

col.  6S8.  gintft,  aioat  docreverat  idem  archiepisoopna  adhuc  vivens,  per  tribttted  by 
dies  plurlmos  debita  Btipendia  pereolvit;  panpemm  semper  J^***^ 
ciu-am  agens,  erga  destitutes  ansilio  miaericordiEB  '  oculos'  "' Sidirfnirr 
flectens,  officinm  boni  prseeiilia  per  omnia  implens.  Civitas  Stubbom' 
vero  Achon  Ohristiania  poet  multos  insultne  fortiter  restitit,  resisfanoe 
quia  nmria,  gentibus,  et  machiniB  satis  orat  mimita;  et  8a- of  Acre, 
laadinus     circa    obsidionem    esercitnm    auum     nndiqiie    coa- 

Id.col.659.  g]obatimi  habebat.  Unde  tam  de  subtractione  Christiaiiorum 
qTiam  de  amiasione'  ibidem  mortnomm  eseroitns  Christi  erat 
mmia  inuninutus ;  ^  vemDitamen  Chriatiani  de  consolatione 
Chxisli  coafideates  molestias  obsidioaia  et  labores  usque  [ad] 
adventum  regam  sperant  se  posse  sustiuere,  ai  videlicet  circa 
sequens  Faacba  venerint;  sin  antem,  et  pecania  deficiet,  et 
spes  tfirrerwe  consolationis  evaneecet. 

De  ^up&rhia  Willelvti  Elyensts  epieco^i  et  Anglice  Oaneellairii. 
P*?!^"*'        Sub  bis  diebns  Willelmus  Elyenaia  epiacopua.  Angliie  juati-  The  legate 
ciaiins  et  Apostolicae  sedia  legatua,  fecit    turrim  Londoniarum  surroands 
foaaato   profuadiasimo   circnmciugi,  sperans   se  posae  Tamisiic  »  ,-TT*'' 
^"'■p^     flnenta  in  urbem.  ducere;  aed  post  multoa  de  fisco  sumptue  se  '., 
_  laborasse  inutiliter  comprobavit.  Brat' idem  cajicellarins  masi-n^^gt 

ii_P_gj"^    mus  inter  omnea  occidentalea,  rex  et  sacerdoa  in  Anglia;  qui  His  power 
omnia  in'  nihilo  dncebat,  cum  episcopali  tantum  dignitate  non  and  pride, 
frfotin       contentua,  nimia  alta  ae  aapere*  denotavit.    Id  prima  namque 
Beneict)  litterarum    auarum   fronte   vanitatem    et    elationem  ezpreaait, 
cum  dixit,   "Willelmus,  Dei  gratia  Elyensia  epiacopus,  domini 
"  regis  cancellariua,  totius  Anglite  jueticiarius,  et  Apostolicte 
"  sedia  legatus,  salutem,"  etc.  Haa  autemdigcitatea,  qnas  pretio 
obtinuerat,  immodevato  esceseu  exercuit,  volens  aacellos,  quoa 
in  earum  impetratione  evacuaverat,  reficere.    Peouniam  suam 
dietribuit  ad  meusam,  ut  iternm    rediena  cum  uaurie   ntique  S.  Luc. 
eztorqueret   illam.    Hajn  legationia  ofBcium,  quod  miile  fusia  ^'^'  ^^■ 
argenti  libria  adqnisierat,  adeo  immoderate  peregit,  nt  omnibus 
Anglic  ecclesiis  tam  conventnalibuB  quam  cathedralibua  fieret 
onerosus,  siquidem  mille   et  quingentis  per  Angliam  evcctus 
eqnitatnria,   olerioorvtm  stipatus  cateryis,  militumque   vallatus 


Wonder  for  mie,  which  O.  iaa. 

DiceW. 

'  0.  W.  add  praterea.     This  ac- 

' ocufos]  ooulo,  C. 

count  of  Longchamp  is  made  up 

'  ami«si<niej  omiBUOce,  C. 

partly  from  the  letter  of  Bishop 

Hugh  NonauE,  in    Benedict,   and 

*  immiHB(u»]  immuuitas,  C. ;  di- 

partly  eeems  to  be  Wendorer's  own. 

minntns,  Diceto.    This  is  from  the 

"  m]  pro,  0.  W. 

VOL.  11. 

A  A 

r 


I  iiWiH|l|LP!J!piJp»!i)| 


370 


MATTH.aa  PARISIENSIS  OHEONIOA  llAJOBA. 


AJ).  1190.  agminibna,  omnia  fere,  quffi  epiaoopali  TevBremtite  congmunt, 

prfetermiait.      Illi    omnes   fitii   nobiliniu    aetabant    in   menaa,  Bene^ot, 
qnos    BDia    nefptibns'    et   oonsanguineis   pnelliB    cojnflaTit  peri'P'SlS. 
matrimonia,  felicee  ae    sastimaatea,  quos   familiarca   habebat. 
Hon  fait  terra  Tenalis,  quam  non  emeret;  ecdeaia  Tel  abbatia 
vacama,    qnaia    non   daret   ant  retineret ;   cnsbodia    caBtellornm 
aut  TillaTDnj,  qnam  vel  metn    ant  pretio  non    obtineret.      Hia 
autem   et  hia    siraiiibue  multia  terrorem   incnssit.     Siltiit  r^-  fNot  in 
niun.  Anglife  a  facie  ii»infl,  neo  fnit  qui  obmurmnraret,  cam  Benedict) 
albi  in  Anglia  nihil  ad  e^ngnandnm  restarefc.     Sequebantur 
ilium 
Bor.  Ambabagiaxnm  collegia,  pbaimachapolee, 

1.  Sat.  3, 1.  Mendici,  mimte,  balatronea,  hoc  geuns  omne ; . 

ut    ilH    Omni    miiaiconun    genere    ct    modnlationibns   Toonm 
obsequeretnr  in  tcrris,   eicut  augeli  sancti    Deo    omnipotenti 
obseqnnntnr  in  cEelis.    Hoc  aatem  fecit  totnm,  ot  com  Domino 
a  pari  contendere  videretnr.     Sed  htee  omnia  quein  finem  sint 
habitttra,  aequens  relatio,  oum  id  tempus  obtolerit,  non  taoebit. 
foimril  at  WpUelmua]  ElySDsis  episeopua  legationem  adeptus,  Lon-  Diceto, 
Bter.       "   doniis    apud    Westmonasteriaiu     concilium     celebravit. ""'-  *^^- 
Obituary.    ObiitW[illelmus]  Wygorniensia  episcopus,  et  W[alterus]  (Not  in 
abbas  Westmonasterii,    quinto  kalendas  Aprilis.     Obiit         °^' 
in  eodem  anno  Banulphus  de  Glanevile, 

J)e  «u»ie  m^lloru/m  apud  Aehm. 

jjggjju  jj(         Anno  DominicB  Nativitatis  MCSCI.     Poet  mortem  TenertAilis  Cogges- 
Aore.  patria    B[aldewiiii]    Oantoarienaia    archiepisoopi,    in    ohsidione  hale,  p.  29 

Aobon  defoncti  [eimt]  nobilea  *  et  in  omni  probitate  erperti  (edSteven- 
milites,  Eanduifua  de  Fnlgeres,  cornea  Robertas"  Perticecais, 
TheodbaldnB  Bleaensia  cornea,  Stepbanue  frater  ejua  comes,*  et 
filius'  imperatoris  FreBerichi,  comes'  de  Ferariis,  comes  Eo- 
bertus  LejceBtrenaia,  BandnlfoB  de  Glanvilla,  Kadnlfus  de  Alta- 
ripa  archidiaconna  Colecestrensis,  et  alii '  innnmerabiles  cam 
eis  es  aeris  nimia.cormptione  nt  diount;  regea  vero  Pranoornm 
et  Anglorum  in  Seicilia  moram  fecemnt  donee"  veniret  tempos 


*  neptihua]  neptia,  C.  O. 

'  nobiUs  .  .  .  mi/ites]  Inserled  bj 
Wendoyer. 

5  Boberbis]  An  error  fbrBtrfroiinS! 
but  so  also  Coggeshate. 

■*  Stephen  Count  of  Sancerre. 

'  Frederick  V.  Duke  of  Sitabia. 


He  is  erroneoualj  called  Conrad  by 
Coggeshale  and  Benedict. 

«  William. 

^  TbeHistADglor.iiiGertB"Diulti 
"  mihi  ignoti." 

*  doiMc  .  ..(vilare\  per totam bye- 
mem,  Coggesk 


r 


DE  TEMPORE  BEQIS  EIOABDL  '     371 

vemale  qno  poeaent  tntius  maris  pericnla  evitare.    Hic  autem  A.D.  H9I, 
(Not  in       parva  ^  eat  historialis  anticipatio,     Eodem  tempore  Clemens  Death  of 
ffi-)        pap^  pnj„3  aedisseb  anno  uno  et  mensibns  dnobns,  diem  claasit  PopeCie- 
hfllef^29.  *'^*''*°''"^'    "^    smcceBsit    CseleBtintis,    qui    antea     Jaoioctis  ^^J[j^ 

TOCftbEttor.  ui^ 

Vt  rex  WTomcorum,  PhUi^its  et  rex  Anglorwm.  Rteardua  opmi 
Measamvm  na/eeo  asceinderwt. 

Diceto,  Eodem  amio,  quarto'  kalendas  Aprilia,  res  Francoram  apttdThetwo_ 

coL  659.      Mesaanam  naves  ascendit,  atque  ^  verans  Jerosolimaai  via  recta  .  ^  ^*'' 
Id-col  660.  vela  direxit.    Kex  vero  Eicardus,  quarto  idua  Aprilie,  in  magna  Messina, 
liool.  661.  gloria  ilium  eecufcus,  babuit  in  comitato  sno  tredecim  bnccaa, 
triplici  velonua  espanaioae  velificataa ;  babuit  prfeterea  centum 
Id.coL  660.  navea  onerariaB  et  quinquaginta  galeiaa  triremes.   Qui  circa  diem  <^nqaeBt 
vicesimam  Kodos  iusulam   aubintrans,  deeursis  decern  diebua,  t,„ofS^^^ 
apud  Ciprum  appuouit.    Cursac  antem  domiuus  luauliB,  qni  ae 
Imperatorem  nominavit,  in  manu  forti  et  armata  regi  portnm 
probibitoms    oocurrit,     et    bomines     naafragos     reg^B      quam 
plnrimos  cepit,  apoliavit,  et  in  carccrcm  fame  pcrituros  recluait.  Cursac 
TJnde    rex   Anglorma    magniflcus,    ira    succeuaas,    iniit    ctun  (Isaac 
hoste  jfun  dioto  congreasnm ;  a  quo  festinam  ade^itna  victoriam,  r^T?^"*^ 
ipsnm   victum    et   vinctum    retinnit    et   filfam    ejus    uoicam,  djLaghter 
totamqae  Dipri  insulam  cum  univcrsis  munitionibiiB  snas  sub-  (Boor- 
djdit  ditioni,    Curaac  cum  rege  pactum  iuiit,  ne  ferreia  detine-  g**!!"*) 
retur  in  vmcolis ;  quod  rex  pactum  observans,  eum  compedibus  g''  j^"^' 
fecit  arclari  argeuteis,   et  in  oaetello  prope    Tripolim,    qaod  prisoae,i  at 
Margetb   appellatur,    retmdi   praecepit;   filiam    autem   ejus  re- Merkeb. 
tinnit,   cnm   duabus  reginis   in   thedamo   sno   bonoribce  casto- 
Coggea-      ditam.    Bex  autem  sapieuttsaimua,  ob  sui  auorumque  recrea- 
hale,  p.31.  tionem  ac  victualium  aggregationem.  recentium  poat  ttedioaam 
maria  vexationem,  ibi  sine  alicujna  dispeudio  pauaare  decre- 
verat.    Sed  prsafattis  Curaac  videlicet  interdixit  ne  fines    anos 
ingredi    attemptarefc.      Interdisit'    insnper   ne    quia    suorum 
esercitai  regia  Anglormn  victualia  venderet  ant  esponeret  rea 
(Not  in       venales.    Unde '  regia  animum  ad  iracundiam  provocana,  oom- 
Co^-)        pnlit  ilium   ut  prfflfatam  ei  injuriam  irrogaret.    Tttudem  vero 
Cogges-      j^^jjjj^  totins  insulie  tbeaaurum  obtinuit,   et  ibidem  omnia  pro  S^?''^  ^ 
voto    dispoauisaet,  desponsavit    ibi  filiam  regie   de   Mayaria, 

'  parva"}  parumper,  HiM-Anglor.  *  atg«t  .  .  .  direxif}  Added  by 

,    .    -,    .  ,,  a  1.       Wendo'ver. 
J  cum   .   .   .   rfMoiMs]   Added  by         .  /„terdmi]  Indixit,  C.  0.  W. 
Wendorer.  g  j;„^  _  _  irrogaref]  latrodnced 

'  jnorto]  t^tio,  Diceto.  by  WendoTw. 

AA   2 


I 


372 


MATTH-BI  PABISIENSIS  CHEONICA  MAJOBA. 


AJ),  1181,  nomine  '  Berengariam,  quam  regina  Alienor  ad  enndem  regem  Cogges- 
^^"  adduserat    in    Scicilia   commoraatem.    Eodem  tempore  Papa, '«''«*  P- *!■ 

Cfflleatintta    consecravit    [in]    imperatorem    Henricunii    filimn  i^  p.  29. 

Fretherio!  imperatoria,  in    Paacbali  soSemnitate,  feria'  qnarta. 

Eodem  tempore  comes  Flandrensia  Philippua,  cum  rege  Fran-  Id.  p.  30. 

corum  in  Terram  Sanctam  proficiacens,  abaqne  liberia  obiit. 


Henry  VL 


^anden. 


Geoffrey 


net,  elect 
of  York, 
bjBar- 
iholomen 
archbishop 
of  Toure. 
Opposition 
of  the 
chancellor 


Bis  gbame- 
fdloKage 
by  the 
cbancel- 
lor'B  orders 


He  IB  im- 
prisoned ii 

CasOe, 


Ui  0[aiifridm}  Bboraeensis  arehiepieeopm  apud  Doveram, 
mearcerat'M  fwerit. 

per  idem  tempns,  ei  mandato  sammi  Pontiflcis,  Bartbolomseua 
Turonorum  archiepiscopna  Gaufridum  Eboracensem  electum 
epiacopum  consecravit.  Qai  post  oonBecrationem  snam  ad 
Angliam  tendena,  apud  Doverum  cam  suis  applicuit.  Matb»iis 
de  Clere,  yiceeomes  illius  oomitatus,  paalo  ante  litteraa  Wil- 
lelmi  Elyenais  epiacopi  caacellarii  easeeperat  in  hsec  verba: 
Praecipimua  tibi,  qnod  ai  Eboracenaia  electna  ad  aliquem  por- 
tnm  in  balliva  taa  applicuorit,  ant  aliqnis  ntrntiorum  ejua, 
eum  retineri  facias,  donee  maudatum  nostrum  iude  rec^peria. 
Et  similiter  prseoipimua,  quod  omnea  litterae  domini  Papee, 
aut  alioujns  magni  viri,  quo  illic  venea-int,  faciaa  retineri,'' 
Mathfeus  jgitur,  cum  arcbiepiscopi  ad'^entam  cognovisset,  non 
aegniter  aibi  injuncta  cum  eousilio  eororia'  epiacopi  Helyenaia, 
qua  tuuo  castellnm  cuatodiebafc,  peragens,  per  aes  dies  cnm 
armatorum  multitudine  fecit  in  prioratu  Sanoti  Martini  ne- 
quiter  obsideri;  quem  etiam  in  tantum  coarctavit  at  Ttx  ei 
medio  tempore  yictualia  possent  emendicata  ooiiferri.  Kam 
perfidorum  malitia  in  deteriua  proruente,  milites  Elyenais  epi- 
acopi cam  armatorum  multitudine  venerunt  ad  eccleaiam  prte- 
fatam,  cnm  fnstibus  et  armia  irruentes  in  arcbiepiacopum, 
firmiter  iudiierunt,  ut  de  regno  sine  mora  in  Flandriam '  navi- 
gaturua  esiret.  Quod  facere  recusans,  arcbiepiscopns  atolam 
in  coUo  gereiM,  in  manibna  crucem  bajulana,  ab  altaria  cormi 
per  pedea  per  crura  per  brachta,  coUiao  capite  in  parimeutam, 
Tiolenter  extrahitnr,  et  per  viam  latosam  per  loca  immnnda 
cnm  clericia  aais  et  viris  reljgiosis,  qui  de  partibua  moltis  ad 
ipsnm  videadnm  convenerant,  perdnctus  est  in  oastellum,  et 
detrusua  in  carcerem  per  dies  octo  sub  arete  cuetodia  aerva- 


(Notin 
Dioelo.) 
Id.  col.  663 


'  Homine  Berengariam]  iDtrodnced 
by  Wendorer. 

^/eria  quarto]  Introduced  bj 
Weodorer.  It  is  probably  a  cureless 
introdnction  irom  Dieeto,  col-  659, 


64.  Di'^eto  mentioiiB  Monday  (feria 
seeunda)  aa  the  day. 

'  "  Cui  nomen  Richent,"  Ciiraldi 
Catnbrens.  Vita  Arch.  Galfr,  jt., 
p.  388.  (ed.  Brewer.) 

'  0.  W.  ins,  CHOI  suis,  as  Dieeto. 


BE   TEMPORE  BEOIS  BICAEDI.  373 


batnr.    Quod  audiens,  epiacopTis  Londoniensis '  cum  festinatione  -A-D.  1191 
venit  ad  caneellarinm,  a  quo  post   mnltaa   sapplicationeB,  vis 
tandem,  obtinuit  liberatioiiem  archiepiacopi,  epigcopatu  eao  toto '  ■  '*^- 
loco    pignoris  obligato.      Careeteni   egrediens   archiepiscopua,  ■"■'  "*" 
Londonias    venit,    nbi    ab    episeopo    Londoniensi    et    clero    et  ^j,^    ' 
populo  honoritiee  sasceptus  est  cum  processione  solemni.    Haec  honotmibly 
»-  profecto  temeraria  prEBSumptio  postmodnin.  in  cancellarii  dejec-  received  in 
tionem,  ut  in  sequentibus  dicetur,  pluriinuin  rednndavit.  i^ndon. 

Nota,  eclipsim  iolis. 

Eodem  anno,  mense  Junio,  in  vigilia  SanctI  Johaunis  Bap-  Eclipse  of 
tiate,  die '  Dominica,  eclipsis  solis  apparuit  circa  diei  boram  ^^  ^'^~ 
eeptimam/    et   x>erduraTifc  usque  diei   boram  octavMn,    Inna 
vigesima  aeptima,  sole  in  signo  Cancri  esistente. 


Jane  23. 


Ut  rex  Riota-dMB^ 


t  qaam  d^romtmd  appellant  c^erii. 


col.  660. 
Id.  col,  661 


Diceto, 
col.  661. 
Cogges- 
hale,  p.  3! 
Dioeto, 
col.  661.' 


Circa  dies  istoe  rex  iEVancorum  Philippns,  duodecimo  vide, 
licet  kalendaa  Aprilia,  apud  Acbon  applicnit ;  qnem  rex  Ri. 
,  cardus  inaecutna  cnm^  magna  victualium  copia  apud  Ciprum 
naTes  aacendit.  Audiens  autem  esercitum  Domini '  magna 
famia  inedia  laborare  apnd  Aohon,  ita  ut  sestaiius  frumenti 
sexaginta  marcis  -renderetnr,  onuatis  navibus  multie  alimea- 
torum  copiis,  tantfe  calamitati  miaerisefquej  succnrrere  matu- 
ravit.  Qui  dnm  prospero  ventorum  flatn  versus  Acbon,  qtiaa 
civitaa  antique  vocabulo  Ptolomaida  dicebatar,  vela  dirigeret, 
octaTo'- idua  Juuii  apparuit  illia  navis  qusedam  permasimai, 
quam  dromnndam-  appellant,  miasa  a  Sapbadino  fratre  Saladini 
Soldaui  Babilonise  de  civitate  Earutb,  immensia  referta  divitiis ; 
quEe  obseesis  infra  urbfem  Acton  p^ania  opem  erat  allatura. 
Brat  prfeterea  in  navi  ilia  ignis  Grjeeus,  aerpentum  ignitorum 
plnrima  vaea  plena,  et  robustorum,  hominum  mille  et  quingenti, 
qnomm  auffragio  navis  muniretur.  Instructis  jgitur  in  mo- 
jnento  temporis  regis  Eicardi  ad  bellum  agminibua,  galearam 
nndique  fit  iuaultus  acerrimus ;   sed  navis,  ventorum 


PMip  n. 
lands  at 

Richard 

Cjpnis. 


Hia  capture 

cen  vessel 
from  Bey- 


9.  quasi,  as 


>  Eicbard  Tilz  Neal. 
'  O.  W.  Hist.  Angl. 

'  die  Dominicft}  Introduced  bj 
Wendover. 

*  septimani]  sextain,  0.  W.  Hist. 
Anglor. 


*  Here  two  leftTes  are  wanting  in  W. 
6  cum  .  .  copia^  Added  by  Wen- 

'  The  MS-  of  the  Hist.  Angl.  ins. 
above,  the  line  regis  J^ancormn. 

»  The  date  is  fiom  Difeto,  col. 
661,  47. 


374         MATTHJEI   PABISIENSIS   CHRONICA  MAJOHA. 

A.D.  1191.  destitnta  solatdo,  immobilis  permaaebat.  Tandem,  qnidam  re-  Diceto, 
roigom,  mei^^endi  eab  aquia  arte  emditus,'  natftns  Bub  latice  "ot  661. 
accessit  ad  nayem  et  earn  quantociiis  terebro  perforavit ;  qna 
perforata,  naata,  Christnm  habens  tutoreni,  ad  galeiam  de  qna 
exivit  reversne,  regi  qnod  fecerat  declaravit.  Deinde  modico 
tracta  temporig  aqua  subiiitraiis  omnia  navia  tabnlaita  tran' 
scendit  et  hommibns,  qui  priua  in  propugnaoulia  wnfldebant, 
spem  evadendi  prorsns  ademit;  gnonun  inille  trecentoa  res 
EicardiiB  in  mari  eubmergi  prtecepit,  et  dncentos  titos' 
reBerravit. 

Ut  ran  Rioardut  afuA  Aehom  a/p^lwuerit,  el  de  OapHone 
^uedetn  itrbis. 

Landing  of      Rei  Ricardus  ciun   spoUa  navis   omnia   collegisset,  prospero  Id. 
Kiehard  at  cnrsu   ad   portnm   Achon,    quo   teudebat,   appropinqnavit.     De- 
niqne  sexto  idaa  Junii,  rege  portnni  intrante,  litnorum  stridor, 
dnctilimn    clsingor    tnbarom,    strepitna    comicinnm    horribilia 
littora  replevemnt,  terra  per  oircuitmn  reaonabab.    Qnod  fa<:tum 
ChriHti&DOs  animavit  ad  pognam,  et  Sarracenis  obsesels  terrorem 
incnsait,  magnum  principem  advenisse  declarans.     Tunc  rez  Cf.  Cont. 
Bicardns  animi  sui   generositatem   omnibus  exponena,  famelico  Will.  Tyr. 
exercitui    yictualia   ministravit.     His  itaque "   ita  gostia,    duo  » 'g^y 
reges    nulitaribufl    catervis'  ac    popnlari    sfcipafci    circa    urbem  Cocces- 
pettaiiaB  et  machinaB  aliaa  locayeront.    Qui  cma  lapidum  pon-  h^Je,  p.  32. 
derositate  et  usn  assidao,  diebuB  videlicet  et  noctibu^,  mnros 
civitatis  atb-ivisaent,  in  stnporem  coarersi  sunt  infideles,  nullam  Diceto, 
deinceps  habentes  fiduciam  resiatendi.     Qui   communioato  cum  col.  66). 
snis  consilio,  de   pace   trEi«tare   cceperunt,  talibus   initis  pacti- 
ouibns,  quod   Salaadinua  pro   redemptions  eorum   veram   Cru- 
cem,  qnam  in  bello  oeperat.  restitneret,  et  captivos  Christianos 
mille  qningentos,   quoa  eligere  yellent,  redderet;    et  inanper 
Beptem^   milia  bisantiornm  ad   priefatam  pactionem  augeret.  Co^es- 
,  Sic    civitas  cum.  armis  et  omnibus  qnse   in  ea  erant,  salvia  bale,  p.  32. 
tanttmuDodo  corporibus  Saracenoi'nm,  duobns  regibns  reddita  ■^^'J^'*'' 
est,  quarto  idua  Jolii.    Veniente  itaque  die  statuto,  quo  Salaa- 
dinus  debuerat  implere  pactnm  regibua  promtssum,  nihil  de  ' 
eo  qnod  promiaerat,  adimplevit.     In  tanti  igitor  ultionem  ex- 
ceasuB  circa  duo  milia  sezcenti   Saracenoram  capitis  animsd- 
veraione  mnlctati   sunt;    panels  de   nobilioribufl  retentie  pro 
diapoaitione  regum,  vincnlorum  pondere  ooartatia. 

'  The  Hist.  Angl.  adds  ad  eatite-  i       s  cateroia\  om.  0. 
'<»«■  j      '  aeptem']  septiiigenta,  Co^. 

'  itaqut  ita\  denique  itaqoe,  0-      I 


mp^^^iMi^ 


DB  TEMPORE  REGIS   RICAEDl.  375 


TTtr. 


:  FrwneorvM  iiwidia  clmctwe  ad  propTta  remeaverit.         A.D.  1191. 


ol_      Subjngata  itaqoe  civitate,  i 

diepoaoit,   quasi  toto   negotio   consununatc.      Anxiebatnr   i 

snpra  modiiin,  eo  quod  univerHa,  qoEB  in  esercitii  Christ ianornm  jjome 

fiebftnt,   regi   Eieardo   ascribebantur.      PnetendeiiB   igitur   rei 

ffirie   iuopiam   et   paupertatem,    dixit   se    ibi   dintins  immorari 

nou  poBse.    Qnod  cum  maguificua  res.  Anglorum  Bicardos,  cui 

wdenB  inerat  desiderium  negotinm  Crucifisi  promovere,  coguo- 

visset,  promisit  se  regi  Francorum  communicatumm  quicquid 

in   fturo,    et  argento,    yictnaliumque    congregatione,  quicquid 

in  equia,  armis,  uavibns  possedit,  medietSitem ;   ita'  videlicet 

ut  iuiiaicoa   Cbristi   simnl  de  Sancta   Terra    disperdere  Iftbo- 

rarent.    Sed  quoniam  idem  rex  rcditom    sunm  immntabiliter 

ordinaverat,    Buisqne    roelainautibns,    totoque    Chrietianorum 

exercitu   graviter    consteniato,    cum    pauois    Buorutn   repatria- 

turns    naves  aaeendit.     Suborta  fuit  enira.  inter  regea  disBentio,  Canaee  of 

eo  quod  rex  Francorum  nrbem  Achon  et  reliquas  quag  capturi  As  quarrel 

'-  erant  tradere  Marcbisio  ^  de  Monte  -  FeiTato  voluerat,  et  ^*?*^ 
regem  eum  oonstituere  Terrte  Sanctie.  Habuit  uamque  idem  ^q^  phiiip. 
Marcbiains  usorem  filiam^  regia  Almarici,  sororem  scilicet 
reginffi  Jeruaalem,  qute  jam  defimcta  fuerat,  ut  anperiua 
relatnm  est.  Oujua  voluntati  rex  Eicardns  prorauB  obstitit, 
oatendeuH  rationabiliter  Justine  fore  regi  Guidoni,  regno  jam 
pridem  spoliato,  regnum  suum  restitnere,  quam  illo  vivente 
alium  subrogare ;  cum  constaret,  ilium  non  per  ignaviam 
vel  concordiam  amisisae,  sed  in  gravi  belli  certamine  ob 
hoatinm  numerositatem  ac  sui  exercitus  paucitatem  aimul  cum 
Cmce  a  Saraoenia  captnm  foisse.  "  Hoc  njimmm  inter  priedictos 
princlpea  discord! s  seininarium  dinoacitur  extitisBe;  cum  tamen 
baeo  discordia  primo  apud  Measanam  Scieilia)  civitatem  inter 
eosdem  pullulaverit,  Ricardo  rege  urbem  eaudem  manu  armata  . 
contra  regem  obtinente  et  plurimoa  snorum  prostemente,  ob 
convicia  et  TSxationes  qnas  exereituB  regia  Francorum  suo 
esercitni  inferebat,  Cemens  itaque,  ut' jam  disi,  res  Fran- 
corum diversfe  nationJB  bominee,  qui  ad  loca  aancta  conflnxe- 
rant,  se  aub  potestate  regis  Bicardi  tradere,  famamqne  probi 
batia  ejus  in  dies  excrescere,  eo  quod  esset  in  tbesauris  locu> 
pletior,  in  donatiTia  erogandis  profnsior,  in  exercitu  numerosior, 
in  bostinm  expuguatione  ferocior,  reputans  pro  alterius  excel- 


1  ita  .  .  .  laborravnl']  Introduced 
by  ■Wendoyer. 

■  MarcHsio]  matdiio,  C. 


'  Isabella,  daughter  of  Amanrj 
by  his  second  wife,  Mary  of  Antioch. 

'  Bl  jam  dixi]  Introdaced  by 
Wendover. 


>   •  ■  "I" 


^g^-w^'i^-s-^s';' 


^^^.j'.«1«».- 


376 


MATTHiBI  PARTSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.r>.  1191. 


Philip's 
departure. 

Richard 

fortifies 

Acre. 


lentiori  gloria  famam    propriae   probitatis  obfuscari,  maturius  Cogues- 
naves   conscendit.      His    aatem    omnibus  illud  accessit,  quod  ^*H  P«  ^4. 
comes  Flandrias  jam  obierat,  cujus  terram  plurimum  gestiebat? 
Igifcur  juratoria  cautione  praestita,  ne  terram  regis  AnglisB  vel 
principum   qui  cum  eo  ibidem  remanebant  invaderet,  recessit. 
Rege    autem   recedente,    rex     Rioardus    fecit    fossai'i    Achon,  Diceto, 
civitatis    et  murorum    scissuras   optime   reparari,    atque    earn 
hominibus  et  armis  egregie  praemunivit. 


col.  662« 


Be  progressu  regis  Ricardi  j^ost  ca^ptionem  Achon* 

Aug.  14,         His   ita  gestis,   gloriosus  rex   Ricardus,  in  vigilia  Assump-  Cogges- 

The  cities   tionis  Beatae  Marias,  ad  obsidendum  et  expugnandum  maritimas  bale,  p.  34. 

*^V  ^^^^^*  civitates   de   portis  ^  Achon  primus    cum    suis   commilitonibus 

Richard       ^'^dacter  progreditur,  figique  tentoria  jussit,  spectante  e  vicino 

exercitu  Salaadini;   ubi  duo    milia  septingentos^  Saracenorum 

damnaverat  sententia  capitali,  ex  his  quos  in  Ptolomaida,  id  est 

Achon,  ceperant  reges,  ut^   superius  est  relatum.      Quod   ubi 

Sarracenis  innotuit  qui  urbes  maritimas  occupaverant,  metu- 

entes  ne  simili  rabie  in  eos  sicut  in  Ptolomaidenses  debaccharet, 

diffidentesque  de  subventione   Salaadini,  qui  pro  redemptione 

caeterorum  postulata  negaverat,  relictis  uxbibus^  vacuis,  difiu- 

gerunt  statim,  cum  regis  adventum  audierunt.     Hoc  idem  illi, 

f.  167  b»      qui  in  Caypha  et   in   Caesarea,  in  Assur  et   Jopen  et  Graza  et 

Aschalonia  babitabant,    egerunt.      Sicque   Deo  volente  actum 

est,  ut   omnis   ilia   regio  maritima  versus   plagam  illam  cape- 

retur,  et  capta  a  Christie olis  inhabitaretur,  licet  non  siae  gravi 

certamine  belli;  cum  exercitus  Salaadini  semper  a  latere  exer- 

citum   Cbristianorum  .  subsequeretur,    atque  acies    extremas  in 

locis    angustioribus    graviter  infestaret;    unde   et   de  utroque 

exercitu  plurimi  saepius  corruerunt.    Munitis  ^  igitur  civitatibus  Of.  Bene- 

jam  dictis,  rex  magnificus  Ricardus  Achon  rediit  cum  triumpho.  diet,  ii.  192. 


Be  victoria  inter  Ccesaream  et  Jopen. 

Letter  of         Sed  hsBC  quse  diximus  clarius  elucescent,  si  epistolam  ^  regis, 

Richard  to  quam  W[altero]  Rotbomagensi  archiepiscopo  direxit  pro  eodem 
the  arch- 


^portis]  Ibssatis,  Cogg. 

^  Cogg.  ad4s  et  quinquagmta,  O. 
and  the  Hist.  Angl.  have  dc.  for 
dec.    Cogg.  has  tria  for  duo. 

^  ut  ...  relatum]  Introduced  by 
Wendover. 

'*  urbiSus']  Tirbis,  C, 


^  Munitis  ....  triumpho^  Intro- 
duced by  Wendover. 

^  This  letter  is  not  given  else- 
where. Two  other  letters,  written 
by  Richard  after  the  battle  of  Ar- 
souf,  are  given  by  Hoveden,  iii.  pp. 
129,  130. 


^ 

X 


lii^jilWLIJiJP!, 


DE  TEMPORE   EEGIB  BICABDI. 


377 


negotio,  hie  ponamns :  "  Eioatdns  Dei  gratia  rex  Angli®, 
etc.  Woveritis,  domino  rege  Frattconun  ad  propria  temeato, 
et  minis  soissnrisque  Achon  civitatia  reparatia,  ad  promo- 
Tendum  Christianitatia  negotinm  et  prosequendnm '  voti 
nostri  propOEitum  apiid  Jopea  iter  arripuimns,  et  nobiaeum. 
dns  Enrgondife  emn  Francigenis,  comes  ^  Henricna  cum  ei 
efc  miilti  alii  comitea  et  baronea.  Cumque  inter  Aebon  et 
Jopen  plurimum.  easet  spatium  et  traotns  viarum  prolixior, 
apnd  Oeesaream  tandem  com  multo  sndore  graviqae  labore 
nostrorum  descenditnus,  et  ipse  Sata^inns  in  eodem  itinere 
de  snis  qnamptnrimos  amisit:  Cnm  popnlua  Dei  ibidem 
altquuitulnm  repausaret  apad  Jopen,  snmtts  iter  propositum 
prosecttt).  Et  nostra  cnatodis.  prseeunte  et  castra  apad  Asan- 
ram  metante,  SalaadinuB  cnm  vehementi  Paganornm  incorsn 
snper  ultimam  custodiam  nostram  impetnm  faciens,  divinae 
miserationia  gratia  favente,  a  qiiatnor  solnmmodo  aciebos, 
qufe  in  fronte  ei  oppositee  erant,  compnlsns  est  in  fngam; 
ipaumqae  fugientem  per  leucam  unam  snnt  proaecnbe,  tan- 
tamqne  etragcm  de  nobilioribus  Saracenis  ilia  die,  videliee* 
in  vigilia  Beat»  Marire,  prope  Aaanram  fecernnt,  qiiantam 
Salaadinua  sesaginta^  aanis  transactts  non  enstinuib  nna  die. 
Deinde  Jopen,  Deo  dueente,  pervenientes,  yillam  fossatis  et 
EQUris  firmaviraus,  in  propoaito  habentes,  nbioumqne  pot«- 
rimi^  attingere,  Cbriatianitatis  negotinm  pro  posse  noetro 
promovere.  Post  diem  vero  prEedictm  confnsionis  con  est 
auEQS  Salaadinus  (nun  Christianis  cominns  congredi;  sed  ad 
tracidandoa  oracis  amicos,  eicut  oven  occisionis,  insidiatm- 
ocGolte,  quasi  leo  in  spelonca  sua.  Audito  autem  quod  nos 
apod  Aacalon  mataro  gresaa  tenderemns,  ipsam  evertit  et 
ad  terram  fanditna  prostravit;  totamque  Siriam,  quasi  totius 
consilii  et  atudlii  beneflcio  destitutns,  jam  deserit  et  con- 
temnit;  nnde  bonie  apei  sumimns  argumentum,  quod  in 
breyi.  Domino  annuente,  plenius  recaperabitur  hiereditaa 
Domini.    Taleto,  valete." 


A.D.  1191. 
bishop  of 

^ving  an 
account  of 
his  victory 
and  pro- 


Ut  rex  Ricardus  Seiwioo  Mgwft  siio  regtm/m  Jeruealem.  ded^rit. 

BeverBO  igitnr,  ut  prsediotum  est,  apnd  Ptolomaidam  rege  Bichard 
Co^es-       Ricardo,   dedit    Henrico   nepoti   sno   regnum.   Jeroaolimifcannm  gi^es  the 
bale,  p.  35.  cnm  uzore*  Marcbiaii  de  Monte-Ferrario,  utpote  bwrede  totius  S'^'"'',*'* 
regni,  aorore'  ejus  r^ina  Jerusalem  jam  defunota.    Hoc  idem  Cham- 


1  prose^endum]  prosequendi,  C. 
'  i.e.  Henrj  of  Cliampagiie. 
^  gexaginta]  quadragintii,  0. 


wiQiUie 
'  Isabella,  daughter  of  Amaury.    consent  of 
5  Sibilla, 


-(flffJK'^ 


378 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 


A.D.  1191. 

Guy  of 
Lusignan, 
who  is 
made  king 
of  Cyprus 
Murder  of 
Conrad  of 
Montferrat, 
at  Tyre. 


Richard 
redeems 
the  relicks 
taken  by 
Paladin. 


libenter  annuit  Guido  de  Lezinant,  olim  rex  ejusdem  regni,  Cogges- 
pro  stabilitate  pacis,   coUata  sibi  insula  Oipri,   quam   a  rege  ^*^®>  P*  ^^' 
insulas  ejusdem  nuper  guerra  rex  Anglorum  obtinuerat,  ejus 
homagio  inde  recepto.     Marchisius  autem  nuper  ab  Assesinis  DIceto, 
Asarcidis  intei'fectus  est  apud  Tyrum;   tmde  regnum  Jeroso-  ®**^-  ^P' 
limitanum  uxori  suae,   ut  jam   dictum    est,   jure   li89reditario  ^°V^ 
debebatur. 

Quomodo  rex  Ricardus  omnes  Terrca  SanctcB  reliqtiias  redemii. 

Guidone  ^  rege  Jerosolimorum  in  bello  cum  Oruce  Dominica 
olim  capto,  mox  Saladinus  urbem  Jerusalem  obsidione  vallavit. 
Gives  vero,  qui  in   ea  remanserant,  ex  infortunio  animo  con- 
stemati  seque  Saladino  posse  resistere  desperantes,  urbem  ei 
protinus  tradiderunt ;  at  ipse  neminem  ex  urbe  egredi  permisit, 
nisi  se  prius  quilibet  decem  bisanciis  redemisset.     Divitibus 
autem.   se   continue   redimentibus,  inventi  sunt  septem  milia 
in  urbe,  qui  unde  se  redimerent  non  babebant^   quorum  cala- 
mitati  caeteri  compatientes,  unanimi  consilio  acceperunt  cruces 
aureas  et  argenteas,  calices,  et  philaterna,^  et  Dominicum  de- 
crustaverunt  Sepulcrum,  ac  csetera  quae  in  ecclesiis  ornamenta 
reperiebantur,    et   pauperes   redemerunt.      CoUegerunt   etiam 
omnes  reliquias  sanctorum,  quas  in  locis  sacrosanctis  poterant 
invenire ;  et  posuerunt  eas  in  quatuor  magnis  ebumeis  capsellis, 
quas  Salaadinus  inter  csetera,  quae  sub  civitate  subacta  occu- 
paverat,  intuens,  et  quid  in  eis  contineretur  diligenter  inqui- 
rens,  jussit   deferri    apud    Baldach    et    tradere    Obaliphse,   ne 
Ohristiani  de  ossibus  mortuorum  gloriarentur  ulterius,  et  cre- 
derent  eos  habere  intercessores  in  c^lis,  quorum  ossa  venera- 
bantur  in  terris.     Princeps^  autem  Antiocbenus  et  patriarchal 
cseterique  fideles,  tanto  thesauro  nullo  modo  defraudari  volentes, 
promiserunt  sub  juramento,  se  easdem  reliquias  redempturos 
quinquaginta  duobus  milibus  bisantiis ;  et  si  pecuniam  prsefatam 
tempore  constitute  persolvere  nequirent,  easdem  ei  reliquias 
resignarent;   unde  factum,   est  ut  princeps  Antiochenus  prse- 
dictas  reliquias  secum  tolleret  sigillatas ;  et  idcirco  cuncti  fideles 
Christianitatis  magna  dolore  et  animi  moerore  constemati  sunt, 
quia  terminus  a  Salaadino  prsefixus  jam  instabat,  princepsque 
prsBfatus  reliquias  sanctas  secum  detulerat,  ut  eidem,  sicut  eas 
receperat,  redderet  sigillatas.     Quod  gloriosus  rex  Anglorum 
Ricardus,  cum  esset  apud  Furbie,^  intelligens,  et  rem  gestam  ex  . 


1  I  have  not  found  the  source  of 
this  chapter. 
2pMai€rwa]  philactaria,  O. 
3  Bohemond  III. 


*  HeracHus» 

®  "  Probably  Herhia,  between 
"  Ascalon  and.  Gaza.''  Stubbs, 
Idnerarium  regis  Ricardi,  p.  357. 


!PPP?SSP^^9'59B'??i9!l?!r^ 


mmm 


DE  TEMPOEE  REGIS  RIOABDI. 


379 


ordine  reoognoscens,  mox  peouniam  pr^nominataia  pro  Sanctis  A.D»  1191. 
reliqtiiis  Salaadino  persolvit,  et  sanctorum  pignora  devotus 
retinuit,  quatinus  sancti  Dei,  quorani  ossa  de  manibus  im- 
piorum  redemit  in  terris,  ipsi  snis  intercessionibus  animas  ejus 
subvenirent  in  cselis.  Quselibet  autem  capsella  tantae  capaci- 
tatis  tantaeque  erat  ponderositatis,  ut  vix  a  quatuor  viris  diutius 
portaretur. 


xS 


I 


De  inventione  Arturi  regis^  Bxitormm,  famoeissimi. 

Cogges-  Eodem.  anno  inventa  sunt  apud  Glastoniam  ossa  famosissimi 

^'  P*  •  regis  Britannise  Arthuri,  in  quodam  vetustissimo  ^  recondita  sar. 
cophago,  circa  quod  duse  antiquissimae  piramides  stabant  erecfcae, 
in  quibus  literae  [erant]  exaratae,  sed  ob  nimiam  barbariem  et 
deformitatem  legi  minime  potuerunt.  Inventa  autem  sunt  hac 
occasione.  Dum  enim  ibidem  effoderent,  ut  monacbmn  quon- 
dam sepelirent  qui  bunc  locum  sepulturse  vebementi  desiderio 
in  vita  sua  pr^optaverat,  quoddam  reperiunt  sarcopbagum, 
cui  crux  plumbea  superposita  fuerat,  in  qua  exaratum  erat; 
"  Hie  jacet  inclitus  Britonum  rex  Artburus,  in  insula  Avalonis 
**  sepultus/'  Locus  autem  ille  paludibus  undique  inclusus, 
olim  insula  Avalonis,  id  est  pomorum  insula,  [est]  vocatus. 

Eodem  anno  Eobertus,  Lincolniensis  canonicus  et  Willelmi 
NormannisB  senescalli  filius,  Cantuari^  consecratus  est  Wygor- 
niensis  episoopus  a  Willelmo  Apostolicas  sedis  legato. 


Diceto, 
col.  659, 


Diceto, 
col.  659. 


Id. 


Discovery 
of  the 
bones  of 
king  Ar- 
thur at 
Grlaston- 
bury. 


Robert 
Fitz  Ralph 
bishop  of 
Worcester. 


Quod  rex  Ricardus  cancellwrvwm  habuit  suspectu7n» 

Circa  dies  istos  pervenit  ad  aures  regis  Ricardi  quod  cancel-  Letter  of 
larius    in    elationem    devectus    regni    negotia    solus    ordinare  Richard 
prsesumpsit ;   bac  autem  ratione  inductus  litteras  ad  magnates  ^^ncmung 
AngliaB  in  b  sec  verba  direxit :  cellor. 

'*  Rex  Anglorum  Ricardus  Wpllelmo]  Marescallo,  Gr[alfrido] 
filio  Petri,  H[ugoni]  Bardolf,  et  Wpllelmo]  Briwere  appa- 
ribus  salutem.  Si  forte  cancellarius  noster  negotia  regni 
nostri  juxta  consilium  nostrum  et  aliorum,  quibus  regni 
nostri  curam  commisimus,  fideliter  non  tractaverit,  praeci- 
pimus  ut  secundum  dispositionem  vestram  de  omnibus  agen- 
dis  regni,  tam  de  escbaetis  quam  de  castellis,  disponatis. 
"  Yalete." 

Ut  W\alterus]  Rothomag&nds  arcMepi$c<ypus  smimms  m  Anglia 

sit  constitutus. 

Per  idem  tempus  WCalterus]  Rotbomagensis  arcbiepiscopus  Letter 

in  Angliam  veniens  litteras  regis  tulit,  ista  continentes :  "  Hi-  gi^g  ^^ 
, powers  to 

*  vetttstissimo]  venustissimo,  C. 


«( 


«< 


<< 


<( 


<i 


(( 


AJ>.  1191. 

the  awh- 
bishop. 
t.  168. 
of  Bonea. 


380       MATTHil  PARISIEHSIS  CHROMICA  MAJORA. 

"  cardng  Dei  gratia  res  Angler 

"  aliie  Angliie  apparibua  aalntem.  Seiatia  quod  noa  venera-  "^ 
"  bilem  nostrum  Wtaltenmi]  Bothomagensem  archiepiacopum 
"  diligimiia  et  de  eo  ad  plenum  confidimue,  qaem  de  peregri- 
"  natione  sua  de  consensu  aammi  pontiflcia  revooatom,  propter 
"  defensionem  et  consilium  regni  noetri,  ad  70s  dnsimos  trans- 
"  mjttendnm,  Unde  vobia  mandaninB  et  firmiter  priecipimuB- 
"  quatinus  in  procurandis  negotiis  noetriB  ejus  consilio  omnia 
"  operemini,  volentea  et  pneeipienteB,  qnod  qnam  dia  in  pera- 
"  grinatione  erimua,  ipse  cum  consilio  Testro  et  tos  cum  euo 
"  omnia  disponatia." 

Hoc  anno  obiit  Clemens   Papa ;   eui  succeaait  Cseles-  Id. 
tinus,  a   quo  Henricua   imperator   coronatur   in  vigilia 
Sancti   Johaimis  Baptistas.     Hugo   de  Nonaunt  expulit  Hoveden, 
ecclesia  ConventrenBJ,  institueiia  ibi  elericos 


Meeting  of 
the  nobles 
on  LoddoQ 
bridge. 


oatrage  on 
arcbbisbop 
Geoffrey 


Flight  of 
the  chan- 


Dfl  twjmgtm*  cancella/ni  dyectione. 

Eodem  tempore,  ad  instantiam  comitis  Johannis  scilicet  Diceto, 
fratris  regis  Anglife,  convenerunt  apnd  pontem  de  Loedone  eol.  663. 
inter  !Badingnm  et  Widensores,  die  sabbati  prosima  post  festum 
Sancti  Uicbaelis,  ad  coUoquinm  magnates  Anglize,  de  magnis 
et  ajduis  regis  et  regni  negotiia  tractaturi.  In  craatino  autem  ijLcol.66i, 
tam  archiepiscopna  Rothomagenais  qnam  Eboracensis,  et  epi- 
acopi  omnes  qui  apud  Badingum  conTenerant  ut  colloquio  in- 
teresaent,  omnea  illos  qui  ausilium  vel  conailium  ant  man- 
datum  dederanb  ut  arcbiepiacopua  Eboracensis  ab  ,  ecclesia 
eatraheretur,  indigne  tractapeiwr,  in  carcerem  truderetur,  terri- 
biliter  candelis  accensla  ezcommunioaTerunt,  et  nominatini 
Albertnm  de  Marines,  et  Alexandrum  Paintel.  Deinde  die 
liuufB  proxima,  conies  prslatua,'  quia  cancellariua  ejus  impetum 
metuebat,  ad  onmem  anapicionem  toUendam,  in  loco  tutisaimo 
props  caBteUnm  de  Windesborea,  siout  idem  cancellarins  peti- 
erat,*  ad  colloquium  venire  proposnit,  facta  ei  aecnritate  prius 
per  manus  episcopi  Londoniensie.  Sed  cancellarina  bac  aecn- 
ritate  non  contentus,  confeatim  fugiens,  intra  tnrrim  Londo- 
niarum  seae  recepit.  Andiene  antem  comes  qnod  fugerat 
canceliarius,  venit  et  ipse  Londoniaa.  Sed  cum  ii^redi  vellet  Benedict, 
civitatem,  obvioa  habiiit  plures  de  famiHa  cancellarii  militee  ^-  218. 


'  pr<efaha  .  .  -  metaebai]  Intto- 
dnced  by  Wendover. 

^  pelieral,  ad  coUoquium  oeaire] 


so  O.    Venire  pelierat  el 
quiom,  C 


•p5e!5!»?9^8SB5^!r3«SSTlpR!?5^8^^ 


^m^^f^^mmm^mmmmmfmKmmimmmm 


DE  TEMPORE  REGIS  RIOARDI. 


381 


Benedict, 
ii.  218. 
Diceto^ 
col.  664. 


Id.col.665, 


Benedict, 
ii.  218. 


Diceto, 
col,  665. 


Id. 


Benedict, 
ii.  218. 


Diceto, 
col,  665. 


Benedict, 
ii.  219. 


armatos,  gladiig  exertis,  ipsum  et  suos  acriter  invadentes ; 
Roger  am  de  Planes,  vimm  nobilem,  peremerunt,  Sequenti 
vero  die  Martis,  idem  comes  cum  archiepiscopis,  episcopis, 
comitibus  et  baronibus  in  capitulo  Sancti  Pauli  convenerunt ; 
ac  prsBsente^  cancellario  post  longos  tractatus  Ricardo  regi 
fidelitatem  juraverunt.  In  primis  comes  Jobannes,  ac  deinde 
duo  arobiepiscopi,  et  episcopi,  et  quotquot  venerant  comites 
et  barones.  Deinde  die  Jovis  proxima  babitum  est  colloquium 
ab  orientali  parte  Londoniensis  turris,  praesentibus  magnatibus 
praafatis,  nbi  assensu  communi  deftnitum  est  ut^  talis  de 
caetero  in  regno  Anglias  non  dominaretur,  per  quern  ecclesia 
Dei  ad  ignominiam  et  populus  ad  inopiam  trabebatur.  Ipse 
enim  cancellarius  et  satellites  ejus  omnes  regni  divitias  ita 
exbauserant,  ut  nee  viro  baltbeum  argento  redimitum,  nee 
feminae  monile,  neo  Tiro  nobili  anulum,  vel  Judaeo  relinque- 
rent  tbesaurum  vel  quidlibet  pretiosnm.  Tbesaurum  quoque 
domini  regis  adeo  evacuaverant,  ut  in  scriniis  suis  aut  clitellis, 
nihil  praster  vasa  vacua  et  claves  possent  de  elapso  biennio 
inveniri.  Provisum  est  etiam,  quod  omnia  castella,  quae  pro^ 
libitu  suo  idem  cancellarius  custodiae  satellitum  suorum  com- 
miserat,  redderentur;  et  in  primis  ipsa  turris  Londoniarum. 
H^o  autem  omnia  cancellarius  se  facturum  juravit. 

His  ita  gestis,  proxima*  die  Jovis  sequente,  cum  omni  sup- 
pelleetile  sua  turrim  egrediens,  apud  Bermundeseiam  Tamense 
flumen  transivit ;  dati  sunt  in  obsidatum  Henricus  et  Osbertus 
fratres  ejus,^  quousque  castella  redderentur ;  nam  et  ipse 
juravit,  quod  ante  casfcrorum  redditionem  non  exiret  a  regno. 
Deinde  Cantuariam  veniens,  et  crucem  peregrinationis  susci- 
piens,  crucem  legationis  deposuit,  quam  per  annum  et  dimi- 
dium  post  mortem  Papae  dementis  portaverat,  in  praejudicium 
tam  Romanae  quam  ecclesiae  AnglicansB.  Quo  facto,  Doveram 
perrexit,  babens  in  comitatu  G-ilebertum  Rofensem  episcopum 
et  vicecomitem  Oanti^  Henricum  de  Combelle ;  ubi  latenter 
excaecare  nautarum  oculos  se  posse  existimans,  novum  fraudis 
genus  invenit,  virum  in  feminam  convertit,  dam  vestem  sacer- 
dotis  in  meretricis  babitum  commutavit.  Tunica  viridi  femi- 
nea  indutus,  capam  babens  ejusdem  coloris,  peplum  in  capite 


A.D.  1191. 

Meeting  of 
of  nobles 
in  St. 
Paul's. 


Deposition 
of  the 
chancellor, 
Oct.  10. 


He  gives 
hostages 
for  the 
surrender 
of  his 
castles. 

At  Canter- 
bury he 
resigns  his 
legateship. 

His  at- 
tempt to 
cross  from 
Dover  in 
female 
disguise. 


^  prcBsente  canceUario]  Insertedby  I  chancellor's  disguise  and  seizure  at 


Wendover. 

2  This  is  introduced  by  Wend- 
over into  Diceto's  account  from  the 
letter  of  bishop  Hugh  de  Nonant, 
which  is  given  by  Benedict  and 
Hoveden,  as  also  the  account  of  the 


Dover  below. 

^  C.  inserts  ex, 

*  proxima  die  Jovis]  die  Veneris, 
Diceto. 

^  Diceto  adds  "  et  MathsBus  came- 
"  rarius." 


382 


MATTHJEI  PARISIEIfSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


A.D.  1191 


He  is  dis- 
covered 
and  ill- 
treated. 


but  escapes 
to  Nor- 
mandy, 
Oct  29. 


muliebre  portaus,  paunum  linenm  quasi  ad  yendendam  gerens,  Benedict, 
ad  mare  descendit.  Talibus  defonuatus  antistes,  cum  sederet  ^**  ^l^* 
in  littore  super  pefcram,  auram^  expectans  feliciorem,  nanta 
quidam  cum  muliere  ludere  volens,  in  femina  stupens  braccas 
invenit.  Et  vociferare  incipiens  dixit,  '*  Yenite  onmes,  venite,'* 
inquit,  "  et  virum  in  femina  mecum  admiramini."  Accurmnt 
muliercnlee  midtae,  et  pretium  panni  quern  ferebat  venalem 
sollerter  inquirunt.  Oumque  nibil  responderet,  ut  qui  Angli- 
canam  non  noverat  linguam,  coeperunt  inter  se  confabulari,  et 
dolum  suspicantes,  manus  injecerunt  in  peplum,  quo  fauces 
tegebantur.  Et  submittentes  a  naso  usque  deorsum,  faciem 
hominis  viderunt  nigram  et  nuper  rasam.  Clamorem  utique 
ad  sidera  tollentes  adinvicem,  "Yenite,"  inquiunt,  "et  lapi- 
**  demus  hoc  monstmm,  quod  sexum  utrumque  deformavit." 
Et  factus  est  ilico  concursus  virorum  ac  mulierum  extrahen- 
tium  de  capite  peplum,  et  trabentium  eum  prostratum  per 
manicas  et  capicium,  per  arenam  et  saxa,  non  sine  pontificis 
laesione.  Servientes  ejus  tandem  accurrunt,  ut  dominum  libe- 
rarent,  sed  non  potuerunt.  I^am  populus  cum  insatiabili  corde 
ilium  persequens,  verbis,  alapis,  et  sputis  debonestatum,  per 
plateas  distractum  in  quodam  cellario  tenebroso  sub  carcerali 
custodia  includunt.  Sic  utique  factum  est  in  derisum  omni 
populo,  qui  utinam  se  solum  et  non  sacerdotium  inquinasset. 
Tractus  est,  qui  arcbiepiscopum  Eboraoensem  traxerat,  captus 
qui  ceperat,  ligatus  qui  ligaverat,  incarceratus  qui  incarcera- 
verat;  ut  secundum  quantitatem  culpsa,  quantitas  poenae  com- 
mensurabilis  baberetur.  Tandem  ^  spretis  obsidibus  atque  jura-  Diceto, 
mento  quod  fecerat,  se  non  recessurum  a  regno  Angligs  ante-  ^^^*  ^^^' 
quam  castella  redderentur,  idem  cancellarius  quarto  kalendas 
Novembris  in  Normanniam  transfretayit. 


Noia  rem  inauditam. 

Anecdote  Eodem  anno  juvenis  quidam  de  domo  episcopi  Londoni- Id.col.  666. 
of  a  hawk,  arum,  nisum  quern  babuit  docuit  cercellas  propensius  affec- 
wnicn  IS  tare.  Itaque  ad  sonitum  illius  instrumenti,  quod  a  ripatoribus^ 
bishop  of  ^^^^^  nominatur,  subito  cercella  quaedam*  alarum  perniciter 
London  to  reitoigio  evolavit;  nisus  autem  illusus  lupum  quendam  et 
earl  John,  lucium  in  undis  natantem  intercepit,  invasit,  et  arripuit ;  et  super 
aridam  per  spatiura,  sicut  videbatur,   quadraginta  pedujn  sese 


'  auram  .  .  .  feUciorem]  Inserted 
hy  Wendover,  who  has  abridged 
the  rest  of  this  account. 

2  Tandem  .  .  .  Anglice']  These  are 


Wendover*s     words,    though    the 
sense  is  giyen  in  I>iceto. 
•    3  C.  ins.  vocatur, 

4  qiKsdant]  quendam,  C« 


mmimim 


*r '. 


immmmt 


pmiinnpp 


mm 


DE  TEMPORE  REGIS  RICARDI. 


383 


>■. 


Diceto,col.  cmn  nova  prseda  recepit.     Hpiscopiis    autem,   insoliti    casus  A.D.  1191, 
6^^»  novitjite  stupefactus,  nismn  et  lupum  futuris.saeculis  memora- 

bilem,  undecimo  kalendas  Ifovembris,  Johanni   comiti  trans- 

misit. 

Be  morte  'EeginalM  Oantwiriensis  electL 

Id.  col,  667.  •  Anno  Dominicas  ITativitatis  Mcxeit.   Reginaldus  Batoniensis  Death  of 
episcopus,    a    monaclus     Oantnariensibus    in    arcbiepiscopnm  Reginald, 
electus,    decursis^  a    die    denominationis    ejus  viginti  novem  gatK^elect 
diebus,  nativitatis  Domini  die,  diem  clausit  extremum,     Sepul-  of  Canter- 
tus  est  autem  Batoniae  in  ecclesia  sua,  props  majus  aitare.        bury. 


TJt  rex  Francorum  de  jperegrinatione  Parisius  venerit. 

Id.  Per   idem   tempus    rex   Francorum    a    Jerosolimis  rediens,  Reception 

sexto  kalendas  Januarii,  Parisius  solenni  processione  receptus  ^\  P^^^P 

XX.  a.t 

^St.  Paris, 

Dec.  27. 

Quod  rea?  Ricardus  Darum  c&perit, 

Cogges-  Eodem  anno  post^  Pascbalem  solemnitatem,  rex  Bicardus  Richard 

hale,  p.  37.  Darum  adiit,    castellum  Christianifcatis  ultimum  versus  Babi-  *^es 
loniam;   quod   diebus    quinque   obsidens   armata  manu  cepit, 
atque  obsesses  gravi  pretio  redemptionis  abire  permisit. 


Id. 


Tit  rex  Ricardus  ^epfem  milia  camelos  opihus  omistos  ceperiL 

Post  banc  victoriam  venit  ad  regem    Anglorum    dux  Bur-  f.  168  6. 
gundise  cum  exercitu  Francorum,^  cui  in  praecedenti    solenni-  Hugh, 

tate  Pascbali  rex  Ricardus  triginta  milia  bisantiorum  dederat  g'^-^,^^ 

ut  esset   cum  eo  ad  expugnandum  inimicos  Obristi ;    et  con-  j^jjig 

silio   iater  eos  habito  statuerunt  Jerosolimam  adire.    Cumque  Richard 

rex    cum  universe   exercitu    pervenisset    ad  Oastrum  Emaldi  ^^^^  t^® 

et  Betbonoble  juxta  Emaus,  ecce  Bedewini,  qui  se  regi  Anglo-  ^I^ 

rum   obligaverant,   nunciant  magnam  *  multitudinem  negotia-  gjchard 

torum  ex  Babilonia  versus   Jerosolimam  tendere  cum  septem  captures  a 

milibus  camelorum  diversis   opibus   onustis;   et  banc  numero-  convoy 

sitatem   viii   quique  strenuissimi   Saladini  exercitus  conduce-  ^^^    7,000 

^     ^  ^  camels. 


1  deeursis'}  decursus,  C 

2  Post  Paschalem    solemnitatem\ 
anfe  Pentecosten,  Cogges. 

3  The  Hist.  Anglor.  adds  **  cui 


"  auctoritate  regis  Francorum  prae- 
^^  erat,  quasi  dux  et  cnstos  summas.'' 
*  magnam\  maximam,  O. 


^^^^r^ 


\.:-: 


384 


MATTH^I  PAUISIENSIS  CHEONICA  MAJORA. 


A.D.  1192.  bant.   Quibus  cum  rex  obviam  processisset  cum  paucis  annatis,  Cogges- 

juxta   Rubeam-  *cistemam  omnes  prostravit ;   camelosque  cum  ^^®>  P*  ^^* 
opibus  universis  diripieng,  exercitui  suo  in  maxima  prodigali- 
tate  distribuit.     Deinde    ad    castellnm    praBfatum    regrediens, 
prsBsidium  armatorum  in  singulis  civitatibus  coUocavifc. 


Quarrel 
between 
Bichard 
and  !Leo- 
pold,  dxtke 
of  Austria. 


Gen.  xviii. 
21. 


Nota^  superbaim  transgressionem  regis  Ricardi,  quce 
Tifiultum  Deo  displicuit,  ut  patet  manifeste  in  se- 
quentibus. 

Circa  idem  tempus  venit  dux  [Austrise]  ^  Achon  ut, 
in  Terra  Sancta  votum  suae  peregrinationis  perficiendo, 
in  exercitu  Chiistiano  Deo  fideliter  militarefc,  et  Salva- 
toris  vestigia  ibidem  adoraret.  Cumque  prsevii'  ejus 
marescalli  sibi  hospitium  aceepissent  et  necessaria  prsa- 
pararent,  supervenit  prsecipitanter  quidam  miles  de 
familia  regis  Ricardi,  natione  Neuster,  et,  more  suse 
gentis  ebulliens  stultitia/ '  cum  jactantia  asserebat  se 
majus  jus  in  illo  hospitio  habere  quam  aliquis  alius, 
cum  prius  illuc  adveniens  sibi  suisque  sociis  illud  as- 
signasset.  Multiplicatis  convitiis  utrobique,  clamor  ad 
aures  regis  pervenit.  Rex  autem,  nimis  dictis  et 
causae  Normanni  favorabilis  et  credulus,  in  iram  ex- 
canduit  contra  familiam  ducis ;  et  non  perpendens  mo- 
deramen  Dominicum,  scilicet,  "Descendam  et  videbo/' 
prsecepit  precipitanter  et  secus  quam  deceret,  ut  vex- 
illum  ducis  in  eodem  hospitio  pro  signo  affixum  in 
cloacam  deiceretur.  Quod  factum  cum  dux,  hospitio 
privatus  et  turpiter  a  Normannis  garrulis  lacessitus, 
cognovisset,  regem  querulus  adiit,  sed  nihil  nisi  sau- 
nas reportavit.  Unde  dux  a  rege  spretus,  ad  Regem 
regum  convertens  Dominum  Deum  invocavit  ultionum 
cum  lacrimis,  ut  quemque^  superbum  frangens  tantam 


1  Itubeatn]  Tiarbain,  C.  This  is 
Rouge-cisterne,  Ed-Dem, 

2  This  is  in  the  margin  in  C.  The 
story  is  mentioned  by  Richard  of 
Devizes,  p.  62  (ed.  Stevenson). 


^  AustriiB]  C  has  Burgundy  run 
through  Tvith  a  pen. 

^  stultiUa]  stnltitiajn,  C. 

^  quemque]  quandoque,  Hist. 
Angl. 


Bichurd 
eshorts 
lus  armj 

Jeraaalem 


Bsz  aatom  £ioardus  cum  prceda  nniTerea  ad  oEittelliuii  Er 
'  naldi  rererans  quod  ab  Jerusalem  tnbns  tantnm  dtstat  milia- 
rue  emgnlos  potentea  dihgenter  adboFlatiLr  nt  Jerosolimam 
adeant  et  obsideant  dum  taata  remm  omnium  copia  victa 
1  scilicet  et  animalium  ad  sabvebenda  onera  eis  snppetit 
inemoTfmti6B  quanta  beneflcia  illis  in  sua  peregnnatione  cle 
mentia  divina  contulenii  Prseterea  non  mediocnter  regem 
animabat  mulier  qn^dam  retigioia  genere  Syra  in  civitate  Je 
roBolimitana  degens  quffi  regi  omnia  civitatiB  aecreta  manda- 
verat  qaaJiterqne  onines  Saracem  timidi  efiecti  suit  contra  ejus 
adventnm  et  ammo  constemati  et  qaomodo  ornne'*  portffl  cm 
tatiB  terrat*e  '  erant  piaster  portim  Saneti  Stephani  ad  partem' 
[nrbis]  Aqnilocalem,  contra  qnam  exeroitum  annm  collocare 
suadebat,  mittens  qiiandam  regi  clavem  cum  qua  valvas  posset 
Cumque  nnivsrsi  Jerusalem  obsidere  decreviasent, 
dus  BnrgunditB,  cum  fratribua  Templ'i  et  cum  JVancigenia  con- 
silium injenfl,  a  propoaito  revocatus  est;  qui  asserebant  ducem 
,  omnibuB  Francigenia  masimam  dominj  aui  regis  Fran- 
comm  offenaam  incursurnm,  ai  per  eorum  BubTentioaem  de 
tanta  et  tun  famosa  civitate  rex  BicorduB  triumpbasaet,  nee 
aliqua  laudis  victoria  ipsi  duci  vel  Francigenis  ascriberetor, 
si  ab  eia  tanta  civitae  caperetnr. 


Kuncii  interim  a  dace  ad  Saladinum  dirignntnr ;  aed  ^  quid  Bribes  sent 
egerint,  acta  et  quie  seqaebantnr  opera    oatendebant.     Nam  by  8al«ah) 
nocte  quadam  rege  Anglorum  apnd  castrnm  prtefatum  oommo-  ^  **  '^"^^ 
rante,  et  duce  cum  suia  apnd  Betbonoble  fexistente],  esplorator  gundy, 
regie    Jumaua  nomine    audivit    sonitum    gradientium    came- 
lorom  et  hominum,  de  monte  descendentium.    Quos   lateoter 
sabsecntus,  comperit  eos  a  Saladino  misEos  uaque  ad  < 


Refusal  of 
thednke 
of  Bur- 


Co^.,  vholias  cioncufo  before  diri- 
gtmlvr. 


Bicbard 

swears  he 


BeyroDl 
Tbednke 
of  But 
goDdyte- 

fiises  the 
oatb  and 
on  being 

convicted 


386         MATTHSI   PABISIENSIS  CHBONICA  HAJOKA. 

dncis  com  qninqne  oftmehs  B.ruo  et  argento  et  opibng  onustitB,'  CoggM' 
paniusqae  senoie  et  aliiB  douania  mnltiB  Eiplorator  antem  '™®  P  " 
ad  regem.  ooueito  gressu  regrediens  hiec  illi  omnia  nuntiavit 
acoipiensque  qnoedam  de  famiha  r^;is  ad  Tiam  per  quam 
nuntii  ilIi  reversnn  erant  oaute  inaidiando  progrcditnr  ao  re- 
T^rtentee  nontioB  comprehendtt  comprehensoa  regi  praesen 
t&Tit  Qnomm  nmim*  rex  m  arcto  poneua  et  diatins  torqueOB 
onmiib  qufB  duci  SfCIaaduma  transmuierat  Tel  maaidaverat  m- 
Yiiios  confitetor  Amotia  antem  nimtuB  ao  aurora  iHacesceate 
feoifc  res  aooorain  ducem  et  patriaroham  atqne  pnorem  da 
Betleem  QmbuB  m  loco  seoreto  adunatis,  protmos  m  eomm 
prteeentia  snper  sanctaa  reliqmas  juravit  se  paratum  esistere 
cnm  oxercittt  suo  adire  et  Jeroaolimam  expagnare  ac  citi 
tatem  Barnth  sine  qua  rez  Jerosolimitaniis  coronan  nou 
potest  sicnt  mter  eos  jam  facere  decreverant  et  jnramento 
faerat  confirmatum  Cnmqne  res  juraaaet  hortatnr  ut  dux 
Bimile  jaramentam  praestaret  quo  abauente  coEfestim  rex 
romio  ftirore  suceenauB  traditorem  eum  appellat  esprobrindo 
ei  vana  monera  quie  a  Saladino  snsceperat  et  de  oocultis 
uuntiis  qnos  adinviceia  miserant  et  mandatis  Duce  antem 
hfec  omnia  abnnente  et  defendente  prfficepit  res  nt  nnntii 
illi  quos  in*  via  esplor^tor  ceperat  ut  eomin  prfesentiam  dnce 
renter  comqne  mtrodarti.  fnisBent  et  omnia  illis  secrete  de 
niidaaBent  pr^eejit  rex  servia  euia  nt  m  oonspectn.  totras 
eiercitES  sagittarcut  eos  ntroquo  cxeroita  (.ausam  tantte  cru 
delitatiB  lijnorante  ant  quid  dgieaeut  viri  illi  vel  nnde  venia 
sent  Dnz  antem  proditor  *  di,prehensuH  mmioqne  pudore  con 
ftisns  et  fnrore  Buccensna  cum  osercitn  Franconun  qnantooine 
iter  Tersua  Achou  ampuit  led  boo  oemena  rex  fiicardos 
onatodibus  civitatiB  maudaTit  ut  nam  mem  eonun  mtraxe  per 
mitberent    at  lUi  tentona  sua  estra  orbem  poauemnt 


6 
-1 


Be  qaodo/fa  herem/tta  gm  regi  S/u.airdo  prce^Mtrf  Jerusalem  r. 
esgp  suhj'ugarida'm, 

Prediction       Baee  igifcur  in  tunc  modaia  regrcaeo   venit  noote  aeqnenti  id  p  < 
of  a  her       rcligioana  qnidam  ad  regent    ot  msHidatnm  cujusdam    aaacti 
mif,  that      jieremites   ad    eum   detulit     qui    regi   aignificaTit  ut   ad    i 
wotOdnot   Tiaendum  properaret      Eex  antem  de  nocte   conenrgeiiB    as- 
hetakeaby  aumptiB  Beoum  aociie  qrangentia    ad  virum  Bei  perrenit     Hio 
Bidiard _^ 


•  onurftt]  onustos  Hi«  Angl  et 
opibus  IS  not  m  Cogg 

'  untm  forjuens]  O  appa 

rently  has  "  nnus  m  unto  positas  fX 

diatioB  tortus 


'  '"  >^i  Jnmo.  Ck»gg 

^  prodttor   deprehensus]   not    i 


A^KibXBIi»-Mdt&db^^:M>*->^  AAx  t^KSiLl. 


DB   TEMPORE  BEGIS  EICAEDl. 


387 


■  Cosges-  T6ro  per  longtuu  tempne  apnd  SftDotiaa  Samuelem  in  monte  A.D,  1192, 
liale,  p.  40.  manaenit,  qni  et  spiritu  proplietiffi  pollebat.  Hie  a  die  ilia, 
qnft  crax  Dominica  capta.  est  et  terra  atnissa.  est,  nihil  nisi 
herbal  comederat  et  r&dices,  nee  alio  utebatnr  tegmnento ; 
capillis  tautammodo  operiebatar  barbaque  prolisa ;  quern,  rer 
dintins  admirando  intnens,  sciecitabatnr  qmd  Teilet.  lUe 
TBro  de  regis  adventa  gavxsuB,  ipsnm  in  oratorinm  suum  ad- 
dnsit;  emensqae  de  mnro  lapidem  qnendam,  crucem  ligneam 
et  cabit^em  ^  exfcraserat  de  mnro  et  regi  devote  porresat,  affir- 
mana  procnldnbio  hano  cmcem  de  ligno  Domini  iaisse.  Eegi 
etiam  inter  alia  disit,  qnod  neqnaqnam  hao  vice  terram  illam 
obtineret,  qnaiuTis  strennissime  nbiqne   egisset.      Et  ut  res 

'  certina  dictis   ejrxa  fidem  accommodaret,  aeserebat  seipgum  ab 

boc  fiteculo  die  septima  migraturum.  Qaem  rex  eecnni  ad 
castra  perdnxit,  ot  dictoruro  ejus  comprobaret  eventnm;  qui 
eicat  prtedixerat,  die  aeptima  ab  bao  lace  migravit. 

De  laorte  twrpiesvina  dacie  Burgundm. 
Id.  p  40.  His  ita  gestis,  die  sequenti  caabra  taovit,  ao  dacem  secntos 
Id.  p  41.  es±ra  urbem  Achon  prope  ducem  tentoria  fiiit.  TIbi  cam  fesso 
ezercitu  viz  per  triduum  quievisset,  a^aunt  flebilea  niintii  a 
Jopen  nsqne  ad  regem  directi,  uimtiantes  Salaadinam  cton 
nniverso  eseroita  buo  Jopen  obaedisae ;  civitatemque  cele- 
riter  fore  capiendam,  omnesque  militee  et  servientes,  qnoa  ob 
onstodiam  ibi  ooUooaverat,  tmoidandos,  nisi^  celeri  Bubren- 
tione  prsesidjum  ferat  obsesais.  Qno  audito,  omnis  Chrislaano- 
mm  exercitns  valde  perterritua  eat,  graviter  ingemiscens. 
Rex  autem  .Bicardus,  onm  aliis  consternatuB  animo,  dncem 
Bnrgnndite  offen^um.,  turn  per  ae,  tnm  per  alios,  ad  ooncoi^ 
diam  et  paoem  revocwe  studuit;  obiiisias  rogana,  ut  tantce 
calamitati  aliquod  ferat  subsidinm.  Qaorom  precea  dux  andire 
dedignaiLS,  eorumque  ppstulatione  *  inquietari  nolena,  noote  Ula 
cam  snis  Teraoa  'T^nim.  iter  arripnit.  Quo  dam  veniaaet, 
conf^tini  divino  terribiliter  peronsfius  jndicio,  menteqne  idie- 
tiatus,  morte  miserabili  vitam  terminavit.. 


BiiJuird 
goes  to 
Acre,  and 

the  sEege 
of  Jc^pa 
by  Saladin. 


The  dake 
of  Bur- - 

gundj 
refuses 

goes  to 
Tyre,  and 
cliee  there 
suddeolj-. 


Uf  re<6  Siewfekbs  Sahadimm,  ab  ohMione  Jopen  fiigomerU, 
H  p  42,        ^^^  aotem  Ricardae,  post*  mortem  duels  turpiaaimwn,  cum  Relief  of 
pauco'  comitata  navea  rostratas  ocias"  adyolator  conscendens,  Joppaby 


'  euftjta/«n]monocubitalem,Hiat. 
Angl. 
2  Here  the  lost  leayes  of  MS.  W. 

^  po»tv.iatioKe\  postulationi,  C. 


•  post ....  tarpiegmatB]   Intro- 
duced by  WendoYer. 

^  paaco]  parvo.  Hist.  Angl, 
'  ocias  .  .  .  .  maturavit']   lutro- 
duced  by  Wendover, 

BB  2 


MA-TIEMt  PARISISMSIS  CHEOHICA  MAJOHA. 


2.  obsessis  apud  Jopen  snbvanire '  matnravit;  sed  naves,  vi  ven-  C 
tonitn  ac  e»vitia  fiactnum  in  coiitrftriiim  retorts,  rersna 
Cjpmm  dintina  impeUnntnr.  Qnod  -videntes  qni  apnd  Achon 
remanserant,  repatriare  anapicantor.  Bex  vgro  et  qui  onm 
illo  erant,  contra  rabiem  ventomm  remigio  irioleiito  tequora  ex 
obliqno  snlcantes,  cam  tribas  taattun  navibns  tertia  die,  anrora 
jam  ratilaate,  in  porta  Jopeu  appnlernnt.  SalaadinnB  interim 
crebris  aEKoltibos  iiFbem.  jam  ceperat,  atqne  onmea  in£rmos  ac 
vnlneratofi,  qui  ibidem  prEe  laamtudine  snbstiterant,  milites 
peremra^t;  et  andaciores  qiiiqiie,°  qnos  rex  ibidem  ob  civitatjs 
cnstodiam  posnerat,  nrbem  deserentea  in  caabellnm  asae  rece- 
pemnt,  ac  inter  se  de  reddendo  castello  tractaverunt,  ante- 
qoam  yiolenter  per  asBoltnm  oaperentur.  Quod  et  celeriter 
feciasent,  nisi  a  patriarcha,  qui  inter  ntrumque  exercitnm  libere 
progrediebatar,  pra^mtmirentnr,  scilicet  exerciLom  Sivloadinl 
derovisse  omnea  fore  occidendos,  ob  Tindictam  amicorum  et 
pai'entnm  aaaiam  qno^  rex  Auglorum  plnribna  jam  in  locis 
immiBeTioorditer  detmncaverat,  eliam  si  liberam  a  Salaadino 
abenndi  licentiam  accepieseut.  Ob  boo  in  magno  mortia  discri- 
mine'constitnti,  quid  ^erenb  hffisifcabant,  hostiura  nnmerosita- 
tem  ac  ferocitatem,  snorumqoe  paucitatem  [attendentes],  i 
et  de  enbventione  r^is  diffidentee.  Sed  cum  regem  appuliase 
cognovemnt,  animBquiorea  effecti  seae  viriliter  defendebant. 
Bex  antem,  nt  ex  gravi  conflictu  obeidentiom  pariter  et  ob- 
seBsCiram  ca^tellum  civitatia  nondnm  fore  capt 
protinus  cnm  suis  de  naviarmatua  agili  aaltn  proeiliTit;  atque 
inter  mediaa  hcstiom  catervas,  velat  leo  iiiribundas,  a  dextris 
et  a  ainistris  prosternens,  se  audacter  ingeaait.  Cujus 
taneum  impetum  Turci  bod  forentes,  repntautes  etiam  ilium 
nnmerosiorem  adduxisse  eieroit-am,  ab  obeidione  concito  grada 
diffoginnt;  mntno  aeae  ad  fugam  cohortanlcs,  et  adventam  in- 
victi'  regis  inopinatum  adinvicem  nnnciantee.    TJnde   fectum 

'  est  qnod  a  fuga  cobiberi  tion  poterant,  doaoc  ingrederentur 
Bamnlam  civitatem,  Salaadino  in  curro  auo  cnrBU  rapido  prse- 
currente.  Bex  autem,  boatibna  fngatis,  audacter  tentoria  figi 
prtecepit  extra  nrbem  in  qnadam  planioie,  ad'  inopinatam 
leetitiam  obaeesonun. 


1  &n  the  iMt  leaves  of  HS.  B. 

*  giagm]  So  O.,  as  Coggesbale ; 
qainqne,  B. 

.  .  cogaODiuet}   B^ens,  O. 


neti]   iDtrodoced  by  Wen- 


SE  TBMPOBS  EEOIS  RICARDI. 


Vt  ree  Sieardua  earn  pa/ucie  seiaiginta  dw>  tniUa  pagimos  a^vd 
Jopen  vieerit. 
Sequenti  vero  die,  [nbi]  nnnciatum  est  Salaadino  regem 
3.  ctaa  paocisaimo  advenisse  esercitn,  nee  amplius  qoam  octoginta 
militcB,  exceptds  bcJialanie  enis  qnadnagestis,  in  comitatn 
habere,  nimio  fnrore  saccenditur,  multa'  indignatioue  erga 
esercitum  sanm  permovetnr,  quod  tot  mi]ia  bomiBnm  a  tarn 
panciB  tiigaii  et  fugerc  debnisscnt.  Unde  ad  Gnonuu  coufu- 
sionem.  ibidem  ezeroitom  dinvuneraDs,  sezaginta  duo  milia, 
imperiali  edicto  priecepit  ut  ad  Jopen  quantocios  redirent, 
ipegmqae  regem.  Tiram  eibi  captnm  in  craatino  prffisentareut. 
Bege  autem  in  tentoriis  nocte  ilia  onm  sois  qniesceute  nibil- 
qne  sinistram  susplcante,  ecce  Bommo  diliicnlo  tota  gens  nefandfti 
bdveniene  castra  regis  in  ciroaitu  vallarit.  £t  ne  ullas  enb- 
terfngieudi  in  civitatem  pateret  aditoE,  masima  mnltibido  eeae 
inter  tirbem  et '  regis  tentoria  opposuit.  Es  quorniu  rex  ■  mag- 
nifionB  strepitu  et  clamoribns  omnesque  aimul  ObristiEmi  ex- 
pergefacti  eb  attoniti,  nimia  admi^abione  ooncntiuntur,  cnm 
Be  nndique  cemuat  ab  inimicis  Christi  preeolnsos.  Bex  autent, 
Babitum  et  inopinatnm.  cerneDS  pericnltim,  loricaxa  confostim 
induit,  ac  relat  pennigeio  volatu  cquum  eonaccndit;  omnique 
mortis  horrore  deposito  et  quasi  ex  bostium  numerositote  factus 
andacior,  snos  ad  pngnam  rerbis  esortatoriis  animabat ;  nee 
mora,  ipse*  cum  nndecim  equitibus,  qui  soli  es  omnibns  eqnoa 
habebant,  in  liostiles  acies  prorupit  intrepidns,  ensem  ociua 
de  vagina  estraxit,  lancea  COnfracta,^  sAque  circa  galeata 
capita  ictaum  colliaione  tinnieDdo  °  fubninat ;  eqmosqae  '  Arabicos 
propriis  sessoribuB  evacuans,  militibus  Huis  qni  peditea  erant 
largiter  erogavit.  Qaos  illi  agili  saltn  aficendentee,  reg©  sem- 
per pnevio,  boBtinm  catervas  a  dextria  et  a  sinistria  proater- 
nendo  disaipant,  et  tabi  qnosqae  obvios  immisericorditer  trnci- 
dant.  Fagani  vero  eormentes  miaerandis  clamoribua  mngiant, 
animaaque    cnm   sanguine    ad  Tartara   remittnnt.      Preeibant 


autprised 
by  Sala- 

Joppa,  bvA 
be  defeats 
Sakdin's 
army  and 

escapes. 


'  avila  iadignatiofuj  mnltam  in- 
digDatJouem,  B. 

^  Et  regia  tentoria]  Not  in  Cogg. 

3  rex  magnificns]  Inlrodueed  bj 
WendoTCT,  as  omnesifue  in  the  next 

'  ipse.  .  habeboMt]  Hot  in  Cog- 
geshale.  It  seana  to  come  from 
tbe  Hinerariuni  regis  Bicardi,  vi. 
22,  pp.  415,  416,  irtiere,  however, 
onlj  ten  knighta  are  ujentioned. 


»  confracla}  Written  bj  Par. 
over  an  erasure.  The  MS.  pto- 
bablf  had  lamtam  vibral,  as  O.  W. 
and  Co^eshale. 

'  a'nniemfo]  Not  in  CcggeBhale. 

'  equosque . .  prterio]  Not  in  Cog- 
geshale,  possiblj  derived  from  the 
acGOont  of  tbe  horses  given  to 
Bicbard  bj  Saphadin  in  the  Itinera- 
riiun,  vi.  22,  p.  419. 


,ii 


"i 


M 


M4TTH.m  TiEISIESSIS  CHBOOTCA  MAJORA. 


A£.  IldS.  semper  baliatArii  in  hac  obngresBione  potieaimnm  Itbadandi,  Co^ea- 
Proweas  of  qnonim  ineomparabili  virtmte  hoetiUs  preecipne  repellebatur  im-  '™^'  P  °" 
Kcliard.  petns,  andacia  atque  ferocitaa  panlatim  Bternebatnr.  Kam  dnm 
eoTum  apicola.'  quisqoe  cantii^  pFtecayebat,  assilientis  hoatia 
congressionesi  incircumBpectiuB  poterat  evitfire.  In  hoc  aat«iii 
belli  certamine,  qtiantani  virtua  regis  enitnerit,  quantunique 
snornm  probitas  claruerit,  qnotque  bostiyiin  milia  de  pralio 
lugaTerit,  inoredibile  relatu  videtur,  niei  virtua  diTma,  atbcn- 
datnr.  Quia  enim  uaquam  crederet  ootoginta  miiitea  contra 
eexaginta  duo  milia  fere  per  totum  diei  ■  apatium  ita  inanper- 
abiliter  potuiase  eongredi,  tot  miBsilium  ietibna  impeti,  tot 
jactdis  lauoeari,  ut  non  aolam  illfesi  evaderent,  sed  nee  a  prima 
statdone  sua  pertmiua  pedia  spatinm  retrocederent;  qtlin  etiam 
adTerscuios  undiquo  profligorent,  Itetamqne  et  inopinatam  tic- 
toriam  fagatia  tostibus  reportarenfc,  nisi  divina  virtute  subniii 
credoreutur,  ctelestique  protections  snflnlti  P  Deniqne  illi,  qni 
in  urbe  Jopen  ob  onatodiam  remanserant,  regis  snorornqne 
fortitndioem  invinGibilem  attendentes,  de  nrbe  audacter  pro- 
rampimt,  et  boetea  a  tergo  inTadnnfc ;  [qnomm]  pubita  invaaione 
regieqre  ao  Bnomm  indefesaa  congreaeione  hostea  compnlsi,  com 
ma^na  aui  oonfiiBioae  anorumque  tuniasione  fngiendo  terga  de- 
derunt,  et  in  aafcria  delitnemnt  et  c 


'i 


Kiohard' 

daDger,aDd 
marches  ' 


Ul  eieeroUue  OhriBtianorwn  aecincliis  ad  'sMCCwrwtm  r^/is  RteafU 
prqperavit, 

Iiit«Fea  nunciatar  esercitni,  quern  apnd  Ptholomaidam  res  14  p  51 
reliqnerat,  apud  Jopen  regem  ab  mimioiB  undiqne  rallalum, 
~  celerius  ^  ei  subveniatur,  in  perionlo  esse  confititutnni ; 
nnde  timor  et  moeror  omnea  invaait,  ita  nt  fngam  meditarentor 
HDiversi.  Conveneriuit  tamen  viri  atrennissimi  eseroitus,  simiil 
colloquentes,  si  forte  regi  aliqnod  aubsidium  posaent  ereption 
conferre.  Giesiu^am  itaque  unanimiter  proSciBcontar,  pr^ 
timore  hoBtiom  ulterius  progredi  non  audentes.  8ed  cnm  eis 
ibidem  inopinata  regis  victoria  nnnciatetor,  immenaa  perfusi 
Uetitia,  ereptori  omnium  Deo  prseconia  esolyebant.  Pacta  eefc 
autem  luec  belli  congreseio  in  feato  S&ncti  Petri  qaod  ad 
Tincnla  nuuoupatur. 


'  0-  W.  ins-  «W,  as  Cogg^fihale.    |      '  ce/em*]  csolitiw, 


t^    ^  .w^«,r*    -  ^  . 


DE  TEUPOSE  BEQIS  BTCABDI. 


De  quodam  nobUi  quem  8alahadinu3  captivum       ,aj),  ,i92_ 

deeollavit. 
Eadem  hora  Salahadintie,  quasi  in  ultionem,  jnssit  Murder  of 
sibi  quendam  CbristiaiLiiin  captivum,  longo  earcere  ma-  o/^^^ 
ceratum,  principem  scilicet  quandoque  Antbiochife,  inbySaladin. 
propatulo  prseaentad,  Quera  torvo  oculo  Jntuens,  sic 
est  affatus;  "Sic  te  JQvet  Deu8,  quid  de  me  faceres 
"  [si^  sic  me  vinctum  haberes]  t"  Et  cum  paulidum 
subticuisset  vinctus,  iterum  adjuravit  ilium  Salahadiuus 
ut  veritatem  non  diffiteretur.  Tunc  vinctus  palam  in 
hunc  sermonem  prorupit  dicens  ;  "  Certe  sententia  ca- 
"  pifcali  punireris,  quia  Deo  inimicissimTis,  nullo  auro 
"  redimendus ;  sed  quia  in  lege  tua  canina  qtialisqua- 
"  lis  les  ea,  non  inferior  persona  quam  ego  caput  tunm 
"  amputfu:et.  E^o  ipse  caput  tuum  ampntM-em."  At 
Salahadinus ;  "  Nnnquam  te  talem  habiturum  potesta- 
"  tern,  ore  tuo  te  judico,  et  ego  ipse  incontinenti  caput 
"  tuum  amputabo,"  Jussit  igitur  afferri  sibi  gladium 
eva^natum.  At  vinctas  alaciiter  prosiliendo,  et  Iseto 
vultu  ipai  appropinquando,  extendit  ei  collum,  dicena ; 
"  Hoc  est  quod  din  optavi.  Ecce  caput,  nihil  amplitis 
"  asportabis;  gaudeo  de  causa  mortis  et  de  ferientis 
"  auctotitate."  Salahadinus  autem  statim  caput'  ipsum, 
mambua  a  tergo  vinctis,  deeollavit.  Quern  martyrem 
nullua  esse  dubitet  gloriosum.^ 

Vl  rex  SAea/rd/a»  repairiandi  ammlium  haindl. 
Post  banc  regia  -vjctoriain  inaadibam,  cnm  idem  rex  apud  Pestilence. 
Jopen  per  eeptem  hebdomadas-morEtretni',  quidam  taotboepes- 
tifer  ex  aeris  cormptione  proveniena  ipsom  regcm  et  omuea 
fere  enoa  pemiciose  invasitj   et   quotqaot  ex  hac  morbi  con- 
tagione  percaesi  annt,  citioB  iuterieraut ;  excepto  rege,  Domino  • 
illi  Boapitatem.  conf^'eate.  Oerurais  itaqne  rex  tliesaiinim  b 
qnem  larga   Bimis   mana  °   moonsnlte    militibns    dietribuerat,  ^ 


■  «  .  .  habere*']     These    words  |  that  UuBwas  seen  bjEannlf  Besaz, 
are  from  the  Hist.  Anglor.  i^oliard's  pIiTsiciaii.    (SEl.Angloi 

3  In  the  mai^  la.  a  tabrick,      ii.  p.  37.)    It  ia  not  in  C. 
near^reffiicedjwhichprobaMyBtated  I      ^  O.W.ins.et. 


392        MATTHill  PAiUSIBNSIS  OHBONICA  MAJOEA. 


Truce  for 
ttree  years 
with  dhe 


paulfttim  defioere,  exerpitamqae  Franeorum  et  alioram,  quern  Cogges- 
mnltis  BntuptibuB  datia  jam  per  annum  condnxetat  secninque  '™*'  P  ^^ 
retinuerat,  mortuo  duce  Bnrgundiic,  yolle  ab  eo  recedere,  nee 
non  et  pFoprium  exercitiim  pcBtifera  aigritudiue  a,tque  hostili 
Dongreaaiono  minprari,  hostilcm  quoque  munenun  indies  ang- 
mentari,  fratram  Templi  et  Hospitalis  ac  prin<5ipiim  qui  cnm 
eo  eraat  consilio,  ad  horam  repatriare  diepoenit;  nt  iteram 
numero  i^nltiplicato  et  militum  et  pecnniarum  fortina  et  in- 
stTQotiiits  ad  sanctam  civitatem  obsidendam  regrederetur,  jura- 
toria  enper  hoe  pwestita  cantione.  Hia  autem  omnibus  po- 
tiBstBinni  illud  praaralnit,  quod  intimabatur  ei,  quod  comes 
Johannes  filter  ejus,  quem  in  Anglia  reliquerat,  moliebatur 
Angliam  sibi  eubjngM*;  quod'  se  velle  facere,  rei  postmodnm 
comprobavib  eventus.  iBt  quia  tanti  priucipis  tantique  esercitus 
diacessio  non  absqne  ibidem  remsmentiam  gravi  periculo  terres' 
qne  subjugatfe  dispendio  fieri  ^  potnit,  trengte  inter  Cbristianos 
et  paganos,  ntrineque  exercitna  petitione  et  consilio,  aunt  con- 
Rtitutss,  a  Faacha  ridelicet  subsequent!  usque  ad  terminnm 
trjum  annomm ;  quod  *  multum  Deo  dispHciiit,  eo  quod 
echisma  Christianomm  erat  *  in  causa. 


r 


Qiiod  rex  Sieardas  de  ^eregrinaMone  redierit. 
Tempore  igitur  antomnali,  navibus  prjeparatis  omnibneque  ja, 
rite  dispositis,  rex  Bicardne  et  regina  sua,  cum  regina  Sicilife 
sOTOre  sua  Johanna  cfeterisque  proceribus  sws,  mare  Medi- 
terranean! trausiernnt.  Qnibns  mare  Balcantibns,  ilico  snbortie 
sunt  iuBolitffi  tempestates,  in  terrain  appUcantibus  illat^  perse- 
cutiones  ;  aonniilli  naufr^um  sunt  perpessi,  quidam  in  litore, 
navibus  confraetie,  vis  nndi  amiseis  opibua  evasernnt;  pauci 
-  Tero  ad  destinatum  salntis  portum  appulenmb.  Qui  autem  maris 
eTaaemnt  pericola,  hostiles  aciea  contra  eos  in  terra  ubique 
oonsurgere  repereront;  a  quibus  immisericorditer  capinnfair, 
epolianttir,  et  nouaulli  gravi  redemptionis  debito  i^igimtur. 
24nl]us  snbterftigiendi  erat  locus,  quasi  tellus  et  laaara  contra 
fagitiT(«  crucis'  conepiraesent.  Unde  satis  manifestum  est  ip- 
Bomm  recessnm  neqnaquam  Deo  fore  a^^oepbum,  nondum  ex- 
pleta  peregrination  e ;  qui  ipeos  post  modicum  tempus  in  terra 
ilia  magnificare  decreverat,  omnes  inimicoa  eis  sabiciendo,  et 
terram,  pro  qua  tarn  laboriosam  per^rinationem  asBumpseraat, 


briok  in  themsrgii. 

J  Wendover. 

Coggerfude. 

<  B.  inserts  >k^ 

*  eraf\  ftut,  C. 

*  qtod  .  .  ataaa]  Written  in  ra- 

'  «™*]  Dei,  Cogg. 

DB  TEMPORE  BEOIS  BICABDt. 


Cogges-      oontradendo.    Nam  iUifi '  abetintibns,  in  seqaenti  Quadragesima  A.D.  1192- 
hale,  1).  63,  ChriBtianitatia  Terr«que  Saixetffl  inraaor  Salaadinna  ritiun  fla-  Death  of 

gitiosaia  raorte  mieerabili  terminavit.     Qui   ei   tnno  pnesentba  oUBoin. 

fuisBent,  faciUime  Terram  Sanotam  obtinuissent,    filiis  ejusdem 

Saladiiii  ac  propinquis  intef  ae  dissidontibixs    et  decertatttibuB 

pro  regno  patemo.* 

•um  imidiis  evaserit. 


tempestate  Bichard's 
Earbariem,  homeward 
voyage. 


>t  Zara. 


Quod  idsm  t&i  a,  fituUis 

Eei  Bic^QS  cum  nonmillis  snorum  nimia 
vesatnB  per  sex  aeptimanaa,  enm  devemsBot 
trinm  Telificatione  diernm  a  Marailia  dietane,  ct  fama  crebrc' 
Boonte  jam  cognoTisset  comitem '  Sancti  .ffigidii, 
cunctos  principee,  per  qnos  transitnms  «rat,  contra 
miter  eonspirasse,  eeque  ei  ubiqne  insidiae  tetendisee,  dispo- 
suifc  per  Theutonicam  latentcr  repatriare;  velisque  retortis, 
cum  pauois  Bnomm,  Baldewino  videlicet  de  Betnn  et  magistro 
Philippo  clerico  euo  Anselmoqae  capollano  ejns,  cum  qiubus- 
dam  fratribuB  Templi,  in  partibne  Sclavoniaa'  ad  villam  quandam  He  lands 
nomine  Grazaram  appnlemnt.  Qui  statim  nuncium  ad  ptosi- 
mnm  dirignnt'  caatellum,  pacem  et  condnctum  a  domino"  pro- 
Tinoife  iljina,  qui  nepos  estitit  MarobiBii,  eipetentee ;  rex  autem 
in  reditu  aao  ttea  lapidea  protiosoe,  oarbnncnloB  Bcilicet,  quos 
vidgiiB'  rubis  appellant,*  a  qnodam  Pieano  biaantiiB  comparaYerat 
nongentia ;  quomm  nnnm,  dnm  esset  in  navi,  in  annlo  anreo 
indudeng,  sllnm  dom.ino  caBtelli  per  dictum  nuncium  tranamisit. 
PercunctatuB  vero  nonciuB  a  domino  loci,  quinam  eseent  qui 
conductnia  petebant,  reapondit  peregrinos  esse  ab  Jerosolima 
redenntea.  Beinde  nomina  eorum  inquirens  a  nuncio,  re- 
apondit; "  Unns  eorum  BaldewinuB  de  Betnn  appellatur,  alter 
"  vero  Hugo  mercator,  qui  etiam  vobis  annlnm  tranamiBit," 
At  dominus  ille  dintius  anulum  intaitns,  "Won,"  inquifc, 
"Hugo,  eed  rex  flicardoB  appellatur."  Et  adjeeit;  "licet 
"  ipse  juraverim  me  omnea  peregrines  de  partibns  illis  veni- 
"  entea  comprehenanram,  neo  munns  aliqncd  ab  eie  aocepturum, 
"  tamen  pro  dignitate  muueris  et  mittentis,  illi  qui  me  ignotnm 
"  ita  honoravit,  et  ra.nnnsculum.  remitto,  et  tiberam  abenndi' 


1  O.  W.  ine.  mc.  as  Cogg. 

*  patemo]  Not  in  C<^. 

*  Raymond  T. 

1  Sclavoma]  So  the  Hist.  Aug- 
or.  [  Sealonie,  B.  O.  W. 

'  tUriguni]  So  Coggesbale  i  diri- 
gentes,  B.  0.  W; ;  O.  W.  endeavonr 
to  make  sense  by  adding  paelula- 
runl  aflei  expetcntes. 


'  Mainhard  H.,  Count  of  Ootitz 
(Hovedeti,  iii.  p.  195). 

'  tJuIffua]  \algo,  O.  W. 

^  appeliant']  Par.  .  iua.  vel  -al 
above  the  line.  Cogg.  has  only 
aciKcet  trea  ruhiz,  omitting  carbtm~ 

^  afieujirfi]  ebenndi,  B.  C. 


UATTKj;i   PABISIB3fSIS  CHBONICA  JUAJOBA. 


He  reaches 
(Vienna  ?) 


S94 


"  licenlaam  conoedo."  BfiTersoa  itaqae  nQncins  omnia  hteo  regi  Co^es- 
intimaTit.  At  illi  valde  trementee,  medi&  Docte,  eqnia  coni-'*'**P  *' 
{MiTatis,  de  villa  priediata  occalte  exieraut,  et  per  terram  illam 
dintdns  libere  processeranti.  Sed  dominoB  ille.  Itri^enter  poet 
60S  ad  trateem  snum.  ezploratoi-em  transmMt,  ■ab  regera  in 
terram  imeaa  comprehenderet  Tenientem.  TJbi  cum  rex  adve- 
niaeefi,  et  nrbem  in  qua  frater'  domini  preedioti  morabatnr  in- 
greesoa  faisset,  confeetiin  ille,  accersito  ad  se  qaodam  homine 
sao'  fidissimo,  Bogero  nomine,  Kormanuico  genere,  de  Argen- 
touio,  qui  cum  eo  per  aniios  viginti  extiterat  et  neptem  giiani 
ei  maritaver^,  prtecepit  ut  domos,  ubi  peregrini  lioapitarentur, 
diligenter  perscniiaFetui,  si  forte  regem  per  loqnelam  vel 
aliquod  signum  ezploi^re  posset,  promittena  ge  ei  medietatein 
nrbis  datnrnm,  Bi  regem  intercipere  potuisset.  Quo  singulonua 
hoepitia  peregrinorum  inquirenbe,  tandem  regem  repent;  eed 
eo  diutins  di^imnlante  quod  ipse  erat,  demum  importuijitate 
ptecniB  et  lacrimarum  pii  inquisitoris  compnlsuB,  coufitetor 
quod  erat.  Qui  statim.  cum  lacrimis  fiigam  anipere  adhor- 
tans,  equnm  peroptimnm  regi  tradidit.  Posteavero  ad  domi- 
num  reTerans,  dicit  frivolum  esse  qnod  andierat  de  adventu 
regis;  sed  esse  Baldewinum  de  lietan  ofc  comites  ejus  qui  de 
peregrinatione  redibaot.  At  ille  furibucdue  jussit  omnes  oom- 
prehendi;  sed  res  laitenter  cum  Willelmo  de  Sfcagno  et  puero 
quodam,  qui  linguam  Theutonicam  intelligebat,  de  urbe  egre- 
diena,  per  tres  dies  et  uoctes  sine  cibo  in  via  permansit. 
Beinde  famis  nrgente  inedia,  ad  qnandam  villam  nomine 
Gjnatiam'  in  Austria  prope  Danubiom  divertit,  nbi  tuBo  tem- 
poris  ad  cnmulum  omnium  malorum  dux  Austrian  morabatur. 


Qiialil&r  roe  Sicardue  a  duce  ca^his  sit  et  in  cuatodia  posUue. 

He  is  dis-        Appulso'  itaque  in  Austria  rcge  Bicardo,  misit  pnemm  suum  ((Tot  ir 
coyered       ad  escambium  in  civitatem  Gijnaciam,  ut  cibos  fameliois  o< 
anfl  seized  pararet.    Tile  antem  ad  escambiam  veniens,  cum  plures  bisau'  I. 
tioB  profertet  nimisque  curialiter  ac  pompatice  se  Itaberet,.  a 
ciTibas  ilico  comprehensus  est;  ao  requisitus  quisnam  esset, 
servientem  cujosd^  ditiasimi   mercatoris  se  esse  respondit, 
qui  post  triduum  ad  nrbem  illam  erat  ventnms.    Sicque  tunc 
ab  eis  dimissus,  ad  seeretum  regie  ho^tium  clanculo  divertit, 
fugamque  qnantocius  eohortatnr,  denunoiana  regi  qo»  sibi  ac- 


duke  of 
Austria. 


'    Probftblj     Engelbert        See  I  '.Appuho   .   .    oompanwet'^    In- 

Stubbs's not«, Horeden, iil  p.  19f>'.  troduced  to  make  the beginniag  of 

^  Gsmctiam]  Sfnatiam,  C- ;  Gina-  a  chapter. 
nam,  Coggesh.                                     | 


DB  TEUPO^E  BSaiS  BICABDI. 


395 


Co^es-  ciderant ;  sed  rex  poat  nimiam  maris  veiationem  in  nrbe  pne- 
Iide,  p.  se.  ^qI^  per  dies  aliquot  reqnieacere  cnpiens,  duia  paer  pwefatna 
seepias  pro  neceaaariis  emendia  ad  foram  pablicom  regreditnr, 
accidit  quod  die  Sanotl  Thorns  Apoetoli  oirothecaa  domipi  regis 
sub  zona  incautiua  seaiun  geataret ;  qoas  urbis  xoagisbrattiB  in- 
tuentes,  pnemmque  iterum  apprehendentes,  dirissime  torqnent, 
variia  omciatibuH  afficinnt,  vulnera  infligunt,  liagnam  abstrac- 
tam  ampatare  minantiir,  nisi  confiteatnr  qnantocinH  veritatem. 
Puer  aotem,  intolerabili  craciatu  compnlaua,  eiedem  nt  res 
se  habebat  iutimavit.  At  illi  continuo  h^c  omnia  duci  inti- 
mantes,  hospitium  regis  circrimvallMifc,  et  ut  aponte  se  reddat, 
acriter  inastnnt.  Ees  autem  ad  tumnlhiatttinm  barbariem 
Tocum  imperterritns  manens,  suam'  pBobitatem  non  preevalere 
ctmtra  tot  barbaros  seutiens,  jnEsit  adesse  dncem,  ipsi  Eoli  ee 
redditnnun.  promittens.  Duci  autem  ilico  adventanti  rex  ob- 
viam  processit,  seqne  ei  cum  gladio  tradidit.  Dus  autem  hilaris 
effectos  regem  Beoum  bonorifice  addnxit,  quem  deinde  strerinia 
militiboB  cusl^odieudum.  tradidit,  qui  die  nootuque  strictis 
ensibus  eum  ubique  arctissimo  custodierunt.'  Quod  miaerabile 
infortunium  nou  absque  Omnipotentis  Dei  judicio,  licet  nobis 
ocoulto,  evenisae  arbitrandum  est,  sive  pro  ipaius  regis  lu- 
bricEe  ffitatis  erratibua  castigandis,  sive  pro  subditomm.  suorum 
Diceto,  oulpia  feriendis;  vel  ctiam  nt  idem  rex  ad  pcenitentiam  et 
ooL  669.  Batiafactionem  oongrnam  reyocaretur,  super  eicossu  quo  patrem 
suum  camalem  ITenricTim  regem.  Iccto  decumbentoni,  tam 
anxilio  quam  conailio  regis  Francoi-um,  apud  urbem  Oenomau- 
nioam  obsidione  vallaYit.  Et  licet  eum  iwrporaliter  ferro  non 
mactaverit,  tamen  crebris  eum  asanltiboa  inde  recedere  coegit; 
quffi  '  ortmia  mortis  ejus  causam  ingessiase  jj.on  est  ambigeudum. 
Id.  C0I.6SS.  Eodem  anno,  Savaricua  Norbamtoniensis  archidiacouus  electua 
est  in  episoopum  Bathonienaem  1  qui  Bomam  profectue,  ibidem 
est  presbyter  ordinatos,  et  decimo  tertio  kalondas  Outobris  ab 
Albano  Albaniensi  episcopo  munna  consecrationis  snacepit. 


Savaric 

archdeacon 

ofNoith- 


QjioMler  drae  Auatrm  regem,  Rieardwm  imfp&raiori  vendiderii. 

Id,oof.  670.     Ajmo  DominicsB  Nativifatia  ucxcm.  Eex  *  Eicardua  remaasit  Bicliara 

in    onstodia   ducts   Auatriie,  donee    ipanm  vendidit  imperatori  *°'^  ^  "■' 
Bomanorum  Henrico,   pro   sexaginta  uilibne   libria    argenti  q^^  yj 

Id.col.668.  ad  pondos  Colonenaium.    Et  tono  feria  tertia  post  Bamos  pal-  . 


'  moffl]  snamqiLe,  O.  W.  as  Cogg. 
^  cuatodUrtrntJ  caslodirent,  O.  W. 
^  qua   .    .  oHMgendmii]    Intro* 
doced  bj  WendoTer. 

'  TMk  meuiioii  o£  the  price  paid 


to  Leopold  ty  the  emperor  ee 
to  come  from  tbe  two  passage 
Diceto,  eoL  67,0,  D-  37,  46. 
howerer  eajs  SOfiOO  marks. 


MATTHil  PABISEENSia  CHBOHICA  MAJOEA, 


AJ).  1193.  marnm  ipsnm  adducens,  diligentiasime '  caetodiri  fecit,  Et  ut  Dicrto, 
He  is  im-    regem  ad  immoderatam  redemptionia  peoamte  impelleret  qoan.-  "^'^  **^' 
^M>iied  at  titatem,  retmdi  eum  prtecepit  in  TrivalliB,  a  quo  carcere  nullus 
■'"'^''^        ante  dies  istos  esivit,  qui  ibidem  intraviti  de  qno  Arisfcoteles 

in  libro  quiuto,^  "  Bonnm  est  mactare  parentes  in  TriTallis ; " 

et  alibi, 

"  Sottt  loea,  sunt  gentes,  qaibna  eat  mactare  parentes." 

Ubi  Bub   copioBa  militnin  et  sepvientnm    multilmdine  qni-  C<^eg- 
evjt'  inlocia  omnibns,  nec  defuenint  qui  eum   die  noctu- 1*"'*- P- ^8 
que   striotis   comittu'entxir   gladiis,    lectumqne   regiE    ajubirent 

His  clieer-  Hwo  omnia  Berenissimi  principia  nnnquam  obfuaeare  Tultum 
potnerunt,  qiiin  hilaria  et  jocundus  in  TerbiB,  qain  feroi  et 
audaciesimns  in  factis,  pront  tempus,  Iocob,  oausa,  persona 
esigebat,  semper  appareret.  Quolaens  autem  cnstodes  suos 
jocnlando  deturpaTerit,  qnotiens  eoa  inebriando  Indifioaverit, 
quotiens  tam  immaainm  vires  corporuia  quasi  Indeudo  aggres- 
8H8  fuerit,  aliia  narrandunn  relinqiio. 


captitilj. 


emperor. 


QMOTttwfo  imperator  regent  MieaTd^m  m  mvltis  aeeasaverit,  et 
q^aomoilo  [Tea;]  prudenter  reeponderif. 

Bidiard  Imperator  autem,  iratum.  aninium  ac  ferocem  contra  regem  ItL 

bronght  .  diotina  praafereils,  nnllatenus  earn  in  preaentia  sua  convocare  vel 
oeJbte  the  jjjoqnt  dignabator,  quia  ipaum  in  pluribua  contra  eum  et  boos 
graviter  [deliquiase]  conqnestuB  est,  calonmiaB  mnltaa  eidem 
regi  prffitendens.  Tandem  bino  inde  mediantibuB  amicis,  et  ptte- 
cipue  N.'  Ctnniacensi  abbate  et  WiUelmo  *  regis  caneellario,  im- 
pwrator,  convocatis  epiacopia,  ducibaa,  et  comitibus  'ania,  regem 
in  prffiBentia  sua  accerairi  jusait,  eumqua  in  pluribns  articulis 
coram  omnibna  acea6avit.  In  primis  acilicet,  quod  per  ejus 
conailium  ct  anxilium  rcgnnm  Sicilise  et  Apoliffl,  qnod  eibi 
jore  hffireditario  debebatur,  defuneto  rege  Willelmo,  amiaerit; 
pro  quo  adipiacendo  ex^citum  permaximnm,  data  pecnnia  in- 


'  dilif/enliasime     cvgtodiri  fee 
From  Co^eshale,  p.  58. 

3  I.e.  Topics  (as  being  Ihe  5th 
book  of  the  Otganoii'),ii.  11, 6. 

dtTOC  St  Tpiirat  Kol  ITDV  nir  luAiv 
rbv  Tcaripa  Ohw,  i/tov  iv  Tpi^aAAoij, 
BnAwt  *'  oh  KoKSr.  AlistoL  B^lk., 
ea.OKOii.  i.  p.  297.    O.  aada  Tlgii- 


'  quieoit]  qui  enm,  O.W.  Paris's 

addition  is  not  in  Coggeshale. 

'  depaiati^  dqtatatus,  O.  W.  It 
is  not  in  Coggesbsle. 

'  jr.]  Not  in  Coggesbale.  The 
abbaf  B  name  was  Hugo. 

•   WilMmo]  Not  in  Coggeshale. 


DE  TEMPORE  BEGtlS  BtCARDI. 


397 


fioiCa,  coudnzerat,  cam  idem  res  sibi  anxjlium  fore  praeatitoram 
^'  fideliter  BpopondiBset,  ab  a  Tancredo  regnam  illnd  obtrmeret. 
Deinde  cansabattir  de  rege^  Cipri,  qui  ei  affinitate  conjimc- 
tns  ftterat,  quod  eum  injustc  ab  imperio  ejecerifc  et  carccrali 
cnstiodi^  deputaverit,  et  tarrwa.  ejus  cam  thesauris  violenter 
invaaerit,  et  insulam  ciiidam  alieno  vendiderit.  Poatmodum 
vero  Ipanm  accnsavit  de  morte  Marcliisii  de  Monte-iTerrftto 
hseredia  '  sni,  quod  videlicet  per  qus  proditionem  atque  machina- 
(ionem  ab  Araacidie,*  id  est,  Asaessinis,  perenaptus  sit ;  quos 
etiam  miserat  ad  perimendtim  regem  Franconun  dominnm 
BiiQm,  cni  nullam  fidelitatem,  nt  debuerat,  servayit  in  com- 
muni  eonim  peregrinaldone,  siout  juramenti  saoramento  inter 
utrosque  fiierafc  conflrmatum.  Deinde  conqueritur,  quod  eig- 
nnm  ducis  Anstme  conaanguinei  sui  ob  ejus  contemptum  apad 
Jepen  in.  cloacam  proici  jusscrit,*  ct  Thcutonicoe  suos  in 
Terra  Sancta  verbis  probrosis  et  fiictis  ubiqne  delionestaverit. 
Ille  dux  poatea  a  domino  Papa  et  omnibua  cardinali- 
bus  escommimicatus  est  In  morte  autem,  licet  non 
satisfec«rit,  ad  cautelam,  ne  in  desperationem  caderet, 
ab  episcopis  sais  absolutus  obiit  horribiliter,  Super  his 
*■  autem  et  hnjusmodi  prsedictis  calumniia  res  Aoglonun  ab  im.- 
peratore  conventus,  protintts  in  medio  stans  contra  siagulas  ob- 
jectionea  ita  laculenter  et  argnmeotose  reepondens  peroravit,  ut 
omitibns  in "  admiraMonem  et  veneratioueiu  baberetur,  ita  nt 
unlla  anspicio  de  his  in  qnibns  accnsabatnr  in  cordibos  andien- 
tium  ulterins  remaneret.  ITom  dictoFum  veritatem  et  ordiuem 
veridicis  quibnfldam  assertionibna  et  argumeutatione  probabili 
ita  in  lacem  propalavit,  ut  omnes  snspiciones  iaJeas,  qaJbna  im- 
petebatur,  omnimodia  ^legationibuB  cassaret,  et  gestorum  veri- 
tatem  non  taceret.  I^oditionem  quoqne  omnimodamvel  aJicnjns 
principle  nects  machination  em  constanter  defendebat,  assereas 
se  semper  fore  paratnm  ad  suam  incocentiam  purgandam  super 
talibna  objectionibns,  pront  imperatoris  curia  rationabiliter  jadi- 
caiet.  Cmnque  diutins  coram  imperatore  et  principibus  ejus 
dieertissime,  ut  erat  focnndissimos,  allegaaset,  imperator  admi- 


Fateof 

Leopold. 


'  rege]  Written  over  an  erasure. 
O.  W.  have  "  cansatnt  de  inipo- 
"  latere  Cypri,"  as  Coggeflhtde. 

'  karedis']  hommiB,  Coggeshale, 

>  Artai^i&a]  Assisinis,  0.  W. ; 
Hausasis,  Co^eehale. 

'  proici  jiuserit]  Written  by  Par. 


over  an  erasure.  The  MS.  proba- 
bly had  pracipitaverit,  as  O.  W. 
and  C<^. 


nen]  sdmirationj  et  veneiatioiii,  O. 
W.  Hist.  ADglor.  as  Cf^esh.  0. 
has  in  omnihag  for  omitibvs  in. 


UATTHiBl  PABISIEN3IS  CHRONICi.  UAJORA. 


AJD.  1193. 1'ane'  taatam  regis' faoimdiam,  enrresit,  et  aceersito  ad    seCo^^es- 

rege,°  ejus  in  oscula  rnit,  ae  deinoepe  blande  leniterque  cum  eo  ''^'^  P-  '"■ 
^efaat.    Ab  illo  deniqne  die  coepit  imperator  mitins  agere  et 
regem  femaliariter  honorare.' 


Quod  roe  Ricard^  pro  redem^tume  sua  cerUuin  qv,ad/raginia 
miUa  UbraTum,  flnem,  fecerif. 

BanBom  of  His  ita  gestia,  janicis  himc  inde'mediantibus,  pro '  redemptione  id. 
Eicbari  regis  dintins  tractatum  est.  Tajidem  ad  hoc  eatperventom,  ■ 
nt  pro  redemptione  ejus  imperatori  darentur  centnra  quadra- 
ginta"  milia  marcapom'  argenti  ad  pondus  Oolonenainm,  ante- 
qnam  inter  eos  conveniret,  qu£e*  omnia  ante  liberatioaeiil 
suam  solvebat,  absque  expensis  tam  ipsius  quam  aliorum,* 
ob  iJlam  causam.  PrEestitom  est  aatem  ab  episcopis,  daci- 
boB,  ac  baroiuboa  jnr^nentam  die  Apostolbnim  Petri  ot  Fauli, 
ut  qnamcitins  pKenominatam  pecTmiani  rex  peTsolvisset,  con- 
tinmo  liber  proprium  regrederetur  ad  regnum.  Perlata  autem 
in  Angliam  fa.iijns  concordiag  Bentcntia  a  regis  cancellario 
^^  Wpllelmo] '"  Elyensi  episoopo,     qni   literaa   domini    regis    et 

EnalMid  tinHani  ftuream  imperatoris  secum  detnlit,  contiixno  exiii 
for  its  pay-  edi»;tiuii  a  justiciariis  regis,  \A  omneB  episcopi,  clerici,  comites 
ment.  et  barones,  abbati«e~give  prioratus,  qiuai;am  partem  reddittmin 

snorom  ad  regis  redemptionem   conferrent.      Et  insnper  ad 
illnd  pietatis "  opus  calices    anreos  et  argentcos    snstolerunt. 
Abbs^  Cfarinus  ecclesise  Sancti  AJbaoi  redemit  caliees  cesta 
SUie  ecclesiEe.      Johannes "  vero   Norwicenais  episoopns   per  Abbatam, 
totam  diocesim  suam  dimidimu  pretii  de  calicibus  enmpeit,  et '        ' 


'  admiran*  .  ./acaadiam]  Intro- 
dnced  by  Wendover. 
'  regisj  in  rege,  O.  W.  , 
"  rege]  ipso,  0.  W. 

*  Here  O,  W.  insert  a  chapter, 
headed  in  W.  "Excnsalio  regiB 
"  Ricardi  de  nioti^  Marcbisii," 
containing  the  letter  of  the  Old  Man 
of  the  Uoontaiu  to  Duke  Leopold. 
Coxe'a  .Wendover,  iJL  p.  74  j  (of. 
Bicardi  Wn.,  vi.  37,  p.  444.) 

^  pro]  de,  O.W. 

*  quadraginta]  qninqnaginla, 
Cc^eeh,  and  so  also  Biceto. 

I  narconmi]  marce,  O.;  marcas, 

solvebat'}  Hot  in  C. 


It  is  written  later  than  the  other 
addition.  Faris'B  additions  are  not 
in  Cc^geebale. 

'  oEonaa']  illorum,  C. 

'"  W.  ,  .  giMcopo]  Inserted  by 
Wendover, 

"  pielatia}  Introflneed  by  Wen- 
dover, as  (Jao  "aoieos  et,"  iuune- 
dialcly  after, 

"  Tbjs  13  Wendover's.  In  the 
margin  Feris  has  inserted  the  epi- 

"  Chriite,  tiii    calieja  pnedo  fit 
"  pneda  Cahicis, 
"   Mre  brevi  r^ds  qui   tnlit   »» 


2 


Jt.'-i:^:.i*^2fc4i 


DE  TEMPOSE  BEQIS  RICABDL 


DIceto,       dimidinm  de  rebus  Labilde  regi  donavit.      Ordo  CiBteroienais,  A.D.  1193. 

cd.  670.     qui  I  liaoteiiTis  liber  ab  onmi  exaotione  extiterat,  lauam  enam  19  6. 
nnius   anni  ad   regis  redemptjonem    dedit.       Hnlla   deniqne 
p.  60.  eodesia,  nnllns  ordo,  nnllna  grados  vel  aexns  eet  prietermisHns, 

qni  non  oogeretnr   ad  liberationem  regis.    Hujns  autem  cala-  Storms 
mitatis  prffisagia  estiterant  iaaolitEe  tompestateH,  aquarum ,  in- ^*  *''"- 
imdationes,  bmitma  borrenda  et  byemalia    ter   vel    quater   in  gSiiity 
qaolibeti  mease,  com  oorusoationibns  terl'ibilibas,  per  totam 
anni  illius  circalam,    iinde  seoata   eat   infeiiiilitaa    traotaain 
atqne  ftagam. 

QMoMUr  Wiiigo\  Gestrsime  t^cqpws  bonis  onmibtts  apoUaitis 

o,         Eodem  tempore    Hugo   OestrensiB   episcopns  cam  magnis  Hogb, 
"!■     eaenniia,  qiwe  summo  prjeparaverat  stndio,  regem  videre  matn-  bkhop  of 
rarit;  Bed  prope  Oaatnariam  de  noote  qniescens,  oomprehensua  ^'^||??*' 
est  et  bonis  omnibus  spoliataa.    Matbcens  de  Clera,  moniceps  ^^^  p^^, 
Soverensis,  preedonibus  favoreni  prsestitit;  oade  ab  arcbiepi- t^urr. 
scopo  ezcommmiioatuB,  si  aatisfecerit,  ignoratur. 


Titriaco, 
Hist.  Ori- 
ental, iii. 
P-  1125. 
(QcEtaDei 
perFran- 

1611.) 


De*  merle  Balaaimi  et  awcceeeione  Saphadini. 

Per  idem  tempos  Salaadinos,  yeriWia '  et  ernois  pablictis 
iuimicas,  divina  animadversione  percnasxis,  apud  Nazaretb 
inter  epnlas  Bnbito  expiravit ;  cnjns  regnnni  Sapliadinns  frater 
ejus  ilico  nsm^avit.  Ihierunt  autem  cum  eo  septem  *  filii 
Salaadini,  quos  contra  filii  Horadini,  quos  Salaadinue  de  regno 
paterno  ezpulerat,  cnm  multitndine  Pereamm  ascendernnt. 

De  istis  autem  fi-atribss,  Salaadino  videlicet  et  Sapbadii 
eomm.  progenia  et  filiorum  auccesBione,  ad  historite  claritatem. 
paiica  dicenda  stmt,  qui  in  omni  versutia  in  p^aoismo  omni- 
bus pneminebant.  Mortao  autem,  ut  dictum  est,  Salaadino 
qui '  novem  reliquit  filioB  regni  sni  hasredea,  Sapbadinna  miuor 
nata  omnea  nepotes  snoa  interfecit,  pneter  nnum  qni  Noradians 
vocabatur.  Hie  tenet  terram  de  Halape  oum  omnibus  vicinis 
ciTitatibns  et  caatris  et  Tillie  et  aliis  monitionibns,  qufe  sunt 
pluequam  duoenttB.    Sapbadinus  antem  fratemo '  potitua  regno, 


Aooount  of 
Saladin's 
and  Sapba- 


>  qui .  .  ertileral']  Frcua  William 
ofSewburgb,iT.3e. 

^  lo  the  mar^  ia  the  bead  of 
Sflladin  (crowned)  dying,  the  soul 
esd^ong  from  the  mouth  as  a  black 
ennrt  below  "Moritor  Salaadmng."" 

*  verilatii  .  ,  imaicta']  qui  lauta 


mala  Christianis  intnl^rat,  Coggeah. 

*  sep/em]   Introduced  by  Wen- 

*  qm  .  ,  haredes]  qni   ondecim 
haboit  Mob,  J.  de  Vitriaco. 

'  Jratemo  .  .  interfietis']  Not  in 
J.  de  V. 


400 


MATTH^I  PABISEENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1193.  uepotibua  interfccios,  qmndecim  filioB  habnit,  ex  quibne  septem 
Accoant  of  ™ '  regnis  faomicidio  adquisitis  hEereditavit.  Primns  filiomm 
Saphadin  ejaa  Melealim  vocabatur,  cui  dedit  in  hEereditatem  de  ae  teneii- 
*™  ™^  dam  Alesandriam,  Babiloniam,  Kajr,  DMnietam,  et  Canisiam  ^ 
eum  tota  terra  ^gypti.  Secundua  filius  ejaa  nomine  Coradinna 
tenet  DamaBcmn,  Jerusalecu,  et  totatn  terrain  Chrisfitanorain, 
inter  omtates  et  mimitioaea  et  caatra  plneqaam  treoenta 
pTBeter  villaa.  TertiuB  filing  ejna  MelcHphaia  tenet  terrain 
qnie  dicitnr  Gemellfb  gnm  tota  provinoia,  nbi  aunt  plusqucbni 
cocc.  inter  ciyitatea  et  mnnitiones  et  caatra  pneber  villas. 
QnartuB  filiuB  ejua  nomine  Mehemodain'  tenet  regnum  AjAm, 
quod  babet  inter  civitatea  et  munitionea  et  castea  prieter 
villas  plnsquam  dc.  Quintne  filins  ejus  nopiine  Methisema- 
pLat^  tenet  terram  de  Sarcho,  ubi  Abel  mortnua  fnit;  in  quo 
regno  aunt  inter  civitatea  et  mnnitioneB  et  castra,  praater 
Tillas,  deoco.^  vel  amplius.  Sestns  filias  ejus  nomine  Ma.- 
chinotb'  tenet  terram  de  Baldach,  ubi  habitat  papa  Saraoeno- 
rain  qui  Calipbns'  appellatnr;  et  timetur  in  lege  eortun  et 
adoratnr  sicut  Pontifex  Komanus  apad  nos.  Hie  non  potest 
videri  nisi  bis  in  mense ;  progreditur  antem  cum  diacipolie 
snia,  qno3  habet,  sicut^  Papa  [et]  cardinales,  ad'  mahnmereiam, 
nbi  eat  MahDmetus^"  deus  Agarenornm;  et  inplinato  capite  et 
facta  oratioDO  secundum  legem  eorum,  anteqnam  exeant  de 
templo,  oomedunt  et  bibunt,  et  postea  ad  palatitun  revertitar 
coronatns.  late  Mahumetus  visitatur  et  adoratnr,  aicat"  popu- 
lu3  Ghristianue  adorat  Cfaristum  Crncifixam.  Est  antem  civitaa 
de  Baldach,  ubi  est  Mahametua  et  Calipfins,'  capnt  gentia 
Agarenorum,  ut  Eoma  in  populo  Ohristiano.  Septimns  filing 
Sapbadiui  uomine  Salapbat  non  habet  terram  b^reditalem ; 
sed  est  cnm  fratre'^  sno  Melealim,  et  portat  vesillum  auum;- 
cui  unusqnisqae  fratrnm  auorum  annis  singulis  miUe  earace- 
hoe"  transmittit et  centum  bisantios  et  dm«  dextrwioa  bene 


'  (■»..,  adjuiniu]  Not  in  J.  de 
V. 

2  CamsiaK]  Not  in  J.  de  V. 

'  M'eheiiiodain']  Melcbisenaphat, 
J.  de  V. 

*  Melhisemaphat']  Meldti^pliaC, 
J.  deV. 

*  dcccc]  octiDgenMB,  J.  de  V. 

*  ifacinath'}  Maehtonet,  J.  de  V. 
7  Far.  ineerts  in  tbe  margin  ve! 

*  aicat  , . .  airdmalu]  Not  in  J. 


'  a</ .  , .  Agarenorum']  ad  Maoho- 
nict  dema  Suraeenoram,  J,  de  V. 

'"  Par.  ins.  vel  -ohu,  i.e.  Macho- 
metna,  above  the  line. 

"  sicui  .  .  Crvdfixum]  ficutvisi- 
tatar  et  adoratur  dominus  Papa, 
J.  deV.    . 

^^  fratre  suo  Melealim]  palre  sao 
Saf&dino,  J,  de  V, 

"  Par.  ins.  in  the  ntaiglD, "  Qaod- 
^  dam  poitdas  aim,  sicnt  sIqIqs 
"  ai^wti,"  Et  ccntuBi  butanUo*  ia 
not  in  J.  de  V 


.i^bit  ijMa*£i^iii=V«.6'..ia;jifc 


DE  TEHPOBE  BEQIS  BICABDI. 


401 


^(c-.de       paratos.     Saphsdinns  pater  eomm,  qnando  visitat  filios  snoa,  A.D.  1193- 
gj^      '     velato  capite  iucedit  cum  imo  serieo  mbeo,   cni   omnes  filii  Aecoantof 
Oriental,     "^natnor'  vioibua  capita  ad  terram  inolinato  et  pede  osonlatB  Saphadin, 
iiip,  11B6.  occnmmt;  ^  et  recipit  eoa  ad  osculom  et  ad  mamun,  et  cam.  a»iliis 
nnoqnoqae  eormn  moram  facit  per  tridanm  aemel  in  aunoi  et  *"'^' 
qoilibet   eomm   habet  aimlnm  in  digito,  in  qao  patris  imt^o 
Boulpta  est.     St  qnuido    equitat,   noa  osteiidit   faciem   enam 
nisi  decies   in    anno;    et    qnando    recipit   nitncioG    ab  aliquo 
principe,   prima   die   recipit   eoa   in   palatio    suo,'    per   servos 
Baoa   armatos,    Becnnda   die    datur  *   eia    resporiRam   EecnQdnm 
oansam,  et  ante  diem  tertiam  non   datnr  ]icentia  accedendi  ad 
earn.      Ooto  autem  fliii  ejos  de  patris  sni  conetitutioue  yivont 
in   bunc  modum.     Dno   ex    em  castodiimt  aepularum  Domini  ; 
et  eie  datiir  qnicquid  ad  sepulcmm  otfertnr;    et  ipsi  hoc  divi- 
dunt  inter  ae.      Valet  autem  reditua  eorum.  viginti  milia.  sara- 
oenoram.      Quatnor   fiiii    hahent   reditua    de   Nile ;    et  reditua 
illomm  Tfdet  ploaqnam  qnadraginta  milia   saracenomm.      Alii 
duo  GratreB  minores  sant  ootidie  ante  Mabumetum  pro  casti- 
tate;  et  eis  datnr  qoicquid  ad  pedes  ejns  odertnr,   quod   valet 
triginta    milia   saraoenomm.       Sapbadinua    qaindeoim    babet 
uxores  et'  totidem  braredea;  cum  nsoribns  aingulia  dormiebat, 
cai  cnm  aliqna  filinm  parity  com  ilia  cnnctis  videntibns  dormit ; 
et  cnm  aliqna  illarum  qnindecim  mortna  fuerit,  de  legia  ante 
(Not  in       conanetttdine   atatim  aliam  introdncit.      Habont   oniin  legem 
^-.^       acriptaan  a  Mahumeto  aibi  traditam,  et  bLc   Uber  dicitiir  Al- 
'^      cboranus,   vel  Althoranus;     Al  Arabiee   idem   est   quod 
totum,  thoran  autem  lex  dicitur.      Oujua  libri  prseeepta  ilia 
gena  nefaria  ita  invlolabililer  obaervat,    siont  nos  Cbrisliani 
textnm  ETangelii  obaer ramus. 

Ui  JohatiiieB  frater  regie  regmm,  AngliiB  sihi  iubjwgare  voltierit. 
Bege  antem  Eicardo,  ut  dictum  est,  ab  imperatore  detento, 


hale,  p.  61.  (joHjg-  Johannea  fratei 

ejna  regreasu  diffidei 

(Not  in        eorum   rege   iniit ;  hle 

*^^^-)  iratre  dispoauit 

impeditne- 


audito   regia   infortuuio,  atque  de 

,  fosdua   amieitia!    cum   Pbilippo   Fran- 

itroque '  nans    oonsilio,    in   Anglia    pro 

sed  Anglornm  virtute  laudabili  Mt 


makes  a 
league  with 
Fbilip,  and 
attempts 
'Ktlia 


'  gjiatuor  wciius]  Not  in  J.  de  V. 

'  occiarmtt  e(]  Inserted  bj  Paria. 
Thej  are  omitted  also  in  O.  W. 

3  palatio  Btto]  So  altered  by  Paris 
from  pidatia  wa,  aa  0.  W.  Iiave ; 
prima  scala  de  Cayroit,  3.  de  V. 
Wbat  follows  is  abiidged. 
YOL.   II. 


*  datar^  dicitor,  B.  not  nndet- 
standing  'h. 

'  et  totidem  hteredeg]  Kot  in  3. 
deV. 

'  This  clause  ia  Wendover's. 
Cf.  Dicefo,  oo!.  668,  46. 


Hiilip 

ravages 
Normandj. 


■ttXTTSMl  PABISIEHSIS  CHSONICA.  MAJOEIA. 


tit  rex  Francoraw  Normofmia/m  ocewpa/re  aitemiptamrU. 

Eez  Fraucomm  PMlipptm  in  illis  diebna  inimicitias  abiqne  Cogge»- 
contra  regem  Angloram  esercens,  Normamdaia  maximo  exer-  ^"^^  P  ^ 
citn  ftggreditnr,  non  ordini,  hob  sesui,  non  set 
Gi]et>ertas  de  "Wascnil,  aocergito  ad  ae  rege  prffidicto,  Gyi 
tinm  ei  per  proditionem  tradidit,  sioat  prius  conrenerat  inter 
eoa.  Deinde  idem  rex  totnin  Yegesiniim  Kormanuioam  et  co- 
mitatum  Albemtu-le  osqae  ad  Biepe  et  Tatlein  de  Enil  com 
CBstelGB  prfficipttis,  patKm  proditione,  pajiim  espugaatione, 
sibi  subegit.  Terram  etiam  Hugonis  de  Gnmw,  qui  se  cum 
quibuBdam  aliis  regi  Fnmconun  sabdiderst,  snbjngavib.  Bo- 
tbomagam  iuauper  obsidione  Tttllarit ;  sed  comitia  Leirces- 
trice  maguifica  Tirtnte  ac  civiuu  probitate  com.  saomm  wms' 
eione  et  confoBione  ab  nrbe  recessit.  Civitatem  Ebroicensem 
idem  res  oepit,    et    earn'  J[obamii]   comiti  ad    cnstodieadum  (Not 


■0 


Marriage 
ofPluJip 

gelborga, 
andsubse- 
qnant  di- 

f.  10. 

Hubert 
Fitz  waiter 
archbisbop 

tertinj. 
Tbe  go- 
of the 
coontry 
comniitted 


Jit  rex  Franeorum  eororem  r^ia  Ducwe  dmxerit  iixorem  et 
efatim.  re^diaverii. 

Per  idem  tempna  rex  SVancoram  sororem  regis '  Daci%,  In-  Co^as- 
gelbnrgam  nomine,  poellam  mirabili  decore  prwditam,  acxiepifc  "^'^'  P'  ^^^ 
in  nsorem;  qoam  poet  nuptiae  repndians,  inter  sajictimonialea 
apud  Sueaionem  ^  coUocavit,    Dacosqne   omnes,    qni   com  ilia 
yenerant,  repatriare  prtecepit.     Eodem  anno,  Hobertus  Wai-  Cf.  Diceto, 
teri  SaresberiensiB  epbeopug  in  arcbiepiBCopnm  Canttiariensem  5^ ,  ^'''' 
canonice  electns,*  in '  crastino  Sancti  Leonardi  in  ana  Sede  est 
coUocatuB.    OnjuB  indnBtri»  ex  prtecepto  regis  Bicardi  regnnm  Cf.  Hove- 
Angliie  et   ejus   adminiatratio   commissa  sunt,    amoto  Waltero  den^ii.aas. 
Botomagensi  arcbiepiscopo,     qui  vocatuB   a  rege    trausiit  in  Dieeto, 
Alemanniam,  cum  quo  etiam  regina  Alienor  mater  regie  pro-*"^' *^'' 
ficiacens  fi.Iiam  videre  matuiaTit. 


•  etm  . .  comBd»it'\  moltam  tyran- 
nidem  exercnic,  Coggesh.  Tii\% 
meotian  of  Erreuz  being  gl-ren 
into  •Tobn's  cbaige  is  peculiar  U> 
Wendorer. 

'  CnntVL 

'  Suemoiiem]  Probably  an  error 
tbr  CUoniuta,  Cisoing,  Toumay,  an 


abbe;  of  regular  canons.  Madden, 
HiEt.ADgI.ii.  46,  n.i. 

*  efecdee]  Par.  adds  in  the  mar- 
gin vet  pottulatut. 

^  in  crastino  SascH  Zeonoroli] 
i.e.  Hov.  7;  this  is  Wendover's. 
Dieeto,  col.  671,  37,  says  it  was 
"  noQJs  IfOYeinbris,"  i^e.  Kov.  5. 


r^^n-S.-^-^f^f-f'-ii"' 


DE  TEUPORE  BEQIS  BICABDI. 


arcere  ISmTatna  in  Angltam,  venetit.         A.D.  1194- 

Anno  Domiiucie  N'atiTitatis  ucxciv.    Bex  Bicardns,  mudma  Bichard 
jam  parte  eace  redemptionia  persoluta,  obatdibnaque  datia  pro  fi^^i  and 
parte  quae  reatabat  peraolvenda,  die  PiirificatioiiiB  beataa  Marite  jwimid 
&h  onmi  cnsiodia  imperatoris  liber  efiectua,  penmssoB  est  pro-  pab.  3, 
prium  redire  ad  regnnm,     (^  cum  mafcre  saa  et  caoeellario '  He  laada 
per  terrain  dncia '  LuvanisB  ad  mare  Britaimicaia  perveniens,  in.  at  Siuid- 
die  Dominica  post  festum  Sancti  Gregorii  proxima  in  AngUam  ?J    '^  ,« 
oom  ingenti  onminm  gandio  ad  portnm  applicuit  SanwicenHem. 
Hora  autem   qua  rex  onra   snis    applicnit,  Iiora  aoiHcet  diei 
secimda,  sole  clarina  rutilante,  apparoit  splendor  qnidam  sere- 
et  insolitus,   noa  longius  a  Bola  remotna,  qnaai  ad 
lon^tudinem   et>  latitndineni  hnmani  oorporis,  candorem  pne- 
folgidum    atqoe  .rubedinem  quasi  apeciea    Iris  habena,   qnem 
splendorem  plnreaintuenteB  pronunciabant  regem  in  Angliam 
fore  appulaam.     Itex  antem  oonfeatim  Oantoariam  profeckia.  He  goes  to 
beatnm  Thomaitt  devotua  petiTit;    deinde  Londonias  venieiiB,  ™"'*'" 
cam  maxima    Intitiae    pompa   esceptns  eat,   oniTerea  ciTitate  j^  received 
contra  regis  adrontom  innumerabiliom  Tarietate  opam  decorata  nitb  great 
ao  moltipliciter  adomata.    Audita  au.t«m  adventa  regia,  nobilea  joy  i°  ' 
pariter  «t  ignobilea   regi  vonienti  own  ingenti  alacritate  00- 1^™**"- 
cnrmnt,   cemere  plnrimnm  cupientes  a  captivitate  Togresanm, 
qnem  nunqoam  timnerMit  rereranrum. 

Cui  adventauti  oceurrit   apud   Weatmonasterium   ex  Gifts  of 
parte  abbatia    Saneti  Albani  Warini  quidam  ex  ejus  abbatofst, 
8ervientibu3,  Gaufridus  cognomento   Hakesalt ;  afferena  Aiban's, 
eidem   regi    es    parte  dicti  abbatis  munera  non  modica  *"  """ 
ex   auro  et  argento,   qufe   merito  regalem  non  tantum 
pacare,  immo  exhilarare  poterant  magnificentiam.     Ipse 
autem    rex,    affectum    pensans   cum   muneribus,  eidem 
abbati  gratiaa  retulit  aduberea,  veluti  amieo  indefesao 
et   patri,  qui  filii  sui  immemor  ease   non  austinet ;  ip- 
sum  enim  abbatem  de  consuetudine,  quia  amiciasimus 
erat   ei,  patrem  appellavit  carissimuiu.     Ex  tune  igitur 
de  amico  amicior  faetus,  rex  abbati  in  omnibus  egendia 
estitit  ei  favorabilis  auxiliator. 

Eege  vero  vix  per  diem,  unum  apud  WeetmooMterium  com-  He  goes  to 
morante,  ad  Sanctum  Eadmundum  gratia  orationia  progreditnr,      ■^_ 


■  i.e.  Walter  of  ContanceB,  arch-  I 
bishop  of  Eoueo.  | 


404        HATTH-SI  PABISIEKSI3  CHRONICA  UAJOEA. 


A.D.  1194. 
bniy,  bM 
dien  be- 
sieges and 
tabes  Not- 


indeqne  Kotingeham  propersTit,  obseaanrne  cos  et  expngua-  Cogges- 
tums,  qai  contra  etim  confipiraveraiit,  efc  se  Johanni  comiti  ob-  ^^^'  P  *^ 
ligaverant.  Exercitas  Anglice  omnia  bimirnm  cftstella  prtefafd 
comifiia  jam  ceperat,  ista  se  solo  t«netit«  et  adbuo  viriliter  de- 
fendente;  [sed'  rege  castellnm  obsidente]  et  semel  asaliente,  ut 
oertius  cognovenmt  obsesai  iiiBperatum  re^  adTentmn,,  eastel- 
Inm  ei  reddiderunt,  seipaos  cam  saia  omnibus  Tolnntati  regis 
et  miserationi  supponentea.*  Qnomm  quosdajn  in  oibrcerem 
detmait,  quosdam  digno  jn^tio  redemit,  in  tali  neee^itate  aTide 
enpieiu'  peoaniam  eingolomm.  Dnse  qnidem  preecipn^  earn 
caaeee  vehementer  nrgebant ;  nt  scilicet  obaides  pro  se  tra- 
ditos  *  erga  imperatorom  liberaret,  et  ut  exercitnm  copioaxun 
contra  regem  Francomm  atatim  eondnceret,  qni  terram  snam 
incendus  et  rapinis  nndiqiie  devastabat.  Qnapropter  si  avidlns 
quam  regiam  deceret  majestatem  in  tanta'  necessitate  a  snb- 
difcis  pecuniam  exqnirebat,  ignosoendnm  potins  erat,  quam  . 
necessitati  regice  derogtadtun. 


Biobard 

cromieda 

Winches' 


Ut  reiD  Sdcardne  eorotuMn  portaverit,  et  slatim  m  Nonw/nniam 
^woifretaverU. 
Sabactis  igitnr  in  breTi  omnibus  adreraariis  snia  in  Anglia,  Id.  p.  64. 
rei  Rieardus   conailio  procentm  snoruco,  in  octavis  Paacbse, 
licet  aliquantuliun   reniteng,  apad    Wintoniam  coronatna  eat, 
H[aberto]    arcbiepiacopo    CantnarienBi   miBsam   celebrante,    et 
WilleJmo  rege  Scotorum  pra;sente.     Deinde  in  feato  Sanctornm  Uiceto, 
I  Nerei  [efc]  Achillei  apad  Portesmue  navem  ascendens,  in  ,N^or-  t^"!'  6'3. 
manniam  applicait,   et  apnd    Bmia  nocte  ilia   qnievit.     Ubi 
comes  Johannes  frater  ejua,  optimo  nana  conailio,  regi  occurrit  C(«5gesh, 
anpples,  et  ae   ad  pedes  ejus   homiliter   cnm  militibna  multia  °  P'  ^*- 
prostemeua,  miserationem  fratria  profiisis  lacrimis  imploravit; 
seque  in   mullas    accnsan^   ijiapentiam  suam    et  coDSiUuiQ  (*'"' '" 
malum,  non   malitiam,   et  quod   sic   necesse   fieri  cum    °^^ 
omnium  fuiKset   opinio    quod   irrevoeabUiter  foret   rex, 
confitetnr.    At  rex,  nt'  erat  pine,  fraternje  calamitati  compassus,  Coggee- 
non  Be  potuit  a  lacwmis  cobibere ;   aed  fratrem  in  terra  pro-  ''*'*'  P-  **■ 


'  Tbese  words  are  from  O.  W. 

°  rata  onmibut .  .  .  supponente»\ 
So  altered  bj  Paris  from  "  snis  in 
"  Toluotate  regis  et  miseratione  po- 
"  nentes,"  and  0.  W.  as  Cogg. 

s  CBjnraw]  Par.  inserts  above  the 
line  vel  sitieas.  0.  W.  have  tilieni 
as  Cogg.  I  eupkna,  C. 


*  tradiiea]  So  Par.  above  datos, 
which  B.  C.  0.  W-  have,  as  Cofiges- 

'  tanla  neeegsitaie]  tali  casa,  Cogg. 
'  nailtie}  qmbnsdaoj,  Cogg. 
'  III  eral  pins]  Not  in  Co^- 


'■1 


DE  TEHPOBE   REGIS  BICARDI. 


Cogges-      fltrattim  origens,  in  pristinam  gratiam  recepitj    veruntamen '  A.D,  1194. 
hale,  p.  64.  terras  aoae  et  ablataa  non  contamio  illi  restitnit. 


Ut  res  Eicardus  regem.  Franeorvim  a  Vernolio  fugaverit, 

Aniiiens  autem  rex  Eicardns  regem  Franconim  Vernoliam  Philip 
obaidione  vallasse,  nee  in  petrariis  erigendia,  vel  magnis  l^i-  fori*3  to 
diboa  comportaadis,  vel  maroram   HubfoBBionibaB   escaysnidiE,^  "^'^^     f 
vel  in  corporibna  obseaaorum  affligendia,  per  dies  octo  casBasse,  Vernenil 
iliac  ctim  festinatione   pertendit.     lustabat  cnim  tnagnuB  ille 
dies  Pentecostes ;   eed  ne  die  gancto   Gfalligenic    so  viutoriam 
reportasae  jactitarent,    andiermit  enb  ipso  nocbis  crRpnaculo, 
quod    rex    Anglo  k'nm    aooinctns   easet    ad    pugnam   et   eammo 
dilncnlo  adventurua.     Quo  Prancigenie  rnmore  perterriti,  nt 
qui    ejus  andaciam   ssepina  esperti  fiierant,   elegerunt   potiaB 
fagere  quam   pugnare,  cam  sao  magno  ^  damno  et  opprobrio 
reced^itea  a  caabria. 


XJt  Serebertm  Piva^er  episeopaium  Sarieberiemeni-acce^mt. 

Per  idem  tempua  Herebertaa  cogaomento^  Pawper,  Cantn-  Herbert 
arcbidiacoima,  in  epiacopom  Saresberiensem  canonice  )e  Poor, 
eleotas,  aabbato  in  Pentecoste  presbyter  est  ordinataa,  et  in  ^^°F  °^ 
crastino  ab  archiepiacopo  Cantiiarieiiai  H[nberto]  apnd  "Weat-  5  jim^^' 
mouaeterium  epiaoopns  eat  oonseoratua,  Eodem  tempore  res  phiijp  it 
Francorum  a  Vernolio  recedena,  ne  nil  agere  videretar,  cas-  deBttoys 
tellulam  qaod  Fontea  appellator  fnribuiidaa  snbvertit,  et  sic  Fontaines 
cum  qaaliqoali  victoria  ad  propria  remeavit.  castle. 


Ut  rex  Riciwdug  eastrum  de  Imehes  cepmt. 

Id.col.674.      His  ita  gestis,  res  KicatrdaB  TnroniB  veniena,  a  novi  caatelli  3,000 

burgenribna,  ubi  beatuB  reqaiesoit  Martinus,  duo  milia  marcaa  marks  paid 
argenti  nomine  exenionun  suscepit.  Tendens  inde  intra  finea  I"  ^j^^baid 
Tnroniffi,  caatellum  de  Lachea,  qnod  res  Francomm  nomine  bureiers 
obsidataa  a  ballivia  regis  Anglira  receperat,  dum  in  vinculis  of  Toure. 
teneretur,  ne  conventionem  quam  cam  illo  fecerant '  infrin-  He  fakes 
gerent,  et   quindecim    militibna  et  eervientdboa  qoater  viginti  Inches 


'  verunlamen  .  .  rmtituitl  om.W., 
Aongh  In  0. 

s  trcaBOJMfo]   ex<avendis,  B.  0. 
W. 

magtio\  ■Written  by  Par.  over 


an  eraanie.  B.  probablj  had  aem- 
per,  BE  0.  W.  and  Diceto, 

*  eognomeitlo  Pauper]  Introduced 
by  Wendover. 

^/eeerm^  fecerat,  0,  W. 


406         SLATTH^I  PIBISIENSIS   CHEONICA  MAJOEA, 


A,D.  1194.  oum  viottiaUnm  auffioientia  cnatodiendnia  commiaerat,  rei  An-  ^l'^'?'.    ' 

gtoram  obsedlfc    et    infra    flies    piuicoa    Tiriliter    expngaavit.  *" " 
Aid  Tunc  venit  in  aimliiim  regis  Anglomm  filios  regis  Navuriffi, 

troughtby  copiosum  ducens  esereitum,  et  quinqna^nta  balistarioa,  addi- 
N^arre.      *^  centnm,  haJDens  in  comitatn ;  terram  Gaafridi  de  Eavenna ' 
teiTamqne  oomitja'  Engolismi  penitas  devastavit. 


V  Riearrdm  regem.  Franeorum,  de  Jmibm  Turonm  fugaverii. 


Fretcvftl. 

Ketiard 
pursues 
liim,  and 
captures  Ms 
baggage. 
mcbaid 
ttike»  Tiul- 
lebonrg 

f.  10  it. 


His  pneterea  diebns  res  Praaoorom  PIiilippnB,  fines  Turonite  Id. 
intrane,  prope  Tindeeinnm  tentoria  fixit.  Qao  cum  regem 
Angloram  per  exploratorea  snpervenire  cognoaceret,  summo 
mane  tentoriis  evnlsis,  IFractam-Vallein  onm  festinatione  peti- 
vit.  Res  autem  Anglorum  illnm  insecntuB  qnadrigas  ejus,  nee 
non  comifcimi  et  baronum.  sub  eo  jniliWitinni,  saroiuasqae 
omnes  eab  captione  cosolneit.  Aurmn  et  argeritum,  baliscas 
et  tentoria,  aliasqae  res  innumeras  eepit  et  secum  redusit. 
Sicqne  in  PictaTiam  transiens,  infra  dies  paucos  TailebiiroH.col.675. 
castellum  terr^rnqne  omnium  adTerBariomm  SDomm,  comitis^ 
videlicet  Engolismi  et  Ganiiidi  de  fiavenna,'  sua  snb  poteetate 
recepit;  ita  nt  a  castello  Vemolii  usque  ad  Cmcem-KaroH" 
nnllns  ei  rebellis  existeret. 


Proposal 
ofPMlip 
n.  to  settle 
his  qoaF- 
rel  ■with 


acomtet 


Tit  rex  Francormm  regem  RiewrdvM  cirawnvenire  tem^verit. 

Circa  hoB  denique  dies  res  E'rancorum  nnntios  quatnor  Id-(K>1.876. 
miait  ad  T&gem  Anglorum,  verbis  utena  paciGcis  in^  dolo, 
petens  ut  populis  utriusqne  regis  potestati  subjeotis,  quorum 
ipai  reges  tarn  aurum  quam  argentum  belJieie  oladibus  locu- 
los  hauriendo  cvacnaverant  et  sanguinem  nobilium  utrinsque 
regni  profuderant,  salubriter  parcentes,  sub  examine '  quinque 
Tironun,  hine  inde  dirimerentur  quffiBtionea  amborum,  consi- 
dentibuB  regni  utriuBqne  principibua  et  rei  eventum  cxpectan- 
tibua,  donee  confiictn  terminate  adjndicarent  qnid'  utriqtte 
regain  oedere  de  jure  deberefc.  Plaenit  supra  modom  provisio 
lata  Anglomm  regi,  dummodo  rex  Francoram  quintus  inter 
auos  et  rex  Angloram  itidem  inter  sues  quintns  appareat, 
nt  paiitate  servata  coi^)ornm  eb  armorum  eequa  lance  condi- 


■  Bavemia]  Baucnna,  Diceto. 

'  Chorlecroir. 

*  in  dolo]  Added  by  Wendover. 


5  examine]  Altered  by  Par.  from 
cerlamine. 

*  qmd  .  .  .  deheref]  quid  super 
jure  regis  ntrinaqne  Eegis  letemi 
sedaret  in  suiiiio,  Dioeto. 


DE  TEMPORE  REGIS  EICABDI. 


4or 


gBQti'quod  resFrancomm  in  Bubsaunationem  mnltorum  agere  A.T).  1IS4. 
reoasavit. 

Hoc  quoqiie  anno  captns  eat  Robertue  comes  Le-Eobert, 
gecestrensis  a.  rege  Francorum  et  comite '  Perticense  et  i^l^a^ter, 
Roeelino  vicetxumte  EeUimontis.  Henricua  Marescallus,  captured, 
frater '  W[ill6bni]  Marescftlli  eenioris,  fit  episcopua  mSj, 
Exoniensis.  His  ita  gestis,  mediantibns  viris  Teligiosis,  bishop  of 
trengaB  atatato  stmt  inter  reges  Francoram  et  Angloruia  ;  sed  Exeter, 
commeattil  negotiatornin  hino  inde  interdiotum  est.  beS^een 

Philip  and 
Richard. 
Ut  rese  Sicardus  jwi-  Angliaw,  torneaimnfa,  fieri  statuerit. 

Eodem  tempore  res  Biicardos  in  Angliam  traneieus  etatnit  Richard 
per  loca  eerta  tonieamenta  fieri,  hae  fortasae  inductna  ratione,  "PPo™'s 
nt  milites  regui  undique  concurrentea  vires  snas  flexis  in  ,n^^a*^ 
girum  frtenia  experirenimr;'  nt  ei  bellam  adTerans  Cmcia '  be  held  in 
iminiooa  vel  etiam  flnitimos  movere  decreverint,  agiliores  ad  England. 
prielinm  et  ezercitatiores  rodderentur. 


Ctydtuir  ifm^erafor  QomianHnopolitaiMig  Ciirsae  et  peeefyne  iraeiatv/r 
ab  Aleseio. 

Id.coI.674.      His  etiam  diebus  Alesius'  qaidaro,  Mannelie  qnondam  Con- Aleiius 

stantinopolitani  imperatoris  filins,  innnmerabili  mnltitndine  ar-  usurps  the 
matorum  congregata,  Curaac  tunc  *  imperatorem  Constantino-  ™™°«  of 
politanum    hostiliter    aggressnm    oepit    et    escaBcavit ;    atque  nopie."" 
tandem  ementnlatum  perpetno  caroere  damnavit,  ejnsqne  im- 
perinm  occupavit. 


m  i 


B  AngUmJ/m  da  eaplione  sua  de  d-aee  Avistrim  domino  Fapce 
quereloim  dejposuerU. 


Anno  DominiciB  Nativitatis  mcicv.  Rex'  Ricardua  ad  sedem  Letter  of 
Apoatoiicam  nnntios  direxit,  qui  in  prteaentia  domini  Papse  con-  Richard  to 
atitnti  talem  depoflneront  querelaTn ;  "  Pater  sancte,  ealntat  eseel-  "^  i^ 
"  lentiam  vestram  dominna  noster  rex  Aoglorum  Ricardiis,  ^iiagoflhe 


I  GeofteylU. 

'  JraUr'}  fiEns,  Hist.  Anglor. 
»  experireatta-']    eiperitentur,  B, 
II  is  ooirected  in  C. 

<  CrucU  inmieai]  Agarenos,  Di- 


Hist.  Angl.  iii.  p.  65 
'  tunc]  WritSen  o- 


'  This  is  peculiar  to  WendoTcr. 


MATTH^I  PABiaiBNSIS  CHEONICA  MAJOBA. 


postnlat  sibi  jnstitiam  esMberi  de  duoe  Anstriee,  qui  ipBam  de 
peregrinatione  sna  tam  laboriosa  tam  sumptuosa  tamqne 
periculosa  revertentem  oepit,  et  alitor  quam  tantum  prin- 
cipem  decnit,  afilixdt,  imperaMrique  ac  ei  bos  eeseb  vel 
asinns,  vendidit ;  qui  postmodum  ambo  regntim  ejns  intole- 
rabili  redemptioniB  debito  contrivenint.  Ipai  inanper  a 
Cliriatiaiise  fidei  legibns  alieni  in  tali  caen  regi  detento 
graviora  exercaemiit  jndicia,  quaiii  ipEe  Salaadiuns  faceret, 
si  iu  maoibns  ipsins  per  simile  infovkmitim  incidisset ; 
contra  quern  idem '  rex  a  finibus  terwe,  relicto  regno  uoper 
adepto,  relicta  patria,  parentibns,  et  amicis,  dimicatnrns 
ascendit.  Sciret  forsitan  regis  generositati  simul  et  pro- 
bitati  sire  mc^estati  nimirum  deferre,  cni  ilia  gens  barbara 
et  cervicoaa  deferre  neacivit.  Sed  fortasse  hoc  feeeront,  nt 
Bibi  tanti  regis  captio  pro  landabili  victoria  impntoretnr, 
com  nnuquam  ipenm  bello  appetere  prEeanrnpaisBent,  ei 
bellicoso  exercitn  suo  vallatue  fuiaaet.  Nee  sibi  regis  dejec- 
tionem  existinient  impntari,  sed  dirinie  potios  diepensationi, 
ad  cvjua  nntiuu  rota  etiam  fortnofe  huDC  Immiliat  et  hnnc 
exaltat,  banc  deicit  et  banc  attollit,  Moyet  pneterea  non 
mediocriter  dominum  noGtram  regem,  qnod  snb  pace  et 
protoctione  vestra,  omnibus  peregrinis  nsqae  ad  triennium 
coDoesaa  et  in  pceoam  escommnnicationie  inflicta  et  firmata, 
ipsum  a  peregrinatione  venientem  et  itemra  redire  dispo- 
netitem  cepenmt ;  atque  Eub  ciiHtodia  carcerali  detradentcs, 
ad  gravissiraam  redemptionis  sumraam  coegerunt.  Jubeat 
ei^o  excellenbia  yeetra  cum  festinatione  ut  obsideB  domini 
uostri  regis,  qui  adbue  pro  parte  redemptionis,  quEe  solvenda 
reetat,  detinentnr  in  vineulis,  liberos'  esire  dux  ille  permit- 
tat,  et  peconiam,  quam  a  domino  uostro  excommunicatas 
recepit,  ex  integro  restituat,  necnon  sibi  auisqne  illatam 
ii^uriam  digna  satistkctione  emendet." 


De  excoTnwunieaiiom  ^di  Auetrice  pro  rege  Bieardo. 

The  Pope  Onmque  hiec    et  alia  multa  corajn  summo    Pontifice    regii 

eiciMiinu-  mmcii  allegassent,  post  trinam  ammonitionem  quam  dux 

duke  of  exaildire    recusavit,  donmua    Papa   ilieo  anrgens    cum  suig 

Austria,  cardinalibus  ipsnin  duoem  nominatim.    excommnnicaTit    et  in 

and  pnts  genere  omnes   qui  in  regem   et  snoa  manua  iiyecerant  Tiolen- 

^t^d  ****  **''^™^'^*  dncia  totam  eccleaiastieo  supponena  ioterdicto, 

an  inler-  Veronensi  episcopo  ^  dedib  in  mandatis,  quatinoB  banc  interdioti 

diet.  eb  escommanicationiB    sententiam    singrtlis  diebus    Donuniois 


-C. 


I 


I  Alaid. 


BE  TEMPOEE   BEGIS   EICARDL 


409 


et  feativia  per  totnm  Austrwe  dueatam  faceret^  jrablicaii  A.D  119S 
'  Qnod  si  idem  dm  maadatis  noatria  parore  decreyent,  m 
'  virtate  Dei  eidem  pr«cipia8,  at  obsidea  regie  Anglornm  tmi- 
'  veraos  absolvat,  pa^tion^  omaca  relaset,  et  ablata  aifai  per 
'  enm  et  anoa,  et  qtise  de  ipsitis  regis  iuiqua  redemptione  per- 
"  eepit,  nniversa  restituena,  eosdem  obaidea  faciat  cnm  eecu- 
"  ritate  ad  propria  remeare,  et  amodo  talia  doh  attemptaoie, 
nibilominna  etiam  de  injuria  et  dtHnnis  congrue  Batiafaciat 
irrogatia." 

De  mieerdbili  morte  duett  A'uetrUe. 
His  omnibua  pr^fato  dnci  ab  epiacopo  Veronensi  rite  denim-  Hib  terri- 
tiatis,  dum  idem  dnx  maadati  Apoatolici  aspemator  ezisteret,  torj  straok 
pereusaa  est  terra  illiuB  eterilitftte  ioandita,  fame  nihilomiiias  T''^  sleril- 
^-  et  peate.     Dannbins    etiam    flaviuB,    ia  parte  qnadam  terrte  '^' 
ipfiins  plua  solito  innndraia,  iuopinato  eventa  homimiDi  decern 
milia  anbmerait.    Sed  com  in  hia  omnibus   non  ait  aversns 
furor  ducia,  inimo  in  deterius   aggravatus,  ipae  divino  judicio 
terribiliter  percussas  eat,     Dei  aiqnidem.  Sancti  Stephani,  cum  Hia  &tal 
equitando  Inanm  pergeret,  soeiis  comitantibug,  equns,   cui  dux  accident, 
insidebat,  violenter  ^  pedem  offensus,  tibiam  aedentis  cum  pede     *''' ^^■ 
insMiabiliter    contriTit ;    nam    tibia   cum    pede    protinua   eon- 
jnnota  nigredino  quadara  iutumescena   nullo  raedicorum  potuit 
cathaplasmate  sedari,  qnin  ignig  qnem  infemalem  vocant,  tumori 
admiitua,   intolerabiliter    cruciaretur-'     Quem    dns   cmciatnm 
ferro  non  yalena,  pedem  a  crure  fecit  detruneari ;  ipao  interim 
dolabrum    tenente,  osteris   onmiboa    prte    nimio  horrore  hoc 
fa4;ere  renuentibua.     Sed  nee  eic  doloris  cmciatua  evasit;  nam 
ilico  femur  cum  oorpore  reliquo  igne  illo  eieerabili  depasce- 
bator.    Tandem  vero  cnlpam  recognoacens  iuiquam  quam  in 
regem  et  auos*  malitioae  esercuerat,  auadentibua  epiacopis  qai 
aderant,  obaidea  abeolvit;  et  residuum  peonuiio  do  redemptione 
regis  quod  receperat'  se  redditurum  spopondit,  atque  eccle- 
aiasticte  cenaune   se  deinceps  pariturum  promiait.     Tunc  epi- 
scopi  qui  aderant,  Tidentea  eum  in  tanta  miseria  et  calamitate 
conatitutum,    a '  eententia  escommunioatioBis  absolventes,  ad  He  is  ab- 
oommnnionem  fidelimu   admiserunt ;    et  aio  com   intolerabili  aolred,  aad 
cmciatu   spiritum  eshalavit.     Cujus  oorpoa  diutiua  jacuit  in-  ^^■ 


'  faewet']  Written  by  Par.  over 
an  erasure ;  fadat,  O.  W. 

*  violeHler']  mok  mTis,  Cogges- 
hale. 

'  cruciaretBr]  Sic,  carelessly  al- 
tered by  WeucloTer  from  eum  cm- 


'  auo»\  in  obsides  regja,  Cogg, 
'  receperot]  Dondom  expenderat, 

'  o  .  .  .  ahaolveaUs]  Added  by 
Wendover,  as  also  cum  iatderahUi 
crucialu  in  the  next  line. 


410      -  KAmiMI  PARISIENSia  CHRONICA  MAJOKA. 

A,D.  1195,  );tiinatam,  donee '  hOrribilibna  Ecat«ret  vermibns,  eo  quod  filina  Cogges- 
ejus  mandata  patris  exequi  noUeti  sed  tandem  ab  amicia  com- ''^*' P' ^f 
paleas,  obsides  absolyit  et  repatriandi  licentdam  conceasit. 


if  t  trnperaloT  Senricas  regnv-m  AjtuKcB  sibi  svJijugaveHi. 
f.  11.  Imperator'    Henricaa  his    diebus    snbjngavit   sibi    r^^nm  Id. 

HMiryVI.  ip^ite  et  Siciliie,  mortuo  Tancredo,  qui  Willelmo'  injuste 
j^pj,[j,,.^(|8iicceaserat.  Dnserat  cnim  in  usoreni  sororem*  regis  Willelmi, 
Sidly.        cni  regnnm  istnd  justins  dobebator. 

De  Aomfrili  adventu  ^aganoTwm  «  Sispamam. 

Invaatonof      Cirofl    dies   illoa   rex'    de   Marroch    potentissimna*  quem  Id.  p.  67. 

Spain  by    mirabilem  mnndi    niLms,  vel   qui   melias   admiralimn 

theMoora.  ,,  ,  ,  *   ,  ,   * 

Murmelin,  id  est  admiraliam  belheosuni  et  -victoriosum 
DOminaDt,  cam  trigiuta  regalia  et  innumerabili  esercitn^  in 
Hispaniam  applicuit,  terramque  regis*  dicti  Petit  Hiapanise 
vastavit.  AIieis  guoqnc  provincias  pluree'  inoendiia  depopnlans 
et  rapinis,  sexni,  ordini,  yel  fetabi  non  peperoit,  tdsi  eia  tan- 
tnmmodo  qni  ae  ipsina  vesanife  Enbdidenint.  Habebat  enim  in 
ezercitn  sno  aesdeciea  centum  milia  pngnatomm,  es  quorum 
inopinato  adveatn  tota  Christianitas  coutremuit  contarbata.'" 

Grefti  Istam  autem  Dei  iram  aquarmn  diluvium  pnesignavit, 

qu33  segetes  suffocans  validam  famem  generavit. 


'  donee  vermibasy  Added  by 
WendoTer. 

^  Here  one  leaf  of  the  original 
MS.  has  been  removed,  and  re- 
placed by  two  (fF.  11,  12"),  wWch 
are  vtitten  entirely  in  the  St  AI- 
ban's  hand.  "Hie  portioDB  copied 
from  the  leaf  that  was  remored  are 
slightly  abridged,  in  order  list  with 
the  additional  matter  iutrodaced  by 
Paris  they  might  exactly  fill  these 
tvoleaves.  Tbisisthecase  especially 
towards  the  eud  of  f.  12  b,  where 
Pai&  has  omitted  words,  and  used 
shorter  expressiona,  as  may  be  seen 
1^  the  collation  on  p.  423,  for  fear 
the  matter  might  esfend  beyond 
the  end  of  the -page.  Paris's  new 
matter  here  can  only  he  ascertained 
by  coUaKon  wifli  the  teit  of  Wen- 


dover,  but  is  made  clear  by  the 
di^rence  of  t^pe  :  the  small  type 
here  showing  what  MS.  B.  has  in 
oonunon  with  MSS.  O.  W. 
'  O.W.  and  Hist,  AngL  ina.  regi. 

*  Constance,  daughter  of  Roger 
ki^  of  Sicily. 

°  Boyac  al  Miramimoli,  Hoveden, 
iiL  302. 

•  The  additions  of  Paris  are  not 
in  Coggeihale. 

'  O.  W.  and  the  Hist.  An^br. 
add  "paganomm  ex  Airica  pro- 
"  rumpena." 

»  i.e.  Alphonso  IS.  of  Castile. 

'  piurw]  plnrunas,  0.  W. 

'"  contreriaiit  cojUarbaia]  pertnr- 
bata  est  vehemenler,  O.  W. ;  yehe- 
menter  torbata  est,  Cogg. 


DE  TEMPORE  REGIS  RICARDI. 


MS.  Cott. 
Faostiua, 

A.8.f.ise. 

Hoveden, 


De  morte  Guariai  ahbalis  Sancti  Alhini  ei  sueces^wne  Joliawaia  A.D.  1195. 
ahbaiie. 

■       Eodemque^  ajino  master  GFnarmns,  seientia  et  raoribus  Death  of 
prsedifcus,  »bbas  eocTeaiie  beati  Albani,    cam   sedisaet    annia  ^f^f  g^ 

I  imdeciin,  menaibns   octo,  totidemqne  diebns,   tertio  kalendaa  Alban's. 

b.  Mmi  diem  clttasit  estremnm ;  ooi  saooeesit  mf^ster  Jobiumee 
dictos  ^  de  CeUa,    vir   maximfe   religionis   et   scientiie,  ^°^  ^e 
mooachns  ejusdem  ecolesiie  et  prior  ceUse  de  Walingeford,  ^^  ^"^^ 
dedmo  tertio  kalendas  Angaeti  in  abbatem  electus;  qni  tertio 
kalendas   ejnsdem    a   iRiofu-do     Londonieosi    episcopo    raannB 
benediotioniB  accepit. 

Sub  eodem  tempore  prior  HospitaJis  cTerusalem  factus  Alan,  bp. 
est  episcopas  de  Bangor.  Eodemque  anno  obiit  Hugo  ^  ^™^''' 
de  Pusaz  episcopus  Dunelmensis,  et  Henrieus  episcopua  Deaths. 


De  i^afwms  Hmberti  CimlMarienm  archiepieeopi. 

Per  idem  tempus  papa  Caeleatinns  omnibua  Anglise  prfelatis 
scripsit  in  hsec  verba:  "  Cselestinns  episcopas,  venerabilibus 
'  fratribns  Eboracenei  archiepiscopo  et  TmiversiB  episcopis, 
'  abbatibus,  prioribns,  et  aliie  ecclcsiwum  praslatis  per  regnum 
'  Anglite  constitutia,  salutem,  et  cietcra.  Cum^  onmibas  ec. 
'  cleeiie  ex  commisao  nobis  paatoralie  solUeitudinis  officio  pro- 
'  videre  teneamnr,  apecialiter  tamen  ad  pffaMcna  Anglicanam 
'  ecclesiam  patern»  conaideratioms  aoie  intuentos,  ad  salntem 
'  ipeins  CMnmuni  fratrum  noatroram  oonsilio  dccrevinms,  ut 
'  venerabilis  frater  noeter  H[«bertus3  CaDtnaricusis  archiepi- 
'  Bcopns,  de  [ctgus]  meritis  et  virtnte,  sapientia  pariter  et 
'  doctrina/eceleaiaeongaudet  aaiverealis,  minister io  legationia 
'  accepto,  Tieea  nostras  ad  bonorem  eccleaife,  totius  r^ni 
'  saJntem  et  pacem,  per  tofcam  regnnm  Angliffi,  non  obstante 
'  privilegio  yel  eKoeptione  tibi  ant  eoelesite  tnse,  frater  arobi- 
'  episcope,  vel  alii  facto,  libere  eseqnatnr.  Proesentium  igitnr 
'  anctoritate  uniyersitati  veHtrm  per  ApOstoKoa  eeripta  pr»- 
'  cipiendo  majidamns,  qnod  eidem,  tanqnam  Apostolicte  sedie 
'  legato,  reverentiani  impendatis  debitam 


le  ni.  to 

Ibe  tkrrh- 
bifihop  of 
York,men- 
tiouiog  tbe 
appoiat- 
itof 


J  In  tbe  ma^n  are  drawn  tn 
pastoral  slaves  and  mitres,  one  ii 
■verted,  an^  the  other  erect. 

'  These  additions  oE  Paris  ace  □< 
in  the  Diceto  MS. 


'  Cmn  .  ,  .  teneamap]  This  is 
abridged  ftom  Ihe  openiDg  seaten- 
ces  of  the  letter. 


■~-  r  ^■■"'pTTs  '^'ry^'^^^^v^y^r^ff. 


MATTH£I   PABKIEN3IS   CHBONICA  HAJOBA. 


A,D.  1195,  AinwwiiWo.  Pa^   ad  regem  Framcorum.  pro   regma  ma  gitam. 
repudiaveral. 


toWillutDi 
of  Cluim- 

archbisbop' 
of  Sens,  on 
the  BQbject 
of  PhUip's 
divorce. 


Eexlem  qnoque  tempestate  Papa  Ctelesfrintia  Senonensi  &r-  Diceto 
chiepiacopo  inter  castera  seripsit  in  litee  verba:  "  Hoe  itaque,  «>'■  683 
"  qai  ipaum  regem  FratiDomm  BpecictliteT  in  risceribns  carii^tis 
"  diligimiis,  per  dilectam  filinm  noBtnun  C.  snl>diaconiiin, 
"  Apostolicie  sedis  legatnm,  bA  hoc  specialiCer  miesiun,  roga- 
"  TimaB  eundem,  ut  regin&m  suam,  qoam  a  B6  consilio  iniqao 
"  amoverat,  affectn  maritaJi  iractaret;  nec  illis  aores  aocom- 
"  modare  cnret,'  qui  pro  Iflcro  repntant,  si  posennt  inter  aliquoe 
"  odium  et  discordiam  seminore.  Inde  est,  quod  iUam  divortii 
"  sententiam,  contra  jnris  ordinem  prolatam,  de  fratrnm.  noB- 
"  trorum  consilio  penitua  irritantea,  fratemitatl  tufe  per  Apo- 
"  stoliea  acripta  mandamas  flrmiter  et  prEecipimos,  quatinna 
"  ai  prsadiotns  rex,  ista  vivente,  aliam  anperdncere  volnerit, 
"  voa  aaotoritate  Apostolica  id  eidem  inhibere  cnretis." 


Letter  of 

CeleEtine 
111.  to  the 
EngliEh 
bisEops  oil 
behalf  of 
tbeEolj 


AdmMmitio  Pap(B  epieeopU  Anglim  facta  pro  negoUo  Terrce 
Scmcim. 

Circa  diea  iatos.  Papa  Cfeleatinns  H[nbeFto]  Cantuariensi  Id.  col.et 
arcliiepiacopo  ejusque  anfiraganeis  pro  negotio  Terrse  Sanctis 
scripsit  inter  caatera  in  buno  modnm :  "Vos  antem  fi^trea 
"  archiepiscope  et  epiacopi,  qniboa  cara  tmimarum  et  sollici* 
"  tudo  commissa  est,  preciboa  instantes  ad  Dominunt  inces- 
"  eanter  subjectos  Tobis  popnlos  inducatja,  ut  asaumpto  cm* 
"  cis  signa«nlo  ad  couAitandoa  fidei  Christiance  pereeontores 
"  accingautnr.  Speratnna  siquidem,  et  tos  aperare  debetis, 
"  qnod  Dominus  in  rerbo  prcedicationiB  et  orationis  veatrte 
"  rete  Inhabit  ia  c^tnram,  et  tales  ad  defensionem  Orien- 
"  talis  provinoi^  propitina  ezoitabit,  quorum  potius  exigcntia 
"  meritormn  qnam  armoram  fidncJa  esurget  Dena,  et  inimici 
"  Ejus  dissipabuutur,  et  fugient  a  facie'  IJjns'  qui  oderunt 
"  Bum.  "Nob  aut«m  illie,  qui  pro  divinitatis  amore  hujua 
"  peregrinationia  laborem  assumere  et  in  quantum  in  se 
"  fiierit  implere  staduerint,  d6  indulto  nobia  a  Domino  auc- 
"  toritatia  oSEcio  illara  remisBionem  impoaitae  pcsnitentiie 
"  per  eacerdotaie  miniaterium  facimUB,  quam  pnedeceasores 
"  noatri  euiis  nosountur  temporibns  statuisse ;  ut  -videlicet 
"  qui   corde  contrito  et  humiliato  spiriln  laborem  hujna  pere- 


are(]  cmiret,  O.W.,  b 
i«^]  feee,  B. 


DE   TSHFOBE  BEOIS  RICARDT. 


'  grinationis    aBaumpserint    et     m    panitentiam    peccatorum  iJ).  119S. 

'  hoc  iter  expedierint,  si  in  flde  decesserint,  plenam  auorum 

'  crimianm    indnlgentiam    et   vitam    oonaeqaentm-   (ptemflm. 

'  Bona    qnoque    ipaorum,    ex    qao    eraoem    acceperjnt,    cum 

'  familiia    suis    eub    Bomauie    eaolesim    neonon     et     archie- 

'  piacoporum     aliorumque    ecclesisa    prtelatorum    protectione 

'  conmatant.     Et  nullaiQ    de    his  qnBe   in  auBceptione    cjTicie 

'  quiete  poseederiiit,'   donee  de   ipaornm   reditu  vel  obitu  cer- 

'  tiasime  cognoacatnr,  jacturam  ^  vel  perturbationem  sus- 

'  tineantvel  quieafionein;  aed  bona  ipsorum  integra  remaneant 

'  interim  et  qnieta.    Illi  autem  qui  in  sabaidinm  terris  illins 

'  de  bonis  ania  illnc  trangmiserint,  de  peccatis  sme   veniam 

'  consequent ar,  juxta  suomm  moderamina   prtelatorum.    Ye< 

'  rum  tibi,  fVater  ftrchiepiscope,  oneris  hiyns  laborem  duximus 

'-  injungendum ;  mandautea  nt   apud    carisaimum   in    Christo 

'  fiiinm  noatram    illnstrem  Angloram    regem,    qui '   Terram 

'  Sanctamsub  triamstatoittretigiBannorum,  ut  addefenaionem 

'  teiTsa  illius  milites  et  pedites  bene    instrnctos  transmitiat, 

'  assiduia*  ezhorCatiosibus  elaborea,    [et]  provinciaxQ  circum- 

'  iens  Ax^lioanam  opportu&is  et  importunia  preedicationibns 

'  instes,  ut   pro    defensione    Ohriatianitatia,   aeanrnpto   crucia 

'  signacolo,  terram  viaitent  tranemarinam." 

Cum  hjee  autem  ad  regis  notitiam  pervemssent,  ipse  Anxiety  of 
prorata    devotione    animatus    alios    strenuos    ad    opus  ^''■*'^^''' 
crucis,  maxime  quos  multipliciter  exaltaveiut,  alacriter  of  the  Holy 
aoimabat,  persuadens  ut   tarn  pro    ipsius   regis    salute,  ^°'^- 
qaam   ecclesise   promotione,    et    propriarum    auimarum 
salute,  ad  laborem   prtedictum  accingi  non  pegritaren- 
tur.     Et   ut  quosdam  buic  ealubri  admonitioni  rebelleaf.  ii  *. 
(avilius    reprehenderet,  praedicatoris    formam    induens, 
hane  frequenter  parabolam  circumsedentibus  replicavit. 


De  Vitali  Vsneto  opertim  ingratorum.  redarguUo. 

Tunc  vero  temporis  contigit  de  quodam  cive  Venetije,  Apobgua 
divite  scilicet  avaro,  quiddam  relatu  dignissdiiium  ;  qi^od^^^f^ 
propter  ingratorum  multitudinem  huic  paginie  dusimus  abbati 


'  posaederint  ]    possiderint,    0.  i 
posBederoQt,  W. 

^  These  iutrodactionB    of   Paris 


I  are  not  in  (he  copy  of  the  letter  in 
Diceto. 
'  ?«i .  .  annm-utit]  Not  in  Dicalo. 
I       '  aasiduia]  assiduisque,  B.  O.  W. 


'"'■^^W'MI™ 


MATTE^I  PABKIENSIS  CHEOHICA  MAJOBA- 


i 


A.D.  ii35.iasereac[um.>  Oivis  igitiir  memoratus  somine  Vitalis, 
^h^**-  ^^^^  daturus  esset  filiam  suam  nuptui,  at  mensam 
Guarim  et  prsepararet  lautiorem,  venatum  ivit  in  quandam  fores- 
ipse  noias    jgj^  vastiasiinain   et  desertam,  mari   coutermiuam.     Et 


Apotonie  '^^^'^  P^  devia  heremt  aolus  Tagaretur,  arcum  e&teuttuu 
ofvitaiis  baiulana  cum  sagittis,  cupiditate  ferinEe  ductus,  incidit 
lorte  m  loveam  et  peoicam,  leombus,  ursis,  et  mpis 
subtiliter  pneparatam,  a  qua,  cam  os  strictum  foisset, 
.  et  pavimentum  profundum  et  amplum,  uuUo  modo 
potuit  aacendere  vel  evadere.  Invenit  autem  in  es,  quse* 
eodem  casu  in  ipsam  inciderant,  duo  erudelia  onimalis, 
videlicet  leonem  et  uuum  magDum  serpentem;  sed 
ipsum  Vitalem,  qui  se  aiguo  cruds  prsemunivit,  nequa- 
quam  invaserunt,  licet  famelici  nimis  et  protervi. 
Morabatur  ergo  iJlie  tota  ilia  uocte  et  die  sequenti, 
clamans  et  ejulans,  et  mortem  suam  tarn  probrosam 
lamentando  deplorane.  Accidit  autem  ut  quidam  pau- 
perculua  carbonator  ailvicola,  dum  pergeret  quis- 
quilias  ibidem  liguomm  colligendo,  audiret  clamorem 
et  planctum  quasi  subteiraneum ;  et  vocem  sequens, 
pervenit  ad  os  putei,  et  introspieiens  ait ;  "  Quis  est, 
"  quern  audio?"  Et  VitaJis  expergefactus  et  gavisus 
Bupia  id  quod  dici  potest,  responi^t  alacriter  dicens. 
"  Ego  quidem  miser  Vitalis  cognomento,  Venetus,  qui 
"  ignarua  pedioarum  et  muscipulanun  bai-um  in  foveam 
"  istam  fens  nocivia  incidi  devorandus,  qui  feme  et 
"  timore  contabeseo.  Sunt  enim  hie  duo,  qam^  nimis 
"  pertimeeco,  animalia,  leo  scilicet  quidam  et  anguis ; 
"  sed  adhuc,  Deo  protegente,  Cujus  signo  me  com- 
"  munivi,  me  non  invaserunt;  tibi  reservatus  sum,  ut 
"  tibi  benefaciam.  Erue  me,  et  bene  tibi  erit ;  ecce 
"  tibi  dimidium  bonorum  meorum  concedo,  videlicet 
"  quingenta  talenta ;  sunt  enim  mihi  miUe."  At  pau- 
per ;  "  Si  dictia  &cta  compenses,  faciam  quod  desideras 
"  et  hortaria."    At  Vitalis  dicta  sua  multis  et  magnia' 


inserendum]  iaserendam,  B.         |       '  9>«>3  1<ii)  1 


DE  TEMPOEE  REGIS  EIC^RDI.  415 

juramentis,  Deo  interposito  pro  fidejussore  et  fide  A.D.  iias. 
media,  coofirmavit.  Et  cum  coUoquerentur,  ieo,  motu  *P^'jJS"e 
caiidfB  saltuqud  joeundo,  et  similiter  angais  blando  the  Vene- 
sibilo  et  totius  corporis  volubilitate  eidem  pauper!  ap-  '■'"■ 
plauserunt,  quasi,  liberationem  suam  cum  Vitale  postu- 
lantes.  Et  statim^  pauper  domum  suam  festinus  adiit, 
8calamque  quaudam  cum  fuoiculia  quoa  uoverat  neces- 
sarioa  cum  samma  festinatioue  prseparavit,  et  redieus 
dimiait  earn  in  puteum  solus,  Et  statim,  immo  raptim 
et  certatim  Ieo  et  auguis  per  gradus  scalEe  ascenden- 
tes,  ipsi  pauperi-  applausenint,  'efc  circumeuntes  pedes 
ejus  volutabantur  coram  eo  Ijetabundi,  quasi  gratiarum 
actiouea  pro  liberatione  sua  referentes  eidem.  Postea 
vero  pauper  ipsius  Titalia  asceodeutis  mauum  appre- 
hendit,  et  deosculans  earn  dixit ;  "Vivat  manus  htec, 
"  eja  eja  gaudeo  plane,  quia  voti  compos  effici  merui ;" 
et  duxit  eum  donee  ad  uotitiam  itiueris  perveuiret. 
Et  Vitali  recedeuti  ait  silvanus  pauperculus,  "  Quando 
"  et  ubi  persolves  mihi  debita!"  Et  Vitaiis;  "Infra 
"  diem  quartum  in  Venetia,  videlicet  in  palatio  meo, 
"  quod  quidem  famosum  est  et  reperire  non  est  difficile." 
£«dilt  silvanus  ad  *  domunculam  suam,  ut  pranderet. 
Quo  sedente  ad  mensu]am,  ecce  Ieo  quem  liberaverat 
apportans  hinnulum  intmvit,  et  apposuit  mensse  pran- 
dentis  blandua  et  mausuetus ;  quasi  offcrens  Ulud  pro 
prsemio  beneficii  et  liberationis,  et  applaudeaa,  mitissi- 
mns  sine  rugitu  et  ira  aut  alicujua  Itesione  recessit, 
Et  sequebatur  eum  silvanus  ludentem  coram  eo  et 
lingentem  pedes  ejus,  ut  sciret  ubinam  foret  cnbile 
ejus ;  admirabatur  enim  vehementer  leonis  tantam  man- 
auetudinem ;  et  post«a  rediib  ut  ■  pranderet.  Et  cum 
cibum  sumeret,  ecce  serpens  liberatus  affuit,  gemmam 
pietiosam  in  ore  deferens,  apposuit  eidcia  silvano 
tanquam  liberatori  suo,  et  ijiam  in  disco  suo  reposuit, 
seseque  spiria  volubilibus  ante  ipsum  volutana  et  Indens 


■1 


416         IIATISMI  PABISTENSIS   CHKONICA  lUJOBA. 

A.D.  1195.  appkusit,  quasi  grates  refereoa  ei  pro  irapenso  sibi 
'*P?,V'S^  beneficio :  et  blaado  emisso  aibilo,  nullum  IseJens  re- 
theVene-  ceasit.  Quem  suDiliter  seqaebatur  eilvanus  pro  aarui- 
*'*°"  rations  ut  de  cavona  ejus  eeitifiearetur     Ekpsis  igitur 

duobus  vel  tribus  diebos,  eilvanus  deferens  seeum 
gemmam  suam  pretiosan),  quam  videhcet  serpens  suns 
sibi  attulerat,  Venetiam  adiit,  ut  a  Vitali  promissa 
reciperet,  Et  invemt  eum  cum  concivibus  vicuna  suis, 
prae  gaudio  liberationis  ause  convivantem.  Quem  sil- 
vanua  seorsum  evoeans,  et  secretius  alloquens,  quia 
ignotum  se  simulavit,  dixit ;  "  Amice,  tedde  quod  debes." 
At  ipse  torvo  vultu  respondit ;  "  Quia  tu  ?  Quid 
"  exigis?"  Atille;  "  Quingenta  talenta.  mibi  a  te  pro 
"  beneficio  tibi  facto  es  pacto  promissa."  At  Vitalis ; 
"  Eja,  quam  leviter  velles  lucrari,  qufe  ego  per  longa 
"  tempora  laborioae  adquisivi."  Et  prsecepit  familise  suse 
ut  caperetur  quasi  delirans,  pro  tauta  temeritate  incar- 
cerandus.  Quod  silvanas  iutelligeus,  ropentiuo  saltu  a 
domo  exilivit ;  et  veniena  ad  prsetorium,  haec  omnia 
judicibua  civitatis  seriatim  intimavit  Cui  cum  non 
plane  erederetur,  narravit  ineredibile,  ostendit  gemmam 
sibi  a  setpente  gratis  datam ;  et  ilico  unus  civium, 
quem  virtus  lapidis  non  latebat,  ipsum  pro  magno 
pretio  comparavit.  Ut  autem  onmes  inde  redderet 
certiores,  silvanus  aliquos  de  civibus  duxit  ad  latibula 
leonis  et  serpentia ;  qui  adbuc  ipsi  silvano  tanquam 
liberatori  suo  applauserunt.  Certi6cati  igitur  judices 
civitatis  de  rei  veritate,  compulerunt  Vitalem  reddere 
BioWdl.  quje  promisit,  et  satistacere  pro  injuria.,  Hsec  ssepe  re- 
rf_rq)«tiiig  ferebat  res.  Eicardus  munificus,  ingratos  redarguendo. 


Se  quadam,  pactio'm  facta,  itder  reges  Fmmorvm  et  Anglwvm. 

Bichardat      .Anno  Dominica  !Natiyitatia  uczcvi.    Be:  Anglormn  Bioardas  Horeden, 
Foiclieis.];   ad    Hatale    Domini   fuit   apod   Fictayensium    oiritatem,'     Et  "i-  we. 
HiB  confer:  deinde  poet  featmn  Sancti  Hilarii,  conTenenmt  ad  oolloqaium  I^  ".  3, 
PhlKiTai:     Plulippus  rex  Francorum  etlBicardns  res  Anglonua  apnd  Lo- 
Louners.    viers,  ubi  inter  eos  conTenit  in,  tone  modimi ;  Eex  rraaoorum 


DE  TEMPORE  BEOIS  RIOABDI. 


417 


quietom'  clamayit  regi-  Eicardo  et  hmredibos  snis  TsBondam  A.D.  il96. 
cum  pertinetttiia   auis,  et  jua  totum  qaod  habait -in  Berrj   etf-l2- 
Alveraia    et    Gfoaaconia.    Bt  reddidit  ei  qnieto    caBtellum  de  Terms  of 
Archis,'  et  comitfttum  de  Anbemarla,  aliaqne  oastella  mnlta  {^^p^„'* 
qu£e  occupaverat  post*  reditnm  Bnnm  de  paregrinatione  Terrffi  (hem. 
Sanctse,   ad   quam    adbiic   redire   proposuerat.      Et  res 
Anglomm    qnietiiiii    clamavit   regi'  Franoonim  caetellum    de 
GiBorcio,  et  totam  Kormannicum  Vigesinam.    Et  heec   omnia  . 
ut  rata   haberentnr    et  firma,    fidejuBSorea  adinvicem  invene- 
runt,  et  pcenam  quindecim  milinm  morcarum  argesti  inter  se 
statuerunt.  Procedente  vero'  tempore,  cum"  rex  Kicardas  pr^e- Philip 
dicta  omnia  poasideret,  posnitu.it  regem  Francorum  tale  feciese  breaks  the 
commercium)   et  maguoin    congerena    exercitam   Albamarliam  ^j^j^^^^j 
obsidione  vatlaTit.     Quo  Facto,  rex  Anglornm  priecepit  saisiari  seijea  Ihe 
in   manu    sua^    omnea    rea  et   poseessionea  abbatiim  Majoria  property 
monasterii  et  [de]   Cloniaeo,  de  Sancto   Dioniaio,    et  prioris  "^  "^ 
de     Oaritate ;    qui    fidejnaaorea    extiterant  regis   Francorum 
snper  pactioue  memorata^  et   sic   proloeuta,    quod  ei  res 
Francorum  conTentiouem   non    aeryaret,  ipai   darent  regi    An- 
glomm  pecuniam;"  graviter  regem  Francorum  de  eiiormi 
fidelitatia   iBesione   redarguentes.     Cepit  interim  rex  Fran-  Philip 
comm  castellnm  de  Albamarla,'*  et  aubvertit  illnd."   Rex  autem  l*^!^*"^ 
Anglomm  dedit  ei  tria  milia  marcas  argenti  de  peonnia  prfe~  ^„Q,^p 
fata  pro  redemptione  militum  et  servientum  suorum,  ut'^  aalvis 
eqniB  et  armis  liberi  sinerentur  abire.     Delude  rex  Francorum, 
aimis  elatua  et  gloriosiis,"  cepit  ilico  Nunantcnrt;  etrex''' radNo- 
Ricardua    cepit    caatellnm    de    Gymmegea.     Et   aio  diatim  ^^  """f^- 
crevit,   semioaDte  humani    generis   inimico    odii  loliiim  ^^'^^^  q.^_ 
et    diacoi-dia)    zizania,    inter    reges     et    regna    guerra  mages. 
cmeutissima. 


'  guielum]  quietam,  O.  W.,  aud 
so  the  Hist.  Anglor. ;  quieta,  Hcve- 

'  0.  W.  add  Anglomm. 

'■'  0.  W.  insert  et  comiialuni  de 
Abco,  as  Uoveden. 

*  poat  ,  .  Saitdie}  Added  by 
Wendover  j  the  nest  clause  is 
Paris's  ovra. 

»  verol  autenj,  O.  W. 

»  mm  .  .  poatiderei]  This  is  Wen- 
dover'8. 

'  O.  W.  add  in  onua  loco  donaan- 


VOL.   II. 


'  memoialai  priefala,  O.  W. 

^  O.  W.  add  aapradiclam. 

'"  0.  W.  add  per  insullma. 

"  O.  W.  ins.  *(. 

'*  u(  .  .  abire']  Introduced  by 
WendOTcr.  The  addilJons  of  Paris 
that  folloff  are  his  oitd. 

"  gloriotas']  gloriuB,  B. 

"  rex  Bitardus']  Johannes  comes 
Horelooit,  HoTed^. 

*5  For  tlufl  O.W.  hsTe  "  reges  ia 
caplioae  luseruut." 


^-^f!!py^^'v^^m' 


MATTBJII  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


:\ 


%  ■ 


Meeto.) 


6.  Se  moTte  Willehni  .gMonfJa-m  chis  Londoniensis. 

Circa  diea  iUoa  Bupresit  contradietio  et  rixa '  in  civitate  Tfieeto, 
tondoniainim  inter  panperes  el  diTitee,  ob  contribiitionem^  ™- ®*^' 
tallagii,  quae  a  regiis  ministris  exigebalor  ad  fisci  com- (Not  in 
modum;  voluerunt  enim  excellentiores  civium,  qu(» 
ir.ajoreiD  et  aidermannoa  dieimus,  facta  concinnatione 
in  fiuo  hustingo,  seipsos  servare  indemnes  aut  saltern 
sine  gravamine,  et  paupeiiores  intoleratiliter  apporriare ; 
cumque  Willelmo  iilio  Osberfci,  cognomento  cum-Barba, 
cujus  genus  avitum  ob  indignationem  Normannorum 
radei"e  barbam  cont-erapsit,  recalcitrante,  et  majorea 
civitatis  pro  jam  dicta  causa  proditores  domini  regis 
vocante,  orta  est  seditio  gravis  in  civitate  usque  ■  ad 
arma  capessehda.  Unde  ^illelmus  contra  communam 
Londonieiisem  in6nitos  de  pauperioribus  et  mediocii- 
bvis  conti-a  majorem  et  aldermannoa  exacuifc  et  excita- 
vit  Sed  per  pusillanimes  et  degeneres  dissipatum  est 
consilium  civium  quos  Willelnius  confederaverat  ad 
resistendum  ipsorum  injurise,  Enervatis  igitur  civibus 
mediocribua  et  pauperioribus,  totum  refuderunt  rex 
et  regis  ministerialea  et  excellentiores  civitatis  crimen 
in  Willelmiim.  Cumque  circumdarent  cum  regales,  ut 
ipsum  eaperent  armati,  (erat  enim  Willelmus  generosus 
et  clarissimus  in  civitate,  et  corpore  magnus,  et  viribus 
integer  et  strenuus,)  elapsus  est  invitis  omnrbns,  sola 
aicba  se  defendens.  Et  fuglens  in  ecclesiam  Sanctfe 
Marise  de  Ai'cubus  seae,  ut  ibidem  ab  immlnente  moi+e 
ct  capbione  liberaretur,  reeepit,  postuljins  pacem  et  pro- 
tectionem  Dei  et  Beatse  Marife  et  sanctfe  ecclesire,  et 
a^sereua  ae  non  propter  aliud  iniquo  judicio  potentiim 
restitisse,  nisi  ut  omnos  pari  pondere  premerentur  et 
singuli  juxta  suaa  fecultates  contribuerent.  Sed  cum 
non  exaudiretur  et  pi-sevaleret  pars  majornm,  pnecepit 


I  rixa']  iniqoitaa,  O.  W, 

'  This  is  entirelj  diflferent  from 
the  accaxtnt  in  O.  W.,  which  la 
taken  out  of  Diceto,  coL  691.     See 


Coxe's  ,'Wendover,  iii.  pp.  m,  95, 
It  is  somewhat  siroilar  to  the  bc- 
coHBt  in  IIovedeD,  jv.  pp.  5,  6. 


DB   TEMPORE   REOIS  BICARDI. 


419 


arcbiepificopus,  non  sine  multoruni  admiratione,  ut  ab  A.D.  v.9C. 
eccleaia  violenter  extraheretur,  judicium  subituius,  qui  ^^  '* 
seditioaem  raovit  in  ciyitate  et  fcantum  populuna  per- 
turbaverat.  Quod  cum  Willelino  nunciaretur,  se  fes- 
tinus  in  turrim  eceleaise  reeepit ;  novit  enim  jam  quod 
niajorea,  ijuibus  contradixerafc,  aniniara  ejus  quserebant. 
Protervi  autem  instantes,  supposito  igne,  maguam 
pat-tern  ecelesi^e  cumbuseeruut,  saerilegium  tantuiu  dod 
abhorrentes.  Coactus  est  igitur  WiUelmue  a  turri  de- 
acendere,  calore  et  funtio  pcene  suSbcatus.  Captus  est 
igitui'  et  ab  e^clesia  violenter  extractus,  expoliatus,  et 
vinutis  manibus  post  tergum  et  pedibus,  ad  caudam 
equi  trahitur  ad  turrim  Londonieusem  iiiearcerandus. 
Et  cito  post,  sic  voleate  archiepiacopo  et  ad  lioc  euin 
stiraulantibus  eininentioribus  civibus  et  ministria  regiis, 
iteniin  rapifcur  a  tuni,  et  ligatus  ad  caudam  equinam,  iwdhanged 
ad  Ubnefcum  per  medium  Loudonife  ti-ahitui', '  misernra  i„  Smith- 
concivibua  auis  prsebena  spectaculum  et  generi  auo,  **'''- 
quod  prseelarum  habuit  in  civitate;  et  suapenaus  est 
per  catenam  in  patibulo.  Et  sic  Willelmns  dictua 
Baxbatus  vel  Barba  pro  aasgrtione  veritatis  et  pro 
causa  pauperum  tuenda  morti  traditur  a  concivibus 
suis  igaomioiose.  Unde  cum  eonatet  causani  martyrem 
facere,  inter  martyrea  videtur  merito  computandua. 
Suspenai  aunt  autem  cum  eo  novem  ^us  vicini  vel  de 
ejus  familia,  causam  ejusdem  Willeltni  confoventea. 


Fit  episeopus  Wi^orniensis. 
Anno  quoque  aub  eodem  Johannea  decamts  BotlioniageusiB  John,  d^an 
in  episcopatum  Wigomiensem  sullimatur  ;  qui  mnnna  con- "f  ^"''*". 
secrationis  decimo  tei-tio  Kalendas  Novembria  a  Cantuariensi  ^yoroester 
archiepiscopo  suscepit. 


JTormwania.  ivierdieitur, 
Hoveden,        Eodem  qnoque  anno  res  Anglomm   Bioardne  firmavit   i 


Richard 
bnilds  a 


1  insnla  de  Andely,  contra  Toluntatem  "Walteri  the  isia  of  - 
1  tTahitnrl  trahitas,  B. 


420 


MATTH^I   PAEISIENSIS  OHBONICA  MAJORA. 


A.D.  Ilea.  Bothom^^turis  archiepiscopi ;  et  quouiam  SEepius^   admonitiis  Hoveden, 
Angerof    noluit  ab  inoceptis  deaistere,  Btimulante^  Francomm  r^e,  ■''- •*- 
tbeareh-     archjepiscopus    prtefiitiia    Normanniftm    totam    enb    interdicto 
Rouen  "      conclusit,  efc  aic  curiam  adiit  Romanam. 


Abbates  renuerunt  recipm-e  drniwm.  iinperatoris  quia 
turpiter  Ulud  adquisivit. 

Gift  of  the  Tempore  sub  eodem  imperator  legavit  capitulo  Cis- 
H^n'^VL  t«rcieiisiani  tria  milia  marcamm  ai^eiiti,  de  redemptione 
'o  the  ci8-  i-egis  Ricardi,  ad  thunibula  per  totum  ordinem  facienda 
argentea.  Sed  abbates  tam  ipsum  imperatorem  qiiam 
donum  ejus  detestantes,  renuerunt  de  turpi  qusestu 
adqukitum  donum  ejus  recipere.  Quod  cum  rex  Ri- 
cardua  audiesefc,  dictum  et  factum  abbatum,  quod 
soUta  caruit  avaritia,  oommendavit. 


tercians, 
refused. 


f.  12  b. 
Cupiure  01 
Hagb  of 


prisoomeDt 

ville-sur- 
Toque,  and 


De  captions  Hugonis  de  Calvo  ■monte. 

Eodem  quoque  anno,  facta congresaione  inter  falanges'  regum  Hoveden, 
Francomm  et  Anglornm,  captua  eat  Hugo  de  Calvo  monte,  '^"  '*' 
regi  Francorum  valde  carus  et  familiaris,  et  regi  Anglornm 
est  prffiaentatuB.  Quem  Roberto  de  Eos  custodiendum  com- 
mittens,  pnecepit  ut  quasi  vitam  cuatodiret.  Eobertua 
autem  ipsum  custodiendum*  Willelmo  de  Spineto,  serTienti 
sno,  confidenter  commieit,  Hugo  autem  ex  permiaaioiie 
Willelmi  corrupti  muneribus  et  promissionibus  ampliori- 
bu8,  de  nocte  per  mnron)  demisens,  in  magQum  regis 
damaum  pnidenter  evasit;  eaatellumque "  de  Bona  villa 
anpra  Tnke,  nbi  cnatodiebatnr,  Isetus  et  ridens  et  suos 
custodes  deriden^,  a  tergo  salntavit.  Unde  rex  Anglornm 
versus  Bobertnm  de  2tos  merito  nimis  iratna,  eepit  ab  illo 
mille  et  ducentaa  marcaa/  videlicet  quantum  ipse  Hugo 
captivus  pro   sua  fotet   liberatione  redditrfrus,   pro  sua 


'  sdpt'tM]  rex  siepe,  0.  W. 

^  This  addition  of  Paris  is  not  in 
HoTeden. 

^falanges]  familiaa.O.  W.;  Hata- 
liam,  Hoveden. 

'  O.  W.  hare  ''  sub  cnalodia  Wil- 


'  lelmi  de  Spineto.ejusdeinBoberti 


s  casteBumqve  ,  .  .  .'  sa/aiamfj 
Uol  ill  HoTeden.  The  additiona  <^ 
Paria  are  his  own. 

«  O-  W.  add  argmti. 


DE  TEMPORE  REGIS  RICARDI. 


n^Ugentia  et  pneeepti  regii  Irftnsgressione ;  et  Willelmum  A.D.  1196. 
Hovsden,    de  Spineto  jussit  patibulo  prsesentai'i.' 


iptione  lielvaeeima  episcopi  et  Willekni  de  Merh. 

Diebus  *   quoq^ye   sub   eisdem  comes  Johannes,  frater  Capiure  of 
regis  Bicardi,  quem  rex  ad  arma  Jiceb  desidem  animarat,  ^'''P  ^^ 
et   cnientissimi   ruptarii,  quibus   sanguis  humanus  pro  bishop 'of 
niMlo  reputabatur'  vel  pneda  vel  incendium,  Markadeus,  S!^"'t'^' 

Lupescarus,  natione  Provinciales,  terras  regis  deacon, 
Francorum,  jubente  rege  Ricardo,  exterminio  letali  5;^^  j' " 
vastaverunt,  ecciesije,  setati,  vel  conditioni  mLnime  par-  Merlou. 
centes,  Insidiabantur  autem  maxime  episcopo  Belva- 
eensi  Philippe  et  ejusdem  arcliidiacono,  qui,  metas 
ordinis  aui  impudenter  tranagredientes,  bellicis  negoiiis 
vigilanter  indulserunt,  unde  non  mediocriter  r^m 
Ricardum  dampnificarimt.  Trahentes  enim  exercitum 
copiosuin,  castra  noimulla  regis  Bicardi  violentier  occu- 
paverant ;  milites  ac  sei-vientea  interceperant,  et  mulfcos 
eisdem  reaistentes  trucidaveraut ;  nee  cessarunt  die  vel 
nocte  talibuB  jugiter  indulgere;  eraut  namque  strenui, 
generoei,  efc  potentes.  Una  igitur  dierum  duiii  dieti 
Marcadeus  et  Lupescarus,  qui  duces  fuerunt  catervfe 
quara  ruttam  vocamus,  militantes  sub  comite  Johanne 
regis  fratre,  equitationem  facerent  inipetuosam  ante 
civitatem  Belvacensem,  praedse  intendeates  et  captioni- 
bus,  indignantes  vehementer  super  boc  civitatis  ipsiua 
episcopus  Philippus  et  ejusdem  archidiaconns  cum 
plebe  multa  ipsius  civitatis  eleganter  ad  unguem 
armati,  exienmt  contra  eos,  ut  tautam  iujuriam  re- 
pellerent  ae  pofcenter  vindicarent,  Willelmns  quoque  de 
Merlou,  r^  Francorum  meiito  propter  suam  carissimus 
probitatem,  cum  militia  strenua  ac  numerosa  additus 


•  praietttaTi\  Raspendi,  O.  "W.        I  in   O.  W.   (Coxe's  Wendover,  iii. 
^  TMe  is  a  very  di^reut  accouot      9G),  wbicli  is  taken  ttasa  Hoveden, 
of  this  transactioD  from  that  glTen  |  iv.  le. 


422 


M4,TTH-E1  PARlSlENsrS  CHEONICA  MAJORA. 


The  Pope 

intercedJeg 


A.D.  1198.  esb  illis  in  auxiliinn,  licet  non  indigere^  viderentur, 
militia  et  manu  pedestri  ordiaata  et  bene  armatarj  et 
fficto  impetu  cruentissimo,  cecJderunt  multi  utrobique 
In  quo  tandem  certamine  Fiunci  calculum  deteriorem 
reportaniiit ;  cajiti  sunt  enim  universi  nobil lores,  et  ex 
eatervis  pedestribus  pars  niaxijna  est  interfecta,  quidam 
spiculis,  quidam  lanceis  vulnerati  vel  gladiis,  quidiim 
autem  equinis  pedibus  interierunt  conculcati.  Capti 
sunt  autem  in  illo  conflictu  a  Mareadeo  episcopus  Bel- 
vacensis  et  ejus  archidiaconus,  et  armatos  priesentavit 
eos  idem  M[arcadeus]  regt  Ricardo,  et  jussit  eos  rex 
sic  incarcerari ;  et  dixit  M[arcadeu3]  ;  ^  "  Cepi  et  do 
"  tibi,  o  res,  cantatorem  et  responsorem ;  repone  eos 
"  et  eonserva,  si  scis."  Dominus  autem  Papa,  cui  re- 
posita  fuit  super  hsec  per  capitulum  Eelvacense  gravis 
querimonia,  amicabiliter  scripsit  regi  Eieardo  pro  epi- 
scopi  liberatione,  quem  in  epistola  sua  cariesiraum 
vocavit  fratrem  ac  HHum  suum  et  eeclesise,  ut '  sic 
Answer  of  proniua  flecteret  regem  ad  pareendum.  Prsecepit  igifcur ' 
Bicbard.  pg^  q-Jj  reverentiam  Pap^  ut  lorica  episcopi  tunc  de- 
poneretur  et  ipsi  Papse  pitesentaretur,  et  diceretur, 
"  Vide  si  tunica  filii  tui  ait  an  non  ? "  Cui  Papa, 
"  Non  filius  meus  est  vel  ecclesije  ;  ideo  ad  regis  volnn- 
"  tatem  redimatur,  quia  potius  Martis  quam  Ohristi 
"  miles  judicatur." 

Db  iimndatiotiibus. 

Innnda-         Sequana'  eodem  anno   metas   Bolitas   transgressa    adeo  Diceto, 

tionofihw  pariaieTiseB  esjerruit,    ut  res    palatium  relinquens   cum   filio  e°'- ^^0. 
Paris.  °      Lodowico  apnd    Sanctam  Genoyescam  l30spite.retur,  et  epi- 
scopna  ManriCius  apnd  Sanctum  Victorem. 


'  indigere}  indegtre,  B. 

^  "  Ait  ridicnlose  lingna  sua  at- 
"  tira,  '  Pris  TBS  ai  le  canthalhur » 
"  '  le  resfondethur.'  "    Hist.  An 


what  O.  W-  give,  in  order  to  j 
the  same  amount  of  matler  iDto  1 
page.     See  Coxe's   Wendover, 


»J,  97,  where  Perikuiceiiiem  ■which 
O.  bas,  is  a  mistake.     W.  has  Pari' 
This  par^raph  is  ahridged  from  j  naeeniem. 


D£   I'BMPOttE  REGIS  RlOAEDI. 


Qu<edam 


9  mirabilis. 


Tor  other 
'editions  of 
this  Visio 
tee  MSS., 
Colt 
Cslig.  A. 
8!  Corp. 
Christ. 
Cant.  4-% 
They  both 
differ  con- 
sideraWy 
from  Ihis. 


dies  illos  monochus  quidom  de '  Euesham,  io  languorcra 
decidens  per  annum'  et  tres  menses,  vehementi  corporis  moles- 
tia  vexabatur.  Qui  cibi  potusquo  alimentum  ^  adeo  abomina- 
batur,  nt  per  novem  aliquando  dies '  nihil  preeter  modicMn 
aqufB  tepidw'  susciperet  portioned.  Nulla  ei  inedic'orHm  in- 
dusbria  poterat  *  subvenirc ;  solo  spiritn  vivebat,  mortisque  simn- 
lachrum  videbatur ;  medicinfe  contraria  rel  nihil  operabantur. 
Lamguebftfi  igitur  lecto  ^  decabans,  et  viribua  corporis  peoitus  * 
destittttua  loco  moyeri  non  potait,  nisi  labore  veotus'  minis- 
trantium.  Immiaente  deaiquo  Somiaic^e  Besnrrectionis  die, 
levius  se  habere  iucipiena,  per  cellam  in&rmoram  innixo  '" 
baculo  incedebat.  Onmque  "  nox  adesset,  cui  Domioicje  Coena; 
dies  prosime  succedib,  ad  majorera  basilicam,  i; 
corporo  sive  extra  corpus,  magnse  devotionis 
bacnio  juyante,"  perresit.  Ubt  dum  conventus 
consnetas  '^  laudes  Domino  persolvebat,  taiitam  "  divinse  n 
tionis  et  gratis  cselestis  compnnctiouem  percepit  ut  ipsiaa 
sancta  derotio  modum  excedero  videretnr;  nnde  neo  a  fletibns 
et  Dei  laudibus  a  media  noctis  bora  nsqne  ad  eextam  diei 
aequentis  horam  sese  potuit  oontinere.  Tunc  accersiri  ad  so 
fecit  duo3  de  fratribua,  unum  post  alteram,  quos  viri  reli- 
giasi  cocfeasores  vocant,  et  atrique  eorum  omnium  culparum 
etiaiQ  ruinimaram*^  et  quarnmlibet  tranagressionum  ordinis 
n  prjBceptorum  Dei  confeaaionem  pure  et  in  summa  cordis 
-  contritione  et  lacrimarum  effusioae  fecit,  et  absolutionem 
vehementi  dealderio  quiesitam  percepit;  sicque  in  sancta  clevo- 
tione  ct  Dei  laudibua  lotum.  diem  esegit. 


the  future 

inook  of 
Eynshnm. 


'  de  Eueekani'^  Eiaeshameasis 
coeaobii,  O,  W,  Tlie  writer  of  these 
two  leaves  has  blunderingly  sup- 
posed this  to  be  Eveahaai.  The  u 
is  very  distiaet.  Coggeshale,  who 
tueatioQs  without  detailiug  the 
visioD,  has  "  in  EnigsaueuEi  cte- 
"  nobio,"  p.  71. 

'  0.  W.  add  mtegrum. 

'  o/tmen/uin  adeo  aliomrtiibaliir] 
abomiaatiooem  adeo  iDcarrerat,  0- 
W. 

»  O.  W.  add  vd  amptiua. 

>  tepidjE]  calidsB,  0.  W- 

*  poUrat .  •  •  operabaatHr]  quic- 
qnam  conferre  potuit,  sed  qoicqiud 


levaminis  causa  ci  a  quolibet  e%- 
bibitnm  fueral,  ia  EOatmriiim  verte- 
batur,  0.  W. 

'  leclo  deetthans\  grabttto  deeam- 
bens,  0.  W. 

*  penitus]  aiauam,  0.  W, 

*  cectat]  dereclns,  O.  W. 
'"  imtiiflj  inaixns,  O.  W. 
"  O.W.  addtonrfeni. 
^''juvante]  veheate,  O.  W. 

"  cotisuetrK]  de  coasuetadine,  0. 
W. 
I*  fantam]  taatom,  B. 
'^  nuninutrtim  et]   et  minimarunij 


MATTHiKT  PAMStENSlS  CHRONICA  MAJORA. 


AJ>.  1196.  Zrt  idem  mmachut  inventus  sit  ui  mortuus. 

Vision  of        Sequent!    vero    nocte,    modico    prtelibato  sopore,    cum  ad 

ihe  Aitiire  matntinaa  tabula  percnteretur,  lecto  se  escntiens,  iter  ad  eoole- 
■  ^onSpf^   siam  arripuit ; '  Bed  quid' fecerit,  sequeDs  sermo*  declarabit. 

Ejmljam.  Mane  s-utem  facto  Beqnentia  diei,  id  est,  Parascenes,  cum  fra- 
tres  ad  primam  consurgerent,  et  versas  ecQlesiam  ante  capi' 
tiilam  traneitam  facerent,  couspiciunt  fratrem  enndem  ante 
sedem  abbatis,  ubi  fratres  veniam  petere  solcnt,  nudie  pedibns 
jacere  prostratnm,  Tultn  solo  tenns  defixo,  qoEei  a  qnoUbet 
pre^idente  veniam  postnlaret.  Quo  viso,  oinnes  stupefacti 
fratres  accnrrunt;  et  volentea  e«m   erigere,  velut  exanimem 

f.  13.  ot  sine  aliqao  membrorum' mota  reperiunt,  ocnlis  in  profundi- 

ora  submersia  et  ipsiB  Inminum  eedibus  ac  uaso  multo  eangnine 
'  madefactis.  Expirasse  eum  proclamaut  nniversi,^  dum  motua 
venanun,  inalto  intercurrente  spatto,  penitns  amieisset.  Sed 
cnm  tandem  anhelitum,  licet  perexilem,  in  eo  deprehendisseni, 
cervicem,  pectoe,  et  maans  aqna  frigida  dilnerunt.  Primo 
aatem  enm  corpore  toto  modice  trementem  Tideruiit,  sed  mox 
quiescens,  omnino  immobilis  permanebat.  Dintiug  quid  agerent 
hcesitabant,  dum  nee  penitua  esanimatoB*  nee  melioratus  in 
altqao  cemeretur.  Inito  dcmum  coneilio,  in  infirmariam  illam 
deferunt,  in  lecto  sno  coHocautcs,  ubi  adbibitis  custodibus 
pervigili  diiigentia  gervababur.  Fectori  deniqne  ejus  empla^tra 
alligarunt,  acnbus  plantas  pedum  punzerunt;  aed  nihil  in  eo 
quod  animati  hominis  esse  videretnr,  conicere  potneront.  In 
bunc  igitur  modnm  per  biduum,  id  eeb  a  media  noctia  bora 
Paraeceuea  nsque  ad  Loram  completorii  eeqnentis  Sabbati  lecto 
decumbena,  iramobilia  omnino  permansit.  In  bora  aatem 
magni  Sabbati,  qna  conventns  ad  completorinm  esaet  conveu- 
tums,  cilia  ocnloxnm  proedicti  fratris  ceeperimt  panlolum 
agitafi,  ac  demum  Imnior  qnidam  lacrimanun  more  in  genaa 
leniter  defluebat,  et  qaemadmodum  dormieos  qnis  ploret,  crebra 
ab  imo  pectoris  vieua  est  ingcniinare  suspiria,  et  post  modi- 
cam  de  proftmdo  sono  vix  audibill  in  gutture  Tcrba  qusedam 
revolvere  videbatnr.  Dcindc  senaim  redeunte  spirilu,  iavocare 
coepit  Sanctam  Madam  dicons,  "0  Sancta  Maria,  o  domina 
"  Sancta  Haria,  pro  quo  peecato  perdo  gaudinm  tarn  immen- 
"  aum?  "     Hicc  siepiaa  et  alia  in  Lnuo  modom  repetena,  pri* 


'  arripnit]  aggteastia  est,  0.  W- 
'  O.  W.  add  ibi. 
'  teTTHoJ  relatio;  O.  W. 
'  Here  end  the  two  leaves  initleii 
D  the  St.  Alban'a  faaod. 


■  «niversC]  <m.  W. 
fxaniaatus']  Inserted  by  Far. 
!!■    expiratta,   ■which  B.  O.  W, 


DS  tempore:  KBOIS  tUCASDI. 


1 


y&inonsta  alisojus  immeiisi  gaudii  Bstantibus  indicabat.    Deinde  A.V.  1196. 
quasi  de  gravi  evigilans  Homno,  ct^t  eicnesit,  et  nimie  amare  Vision  of 
flena,  deflnentibtis  jugiter  lacrimia,  singnltire  ccepit    Manibns-  "■*  *"'">* 
que  complosis  ac  consertis  digitis,  erexit  Be  Biibito  et  reaedit ;  ^^^^j^  ^^ 
et  caput  in  manibus  et  super   genua  deponens  lamenlftbilem  EjoBhaci. 
nimis  planctum  diutius  coutiauare,  aicnt  eceperat,  non  cessabat. 
Tunc  a  fratribos  mnltum  rogatus,  nb  posttam  prolixum  jejunium 
et  ]aboreia  aliqnid  aameret,  exigua  panis  portione  potitus,  per- 
Tigil  in    oratione   permaDsit.     Bequieitus  autem   si  de   infirmi- 
tate  60  epei-aret  evasurum,  reapoodit ;  "  Satis,"  inquit,  "  Tivam, 
"  quia  de  infinnitate  jam  plene   convaliii."     Delude   nocte  sc- 
quenti,  id  eat  DominicEn  Benurrectionis,  cum  ad  matutinal  sigua 
piilsarentnr,  ipse  nullo  usqe  Busteatamine  eccleaiam  adiit,  et 
qnod  undecim  meaainm  spatio  ejitea  uon  fecerat,  diorum  in- 
gressus  est.    In  crastino  autem,  diviuis  rite  celebralis  obsequiis, 
sacrse  Communioma  participatione  laernit  sagiuaii. 


m « 


lachiis  jiiwfalas 


viderai  revelaverit. 


His  ita  gestis,  idem  frater  religiosa  monacliorum  soUicitn- 
dlne  propeoBtus  convenitor,  obnixias  poatnlatar,  ut  quae  sibi 
dormiecti  acciderant,  ct  qnse  viderat,  lediBcationis  gratia  inti- 
moret;  multa  enim  sibi  ostensa  fuisEe  ex  Big^is  evidentibas, 
quie  viderant,  intelligentes,  qui  verba  ejus  espergiscentis  pri- 
die  audiei-aut  et  lacrimas  ejus  indeGiseutes  videbant.  Quod ' 
aiiquandiu  se  factarum  dissimnlMite,  cum  illi  petendo  Tehe- 
menter  inetoreut,  qu»  inferius  digeata  sunt,  interfluentibua 
jugiter  lacrimis,  et  gemitu  vocem  orebrius  absorbeot*,  nairavit. 
"  Cum,"  inquit,  "gravi  et  proljxa,  Rioiit  vidistia,  corporis 
"  inflrmitate  deficerem,  et  Doum  ore  ac  mentc  benedicerem, 
' '  gratiasque  Illi  roferrem,  qood  me  indignum  paterno  verbere 
"  castigare  dignaretnr,  postposita  omni  spe  aoapitatis  recnpe- 
"  randai,  cospi,  prout  potui,  meipaura  prteparare  quo  citius 
"  futuri  easculi  calamitates  evaderem,  dum  essem  de  corpora 
"  evocanduB.  Dum  beec  mecum  sedulus  agerem,  incidi  in 
"  temptationem,  nt  Domioum  poatolarom  quaiinns  mihi  quo* 
"  cunque  modo  revelare  dignaretnr,  qnalia  eseet  futuri  seeculi 
"  Btotns,  qn»  animanun  de  corpore  exemptarum  post  banc 
"  Titam  fttret  conditio;  qnatinoB  hiacognitis  ]iquidiua  dinoe- 
"  cerem  qnid  mihi  in  brevi,  xA  pafabtuu,  migratni-o  spenmdnm, 
"  quid  metuendnm  cxisteret,  ut  permde  in  amore  divino  pro- 
"  £cerem,    dum    in   hac   vita   ancipiti    fluctuarem.    Continuia 


MATTHJ:!  PABTSIENSIS  GHBOmCi.   MAJOBA. 


S.  "  ilaque  votb'  meis  salisfieri  cupions,  nunc  Dominum  miindi 

"  Salratorem,  nncc  Matrem  Bjna  Virginem  glorioa&m,  nunc 
"  simiil  omnea  Dei  electos  invocabam,  licet  specialiter  per 
"  iDtercessionem,  piiesimi  eanctique  confesBoris  Kicbolai  epera- 
,  "  rem  cemaequi  pise  petitionis  effectum.  Et  ecce  node  quadam, 
"  imminente  QuadragesiniEB  initio  qnam  proximc  iranaegimns, 
"  mihi  panlulum  dormienti  aatitit  quedam  revcrenda  persona 
"  et  omnino  decora,  qiiai  me  verbis  dulcisBimis  in  hunc  modnm 
"  ajsgreditar;  '0  fiii,'  inqnifc,  'carissime,  multa  tibi  est  pre- 
"  '  candi  devotio,  mt^naqne  inteutionis-  tnae  perseveranfcia ;  nee 
"  '  poterit  apud  clementiam  Eedemptoris  iaefficax  esse  tam 
"  '  coiitinrms  orationis  tn»  conatua.  Vernntamen  amodo  ani- 
"  '  mBBqiiiov  esto,  et  oratiooi  devotus  insiste ;  quia  proculdnbio 
"  '  pife  petitionis  celerem  consequeria  effectum.'  Et  hie  dictia, 
"  alloqnentis  imago  cum.  ipso  est  ablata  sopore. 


Ut  ■idem  monaehus  erttcein  Pomini  a4orane  earn  aanguinohntamt 

' '  Evigilaue  autem  vieionem  fixo  serravi  animo,  decaraoqne  jam 
"  aei  hebdomadavam  spatio,  cnm  in  uocte  Dominicam  Coenam 
"  prsecedente  ad  matntinas '  snrroxiaeem,  et  a  vobis  disciplinas, 
"  sicut  memiiiiatis,  accepisaem ;  tantam  inter  beeo  mentis  dulce- 
"  dinem  mihi  sensi  iafusam,  quod  die  sequent!  flere  jugiter  dul- 
"  cissimum  habui,  sicut  vos  propriia  ocnliB  conapesistis.  Deinde 
"  uocte  proxima,  id  est,  Farasceue,  instante  jam  hora,  qua  ad 
"  matutinas '  surgendam  erat,  placidum  fni  reaolutus  in  somunm. 
"  Tunc  Tocem  hanc  nescio  onjns  ministerio  delatara  andivi ; 
"  '  Surge,'  inqnit,  '  et  ingressns  oratoriam,  accede  ad  altare 
"  'quod  in.  veneratione  Sancti  Laurentii  coasecratum  est;  et 
"  '  retro  aram  ipsam  iuTeuies  crucem,  qnce  in  die  Parascenes  a 
"  '  conventu  adorari  aolet;  quia  niai  hoc  modo  feceris,  a  te  die 
"  '  crasCino  nil  °  poterit  adimpleri ;  grandis  enim  tibi  restat  via, 
"  '  crucemqne  ipsam  in  memoriam  Salvatoria  devotus^  adorans, 
"  '  cordis  oontriti  et  humiliati  aacrificium  offer,  scitnrus  certis- 
"  '  aime  acceptom  Domino  fore  taai  devotionis  holocaustum ; 
"  '  cujus  ibidem  pingucdine  donaberis  affluenter.'  Sic  discnsao 
"  sopore,  evigilavi,  et  cum  fratribua,  ut  milti  videbatur,  ma- 
"  tutinas '  audituma  perreii.  Quibus  a  conventn  initiatia, 
"  seniorem  quendam  vestibus  albia  iodutam  in  veatibnlo 
."  eocleaice  obvinm  habui,  qui  nnna  ex  illis  erat,  a  quo  uocte 


■  matutinas]  matiitinos,  B.  0-  W.  ]       *  <i*w/K»]  em,  W. 
»  «fl  n,  B.  O.  W.  I 


DE  TEMPOItE  REGIS  MCARDI. 


427 


'  prtecedenti  diseiplioaa  accepi,    quein  nutn  solito  ad  dandam  A.D.  1196. 

'  mihi  diseiplinam    invitans,    capittilum    ingreditonr,  et  voti  Viaon  of 

'  compos  effectua  ad  oratorinm  redimas.    Tunc  solaa  ad  altare  ">e  future 

'  mihi  in  somnis  ut  didici '  progredieDs,  calciainentft  deposui,  *    j,]j  J,f 

'  genibnsquo  in  payimentnm  flesia,  ad  locum  tendi  quo"   ad  '  Eynsham. 

'  inveaiendum  audieram  erucem  Salvtctoris.     Inveni  earn,  aicnt  f_  13  J. 

'  mihi  prsediolran  foerat,  et  mox  totus  in   lacrimas  reeolubus, 

'  corporeqae    toto    in   terrara    prostratua,    ipaam    devotiaaitne 

'  adoravi.     Denuo  genibua  impresBis  ad  vultnm  imaginis,  ore- 

'  que  et  oculis  earn  deosculans,  in  frontem  mihi  eentio  guttas 

'  quaadam  suaviter  iDstillaase,  et  digitos  admovens,  ex  rubore 

'  sangninem  deprehendi.     Yidi    prseterea   ex  [latere]  crucifixi 

'  ita  cruorememanaro,  nt  Eolet  vivi  homiuia  vena  fleubotomo ' 

'  inciaa.     Snscepi  autem   manu    mea,   quot  neaoio,  guttas  dis- 

'  tillantes,    et    exinde  oculoa,   aurea,   et   nares    devote   linivi. 

'  Poatremo   an    in   hoc   peccaverim   ignoi-ana,    unam   ejnsdem 

'  aapgninis  guttam   es  nimio  cordis  desiderio  deglutiFi ;  re- 

'  liquutn  vero,  quod  pngillo  recaperam,  servare  decrevi. 


"Ci-uce  Dominica,  iu  huno  modum  adorafca,  mos  retro  me 
'  aonitum  audivi  a  aene  vcnerandc),  a  quo  nocte  prKOedentl 
'  discipUnas  accepi.  Tunc  relictla  jaxta  altare  calciameDtis 
'  et  baculo,  quo  ordine  nescio,  in  capitulam  deveni ;  et  post 
'  dieoiplinas  eex  vicibus,  ut  prius  feoeram,  iteratas,  absolutio- 
'  neut  percepi.  Ipso  itaque  in  aede  abbatis  dcnuo  reaideate, 
'  prostravi  me  coram  eo,  et  accedens  ad  me  boc  solum  dixit, 
'  '  Seqaere  me.'  Oumque  me  erexiaeet  nt  atarem,  tenebat 
'  maanm  meani  doxteram  tarn  flnuiter  quam  leniter;  habui< 
'  mnsqne  jngit«r  mauns  coneertas  omni  tempore,  quo  eensibue 
'  corporis  mento  abacus  fui.  Incedebamus  igitur  per  viam 
'  planam,  recto  Orientis  tramite,  qnonaqne  pervenimus  ia 
'  regionem  quandam  nimia  spatiosam,  visu  hoiTendam,  pains- 
'  tri  sitn  ct  luto  in  duritiem  inspiasato  deformem.  £rat 
'  ibi  bominum  sive  ammarnin  tanta  multitudo,  quantam  nemo 
'  sofflceret  testimare,  variis  et  incnarrabilibua  expoaita  imma- 


I  ut  didici'}  Written  by  Par.  over 
nolatunt,  which  is  expaacte<L   O.W- 

'  quo']  ubi,  W.,  thotigh   0.  has 


°  Tlui  addition  of  Parin  spoib 


the  sense.  C,  C.  C.  43  has  vexiUam. 
The  passage  is  not  in  CoU.  Calig. 
A.  8. 

*  Jleubolomo  ]    Par.    inserts    vel 
-mia,  i.e.fieabolomai 


the  future 
state  by  a 

monk  of 
Eynsham 


428         MA.TTH-4:I  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 

[.  "  nitatibas  tormentomm,  Ibi  ©rat  ntritiBque  seiiis,  nniverBte 
"  coudittonia,  profesaionis,  et  ordinis  tnrba  mnumerabilis,  om- 
"  uinmque  peccatioratn  admissores  diTersis  addict!  Bupplicus 
"  pro  varietate  profeBMonnm  efc  generihus  deliotorum.  Vidi 
"  et  ftiidiyi  per  lata'  illina  campt  spatia,  cujoa  metas  nulla 
"  ommmspiceret  acies  ooalorino.,  miserornm  chorM  miBBrabi- 
"  liter  nimij  tormatim  collectoa,  et  gregatim  criminum  pari- 
"  litate  et  profeaaionuni  Bimiiitudine  conHtrictoa,  pariter  et 
"  pariliter  teatuare  et  dissimiliter  snb  ptenarom  cumulis  eju- 
"  lare.  Qaoscomque  Tidi  pro  c|nibu£cumqiie  peccatis  afflictoa, 
"  liqnido  advertebam  et  peccati  eorum  genus  et  modum  efc 
"  satisfactionis  qualitatem,  qua  vel  de  reatu  sno  pcenitendo 
"  vel  alioniia  remediis  moruisseut  'in  illo  poenali  esilio  ad 
"  ingreBsum  ofeleatie  patriee  pnepai'ari,  UiiiTerBi  itaque  ibi 
' '  constitubi  capessendie  galutiB  [Jiqnando  spem  babebant. 
"  Quoadam  vero  graviora  cemebam  ajquanimius  perferre  sup- 
"  plicia,  et  quaai  de  conscientia  aibi  repoaitw  mercedia,  bor- 
"  renda  qute  perferebant  tormenta,  levia  reputare,  iNonDnlloe 
"  conspiciebam  de  loco,  quo  torqnebantnr,  anbito  ezilire,  et 
"  Tiam  ad  nlteriora  tendenfcem  ocius  featinando  carpere ;  quos 
"  repente  emergens  ab  imis  flamma,  dirissime  conflagratos 
"  cum  tridentibua  et  flagris  et  apparatn  vario  tormeBtortim 
"  accurrentibus  denuo  tortoribus,  poenis  restituebant,'  in  eos 
"  Hwvitiam  omnem  iternm  exactnri.  NihilominuB  eic  csesi,  aic 
"  esosti,  et  csedendo  pnecordialiter  discerpti,  denuo  evadentea 
"  simili  semper  conditioue  niteriua  teudebant,  de  gravissimia 
"  ad .  tolerabiliom  jugiter  suceedentee.  Quibnsdam  vero  de 
'  atrociasimis  ad  cradeliora  non  profectns,  sed^  miaerabilis  re- 
■'  Btabafc  defectua.  Et  siiiguli  qnidem  secundum  vel  quod  auis 
'  pristinia  juvabantur  vel  impediebMitux  meritis,  vel  bonomni 
'  operum  beneficiis  amicomtn.  Infinites  erant,  qnas  vidi,  spe- 
'  eies  poauarum.  Hi  ad  ignem  torrebantnr;  bi  in  sartagine 
'  frigebantur ;  *  boa  ungues  ignei  ad  ossa  nsqne  et  compagum 
'  dissolutioDem  radendo  anleabant;  bos  balnea  pice  etsulpbnre 
'  cum  foBtore  borrifico  et  liqnaminibua  aeris  et  plnmbi  cum 
'  aliis  metallornm  generibua  excoquebant.  latOB  monatrnoBi 
'  vermeB  Tenenoais  rodebant'  dentibne;  illos  denso  ordine 
'  eabstrati  sudes  flammatis  aculeis  recipiebant.  Tortoree  un- 
'  guibns  distrabebant,  flagellis  borribilibns  ciedebant,  diroque 
'  cniciata  lauiabaut.   Uultoa  pridem  agnitos  mibique  in  saecnlo 


'  lata]  late,  B.  0.  W. 
'   Sic,   Wendover    altering 
origliml  and  spaibug  its  grammai 
3  sed}  tm.  W. 


I       *  Par.  adds  in  the  taar^n   ue/ 
filxabiBitUF. 

^  rodebaBQ  rodiebaat,  B. 


R'-«5?f*'S^>*^"Vr 


DB  TEU?OBB  BEGIS  BECiBDI. 


429 


'  familiapea    ibidem    exitii  vario    affliotos   conspoxi;    qoomifi  A.D.  1196. 

'  alii  episcopi,   alii    abbatea  fuerant,  alii   in  digmtaKbuB  di- Virion  of 

'  veraia,  quidam  in   olero,  quidam  in  efemilari  foro,  qnidam  i,*.   j'"'^* 

'  in  claustro;  qnos  omnes  quantum  in  vita  priori  minoribua  j^^^^j^  ^^ 

'  fuerant    houomm    snSulti    [iriTilegiis,    tanlnm    illoe   poenis  Eynsbam. 

'  levioribna  ■visebam  addietos.    In  yeritate  dico,  qnod  epeciali 

'  quadam    aoerbitate   pcenaram    pree    OEetorie   universoa    angi 

'  perepiciebam,    qaos  jadices    aliorum    Tel    preelatoa    noetra 

'  state  noveram  exbitisse.    Longum  nimia  eeset,  qnid  aingnli 

'  meruiasent,   qnidve  paterentur^  licet  boo  mibi  de   omnibus 

'  foret  conspicnnm,  exponere ;  aed  testis  mihi  Sens  ^b,  qnod 

'  si  quempiam,  qui   omnes  caros  meos  et  camaliter  amicos 

'  ocoidisset,  talibna  viderem  sappIiciiE  depntatum,    milies,  fi 

'  fieri  poaset,  pro  ejus  ereptione    mortem    snsciperem  tempo- 

'  ralera ;   prsecipue  cum  omnia,  qute  ibi  poenaJia  sunt,  doloris 

'  et  ajigu8ti»,  amaritudinie   et  miseriffi  modum  escedant   et 


De  secundo  loeo  painali  jiurgaior 


1  varietate. 


"  Postqnam  boc  pceuale  transivimna  esitium,'  ego  et  dux 
'  meua  ex  transverso  prjetermeavimns  illffisi,  sicut  et  alios 
'  fines  tormentalee  quos  inferins  memorabor.  Post  bune  igi- 
'  tur  ad  albenim  devenimua  locum  tormentomm ;  mona  enim 
'  nubibns  ipsis  celsitudine  aui  poene  contignns  locum  dis- 
'  termin&bat  ntrnmque,  cajus  nos  juga  tam  facili  gressu 
'  transegimna  quam  Teloct.  !Erat  itaque  sub  remote  niontis 
'  ipsiu3  latere  vallia  profandiasima  et  tenebrosa,  altriosecoa 
'  rupium  jngis  emineutisaimis  cincta,  cujns  latitodinem  nul- 
'  liuB  snperaret  aapectua.  Ima  vallia  ipsias,  fluTinm  an 
'  stagnum  nescio,  amplitndine  tenebat  latiasimam  et  teterrimo 
'  latice  borrendum,  quod  nebulam^  intolorabilia  fcetoris  jugiler 
'  exhalabat.  Imminena  vero  es  bae  parte  atagni  montis  latns 
'  rogum  ad  ipsos  usque  cteli  cardioes  emittebat.  Ex  oppoaito 
'  antem  promnnctorio  colUs  ejusdem  fanta  frigoris  immanitas, 
'  certatim  nivia  et  grandiuia  aaBvientibus  procellis,  rigebat,  «t 
'  illo  eatenna  algore  nihil  p<:enaliuB  me  pntaverim  conspexisse. 
'  Tractua  Tallis  prsescripto  et  utrinsque  montiB  latera,  qufe 
'  frigoris  igniaque  facies  horrenda  invaaerat,  ita  ualtitudine 
'  fervebant  animarum,  ut  aolcnt  alvearia  crebra  apum  examine 
'  referta  scatere,  Quibus  boc  fait  generale  aupplicinm,  quod 
'  unnc   in  adne  fcetido  mergebantur,  nunc  inde  emmpentcs. 


MATTH^I   PABISIENSIS  CHEONJCA  MAJOEA. 


Vision  of 
thefiitnre 
state  bj  a 
monk  of 

EfDsham. 


A.D.  1196.  *  Uino  obriiB   igniom  voluminibua  vorabantnr,  ac  demnm  ttne- 
'£.  U.  "  toautibtia  flammamia   globts,  taiuqnam  fomacis  scintillie  in 

edilnm  delates  eb  in  alterius  rip»  profunda  demiasie,  turbi- 
nibna  ventorum,  frigoribns  uifium,  et  itsperitatibtis  gran^ 
Jinum  reddebautnr;  inde  pr^cipitatse  '  eb  qnasi  violentia 
tempcstabnm  refugientes,  iterum  fcetoribus  fluvii  et  incre- 
mationibns  debaccbanbia  iaceitdii  trndebanbar.  Qaosdam 
"  flammas,  quosdam.  frigora  dintius  cruoiabant,  et  qiiidam  in 
"  amnis  fcebore  mioram  dncebant  largiorem  ;  alios,  quasi  oleas 
"  io  prelo,  ita  raediia  in.  flammis  comprimi,  quod  dictn  hor- 
"  ribile  est,  efc  jadesinenter  arctari  visebam.  Omnium  igitnr, 
"  qui  illic  cruciabautur,  ista  fnit  coaditio;  quod  ad  perflci- 
"  endam  purgatiouis  Gne  plenitudinem,  omnia  illius  loci°  a 
"  principio  usqno  ad  finem  pertneare  spalia  oogebantui-. 
"  Maxima  bamen  eb  multiformis  erab  ibi  offlictomm  distinotio; 
"  quia  istia  levior  eb  ocior  indulgebatur,  pro  lueritorum  qua- 
"  libate  efc  collatonim  wbi  posb  funera  beneficiorum  qnantitabe, 
"  trausitus,  «t  ra^'oribns  obnoxii  reatibns,  et  resirictioribus 
"  adjuti  remediis  aupplicio  graciori  eb  diutino  tenebautur. 
"  Omnibus  vero  qaanto  plua  ad  finem  loui'  itliua  proximabant, 
"  eo  mitior  cruciatns  reatabat.  Cradelissimam  enim  in  prin-- 
"  cipio  oonatitati  pcenam  aentiebant,  licet  non  omnes  earn 
"  ffiqualiter  pertulissent.  Levissima  loci  istiua  tormenta  im- 
"  maniora  fuemnt  qnam  loci  auperiua  inspecti  immanisaima. 
"  In  hoc  vero  pmnali  loco,  multo  plures  notorum  meornm 
"  quam  in  pargatorio  snperiori  repperi  et  agnoyi.  Quibusdam 
"  tamen  utrobique  locutns  sum ;  inter  quos  anrificem  qaendam 
"  mibi  in  bscuIo  uotissinium  eonspiciens,  agnovi.  Duclor 
"  aatem  mens  cernens  me  ilium  diligentins  intueri,  sciscibabas 
"  eat  si  ipsum  cognoseerem,  Andiena  quoqne  ilium  mibi 
"  fuiase  iiobissimum,  ait;  '  Si  enm  nosbi,  loquere  i!li.'  Ipse 
"  vero  intuens  uoa  et  reeognosceuB,  iueffabili  gestn  laetitiie 
"  applaudebat  viro  qui  me  ducebat;  e?panaisqne  manibua 
"  ao  crebra  totius  corporis  inclinatione  illnm  veneratns,  atque 
"  pro  inpensia  eibi  beueficiia  aalutana,  inexplicabilee  gratiamm 
"  retnlit  actiones.  Cumque  tandem  frequenter  repeteret, 
"  '  Sancte  Kicbolae,  miserere  mei,'  qnem  vultuin  praeferre 
"  angelicnm  mtdtotiens  admirabar,  nihil  mibi  dulcius  eatenus 
"  audiri,  cum  diictoris  mei  Sancti  Nicholai,  quem  semper 
"  atn^vi,  colui,  et  dilexi,  nomen  celebre  recognovi,  a  quo 
"  aalutem  bam  corporis  quam  animffl  obtinere  sperabam.  Tunc 
"  a  me  requiaitna  aurifex,  quomodo  tarn  citoadeo  immania 
"  pertransisaet  tormenta,  qu«  e 


9  led]  lad,  B.  O.  W. 


BE  TEMPORE  KEGIS  AICABDI. 


431 


epondit^'  Ta,'  ioqnit,  '  cariesime,  et  omnes  noti  mei  in  stecnlo,  A.D.  ii96. 
CTii  fliito  mortem  nsesm  temporalem  vidiatis  omnia  fidei  VTaion  of 
Christianio  denegata  snbsidia,  velat  confeasionem  et  viati-  '^'^"^"^ 

,  pro  perdito  [me]  hftboistia,  nesoiens '  pnesentii  domini  ^ont  of 

mei  miser icordiam,  Sancti  videlicet  Nictolai,  qui  me  infe-  Ernstam. 

licem    Berrum    snum    non    est   pasBUS  meritam   perpettite 

damnationis  mortem    enbiro.      Nam  modo  et   semper,  ei 

qno  his  posnia  subactus  fui,  com  grayiori  angebar  snpplicio, 

ipsius  sum.  viaitatioue  clementissima  rocreatne.    In  auriflcio^ 

aabem,  quo  Fraadea  in  SEecnlo  nommnqoam  commiai,  nnnc. 

atrociasime  luo;  dnm  freqwentev    in  cumulum  niimmorum 

ardentium    priecipitatns,    intolembiliter    esuror,    ipeosque 

denarioa  ignitoe  ore  vorare  hijinti   frequenter  compellor, 

qnss  omnia  interiora  mea  comburaiit.     S»pius  inauper  eos 

coarctor,  ex  quibua  digitoa  manusque  peaeonda- 

habere  condoleo  et  combuatos.'    Icqniaivi  denique 

ab  eo,  si  bominea  quovia  remedio  tam  horrendum    poasent 

evitare  ^npplicium.     Ad  qnod  ilte  anspirana  ait,  '  Si  cotidie 

berent  in  frontibus  ot  circa  locnm  cordia  digito,  Jesii* 

'  I(azarenae  rex  Judaiyi~um,  fldelea  proculdubio  conaervaren- 

'  tur  immnnes,  ot  post  mortem  loca  ipaa  decore  clariaainio 

'  chorascarent.'      Haao  et  alia  multa  ab  iato  audivi,  aed  ad 

alia  seribenda  featinantes,  qn^  modo  dicta  aunt,  aajficiaiit. 

Be  tertio  loco  'pwnali  ei  muUipliei  vartetate  tormentor uw. 

"  Belinqnectes,  ego  scilicet  et  dux  mens,  jam  dictam  vere 
lacrimaram  vallem,  quam  secundo  adivimas  loco,  perveni- 
ipum  maximum  ia  demerao  qnodam  terrie  gre- 
et ab  univeraorum  prseter  tortorea,  diemones, 
tortas  scqueatralua  videbatur  accessu.  Tege- 
bat  aatem  aaperficiem  illius  chaos  maximum  qnoddam  et 
borrificum,  quo  pennizti  rotabantur  fumus  salphiirena  et 
intolerabiUa  uebnla  ftetoria  cum  flamma  picea  nigredine 
permista,  qua;  in  montinm  instai-  hinc  inde  consurgena 
per  inane  illud  borribiliter  spargebatnr,  Plaoities  loci  illiua 
multitudine  vermium  constrata  scatebat,  at  jnnco  aolent 
domorum  arete  operiri.  Et  M  eniper  omnem  teatimationem 
horridi,  deformes,  et  monstrnosi,  terribili  oria  ricln  et  naribna 
ignem  apirantea  eiecrabitem,  tarmas  miacrorum  voracitate 
ineztricabili  lacorabant.  Qaoa  jam  aaeamptoa  dtemonea 
nbique  discarrentes,  iuafmieutinra  more  in  mieeroa  atevientee. 


neaciais']  nesoientes,  O.  ff. 
auT^fieio]  auriflco,  B. 


I  B.  0.  W. 


3  tortasj  BQimabas  tortia, 


UATTH.SI  PAHISIEITSIS  CBBOHICA  SUJOBA. 


A.D.  1196. 
Vi^on  of 

the  fntore 
Slate  bj  a 
monk  of 
Eynsliam, 


i 


!•:. 


"  nunc  eoB  frnetatim  ignigerin  trnncabant  tenameatia,  Euno 

"  omnem  camem  ad  obba  fimditus  abradebMit,  nnnc  igni  in- 

"  jectOB,  at  solent  metalla,  liqaefaciebiuit  eos,  et  m  modtna 

'*  ignis  ardentia  eoa  caudeutes  reddcbant.    Farum  eat,  Deam 

"  testor,  immo  nihil  quod  refero  de  poenis  loei  illios;   novit 

"  euim  Dcus  in   liroTisHimo  temporia  spatio  centnm  vel  am- 

"  pliiis  omuimodis  pcen^^m  divers itatibns  annnllatoa    et   mox 

"  reaiitutoB,  itemmqne    i[i    nihilnm  p^ne  redactos   ao  denuo 

"  redintegratoe  eoa  intaebor,  qaos  eo   loci  vita  perdita  cru- 

"  ciari    cogebat.      Qaarniu   vicissifcudinnm   nullua    erat    finis, 

"  nee  meta  aJiqua,  neo  terminoa  uIIub.    Ignis  enim  illiua  tarn 

"  edas  fuit   incendinm,  ut  quasi   tepere   credereg,  in  compara- 

"  tione  illiua,  quicquid  combnrere  solet  vel  fervere.      Vemiea 

"  autem  dirupti   et  mortui  ao  in  frasfca  eomminuti   sah  infeli- 

"  cibu8  in  congeriem  glomerabantur,'  qui   in  patredinis   illiua 

"  fcetore   tabis  tam    eieorandfe    adeo   universa  replebant,^  nt 

"  f»culentia  ilia    omnem    prfedictarum    p<Bnariim    excederet 

"  (irnciatum.    Beatat  adhuc  quod  bis  onuuboa  ntagia  esoaum, 

"  grave  pariter  ac  verecimdum,  damuaticii  loci  illias  tolerare 

"  cogebantur.    Omnes  enim  qui  ibi  puniebantur,  sceleris,  quod 

"  neo  nominari  licet  a  Christiano,  sed  nee  etiam  ab  etbnico 

"  quolibet  vel    pagano,  in  saeoulo   fueranfc   patratores,      Hos 

"  itaque  monatra  qn^dam  ingentia,  ignMm    qnalitatem  prre- 

"  ferentia,  visa   autem    super   omnia    quas    escogitari   valent 

"  horrida.  et  horrendc  terribilia,  jngiter  impetebant;  efc  quam- 

"  libet*  renitentes  ac  multum  refngientes,  eibi  genere  abnsionis 

"  damnabili  permiaceri  cogebautuT.     Ita  enim  inter  nefandoa 

"  complexua  pr»  nimio  dolore  palpitabaul,  rugiebant,  et  ulu- 

"  labant;  et  deinde  velut  exanimati  et  in  mortem  deficieutes 

"  coltabebantnr,  escipiendi  mox  cruciatibus  innovatia.    Horreo 

"  referena  et  sceleris  obsccenitate  inmemet  ipso  anpra  modnm 

"  confundor,    diun  mibi  eateuns   inauditum  fuerat  et  inopina- 

"  bile,  utrumqne  sexnm  taJibua  immunditiis  fniaee  (Jiquateaua 

"  depravatum.     Et  prob  dolor,  talium  caterva  tem  iuaumera- 

"  bilis  quam  miseirirae  miserabilis  reperiebatnr  ibidem.    Per- 

"  aonaa   multorum  illo  in  loco  nee  aapexi  nee  agnovi;  quia 

"  tormentorum  et  obacoeuitatis  enormitas  ac  fixtoria  immanitaa 

"  uimium  mibi  ingerebat  borrorem.    XTndemibi  supra  modum 

"  molestom  foit,  vel  ad  breve  momentum  ibi  consiatere,  vel 

"  quee  ibidem  fiebant  iutoeri.      Denique    inter  lamentabilea 

"  querimoniarum  ulnlatna,  dam  clamaret  nnnaquiaque  eomoi, 

"  '  Vie  mihi,  vsb  mibi,  qnare  peccavi,  quare  pcenitendo  peccata 

'  glomerabantur]  glomerautur,  B.  |       '  quamllbel']  quararis,  W. 
1  repUbaiil]  replebal,  B.  O.  W.      | 


J 


DE  TEMPOEE  REGIS  RICABDI. 


'  'nan  correct P'  adeo  illoa  snpplioiorum  dolores  iiigeminabant  AJ),  1196. 

'  aingali,  ut  plangentinm  elamorem  vociferatioDe  contJuua  pn-  Vision  of 
'  t&rea  in  toto  mundo  andiri.  thefntnre 

state  by  ft 
moak  of 

Be  quodam  legiaia  et  ejvs  cruciaiu.  " 

"  Vernra  licet,  qnantMni  potui,   qute  ibi  fiebaat  refugerem 

'  intneri,    nnius  tamen   clerici,   qngm  olim  agnoveram,    non 

'  valebant  eyitare  conapeotam.    Hie  suo  tempore  eomm,  qtios 

'  legistas    et   deoretistas  appellaot,    peribiaaimus    habebattir  ; 

'  nnde  in  reditibus  eccleaiarum   ampliatna    cum    afDnentibns 

'  indies  opibns  abnudavit.    Hunc  in  poenis  eiecrabilibus  reppe- 

'  riens,  multnm  caUmitatfe  pondus,  quo  premebatnr,  mirabar. 

'  Et  cnm  inquirerem,  utrum  misericordiam  se  aliqnando  con- 

'  seeuturum  speraret,  respondit;  'Vfe,'  inquit,  '  vfC,  V8e  mihi, 

'  '  Bcio   ecio  quod  citra  diem  jndicii  omnino   misericordiam 

'  non  merebor;  an  antem  vet  tnno,  incertum  habeo;    quia 

'  temper  ex  quo  in  biec  mala  devolufcus  sum,  deterioratnr 

'  poena  mea,  trahena  me  de  pesaimis  ad  pejora.*     Cui  ego ; 

'  Et  qnare  in   extremis  non   eg  confessus  peccata  tua,   nee 

'  egisti  po9nitenbiam  P '    Et  ille ;  '  Quia  recnperandae  sanitatis 

'  epem  habebam,  et  fallente  Diabolo,  ernbai  tam  turpia  con- 

'  fiteri  facinora,  ne  despectior  haberer  inter  eoB,  in  quibus 

'  gloriosua  et  male  splendidus  apparebam.    Levia  enim '  quae- 

'  que  peecata  confeasuB  sum  preabjtero ;  et  interroganti,  an 

'  aliorum  essem  conscina  peceatorum,  prtecepi  nt  tune  abiret, 

'  ut  itemra,  ai  qnid  memori%  oocurreret,  eibi  denuo  inti- 

'  marem.     Quo  recedente  et  non  longiua  progresso,  incipie- 

'  bam    mori;    ille  a  ministria    meia    reaccersitns    jam    me 

'  invenib  bominem  exniase.    Nihil  igibur  de  mille  generibns 

'  pcenarum,  quaa  omni  die  perfero,  aio  me  excmciat,  quo- 

'  modo "  erroria  mei,  quo  tenebar  in  atecnlo,  nefanda  reprce- 

*  sentatio,  qua  ci^or  actnaliter  turpitnditii  aabiqnse  pasaionia 

'  deaervire.     Praiter  enim  supplicii  indicibilia  vehemcntiam, 

'  confaaione  intolerabiliua  premor,   dnm  in  conapectu  om- 

'  nium  de   tantis  flagitiis  eseorabilia  esjato.'     In  momento 

'  antem,  dnm  hffic  diceret,  inntimeria  enm  modia  excruciari 

'  conspexi,  et  in  ipgis  cmciatibna  velnt  in  nibilnm  redigi,  et 

,ar  plnmbi  quaai   in  liquidnm  per  vim  calorie  disaolvi. 

'  Sanctum  etiam,  qui  astabat,  fTicbolaum  aciscitatua  sum,  ai 

'  poaaent  talia  tormenta  aliquo  remedii  genere  relevari.    Et 

ille;  'Onm  venerib,'  inquit,  'dice  Judicii,  tunc  Ohristi  fiet 

'  TOlnntaa ;    Ipse  enim  novit  corda  omnium  solua,  et  tunc 


TOL.  II. 


^  quomodo]  qnam,  ^ 


MATTn^I  PABISIENSIS  CBEOKICA  MAJOBA. 


tbe  future 
slate  b;  a 
monk  of 

EjDshUD. 


A.D.  1196.  "  'quod  JTiBtam  viderit,  retribnet  oniverBis.'  Oum  autem 
Vision  of  "  postea  reversns  anm  ad  corpus,  vonit  ad  mc  sacerdoa  ille, 
'  cui  leyia  toiitum  confeasus  fuerat ;  et  Deum  teatans  coram 
'  mnltia  TerisHima  esse  qqis  dixi,  cum  onllua  printer  tpaum 
'  ista  oognoverit.  De  pceiiis  autem  multorum  quie '  vidi,  hie 
"  prtetermitto  insgrere,  timens  ne  si  plura  ponerem,  lectori- 
"  bus  ad  alia  tendena  fastidinm  generajem.  Hiec  enim  paaca 
"  de  multis  brcviter  escerpta  snfBciftut, 


Be  1 


U. 


"  Esecutia  pro  parte  his  qu»  de  pcenis  et  locis  pcenalibus 
vidimus  miseromm,  restat  nunc  ut  de  Bolatiis  quieacentiuni 
et  ffitema  gloria  beatoruro,  quse  fide  ocnlata  perspeximua, 
proferatnas.  Postquam  diutiua  per  diTersomm  genera  Bnp- 
pliciorum  incedeutes,  ut  snpra  memorarimiis,  varios  inisero- 
ram  labores  inspesimns,  nobis  ad  interiora  tcndentibus 
llimeu  cnepit  paulatim  gratissimum  apparere ;  hino  cdoris 
saaTisaimi  fragrantia,  inde  campi  mtdtimoda  flornm  jocnn- 
dilate  vemantis  amoeuitae,  incredibilem  nobis  pr^stitit  v 
Inptatem.  In  hoc  canapo  bominnt 
repperimna  infinita,  jjost  excursa  aupplici; 
tiam  quiete  Iffitantea.  Quos  autem  \i 
margins  invenimns,  albia  qnidem  sed 
utebantur  vestjbua;  nigredinia  tamen  a 
nihil  eis  yidebatnr  inesae,  licet  minoria  gratia  candoris  pol- 
lerent.  Inter  quoa  plerosque  mibi  dudnm  notos  conspesi. 
]S'am  abbatiesam  quandam  de  posnis  unper  egreRsam  ibidem 
recognovi,  qufe  Tcatibue  immaculatia,  parnm  tamen  candidis, 
atebatur,  Priorem  quendam  ibi  vidi  et  agnovi  cum  spiriti- 
bna  jostomm  beata  quiete  ptenis  omnibus  esemptnm,  certa 
espectatioue  divime  visionis,  qua  crat  remonerandus,  in- 
companibiliter  Ifetiorem.  In  eiadem  locis  quendam  vidi 
aacerdotem,  qui  enm  bocie  vitte  esemplia  ita  gratiam  prie- 
dicationia  babebat  conjnnctam,  nfc  non  solnm  ju  parochiia 
quaa  regebat,  sed  et  popnlnm  longe  positum  a  criminibaa 
mortiferia  revocabat;  atqne  Deo  cooperamte  aliis  per  enm 
multis  ac  sibi  inenarrabilia  gloria  restabat. 


ici  jocundan- 

1  prima  illius  campi 

1  satis   nitentibus 

t  cujuslibet  macnlse 


Be  seev/ndo  loco  qaietit  el  gloria  S/idem  quiescenttimi. 
"  Hinc  aatem  ad  interiora  prtedictiB  amoenitatis  [loca  acce- 
'  dentlbua]  nobis  major  semper  et  lucia  daritaa,  et  odoris  sua- 

'  qtia]  quas,  W.  q.,  O. 


DE   TEMPOEE   REOIS   RICARDI. 


435 


'  vitaa,  ctmdorqne  ibidem  degeutimn,  et  joctmditas  arridebat. 
'  Oumes  vepo,  quos  locus  iste  tenet,  auperntD  Jernaalem  cives 
'  sniit  ascripti;  qui  poenas  universal  tarn  facile  tmusierant, 
'  qnam  vitiia  mnndanis  minus  ftierant  irretiti.  Et  qnte  jam  pro- 
'  greasi  vidimus,  non  lingua  retesere,  non  digne  valet  hnmana 
'  infirmitaa  esplicare.  Qais  eoim  digue  verbis  e^sponat,  qua- 
'  liter  in  medio  fipiritiium- beatorum,  qnornm  milia  itiflnita 
'  ibi  circumatabant,  velut  praiaeiitialiter  in  hac  sacra  solenni- 
'  fate  passionis  Domiuicie,  pius  bumani  generis  Kedemptor, 
'  tanquam  in  crucis  stipite  appenanti,  flagellia  tot/>  corpore 
'  cmentns,  sputis  dehonestatua,  spinis  coronatus,  elaviti  con- 
'  fosauB,  lancea  perforatus,  per  manus  et  pedes  rivi  purpureL 
'  coloria  defluebant,  ez  sacro  antem  latere  Ejus  sanguis  stilla' 
'  bat  et  aqua  ?  Hinc  Mater  non  jam  tristis  et  anxia,  sed  gau- 
'  dena  et  valtu  sereQiaaimo,  tanto  tamqae  inetfabili  astabat  epeC' 
'  taculo.  Jam  vero  quis  unqnam  mente  coniciat,  qnanta  cum 
'  alacritat*  ad  hoc  spectaculum  nndique  conourrebabir,  qoas  in- 
'  taeutiura  erftt  devotio,  quia  adorantium  concnrans,  quantse  pro 
'  tantia  beaeficiia  gratiarum  actiooes  ?  Hiec  m.ihi  altiua  reco- 
'  lenti,  dolor  neacio  au  devotio  animnm  diaLrabuDt  infelicem ; 
'  stupor  et  admiratio  me  mibimet  qtiodam  modo  fJienum  red- 
'  daut  et  abBentem.  Quid  vero  devotionis,'  quod  his  contumeliis 
'  Diabolos  viucitur,  Tartarus  debellalur,  ariua  ejna  diripiuntur 
'  et  spolia,  liomo  perditna  reparatur,  et  pr^da  d«emonuia  iuferni 
'  erepta  ergastalo  in  cffilo  choria  iuseritur  angelornm  P  Multa 
'  qa8»  hie  vidi  et  audivi,  referre  pertimesco;  eo  quod  insolita 
'  el  muLtia  incredibilia  videantur.  Deuique  post  moram  non 
'  modicam  in  tarn  beata  visionc  expletam,  viaio  ipaa  repente 
'  disparuit  (  et  loco,  ubi  gloria  tanti  sacramenti  steterat,  ado- 
},  ainguli  ad  sedea  proprias  cam  Icetitia  redlernnt.  Et 
'  ego  dmsem  meum  inter  mansiones  heatorum  plenua  admira- 
'  tione  ad  tnteriora  sequebar.  Hie  jam  couaistcntinm  candor, 
'  hie  odoria  Fragrantia,  hie  ineeBtimabilia  laudea  Deo  canentium 
'  harmonia. 


A.D.  IISG. 
Vision  of 
the  fiiture 

monk  of 
Kjnsham. 


Da  tcHio  ammnUai'iB  loeo  H  v 


B  Dei. 


"  Kulto  inter  hffic  jam  emenso  vi^  spatio,  et  crescente  ante 
n09  loGorum  jocDuditate,  vidi  eminua  quaai  mnmm  cristalli- 
num,  cujus  altitndo  pervideri  non  potuit  nee  meta  longitu- 
dinie  comprehendi.  Quo  jam  appropinquantabus  nobis,  portam 
vidi  introrsua  lucidisaima  claritate  micantem,  apertumque 
ejus  vidi  aditam,  sed'  cmcis  nnius  obice  aignatum.      Acce- 


436 


UATTB^I  PARISIBNSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1138. 

VI  won  of 
the  future 
state  by  a 
moat  of 
Eyusbanl- 


"  debat  illao  mnltitndo  eorum  oat«rvaliin,  qui  vicinioree  eiant, 
ingredi  exoftontea.  Crox  vero  in  medio  portie  sita,  unne  ae 
attoUeus  ad  saperiora,  Iftbum  adventantibiia  pandebtit  ingres- 
gum;  ima  deuao  petens  intrara  cnpientibuB  negabat  inces- 
siim.  Quam  gaudenter  ingrediebantor  admiesi,  Tel  quam 
reverenter  siibaistebajit  exclusi,  crncis  eleTationem  it«nim 
prcesbolantes,  expnmere  noa  snffioio.  Snbetitit  bic  mecnni 
'  aliquandia  ductor  meus ;  Bed  ttradem  accedeutiboB  nobis,'  crux 
'  erigitur,  iter  ingressuriB  patet ;  Bociua  libere  ingreditnr, 
enbaeqaebEir  ot  ogo.  Venun  crus  ex  improviso  deacendifc 
super  manoa  nostras,  meqae  a  duels  mei  conseotata  arcebat. 
Qaod  ceraenB  ego  ao '  nimiam  perlimescena,  lata  ducloria  mei 
monite.  aadivi ;  'Se  paveas,'  iaqn.it;  '  Gdem  tanbum  babeto 
'  in  Deum,  eb  securus  jngredore ; '  et  redeunte  fidncia,  crux 
ingressnm.  concessit,  et  intravi.  Qnantns  voro  folgor  intesti- 
mabilia  olwitatia,  quantaqno  Inminis  gratia  interias  imiversa 
repleverit,  a  me  nemo  reqnirat;  boc  enim  [nee]  verbis  expri- 
mere,  sed  nee  inente  snfficio  recordari.  Splendor  ille  blandns 
et  cboniBCus  sic  intnentem  in  Re  rapiebat,  sie  nitoria  immen- 
sitabe  super  se  efl'ei'ebat,  ak  nihil  in  ejus  comparatione  esse 
orederem,  quicquid  me  contigit  eatenue  inspexisse.  Nam 
splendor  ille,  quamvia  inteatimabiiia  eaaeb,  inbueutis  taraen 
uoa  reporberabat,  sed  pobins  acucbat  obtutum.  Jjiferius  autem 
intuenti  nibtl  aliud  occorrebat  nisi  lux  et  raorus,  nt  dictum 
est,  crietellinus.  '  Erant  quoquc  ab  imo  usque  [ad]  aum- 
mitatem  ejus  gradus  mtra  pulohritudinc  dtspoaiti,  per  qnos 
asceudebant  Iffitantium  agmina,  mos  ut  erant  per  januam 
iutromissi.  Nnllns  fuit  aacendentium  labor,  difltcnltas  nulla, 
neo  quffilibet  ia  ascensu^  mora,  quia  scraper  superior  quam 
inferior  gradus  alacrios  scandebatnr.  Ad  altioravero  oculos 
dirigena,  oonepexi  in  throno  giori^  residentem  Dominum  et 
Salvatorem  nostrum  in  specie  humana;  et  iu  circuitu  ascen- 
deates  et  oum  gratiamm  acbioce  adorantee  Eum,  ut  mibi 
videbatar,  qningentornm  vel  aepttngentorum  epiritas  bea- 
torum,  qui  nuper  itinera,  quo  prcedictum  est,  ad  loonm 
throni  oonacenderant.  Mibi  autem  certissime  constat,  qnod 
loeua  ille  qucm  videbam  non  erat  ctelum  caelopum,  ubi 
videbitur  Dens  Deoram  in  Syon,  eicuti  eat  in  Majeatate  Sua ; 
sed  inde,  remota  jam  omni  difficultate  et  dilatione,  aacen- 
ditnr  ad  ctelnm  jUud,  wlemee  Deitatis  yisione  beatnm.  In 
hac  tamen  visione  tantnm  lietilife  et  gaudii,  tantUm  jocun- 
ditatis  animo  concepi  et  esultationis,   ut  quicquid  hnmana 


t)E   TEMPORE  EEOIS   KICASDI. 


"  explicari  potest  indnstria,  miuns  sit  ad  exptimendiam  cordis  A.D.  1196. 
"  mei  gandium,  quod  ibidem  percepi.  Vision  of 

the  future 
Stat*  bj  a     - 
(It  idem,  luoaachus  ad  corpus  redactus  fimrU.  monk  of 

EjrnEhain. 
"  His  igitur  et  aliis  inatuaeris  ^isia  et  anditis,  eanctus  Dei 
"  Nicholans  mihi  brevifcer  est  locutns;  '  Ecce,'  inquit,  '  flli, 
"  '  jam  pro  parte,  ut  pebisti,  seeculi  statum,  pericala  orrantium, 
'■  '  supplicia  malorum,  purgatorom  quietem,  gaadia  eomm  qui 
"  '  jam  ad  cfflli  coriam  perreaiunt,  passionis  Dominicie  myateria, 
"  '  nt  tibi  fttit  possibile,  conspexieti.  Jam  tibi  ad  tuas  Bteculi 
"  '  redeundnm  est  pugnae;  percipioB  antem,  ei  persevcravoris 
"  '  in  timore  Domini,  qu»  oculis  tuis  vidisti,  ot  multa  bis 
"  '  majora,  si  corpore  immaculato  ob  ctordo  innocenti  altimte 
"  '  vocation'ia  tute  diem  etudneris  pnestolari.'  Dnm  adhnc 
"  mecmn  talia  loqueretur,  aabito  andire  coepi  clasBicnm  mirie 
"  enavitatis,  quasi  totins  maudi  campansa,  toI  qnicqnid  snno- 
"  ram  est,  una  simul  pulsatioae  concnteretur.  In  hoc  claesico 
''  mirabilis  snaTitas  et  varia  melodise  pcrmixtio,  magnitudine 
'•'  an  dulcedine  nescio  pins  stupenda  fuit.  Ad  tam  iusolitom ' 
'  anditam  soUicito  intentua  ac  nimimn  animo  snspensns,  mox 
''  ut  deaiit  audiri,  a  dncis  m.ei  comitatn  destitutos  fai.  Viri- 
'  busqne  corporis  redeimtibus,  et  oculia  in  usum  videodi 
'  patefactis,  pristinaB  legrifcadinia  molestia  fnnditus  delete  ao 
■'  debilitate  penitua  esclnsa,  validua  et  fortis,  licet  nwEetisaimiia 
"  et  anxias,  coram  vobis  resedi.  Eeditns  itaqne  mihi,  cnm 
"  a  fratribns  audivi  jam  Faacbalem  adesse  festivitatom,  tnnc 
"  certius  animadvert!,  olaasioom  ilium  hoc  inunisBe  quod  etiam 
"  apnd  civea  cselestca  non  sine  lueffabili  jocmiditate  atque 
"  featiTa  celebritate  recolitur  ealutiD  huaianie  mj^teriom,  qnod 
'  in  solennitate  Paachali  operatns  est  in  medio  terrae,  Qui 
'  eodem  momento  olitn  c*lum  et  terram  ex  iiibilo  creavit, 
■'  Jeans  Chriatua  Dominna  noster;  Cui  est  oum  Patre  coaetemo 
''  et  Spirltn  Sancto  honor  et  imperium  per  infinita  aceciila 
'  sBBCnlprmn.    Amen," 


De  fljoi-fe  Hennci  regis  JeroeoUmorum, 

ContWill.      Eodetn'  tempore  Henricus  de  Campania,  res  Jerosolimitanus,  Death  o( 
TjTT-  iii.  27.  qui  regi  Gaidoni  anccesserat,  de  fenestra  eminentiort  cnjnsdam  S™"?  "^ 
£269fi.       coenaculi  in  platee  pavimentnm  corruens,  Tractis  corvicibuB,  yj""^*"*' 
Id.  f.  269,   eipiravit.    Erat  autem  nepoa  regum  Francomm  et  Anglorbm,  Jernsalem. 


>  Id  the  margin  an  iiiTerted  cronn  is  drawn. 


UATTHfl   PABII4IENS1S  CHItONlCA  HAJOKA. 


A,D.  1196,  philippi   videlicet  et   Bicardi,  ex  fllia*  Lodowioi   regie   Fran- '^""t'.T^'"- 
corum  patria  Philippt,  qaem  anseeperat  ex  Alienor  regina  eua,  J^^g^'' 

t.  15  b,        quam  et  rex  Anglonim  Henricns  pater  regis  Bicardi  poatmodum 
diixlc  in  uxorem.    Dcfuncto  itaque  rege  jam  dicto,  status  Terrw 
Sajicbc  necessario  regem  esjgebat.    Unde  uuamjui  coneensti  cleri  Id.  f.  SC9& 
et  populi  clectna  est  vir  qnidam  illustria  de  reguo  Francoram 

ElectJoo  of  Johannes '  de  Breinea,  in   re   militari  espei-ientisaimns,  qui   et 

B'Mm         '"  "^S^™  coronatna  est;  Bub  cujus  indnstria  regni  negetia  sunt 
plnrimum  proaperata. 


Jt&t  Rieardiis  mtncios  misit  SiOmam  ermtra  areMeptsec^um 
Rotkomagensem. 

Anno  gratiae  ucxcvii.    Ees  Asglorum  Atcardus  fnit  in  Kor-  Hovedea, 
nannia  apud   Burum  nimia  confosus  angnstia,  eo  quod  aruht-  '^-  l^- 
epigcopna  Bothomagenais  in.  Kormanniam  aentcntiam   tulerat 
interdicti.      Jacebant  enim  corpora   defanctorum  insepnlta  per 
plateaa  civitatum  et  vicos,  qu!B^  viventibua  foBtorem  non  mini- 
mum incnBsermit.      Miaifc   ergo  rex  Willelmnm   Elyenaem   epi- 
acopnm*    cancellarium    suum,  episcoposqne    I) nncl mensem'  et 
LixoTienscm "  ad  curiam  Bomanmn,  ut  canaam  anam  defenderent 
contra  arcbiepiacopum  memoratum.      Sed  Witlelmua  episcopna 
Eljenais  Bomam  tendens  apud  Pictavim  diem  clauait  extre-  Diceto, 
mum.     Sapnltna  eat  antem.   in  abbatia  de  Pinn'   Oiatercieneia  '^''  *""'■ 
ordinis,  quarto^  kalendaa  FebrnSirii.     Sooii  anlera  ejos,  episcopi  Hoveden, 
videlicet  snpradicti,  iter  propositum  espedientee,  Romaia  per-  '"■  ^■ 
venerimt.    Convementtbns  aatem  parCibns  in  pricsentia  domini 
Fapie,  iltiaqne  dillgenter  auditis,  post  diutiuam  deliberatiouem 
domni   Fapte  et   cardinatiam   attendentoa  damna  et  importn- 
nitates  qoie  regi  is  ITormannia  possent  accidere,  nisi  locns  ille 
Andeliaoi  firraaretur,  dedcmnt  archiopiscopo  coiisilium,  nt  cnm 
domno   6U0   regi'   amioabiliter  ctntiponeret,  et  ab   eo  reciperet 
sufficientem.    ablatorum    recompenaatiunem,    jnsta    probomm 
Eeatimationem  virorum.      Aaserebant  enim  bene  licere  cuilibet 
potenti,  et  conseqnenter  regi  Anglornm,  torrse  suaa  infirmiora 


Richard 
sengers  to 

Death  of 

William 
T«iig- 
champ,  bp. 
of  Ely,  at 
Poietiers. 
The  rest 


fore  the 
The  Pope 


'  Mary,  wife  of  Henry  I.,  Count 
of  Cbampa^ne. 

'  John  de  Brieone  succeeded  in 
laiO.  Amaurj  II.,  who  had 
married  the  widow  of  Henry  of 
Champagne,  was  elected  on  Henry's 
death.  Uadden,  Hist.  AngL  ii.  p. 
61,  note  3. 

.   incuaserunQ    Added 


*  O.  W.  ins.  ft. 

'  Phlhp  of  Poietiers. 
'  William  de  Eupierre. 
'  Notoe  Dame  do  Pin,  dice,  of 
Poietiers. 

*  This  date  is  neither  in  Diceto 
nor  Hoveden. 

*  regi]   So  altered  hy  Par.  Irom 
rege,  whioh  0.  W.  have. 


DE   TfiMPOltE  BEaiS  RICARDI. 


Hoveden,    muni  re ;     lie     permde   Bibi    damaunt   eveniat    ant    gravatnm.' A.D.  I19T. 
"■  '*■         Sub   hac  autem  pacia  foi-ma  niuicti   tam  regis  qnam    archi-  to  oome  to 
episcopi   adrevertentoB,     impetravenint   interdicti    sententiam  ^f"?^  ^' 

Forma   yacw  faeke  mier    regeia   lUcardvm   et  arcJmpiscopum 
Bioikomagenamti . 
Forma  autem    pacis    eb    concordite    later    dominnm    regem  Agteement 
Angliffi  et  ecGleaiam  KobhomageitBeni  et   archiepiscopum  atepe  between 
Dloeto,        dictum  in    banc  modum   ae  habet;     "Bicardus  Dei  gratia  res  ^"^^^ 
^    '        '      "  Angliae,  et  Cffltera.     Cnm  saoroHancta  ecclesia  Bpouaa  sit  Eegia  archbishop 
"  ffitemi,  et  anica  IpsiuB  dilecta  per  quern  reges  regnant  etofBonec. 
"  principea  gabemaoula  poaaideub,  tanto  ampliorem  ei  Tolnmna 
"  devotionem    et   reyerentiam   exbibere,   quanto  certias   non 
"  regiam  tautum,  aed  omnem  a  Bomino   Deo  esse   credimns 
TJude  eicnt  yenerabilia  ecclesia  Bothomc^ensis, 


'  quae  inter 
'  dinoscitur 
'  trie   ducit   nti 


a  terrarom  uoatrarum  plurima  celebritate 
.  [pro^  renim  neceaaitat©  vel  temporam  noa- 
tilitatibna  opportuna  diligentia  conaulendum], 
"  sic  noaejusdem  matris  noatrse  commodis  «fc  augmentis  digna 
"  compensationo  digne  dnximua  reapondere.  Sane  villa  de 
"  Andeli  et  quibosdam  aliis  adjacentibas  locis,  qase  eraat 
"  Bothomagenaia  eccleai^,  minns  sufficienter'  finuatia,  inimicis 
"  noatris  in  terram  noatram  Normanniie  per  eadem  loca  patebat 
"  ingressua ;  per  qute  incendiis  et  rapinis,  necnon  et  aliia 
"  boatilitatis  sceTitiia,  in  eandem  terram  nonnanqnam  licentiug 
"  graaaabantar.  Quocirca  venerabili  patri  noatro  W[altero] 
"  archiepiaoopo  et  capitulo  Rothomagenai,  debitum  babentibua 
"  ad  noatra  et  pnedictaa  terwe  noatrse  damna  respeotnm,  facta 
"  eab  permutatio  inter  ecclesiam  Botbomagenaem  eb  axcht- 
"  epiacopum  W[alterum]  es  una  parte,  et  nos  ex  altera,  de 
"  manerio  do  Andeli  in  hac  .forma.  Quod,  videlicet,  idem 
"  arcbieptacopua  de  cousoientia  et  volontate  domni  Fap» 
"  Cieleatini  tertii,  et  de  assensa  capitali  Bothomagenaia  ec- 
"  cleaiie,  couceaait  et  in  porpetuom  quiebnm.  clamavit  nobis 
"  et  liajredibua  noatria  priedictnm  mauerium  de  Andeli  cnttt 
"  novo  caatcllo  de  Bupe  et  cum  foreata  et  onm.  omnibua  aliia 
"  pertinentiis  et  Ubertatibua  auia,  esceptia  ecolesiis  eb  prsa- 
"  bendia  militum,  et  excepto  manerio  de  Frasinia  cum  perti- 
"  nentiia  suis.  Qaaa  omnia  idem  archi  epiacopua  ecclesiio 
"  Bobbomageusi  et  aibi  et  suis  aacceaaoribns  retinait  com 
"  omnibus  libertatibns  et  liberia  GonBuetudinibus  suia  et  cum 

^  These  vorda  are  also  omitted 

O.W. 

'  luffieienler]  goffiaereiit,  B. 


440 


MATTH^I  PABISIENSIS  CHRONICA  MAJOSA. 


A.D.  nfl7. 
Agreement 
between  . 
Richard 
aod  the 
nrchbishop 
of  BooeD. 


Preachiog 
ofFulkof 
Neuillj  in 
France, 
and  Eas- 
tace,  ab- 
bat  otSita, 


tnahopof 
Bangor. 


integritata  sua  in  perpetnom.'  In  egcambiam  aatem 
"  manerii  pr»dicli  de  Andeli  com  peHiDentiia  ocmcesBbnaa  et 
in  perpetuam  qaieta  olama.TimTts  ecclesiee  Bothomageosi  «t 
priedicto  Sxohiepiscopo  et  BUcceBBoribna  buib  omnia  moleu' 
dina  qnee  uob  liabiiiinas  &piid  KotLomagmn,  qnando  hmc 
commntatio  facta  est,  iategre  cum  Omni  sequela  et  moltnrft 
"  sna,  sine  aliqao  retinemento  eomm  qnre  ad  molendmnm 
"  pertinent  vel  ad  molturam,  et  com  ommbna  libertatibns  ct 
"  liberis  consuetudinibus  quae  Bolent  et  debent  habeve;  neo 
"  alicTii  Ucebit  ibidem  molendinnm  faoere  ad  detrimentnm 
"  molendiuoram  prsedictorum.  ConceBsimns  eia  insuper  viltatn 
"  de  Diepe  ot  yillam  de  Bateiles  com  omnibus  pertinentiis  et 
"  libertatibua,  cum  mancrio  de  Loureai  et  foresta  de  Halier- 
"  arant'  cnia  feris  et  omniboa  aUis  pertineutiia  et  libertatibns 
"  enis.  H(ec  autem  omnia  in  eeoambinin  Labebmit  prsdicti 
"  muierii  de  Andeli  eoclesia  Bothom^ensiB  et  arebiepiscopna 
"  preedictuB  et  BoccessoreB  soi  in  perpetnnm.  His  testibns. 
"  Factum  est  autem  hoc  escambiom  apad  Bothomagnm,  anno 
"  gratias  millesimo  centcBimo  nonagesimo  septimo  et  anno 
"  rogid  noBtvi  octavo." 

lUis  diebus  surresit  in  Franda  quidaoi  prrodieator 
egregius,  per  qucm  Dominus  virtutes  palam  operari 
dignatus  ^t,  qai  usuram  in  Francia  maxime  conatus 
est  extirpare,  quEe  dico  usura  in  Franciam  ab  Italia 
tranajens  uimis  pullulaverat,  et  nobile  regniim  Franco- 
rum  jam  maflulayerafc.  Nomen  pnedicatori  Fulco  fuit ; 
qui  in  Angliam  quendam  rdigiosum  ad  deponenda  tem- 
Ijora  commei'cii  diebua  Donunicis  abbatem  de  Flai  des- 
tinavit  Qui  veniens  illud  inconveniens  in  myitis  locis 
delevit.  Eo  quoque  tempore  Robertns  de  Salopesbire 
conaecratus  est  in  episcopum  de  Bangor. 

EfiB  Ricar^us  corpus  Sandi  Waleriei  in  Normanmam  trans- 
ivMi,  et  naves  ibi  multae  tonibuseit. 


bale.) 
Cf-Coggeg- 


6.  Valety       Eodem*  tempore  snggestnm  eat  regi  BJcardOt  qnod  nayea 
burnt  wid    ex  Anglia  venire  eonBueverant  «pai  Sanctum  Walerionm  ad 
j^^^^]^*''*  deferendiim  viofcualia  regi   Francorum  et  aliis  inimiciB  auia, 
awttj  by      Facta  itaque  iliac  equitatione,  Tillam  combnssit,  monaohos  de-  Horedeu, 
Iticliard.      — iv.  19. 

'  TwosentencBB.giveoinDiceto,   j       '  Alihermonti 
are  omitted  here.  *  The  beginning  of  this  chapter 

'  Lonviers.  I  is  Wendoyer's. 


BE  TQIPORE  BEOIS  BICABDt, 


441 


Etrusit,  feretrum  Sanoti  "Wftlerici  cum  reliquiis    in  Norman-  A.D.  1 
hiam  trftnavexit.    In  portu  antem  illo  naves  ex  Anglia  invenit 
fmmento  et  victnalibna  onnsias,  quarum  uaufas  suspend!  prse- 
cepit;  navibnsque  combustis,  victaalia  sals  milittbus  erogavit. 


m  r 


;  Bicardifs  comtiem  Flcmdi-e. 


t  alios  sU/i  obliyaBit. 


■  Per  idem  tempne  rex  Eioardos,  datis  mnneribus,  omnes  de 
regno  Francorum  potenliores  in  aiii  favorem  allexit;  Baldewino 
comitt  Flandriee  pro  auxilio  gno  qutuque  milia  marcas  argent! 
contnlit,  et  i|»e  regi  obsides  tradidit,  quod  sine  ipso  non  comjKt- 
neret  cum  rege  Francorum.  Campani  cum  Britonibus,  relicto 
rcge  Pi-aucornm,  regi  Bicardo  adhajseruot.  Willelmns  Crepin, 
constabulariua  de '  Augi,  regi  Anglorum,  vi  compnleue,  idem^ 
castellum  reddidit ;  qnod  rci  confestim  mimivit,  et  res  Fran- 
corum exercitu  coiigregato  i]]ud  obsediL  £t  dam  "kxo  fierenf, 
rex  Anglorum  in  AlTerniam  hostilitor  progrediens,  decern 
castella  regie  Francornm  et  magiiani  mulfpitudinem  homi 
nam  suorum  cepifc;  Bed  anteqnam  rex  Anglorum  rediret 
Normanniam,  rex  Francorum  cepit  Dangu  castellum  ;  conces 
militibus,  qui  in  ejus  priesidio  erant,  pro  quinquaginta  marci 
^■genti  vita  et  membris  cum  ^  oqnie  et  armis ;  et  res  castellnm 
rebinnit,  illudque  £rmavit. 


the  French 

noblea. 
His  alii. 


of  FJan- 

Surreoder 
of  Dangu 
castle  lo 
Vicbaxi. 
He  invades 
Aavergne, 
and  Philip 


Vt  ree  Francor 


t  Flandru 


ircio  posiiiis  fuerii. 


Interea  comes  Flandrensis  E[aldewinus] '  castellnm  Arraa  ob-  1. 16. 
sidione  vallavit;  quo  anditoros  Francorum  illuc  venit  cum  eier-  Siege  of 
citn  copioso;  in  cajus  adventn  comes,  obsidione  relicta,  abiit  in  -4-was  by 
terram,  enam,  insequente  illnm  rege  Francoi"um.  Cum  autem  ^f  p[gQ. 
rex  longius  proceasisset  inter ''  paludes  ct  recessue  maris,  comes  ders. 
FJandrensis  fecit  oonfringere  ante  et  post  enm  'pontes  eb°  Philip  ia 
aqufeductus  aperire,  ita  quidem  qnod  neque'  prooedere  aeqne  forctd  to 
redire  potuit,  nee  ad  eum  poterant  vicLiialia  deferri.  Tunc?"™**", 
rex  in  arcto  poaitus  comid  signavit,  qnod  ea  intentione  illuc  the  eoont 
venerat,  ut  cum  eo  vel  amicabiliter  componeret,  Tel  ipsam  aofPlan- 


■  de  Augti  A  blunder  for  Danga, 
which  Hovedeu  has. 

3  idem2  Written  by  Par.  ever  an 
eTasnre.    O,  W,  have  eandea. 

'  cam  egjiis  el  armisj  Not  in 
Hovedeu. 

*  B,']  P.,  B.  0.  W. 


'  inter  ....  mcrmj  Added  by 
WendoTcr. 

'  et  .  .  .  .  aperire]  Added  by 
Wendover. 

'  ncij«e  ....  potuit]  Added  by 
WendoTW. 


442 


liKTIRML  PABCStENSIS  CHSOHICA  HAJORA 


Proposed 
coDlereQce 
for  Sept. 
17,  be- 
tween Gail- 
loD  and 
Andely, 
Philip 
breaks  his 
oath  oa  hie 

I'aria. 


PhiUp  of 
Foicderg, 

bistiop  of 
Durbam. 


fidelitate    regis    Anglonim   rcTOcaret.     Nanciavit  tngnper  ei  (Not  id 
quod  ligiiia  homo  ejus  ei-at;  uude  nee  debnit  nee  decuit  illnm  Hoveden  ) 
ooronam  suam  impagnare.     Sed  tandem,  aiilequam  61  comes 
licentiam  abeundi  coDcedoret,  jaravifc  res  quod  tarn  ipsi  comiti 
quam    regi    ADglornm   omnia,   qnte   per   werram  occupaverat 
castella  allaqne  jura  aua  eis  redderct ;  et  ad  hujus  pacti  ese 
cotionera  statuit  diem,  ut  tain  ipse  quam  rex  Aiiglorum  veni   Hoveden 
renfc  ad  coUoquinm  inter  Wailun  et  A[n]deliacn'm  fen»  qnarta  "  21 
post  Exaltalionem  sancto  Grncis-    lEt  sic  liberatus  a  captione 
comitis,  idem  rex  ad  propria  remeavit.     Keversua  aiitem  Pa-  (Not  in 
risius,  consilium  habnit  a  suia,  ufc  a  jiacto  resiliret;  nou  enim  Horeaen.) 
ad    observationera  jnramenti,    quod   de    necessieat©  eb   quasi 
cooctas  fccerat,  cxbitit  obligatus. 

De  quibtisdoini  coaetititHonihtts  a  rege  Sioardo  ■uliliter  promsie. 

Eodem  anno,  constilutum  est  a  rege  Bic!u-do,  ad  *  iustantiam  HoTed«ii, 
H[uberti]  Cantuariensis  archiepiscopi  et  Anglite  jnaticiarii,  in  iv.  33. 
die  Sancti  Eadmundi  regis  et  martiris  apud  Westmonasterium, 
ut  onmes  mensorae  per  totam  Angliam  ia,  bladia  et  legu- 
niinibus,  6am  in  civitatibus  quam  extra,  ejnadcm  eint  quauti- 
tatis,  et  masime  mensura  celise,  vini,  et  pondera  mercatorum. 
Constitutam  est  etiam,  ut  lanei  paimi,  ubicunque  in  regno 
fiaut,  duaa  uluas  babeant  iatitudiuis  infra  tisuraa,  et  sint  in 
medio  et  in  lateribus  ejusdem  borutatie.  Statutuia  eet  inguper, 
ne  quia  mercator  prtetendat  seldie  suffi  mbeos  vel  nigroa  pau- 
noa,  vel  aliquid  aliud  nude  viana  intuentium  deeipiatur  ad 
pannum  bun  am  eligendum.  Esiit  prseterea  edictuni,  quod 
nulla  tiuctura  njai  solummodo  nigra  fiat  olicubi  in  regno,  nisi 
in  capitalibus  ciritatibns  aut  bnt^is ;  et  ai  quia  in  aliquo  isto- 
rum  tranagreasor  convictna  fnerit,  corpua  iliius  capiatnr  et 
in  carcerem  detradator,  et  omnia  qute  ipsina  aunt  ad'  fisci 
commodum  saiaiantur.^ 

Eodem  anno,  Philippua  clericua*  regis,  natione  Pictavenaia  Dieeto, 
et  Duaelmensia  electas,  a  Papa  C^lestino   apud  Laterannm  col-  69?-  ' 
munna  conaecrationia  guacepit. 


'  ad  .  .  .  justjciaru]  Added  by 
Wendover. 

^  ad  .  .  ,  commorfuin]  in  mana 
domini  regis,  Hoveden. 

'  In  the  maigin    in  rubrick    ia 


"  gulam  piatorum,"  i.e.,  below,  page 
480. 

*  chtKtu  ....   el]  Added  by 


u 


bE  TEMPOKE  REGIS  WCARDI. 


Tit  Otko  in  reyem,  Alein-aun 


I  coronatus  fuerii. 


A.IX  IIOS 
Coronal  id 
ofOtho 


Anno  gratia  Mcxcvnt.,  qui  est  ajurns  regni  regis  Anglortii 
Bicardi  nonus,  procurante  eodetn.  rego,  Otho '  nepos  ejue  Aquii 
grani    m    regem    Alemannis    aive    Germanife    coronatus    est.  Aachen. 
Qui  Btatim   fltiam   duoia   Lovaniffl    [in]   usorem   ducens,  in  die  ""^  ™ 
coroiiationis  ea^  sedib  simul  cum  ca  ia  cathedra  ad^  inensam 
sed  non  tunc  coronate. 


Innocentius  Papii. 

Eodein  anno,  defuncto  Papa  Caalestino,  Innocentiiis  tertias 
sncceasib,  in  die  Oitthedrfe  Sancti  Petri  Papa  consecratus  et  in 
Petri  cathedra  collocafcus. 

Cujus'  favore  esortam  est  in  Italia  novum  genns  prasdica- 
torum,  qui  J&cobitie  voluerunt  appellari,  eo  quod  vitam 
cceperunt  ApostoHcam  imilari.  Isti  in  vtctu  et  yestitu  satis 
tcnues,'  auram  et  argentunt  vel  aliud  quid  proprium  aou 
posaidentes,  ibaut  per  oivitates  et  vicoa  et  castella,  verbmn 
Evangolii  prsedicantes.  Muitipiicati  sunt  autem  iu  brevi  per 
orbem  universum  propter'  spontanea  tn  panpcrtatoni,  babi- 
tantes  deni  et  aepteni  simul  ia  urbibus  capitalibus,  nibi]  do 
crastiuo  cogitanles,  nee  qulcquam  usque  luajie  retinentcs.  De 
evangelio  quorjue  jnxta  regulam  Apostolicam  yivebant ;  et  si 
quid  sibi  iu  menaa  ex  elemoaiuarnm  largitione  super abundayit, 
hoc  continno  pauperibua  erogabant.  Ibaut  antem  calciati  IQ 
prKparatione  Evangelii,  veatiti  dormiebaat;  mattis'  pro  strain 
utelMintur,  saseia  cerTicalibus  capitibus  subnixis. 


riage  with 

daughter 
of  Henry 
duke  of 
I«uvain. 

loaocent 
III.  Pope, 
32  Feb. 

Account 
of  the 
cTacobites 


De  admirandii  ptenUeiitia  Sugonis  Ceslreri 


a  epiecopi. 


Eodetn  anno  Hugo  de  Nunant  Coventrensis  sive  Cestrenei 
episcopus,  Bcmam  tendens,  in.  Iformannia  ccepit  graviter  il 
firmari ;  cumque  ingraveaceote  ffigritadine  mortens  eibi  vicinai 
cognovisaot,  fer.it  aocersiri  viros  religiosos  totius  Wormannife 
quos  habere  poterat  abbatea  et  priorea;  et  audientibns  cunctis, 
voce  clamoaa  confeasua  est  pure  et  maiima  cordis  contritione 
ao  laorimarum  jugiter  effusione  omnia  peecata,  acelera,  et 
enormitates  omnes,  qute  susi  memorite  occurrobant.  Tanta 
autem  contritas  erat  et  commotus  pcenitentta,  quod  omnes 
Be  iutuentes  ad  lacrimas  et  ainguitna  commovit. 


Deaihof 
Ilu^h  of 

bieliDp  of 
Coventry. 


'  lliere  is  a  cromi  iu  the  margin. 
'  ad  fnejMam]  Added  by  Wend- 


*  I  have  not  found  the  source  of 


this  or  the  following  two  chapters. 

'  tellies]  So  altered  by  Faris  from 
Unui,  -which  O.  W.  have. 

*  nwifti]  matris,  O.  W. 


444         MATTHJEI   PABISIENSIS   CHfiOStOA  MAJORA 


A.D.  1198.  Deniqne  flene  eb  ejulans,  manibusqne  consertie,  prtelatos  omnea 

His  repen-  m  rirtute  Dei  acynrabat,  quaticns  sibi  pccnttenti  anper  tot  et 

tance  for      fantis    flagitiornm    escesaibuB   pcenam   infligerent   et    aatisfao 

sioQ^the  ''^'*''^™  condignam.    Andicnt«s  autom  viri  religioai,  qui  locto' 

Coventry    astabaoit,  in  episcopo  vitam  adeo  Hagitioaain,  aimul  et  admira- 

monks.       bileia  oordis  contritionem,  ad  iavicem  seso  contueutes,  obma- 

tuerunt  tmiversi,  nescientes  quid  daront  consilium  vel   quid 

tarn  Bubito  rosponJerent.      Quod   ceruene   episcopus   disit  eis ; 

"  Scio,"    iuquit,    "  euio,    quod,  taatis    enormitatibus    audifcis, 

"  haeaitatia  inter  vos  quid  mihi  pro  pcenitentia  iufiigatis;    Bed 

"  obsecro  voa  in  nomine  Jesu  Cbnati  Domini  uoatri,  quatinus 

"  in  loco  poeniteiitiEe  et  remissionem  peocatorum  meorum  in- 

"  jungatia  roibi,  nt  secundum  Tolnntatem  Dei  sim  in  poanis 

"  Purgatorii  usque  in  diem  judicii ;  ut  time  per  misericordiam 

S.  Jae.  ii.    "  Bedemptoris  nostri,  qui  semper  misericordiam  eiealtat  mper 

'3-  "  judicium,  salvua  flam."     Placuit  hoc  consilium   nniversie, 

satva  sibi  semper  dementia  divina,  quae  omnes  salvari  desi- 

derat  et  neminem  valt  perire.     Tanc  episcopus,  andientibas 

cunctia,  cum  ingenti  mrerore  recoguovit  qualiter,  espulais  mo- 

□aohis  CoTentroDsibus,  ad  cnmnlum  omnidm  malorum  in  loco 

eorum  irreligioaos  clericos  introduxit.    Ad  cujus  flagitii  satis- 

factionem    aliud    genus    correctionis    non  invenit,  niai  ub  in 

eorum   habltn  vitam   finiret,   in   quoa   diabotico  spiritu   exagi- 

tatua,  dum  potuit,  persecutionem  exoibavib,  mendicare  coegit, 

f.  16  £.       et  qnantum  in  se  erab  odio  morbali  afflixib.    Sicque  eum  m^no 

ejulatm  abbatem  Becci,  qui  inter   cffiteroa  aderat,   deprecana 

adjuravit,   qnatinua  intnita   caritatia    ad    diaboli  confusionem 

babitum  aibi  concederet  monacbitem ;  ut  illos  haberet  patronos 

in  steculo  ftitnro,  quoa  peracoutus  fuerat  in  hoc  mundo.     Quod 

cum  impletum  fuisset,  omnia  qute  poseidebat  in  auro  et  ar- 

gento,   in    gemmia   et   vaais   pretioais,  domibue    religiosis   et 

pauperibus  erogavit.    Et  sic  in  spe  bona  omninm  assistentimn, 

et  jngi  lacrimamm  effosione,  fine  inaperato  quierit. 


The  cauee  Horabatnr  ea  tempeatat«  in  curia  Bomana  monachus  quidam 
of  the  Coyenbrenaia  ccenobii,  Thomaa  nomine,  qui  ab  episcopo  prae- 

Coventry  f^(^  ^.^j^  cseteris  fratribua  expuleus,  ut  superiua  relatum  est, 
pleaded  br  i^onachos  cironmquaque  disper^os  simul  cum  ccCnobio  aucto- 
Ihomaa,     ritate  eummi  Pontificis  in  statum  priatinum  studnit  reformu-ei 


DE  TEMPORE  BEGIS  EICAHBl. 


Qoidun  autem  fratrtim  ejuB  obierftnt;  quidam  t^dio  et  pan- 
pertate  affeoti  a,  cnria  recesserant ;  ipso  solo  in  negofcio  perse- 
verante,  ax  paupertate  niioia  compnlsua,'  paaem  suum  mulki- 
tiei]9  mendiconte.  Sed  oom  nuper  de  morte  epiacopt  Goven- 
trenais  nuncios  deeideratos  aocepisset,  esaltatum  est  cor  ejus 
in  Soiuino,  qui  dat  in  Be  Bperantibns  et  perseverantcr  agen- 
tihtia  boDitatem.  Qnadom  vero  die,  cum  Innocentias  Papa 
nuper  creatus  cum  cardinalibus  suis  in  conaistorio  sederet, 
nlonachna  memoratns  audacter  prorupit  iu  medinm,  et  peti- 
tionem  sui  negotii  indicatricem  Pap»  porrexit.  Quam  cum 
illc  perlegisset,  incontinenti  monacho  respondit ;  "  Frater, 
"  noune  ista  petitio  a  priedecessoribns  noslris  Clemente  et 
"  Cieleatino  stepius  repuisa  est,  me  andiente  et  yidente  ?  Et 
"  tn,  qni  illoa  non  potutsti,  me  quasi  delirum  vis  cirotim- 
"  venire  P "  Et  iratus  adjnnxit,  "  Recede  frater,  recede, 
"  certe  iuaniter  Lie  expecias."  Mouachus  autem  hreu  audiens, 
cum  lacrimis  aiuarissimia  respondens  aitj  "Pater  aancte,  pe- 
"  titjo  mea  justa  eat  et  omnino  honeata,  et  ideo  inaniter  non 
"  espeoto.  Especto  enira  mortem  Testram,  sicut  feci  mortem 
"  arateceasoram  veatrorum.  Succedet  enim  vobis,  qni  petitio- 
"  nem  meam  esandiet  cum  effcctu."  Papa  vero  hoec  audiens, 
et  Bttpra  quam  dici  potest  admirana,  aasidentibua  sibi  cardinali- 
bus dixit;  "Konne  andistis  quid  diabolne  iste  dixit?  Especto," 
inqnit,  "  mortem  veatram,  sicut  feci  mortem  antecesaortim  ves^ 
"  trornm."  EtconFersasadmoftacLum  ait;  " Frater,  per  Sane- 
"  turn  Potram  mortem  meam  noii  hie  espectabis,  exaudita  est 
"  enim  petitio  tua."  Et  oontjnuo  antcqnam  cibum  Gonieret 
Papa,  H[uberto]  Oantnariensi  arehiepiacopo  dedit  in  mandatis, 
ut  eontinuo,  visis  literis,  ad  ecclesiam  Coventrensem  peraonaliter 
accederet  et  expulsia  clericia  monachos  investiret  Sic(|<ie 
orchiepiacopus  memoratus,  amotia  clericis  prfefatia,  summi 
PontiBcis  auctoribito  roboratwa,  decimo  quinto  kalendaa  Fobru- 
arii  monachos  introdusit.  Et  qooniam  prior  illiua  loci,  mo- 
nacbia  exulautibus,  defunctoa  fuerat, '  praefecit  eis  priorem 
nomine  Joibertum,  nations  Normannam ;  qui  propter  eminen- 
tiam  prudentisfl  sEecularis  trea  prioratua  de  Davintre  et  de 
Weneloe  et  de  Coventreia''  auaceperatad  regendnm.  Qui  eon- 
tinuo cnm  consilio  monaehornm  do  electione  episeopi  trac- 
tare  incipiena,  oommnni  deliberatione  Gaufridum  de  Muacbamp 
elegeruut.  Eodem  tempore,  mortuo  priore  de  Bermundeseia, 
H[ubertn8]   Cantuariensia    arcbiepiscopus,  nt  Joiberti    supra- 

>  Sic  MSS.  1  beiug  caught  by  tbis  word  below  ; 

'.  Conentreia^   So  O.  W.    E.  baa      aud  so  tbe  Hist,  Angior, 
BermuBdesda,  the  eye  of  the  iscribe  I. 


A.D.  1198. 
one  of 
those  who 
had  been 
expelled, 
before 
Pope  Inno- 
cent III., 


bishop 
Hubert  re- 
Elores  tbe 
mookg  to 
Coventrj, 

and  makes 
JoibeFt 


HATTH^I  PABISIBNSIiJ   CHBOKICA  MAJORA. 


I  l<i8.  diet!  avaribite  satisfuceret,  tribua  prioratibus  suis  hunc'  quartiira 
adjccit. 


lis  eoneeeralione  quortaidam  episaopomm. 


bishop  of 
Ely, 

8  March. 
GeoStej, 
bishop  of 
Coven  iry. 
Omen  of 
Bichard'a 
,  death. 

Qeoffiej. 
archbishop 
ofTorii, 
makes  his 
peacp  vith 
Bichatd. 


Per  idem  tempua,  Dominica  qua  cantatur  Ltetare  Jerusa-  Dieeto, 
lem,  Bastachiua    Saresberiensis  decanus  Elyensis   episcopatns 
mTiiiaa  conseoratioQis  Buacepit,  per  maauia  H[uberti]  Cantua- 
rieasia  aiM:hiepiscopi  apnd  Westitnonasterinm  in  caprella  Sanctte 
Kateriuse.     -Deinde  Gaufridus  CoTentrensis  electna  ab  eodem  W-col-703. 
archiepiscopo   Cantuarife   consecratus '  est,   undecimo  kalendna 
Julii;  quo  etiam  tempoFe  [viii.]  idua  Mail  plnit  saagaia  vinda- 
tim  auper  cediScantea  turritn  apnd  Andeliacum  in  ^ormansia, 
mortem '  fortaaae  regis  Bicardi  denuntiana  in  brevi  fotaram. 
His  denique  diebtis  Gaufridaa  Eboracensia  archiopiscopus  regi  Hoeeden, 
Ricardo  eb  fratrt  suo  in  Norraannia  pacificatna  est;  erat  enim  '''' 
commotQB  in   eiim  propter  dejoctiooem  W[illelini]     cancellarii  ff  "Ji"^ 
Biii,  dum  idem  rex  ab  imperatore  in  vincnlia  teneretur. 


Hoveden.) 


I{[tibm-bi3}  CanbKtrie}! 


The  quar- 
rel between 
archbishop 
Hubert  and 
the  Can- 
terbury 
tuoDks,  re- 
specting 
the  church 
at  Lam- 


Thej  also 

of  the 

death  of 

William- 

with-the- 

be^d. 

ThePoi>e 

orders  him 


Circa  dies  istos  surrexit  disaensio  et  iniqnitafi  inter  arcbit^pi-  Cf.  Hove- 
seopnniCaiituariensemetTaorLachos  Sanctffl Trinitatis Cantnaria;,  den,  iv.  49. 
propter  eeclesiam  qtiam  idem  archiepiacopus  apad  Lamheiam 
de  novo  conatrniierat ;  timuerniit  enim  monacbi  ne  aedem  illoc 
cathedralem  transferret.  Unda  Romam  profectj,  Innocentio 
PapiB  eonqneati  sunt,  quod  archiepiseopua  contra  ordineni 
dignitatia  aute  gerebat  ae  jnstieiai-inm  Anglite  el  jndicem 
sanguinia ;  ita  quod,  omissis  eeclesiaaticia  negotiis,  eiecularibna 
plus  ieqno  intendebat,  coDtra '  consilium  Apostoli  dicentis, 
"  Nemo  militans  Domino  implicet  se  negotiis  ssecularibus." 
Impoauerunt  inauper  ei,  quod  es  illine  mandato  fuerat  ecclesia 
Sanct©  Marifo  de  Arcia  Londoniie  violata,  et  Willelmus  cum 
Barba  ab  ilia  extraotna,  et  equomm  oandia  alligatiia,  et  per 
plateaa  civitatia  diatractna,  tandem  patibnlo  est  auspenaus. 
Sicque  monachi,  mnlto  ibidem  Jere  effuao,  famam  arcbiepiscopi 
noa  raediocriter  denigrabant.  Hia  Papa  auditia  i-egi  Anglo- 
vam  dedit  in  mandatia,  qnatiuua  etatim,  visia  Uteris,  sub  pcena 
interdlcti  prcefatum  arobiepiacopum   ab   officio  juaticiarii   re- 


moved         _^_ — — 

^^  rf*  '  ''"'*  '^  ■"*  ""^oti™  "f  'Us  la 

jasticiarv.    ^^^  Annals  of  Becmoudsey. 

*  mortem  .  .  .  /alaTam]  Added 
by  WendovCTt 


'  This    iotrodaction 


DB  TEMPOEE  EEGIS  RICAHIH. 


Cf.  Hove-    moveret,  prsecipue  cnm  nou  liceat  epjscopia  negotiie  Bsecniftri-  A.D.  1198. 
den,  iv.  48.  ^ns  impUcari.    Amoto  igitur  areliiepiacopo,  vex  Eieardas  loco  Geoffi-ey 
ipaina  Gaufridum  filinm  Petri  subrogavit.  ^Z^ 


Be  prmlio  eampeetri   inter  Anglos  et  Walenses  i 
corruerii'rii. 


quo  inuUi 


iv.  53.  Eodem  tempore,  rege '  Ricardo  in  partibiia  trans marinis  mo- 
ram  facienle,  Ganfridua  filios  Petri,  Anglise  prothojuaticiarius, 
magtio  eiercitn  eongregato,  profectue  est  in  Waliiam  a<l  suc- 
carrendum  hominibus  WCillelmi]  de  Brause,  qnos  W^uuuwen 
rex  WalliDB  obsederat  in  cafitello  Matildis.  Quo  cum  pervenissefc, 
compestre  prrelium  oommisit ;  "Walenees  vero  AngUa  resistere 
Tion  valentes  in  fagam  compulsi  ennt,  et  proici^ntea  arma  ana 
ut  melius  fugerenl,  Angligenis  audaeiam  priebaerunL  Occiai 
autem  refernntur  ex.  eis  pluaqnam  tria  milia  septihgenti  ar- 
matorum,  exceptis  retentis  et  letaliter  vulneratis.  Ex  Anglia 
tero  nnas  solummodo,  ex  ictu  sagittce  inopiuato  incaiite  a 
quodam  socio  sno  directce,  vnlneratus  interiit. 


Geoffrey 
Pili  Peter 
defeats  the 
Welnh 

Gwenwjn- 

CaMle 


Rex  Bicivrdus  faeto  congressa  turn  rege  Francorwm  cepit  miliiea 
viginii. 
Per  idem  tempus  res  Pi'ancomm  Philippua  et  res  Anglornm 
Eicardue  eongressi  sunt  inter  Games  et  Veriioaera.  In  qno 
congressu  rex  Praiieorum  et  sui  per  fugam  aibi  oonsulentes, 
raptdo  equoriim  cureu  Vemonem  pro  refugio  pelierunt.  Sed^ 
antequam  castellum  Jngredi  potijerunt,'  res  Eicardita  illos  in 
ore  gladii  iosecntus,  cepit  ex  eis  vigioti  militea  et  servientes 
plnaquam  sesagiota.  Eodem  tempore  Eicardus  Londoniensis 
episcopus  debitnm  humana>  iiaturte  persolvit,  quarto  tdus 
Septembris. 

Da  adtniroTida  ngis  Rtoardi  victoria. 

Circa  hoa  denique  ^  dies  magjiificua '  rex  Anglornm  Ricardus,  Richard 

omnibus  viribua  congregatis,  cepit   per  insultum  tria  cast«lla  captures 

Euper  regem   Francorum,   Sirefontannm  videlicet,   Burriz,   et    fo^  "^ 

castrum  de  Onrceles,  laudabili'  fultns  virtute  Anglorum,    Eex  t^oe  But- 

Courcelles. 


Death  of 

liicliard, 
bisbop  of 


'  rege  .  .  .  fatieHte]  Added  by 
Wendover. 

^  sed  .  .  ,  tWecufutj  Added  by 
Wentlover. 

■■  pWuCTiHii]  potoisBent,  0.  'W., 
aiid  so  tbe  HiM.  Auglor. 

*  idui}  om.  O. 


'  detagw]  itsque,  C. 

'  Magnificas  is  inserted  by 
Wendover,  as  onmibva  virihaa  coa- 
gregatie  io  the  nest  line. 

''  hudabUl  .  .  Anglorum]  Added 
by  Wendover. 


448 


MATTHJEI  PAEISIENSI8  CHBOSICA  MAJORA. 


A.D.  lies- aulem  Frauoorum  Philippns,  cam  militibna  qnEnMngentiii  efc  Diceto, 

Philip  BervientibuB   mnltis    et    bmnibiaa    comnmnia    aula  de  Mantua  ^o'-  "^■ 

leavesMan-  exiena,  profectna  est  ,ad   sucourreudum    caatro  de    Curcelea, 
defend**    quod  nondam  oredidit  esse  captum.     Quod  cum  audisset  per  Hoveden, 
between       esploratorea  aaoe  rex  Iticardiis,  venit  es  adverso  ei  obviam ;  ''■  ° 
Courcelles  et  inter  Ciu'celes  efc  Gisortium.  campeatre  cum  illis'  prfflliom 
andOisors.  Q(,m[^igj(;_    j^   2,0^   anfcem  congreasa  rex    Francornm  pondus 
praelii  ferre  non  valeus,  coactua  cum  auis  ad  Qiaortii  caetellum 
aufngit;  et  oum  fugiendo  pontem  d-e  Gisora  aacendiBBcat  fugi- 
entes,  confraotne  est  pona  illc  prte  multitudine  intrantiam  cam 
He  taisiii- impetH    pontem,"    et  ipse   res  cum"  eqno  et  armia  cecidit  iu 
to  the  Epte  fluTium  de  Eetbe  cum  aliig  innnmeris  de  regno  Francorum,  ufei  (Not  in 
"''"^"'S"*' res  ille  inc(»n<i  jacens  Toluttttua  a  mortis  discrimioe  vis  erep- Jl^^^^pnO 
tns  est.     Sed  interea  aciea  quiedam  de  FrBncigenis  electisaima, 
ufc-dominua  eorum  liherius  per  fugam  sihi  coneuieret  et  regis 
eum  insequentis  manus  evadereh,  revRrsi  defronte,  contra  regem 
Ricardum  "impetum  in  eum  fecernnt  acerrimum,  aeee  pro  domini 
sni  erepfcione  morLia  pericnlo  esponcntea.    Tunc  bellum  utrobi- 
qne  accenditur,   enses  falminant  circa   capita  galeata,    iclibus 
ingemiiiatis  ignea  estorqueot,  lancearnm  rigor  boates  bine  inde 
prostemit;  fabulia  vacare  non  est  locus,   nee  fnror  cessavit 
accensns,*  donee  rex  Anglorum  aciem  prseftitam  in  ae  conversani 
Names  of     s«b  captione  conclnsit.      In  quo^   conflictn  rex   Eieardna  ires  Diceto, 
the  pri-       eleetoa  militea,  Matbteum  acilicet  de  Monte  Morecino,  Alanum  col.  7(n. 
Tk^'^h       ^^  Eusci,   et  Pulconem  de   CHlervallis,  ab  equis  ad   terrain 
RicharZ     prostravit,  prostrates  retinuit,  et  cum  eis  nobiliores  de  regno  Hoveden, 
Francorum  baronea,  quorum   hie    nomina  pranotantiir  ;    Galis  ■'■  56, 
de  Porba,  Girardua  do  Cbori,  Philippua  de  Nantui),  Petrus  de 
Escbans,"  Robertns  de  Sancto  Dionisio,  Tbeodbaldus  de  Wal- 
angardura,  Cedunal  de  Trie,  Rogerue  de  Meetlent,  Aim  Triers,' 
ReginalduE  de  AsbI,  Baldewinns  de  Leiani,  Thomas  de  Asgent, 
Ferrius  de  Parisiua,  Petrua    de  Latonia,*  Gwido  de    Nevers,' 
Frumentinoa  Campanensis,'*  Teodoricus  de  Auceie,  Anfricna  de 
Eaalim,  Eborardna  de  Munteini,  Odo  de  Munttiun,  Fnncardaa" 
de  Rupe,  Walterua   Rufua,  EmulfUs  de  Leini,   Willelmna  de 
~  I,'"  Jokcims  de  Brai,  Petrus  de  Pinci,  Denebortus  de  " 


1  illis']  iUo,  O,  W.,  Hist.  Angl. 
"  ponteta]   am.  W,     It  m  not  in 
■  Hoveden. 

3  cum  ....  armis']    Added  bj 
Weudover,  as   tvm   .  .  .   KOaebuit 
immediately  below. 
■<  occeniras]  om.  W. 
5  quo\  hoc  quoqao,  O.  W. 
°  Eschans]  Lieschans,  Hoveden. 


^  THers]  Thiers,  IIoTeden. 
^  Lalonia]  la  Truie,  Hoveden. 
*  Neeers]  Levers,  Hoveden. 
'"  Campanemtis  is  not  in  Hove- 

n  /Wncarrfas  de  Bupe]  FnDCliar- 
dna,  Hoveden.. 

"  Bancelo'}   Sauced,  Hoveden. 
^  de  Aagi  is  not  In  Hoveden. 


££:  3'EMPORE  regis  AIC'^RDI. 


44<) 


Augi,  Pnneardas  de  Castello,' -Willelmua  do  Merlon,  Jotamnes  A.D.  1198. 
de  Qrangiis,  Theodbaldua  de   BreoD,  Rogerns  de  Beanmnnt,' 
GilebertuB*  de  Brai,  Petms  de  Maidnl,  Johannes^  de  Cerni, 
Alardna  de   Loviera,   Badulfus    Valencel,    Ferri    de  Bronai, 
Tbomaa  de  Caatele,  Willelmua  de  Eochomnnt,   Theodbnldne 
de  Misci.    Et  praster  jam  dictoa  cepifc  rex  memorafas  militos 
centum  equoaque  ferro  coopertoa  nnmero^  dncentos;  sCTvientes 
eqnitea  ctvpeditea  et  baViatarioa  tot  ibidem  stib  captione  con- 
>  cloait,  quod  unmerua  eonim   crevit   in  immeiiaum.    Hia  ita  Richaid'a 
geatia,  victorioaiaaimua  rex  Anglorum  Bicardus  diresit  epislo-  letters  on 
laa  ad  omaes  amicoa   euoa    de  regno  Angliee,  arcbiepiscopos  ■""  "f^'ory. 
videlicet,    episcopoa,  abbates,   comites,  et  barouea,    implorang 
attentins  et  devote,  qaatinns  una  com  ipso  Deum  gloi-ificarent, 
qui  talem  aibi  oonoeasit  ab  bostibns  reportare  trinmpbiim. 


Be  treugJB  inter  Francorum  et  Anglorum  fcges  st^ulis. 

Videna  igitur  res  Prancoram  Philippna  virea  regis  Aoglo- 
ram  indies  excrescore  propriasque  panlatim  deficere,  neceaai- 
tate  corapalBna,  nnnciua  lateiiter  ad  EUmmum  Pouiificem  de8' 
tinavit,  proponenB  per  procuratorea  anoa,  se  velle  libenter  cnni 
rege  Anglomm  componere,  vel  per  treugas  belli  discrimen 
ad  tempiia  differre;  ut  per  indaciae  ipaiua  auctoritate  firma- 
tas  crace  sancta  signati  ntriusqae  regni  vota  saiB  peregrina- 
tionis  Deo  peraolvere  et  Terram  Promiasionia  ab  boatibua 
Crncifisi  Siberave,  Ipaiua  cooperante  gratia,  pottiiasent.  Et  at 
hoc  Becuritate  et  atabili  firmitate  fieret,  postnlavit  res,  ut 
aliqnem  cardiualem  tranamitteret  onm  potestate  plenaria  od 
partes  Occidentis,  qni  posaetrBi  neceasitae  cogeret,  per  genten- 
tiam    vel    iriterdicfcum  in    alterntrum    eorum    animadvertere, 

r  quem  ad   concordiam  et  paccm    inieniret   rebellem.     Hia  et 

aliia  nmltia  in  bnnc  modnm  propositia,  Innocentius  Papa,  qui 
negotium  cmcia  ^  plurimum  affectabat,  plus  precio  quam  precj- 

Cf.  Hove-  l""*  inductns,  miait  Petrum  de  Capua  cardiualem,  ut  pacem 
.  den,  iv.  73,  int«r  regea  memoratoa    reformaret.    Qui  cum  perreniaset  ad 

^^-  regem  Pranoornm,  ipaiua   oonsilio  assumpsit  secnm  quoadam 


Pbilip 

Pope  Inno- 
cent III. 


sends  Peter 
of  Capoa, 

who  endca- 


'  Hoveden  adds  EmpvTcam,  i.e., 
Chatean  Poroien. 

'  jBeaumunt]  Beaubiu'c,HoTeden. 

'  GilebeTbcs  dc  Jtrai]  GaufriduB 
de  Borbai,  Horeden. 

*  Johttnnes  de  Cerni,  Alardut  de 
£am'«ra]  Johaanes  de  Bcmi  de 
Loeoaia,  Hovcdcn. 

'  namero  dmxnto»\  Bepties  Tigintl, 

VOL.  n. 


Hoveden  and  Diecto )  the  latter 
has  "  deitrarii  -  dncenti,  qnorum 
"  septies  viginU  "  Spc.,  and  bo  also 
lUchard's  letter,  ■whence  tie  er- 
ror. The  next  sentence  is  Wend- 
over's,  but  Hoveden  gives  the  letter 
trritten  to  the  bishop  of  Durham 
(HI  the  occasion. 

•  o.w. 


4o0 


MATTH^I   PARISIKHSIS  CimOSiCA  MAJOBA. 


through 
the  efforts 


Richard's 
massengei 


Coronation 
ofOthoIV. 
Storms 
Jnlj  20. 


episcopos  utriiiBqne  regiii,  Teniensqne  ad  regem  Anglotnm 
expoBult  et  qiiHBta  sinistra  in  regniB  utrornmqne  regum  accide- 
rant,  quaotaque  vest^ira  crant  nisi  inter  eos  pax;  matorius 
flrmaretur.  Res  autem  Bitiardua  rcBponilit  cum  iiidignatiojie, 
dicens  se  da  jure  non  tenori  pro  ipso  Papa  quicqualu.  facere ; 
majdme  emu  ab  eo  mnltoticnB  reqaisitua,  ut  per  cenauram 
eccleaiasticani  regem  Pranoornm  compelleret  ad  reddendum 
sibi  terras  enae  et  castcUa  qnaa  idem  res  iujuate  occapftverut 
sprelo  juramento,  dum  ipeo  in  Terra  Promisaionia  immicoa 
crncis  depellere  et  loca  Haacta  ad  atatum  dcbitam  studaerat 
i^vocare,  qnapropter  in  hssreditate  sua  adquirenda  pro  ipsiua 
Papie  defectn,  com  pal  ens  est  maximam  pecuniae  summam 
eflundere,  iinde  res  pr»fatiiB  non  solnm  perjurium,  verum 
etiam  sententiam  excommunicationis,  ineurrit;  nee  etiam  eibi 
constat  ai  rex  Prancorum  in  treugia  voinerit  eoiiseatire.  Tnnc 
cardinalia,  rege  Auglorum  seOTaum  advocato,  recognosit  eidem 
sub  aigiUo  aocreti,  quod  ad  instantiam  ipaiua  regis  missns 
faerat  a  Papa,  ut  componeret  inter  eoa;  dedttqne  regi  consi- 
lium, ut  hao  Tice  petitioni  domni  Papa  aoqniesceret,  scilums 
pro  certo,  qnod  domnus  Papa  ipsum  tam  de  rege  Prancorum 
quam  de  omnibus  aliis  suis  agendia  exaudiret.  Hia  itaque 
gestis,  rex  iRicardus,  qui  promotiouem  Othouis  uepotis  au)  nuper 
in  regem.  Alemannorum  coronari  supra  modnm  affeotaverat,  nt 
faciliorem  haberet  a  I'apa  ad  imperialem  consecration  em  acoes- 
Hum,  omnium  victua  precibua,  adquievit.  Begesque  in  unam  con- 
venientea  treugas  tali  paotione  juraveruiit  quinqueanea ;  "  Quod 
"  hominea  ntrorumque  regum  et  mercatores  per  terraa  altera- 
"  tras  et  nundinas  pacifice  ire  et  redire,  emere  simal  et  vendere 
"  potniasent."  Qno  facto,  rex  Augloram  abbatem  Oertesheien- 
sem  '  et  Iteimundum  monachum  Saucti  Albani,  qui  eodem  tem- 
pore pro  variia  negotiia  ecclesiw  auje  ad  regem  transmissus 
fuorat  in  Normanniam,  Eomam  mialt,  ut  ibidem  iiegotia  prtelo- 
cuta  perducercnt  ad  effectum.  Et  ad  hteo  negotia  perficienda 
cepit  vex.  de  unaqoaqne  carucafa  terras  sire '  hida  totius  Anglice 
quinque   solidos   de   anzilio. 

Otto,^  nepos  regis  Bicardi  ex  sorore,  in  regem  Ale- 
mannise  coronatur,  sicut  in  sequentibue  dicetor.  Eodem 
anno,  die  Suict^  Margaretee,  fuit  tonitrus,  choruscatio, 
et  pluvia  qualis  antea  non   videbatur.      Circaque   fes- 


I       *  This,  which  is  in  the  margin,  is 
preceded   by   "Beqneutur    plenios 


DE  TEMPORE  REGIS  RtCAEDI. 


MS.  Cott.  turn  Sancti  Micha^Iis  mutatie  sunt  cartas,  quas  prius  A.D.  iigs. 
F»^t,A.8.f^^^t  ^^  Uicardufi,  novo  sigiUo  suo.  "^m 

wilh  the 

Ut  S[nbeHu»]  CantjuM'iensie  archiepiscopue  ecolesiatn,  de 
Lamheia  eomplanaoerit. 

Qf_  Anno  gratite  ucscix'.    Hnbertns  Gantuariensis  arvhicpiacopua  Arch- 

Hoveden,    ecclesiam  do  Lemheia,  qnam  Saldewiuua  prEedeccssor  suua  in  bishi^ 
iv.  49,  61.   hoaore   beati   Thomse    martyris   fundaverat,  et   ipse    fere  con- ^°'*'','*, 
aummaverat,  procurantibua '  monauhiS  Uantuanensibua,  sommo-  i^  destroy 
que   Pontifice  imperaute,   proprlie  sumptibus  ad   sui  et   mul-  thecharch 
torum  ignominiam  complaoavit.  aiLam- 


he\h. 


Be  taorte  regis  Rieardi. 

Eodein  tempore,  etatotia  tit  dictum  est  trengia  inter  icgom 
Prancorum  Pbilippum  et  regem  Anglovum  Bicardum,  idem 
rex  ABglomm  in  qnosdam  barones  Pictaviss  sibi  rebel les 
vexilia  diresit  et  arma.  In  civitatea  antem  eorum  et  oppida 
ignem  accuniulaVit,  vincas  et  pomeria  succidit,  nonnullos  etiam 
ex  adrersariia  snie  immiscricorditer  trucidaTit.  Tandetn  in 
Aquitannicura  perveiiiens  dncatum,  in  territorio  temovico  Cba- 
luz  castellum  obaidione  TallaTit ;  ubi  septimo  kalondas  Aprilis  a 
Petro  Basilii  telo,^  ut  dicebatur,  venenato  percusaas  est,  quam 
perooasionem  quasi  pro  nibilo  reptitabat.  Benique  diebus 
daodecim  qtiibus  supervixtt,  castellum  acritei*  inTOidt  ct  cepit; 
mililesque  et  Bervient«a  Bnb  arctiori  custodia  mancipavit.  Im- 
posilis  antem  in  caatello  minifitris  auis,  illud  sufficieater  inu. 
nivit.  Vulnus  antem  qaod  ibidem  receperat,  male  interim 
cufltoditum  turoeacero  incipiens,  et  nigredo  qutedam  tumori 
permixta,  locum  vulneris  ciroumquaque  jnficiens,  regem  in- 
tolerabiliter  torquebant.  Tandem  rex  sapientissimns,  cum  peri- 
culum  sibi  cemeret  imminere,  esitum  auum  cordis  contritione, 
oria  pnra  confesaione,  corporis  et  aanguinis  Domini  commn- 
nioue  lanniTit ;  et  necis  suae  anctori,  Fetro  acilicct  qui  eum 
percusaerat,  mortem  soam  condonavit,  atqne  liberatum  a  vin- 
culia  abire  pracepit.  Corpus-^  vero  sunm  apud  Fontem.  Ebraudi, 
secna  pedes  patria  aui,  cujua  *  proditorem  se  confitebatur, 
sepeliri  jnbems,  ecclesiaj  Botbomagensi  inoxpugnabile  cor  sunm 


beltious 
butons  of 
Poiclon. 
Hebe- 
sieges  the 
oasile  of 
Cbaliiz  in 
Limouein, 
ivherehe  is 
wounded, 
26  March. 


'  W.  adds  gne. 

*  teh  .  .  .  venenato']    Added  by 

Weadover.  Dieeto  lias  only  tagilla. 

*  la  the  matgio   is    Richard's 

shield  rerersed, above  it  a  crossbow. 


and  below  an  iaTerted  crown  be- 
tween two  swords. 

*  cu/hb  .  .  .  confitebatur]  Addec^ 
by  Wendoyer. 


4.32 


_MATTHiEI   PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 


Death  of 

lEichard, 

He  is 

buried  at 
Fontev- 


A.D.  1199-  legavit.    Sicqne  apnd  oaebnim  prteMuin,  riscera  ana  in  eccle-  H 
eift  recondi  prEBciplena,  hoo  pro  mnnere  PiotaveDeibns  concessit.  *! 
■   Quare  igitnr  de  corpora  auo  talem  fieri  diEitribatioDcm  decre-  g 
verit,  quibnadam  feiailiaribna  snia  eub  sigillo  seereti  revolavit. 
Patri  enim  corpus   auuia   rations  prtedicta  assignayit ;    BothO' 
magensibns  propter  incomparabitem   fldelitalem,  quam  in  eis 
expertns  fuerat,  cor  snnm  pro  exennio  iransmiGit.     Fictaven- 
Bibas  qnoque  propter  notam  prodilionis  stercora  ena  reliqnit, 
qnos  non  alia  Bui  corporis  portione  dignos  judioavjt.     Et  his 
dictis,    tumore   ad  cor    ejus    snbito   penetrante,    octavo    idna  ^ 
Aprilis,   die   Martis,  Tir  Martio  operi   deditue  apnd  eaatrnm ,., 
prtedietmn  spiritnm  exbalavit.'     Sepultns  est  antem  apnd  Fon- 
tem  Ebraadi,  sicut  ipse  adbuc  \ivens  ordinaverat ;   cum  quo  (1 
etiara    multorum  jndicio    Esperiie    decns    et     honor    militife  D 
pariter  eepnlta  sunt.     De  cnjos  morte  siraul  et  sepnltura  qai- 
dam  cpitapHurn  edidit  in  hnnc  modum  : 

Pictavis  esta  duels  sepelit  tellnsqiie  Ohalucis, 
Corpus  dat  clandi  sub  marmore  Fontis  Ebrandi, 
Keustria  tuque  tegis  cor  inespugnabile  regis ; 
Sic  loca  per  trina  se  sparsit  tanta  roina, 
Kec  fuit  hoo  ^unus  cui  sufficeret  locus  nnus. 

Aliusque  super  hoc  damnoso  et  irrestaurabili  funere 
6ic  satis  eleganter  ait  vcrsiflcator ; 

A^  Chaluz  cecidit  rex  regni  cardo  Hicardus, 
His  ferus,  his  humiiis,  his  agnus,  hia  leopardus. 
Casus  erat  lucis  Chalnz,  per  sEecula  nomen 
Non  inteUectuci  fuerat,  sed  nominis  omeu 
Non  patuit,  res  clauea  fuit,  sed  luce  cadente 
Pi'odiit  in  lucem,  pro  casu  lucis  adeptie. 


Explicit  de  T 


s  Uicardo.    Inci^  tfo  rege  JbhanjK  el  rebus  oiiii 
jMte  ipsi/us  diehvs  gcefa  evnl. 


John  re-         Victoriosissimo  Anglomm  rege  Ricardo  viam  u 

^"'"^'''^      ut  dictum  est,  ingresso,  Johannes  frater  ejus  et  cornea  Jfore- 

B^^te      ^•'^^  servientes  fratris  sui  uniTerBOs  militeaqne  stipendiaries 

He  Bends    '"*™  tonore  retinuit,  multa  eis  donativa  promittens.  £t  protinus 

archbishop  H[ubertum3    Cantuarienseni    arohiepiscopum     et    Willelmnm  Hoveden, 

Hubertand  Marescallnm  in  Angliam  direxit,  ad  pacem  snam  ibidem  de-  iv.  86. 


DB  TEMPOEE  REGIS  JOHANNIS. 


nnnciaixdam  et  cnstodiendam,  nncicnm  G[alfrido]  filio  Petri  job-  A.D.  1199. 
titiario  et  aliia  optimatibna  regni.    Qqo  com  pervenissent,  fece-  Etigland,_ 
'    rimt  homines  jnnu-e  fidolitatem  comili  Johanni ;  atque  una  cum  JI*"*,"''.',"'' 
Gaiifrido  filio  Petri  apnd  Norhamtoniam  conTenieiitee,  convo-  ^f  the 
caTerunt  proceres  universes,  de  qnibns   ni^ia  dubitabant,  etEnglisi. 
feceruut  illia  fidem,  quod  comes  Johannea  jura  sua  reddcret 
universia.     Sab    tali  igitar    conventione   comites  et   baronea 
oomili    memorabo    fldelit^em    contra  omneB  horainea  jnraTre- 
runt.    Willelmo  vero  regi  Seotoruin  per  Eustachinm  de  Yesci  Message 
denonciaverunt,  qaod   in   reditu  Huo   in  AngJiam  eidem  satis- 


faceret  de  jure  e 


1  Anglia ;  et '  ei  interim  fidem  servaret  i 


Et  sic  ab  omnibus  in  regno  Angliee  lis  et  contentio 


.  wWilliui 

king  of 
*■  Scols. 


Qitod  quidimi  magnakim  comiti  JoJumni,  et  guidam  ArflivTO 
adhteserunt.. 
ea.  Conies  vero  Johannea,  dam  haec  in  Anglia  agerentnr,  per- 
rejrit  ad  Cbinonem  «bi  thesanrus  erat  regis  defuncti,  quern 
Eiobertus  de  Tarnbam  in  custodia  bobena  reddidit  ei  cum 
castellis  do  Chinone  et  de  Saumur  et  aliis  castellis  sub  ipsius 
custodia  depatatis.  Thomas  vera  de  Fnraeis,  nepos  ipsius 
Boberti,  tradidit  Arturo  comiti  Britanniie  dritatem  Andegavis 
et  caslellum;  et^  eidem.  Art uro  adhtes it,  Principes  Andegavite, 
Cenomouniffl,  et  Turoni^  Arturo  sicut  ligio  domino  adbsese- 
runt;  diceu tea  judicium  esse  et  consuetudinem  illamm  regio- 
nam,  at  Artams  lilius  fratris  eenioris  in  patrimonio  sibi  dobito 
et  htereditate  arncculo  saocedat ;  qnam  videlicet  Gfaufridus 
pater  ejusdem  Arturi  esset  habitaruB,  si  regem  Eicardum 
supervisisset.  Consbtntift  prteterea  mater  Arluri,  ad  regem 
Francorum  Turouia  veniens,  tradidit  ei  Arturnm  memoratnm  ; 
qnem  rex  continuo  misit  Parisiua  Bub  custodia  depntatum,  eb 
"  accepit  in  manu  sua  civitates  omnes  et  casteUa,  que  Arturi 
erant.  Sed  Johaanea  eomea  et '  mater  ejns  Alienor,  esercitu 
copioso  atipati,  Cenomanniam  vementes,  civitatem  et  caet^llnm 
ceperunt,  domos  in  ea  lapideas  aubverterunt,  eo  quod  Arthnro 
odhuseraut;  et  cives  captivos  educentes,  sub  carcerali  eoa 
custodial  incloserunt. 


John  goes 
to  ChinoiJ, 
andobtniii!) 
Richard's 


given  to 

Arthuii'a 

claims  sup- 
ported by 

the  barous 
of  Anjou, 
Maine,  and 
Tonraine. 

John  takes 
lie  Mans. 


'  et]  Written  by  Par.  over  an 
erasure ;  ti,  O.  W.  as  Hoveden. 

^  el  .  .  .  .  adh/tsil']  Added  by 
Wenduver. 


slSpali']     Added  ,by 


t 

AD  119fl 

■■- 

Join  at 
Beaufort. 
Bleaoor 
tates 

tl3. 

' 

Angers. 
HeiTgirt 
with  the 
siFord  of 
the  dachy 
of  Nor- 
mandy, 
ilis  oath. 

Winiam  of 
S,  M&re 
l-E^lifie 
bishop  of 
Lo^don. 


MATTH^I  PAEISIENSrS  CHRONICA  MAJORA. 


Vt  eomee  Johannes  duealwri  N'ormannice  stteceperit. 

Hie  ita,  gestis,  comes  Johannes  fuit  in  die  Paschfe  in  Ande-  ] 
gnviftapnd  Bamfort,  et  in', oraatino  miBit  Alienor  reginam  on 
Marchadeo  nd  Andegaveuaiam   civitatem  j    quo  tostiliter  ace 
dentes,    devastavernnt   earn,  ob   cives   capbos   tnrpitor    abdn: 
runt.      Et   interim   comes    Johannes   Eothomagum  venieng 
octavis   Paschffi   gladio   ducatus   ITormanniEe   accinclaa    est,   in 
matricc  ecclesia  per  ministerium  Walteri  Bothomf^nsia  arohi- 
cpiscopi,  nbi   archiepiscopDS  niemoratns  ante  niajns  altare  iu 
oapite  eJQs  posnit   circnlum   aurenm,  habentem   in   summilate 
per    girnm  rosnlas    anreas  arttficialiter  °  fabrefactas.    Et  dux 
coram  olero   et  populo  jnravit    super   reliquiaa   sanctorum    et 
super  Bvangelia  sacrosancta,  qnod  ipse  sanctam  eccleaiam  et 
ejus  dignitates  bona  fide  et  sine  malo  ingenio  defenderet,  et 
ordinatoa  honorai«t ;  juravit  etiam  qnod  leges  iniquaa,  si  quce 
easenfc,  destrueret,  et  bonas  Suhrogaret, 

Eodem   tempore  Willelmns,  genere  ITormannua  et  ecclesiie  e 
Sancti  Pauli  Londoniamm  cauooicus,  apud  Westmonasteriom  c 
per  manum  H[uberti]  Cantuarieusia    archiepiscopi  in  capella 
Sane  tie    Katerinie    episcopns    Londoniensia    conaecratua    est, 
decimo  kalendafl  Jnnii. 


is  crowned 
ia  Loudon 

Eion  Pay, 
JIaj  27. 
Speech  of 
arcbbishop 
Hubert  iu 
fiivourof 
John's  BQC- 


Be  eoronatioTie  regie  Johannis. 

Per  idem  tempns  dux  NormanniEe  Johannes  transfretavit  in  Hoveden, 
Angliam,  et  apnd  Sorham  applicait  octavo  kalendas  Junii;  et  iv.  83. 
in  crastino,  in  vigilia  videlicet  Dominicffl  Ascenaionis,  Londo- 
aiaa  venit,  ibidem  coronandus.    Congregatia  itaque  in  adventu 
ejus  arohiepiscopis,   episoopis,  comitibna  et  baronibua    atque 
aliis  omnibus  qui  ejns  coronationi  intoresse  debueraut/   archi- 
opiscopus   atans*' in  medio  omnium,  dixit  eis,  "  Audite  (Not  in 
"  wniversi :  Noverit  discretio  vestra,  quod  noUas  prsevia  Hoveden.) 
"  ratione  alii  succedere  babefc  in  regnum;  nisi  ab  uni- 
"  versitate   regni   unanimiter,  invocata  Spiritus  gratia,' 
"  electua,  et  secundum  morum  suorum  eminentiam  prse- 
"  electuB,  ad  exemplum  et  similitudinem  Saul  primi  re- 
"  gia  inuncti,  quem  prseposuit  Dominus  popuio  suo,  non 


'  in  ■ .  miiifj  intraTemnt,  Hove- 

'  ariifidaliier  fabre/aclat]   Ad- 
ded by  Wendover, 
•  0.  W.  ins.  ffsfer/xt. 


*  The  first  two  lines  of  this  on 
written  by  Paris  over  an  erasnie: 
the  rest  is  iu  the  margin.  It  ii 
Fatis'8  own. 


DE  TEHPOEE  REGIS  JOHABNIS. 


455 


''  TeffB  filiura  neo  de  regali  atirpe  proereatum;  simili- 
"  ter  posteum  David  Semej'  dlium,  hunc  quia  strenuum 
"  et  aptum  digaitati  regi»,  ilium  quia  Banctum  et 
"  humilem ;  ut  sic  qui  cunctoa  in  regno  supereniinet 
"  strenuitate,  omnibus  praesit  eb  potestate  et  regimine. 
"  Verutn  st  quis  ex  stirpc  regis  defuncti  aliis  pKepol- 
"  leat,  pronius  et  proniptius  est  in  electionem  ejus 
"  conseatiendum.  H^c  iecirco  dixerimus  pro  inclito 
"  comite  Johanne,  qui  pi-sesena  est,  fratre  illustrissimi 
"  regis  noatri  Il[icardi]  jam  defuncti,  qui  hserede  caruit 
"  ab  eo  ^rediente,  qui  pi-ovidns  et  atrenuus  manifeste  ^ 
"  nobis,  quem  noa,  invocata  Spiritus  Saneti  gratia,  ra- 
"  tione  tarn  meritorum  quam  sanguinis  regii  nnanimiter 
'•"  ele^mus  univcrai." 

Erat  autem  archiepiscopua  vir  pi-ofundi  pectoris,  et 
in  regno  singularis  columna  Btabilitatis  et  Rapientise 
incomparabilis.  Nee  auaus  erat  quisquam  super  hoe 
adhuc  discutere,  scientes  quod  sine  causa  hoc  non  sic 
diflinivit.  Verum  comes  J[ohannes]  et  omnes  hoe  accep- 
tabant;  ipsumque  comitem  in  regem  eligentes  et  aasu- 
mentes,  exclaniant  dicentea,  "Vivat  rex  J[ohaunes]." 
Inten'ogatus  autem  postea  archiepiscopus  H[ubertuaJ 
quare  haec  disisset,  respondifc  se  prsesaga  niente  con- 
jecturare  et  quibusdara  oraculis  edoctum  et  certificatum 
fuisse,  quod  ipse  Johannes  regnum  et  coronam  Aagliae 
foret  aliquando  coiruptunis  efc  in  magnam  confusionem 
prsecipitaturus.  Et  ne  haberet  libei-as  hahenas  hoc 
faciendi,  ipsum  electione,  non  successione  haereditaria, 
lloveden,  sic  tuuc  eligendum  affirmavit.  Et  sic  imponens  capiti  ejus 
"■  *  ■  coronam,  nnxit  eum  in  regem  apud  Westmonasterinm,  scilicet 
in  eocleaia  principis  Apostoloram,  Conunicee  ABOensionis  die, 
seito  *  kalendas  Junii ;  Philippo  DuuelmenBi  epiacopo  appellMite, 
sad'  non  obtinente,  ne  coronatio  ilia,  fiereb  in  absentia  G[au- 
fridi]  axchiepiacopi  Eboracensia. 


the  arcli- 
bishop's 


Coronation 
of  John, 
Ajcensinu 
Day,  2:(h 
Maj-. 


SetMn]     sic,      apparently      a  . 
irange   cuafnslon    of  Jtsse    with 


Sic,  the  verb  being  omitted. 


^  ojfendiciilum]  offidiculuin,  B. 
^  sexlo}  Beptimo,  C. 
'  sed  Hon  obtinenU]  Added  by 
Weudover. 


456         MATTH.SI  PARISIENSIS   CHBOHICA  MAJORA. 

A.D,  U99.     In  tac  ooronatione  rex  Johanaea  triplioi  uiTolatne  eat  eacra- 

Oath  of      ''i^nto ;   qnod  videlicet  sanotam   ec«leEnam  et  ejus  ordinalos 

joJIq^  diJigeret,  c£  tiaiu  ab  incnrsione  maligmmt^inin  indemiieia  Gon- 

aervaret ;  et  qnod  perversis  legiboa  deatructia  bonae  subatitmeret, 

et  rectam  jnetitiMii  in  regno  Anglife  ezerceret.     Delude  adju- 

ratoa  eat  ab-eodem  archiepiacopo  ex  parte  Dei  et  dtatricte 

proMbituB,  ne   honorem    hunc  accipere  prjeeameret,'  nisi   in 

mente  babeat  opere,  quod  jnraTerat,  adimplere.     Ad  boo  ill© 

reapondena  promisit,  ae  per ,  anxilinm   Dei  bona  fide  ea  quw 

He  visits    jitraverat  servatnrnm.    In  d'astino  antcm,  bomagiis  et  fidelita- 

^M  h^"'^  tibns  acceptis,  beatum   Albanum  prothomartirem  Angliie  ora- 

consecra-    '^^''us  gratia  devotna  petivit.      Et  sic  breTiasimam  in  Anglia 

tion.  moram  faciens,  ea  qiite  atatuenda  eraut  in  regno  cum  consilio 

magnatum  rite  peregit. 


Hex  Johannes  i 


Treaty  be. 
tneeDJohn 
and  Bald- 


Instante  vero  deiaceps  festo  beati  Jobannis  Baptistie,  qua  Hov«deD, 
ejas   nativitas   celebratnp,   in   Kormanniam   transfretavit.      Et  "•  "*■ 
cum  Venice*  BothomagHm,  conflaebat  ad  eum  multitudo  eques- 
tria  esercitus  et   pedestris,  quoa'   in  servitio   auo  omn.ee  Itetus 
retinnit.    Deinde  habitum  est  colloquium  inter  regem  Franco- 
rum  et  ipsum,  in  quo  etatntte  sunt  trengae  usque  in  craatinum 
Aaaumptionis  beatte  Maria;,  ut '  medio  tempore  de  pace  tracta- 
rent.     Venit  interea  ad  regem  Jobannem   comee  Flandreusis 
apnd  Bofcbomi^cm,  et  aiii  multi  nobiles  do  regno  Erancorum; 
et  pepigerunt  fteduB  amicitite  cum  eo,  sicut  fecerant  cnm  rego  (Not  in 
Ricardo  contra  regem  rrancorum;  factaque  securitate  ad  in-  Hoveileii.) 
Ticem,  unnsquiaque  in  propria  aeae  recepit. 


Qtiod  regeg  ad  eolloquvum  venienteg,  discordes  reeessenmt. 

Arthur  Eodem  tempore  '  res  Francorum  Artburnm  comitetn  Britan-  Hoveden, 

■   knighted,    nife  cingnlo   militari  donaTit  in  '   craatino  AssLimptioais   beatffl  iv.  94. 
hoaiaKe*     Mariee;  et  idem  Arturus  incontinenti' fecit  homaginm  regiPran- 


'  There  is  a  crovn  inclined  at  an 
angle  in  the  margin. 

*  gvos . .  relinsil]  This  is  Wend- 

»«(..,.  iraelareni]  This  is 
WendoTCi's. 

^  In  the  margin  is  a  croim  above 
the  shield  with  the  three  leopard!^ 


and  beloff  in  mbiick,  "Johannes 
"  ooronatur  in  regem  Anglorum." 

'  iR  .  .  .  Mariir}  Introduced  by 
Wendover  from  the  next  paragraph 
in  Hoveden. 

«  incmtiiienti]  conlinuo,  W.  It 
is  not  in  Hoveden. 


DE  TEMPOBE  ESaiS  JOHANNIS. 


HoT«deD,    comm  de  Anddgavia,  PictaTm,  Toronioa,  Ceaomannia,  Britannia, 

ly.  94.  gt  Kormannia ;  et  *  rex  promisit  Artburo  fidele  anxilinm  eumn 
ad  liffic  omnia  perqnirendB,  Deindc  reges  seepodieti  die^  se- 
qnenti  conTenernnt  ad  colloqninm  inter  Butavant  cnstellum  ei 
Woilnn ; "  ubi,  Begregatis  *  omnibus  utriosqac  regni  magnatibos, 
colloouti  aunt  ore  ad  ob,  qnaai'  unins  horee  spalio,  nemine 
prteter  ipsoa  duos  e<WTim  colloquium  andiente.  In  quo  ool- 
loquio  petiit  rex  Prancorum  ad  opus  suuiu  totum  Vegesinum, 
id  est  quicquid  oontinetur  inter  forestam  de  Liuna  et  Seconam 
ex  una  parte,'  et  riteras  de  AndeJi  et  de  Eetbe  ex  altera; 
dioena  qnod  Ganfridua  Plantegenest  comes  AndegaTite,  avut 
^na,  dederat  illud  Lodowtoo  Grosso,  pro  ausilio  auo  babendo 
contrcb  rcgem  Stepbannm  in  ITormanniam  adquirendo.  Poata- 
lavit  prseterea  ad  opus  Artburi  Pictaviam,  Andegaviam,  Ceuo- 
manniam,  I'uronicam,  et  Kermanniam,'  el  alia  mnlta  qura  rex 
Johannes  concedere  noluit  nec  debuit;  et  eic  soluto  colloqnio, 
diacordcs  ab  inyicem  receaaerunt.  Bequiaitus  igitur  a  ania  res 
TVanoorum,  qnare  se  adeo  iratum  esbibnifc  adversus  regem 
Jobannem  qui  nnnqnam  illi  malum  fecerat,  reapondit,  qucd 
eine  liccntia  ejug  occnpaverat  NoTmanniara  et  cueteraa  teiTas 
Bupradictaa,  cum  inprimia,  nkortuo  rege  Kicardo,  debuerat  ad 
eum  veniase  et^  de  jure  eno  illi  bomagium  obtnliese.    BecC' 

Id.  iv.  90.  dente  iu  banc  modom  Francoruni  rege,  Willelmns  de  Enpibus, 
vir  nobilis,   Arthumm   collide    do   cnstodia  regis  Fnmcoi 
eripieus,  paciScavit  enm  cum  rege  Anglomm,  tradens  eidem 
regi  Cenomannisa    ciyitatem,   quam  rex  Francorum   pnedii 
Willelmo  in  castodia  tradiderat  cum  Artburo.    Sed  die  eadem 
dictum   fliit  Artburo,  qnod  res    Anglomm   ipsum  caperet   et 

Id.  It.  97.  perpetuo  carceri  manciparet;  undo  idem  Artburiis  deiino  ad' 
Francomm  regem  latenter  rec^sait. 


Conference 
of  John  anil 
Philip  II. 
between 
Boteavaiit 
and  Gail- 

of  Philip 
for  himself 

thnr. 


ReasoDB 
fof  Philip'; 

against 


William 
lies  Rochus 

John  nud 
Aiihur, 
but  Arthor 
rctaros  to 
Pbih> 


Ut  r 


1  Otko  Itomam  v 


e  i'mjteriura  Hiidem  oVitn 


OS,  casaata  electione  Pbilippi  dncis  Suavire  et  Olbo  IV. 
Otbo  res  Alemaimornm  ab  Innocentio  Papa  emperor. 


'  *(.-.  ^penptireadal  Added  by 
Wendo'er. 

^  die  sequenti}  om.  W. 

'  Woi'iuii]  Gnletmi,  Hoveden, 

*  segregatis   ....   tuagnatil/as] 
Added  by  Wendover. 

'  quasi  .  .  .  aitdiente]  Added  by 
WendoTCr. 

*  Normaraiam]   Introduced    by 
■Weadover. 


'  f(  .  .  .  ohtulitsey  om.  O. 

'  ad  Francoram  regem^  in  ciTi- 
tate  AndegaTJa,  Hoveden. 

^  In  the  marpn  are  three  crowns, 
above  them,  "  Corona  argenlea,  co~ 
"  rono  anrea,  corona  feirea ;"  be- 
low, "  Otto  ereatnr  in  imperalorem 
"  Romanormn,"  and  undemealh 
this  Otho'a  ehield  -nith  the  double- 
headed  eagle,  and  a  shield  divided 


458 


MATTH^I  PABISIEKSIS   CHBOITICA  MAJOBA. 


A.D.  1199.  et  Romanis  onmibua  electus  est,  et  ad  Romannm  imperiam 

Philip,        admissaa.    Ooufinnata  igibor  a  domino  Papa  olectioue,  Fhiltppas 

di^eof      diijc  Suavin  excommmucatns  eat  et  omnea  fautorea  ejus,  nisi 

cxraimuu-  *'*  Othonia  peraecutione  deaiatant.     In  Capitolio  autem  et  per 

[ucat«d.       iix&em  totam  declamatum    eat,    ",Vivat   et  valeat  imperator 

ProDiise  of  "  Otho."     Tnnc  ab  omnibaa  confirmatna,  ad  memoriam  revo- 

aid  to  John  cans  quod  per  regem  Kicardnm  ad  tautum  fnerat  promotns 

by  Otbo.     honorem,  regi  Johaani  aignifieavit,  ut  ipse  differret  cum  rege 

Franconuu  am icabi liter  componere;  quia  Deo  volente  ipse  in 

brevi    euccurenm    aiti  talem    providebit,,  qnalem    imperialem 

deceL  celsitiidinem  providere. 


QTotin 

lloveilen.) 

lloveden. 


qlltiDCe  of 

the  seizun 
of  the  elect 
of  Cam- 

Bdeaseof 
Philip, 
tiishop  of 

Beanvais. 


Segnuja  Fran/^omm  iuterdieitvr. 

Per  idem  tempna  Petma  de  Capua,  cardinalis  et  ApoatoJicas  Id.  iv.  94, 
sedis  legatas,    reguum   Francorum    anb   interdicto   concluait, 
propter  captionem  fratris  '  Petri  de  Duay  Cambraceuais  electi ; 
aed  autequam   sententia  relasarctur,  res  Francorum  prxfatum 
electum  ab  omni  cnstodia  liberavit.      Eodem  qnoqne  tempore 
idem  legatus  ad  regem  Anglomm  veniens  sub  poena  interdicti 
rogavit,  at  episcopam  Belvacenaem,  qui' jam   per  biennium  (Not  in 
snb    eradelisaima    carceris  cnstodia  detentna    fnerat,   liberam  lloveden.) 
concederet   liisentium   abenndi.      Sed  quoniam   idem   episcopns 
contra  ordinia  sui  dignitatem    captus  inerat   in  armis  ut  miles 
vel  Tuptarius,  non  prina  est  abire  pormissus  donee,  aes  milibna 
argenti  marcis  ad  pondua  atcrlingorum  niimeratia  et  li^co  com- 
mendatis,  regiie   coneupiscentisB   aatisfecit.      Quo  facto,  juravit  Hoyeden, 
episcopuB  momoratuB  qnod  nnnqnam  in  vita   sna  contra  Chris-  "■  "*■ 
tianos  arma  gcstaret. 


between  the  Englisli  leopards  and 
the  eagle,  Tiith  "  Scutum  mutatum 
"  pro  amore  regis  Angliie  "  abore 
the  latter.  Ijee  a  representation 
and  heraldic  description  of  it  in 
Madden'R  ed.  of  the  Hist.  Ang'loT., 

1  Jrafris  Petri  de  Ihiay  Camlira- 
centia  dectt]  This  is  a  UoDder,  irtnn 
Wendover'a    carelessly    ahridging 


Hoveden,  who  has,  "  Petrus  de 
"  Duay,  miles  oplimus  et  familia- 
"  ris  comitiB  PJandriee  et  electus  de 
"  Cambtaj,  frater  ptasdieti  Petri." 
Mr.  Stubbs  says  it  is  doubtful  -who 
Ibis  elect  of  Cambraj  was.  - 

'  TKiia  is  Wendover's;  Horeden 
mentions  only  the  &ct  of  the  re- 
lease  of  the  bishop  of  BeauFais  at  a 
cost  of  tux  thousand  marics. 


DE  TBUPOBB  BEGIS  JOHANinS. 


Ul  veins  ewttsa  decua  fuerit  inter  eecletiae  Tnroneneem  el       A.D.  1199. 
Dolensem. 

Sovedeu,  Hoc'  aimo  decisa  est  cauea  vetusUssitna  inter  ecclesias  Settkmeiit 
tT.  100,  Turonensem  et  Dolenaem  Romse  a,  Papo  Innoeentio  per  sen-  of  the 
(Not  in  tentiam  difSnitivam  ;  arohieplscopo  Tnronensi  *  ab  epiaoopo  ^^^^^ 
Horeden.)  Dolenfli  subjoctionom  exigente,  et  episoopo '  Dolenai  contra-  Tours  and 
dicente.  Est  aatcm  Bolcnsis  cccleaia  Minoris  Britonnlfe  me-  Dol  by  la-  - 
tropolia,  CTIJU3  pontifices  temporibna  Sancti  Martini  et  ante  "(went  ni. 
et  multo  post  tempore,  sicut  alii  omnea*  Minoria  BritiuinisB 
priBsulea,  Toronensis  ecclesiffi  snffraganei  fiiemnt;  aed  qaaliter 
postmodom  ab  illius  eccleeise  siibjectione  deeciverint,  htec  oanea 
est.  Tempore  quo  gena  Anglornm  in  Majoreni  venit  Britan- 
niam  nt  earn  subjugaret,  et  rex  Britonum  Tlterpendn^n  apnd 
Verolamimn  inGrmitat«  gravisaima  detentiia  ieeto  decumberet, 
ita  ut  nee  aibi  nee  regno  sno  contra  barbarorum  rabicm  sab- 
venire  potuiaset,  fertnr  Anglornm  eapcratitio  in  tantura  prso- 
valnisae,  quod  vaatata  fere  a  mari  naqnc  ad  mare  insula, 
ecclesiie  aacriB  ad  solum  uaqno  complanarentur.  Pontifices 
vero  ct  eeoleaiarnm  prielati,  cernentea  patriss  deaolatiouem, 
simul  et  ecclesiie  sanctee  snbveraionem,  receasenmt  ad  loca 
tntiora,  decementea  communiter  sttnias  ease  barbarorum.  rabiem 
ad  tempns  declinare,  qnam  inter  iidei  Cbristianse  rebelles  sine 
frai^tii  reaidere.  Inter  quos  Sanctua  Sanson  Eboracenaia  arcbi- 
episcopns,  eximiEe  vir  eanctitatis,  ad  bdos  concives  in  Minorem 
anfugiena  Britanniam,  qni  e:  eodem  genere  erant  et  gente, 
pallium  qnod  a  Botnano  anaceperat  Fontifice  aecum  portavit. 
Quo  cam  perveniaset  et  a  aula  concivibua  honorifiee  receptns 
fniaset,  ad  Dolenaia  occleBiaa  praiEulatum,  qnie  nnper  a  suo 
fnerat  paatore  vidnata,  commnni  omnium  deliberatione  epi- 
scopus  eleolns  est;  et  rego  conoedente,  licet  multom  renibens 
intbronizatna.  In  ilia  antem  eceleaia  quoad  vixit,  pallio,  quod 
ab  Eboracenai  monaaterlo  detulerat,  usas  est,  et  sucoeasonim 
ejus  mnlti  puat  ilium.  Deinde  voro  reges  illiua  proTincise  cum 
in  regno  proprio  arcbiepiscopum  habuerunt,  non  permisernnt 
episcopos  auOB,  qni  antea  semper  suffraganei  fuerant  ecoleeias 
Tij.roneneis,  preefato  archiepiscepo  Turonenai  debitam  impen- 
derc '  obedientiam ;  statnentea,  ut  de  c^tero  Minoria  Britannite 
prtesules  altnm  nietropolitanum  qnam  Dolenaem  arcbiepisco- 
pum  non  baberent.       Postmodum  antem  elapsia  treccntia  toI 


I  Par.  inserts  in  rubrick  in  the 
ntai^D,  "  Utile  est  hoe,  sed  imper- 
"  tinens  usque  ad  aigunni  e  'ifra," 
p.  460.  It  h  aot  in  tbe  Hist.  Anglor. 


-  Bartholomew  Tf. 
'  John  de  Muaca. 


.'"■c*  ■.™^'-%'e'7!'^ 


MATTH^r  PABiaCEHBIS  CHBONICA  MAJORA. 


A.D.  1199.  eo  amplias  amtia,  Papft  KioholaQs  ad  instantiam  TorottensiB 
archiepiacopi  lume  volens  revocare  errorem,  Salomoni  Brito- 
nniQ  regi  acripsit  epistolaiu,  quae  in  decretia  Oratiani  conti- 
netnr  cansa  tertda,  qoffistione  eexta,  sob  hac  ftatuai 


Letter  of 

Pope  Ni- 
cholas I. 
to  Salomon 
CO  ant  of 
B^tSDnj, 


The  arch- 
biahop  of 
Toiirs  to 
havejiiris- 


Epietola  Nt^holai  jMyte  de  eadem  re, 

"  Hffio  qtiippe  est  Dei  Patria  tui  ordinatio,  et  lneo  eat  lex 
"  ecoletdfe  watria  tnte,  videlicet  ut  omnea  epiaeopoa  regni  tui 
''  ad  Turonensem  archiepiscopum  mittere  uon  detractea,  ipsius- 
''  qne  judicium  postnlare  nou,  dedigueria.  Ipse  ciiitn  eat  me- 
"  tropolitanna,  ,oinne8[{ue  episcopi  regni  tui  ejus  aufiVaganei 
"  sact,  aicub  coaeoriptiones  prtedeceHBorom  meoi'um  evidonter 
"  oateudnut,  qui  prsedeoeaaorea  tnos,  qaia  ab  ejua  jure  eb  aab- 
"  traxeramt,  forti  invectione  compere  studaenmt,  qnamvis  nee 
"  nostra  acripta  super  hac  re  miasa  deeaae  videantur."  Et 
infra;  "  Quia  vero  magna  quia  sit  metropolitanua  apud  Bri- 
"  tannoa  contentio  est,  n^*^^^:]  ntdlina  teneat  memoria  TOa  in 
"  Testra  regione  ullam'  habaiaae  metropolim  eccleaiam;  tamen 
"  ai  libet,  postquam  Deus  omnipoteus  paoem  inter  te  et  dilecl^m 
"  fllinm  noatrutn  Karolum  regem  glorioaum  conatitnerit,  facile 
"  boo  poteris  advertere.  Quod  si  adeo  contentioaiua  agere 
"  creditie,  ad  noatram  Apoatolatum  deatinare  eoutendite,  qua- 
"  tinua  nostro  libratnine,  qute  ait  apud  tos  antiquitua  arcbi- 
"  episoopalis  ecelesia,  luce  clariua  innotescat;  et  deincepa  omni 
"  ambiguity  recisa,  qnam  Eequi  epiecopi  vestri  debeant,  in- 
"  cUnctanter  agnoscnnt." 

Tali  itaque  regi  praefato  facta  admouitione,  non  ideo  destitit 
ab  incceptis,  aed  aemper  deincepa  tam  ipae  qnaiu  ejus  aucces- 
sores  peratitcmnt  rebellea;  atqae  inter  cpiacopos  Turonensem 
et  Dolensem  lia  continua  et  contentio  perdoraTit;  donee  anno 
prseaenti,  ut  preedictum  est,  a  Papa  prtefato '  aententialiter  difii- 
nitum  eat,  ut  tam  Dolenaia  quian  cteteri  Britannia  episcopi 
arcbiepiacopo  TuTODenai  aubjaoeanb,  et  in  perpetnnm  preeceptla 
ejus  canonicis  adqniescaut.  Unde  Papa  memoratus  in  pronnn' 
tiatione  aentenliie  diffinitivte,  ut  qui  in  scientia  erat  magnua, 
audas  aimul  et  juriaperitna,  ita  esorans  ait,  "  Doleat  Dolenaia, 
"  et  gaudeat  TurOnenBis,"  © 


I       '  pra/ato,  om.  O. 


f..: 


DE  TEMPORE  REGIS  JOH&NKIB. 


Ul  Alienor  regina.  it 


a.  ftierit  pro  Blanaa  pudla  Lodowico    A.D.  1200. 
viaritaTtda. 


Couferenco 
between 
John  and 
FWlip  II. 
Tharterms 
of  peace. 


Anno  grfttue  ucc.  Bex  Fraucorum  Fhilippos  et  rex  Anglornni 
JoLaimes  post  featum '  Sancti  Hylarii  inter  WaJlun  et  Butavant' 
caatella  ad  colloquinm  conveucrunt ;  ubi  convenit  inter  eosdem 
reges  cum^  consilio  principuia  utrinaqne  regni,  qnod  videlicet 
LodowicMs,  filing  regis  BbTuicoruin  ct  hceres,  dijceret  usorem 
filiEun  Aldefonsi  regis  Castellie  et  ncptem  regis  Johan&is,  et 
rex  Anglornm  pro  hoc  matrimouio  coutraliendo  d&ret  Lodowico 
oam  uepte  saa>  nomine  *  Blanca  in  maritagio  civitatem  Ebroi- 
carom  cnm  toto  comjtata,  et  inauper  irigiatai  milia  miirc^ 
argenti.  Petiit  prteterea  rex  TVancoruin  ab  Anglorum  rege,  ut 
faceret  sibi  securitatera,  qnod  nullum  Otboni  nepoti  Buo  faceret 
auiUiam  de  homiuibua  neque  de  peoania  ad  imperiuni  obfci- 
nendum.  Dictum  est  enim,  quod  dus  Saaviae  Philippua  per 
conniTentiam  ^  regie  Francomm  et  aQsiliou  prtefatum  Otbionem 
persecntione  gravissima  infestabat,  nee  propter  escommuni' 
GationiB  ae&tentiam,  qna  fuerat  &  Papa  iunodatus,  ab  ejus  im'  f.  19. 
pugnatione  cessabat.  Denique  inter  regea  fcedere,  ut  priemis- 
Bum  est,  conflrmato,  tenaiuum  ad  aeqaena  festom  Sancti  Jo- 
bannta  Baptiataa  statuerout,  ut  tone  ea  quse  Bunt  pr^locuta 
irrefragabiliter  eortiantur  effectnm ;  aioque  aolnto  colloquio,  rex  Qneen  Ali 
Johannes  sperane  Be  per  boo  matrimonitun  diaturna  pace  t"'^,*^"', 
liovtoen,  gandere,  misit  matrem  Bnam  Alienor  reginam  propter  paellam  „"/ Ciwitiie' 
IT.  107.       memoratam,  ut°  salvo  condnctu  cum  ipsa  ad  terminnm  praa- 

fixum  rediret.  Ees  Anglorum  interim^  transfretavit  in  Augliam,  John  goes 
et  cepit  de  unaquaque  carucata  terra9  totius  Anglias  ires  eolidos  toEngiand 
de  aosilio;  expletisque  nliis  negotiis  in  ITormantiiam  ^''^''"™  ^'"^^ " 
trausrretavit.  retumB. 

Ui  LodoiDteus  filiam  regis  Al^fomi  regis  Castcllce  duxerit. 

Jd-ir.  114.  His  ita  geatis,  rediit  Alienor  reguub  cnm  pnella,  pr^etata  Queen 
liodowico  maritanda,  et  earn  Anglorum  regi  pr»senta¥it.  Deinde  Alienor 
reges  conTeaerunt  ad  colloquium  inter  Gruletnne  et  ButaTMit  !^™^ 
eastella  si.  kalelidas  Juliij*  nbi  rex  I'rajicorum  reddidit  regi  Bjanohe. 

•  wnnieenliam]  coavenientianij  Br 
'«(...  retUreQSot  in  Hoveden. 
'  jjiiertm]  om.  O. 

*  JWti]  An  error  introduced  by 


iv.  107. 

(Notio 
UoTeden.) 


3  Bnlanasl']  AndeK,  Hoveden. 

'  nam  .  .  regni]  lotrodnced  by 
Wendovcr. 

^  nontine  Bianco]  Introduced  by 
Wendorta.     HoTedeu  has  a  blank 


Wendover    for   Jiiaii, 
Hoveden,  iv.  p.  115, 


A.D.  1200. 
Eyrem 

ADd  Phi' 

lip's  other 

oonqueste 
restored  to 
John,  vho 
gives  them 

liage  with 
Bl^che  of 
Castile 
Portmo 


462         MJLTTH.XI  FAEISIENSIS   CECBONICA  >UJ0RA. 

Augloram  cm6atem  Ebroicanim,  et  totum  comitatum  atque 
terras  univeraas  qnaa  per  werram  occnpaverat'  in  Normannia 
ct  in  alits  terria  regis  Anglorum ;  et  rex  Jobannes  incontineuti 
iude  fecit  homagiam  regi  Fraucomm ;  eb  sic  dedit  nniversa 
ilia  Lodomico  cam  nepte  ana  in  luaritagio,  et'  hom^ium  iude 
a  Lodo^ico  Buscepit.  Qao  facto,  puelltb  in  crastino  deapunsata 
est  Lodonico  apnd  Pnnnor  iii  Normannia  ab  arcLiepiBDOpo ' 
Bnrdegalensi.  Erat,  enim  tnnc  regsum  Francorum  iutcrdictrain 
propter  Botildam*  reginam,  qnam  rex  Francomni  dimiaerat. 
Atque  protinas  post  desponsationein  Lodowions  duiit  PariBinB 
sponsam  soant  in  '<  Imtitia  et  exnitatiune  tarn  cleri  qnam  popnli 
utrinsque  regni. 


bis  wife, 
Hawlsa  of 

Oloucester, 


Ul  fex  Johannes  Isabel  roginani  deejpomaverit. 

Bodem  tempore,  celebrato  diFortJo  inter   regem  Anglorum  liir.  J19. 
et  uxorem  snam  Hawi^am  comitis  Glovermie  filiam,  eo  qnod 
affines  eraot  in  fertio  grada  c«msanguiaitatia,  duxit  idem  rex, 
consilio   regis    Francorom,    Isabel   filiam.   comifcis    Engolismi, 
qaam    prins   suaceperat    in   suam   Hugo    cognomento    Branus, 
cornea   Marchi^ ;    et    Dominica  *    proxima   ante    fcsluin  Dioeto, 
Sancti  Dionisii   apud   Westmonasterium  consecratur  in  ""'■  ^o'- 
reginam,  qnje°  copnla  postmodtmi  regi  et  regno  Anglise  magno 
detrimento  fuit.     'Sao  multo  post,  convenientibus  ad  colloqninm  Hovedeo, 
apud  Vemonem  regtbua,  Artbnma  ibidem  fecit  homaginm  regi  "■  1'5. 
Angiornm  de  Britannia  et  aliis  terris  snis;  aed  timens'  pro- 
ditionem  regis  Jolumnia,  remaaait  in  custodia  regis  Francoram. 


Mawlaiii/ni,  Btnaini  quod  de  etslo  venit  in  Jeruealeni  de  oheei-va- 
Hone  diei  Somiwiece. 

Letter  on  Circa  dice  iatoa,  epktola  de  caelo  veniens  in  Jemaalem  Id.  \\ 
the  obser-  appenaa  eat  super  altaie  SaJicti  Simeonis  in  Golgotha,  nbi  cru- 
^^"1^  "J,  cifixtK  est  Chriatna  pro  redemptione  mundi ;  qnam  per  tres 
dav  Enid  to  "^'^  ^^  totidem  noctes  homines  ex  alto  dependentem  aapi- 
have  come  cientes,  corraeront  in  terram,  rogantes  Dei  misericordiam,  nt 
down  from  Ipse  eia  dignaretur  soam  oatendere  Tolnntatem.  Die  vero 
heaven  at  tertia,  poat  horam  diei  tertiam,  eresit  ae  ab  oratione  patri- 
JernBalem.' 


'«<...  suseepW]  lalrodttced  by 
Wendoycr. 
'  Elias  de  Malemort. 

*  So  Hoveden  for  IngitinTgam. 

*  in  ,  .  Tegni\  Added  by  Wend- 


*  Dominica  . .  liioRisiiJ  viii.  jdus 
Octobris,  DiceCo  (the  same  day). 
"  gum  .  .  .  fmi]  This  is  Wead- 

'  timexf  .   .   .  Jokatmit}   trsdi-' 
tione  r^ia  Anglieo,  HoTeden. 


VS  tBlfPORE  REGIS  JOflANNIS. 


463 


arcba  et  archiepiscopns  Akarks;  et  expandentes  infnlam  super  AJJ.  1200. 
aanctom  altare,.e(uictaiii  Dei  epiatolam  accepenmt;  qnam  cum 
inspesisEent,  iatnd  inTeniunt  supersOFiptam :  "Ego  Dominua, 
"  Qui  prtecepi  vobia,  ut  observftretie  aanotum  diem  Dominicum, 
quo  requievi  ftb  operibuB  meis,  ut  esset  requies  cunctis 
'  mortalibna  in  [eterniiiB,  et  non  cuetodiatia  eum,  et  de  peo- 
'  catis  veatrid  non  poanitnistisi  aicut  dini  per  Eyangelinm 
'  meura,  Otelum  el  terra  IransibvMt,  verba  autem  mea,  non  S.  Marc. 
'  tranBibunti  feci  prsedicare  Tobia  paenitentiam  vite  et  non  ^'"' 31. 
'  credidistis.  Hiei  enper  tob  paganoa  et  gentea,  qui  efiuderitnt 
'  aaugnlnein  vestmm  in  terra,  nee  tameu  credidiatia.  Et  qnia 
'  aanctum  diem  Dominicum  non  cnstodiatia,  per  paucoa  diea 
'  babuistis  famem,  acd  cito  dedi  vobia  aaturitatem,  et  postea 
'  pejna  feciatia.  Volo  ergo,  ut  nemo  ab  bora  nona  Sabbati 
'  uaque  ad  solem  surgentein  diei  Luna  aliquid  operetur,  niai 
'  quod  sit  bonum,  et  ai  quia  feccrit,  cimi  poenitentia  emendet. 
'  Et  ai  huic  mandate  meo  non  obedieritia,  amen  dico  vobia,  et 
'  jaro  vobia  per  aodem  meam  et  tbronum  menm,  et  cbembin 
'  qui  cuatgdinnt  aan(;tam  aedem  meam,  quia  noa  mandabo 
'  vohtis  aliqnid  per  aliam  cpiatolam,  ued  apcria^  cailos  et  pro 
'  pluvia  plnam  anper  vos  lapides  et  ligna  et  aquam  calidam 
'  per  noctes,  nt  nemo  pnecavere  poaait  quin  destrnam  omnes 
'  homines  maloa.  Hoe  dico  vobis,  morte  moriemini  propter 
'  diem  Dominicuni  sancbum  et  aliaa  feativitatea  eanctorum  mco- 
'  rum,  qoas  non  cuBtodistis.  Hittam  vobis  bestias  babeabea  ca- 
'  pita  leoDum,  capiiloa  mulicntni,  et  cattdae  camelorum,  et  ita 
'  lamelicw  erunt,  quod  carncs  veatraa  devorabunt,  ot  vos  de- 
'  aiderabitis  fugere  ad  sepulcra,  mortuornm  et  abacondere  voa 
'  propter  metum  bestiarum.  Efc  tollam  lumen  solia  ab  oculis 
'  veatriB,  et  mittam  super  voa  tenebraa,  nt  occidatia  vos  in- 
'  vicem  non  videntea;  et  aaferam  a  vobia  faciera  meam,  et 
'  non  faciam  vobiscnm  miaericordiam.  Incendam  eaim.  corpora 
'  veatra  et  corda  illonun,  qui  non  cuatodinnt  diem  sanctum 

*  Domiaicum.     Audite    vocem    m.eam,    ne    pereatia    in    terra 

*  propter  diem  aauctam  Dominicum.  Becedite  a  malo  ot 
'  posnitentiam  agite  de  malie  vcatria.  Quod  si  non  fecoritis, 
'  qnaei  Sodoma  et  Cromorra  peribitis.  Nunc  acitote,  qaod 
''  salvi  eatia  per  orationea  sanctissimie  Genctricis  me^e  Mari^  et 
'  sanctorum  augelorum  meorura,  qui  orant  pro  vobia  cotidie. 
'  Dedi  vobia  frumentum  et  vinnm  abundanter,  et  inde  non 
'  obediatis  mibi ;  nam  viduee  et  orphani  clamant  ad  voa 
'  cotidie,  quibua  nuUam  fabiliamiaericordiiBni  pagani  habent 
'  miaericordiam,  voa  autem  non  babetia.  Arbores  quse  fruc- 
'  tificant,  siccari  faciam  pro  peccatis  veatria ;  flumina  et  fontea 
'  non  dabant  aquam.  Dedi  vobia  legem  in  monte  Synai, 
'  quam  non  custodiatis;  dedi  poat  per  me  legem,   quam  non 


r 


i6i 


MATTHjBI  PAEIblEN&IS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1200.  "  obserTOstisi  pnivi  homines,  diem  Dominicum  reanrrectionia  Hovedeo, 
"  meiB  non  onstodiBtJs.  Tollitis  res  atterins,  et  de  hoc  ntillam  if- 168. 
"  consideratiottem  habetia ;  propter  hoo'  mittam  auper  voa 
"  beatiaa  pejores,  quie'  devorabunt  mamillas  muliernm  ves- 
"  tt-aram.  Maledicam  illie  qni  injuste  agnnt  veraua  fratrea 
"  boos;  maledicam  illia  qui  pauperes  et  orplianoa  male  judi- 
"  cant  Me  witem  dereliqaistia,  et  priDcipem  hnjiis,  siBCuli 
'*  Bequimini.  Aadite  Toeem  meam,  efc  habebitia  nuBdricordiara 
"  bonam ;  tds  autem  non  cessaabis  ab  operiboa  malis,  neo  ab 
"  operiboa  Diaboli,  qnia  facitia  adalteria  et  perjorift,  et  ideo 
"  ciroumdabunt  voa  gentea  et  devorabant  at  he»tiw," 

De  prmdieatitme  EvstackH  abhatis  de  Flat  super  mamdato 


Preacbing       Cum  aatem  patriarcba  et  clerus  omniB  Terrje  Sanctfe  banc 

"hb't^^f'*'  ^P^*^^   teuorem  diligenter  esaminasseEt,^  commimi    omninm 

ji]jj  (^(jjgdeliberatione  decretum  est,  nt  epistola  »d  jndiciam  Bomani 

observance  pontificis   transmittatnr,  quatinoa,  qaicqaid   ipse  agendum   de- 

f.  19  b.        creverit,  placeat  nnifersis.     Cnmque  tandem  epistola  nd  domini 

of  the  Papae  notitiam  pervenissefc,  continuo   piwdicatores  ordinavit, 

Lo     sdaj.  q^  pgj.  ^j^,gj.gjjg  jjimj^  partes  profecti   proBdicavenint  nbiqne 

S.  Marc.     epistoItB    tenarem.  Domino  cooper&ute    et  aermonem    eomm 

svi.  20.       confirmante    aequent^bua  signia.      Inter    qaos   abbas    de    Ftai  Id.  i 

nomine  Enstacbias,  Tir'  religioaos  et  literal!  scientia  eruditus, 

regnnm  Augliee  aggreaans,  maltie  ibidem  miracnlis  choTascavit, 

Qui  non  loDge  a  civitate  Dorobornensi  appulsua,  in  villa  qnm 

Wi  appellator,  officinm  prffidieationia  incepit.     Cnmque  fontem 

qnendam  ibidem  benedisisset,^  Dominus  ipaios  meritis  t^itam 

lUrscles  at  in    ^^  infudit  gratiam,  nt  ex  aolo  illiua    gustu   cieei  vienm, 

^*'  daudi  gresenm,  mnti  loquelam,    et  snrdi  caclitns  receperant 

auditam,  et  qntsquis  debiljs  ex  fonte  cum  fiducia  bibeni^  gariana 

est  se  racepisse  aanitatem.'    Venit  itaquo  ad  enm  mulier  quaa- 

dam,  a  dramonibns  obeessa  et  quasi  bjdropico  morbo    inSata, 

petena  ab  eo  aibi   [restitui]   aanitatem.    Cui   illo ;    '*  Confide, 

"  fllia,    et  vade    ad   natatoria    fontis  de   Wi,    cui    bonedisit 

"  Dominna,  et  bibe  es  eo,  et  reoipiea  Uioo  soajatatem."  Abiit 

mnlier^    et  jnzta    viri  Dei    monita    bibife,   atqne   jtrotinus    in 

Tomitnm  prorupit ;  ubi  cnnctis,  qui  ad  fontem  gratia  cnrationis 

venerant,  cementibus,  enenmt  ex  ilia  duo  bnfones  magni  et 


'  gua}  qm,  B.  0;  W.                      I  *  u/r   .   .  ertirfidis]    Added    by 

s  O.  W.  add,  "  et  verla  com  ad-  Wendorer. 

"  miratione  pariCer  et  ^ore  ilit«l-  *  benedtxiuei}  benedizit,  W. 

",  lexisBent."                                        |  '  C  adda  net  wapJto'ein. 


DE  TEMPOEE  EEQIS  JOHANHIS. 


465 


Hovedcn,    nigerrimi,  qni,  at  se  desmonea  oBtendercnt,  atatim  trtmsfonnati  AJ).  1200. 

IT.  193.  gnnt  in  canes  immensoa  et  nigros,  et  post  panlultim  in 
formam  convei^i  Bunt  asininnni.  Mnlier  antem  stabat  attonita, 
et  qnaadoque  post  illos  cnonrrit  fimboDdft,  volena  eoa  appre- 
hendei-e ;  sed  vir  qnidam,  qui  ad  fontis  cuetodiam  fuerat 
depntatns,  aqnejn  fontig  inter  mnlierem  et  monatra  aspergens, 
fugavit  ilia  in  acre '  snTsum ;  nbi  evanescentee  fteda  post  se 
vestigia  reliquerunt. 


Vi  prwdietiie  aJiba*  /ontem  duleU  aqiKe  enumare  fecerit. 

Id.  In  -villain  de  Rumenel  prfedicando  perveniena  idem  vir  Dei,  Miracle 

ubi    erat   dulois  aqn»  defectus,   ad  preoes  popnli  in  eccleaia  a»  Rom- 
^nsdem  viUffi  bacnlo  auo  petram  percnssit,  et  fluxenmt  laticea  ''*^- 
in  abnndantia,   qnarum  hausta   mnlfci    a  diversia   langnoribtfs 
Id.  iT.  167.  curabanlnr.    Deinde  de  looo  ad  locmn,  a  provincia  in  provin- 
H.  iv.  124,  oiam,  de  civitate  in  ci-ritaiem  transiena,  raultoa  ad  nsnrarnm  Bffecis  of 
*69.  relajrationem  indniit,  cmcem  sumere  Dominicam  admonuit,  ad  Wa  preact- 

pietatis  opera   mnltoram  copda  prfedinando  perrantavit.    Nnn-  "B- 
(Enlai^d.)  dinaa   vero    et   merca,fca  DominicaB   diei   adeo    interdixit,    quod 
omnia   fere,  qnie   diebus  Dominiois    per  Angliam  fieri   conaue- 
verant,   constitnerenfctir  in  una   hebdomadie   seqnentinm   feria- 
nim ;  sioque  Dominicia  diebna  fidelia  popnlus  divinis  Bolnmniodo 
vacaas  obsequiis,  omnc  opus   servile  penilna    abdicavit.     Ve- 
ld, It.  172.  nmtamen  tempore  procedentc,  pleriqae   ut   canes   ad   vomitnm 
Id.  iv.  124.  Stmt  rcversi.      Eeotoribna  quoqne  eccleaiamm  et  preabyteria 
cunt  populis  sibi  subjectia  admonendo  indint,  nt  in  eccleaia 
ante    eucbaristiam  continua  Inx   arderet;   qnatinns' Ble,  qui  S.  Job.  i.  9-, 
(Kot  ID       illnminat  onmem  Lemiuem  venientem  in  hnnc  mnndtim,  pro 
Haveden.)  j^Qg  temporali  luoem  eia  concederet  aempiternaju.    Divitibua 
j~  "■  ^  *'  ant«in  et  magnatibna   uniTerais  et  prjecipue  civibus   et  mer< 
catoribaa    prtedicabat,    nt    aemper   in   niensa   disccun    Christi 
propter  panperes  haberent,  qnatinua,  asaneta  anperfluitate  snb- 
tracta,  indigentium  inopiam  enblevfu'ent.    Diem  vero  Sabbati 
post  nonam,    sicut    diem  Dominicnm,   ab    onini    opere    serrili 
(Sot  in        cnstodiri   mandavit,  et   deincepa    diem    Dominiciuu  cnm   noote 
Hoveden.)  seqnente,  ■  qui     dies   dieitnr    natoralis    et   requiem    innnit    per 
fignram  nostras  perpetute  quietis. 


'  atre]  aerem,  W.  (  sccoimt   is    coniideniblj  enlarged 

*  gaalatas  .  .  leiraai]  Introduced      from  Hoveden. 
bj  "Wendorer.    The  whole  of  this  I 


MATTH^I  PABiaiBTTBIS  CHBOMCA  MAJOBA. 


■0.  De  nUrtKulo  terrifioo  eutdam  nmlieri  ii^Ucto. 

a  Eodeiu  tempore,  mnlier  qtuedam  de  jn'oyinoia  Norfolcensi 
vm  Dei  momta  apernens,  ima  die  Sabbati  post  nonani 
pajLCLOS  Iftviure  perrexit.  Qnsa  oum  laborioso  conatu  ad  inchoa- 
tmn  jam  opns  inatarcti,  accessit  ad  earn  vir  qnidam  reTerendee 
setatiB  sibique  penitua  igncrtus,  sciscitana  increpando  qtia  teme- 
ritate  post  viri  Pei  prohibibioneia  aaea  sit  post  nonam  pannos 
lavare  et  eanotom  diem  Sabbati  opere  illicito  violare ;  addidit 
insuper  qaod  nisi  oeleriua  ab  inoceptis  deaisteret,  sciret  se 
profeoto  iram  Dei  emn  celeri  nltione  qaamcitios  incarsiiram. 
At  ilia  yiro  eibi  aermocinftiiti  nrgeEtem  pr^tendenB  inopiam, 
dixit  Be  hnjuBmodi  labore  vitam  miseram  eatemiB  perdnzigee ; 
et  si  ab  opero  cotisiieto  cesearet,  periculum  de  vitte  aabaidio 
dnbitarct.  Deniqae  cum.  aabito  vir  ille  ab  oculiB  ejus  eva- 
nnissct,  propensins  qnain  prina  fecerat  paimos  suos  larare  el 
ad  Bolem  siccare  matnraTit.  Sed  his  omnibus  ultio  diTiua 
non  defnit;  nam.  ilico  mamillEe  muUeria  ainiatrBS  quasi  por- 
cellns  colore  nigerrimnB  sabito  adbsereua,  nnllp  coitatii  ab ' 
Ula  potuit  avelli ;  sed  asBidue  sugendo,  sanguinem  elici^ig, 
totum  fere  oorpns  miaerffi  mnlieris  in  brevi  consumpsit.  Tan- 
dem ad  summam  perdacfca  inopiam,  tarn  dia  panem  mendicare 
ostiatim  compulaa  est,  qaousque,  mnltis  intnentibuB  ei  diYinam 
idtioiiem  admirautibnB,  vitam  misetaim  miserabiliter  termioaret. 


De  alio  ntiracvilo  qw>d  in  pome  incieione  eontU/it. 

Miraole  in  Eadem  tempestat«,  in  provinoia  iN'orthaah.iunbroram,  plebeins 
Nortonm-  q^jam  nzori  sine  praacepit,  ut  qnadam  die  Sabbati  panem  in 
orastino  comedendom pararet.  Qosb riripr^ceptia obtemperans, 
cam  panem  ilium  viro  sao  in  orastino  comedendum  obtnljeeet 
et  ille  panem  incidere  ccepiaset,  res  mira  contigit  et  sfeonlia 
inaudita;  aiquidem  aangois  jecens  cultellum  viri  panem  iuoi- 
dentie  ita  Becntua  est,  ac  si  de  beBtia  nuper  ocoiaa  profliudBset. 
Hie  aat«m  caaua  multos  ab  hnjnsmodl  operibua  compeacnit, 
onm  ad  notitiam  hominun  perreniBeet. 

172  Q[^aufridus]  HboraeeKait  arehiepiteopue  omnihrte  honis 
epoliaius  sit. 

G^f^Kj,        Sni,  diebna    islda    OaofVidus   Eboracensia  urcbiepiaoopoB  es  Hovedeu, 
ofToric  **^  mandato  regia  Johannia  spoliatus  est  ab  omnibus  bonia  Bui  arohi-  i^-  ^39. 


DE  TEMPORE   EBQIS  JOHANN; 


4^r 


eiriacopAfciis.    Jacobns '  enim  vicecomea  Eboracenais  et^  miniBtri  A.p,  1200. 
ejnfl,  maneria  illius  simul  et'  elerioorum  Tirommque  religio- despoiled 
soram  poaseseiones  jviolenter  aggresai,  bona  eorum  diatrahere  "^  hia 
prffiBmnpaernnt.    Unde  idem  u'oHepiacopna  Jaoobum  pMefetnm  P™P^"y- 
nominatdm  exoommmiicaTit,  et  in  genere  omnes  hujua  violentlte 
auctores,  quique  regem  adveraua  eum  in  iram  et  indignntioneni 
cottunoveranfc.    Caiisa   mnm  regire   perturbationis   contra  enm  Causes  of 
multiplex  erat;  primo  qoia  non  permisit  prtetatum  rioeoomitem  <r°''°'£ 

■)  oolligere  caracagium  in  sua  dioceai  ad   opna   regis,  sioiit   ei  ^"Xitim 
foerat   generaliter     per   Angliam   conMsaum;    aecmido,    quia 
noluit  tranafretaro   onm  ipso  in  Kormannicon,  ad  faoiendum 

'  maritagiam  inter  Lodowictim  et  neptem  aaam,  et  cwmpo- 
nendom  cmn  rege  Francorum;  tertio,  quia  ezcommumcaverat 
yioecomitem  memoratiinj,  et  totam  provinoiam  BboraoenBero 
ecolesiaatico  anppoauit  interdioto. 


Vt  ran  Jokcmuet  et  laahel  regma  LoTidonik  eorowmw.  $ortaverint.* 

Afta,  Per  idem  tempviB  rez  Johannes  poet  completa  n^otia 
'9'  partibna  tranamarinia  tranEfretavit  in  Angliam ;  sponaamqne 
soam  aecam  ducens,  appHcnit  apnd  Doveram  octavo*  Idas 
Octobris.  Yenientea  antem  Londoniaa  apnd  fVeatmonaate- 
rium,  [coronati  simt  itmbo  Ibidem  per  mlniateriam]  H[iiberti] 
Cantnarienaia  arohiepiscopi  °  pneBentibus  magnatibnB  regni, 
r.  UO.  nW  etiam  G[aufridaB]  Eboracensia  arobiepiacopnB  cnm  rege 
pocificataa  eat.  Qno  etiam  tempore  rez  Johannea  aignifixiaTit 
Willelmo  regi  Scotommj  nt  reniret  ad  emn  apnd  Iducolniam, 
nt  ibidem  aibi  de  jure  gao  eatisfoceret,  in  craatino  Simcti 
Eadmundi. 


f.  20. 

Coronation 
of  Jobaand 
Isabella. 
John  is 
reconciled 
with  abp. 
Geoflrey. 
William, 


*  et .  .  .  pti»te»mnes1  Added  by 
Wendover. 

*  Tiuiie  are  two  erowns  drawn  at 

the  top  of  Ihe  page. 
'  This  is  the  date  of  the  coroua- 


tioa.    Uie  error  uiaes  fi«ia  care- 
lessly copying  Horeden. 

*  arehiepisci^]  so  B.  originally, 
but  it  has  been  altered  to  arckiepU 
seopaa,  in  conaeqaence  of  Ibe  oaiie- 
sionoftbewoidsiDbraeketE.  These 
words  ue  siao  omitted  in  the  Hist. 
Anglor.,  vhere  die  sentence  is 
finished. with  the  vords  "doialti 
"  magiiale«  tegni  Tenientibns  sp- 


i/iSUuteis:i^^tJ&.tA 


468         UATTBXI  PABISIENSIS  CHKOSICA  MAJORA. 


AJ).  laoo.  Ifg  ,nta  SanoH  Sugonis  Lmeolnientis  epieeopi  ante  epwcopaiiwtt. 
Death  of         Circft  diee  ietos  Eiigo,  r&verendas   memoriie    Liscolnienaia  ^ovedeii, 
8.  Etigfa,    epiacopna,  de   partibue  VMuens  transmarinis,  Loudoniis  apnd '  "'  ^*'*' 
bishop  of    Vetna  Templom  qnartanie  febribus  graviter  infirmatiiB,  deoimo 
^'"'°   ■      seisto  kalendas  Oecembris  laudabilis  vit»  carsam  glorioeo  fine 

Account  of     ^"J^    inter    bomiiies    couversatio    aaacta    compellit,    qnse  Vita  S. 

his  life.  mortaUbos  et  informatio  morom  extitit  et  esempluin  pise  Hugoois, 
actionia,  nt  de  eo  vel  panea  tnic  operi  inBeranniB.  Hio  vir  ^E'  Vgng. 
sanctns  in  remofcia  Burgnndiffi  partibne  oriundna,  moribaa  dOffDe,436» 
clarior  qnam  parentela  refulsit}  qni  ab  iumis  paerilibua,  Etudiia  ff-  68-71. 
literanun  addictns,  decennia  effectns,  cauonicia  Tegnlaribaa 
tradiLnr  disciplinis  caslestibus  iDformanduB.  Inter  qtioa  tam 
moribns  qtma  acientia  Tegulariter  imbntus,  poet  circulum 
Bedeoim  anuornm,  in  qnodam  oella  officium  prions  soscepit, 
nbi  cnm  cnncta  gibi  proi^pcre  soccesaiasent,  lubricos  cajmis 
moins  fortiTLS  cohibere  deceraena,  ad  ordiaem  Cbartnsiensem, 
Domino  diapoitente,  tranaicit.  Camqae  se  beDigumn  ibidem 
coQctis  et  alTiibileiii,  religiosa  gravitate  serrata,  esbiberet, 
modico  elapao  tempore  totina  domna  effeetna  est  procurator, 
Intorea  cum  iUuutria  Asglomm  rex  Henricns  domum  qnandtua 
CbartnsicDsia  ordinis  in  Anglia  constmziaaet,  qui  Tiri  Dei 
promotionem 'ardenti  deaiderio  sitiebat,  Tis  precibua  obtinuit, 
nt  ad  regimen  iUlns  domna  animum  ejoa  inclinaret.  Camqne 
ad  prioratus  officium  Tocatos  fuisaet,  priorem  eanctitatem 
indies  atnduit  ajnptiare ;  nude  r^is  gratiam,  qni  freqaenter 
ejus  oolloqiiio  fmebatnr,  sanctte  coaversationis  merito  noo 
mediocriter  obtinebat.  Tenuerat  antem  rex  ecclesiam  I^ncol- 
niensem  in  mann  ana,  per  multos  aimoB  paatoria  aolatia 
TidDatam;  quem  Tolens  eaceeenm  redimere,  dcut  honeete 
[potuit],  procurftTit,  nt  per  electionem  vir  prsedictna  od  illius 
ecoleaiw  regimen  Tocaretnr.  Quo  facto,  cam  Tiro  Dei  electio 
denuBciata  fuisaet,  reepondit,  qnod  pontificalia  officii  non  sua- 
ciperet  dignitat^n,  nisi  Bibi  priaa  de  commnni  Lincolnienaia 
eccleaiffi  canonioomia  conaensu  et  de  liceniia'  Chartnaieusia 
prioris  oonstaret.  Cumqne  anpor  his  eufficienter  aibi  fiierat 
satisfoctom,  decanne'  Lincolnienaie  cnm  mc^'oribuB  eceleaiee 
ad  Dei  vimm  acceasit;  [qui  inter  primft  colloqoia  aio  eomm 
Bibi  gratiam  conciliavit,  nt  eum  pastorem  et  patrem  apiritualem 
sincersB  devotdonis  optarent  effectu.  Sed  at  aibi  certiua  eonun 
coQsensns  innoteaceret,  ibi  earn  denno  elegerunt;  et  tono 
primo  consensit.    Timdem  vero,  [cum  moDus]   cM^nsecrationis 


:   TEMPOKE  BEQIS  JOHANNIS. 


prima  noctis    quiets  qtia  in  episcopatn   membra  A.D.  1200. 
Sp*^"'     ^po^i  dediaset,  poet  devotaa  orafaones  andivit  vocem  dieentem 
MS'.Lflns-  aib'i  "Bgreaaua  es   In  falutem  populi  '  tni,  in   ealutem  cum 
4oTDe,436.  "  Chriato  tao." 


De  vvftutibue  saneti  t 


efUeopatu. 


CoQsecrataa  autem   Dei   aervus   Hngo   ecolesiam   snam  adeo  g.  Hngh's 
meritoram    titulis    illustravit,    ita    populum    sibi    commiasuiii  Ufc  as 
verbis  informavit  et  exemplis,  qnod  episcopi  nomen  aibi  reote  f"*™?- 
competere    declarabat,    atque    in    ecclesia   cathedrali    electas 
coUocondo  personas,  yivis  es  lapidibus   Deo   habitacnlum  con- 
atnuit.    Fotestabia  aatem  s^ecttlaris  in  rebtts  ecclesite  Beevien- 
tia  inipetus  adeo  conalanter  elldere  conBueTit,  ut  et  rcnim  et 
corporis  sui  perionlnm  contemnere  videTetxir.    In  quo  etiaia 
adeo  profecit,    qnod    et  jura  revocavib  amiesa,  et  ecclesiam 

.   suam  a  serritute  graTissima  liberavit.    Preeterea  vir  Eanctus  His  con- 
domos  leprosorum,  per  quas  traneitnm  faciebat,  ingredi  con-  j'ue'  to 
auevit,   eb  viros    omnea   leprosos,    quantum cnmque   defonnee,  '^^"■ 
OBcnlari  eb  largas  elemoainas  conferre  solebat.     Unde    bonea 
memorise    Willebnas    ejusdera    ecclesite     caocellsrins,    vol  ens 
experiri,  utrnm  propter  hoc  elatio  tangeret  animum  viri  Dei, 
dixit  ad   eum,    "  Martinns   leprosum    oaculando    sanavit,   vob 
leprosos,    qiioa  oscnlamiui,    uon.  saitatis."     Cui   cpiacopna   in- 
continenti  reapoudit,  "  Oscalum  Martini  carncm  Icprusi  aanavit ; 
"  oaeulnni   vero   leproai   animam   meam    SB.nat."      In   mortuis  Hie  care 
sane  aepelieudia  tarn  diligens  hnmanitatia  obscquium  eshibere  fur  the 
consneverat,  ut  nullum  morfcaum  prseteriret,  cujua  sepultnrie  '^^^■ 

.  ministerium  aibi  competena  videretnr.    Accidit  autem  quodam  Miraculoos 
tempore,  dum  yir  sanctus  circa  gregia  aui  cnram  vigilana  paro-  "^i^"^* 
chias  visitaret,  et  ad  villam  qnauclam  Alomundebcri  uominatam  ^ij^n^ 
perveniret,  parentes  cujnadam  infantis,  ipaum  puemm  pceiio  es-  bury ; 
animem  deferentce,  auxilium  pontiflcia  lacrimabiliter  postula- 
bant.     Epiacopo  vero  requirenti  quid  vellent,  mater  pueri  re- 
epondit;  "  late  parvulna  filius  noster  partem'  cnjusdam  laminse 
"  ferrete    habentem     in    longitndine    et    latitudine    pluaquam 
"  pollicem  unum  manu  recepit,  et  more  pueruli  ad  oa  mittens, 
"  deglutivit ;  qusa  guttnri  ejus  firmiter  adbterene  pnemm  mori 
"  oompellit.    Miait  itaqne  te  Domiuns,  pater  sanetfi,  nt  fllium 
"  nostrum  nobia  reatituas  in  ultimo  vitce  vis  articolo  palpi- 
*'  tantem."     Qnem  respiciens  epiacopus,  gattur  ejna  tangens, 
benedisit,  insufflavit,  et  crucie  obaiactere  aignavit,  ac  dinuait. 


'  popitli  •  .  ■  lalutem]  ra 


470 


HATTH^I  PARJSIENSia  CHBOSICA  MIlJOBA. 


A.D.  1200.  Cnrnqne  parentea  pueram  ab  episcopo  reoepiseent,  fermm  con-  Vit»  8. 

tinuo  sangainolenhim  de '  guttnie  ejiw  esilivit,'  et  sanatna  est  Hngoms, 
Of  &  mad-  puar  exlUIa  hora.  Alto'  qnoque  tempore,  dum  vir  Hanctus  per^'j^ 
man  at  vfllara  qnsa  Ceatrehunte  appellator  tranBitum  faceret,  enppli-  do»Tie,436 
Cliesliimt;  caTerant  eum  parentea  cujaadam  furiosi,  qm  per  trea  hebdo- 
madas  sine  vinculia'  detineri  non  potnit,  nt  enin  visitare  et  ei 
benedioere  dignaretor.  Quo  audito,  vir  Bftnetns  ex  eqno 
deailieiiB  ad  furioenm  acceasit.  Erat  autem  capBt  ejus  liga- 
tam  ad  poatem,  matins  vero  ejaa  et  pedes  hiac  iniie  ad  pax- 
illoa.  Epiaeopua  aqna  beuedicta  a  ae  facta  infirmnm  lin- 
guam  emittentem  et  quasi  ipsnm  deridentem  aeperaifc,  et 
evaDgelinm,  "In  principio  erat  Yerbiim,"  snper  fbrioenm 
legit,  benediotionem  dedit  et  recessit.  Qoo  recedmte,  ctepit 
E^TOtna  dormitare,  et  erigilana  ilico  restitatus  est  pristiiw 
sanitati.  Oiroa  illtid  tempns  pins  pontifeK  ia  die  FaraBcenea,  I<1  cap.  6 
Of  a  lame  cum  easet  Lincolniffl,  et  ad  &bricam  matricis  ecoleaiaa,  quam 
^^^j^  nobiliter  a  ftmdamentis  eitmierat,  lapidee  et  cEementum 
Iinmeris  aaia  in  qnodam  cophino,  sicnt  ploKes  consneverat, 
ferret,  clandns  qnidam  es  ntraqne  parte,  dnobos  innixns 
bacnlia,  totia  visoerlbna  deaiderare  ccepit  eimdem  copbinnia 
deferre,  aperana  qnod  per  merita  beati  viri  sanitatem  esaet 
receptnraa.  Tamdem  a  magisfcro  operia  dan  sibi  copbinnm 
impetraTit,  in  quo  lapidea  et  cffimentom  cnm  soiB  bacnlia  tesne 
coepit.  Elapais  yero  pancis  diebns,  tmnm  dimisit  bacolam  ac 
deinde  reliqnom;  et  post  modicnm  tempons  Banna  et  ereotns, 
nnllo  suffultus  bacnli  adminicnlo,  eundem  oopbinnm  ad  opne 
eccleaite  deportabat ;  qnem  cophimiin  cam  esset  sauns  adeo 
mln  ^'*"  *^^^'''  "■*  8.  se  separari  nnllatenus  sostineret.  Alio  qnoqne  I^-  cap.  T. 
tempore  accidit  in  eadem  ciritate,  qnod  civis  qnidam  in  tan-  , 
tarn  incidit  amentiam,  qnod  octo  Tiii  fuerunt  ad  ipsins  ons- 
todiam  depntati.  Qni  in  Tincnlis  detentns,  tanto  agitabatnr 
furore,  qnod  nsorem  et  liberos  proprios  minabattiT  dentibns 
laniare.  Tandem  in  biga  ligatns,'  ad  Tinun  Dei  addnctns  est. 
Qaem  cnm  inspexisaet  episeopne,  Statim  aqna  benedicta  illnin 
asporsit,  et  apiritnm  malignnm  adjnrftTit,  nt  ab  eo  ©xiret 
ipanmque  nlterias  non  vexaret.  ^ger  Tero  incontinenti 
morienti  simUia  conmit  in  terrain ;  super  qnem  tit  sanctns 
aqnam  benedictam  in  magna  qnantitate  effndit;  etatimqne 
fnrioens  anrrexit,  et  manus  ligatas  ad  delnm  erigens,  Deo 
et  beato  pontifioi  gratias  egit,  et  ilico  Tinculis  solntia  f 
reoMsit.       Qnsdam    matrona    lancolniie    duos    habuit  filios,  M-  "^p.  8, 


I  thtf  JUagtta  Vila  S.  Bugonh, 
p.  275  (ed,  Dimodk). 


f.  20  i. 


Ijncofn; 


i^iiaw»Litf.™itf  i^t  -,  ■ 


DE  TEMPOEE  KE0I8  JOHAHNIS.  471 

Vita  S.       quoram  alter,  dum   adlmo  pner  esset,  in  destro  latere  longo  A.D.  1300. 
Hngonis,     tempore    tnmorem     habnit   grMidero,  de   cnjnB    salate    mater  Of  two 
^P'  8.        deaperana    sanctum    episeopum    adiit,    et   nt   ei  benediceret,  boys  at 
^M3«-  "^1**^^'''-    ^^  T6TO  super  locnm  morbi  mairas  posnit,  [bene-  Lmeoln. 
dixit,]  et  dimiait.    Quo    facto,  ita  tniaor  sabito .  sedatiiB  est, 
at  ab  ilia  hora  nee  paeniia   vexaTSrit,  nee    ulterins    mater 
tumorem  viderit.     Alio  tempore   oontigit,   at  alius   ejasdem 
matronsB  filius  hiotericiam  deeperabiliter  pateretnr ;  ilia  aatem 
prioris    memor    refbgii,    etiatn    hnno    beuediceadum    Baiicto 
episcopo  prseaentaTit ;  qui  accepts  benedictione  iufira  tridaum 
est  pristime  restitatus  sanitati. 


(Not  iu  the 

TitaS 

Hug.) 


Qualit&r  SwneiwB  Wiigo  ex  hoc  hiee  migraverU. 

Sanotaa  Hugo  episcopiis,  completo  in  episcopatu  anno  decimo  \ 
qmirto,  a   Chartuaia  principal!  ejosdem    ordinis  domo,  visita-  J 
tis  ex  longo  desiderio  priore    et  fratnbns  ejnedem    domns,  in  ^ 
Angliam  rediens,  in  nrbe    Londoniensi  ftpnd  Vetns  Templum  ^ 
qoartauis  febribus  ccepit  graviter  infirmari.    Venit  ergo  ad  eum 
ibidem  rex   Johannes,  at    eum    visitaret;  sed    antequam.  re- 
cederet,  ad  viri  Dei  pnedicationem  teetamentum  ipsins  con- 
firmavit,  et  in  Domino  promisit,  qnod  de  cietero  rata  haberet 
testamenta  rationafailia  prffilatorum. 

Cumque  *  indies  langaor  ingravesceret,  nunqoam  alicnjue  con-  T> 
silio  cilicium,  qao  ji^lter  ntebatur,  ad  horam  permodicam  depo-  ^ 
uere  voluitj  sed  uaque  ad  mortem  magis  CLartusienais  ordinis 
rigorem  observare  decernens,  tandem  Toeante  Domino  feliciter 
ab  hac  vita  migravit  ad  Dominam.     Cumque  ^  yiri  aancti  oorp\ig  B 
a  civitate  Londoniarum  deferretur  apud  Lincolntam  tumiilandum,  ^ 
mirabile    dicfcu  accidit,   quod   cum   cerei  in  exifcu  civitatia  ante  -j. 
corpus   fiiisaent    accenai,  per    quatuor   dietas  jugiter   araerunt,  tt 
ita    quod   con   fuit  hora   in    qua   lux  in    aliquo  cereorom  non  m 
fuiaset,  licet  tempus  es   aeria    intemperie   multotiena   esaet   in    . 
vento  et  pluTia  turbulenfcum.    TFnde   diibium  non  est,   quin 
Dominua    animte  ipsiua    lucem   prjeparaverit  perpetnam,    qui 
pro  "Corporis  veneratione  non  permiait  temporale  lumen   ex- 
(ingai.    Obiit  autem  servas.  Dei  Hugo  Linoolnienais  epiacopns  D 
anno  Yerbi  inaamati  mlllesimo  dncenteaimo,   decimo   qninto 
kalendas  Decembris.     Yixei'at   autem    iu  episcopEitu  xiv. 


'  Compare  the  Magna  Vila  i 
Hagoni*,  t.  16,  p.  888. 


»  Cf.  H.  Y.  19,p.  36S, 


MATTH^I  PABISIENSI3  CHRONICA  MAJOBi. 


Ut  corpus  Sanc'it  SugonU  delaiui 
iuinlilamd/u/m 


eit  apud  Lineolniami 


John  and 

William 
ling  of 

Scots  at 
Lincoln. 


Homage 
done  by 
William, 

Scots,  to 


Account  of 
S.  Hugh' 
fiinenl. 


the  dead, 
(repeated 
T.  p.  469.) 


GonveaeroDt  interea  ad  colloqninm  apad  Liucolniam  rex  B 
Auglorum  JobaQnes  et  rez  Scotomm  Willelmua  cum  universa  " 
nobilitate  tam  cleri  qnam  popnli  utriueque  regni,  tindecimo 
kalendas  Secembris.  TTbi  rex  Johannea  contra  cousUiTim  mul- 
toram  intravit  cifitatem  tntrepidus,  quod'  nallas  anteceBsomm 
saorum  altemptare  ausns  fnerab;  x^^rveniensqiie  ad  ecclesiam 
cstbedralem,  obl^nlit  caliceu  anreum  eaper  albare  Sancti 
JohanDJs  !Baptist«e,  qnod  eit  in  novo  opere,  a^  sancto  pr^^fato 
a  fimdamentis  mirabiliter  fabricato.  Et>  eodem  die  oonveue- 
nmt  ipse  et  rex  Scotorum  extra  civitatem  in  montem  aidnnm, 
efc  ibi  in  conspectii  omnis  populi  Willelmua  rex  Scotiie  fecit 
homaginm  regi  Johanni  de  orani  jure  sao;  et  postea  juravit 
ei  fidelitatem  super  oracem  Huberti  Cantuarienais  arobiepi- 
Bcopi  de  vita  et  membrie  et  bonore  terreno  contra  omnes 
bomines,  coram  cnnctia  magnatibue  regni. 

Et  eodem  die  perlatum  est  ibidem  corpus  sasctissimi  Hugonis  1( 
epiaoopi  turnvdandom ;  cui  oecvurenteB  reges'  memorati  et  feres 
arobiepiscopi,  H[ubertuB]  videlicet  Oanttiarieiisis,  GCaufridns]* 
Eboraoensis,  et  Beraardus  B^uensis,  cum  tredecim  episcopis, 
comitribnB,  et  baronibns,  et  clericis  infinitis,  corpus  sanctisBi- 
mnm  eueceperunt.     Qnod  ipsi  regea*  cum.  comitibus  et  cteteris 
priucipibus    portavbrunt   in    bumeris    aula    usque    in    atrium 
ecclesiEe  catbedratis.    Ad  ostium  autera   ecclesiae  susceperunt 
illud  arcbiepiscopi  prtefati  et  episcopi;  et  sic  per  miuislerium 
prffilatomm  perlatum.  est  usque  in  cborum,  nbi  est  bonoriSce 
pemoctatniu.     Solebat  autem  pontifex  sanctus,  dnm  viveret,  in  V 
morttiis  sepeliendia  tam  diligens  bumanitatia  officium  exbibere,  ^ 
ut   nuUnm   mortunm   prssteriret,  cujua   aepulttirEe  miniBterinm  ^ 
aibi  competenB  videretor.      Unde   Dominua,  qui  novit  retribu-  ,j, 
tione  condigna  juBtorum  merita  remnnerare,  tam  bonorabilem  f. 
ei    eibibnit   Bepultiiram,  ut   bonorem    ilium  retribnisse  supra- 
dicto  xaerito  Tideatnr.     Ante  sane  Tiri  Dei  septdturam,  dnm  It 


'  good  .  .  .  fua-at']  Added  b; 
W^idorer. 

'  a  .  .  .  fabrieato']  Added  by 
WendOTer.. 

'  This  is  altered  from  Hovedeti, 
to  agree  mtfa  Yita  S.  Hug.  cap.  3. 
Hovedeu  ezpreBslj  says  that  the 
king  of  Scodanddud  departed  early 
CD  that  day.  Diceto  Bpeaks  of  (he 
two  bings  being  prwent      See  Di- 


^ock'a    pre&ce     to    the   Magna 
Vita,  p.  liTii. 

^  G.  JSboracensit]  tbii  is  a  care- 
less error.  The  third  archbishop 
vas  John,  of  Dablin.  It  arises 
from  Uoreden,  vho  has  itientioiied 
them  abore  (ir.  141),  not  givii^ 
their  nimeE  agiun  hav,  but  nieiely 
saying  "  trei  pree&ti  arduepiscopL" 


BE  TEUPOKG:   KB6IS  JOHANNIS. 


473 


pro  eo  exeqnite  mortaomm  agerentnr,  et  ipee  more  pontificnm  A.D.  1200. 
discooperta  facie  jaceret,  roitram'  habeng  in  capite,  cirotbecae  j^ir^i^g  ^t 
in  manibnB,  annlum  in  digito,  cum  cteterifi  pontificalibas  orna-  S.  Hugh's 
mentis,  inileB  quidam  canonicia  eocleBiffl  notiaaimns,  cnjna  ftu>e^- 
brachinm  cancer  ita  corrosorat,  quod  jam  oa  oame  nadatum 
apparebat,  idem  miles  brauhinm  anum.  super  corpus  cpiscopi 
poauit,  et  fttciem  ejus  gratia  curatiouia  frequenter  cum  laori- 
mis  tetigit;  statimque  ei  a  Domino  meritia  aancti  sui  restituta 
eat  mirabilitcr  bracbii  eni  tarn  caro  quam.  cutis.  Unde  milea, 
Deo  et  sancto  pravsaU  gratiaa  ageus,  ee  Banum  deoano  ecclesiie 
aliiaque  Tiria  fide  dignia  aaepius  prsesentavit.  Eadem  bora, 
mulier  qnsedam  quse  per  septennium  es  uno  oculo  cfMa  faerat, 
videntibuB  cuaotia  et  admirantibns,  visum  recepit.  Eadem 
bora,  quidam  buraarum  ineisor  in  compresaione  ilia  et  tumultn 
popalari,  qui  circa  Dei  famulum  conouirebant,  crumenam 
otgoedam  muUerie  incidit ;  scd  cum  per  mcrita  beati  ponti- 
ficis,  qui  ae  non  morbuum  Bcd  rivum  oatcndit,  ambte  manna 
ejua  contraherentur,  et  digiti  furia  nefandi  Tolis  manunm 
illios  firmiter  constringerentur,  projecit  furtum,  quod  retinere 
^  non  potnil,  in  pavimentam  ecoleaite,  et  hominis  furiosi  simili- 
tndinem  assumena,  omni  popnlo  factns  est  in  derisnm.  Sic- 
qae  postquam  a  spiritn  maligno  diutins  agitabatur,  tandem!  ad 
se  reversus,  atetit  immobilia,  et  acriter  flere  owpit ;  cnnctis-  f.  21. 
que  audientiboa,  turpissimam  ani  aceleria  ofienaam  etiam 
audire  nolentibns  denndavit.  Tandem  oum  aliad  non  haberet 
refugiom,  converans  ad  clemm  dixit ;  "  Miaeremini  mei, 
"  miseremisi  mei,  aaltem  \ob  amici  Dei.  Abrenuncio  enim 
"  Satbanie  et  operibus  ejua,  quibna  hno  usque  deaervivi;  et 
"  orate  pro  me  ad  Bomimim,  ne  me  pcenitentem  confondat, 
"  sed  mecnm  potius  miaericorditer  agat."  Et  continuo  &cta 
oratione  ad  Denm  pro  eo,  eoluta  aunt  viucnla  Sathante, 
quibns  manna  ejua  conslriotte  fuorant;  et  sauna  effectns,  Deo 
et  sancto  prfeauli  gratias  egit. 

De  sepvJtura  8<meti  Sugonie. 
Tigiliia  autem  circa   corpna  pontificis  rite  celehratia,  oum  The  body 
Hiigj»p.3.  dies  oraetinus  iHuiiaaet,  archiepiscopi    oum   episcopis    memo-  placed  in 
Hov.  W.      patis    corpus  Banetissimum  post  miBsarum  soleraiia  in  ecolesia  **  **^''* 
nova,  quam  ipse  a  fundunentia  construierat  in  hooorem  Dei        '     " 
genetricis  Hfuriee,  justa  altars  Sancti  JobanniB  Baptietce  sepul- 
Vita  S.       turce  decenter  tradidemnt.    Illud  vero  ofScium  tam  diligenter 
HDg.cap.3.  ezequi    Btnduerunt,    ut   videretur    divinitus    ordinatnm    quod 
propter  hoc  Bpecialit«r  convenisscct.    Sepultus  est  autem  oc- 

'  vdtram  .  .  .  omaweBlts]  lutrodaced  bj  Wendorer. 


VitaS. 


474         MAlTftEI  PARISIBiraiS  CHRONICA.  MUOKA. 


.  AS).  1200.  tftvo  fcalendaB  Deeembris,  ad  onjns  tumbam  divina  non  desi-  Hot.  St.  lii 
SCraGles  at  sunt  celebrari  niiracula,  si  cam  fidaoia  a  qnoqnam  requirattu-.  (NotinHov.) 
the  tomb.  H'am  post  gloriosam  viri  Dei  Bepnltraram  pa^r  quidam  de  par- VifaS. 
tibna  Lincolniie  per  qnindecim  dies  tegrotans,  invalescente  Hngo^, 
morbo,  perrenit  ad  mortem,  cujuB  corpus  ita  repente  dirignit 
ac  ai  per  dies  multoa  mortanm  exfcitiaaet.  Quo  viso,  mnlier 
qntedani  acaedens  ccnlos  clauait,  et  membra  mortnomm 
more  disposuit.  Cnmqae  snh  hoe  schemate  a  tempore  galli- 
cantos  nsqae  ad  dilticalnm.  jacuisBet,  mater,  cujns  fides  inter 
lacrimaa  cum  filio  estincta  non  fnerat,  cum  mnlta  fiducia  ad 
corpus  acoessit,  iiocepto[qiie  fi.lo]  candelis  faciendis  idoueo,  pue- 
nun  in  omni  dimensioue  meoatirare  ccepit.  Quo  facto,  fidnoi- 
aliter  cum  lacrimia  dixit,  "  Btiswu  si  sepultus  eseet  filins 
"  mens,  posset  ilium  reihi  Domisns  restituere  per  merita  Sancti 
"  Hngonia."  Cresoente  Tttro  die,  fecernnt  orationee  et  ele- 
moainas  pro  auima  pueri;  et  misenmt  ad  rocandum.  sacer- 
dobem  ad  funus,  matre  jugiter  reolamante.  Sed  antequam 
presbyter  Tocatus  Tenisset,  mater,  circa  Blii  sahitem  sednla, 
pa^'om  vivum  repperit,  Deumqne  et  beatum  pneaulem,  cojus 
meritis  hoc  miramilum  aacribebat,  mitgnificare  non  cessavit. 
Hasc  pauca  do  maltia  de  vita  vlri  Dei  expressa  ad  alia  tenden- 
tibus  Bufliciant. 

Peace  with      Facta  est  pax  inter  Jrohanneml  rM;eni  Anslorum  eb  MS.  Cott. 

Philip.         „,  ...  ^  „  ^  „-■.,      J     -o  FauBt.  A. 

jfg„  i*hibppnin   regem    iraucoruin.      uuo  de  iirause  con8e-8_f_  jggj^ 

bishops,      cratur   in   episcopum   Herefordensem,   octavo    kaleudas 
Marriage    Qctobris,  apud  ^  Westmotiasteritim.  liodowicus  filius  regis  Diceto, 
Francorum  duxit  Blancam^  fil^m  r^a  Hispanisa  nep-*^"' 
tem  Eicardi  regis.    Maugerus  faetus  est  episcopus  Wig- 
omise,  Joliaiuies  de  Grai  Norwici.  ia.col.70j. 


Blanche. 


Be  cptinque  lunarvim  c^paritiona: 

FiTemoona  Eodem  menee,  paulo  a^te  Kativltatem  Dominicam,'  appa-  E 
Been  a  little  rueruut  de  nocte  qninqne  lunte  in  cebIo,  circa  primam  vigiliam  " 
nootie;  prima  t^paruib  iu  Aquilone,  secunda  in  Meridie,  tertia 
'n  Occidente,  quarta  in  Orieute,  quinta  apparuit  in  medio  illarum 
quatuor  Innamm;  habene  secum  atellas  multaa',  qure  cam 
stellis  Buis  circnibai  quinquiea  vel  amplius  pri^fatas  quatnor 
lonas.  Hieo  autem  appaoritio,  multos  videstibus  et  admiraU' 
Hbus,  quasi  per  Bpatinm  nniaa  hone  faata  est. 


1  ap«d  Walmtmatferiuni]  Introduced  by  Faris. 

s  BUtncam]  iDtrodaeed  by  Farie. 

°  HpredeD  adds, "  in  pcorinda  Eboraeonn." 


BE  TEUPOBE  SGQIS  JOHA2^I3. 


Dicelo, 
col.  708. 
(Notiu 
Diw4o.) 


(Not  in 
Mccto.) 
Hoveden, 


ITi  rex  Anglorvm  et  regina  apwd  Catitwmam  eortmam  porttivermi.  AJ>.  1201. 

Anno  gratiae Mcci.    Eex  Anglomm  Johannes  celebravit  Wa-  Johnkeeps 
tale  Domini  apnd  Gtnldeford,    nbi  mnlta  militibna  Buis  fesKva  ChriBnnas 
diatribnit  indnmenta.    Hnbertns  vero    CantnariensiB    archiepi- 1^^^^' 
Scopus,  quasi  cmn  rege  a  pari  contend  ens,  eodem  modo  feoit 
apnd  Oantnariam;  nnde  regis  acimnm  non  mediooriter  ad  in- 
dignaldouem  commoTit.  Deinde  in  Worthanhnmbriam  res  pro- 
fectns  maximam  pecuniEB  sammam  a  comprovincial ibns  r^^ionie 
ilUiia  «xtorsit.  BeTcrsua  itacjne  Oantnariam  rex  cum  rogina  Bua, 
die  Fasch.Ee  proximo  sequente,  coronati  sunt  ambo  ibidem ;  nbi 
arcbiepiscopuB  CantoarienaiB  copiosas  eis,  ne  dicam  aaperflnas, 
miniBbraTit  espensas.     Sequenti'  postea  Dominicee  AscensioniB  Smnmons 
die  apnd  Theotesberi  generale  proposnifc  edictnm,  ut  oomites  J"  '^* 
et  barones  et  onmes  qui  militare  servitinm  ei  debebaatt,  parati    '"™"'  ' 
esaent  ad  Portesmne,  cum  eqtiia  et  armis  ad  transfretandnm  at  Ports- 
cum  eo  ad  partes  tranamariiias  in  die  Penteoostes  jam  instante.  month. 
Veniente  antem  die  statato,  multi  impetrata  licentia  remanse- 
mnt,  dontea  regi  de  qnolibet  sciito  dnas  marcas  argenti. 


I-  barons,  &c. 


Vt  rox  Johatmes  et  regina  m  H'omuMmiam  tranefrefaveritU. 

Horeden,        Celebrata  igitnr   apnd  Portesmne  solennitate    Pentecoates,  iDterview 
IT.  1 64.       rei  Qoxa  regina  sua  In  crastino  nayes  ascendenmt,  et  licet  ^  cum  between 


Deinde 


Join  ai 
1  et  Francorum  prope  ia^^y 


labore,    in    Jfomiamnia    tandem    applicuerunt. 
Tenerunt  ad  colloquium  regea  Anglor 

insulam    Audeliaoi;    et   pacIQce   convenit  inter  cos.    Et  post 
tridunm,  rex  Johannes  ad  pctitionem  regis  Francorum  venit  John  goes 
Parisins,  et  ibi  in  palatio  regie,  ScUicet  *  in  veteri  templo,  **  ^"s- 
hospitatus  est,  rege  Francorum.  sese  eiiaa  recipiente.    Et  cnm 
ibi  bonorifice  et  ub  regem   decebat  osset   receptua,  iiide   rece-  Tlience  to 
'.  175.  dens  venit  ad  Chinonem.    Eodem  tempore,  ut  pax  inter  regea  C'iaon. 
firmior  haberetnr,  statutum  eat  et  scriptia   confirmatum,  quod  ^V'"  . 
si  rex    Franoomm    pacem    in    aliquo  violaverit   prtelooutam,         ^ 
baroneB  de  regno  Franoonim,  quos  res  fldejussores  invenerat, 
soluti  essent  a  fidelitate  ejuB,  et  venirent  ad  regem  Anglorum 
ad  impngnandnm  regem  Francomm  et  oompellendnm  enm  ad 
pacem  preelocnt&m.    Eodem   modo  &ctnm  eat  in  parte  regis 
Anglorum. 


■WendoTcr'B. 

*  Ueet  eim  lahere]  ThisisWend- 


edictuvi]    This  is  I  '"'^''^  abridgement  of  the  aeconnt 
I  in  HoTeden. 

iciUcet  .  .  templo}   Thia  addi- 
LB  Paris'a  oini. 


476 


UATTH^I   PARISIENSIS  CHBONICA.  UAJOBA. 


A.D.  1301,     H!oo  anno  horrendte  tempeatateB,  tonitrna,    chomscationes,  C£  Cog- 
Tempests,   gr&ndinea    et  plavianua    intmdationee  mentea  hommnin  con-  8^™^' 

cneaerunti,    et  d&pma  mnlba'    in   locis    plnrimis    iDtnlernnt. 
Tax  for       Oiroa  diea  istoe,  ad  inatantiam  Innocentii  Fapra,  data  est  qnad-  Dieeto, 
T**  ?"''     ragesima  pars  redditaum   omnmm  ecclesianim  ad  Hubvenieu-  5^',?'*^' 

dum  TeiT«  PromiBaionis ;  et  tem  magnates  qnam  plebei,  qTUjefurof 

cracia  aignaoulnm   depoauerant,  districtione    Apoatolica   resn- Innocent, 

mere  Bimt  oompolsi. 


De  magietro  Simom  de  TwTtiM. 

SioTj  of  Ipsis  quoque  diebus,  quidam  magister  Parisiensis  na- 
TOTTday  tioiifl  FrancoSi  nomine  SimoD,  cognomeato  de  Thumai, 
ingenio  capadsstmua  et  memoria  tenacieiiitnus,  cmn  per 
decennium  scholaa  artiam  nobilissime  rexisset,  utpote 
in  trivio  et  quadrivio,  id  est,  Repbem  liberalibus  ar- 
tibus  peritissimus,  se  ctrntulit  ad  theologifun ;  in  qua 
cum  lecturisset  infra  paucos  anaos,  adeo  profeoit,  quod 
dignissime  cathedram  ascendit  uagistralem.  Legit 
igitur  aubtiliter  valde  et  subtilius  dispntavit,  qiiEestiones 
difficillimas  et  inauditas  solvendo  et  eleganter  diluci- 
daudo ;  tot  igitur  babuit  auditors,  quot  ampliBsimum  pa- 
latium  potuit  continere  j  una  igitur  dierum  cum  nimis 
profundis  rationibus  in  medium  propositis  de  Trinitate 
subtili.ssime  disputasset,  et  dilata  fuisset  detenoinatio 
usque  in  eraBtinum,  omuea  theologi  ecolares  in  eivi- 
tate,  prffimuniti  ad  audiendnm  tot  quEeationum  inexpli- 
eabilium  solutiones,  ad  ipsius  famosam  scolam  certatim 
ac  caterratim  confluxerunt.  Detenninavit  igitur  ma- 
ster omnes  pieetactas  quEestiones;  et  quse  videbantur 
omnibus  inenodaliiles,  tam  dilucide,  tarn  elc^anter,  tarn 
catholice,  ut  omnes  auditores  redderet  stupefactos.  Et 
post  determinationem  accesseruot  quidam  ipsdus  famili- 
ariores  et  ad  disceudum  avidiores,  postulantes  a  magis- 
tro,  ut  eo  dictante  queestiones  ill^  Uteris  commenda- 
rent;  dixerunt  itaque  indignum  esse  et  jacturam 
irrestaurabilem,    si    memoria   tantse  scienti^e  deperiret. 


'  mtiftn]  multiB,  0.  W. 


i^V».i;---.-w;3>-'.vi*i,.;::SaL^i£*ja«'.*(ii 


DB  TEHPOBE  BEaiS  JOHANNIS. 


477 


Quibne  ij»e  elatus,  et  major  sibi  se,  atb  pculia  siille-  A.D.  1201. 
vatis  et  temere  solutns  in  cachinaum,  "  O  Jesule,  |*'"7'>' 
"  Jesule,  quautimi  in  hatf  quaestione  eonfirmavi  legem  Xoornay. 
"  tuam  et  ezaltavi ;  profecto  si  nLaligaando  et  ad'rer- 
"  sando  vellem,  fortioribus  rationibus  et  argumentis 
"  acirem  iUam  infirmare  et  deprimendo  improbare." 
Et  hoc  dicto,  elinguis  penitiis  obmufcuit,  non  taatum 
mutus,  sed  idiota  et  ridiculose  infatuatus,  nee  postea 
I^it  vel  determinavit,  et  factus  in  sibilom  et  deri^um 
omnibus  qui  hoc  audierant.  Vix  igitur  infra  bien- 
nium  didicit  literas  cognoscere,  et  ultione  aliquantulum 
mitigata,  a  filio  suo  quodam  diligeuter  edocente,  vix 
potuit  Pater  noster  et  Simbolum  discere,  retinere,  et 
balbutiendo  pronunciare.  Hoc  igitur  miraculum  mul- 
toram  scolarium  suppressit  airogantiam  et  jactantiam 
refnenavit.  Hsec  vidit  magister  Nicholaus  de  Fam- 
bam,  vir  magnEe  auctoritatis,  et  poatea  episeopua  Dun- 
elmensis,  ex  cvgus  relatn  et  certo  testimonio  htec  literis, 
ne  vetustas  tantum  miraculum  oboleret,  eodem  N[i- 
cholaoj  episcopo  suadente,  commendavi.  Et  est  sermo 
omni  acceptione  ( 


Be  diacordia  orta  inter  reget  Framorunt  et  Angloram. 

Anno   gratiiB   voca.     Bex   Augloram    Johaiiiies    celebravit 
[Kceto,       ITaitale  Domini  ftpnd  Ai-geittoiuam  in  ITormtuima ;  eb  in  Quad- 
col.  710.      ragaeimA  seqnente  habitnm  est  colloquiam  inier  regea  Fran- 
(Notin       comm  et  Anglornm  justa  castellum  de   Guleluae;   nbi  rex 
Diceto.)      FranuoTnm,  contra    regcm    Angloram    mortali    armatus    odio, 
priecepiti  indignauter,   qoatiaua  incoutineiiti  redderet  Arthoro 
comiti   Britanniie    nnivcrBas   terraa   quas    tenebat   in    partibos 
tranamariniB,   TTormanuiam  Tidelicet,   Taronicanij  Andegaviam 
et  Pictaviam ;    mnltaque  alia  eiegit  ab  eo,  qti«  rex  Anglorom 
Cogges-       ae  mioiine   facturum.   reapondit.      Itaque  coUoqninm   cum  snc- 
liale,p.l36.  ceasns  nou  liaberct,  die   sequenti  rex   Francorum,  aubito  irmit 
in  castellum  de  BntaTOnt  cum  impetu  miUtari,  et  illud  solo 
tenQS  Bubvertit    Inde  progrediens,  cepit  ii  manu  forti  villam 
de  Augi,  cnm  oastello  de  Liuns,  et  alia  castella  qnamplarima. 
Castellum  de  Badepnnt  per  dies  octo  obaedit;   sed  rege  An- 
glornm   sapervenieiite,    confnsns  reoessit.      Fost  dies   pancos 


Demands 

of  Philip 
■  Le  Qou- 


CHotio 
Co^es- 
bale.) 


entry  of 
Arthuiinto 

,  His  attack 

-  on  queen 

Alienoc  at 

Mitabean. 


ofFoitott, 
and  bjHu 

goIeBnm. 


4ffd        UATTH.^  PABISI&N8I8  CHBONICA  MAJOBA. 

t.  aeies  aofts  ad  Gumai  converfcit  eb  fracto  etagno  per  impetnm 
aqnftrain  manmam  muronim  partem  qaa  nlla  omgebatnr 
prostravit  unde  fagientibiia  cimctis  i^ui  m  villffi  preeeidio 
erftnt  Couetituti  sine  omni  coutradictione  rex  Franconun  nllam 
intravit  eb  earn  8ibl  eabjugavit  Beversusque  Pansins  Ar 
thnrum  eiib  tutnnfana  deputayit  tradens  ci  milites  duoentos 
de  regno  Francorum  qui  cnm  lUo  toetilitcr  ireut  in  Picta- 
vitun  ut  bellicia  inonrBionifane  regionea  illas  Arthuro  anbiu 
garent  lUia  autem  pomposo  tumultu  progredientibue  nun 
ciatnm  est  eis  reginam  Alienor  in  caetello  quod  Mirebelliua 
diottar  pancorum  atipatam.  prtesidio  comiaoran  Qai  com 
mum  ommam  deliberatione  furoris  sm  uupetnm  illno  conyer 
tentea  castellum  obsidione  Tallavernnt  qnod  mdlo  defeuaornm 
mmtimine  reBisteote  ad  deditionem  compulemub  Tarrem  vero 
in  qua  A|lienor] '  regma  cam  pancts  armatis  aese  receperat 
aon  poterant  obtmere  ObBidione  igitnr  m  orbem  turns  dia 
poBitft  Tcnemnt  ibi  la  auulium  Arthnn  omnes  Pictavise  pn 
mates  et  militea  nobilioreB  ct  praacipne  comes  de  Majehia 
Hugo  coguomento  Brunns  qui  legi  Anglorunj  publicns  erat 
inimicns  propter  Isabel  reginam  quam  idem  comes  per  verba 
de  prtesenti  in  suam  reoeperat  antequam  regi  Angloram  de 
aponsaretur  et  sic  grandem  esercitnm  confecerunt  nee  ceasa- 
venmt  inaultuB  acemmoa  faoere  nt  qaantociuB  deaiderala  tic 
toria  potirentur 


De  adrmranda  vtaloria  regis  Johamiig  a^nd  Mt^ebelhtm 

ArriTalof      Begma  vero  m  arcto  poaita*  tmscioa  ad  regem    qui  tone 

Jolin,  and  tempona  m  Normannia  erat,  eub  celentate  diresit,  rogans  oh 

o    "ju^  nixias  et  obteatans    ut  pietatia  optentu  matn  succorreret  deeo 

thurand     latro      Quo  audito    rex  cnm  festinatione  in  manu  potenti  die 

bis  forces,  nootuqne  spatiuK  prfetervolauB  itmeris  longiona   citiua  quam 

credi  fiw  est  ad  Mirebellnm  casfcmm  pervemt.      Quod  cnm 

Franmgens  com  Picta-vensibna  cognovMsent    esienmt  obviam 

regi   pompOBO  congresaa  cnm  ipao  pngnatun      Sed  cnm  dis 

positiB  aoiebuB  bmo  mde  concumaaent    res    superbis  eornm 

conatibua  vinliter    reaistena    omnes    m  fugam  coegit    atqne 

tcon   penuci  equomm  cursu  fugtentibus  mstitit  mimiciB    ttt 

nna  com  illia  castellum  intraret     1  actus  est  autem  m&a  prte 

fati  ambitum  caatri  oonflietua  dunasimus     Bed  virtnte  Anglo 

C^tnre       rnm.  laadabili  m  brevi   finitus      !Nam  lo  illo  confliotn  capti 

and  unpri-  gmif  duoenti  milites  de  regno  Francomm    et  cum  ipso  Arthuro 

KOfflieQt  w^jm^gg  nobiles  PictaTensea  et  AndegByenees    it»  quod  nee  nnns 


'  Al  mor]  om  O  W 


*  ponta]  caiifititata,0  W 


DE  TEKPOEE  BEGIS  JOHANNIS. 


479 


pes  «x  ommbas  «Vaeit,  qni  posaet  redire  et  ca^nm  aliis  indi-  A.D.  120i. 
oare.  Ligatos '  igitur  captivos  m  oompe^bns  et  maniciB  ferreia, 
vehicnlisqne  bigaram  impositoB,  novo  genere  egnitandi  et  in- 
uaitato,  rex  partim  transmisit  in  ITormEtmilaiii,  partim.  in  An- 
gliam,  nt  oaatris  fortioribns  detrosi  absque  metn  evaaioniB 
Bervarentnr.  Artbiirua  Tero  apud  ralesiam  sub  cuetodia  vigi- 
lanti  remansit. 


Cf.Cog- 
p.  188.' 


Cum  htec   apnd  caatrnm   Mirobellum  agerentnr,  rex  Fmi-  nuHp 
oomm'  cum  esercitn  copioBO  ad  tarrem  de  Arohis  bo  contnlit,  b*sieges 
illamque   obsidione   vaJIarit.      Dispositia   igitur   in   gimm   res  w^J^L 
macbinis  Buis,  per  diea    quindeoim  petrariamm  usu  et  balia-  the  siege. 
tamm   nmroa   diseolvere  laboravit  ;   inclosi  e  contrario  viri- 
liter  resistentea  crebra  Ispidam  et  telomm  emisaione  boetes 
loQgiaa  Moere  institemiit ;   aed  cum  tandem  de  capfcione  Ar- 
tbari   socionimque   ipsiua   rumor   ad    aurea   regis    Franeomm 
pervolasBBt,   aub    maxima   ccleritate   ab    obBidiune   furibundua 
receaaib.     In  qno  rccosBu  aibi  obvia   qaicque  couterendo  Bimnl 
et  igne  combureudo  conaumpait,  -Birorum   religioBomm  monas- 
teria  flammia  discorrentibna.  in  fayillas  redegit;    delude  Pari- 
sina  Teniena  leaidnuni  anni  iUinS  imbellia  peregit. 


Ut  ArlhMrus  cornea  BritanmcB  obierif. 

Elapao  delude  aliquauto^  tempore,  rex  Jobannea  ad  castnun  interview 
Falesiee  venieiia,  fecit  sibi  Artliumm  nepotom  sanm  prcesen-  between 
tari.    Qui  cum  eaaet  coram  eo  adduotns,  otepit  eum  res  blandis  ^°^  "** 
alloqui  verbia  et  maltoa  honorea  promittere,    eshortana  ut  a  Paiaise 
rege    Fraiioorum  rooederet,  et   eibi  ut   dom.ino    et  avmiculo 
fideliter  adbioreret.  '  ArtburuB  vero,  stalto  osub  conailio,  regi 
cum  indignatione  ot  commiuaMone  respondena,  exegit  nt  red- 
deret  Bibi  legnum  Angli»  cum  terria  omnibus  et  rebus,  quaa 
rex  Bicardoa  l^bnit  in  poaaeaaione  ana  die  qua  deceaait.     Et 
quia  bieo  omnia  aibi  jure  hffireditario  debebantur,  afflnnavit 
cnm  juramento,  quod,  niai  celeriua  sibi  jam  dicta  omnia  rMti- 
taeret,    nunqnam   diutuma   pace    fruerctur.     Audiena   autem 
hceo    rex    Jchannes,    perturbataa   cat  valde ;    pnecepitqne  ut 


1  ligatoa  .  .  .  capiirrM  .   .   .  s 
poBilot]  ligatis  .  .  .  captivi*  . 


480 


MATTBUl  PABISTEKSIS  CHBOmCA  UAJOBA 


Innocent 
ni.  pie- 
rented  liy 

tortiag 
monej' 
from  the 


Death  o(W. 


loim 

crowned  at 
Oantecbury, 

He  is  geae- 
rsUj  con- 
sidered 
guilt  J  of 
Arthur's 
dealb. 


Artfaurns'i^nid  KotbomAgum  mitteretnr,  et  ibi  in  aroe  nova 
retmsns  Biib  arodori  coatodia  Berraretar.  Sed  non  mnlto 
post  idem  Arlihams  stibito  eTBnuit,  modo  fere  onuubus 
ignorato ;  utiuam  non  ut  fama  refert  invida. 

Eodem  anno,  Innocentiiis  Papa  ad  expeditionem 
Terrse  Sanct^e,  ut  dixit  ad  occultandain  suam  avari- 
iiaiD,  infiuitiaia  peeuniam  ab  ordine  Cistercienei  propo- 
fiui&aet  extorquere ;  a  beata  Virgme  correptus  acriter, 
ceasavifc,  timore  percussus.  Generaliter  vero  per  An- 
gliam  qoadragesimam  partem  pectmiaram  et  redituum 
maadat  erogari  ad  iter  cruce  signatorum.  Obiit  quo- 
que  vir  nobilis  Willebnus  de  Stutevilla. 

Eodem  anno  rex  JolLannes  Teniens  in  Angliam  apad  Can- 
toariam  coronatns  est  per  manum  Haberti  OantoariensiB 
ardiiepiaoopi,  decimo  octavo  kalendaa  Mail,  efc  ilieo  in  Nor- 
manniam  tranefretarit.  Quo  cum  pervenisset,  iuorebuit  opinio 
per  totam  regnum  lYancorum  de  morte  Artburi  et  per  omses 
natiODOs  tranamariaas;  adeo  qaidem  quod  rex  Johannes  anspeo 
tas  babebatnr  ab  omnibus,  qnaai  ilium  maun,  propria  pere- 
misset.  Undo  multi  animos  aTertfintes  a  rege,  semper  dein- 
ceps,  ut  ausi  snnt,  nigcrrimo  ipaum  odio  iufatigabiliter 
sunt  perseenti.' 


CtCog- 
geahale, 
p.  143. 


Be  asisa  pania  secu/adum,  diverswm.  fretnum,  frwmenti. 

Eodem^  anno,  res  fecit  generaliter  acckmari,  .ut 
legalis  asisa  pania  iayiolabtliter  sub  pcena  colli/itri^ali 
observaretur.  Quae  probata  fuit  per  pistorem  G[al- 
&idi]  filii  Petri  justiciarii  Angliae,  et  pistorem  R[oberti] 
de  Thumam  ;  ita  qnod  pistor  poterit  sic  vendere  et  in 
quolibet  quarterio  lucrari  tres  denarios ;  exceptia  bren- 
nio  et  duobus  panibus  ad  fumarium,  et  quatuor  ser- 
vientibnfl  quatuor  obolos,  duobus  garcionibus  attum 
quadrantem,  et  in  sale  obolnm,  et  in  gesta  obolum,  et 


1  These  three  words  are  inserted 
in  Paris's  small  band  in  the  margin, 
to  be  read  instead  of  the  word  of 
(be  MS.,  peritrinxerait,  which  W. 


*  By  the  side  of  this  chapter, 
which  is  inserted  at  the  foot  of  the 
page,  is  a  representstion  of  the  jiil- 
lory,  with  eoOatrigivm  abore  it.  The 
chapter  is  not  in  C. 


xtt^i-j^^-^iiii-iit;^ 


DE  TEMPORE  BEQIS  JOHANNIS. 


481 


in  candela  quadraQtem,  et  in  busca  tres  denarios,  et  A.D.  120a 
in  buletello  obolnm.  Quando  &umeiituin  venditur  pro  ^^*  °^ 
Bex.  solidis,  tunc  ponderabit  panis  de  quadrante,  albus 
et  bene  coetua,  sexdecim  "solidoa  de  viginti  lora;  et 
panis  de  toto  blado  debet  ease  bonus  et  bene  coctus, 
ita  quod  nihil  subtrabatur,  et  ponderabit  viginti  qua^ 
tuor  solidoa.  Quando  frumentum  venditur  pro  quinque 
solidis  et  sex  denariis,  aibua  panis  ponderabit  viginti 
solidos,  et  de  toto  blado  viginti  oeto  solidos.  Quando 
fiTimentum  venditur  pro  quinque  soUdis,  albus  panis 
ponderabit  viginti  quatuor  solidos,  et  panis  de  toto 
blado  triginta  duos  solidos,  Quando  frumentuoi  ven- 
ditur pro  quatuor  solidis  et  sex  denariis,  albus  panis 
ponderabit  triginta  duos  solidos,  de  toto  blado  quad- 
raginta  duos  solidos.  Quando  frumentum  venditur  pro 
ijuatuor  solidis,  albus  panis  ponderabit  triginta  sex 
solidos,  de  toto  blado  quadraginta  sex  solidos.  Quando 
frumentum  venditur  pro  tribua  solidis  et  sex  denariis, 
albus  .panis  ponderabit  quadraginta  duos  sdlidos,  de 
toto  blado  quinquaginta  quatuor  solidos.  Quando  fru- 
mentum venditur  pro  tribus  solidis,  albus  panis  pon- 
derabit quadraginta  octo  solidos,  de  toto  blado  sexa- 
ginta  quatuor  solidos.  Quando  frumentum  venditur 
pro  duobus  solidis  et  sex  denariis,  albus  panis  ponde- 
tabit  quinquaginta  quatuor  solidos,  de  toto  blado  sexa- 
ginta  et  duodecim  solidos.  Quando  frumentum  ven- 
ditur pro  duobus  solidis,  albus  panis  ponderabit 
sesaginta  solidos,  de  toto  blado  quatuor  libras,  Quando 
venditur  frumentum  pro  oetodecim  denariis,  albus  panis 
ponderabit  sexaginta  et  septendecim  solidos,  de  toto 
blado  quatuor  libras  et  octo  solidos.  Et  per  totum 
regDum  est  proclamatum. 

Ut  moffttates  Atu/Hcb  regem,  Jokannem  in  Nm-nvmma  deserwermt.' 


Anno  grabiiB  uccni. 
Domini  apad  Citdonram  r 


Anglise  celebravit  Nfttale  John  at 
ubi,  poBtpositis  incur-  Caco. 


'  iJeienieriNf]  deBesemeriut,  B. 


482 


MATTHJBI  PARISlENSIS  CHEONICA  MAJOEA. 


taken  by 
Philip  II. 


John's  idle 
life  at 

Vaudreoil 


sionibna  bellicia,  cam  regincti  epnlabatur  ootidie  splendide, 
sotnnoaqae  matutiii»Iea  usqae  ad  praudendi  hotfun  protrasit. 
Feracta  detuam  solennitate  Fascbali,  rex  Francomm,  magno 
ex:eFcitu  congregato,  cepit  pluriiga  oastella  super  regem  An* 
gloram;  qaoratu  qn^dam  aolo  tenns  complanavit,  fortiora 
aatem  iutegra  reaervavit.  Tenientibus  deuiqae  ad  regem 
uimciia  et  dicestibos,  "Rex.  Fraucorum,  terram  Teatram  boa- 
"  tiliter  ingreegas,  cepit  Jam  ilia  «t  ilia  castella,  et  casteUwioa 
"  vestroa  caudis  equomm  fcnrpiter  alligatos  abdaoit,  atqne  de 
"  rebue  Tesfcria  pro  libitu  ano  eina  contradiotione  disponit,"  '  ■ 
rex  Johannes  tale'  dedit  responaom ;  "  Siuite  ilium  facers,  ego 
"  quicqnid  modo  rapit  nna  die  recaperabo,"  Sio  nee  isti 
Dec  alii  sibi  aimilia  deaunoitmteB  aliud  potaenmt  habere  re- 
sponfflun.  Oomitea  Tero  et  barones  et  alii  de  regno  Anglife 
nobilea,  qui  ei  eatenus  fideliter  adbsesenoit,  talia  andientes, 
ejnaqne  desidiam  incorrigibilem  inteUigentes,  impetrata  lioentia, 
qnaai  ilico  reyersiiri,  remeanmb  ad  propria,  rege  cum  pancis 
admodmn  militibTis  in  Normannia  derelicto,  Hugo  de  GnnuH 
caatellum  de  Mouteforti,  qaod  rez  Johaimee  com  toto  hontn^ 
illo  prfefato  Hii^ni  contulerat,  regi  JVanconun  reddidit,  et 
clioa  de  noo(«  ipsius  milites  introduxit;  sicque  domini  sni 
l^ii  fidelitate  epreta,  ad  regem  Praacias  convolaTit.*  ilex  An- 
glorum  interea  apod  Bothomagmn  morababur*  imbeUiB;  ita 
qnod  ab  omniboa  dicebator  ipsum  fore  sortilegiia  rel  male&ciis 
m&tuatnia ;  hilarem  canctia  inter  tot  damna  et  opprobria  ex- 
bibebat  voltum,  ao  si  aibi  nihil  defteriaset.  lies  Francorom,  Cf.Cogges- 
ii^Miti  ezercita  congregate,  venitad  Vallem  de  Buil,  nobile  ^P'^^^' 
caatellum,  et  illnd  <nmeia  militaribua  ciroumoinzit.  8ed  ma- 
cbiuis  in  orbem  dispositis,  anteqnam  insnltrmi  aliquem  inci- 
peret,  Robertas  filiofl  Walteri  et  Saems  de  Qainci  nobilea, 
illi  quibuB  oastri  illins  cnatodia  commissa  inerat,  ipsum  °  cae< 
tram  rcgi  integrum  tradiderant ;  et  sicnt  de  caatro  illo  sou  C^et  !□ 
erat  contritua  minimtis  lapilltB,  ita  de  capitibna  defiendentiam  T°f^^ 
non  pcriit  miniicaB  capiUna.  Unde  rex  IVan.conmi,  centra  eoa 
graTiter  iratua,  josait  Tincnlia  arctisaimis  illos  constringi,  et 
apnd  Oompenditma  sub  arcta  cnetodia  depntari,  nbi  torittter 
naqne  ad  gravissimam  redemptionem  annt  detenti.  Beficiente 
igitar  in  Iformannia  et  in  aliia  t^Tis  tranamarinia  onmimoda 

'  0.  W.  ins.  qtdbus.  I  "  riTatoT  et  in  prolem."     Ctooect- 

'  Johaanet  tale]    hajnsmo^,  O.      Log  tli«se 


s  In  the  mirgia  iii  rubrick  iti,  '  O.  W.  ins.  cum  rejina.  TTie 
Kota  ipsoiu  homicidii  gratia  exa-  HisL  Auglor.  has  moUia  et  in^Sis. 
lasse.    Feccatntn  in  sabditoB  de-  (      *  ywum]  eondeni,  0.  W. 


-•  i'ti^'-''iflfiiiilnfl 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


■iSS 


defensione,  rex  Francomm,  per  dtversas  regionea  Ubere  et  aine  a.d.  isoa. 
contradiotione  discurretiB,   castella  plurimft  sub  sua  poteatate 
Cf.  Cogges-  recepit.     Obaedit  etiam    eo  tempore    caateUiun    optimum    de  TUdmrd's 
"^^fP-l^' itnpe  Anijeljaoi,  quod  rex  Edoardua  »  fundamentie  constrnx- Chateau 
erat;  sed  probitate  Kogeri  de  Lasci  et  fidelitate  incompaTabili,  ^T^|i 
cni  castri  illius  tutela  connnisaa  fuerat,  in  ilia  obsidione  pamm       ^ 
ja'ofeoit ;    nisi    quod    incluais    egressum    denegana,    aubsidimn 
(Sot  in        vitale  illia  sabtrasifc.      Dnm  btec  siecine   agerentnr,   Norman- 
Cogges-      Digeme  quidam.  a  rege  Anglomm  penitne  reoesBerunt,  qnidam 
•"^^^  ei  ficte  adbffisemnt. 


Cf.Cog- 
gesliale, 
p.  I4S. 


Ut  rex  Johannes  in  Angliam  aejtt 

■nagnaiihua  eatorait.- 

"VldeiiB  tandem  res  Jobauues  defecbnm  stinm,  segeqne  onmi  john  re- 
militari  sabsidio  destitutnm,  naves  sab  celeritate  conacendit,  tiuua  to 
et  in  die  Sancti  Hicholai  apud  Portesmae  applicmt.    Deinde '  England, 
in  comitea  et  baronea  occasionea  prsetendena,  qnod  ipaum  inter  jJ^^^-tE 
bostea  reliqaerant  in  partibua   transmarinia,  undo  castella  et  money, 
terras  anas  pro  eomm  defectu  amiaerat,  cepit  ab  eia  septimam 
partem  omnium  mobilinm  snorum;  noc  etiam  ab  bac  rapina  in 
ecclesiia  oonventualibna  vel  paroobialibna  nianus  coercuit  vio- 
lentaa.    Siquidem  tabuit  hajns   rapinai   esecutores    in  rebn^ 
ecclesiaaticia  aoilioet  Hubertom  Oantuarienaem  arcbiepiscopoin, 
in  rebus  autem  Iwcis  Gaufridum   filiam  Petri  Anglias  jnati- 
ciarium,  qui  in  execntione  jam  dicta  nulli  pcpercemnt.    Ses  Proposals 
Tero    Francorum,   cum    regem   Anglomm    a    partibns    trana-  "^^  PMHp  ■ 
mariuis  rooeasisse  cognoviBeet,  venit   in  fortitudine   gravi  ad^j^j^^ 
singulas  ciTitatee  et  caatella  teirarum.  prfedietarum,  oatendens  of  Nor- 
oivibaa  et  castellanis  ee  a,  domino  auo  foro    derelietos.    Pro-  maadj. 
posuit  etiam  ae  principalem  e^e  dominum  illarum  regionnm ; 
quae  ai  jam  rex  Anglorum  per   ignaviam  deseroit,  ipse   quod 
sunm  erat,  yideticet  principale  dominium,  aibi  indemne  voluit 
reeervari.   Unde  amicabiliter  eapplicavit,  at  ipanm  in  dominum 
reoiperent,  dnm  aliom  non  baberent;  quod   ai  boo  gratanter 
facere  nolnisaent,   affirmavit  cum  juramenCo,    quod  ei   oontra 
enm  certamen  inirent  et  ipae  eos  hoatiliter  subjngarct,  omnes 
patibulo  snspenderet,  aut  illos  vivos  decoriaret.    Tandem  post 
multas  hinc  inde   diaceptationes  conaenserunt  unamimiter,    at 
darent  obsides  regi  Francomm  pro  unios  anni  induciiB,  qoibus 
evolutis,  si  a  rege  Anglorum  auccnraom.  non  haberent,  ipaom 


'  In  the  margin  in  mbiicfc  iTery  t 
nearly  effiiced)  is, "  Ex  Ulo  denique 
"  tempore  aemper  declinaritpanla-  |  "  manifeste."    It  is  n 


484       hatthjGI  pa£ISiensk  chronica  HAJOBA. 

A:D.  1203.  regem  Francorutn  deincepa  ufc  dominnm  reoognoBcereat, 
civitatesque  ei  redderent  et  ciistella.  Et  hie  ita  gestiS  rex 
IVaiicorum  ad  propria  Temeavit, 


De  promoHone  WHlelmd  Lineohiiensie  epieeopL 


■William  of      Eodem"    anno  magieter  "WiUelmua  d. 
^''*'*fS""  colnienids  prascentor  et  canoulcns,  ejuaden 


Bles,  ecclesiifi  Lin-  MS.  of 
eccl^ffl  conseerataa  J"^'"'   . 


liucoln,      jnonaatoinm    a   Willelmo    LondonienBi    episcopo,    Qileberto 

21  Aug.      Bofeuai  episcopo  appellaote,  Bed  non  optiaente;  ^v^liiepiscopns 

enim  Cantoariensis  H[ubertas]  jaoebat  tnnc  gravi  infmuitate 


Extorsia 
pecuma. 
Oxford, 
2  Jan. 


Uf  militaria  awcilia  regi  AngJormn  generaliter  sint 

Anno  gratisB  MCCiv.  Kes  Johannes  Hatale  Domini  celebravit 
apnd  Cautnariam,  H[itberto]  archiepisoopo  omnia  necesearia 
festivitati  regiEs  minietrante.  Beinde  in  crastino  Circnmcisionis 
conveaernnt  ad  coUoquiain  apod  Oxoniam  rex  et  magnates 
Anglise ;  nbi  oonceeeft  sunt  regi  aoiilia  militaria,  de  qnolibefc 
scato  scilicet  due  marcx  et  dimidia.  fTec  etiam  episcopi  et 
abbates  sive  ecclesiastics  persons  sine  promissione  recessernnt. 


De  oleo  imaginis  Set  Oendricis  miraiUiler  mcarnato. 
Legend  Eodem'    anno,    feria   tertis  ante  Pascbalem    solennitatem, 

M  imaee^   contigit  mjraculuiu  onmi  lande  dignissimum,  de  oleo  imaginis 
of  the         Matris  Dei  apud  Sardenal   in  hiinc   modnm.    Accidit  in  car- 
Virgin,       cere  militnm  Ghrietianoram  in  castro  BamaBceno,  qaod  miles 
(Miracleof  quidamestraboret  de  armario  suo   fiolam  onam,  in  qua   posu- 
Sarfenai.)  ^j^j.  ^^  ^jg^  -^^  qnoA.  de  iconia  Dei  Genetricis  apnd  Sardenai 
distillat.     Sed  cum  diligenter  fiolam   illam   inspexit,  in   qua 
olenm    reposuerat  lacidissimom  et  velub  aquas    fontis  p«t^pi- 
ouum,  appaniit  in    ea  oleum   incamatum,  sed*  in  duaa  partes 


la  tbe  margin  is  a  pasfan^  staff' 
the  margin. 


"  Paris    inserts 
"  Venun  et  utile, 
''  historiie  pc«s«Dti  usque  ad  hoc 
"  Ngnnm  ■  O  • "  i.e.  to  the  eoA  of 
the  first  pftTi^raph  m  p.  488. 
*  This    is  the   "  Miracle  of   Sar- 
"  deaai,"  which  is  giren  at  the  end 


of  a  collection  of  "Miraeula  beata 
"Virginia."  See  il  fi>t  instance, 
in  MS.  Mm.  6.  15.,  in  the  Cam- 
brii^e  UniTersi^  Libraij.  There 
is  a  French  poetical  version,  vbich 
i«  printed  among  Groeseteste's 
Poems,  pp.  114-131.  Caxton 
Sodetj,  1853, 


J0.T1 


\3et. 


ftilifife'*TfWlT|-^''^'^^  '^^-'■''^•'■'^^•f^^^i^^^^ 


DE  TEMPORE -BEGIS  JOHANNIS. 


485 


diviaiun.    Hserebat  namque  ana  pars  olei  inferiori  parti  flolfe,  A.D.  ]204 
et  altera  saperiori.    Miles  antem  accipiens   eulteUum  Buum,  Miracle 
volait  conjungere  partem  aoperiorem  cnm  parte  inferiori;  sed  iwraenai. 
continno    at   aciea    cnltelli   olenm    illnd   incamatum    tetigit, 
yidentibua  capellania  militibnsqne  captivia  et  cseteris  iiniversiB, 
gutto    Baagainis    iude    caucbis    admirantibus  efflnxeront.     Et 
qnoniam  plerique  de  hac  Matris  Dei  imagine  reritatem  igno- 
rant, digniasiiaum  est  at  qnaxa   babnit  originem    ad  latidein        , 
ciJQ^etn  Matris  Dei  nescietitibaa  referamna. 


De  miiio  memoraia  imagvrds  et  qjiUntsdam  miraciiUs  ejusdeni. 

Fait  apud  Damaacam  metropollm  Syri^  civitatem  venera- 
bilia  qosedam  matrona,  quaj,  sanctimonialis  habitum  suscipiens, 
Deo  devotisaims  aervire  atudebat.  Et  ut  liberius  divinis  va- 
caret  obsequiis,  ciyilem  declinana  tuiniiltiim,  aex  '  ab  nrbe  prse- 
dicta  miliaiiis  ad  locum  Sardenai  appellatum  recesait,  ibique 
domnm  eibi  et  oratoriam  in  honorein  BanetEe  Dei  Genetricia 
Hariffi  ffidificana,  boapitalitatia  officimu  devote  peregrinis  et 
paDperiboa  ezhibebat.  Ooatigit  autem  monacham  qaendun 
de  urbe  Gonstaatlnopolitana  (H^tioms  gratia  et  sacra  Jera- 
salem  loca  visitandi  veaire,  qui  a  sanctimouiali  pr^efata  in 
hospitiom  est  caritati^e  receptns.  Qaem  cum  cognovisaet  ad 
sanctam  teadere  cmtatem,  roga^it  enm  huioiliter  et  devote, 
nt  rediens  afforret  secmn  de  eancta  cmtate  Jernsalein  iconiam  f.  22  ft. 
qnandam,  id  est  tabulam  depictam,  qnam  in  oratorio  sao 
poneret,  et  quse  sibi  oranti  Dei  Genetriois  imagineHi  reprie- 
aentaret.  Ille  voro  fldeliter  promiEit  ae  iconiam  illi  dela- 
turnm.  Qui  com  JeroscJimam  pervenisaet,  espletia  orationibus,  , 
sui  immemor  promiasi,  redire  diaposnit.  Omnque  iter  arri- 
piens  a  oivitate  fuisset  egresana,  ecce  vox  cmissa  de  ejelo  dixit 
ad  eum,  "  Quomodo  manu  vaeaa  siccina  reoedia  P  ubi  eat 
"  ioonia  qoaia  te  saQctimoniali  delatoruin  promiaiati  ? "  Bt 
rei  memor  monachna  effeotus,  in  civitatem  reveraus  est.  Et 
veniens  ad  loonin  nbi  ioonias  vendebantur,  unam  qase  sibi  placuit 
oomparavit,  et  aecnm  rediena  portavit.  Et  cum  venisset  ad 
locum  qni  Gith  appellatur,  ubi  leo  ferox  et  bomiDum  devo- 
rator  in  speliinea  iatobat,  monacbo  venienti  occnrrens,  hmni- 
Uter  coepit  lambere  pedes  ejus,  a  quo  divina  enm  protegents  . 
gratia  ilhesns  evaait.  Deinde  latronam  perpessus  inaidias, 
com  manas  in  earn,  riolentas  eztendere  decreviasent,  angelica 
eos  Voce  increpante,  adeo  perterriti  aont,  quod  neo  loqui  neo 
ee   movere    aliqnatenns    potuemnt.    Tano  monacbna   iconiam 


miUariis']  sexto  . 


,  miliario,  0.  ^ 


486 


HA.TTH.KI  FABISIENSiS  CSROmCA.  1£AJ0BA. 


AJ).  1201.  qnam  tenebat  diligentei-  inspioiena,  aliqnid  diviiue  virlmtis  in 
Miracle  ct  ea  latere  cognorit.  Et  secnm  deliberans,  nt  icoiiia>m  ad  snam 
Sardenai.  deferret  pibtriam  sanetimonialem  deftaadando,  inaniter  labora- 
bat.  Tone  veniens  ad  Achon  civitartem,  navem  intravit,  volens 
repatariare,  a  posset.  Camqne  dies  aliqnot  velia  cncnrrissenti 
patentibns,  eooe  subito  tempestate  soborta,  adeo  periclitari 
cscepertint,  ut  singuli,  qnce  sua  erant,  in  marl  projecertmt.* 
Monachas  antem  cnm  saum  saoculom  inter  alios  pellet  ondis 
committere,  diiit  ad  eum  angeina  Domini,  "  Vide  ne  feoerie ; 
"  Bed  leva  icotiiam  in  manibos  toia  reverenter  ad  Deum."  Qui 
aogeli  obtemperana  jussionibiiB,  iconiam  in  altam  levayit,  et 
continao  tempestas  qnievit.  Ignorantibus  autem  illis  quo  per- 
gerent,  ad  Achon  civitatem  rererai  sunt.  Tunc  monaclinB  de 
imagine  Dei  intelligens  Yoiuntatem,  suisqno  promissionibus 
eatisfacere  cupiens,  ad  sanctimoaialem  rediit,  et  ab  ea  bene- 
ficinm  boapitalitatia  enscopit.  Ignotua  tamoa  ei  erat  propter 
[hoapitom]  freqnentiaia,  et  ideo  iconiam  ab  eo  nonTeqniaiTit. 
MonaohuB  vero,  Loe  ipsnm  advertens,  cogitavit  cum  ipaa  ioonia 
ad  propria  remeare.  Mane  autom  facto,  cam  abeundi  licentiam 
impetraaset,  gratia  orationis  oratorium  intrayit,  eb  cnm  fhcta 
oratione  esdro  TOluit,  oatinm  invenire  non  potuit,  Ponens  ergo 
quam  timebat  iconiam '  super  altare  oratorii,  ostium  vidit 
apertnm;  et  onm  iterom  assanipta  iconia  ab  oratorio  exire 
moliretnr,  qno  egrederetnT  non  invenit,  Tidena  tandem  mo- 
nachua  circa  ioonnam  divinam'  rirfabem,  poanit  earn  in  ora- 
torio super  altare ;  et  rediens  ad  sanctimonialem  f< 
omnia  per  ordinem  retnlit,  qnte  do  ioonia  miraliititer,  ub 
anperins  relabum  est,  geata  emit.  Dixit  ergo  divinarn  ease 
volimtatem,  at  iconia  ibi  remaoeret,  et  debito  ibidem 
raretur  obsequio,  Acoepit  ergo  imaginem  sanctimonialia,  bene- 
dioeus  Deum  Ejuaqne  Qenetricem  de  omnibas  qme  sibi  mona- 
cliiis  roTelayit.  Monachns  qooque  in  eodem  loco  residunm 
vitte  suae  peragere  decrevit,  propter  Tirtotea  qiias  Denm 
feoisse  cognoverab  per  .  imaginem  Suse  Sanctis  Genetricie. 
Ctspit  iconia  deinceps  valde  ab  omnibna  venerari,  et  coeperunt 
omneB  in  ea  Dei  magnalia  admitari. 


Ul  iana^Q  Dei  Genetricig  olei  liguorem  emisertt. 

His  ita  gestis,  femina  sauctimonialis  locum  prseparans,  at 
sibi  videbafcor,  honesbiorem,  in  quo  imaginem  poneret,  rogavit 
presbTterum  qnendam  tanquam  se  digniorem  et  morom  hones- 


'  prigecenaii]  proic^ent,  0.  "W.    |       *  dimJiaia]  divina,  B. 


^£1^^ 


yMta<faii»-.a*iMiw'airgto.>i- 


DE  TEMPORE  KEQI9  J0HANNI3. 


487 


ttite  p]-»ditnin,  ub   credebat,    nt   vestibns    sacria    iodutna  adA.D.  1204. 

iconiam  acoederet,  et  earn  ad  locnia  prfenominEttnm  transferret.  Miracle  of 
Hie  antem  rerebatar  nimia  earn  tangere;  quia  a  tempore  illo,  Sardenai. 
quo  saper  altare  poaita  faerat,  sndare  c(»pit,  et  liquorem  olei 
laeidissimum  emittere  non  cessavit.  Qiiam  deendaticmeii] 
femina  Banctimonialis  prins  cnm  siudone  mtmda  detergena,  ' 
postea  vascnlnm  paravifc  senenm,  et  liqnorem  recepit.  Qnem 
cam  in  nomine  Dei  Ejusqne  Genetricis  ^rmis  fribiueeet,  a 
variis  langaoribne  ilico  sanabantw,'  eb  hncnsqne  sanautor. 
Presbjter  antem  prtedictna  ad.  imaginem  temerarie  '  accedens,* 
□t  earn  transferret,  protinus  cum  liquorem  ex  ea  manantem 
tetigit,  arefact^e  sunt  manns  ejus;  et  post  tridnum  migra'vit 
ad  Dominum.  Postea  vero  nollua  prEeeumpsit  imaginem, 
pneter  aolam  aanctimoniaJem,  tangere,  Tel  earn  do  loco  movere. 
Tunc  femiua  religioaa  suhter  iconiam  Taaculnm  prfepararit 
vitreum,  in  quo  liquor  ab  imagine  [flnena]  reciperetnr  et 
infirmorum  necesaitatibia  aervaretur. 


Ut  eadem  imago  matnillas  e 


a  jnrodmeerU. 


Procedente  denique  tempore,  ree  diotn  mirabilis  contigit  et 
ha«l«nu8  inaudita;  nam  imago  priefata,  admirantibns  cunctis, 
ccepit  paalatiin  mamillaB  oamis  emittere,  et  mirabiliier  came 
Te^iiri.  Unde  bncnaqne  a  mamillis  deoranm  came  videtnr  induta. 
Si  qao  liquor  ille  inceasanter  diatillat.  Qaem  liqnofem  fratres 
Templi  ad  domos  anas  deferunt,  cnm  indncias  babest  a  pa- 
gania;  nt  peregrinis  orationia  gratia  adventantibna  inde 
distribaant,  qni  bonorem  Dei  Genetricia  in  diveraia  mundi  par- 
tibns  rererenter  attollaat.  Smit  antem  mouacbi  in  quadam 
parte  monasterii,  divintun  agentea  offlcinm;  sed  dignitaa  et 
magiaterium  aanctimomaliiim  est,  propter  rererentiam  prte- 
dicto  mnlieris,  qnse  locom  illnm  prins  inhabitavit  et  in  Lono- 
rem  Sanely  iUariie  Dei  O-enetricis  oratorinm  fabricavit. 


Ui  Soldanus  gvddam  per  imagvaeai  imum,  receperit. 

Contigit  in  illis  diebus  Soldaaom  Damaaceuomm,  qni  mon- 
ocnlas  fnerat,  in  oculo  cnm.  quo  videbat  infirmari,  et  visum 
ponituB  amitteus,  eajcua  effectna  est.  Qui  audiep^  de  imagine 
memorata,  pro  ^  qua  Deua  tanta  operabator  miracula,  venit  ad 


'  pro  qua\  So  also  O. ;  per  quam. 


s.  et    It  is  not  in  O. 


A.D.  1204, 
Miracle  of 
Sardenai. 


the  moon. 

Baldwin 
emperor  of 
Constanli- 

DeaOi  of 
Q.  Alienor. 
Beaulieu 

founded. 
Loas  of 
Normaudy. 


488         MATXHiEI   PABISIENSIS  CHfiONICi  5IAJ0BA. 

locnm,  et  orolotianx  ibtraTit ;  et  licet  pagfuitis  esaet,  Sd^va  in 
Bomido  babnit,  quod  per  imaginem  Su»  denetricia  sibi  sanitas 
redderetuT ;  et  pcocidena  in  termm,  dlu  prostratus  omvit. 
Surgeus  antem  ab  oratione,  ridit  ignem  in  laiapade  ardentem, 
qnte  [ante]  imaginem  Genetrioia  Dei  Maria  pendebat ;  et  viaum 
6e  rftcepisae  gaviauB  est.  Glorifioavit  ergo  Dcom,  et  oiunes 
qui  hoc  cum  ipso  viderunt ;  et  qnia  primum  Inmeii  viderat  in 
lamjiBde  cboniscaus,''  vovit  Domino  TOtnm,  qood  annaatiin 
deincepa  daret  sexaginta  metretas  olei  ad  luminaria  ^nedem 
oratoriii.in  quo  per  merita  beatte  Dei  Genetricia  Marim  vianm 
reoepit.     fj> 

Hoc  anno  eclipsis  Innse  fewsta  est  post  mediam   noc- ?^-^o« 
tern  per  longum  tempus,  decimosexto^  talendas  Maii. '-issa. 
Simon  dc  Welles  factus  est  episcopus  Cicestrensis ;  Ba[-(Notinthe 
dewinus    comes    FlandriEe    factus   est   imperator   Con-  co^«ehiito 
sbantinopolitaniis ;    et    obiit  Alienora    regina    Anglife.  j^   '  j^ 
Abbatia  Belli  Loci  regis  fnndata  est  secnndum  unum  li  p_  145 
historiograpbum.  Civi(^s  Rothomagensis  reddita  est  regi  Cf.  M. 
Francorum  et  tota  Nonnannia.  Civitas  *  Rothomagensis, 
qu£e  data  pecunia  antea  sub   induciis  pendebat,   tunc 
penitus  in  ditionem  regis  cesait  Francorum. 


Capti 

Ch&tcftu 
Gaillard 


Ut  Jformannia  eum.  eeterie  terrie  transw/vrinit  iit  donwn'mm. 
regis  Francoriim  cesgerint. 

Circa  dies  istoH  exercitus  regie  Francorum,  qui  jam  fere  per 
of  annTi"'  c^tellum  de  £>upe  Andeliaci  ot^ederat,  per  BnfibsaofSS 
luronim  proslraverat  portioned.  Bogerua  yero  Ces- 
Lstabulariua,  vir  mi^nificue  et  belIie(«UB,  Prancige- 
ma  castnini  iutrare  Tolcntibos  ingreaaam  fortiter  denegabat, 
8ed  tandem  victu  sibi  deficiente,  cum  ad  tantam  perdnctna 
fnisset  mopiam,  quod  nee  uuicam  haberet  ^icujus  pabuli  re- 
fectionem,  maluit  armis  quam  fame  mori;  nude  ipse 
militouee  sni  armati  ad  equoa  convolantee  de  casLro  esienuit, 
midtiaqae  ex  obstantibos  interfectia  cum  magna  demum  diffi- 
cnltate  capti  sunt.  Gessit  ergo  caatellum  de  Bnpe  Andeliaci  in 
regia  Francorum  pridie  nonas  Martii;  et  Eogems  de 
Laaci  cum  saia  omnibus  in  Fi'maciam  adductns,  rege  Fi'ancornm 


(  ehontscans']         ohomi 

-ss 

'  decimo  texlo']  iy.,  C. 


I'  This  sentence  19  written  later 
tliBn  the  Test  of  the  marginal 
tiooB,  and  frith  different  ink. 


BE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


489 


jnbente,  propter  probitatem  anam,  qnam  in  oaetri  castodia 
fecerat,  sub  libera  cnBtodia  detentas  est.  Qao  facto  castellani 
omnea  de  regionibna  transmatinia  cum  civibna  et  aliis  regi 
Anglorom  subjectis  nimcioa  direseront  ta  Augli&m,  regi  denun- 
tiantea  sub  qua  essent  ajigustia  ^  constitnti,  et  qnod  tempiiE 
inatabat  induciarum,  quo  oportebat  eos  civitates  et  caatella  regi 
Prancoram  reddere,  vel  obsidea  qnoa  iili  dederant  ad  perdendum 
traders.  Quibna  res  Johannea  respoadit  et  per  nnncios  Bigni- 
ficavit  omnibns,  ut  naUum  omumo  ab  ipso  espectarent 
ausiliTiiB,  aed  facereat  eingoli  qnod  aibi  melina  videbatar. 
Sic  omnimoda  deficiente  consolatione  *  Cum  succursu,  tota 
Normamiia,  Turouica,  Audegavia,  et  Pictavia,  cum  civitatiboa, 
caatellia,  et  rebus  aliis,  prteter  Bnpellam,  Toarz,  et  !Niorz  caa- 
tella, sunt  in  regis  Francorma  dominium  devoluta.  Qood  cum 
regi  Anglorum  nunciainm  fuiaset,  omnimodia  cum.  regina  aua 
yivebat  deiiciis,  cum  qna  eimul  ae  credidit  omnia  poseidere. 
Habebat  prfeterea  Bpem  in  imm.en3ifcate  pecunite  qnam  colle- 
gerat,  quasi  per  ipaam  posset  terras  quas  amiaerat  revoeare. 


A.D. ISU4, 
John  tells 

the  castel- 
lans of  his 
castleB  thej 

pect  no  aid 


LOSKOf 

Normandy, 
Tooraine, 


Beg.  13  E. 
6. 1. 136  b. 

■   pp.lOI,lS2. 


De  Wiorte  QoelefriSii    Winiom&new  efiaeo<pi  et  suceeasione  Petri 
de  RapibiiB. 

Eodem  anno,  kalendis  Aprilis,  in  prima  noctis  rigilia  tantus  A 
rubor  in  ca*lo  apparuit  in  parte  aquilonali  et  orientali,  nt '" 
Tenia  ignia  ab  omnibus  crederetur.  Et  quod  mirandum  eat, 
in  ipso  rabore  vebementissimo  stellte  micantes  apparuerunt. 
Dnravit  autem  hseo  visio  usque  ad  nociis  medium.  Eodem  tem- 
pore Godefridus  Wintonienaia  episcopus  diem  elaueit  estremum; 
cni  sucoesait  Petrna  de  Enpibus,  Tir  eqaestria  ordinia  et  in 
rebns  belliois  eniditus;  qui,  procurante  rege  Jobanne  ad  epi- 
Bcopatum  electue,  ftomam  profectns  eat,  nbi  magnia  ezenniia 
liberaliter  coUatia  ad  eoclesiam  Wintoniensem  meruit  epiecopua 
consecrari.  Eodem'  etiam  anno  fait  nltimum  Faacba,  in  die 
Tidelioet  Sancti  Mu'ci  evangeliatce. 


Death  of 
Godfiry, 
bp.  of  Win- 
chester. 
Peter  des 
Roches 
biehop. 
Euster  on 
April  2S. 


'  laigus^ii]  Inserted  bj  Par,  in 
the  margin  io  supply  the  omission 
of  caiamitate,  ■which  O.  W.  hat  e. 

*  eonso/atione  .  ,  .  succursu]  In- 
serled  by  Paris  in  the  margin,  to 
snpply  Ihe  omission  of  the  words 
d^enaionf  in  parlibus  iilit,  which 
O.  W.  have  after  omnanoda. 


^  In  the  margio  in  mbrick  la, 
"  Die  Sanclj  Marci  fiiit  dies  Pa»- 
"  cbie,  videlicet  ad  hoc  signom  in 
"  tabnla  W."  This  alludes  to  the 
table  in  one  of  the  leaves  at  the 
beginning  of  MS.  A.  See  Madden's 
accoont  of  it.  Preface  to  the  Hist. 
Anglor.  L  p.  Ivi.  d. 


PABI8IEMSIS  CHBOHICA  MAJOEA, 


■  Tewkes- 
bury, 


ftomports- 
moutb,  bnt 


Valpina 
fraiaadex- 
torgaendam 
peevniam. 


De  qwhiisdatn  nolaiiWms. 

Ati.no  gratio  mcct,  res  Johaimea  celebrant  Nft-fale    Domini 
apad  Theokesb'eri,  vis  per  Bpatium  nnins  diei.  Bt  eodem  menae  Of.  Cog- 
Jsuinarii  terra  TehementiBaime  coiig©!a,ta  a  decimo'  nono  ka-^~~*' 
lOndafi   Februarii    nsqae    nadecitnam    kaleudas    Aprilia    agri- 
culturam  eiiapeudit;  tmde  in  seatate  sequeati  Buma^  frnmenti 
qnatnordecim   solidia  Teadebattir.    Eodem   anno  oirca   Pente'  Cf.  Id.  p. 
costen    rex   JohaniQea   congregavit   exercitnm    gnuideia  quasi  "'^- 
mwe".traiiaitiiniin!°  cfc  probibcnte  aibi  Cantuarienei  arobiepi- 
scopo    efc  aliia   moltie,  apud  Portesmue  nayiam  mnltitudinem 
copioaam    coadtmari    feoit.    Deinde   res    com    paryo  comitata 
idas    Jnlii   naves  aacendit,  et  velia  patentibas  Weptnno  sese 
committens,    mntato  ooneilio,    die  tertia  apnd  Stodlant  jnsta 
Warbam   applicnit.    Beversna    antem  rex,  cepit  de  ccnuitiboa, 
baronibns,  militibtiB,   et   viria  religiosls  pecnniam   infinitam; 
occasionea    prsetendena,  qnod  nollent  ipsnm  aeqni  ad  partes 
traiismarinas,  nt   btereditatem  amiasam  recnperaret.      Eodem 
tempore  redditum '  est  castellum  de  Chinnn  regi  Fraocornia  in[[i,p,  ij^, 
Tigilia  Sauoti  Jobannis  Baptistie. 


suflinguiE 
of  Cauter- 
bury,  bid- 
ding them 
pay  due  re- 


Atidoritas  dommi  Papm  iTi/nocentii. 

Letter  of         Per   idem    temptis   ad    mouachos    ecdesiae  Cantnaii- 
iii!'toflie  eiisis    contueados  Innooentius   Papa   ejusdem  ecclesise 
Buffi^ganeis  scripdt  sub  hac  forma : 

"  Innocentius  *  epiecopiis,  sotvtis  servonuo  Dei,  vene- 
rabilibus.  &atribu9  aniversis  suSraganeis  Cantuari- 
ensis  ecclesise  salutem  efc  Apoatolicam  benedic- 
"  tionem.  Cam  tempore  legia  Mosaicse,  qoje  legitur 
"  ad  perfecfcum  nemlnem  addiLsJssei  camales  parentes 
"  apud  comalem  popalum  in  ea  reverentia  fuerint 
"  et  lionore,  ut  qui  eis  maledieeret  morte  mori  de 
"  mandato  Domini  juberetur;  multo  magis  gub  lege 
"  gratis  constitutos,  quje  prefciosiaaimo  Christi  sanguine 
"  rabrioata  portas  aperit  Paradiw,  ne  le^  tranagredi- 


1  AcoHO  Bono]  m".  "W.  j  a  con- 
fadoa  of  sxx.  and  xiz. ;  O.  bas 
xii.    The  HjsI.  Anglor.  has  iriii. 

'  mmajhmenii'}  om,  W. 


*  Iraraiturum]  tranntiinis,  O.  W. 

'  Tbifl  is  f^paientJy  the  only 
record  of  this  letter.  See  Pottlias^ 
Boge^a  Font.  Sam.,  p.  224. 


iliii^a^dkt^iii^^i«i;^f^diii&^^ 


E^^sui 


DE  TEHPOHE  BEGIS  JOHiNNlS. 


491 


"  endo  mandatia  mortis  daomatioaem  incurraut,  tuito 
- "  convenit  diligentiua  prseeavere,  quantam  noscitor 
"  amplius  fonuidandam  animEe  quam  corporis  incur- 
"  rere  detrimentum.  Si  ergo  camalea  parentes  tanta, 
"  sunt  reverentia  prosequendi,  quid  est  de  spirituaQibtis 
"  prsesumendum  nisi  ut,  sicut  spiritua  corpus  superat 
"  dignitate,  sie  reverentia  et  Iiouore  spirituales  paren- 
"  tea  camalibus  prjeferantur  1  Htec  autem  nos,  iratres, 
"  pKemisisse  noveritie,  quia  cum  vestram  debeamue  de- 
"  siderate  salutem,  veremur  ne  pr^aens  tribulatio,  qme 
"  vobia,  ut  dicitur,  procurantibus  suacitata  est  contra 
"  Cantuariensem  ecclesiam,  c^uam  utique  velut  matrem 
"  tenemini  revereri,  vobia  periculum  genetet  animarum  ; 
"  et  eidem  ecdesise  tantum  pariat  detrimentum,  ut 
"  quod  dispendiosa  coBtentio  generabit,  vix  possit 
"  prolixiori  temporum  spatio  restaurari.  Quoeirca  uni- 
"  Tersitatem  vestram  monemus  atfcentiias  et  hortamur 
"  in  Domino,  et  per  Apostolica  scripta  mandamus, 
"  quatiuus  diligentius  attendentes,  quid  super  bis  ho- 
"  nori  vestro  expediat  et  saluti,  ,non  molestetis  indebite 
"  Cantuariensem  ecclesiam  matrem  vestram ;  cujus 
"  honores  et  jura  fidelitatis  debito  tenemini  defensarej 
.  "  ne  de  vobis  merito  conqueratur  et  dicat,  '  Filios  enu- 
"  '  trivi  et  esaltavi,  ipsi  vero  me  non  solummodo  non 
"  '  cognoscuntj  sed  graviter  persequuntur.'  Non  autem 
"  per  ea  quae  prsemisimus  vos  a  vestra  prosequenda 
"  justitia  dehortamur ;  sed  pia  nos  febit  affeetio  trepi- 
"  dare,  ne,  terminis  statutis  a  patribus  non  contenti, 
"  alii  feciatis  injuriam,  ea  occasione  reperta  quod  veli- 
"  tis  prosequi  jura  veatra,  De  Cfetero,  fratres,  omni- 
"  potens  Dominus  illuminet  mentes  vestras,  ut,  remota 
"  omni  contentionis  materia,  debitam  matri  vestrae  non 
"  negetia  obedientiam  vel  honorem,  nee  contra  divi- 
"  num  et  naturaJe  mandatum  alii  faciatis,  quod  vobis 
"  fieri  noil  velitis.  Datujn  Romte  apud  Sanctum  Pe-  i 
"  trum,  sexto  idua  Decembris,  pontifcatus  nostri  anno 
"  octavo." 


A.D.  1205. 

■-^ 

Letter  of 
Innocent 
III.  10  the 
anffi-agaos 
■of  Canter- 
bury. 

1 

-4. 

4 

-.1 

492         MiTTH^I  PARISIESSIS  CHBOHICA  MAJORi- 


A.D.  1305,  De  morte  Sttberli  Oantwarieneie  '  arcMe^iscapi  et   eleetitme  svf- 
prioria  Gardtui/riemeis  eeeleaicE. 

Beathof        Bodem'    tempore    Hubertua    CantaajrienHis    archiepiscopns 

"""^r*;        apud  Teaham  diem  clauait  extremum,  tertio  idus  Julii;  rege' 

of  Canted  admodum  gandente,  quia  de  regis  Frameorrim  nimia  familiari-l 

Iwrv ,  tate  snapectos  habebatitr.    Defuucto  itaqne  Krchiepiscopo,  ante-  (• 

15  Jaly.      qnam  corpus  ejna   sepulturte   traderetnr,  adolescentes  qnidam 

de  conTontu  Cantnarienflia   eoolesiie,  regie  coneeoau  non  reqni- 

The  monks  gito,  Iteginaldaia   Hnppriorem   eaxaa  in  archiepiBcopniii  elege- 

^^^  ^fi-raiit;  et  media  de  nocte  post  iiictsun  eleotionem  Lymno  Te 

Bub^nrioc"  -^*"'"'  to"^""**  cantato,  prinB  supra  majua  altare  ac  deinde  in 

archbishop,  archiepiscopali  cathedra  posuerunt.     Verebantnr  enim,  quod 

si  electio  aine  regis  conaenau  [facta]  ad  ipfiina  aurea  pervemsset, 

ipse  procesaiim  negotii  impedira  laboraret.     TJnde  nocte  eadem 

idem  anpprior,  prtestita  cantione  juraboria,  quod  aine  licentia  et 

literia  apecialibua  oonventns  ae  electum  non  gereret,  vel  literaa 

conventna  de  rato  qnaa  habebat   alicni  promulgaret,  aasnmpbia 

He  goes  to  aecom   de   conventu   quibnsdam    monachia,    curiam    Eomanam 

Borne  for     adivit.      Hoc    aatem   totnm   faotnm    est,  ut  electio  ilia  regem 

tion  of  Mb   Ift^ret,   doneo   probaront    si   rem  incboatam  in   cm-ia  Eomaiia 

election,      poasent  perdncere'  ad  effeotimi.     Sed    electua  prisfatas,  atatim 

and  pnb-      ut   in  FWdriam   applicniaaet,  spreto   quod  fecerat  jnramento, 

lisbes  it       gg  CantnarieDsem  esae    electum    clara    voce   confltebatttr,    et 

^^'^       ad    hoc   Komanam    se   adire  curiam,    ut    faotam    eleotiooem 

oonflrmaret.    Literas  insuper  conventns,  quaa  de  rato  habebat, 

qftibnslibet  oatendit,  credena  in  boo   canaaa  anse  meritum  non 

mediocriter  promovere.    Tandem  Bomani  perveniena,  electionem 

.  domino  Paps  et  ejna  cardioalibiiB  ilico  publicavit,  lite- 

rasqne  auas  de   rato  palam   omnibus    osbendens,  constMitcr    a 

domino  Papa  esegit,  ut  eleotionem   faotam  benignitate  Apo- 

abolioa  confirmaret.    Papa    vero  cmn    festinatione  TeapondenB 

disit  ae  velle  deliberare,  donee  majorem  haberet  certitudinem 

de  praamiasia. 

De  elections  Johantm  Normiceneia  episoopi  od  petiiiortem  regie 
Anglor 
Anger  of        Mooaobi  interea  Cantaariensea,  cum  de  auppriore  ano  cog- 
the  nonks  noTiasent,  quod,  violabo  juramento  quod  fecerat,  atatim  ut  in 


A.D.  1205. 

They  send 


elect  Jo}m, 
lisliop  of 
Nondcb, 


f.  23  b. 
Aecount  of 
his  eleo 


DE  TBtfPOEB  EEOIS  JOHANNIS. 

Flamdriam  applicuiaaet  se  electum '  geaserat,  eornm  detegendo 
Becretam,  ccanmoti  stmt  vehenaenter- contra  cum;  et  cotitmao 
qnosdam  ds  conventu  monacboa  miseruiit  ad  regem,  reqairen- 
tee  ab  eo  lioentiam  paafcorem  aibi  idoneum  eligendi.  Quibua 
rex  protinna  absque  omni  contradictione  benigne  annoit  quod 
petebant;  et  secretins  eoa  ftlloqaene,  ostendit  eis  episcopum 
ITorwicensem  magna  sibi  familiaritate  oonjimctam  fore; 
sumqne  eolam  ex  anmibos  Angljae  prfelatis  secretomm  enor 
ease  coneoioin.  Unde  sibi  et  regno  sno  magnum  ass^rebat 
pro  venire  commodnm,  si  eum  ad  archiepiscupatiim  Cantu- 
ariensem  transferre  potnisaent.  Bogavit  igitnr  iiionachos,  tit 
ana  cum  clericis  suis,  qnos  misBOrns  erat  ad  convcutuin,  hanc 
petitionem  suam  exponerent  illia,'  mnltoa  conventni  promittens 
honorea,  si  ipsum.  esaudire  decreviaeent.  Monacbi  vero  ad 
propria  reversi  oonventui  per  ordinem  retnlernnt  ea  qnse  sibi 
a  rege  fuerant  imperata.  Conventus  autem,  ut  regent  qnem 
offenderant  sibi  reconcUiarenfc,  conYenientes  in  capitnlc 
hannem  Norwicenaem  eplacopum  nnanimiter  elegerunt ;  et  Uioo 
qnoadam  de  conventu  monachos  ad  electum  dirigentea,  qni 
tune  pro  sgendis  regis  apud  Eboracum  erat,  mandantea  ei,  nt 
Cantuariam  cum  fesEioatione  veniret.  Nuntii  qiioquo  propo- 
situm  iter  expedientes,  episcopum.  jam  dictum  apud  Notingebam 
inTenerunt.  Qui  regiis  expletie  negotiia  ad  partes  australes 
properabat,  Teiiiensque  ad  regem,  Cantuariam  simnl  profeoti 
sunt;  atqae  die  orastioa  maxima  multitudine  in  ecclesia  me- 
tropolitaua  concnrrente,  prior*  Cantuariensis,  rege  pnesente, 
electionem  factam  de  Johanne  de  Grai  episcopo  Norwioeusi, 
palam  cucotis  pronunciavit ;  et  eesamentes  eundeni  J[o- 
bauneia]  monaohi,  cum  bjmno  Te  Dewm  laudamue  portave- 
runt  ad  majus  altare,  tandem  in  cathedra  arcbiepiscopali  illnm 
collocantes;  et  hoe  fuifc  seminariuiu  totius  futune  dis- 
cordise,  quse  per  s^cula  detrimeDtuia  Angli^e  generavit 
eb  damDuoi  irrestaurabile.  Quo  faoto,  rex  videntibu^  cnno- 
tis  misit  electum  ilium  in  posaessio&em  rerum  omnium  ad 
arcbiepiscopatum  pertinentinm ;  et  sic  singnli  ad  propria  snnt 
reTersi.  Sicque  in  hac  eleotione  factus  est  novissimus  error 
pejor  priore,  siout  rwum  esitus  eridenter  ostendit. 


neoe,  el  moiiaeftos  ^ittdem  eeelesMB  de  archiepiseopo  eligendo. 

Anno  gratias  Moovi.    Ees  Joliamies  oclebravit  diem  Doroi-  ^^  *t 
nioK  Nativitatis  apud  Oxoniam ;  quo  etiam  tempore  idem  res  "'™™- 


'  I'SigJ  ips 


'  Probably  Jolui  Sitlingbonnie. 


MATTH^I  PARrSIEHSIS  CHRONICA  KAJORA. 


A.D.  ISOG.  miait   ad  ouriam  Bomanam  qaoadam    Cautnarienais  eccleaifB 

monaclios,*  inter  quoe  prteciptina  erat  magieter  Helias  de  Bran- 

tefeld;  qnibna  de   fisco   copiosaB   rex   ministravit    espenaaa,  at 

eleotionem   de  epiaeopo  Horwicensi  factam  impetrftrent  a  do- 

Meaaen-       miao  Papa  confirmari.     MiBerimt  aatem  eodem  tempore  episcopi 

^^Mbo°  ^x^^^^:^^^°^^^  ecclesiffl  snffraganei  proenratores  Bttmam,    gra- 


the  king. 


.    coram  dom. 


'  Papa  qnerelam  proponentea,    quod    vide- 


tlie  soSor  licet  monachi  Oantuariensea  aine  illia  electionem  archiepiacopi 

&^ot       temere^prBssmttpBisaeut  celebrare,  cnm.  ipsi  una  cma  illis  de 

bttn^^a   jure  eommimi  et  couauetadiae  antiqua  electioni  intereaaa  de- 

the  mraiks  buiasent.    Allegomnt  etiam  proauratorea  memorati  super  prffl- 

r«spectiiig  misaia  decreta   et    esempla,    qaosdam    testes    prodnoentes    et 

the  election  ijteras  teetimoniaies   exhibentee;  quihns  ostendere  mtebantnr 

^^^'  qnod  ipai  snffraganei  niia  cum  monachig  tres  metropoHtanos 

elegeraat.    Monachi  yero  e  coutrario  asserebant,  quod  privl- 

1^0  apeciali  Romauorum  Foatiflcnm,  et  de  conauetudine  ap- 

probata  et  antiqua,  sine  epiacopia  electionea  facere  conaaeve- 

rant ;    quod    etiam    per    t«ates  .  idoneoa     docere    promiserpnt. 

Auditia  autem  bine  inde  allegationibus,  teatibuaque  admiasis 

et   diUgeuter    esaminatis,   pne&xua  eat    dies   a   domino  Papa 

pwtibus,  duodecimo  scilicet  kalendas  Januarii,  ad  pronnncian* 

dom,  ut  time  vesireat,  qnod  jus  dictaverit  receptori.^ 


VI  rex  Johumet,  m  Pittmiam' traanene,  eaetmm,  Montk  Albani 
poienler  ceperU. 

John  Eodem  anno  rex  Anglorum  Joiiaanes  in  hebdomada  Pentecostes 

croases        ezercitum  grandem  apud  Porteamne  congregavit ;  et  septimo 

mo"ih  to^  kalendaa  Julii  naves  conacendeos,  septimo  idua  Jnlii  ad  Rn- 

RocheUe.     peilam  applicuit.    Quo  audito,  congratulabantur  iucolse  teme 

illius ;  et  quantociua  ad  regem  convolantea,  opem  ei  et  auxilimn 

certia    assertionibus  promisenmt.     Secnriua   ergo    exinde   pro- 

grediens,   partem   aibi    non   modieam  terr^    illiua   aabjugavit. 

He  be-        Teniena  taudem  ad  Montem  Albani,  castellum  nobiliaaimum, 

sieges         Jq    quo   tota    militaris  nobilitaa  illiua   regionia    et   prtecipue 

™-^'"         ipains   regia,  inimici    tenebantnr    inclusi;    illudque  protinus 

ooneis  militaribus  circumcinxit.    Gum  igitur  per  dies  quinde- 

cim    castellum    continuo    petrariarum   inaulta    et   baliatarum 

fundarumque  jactu  in  maxima  jam  parte  contriviaaent,  militia 

Anglise  in  boc  potissimum  opere  laudabilia    mnroa  aaoendere 


'  monachos]  om.  W- 

^  TbeK  is  a  reference  mark  here, 
batnothingcortespoiiding toit.  C. 
inserts  in  the  margin  the  paragraph 
fiiom    the  Eiatoria  Anglotnni,  ii. 


p.  107.  "Eodem  anno  . 
taria,"  which  is  an  sbiidgemeat-of 
the  two  foUowing  paragraphs  abore. 
There  are  frequent  similar  inser- 
tions  in  C.  team  the  yetit  1^2. 


i.,t^^:;ifi^i.:,^i:^^^i^Li^^^^i^^ 


DE  TEMPOBE  BEQIS  JOHANIHS. 


495 


iotosqae  importabilea  dare  et  recipere  festinabat.    Prtevalenti-  A.D.  1206. 
bas  tandem  Angligenia  et  incIoBis  deficientibos,  captnm  eat  OBpture  of 
castellnm  manitiiaimtim    de    Monte    Albtmi ;   quod    obaidione  Monianbam 
Bepfcenni  Earolos  magnua  olim  subjugaie  non  potnit.    Nommai       ^' 
aotem.  magnaitum  et  rirornm  illoatriiun,  qui  in   costello  cum 
eqoie  et  ormis  ct  Bpoliis  inQumoriB  capti  Btmt,  rei  Angloram 
juBtioiariis  ct  opiscopis  AnglisB  cajtorisque  nobilibus  literatorie 
Biguifica.Tit.    Captum  est  anteni  Gastellum  in  die  scilicet  Samoti 
Petri  qni  dioitur  ad  Yincula. 


De  legatia  Johanme  FereKlini  in  Anglia.' 

Sodem  amiD,  iTohaimea  Ferentinne,  Ap(»tolicie  sedia  legatns, 
veniens  in  Angliam  eamque  perlostratig,  maguam  pecvLoiee 
enmmam  congessib,  et  tandem,  apud  Badinguiu  is  crastino 
Sancti  Lnoe  eviUigeliatie  concilium  oolebravit.  Quo  peracto, 
sarcinolia  cum  magna  caatela  dispositis  et  prudenter  commen- 
datis,  feetjnaa  viator  ad  mare  perveniens,  Angliam  a  tergo 
ealutavit.  Eodem  tempore,  viri  religion  de  partibns  transma- 
rinie,  inter  reges  pro  pace  reformanda  sollicite  disonwentea, 
in  feetivitate  Omniam  Sanctorum  biennalea  induciafi  impetra- 
runt.  Res  igitur  Johann&s.'rcTeraae  in  Angliam,  apnd  Por- 
tesmue  appUctut  pridie  idoa  Decembris.  Eodem  anno  Wil- 
lehnuB  Lincolnienais  episcopos,  vigilia  Ascensionis,  vism 
luuversEe  oarnis  ingresBus  est.  Quo  etiam  cumo  Jocelians 
WellensiB  creatna  apud  Radinguin  episcopua  Bathonienais, 
per  ministerium  Willelmi  Londonienaia  episcopi  mnmiB  conae- 
crabionis  Buacepit. 

86ttt&iiia  difktUiva  JwMOoejrfw  Papce  pro  mtmachis  CantucM^ieneii 
eeclesiae. 

Circa  dies  istos.  Papa  Innocentius  anfiraganeis  ContaariraiBiB  Sentence  of 
eocleeife  epiacopis  Bentenidam  diffinitivam  gab  hac  forma  direzit :  Iiuocent 
"  Majores  '  eocleaite  canaaa  ad  aedem  Apostolicam  referendas,  et  £^^"10 
"  canonica  tradit  auctoritas,  et  approbata  consuetndo  dedftrat.  the  monks 
"  Com  igitnr  inter  tob  et  dilectoa  filioa  nostroB  priorem  etofCaiil«r- 
"  monacbos  CEmtuariensia  ecclesife  auper  jure  illina  arobiepi-  *•.""?  *!** 
"  acopi  eligendi  controveraia  verteretnr,  proponentibns  Tobia  j^.  y,  ^. 
"  quod  turn  ex  jure  communi,  turn  ei  antiqua  oonauetudine,  see. 


Johnde 
Ferenlino, 
the  legate, 
holds  a. 
council  at 
Heading, 
Oct.  19. 

Ttvce 
between 
Jolm  and 
PMlip. 
B«tuTn  of 

Death  of 
bishop  W, 
de  Blois. 
Jocelyn 
bJEhop  of 
Ball). 


'  Anglial  Angliam,  W.  I  letter  to  Ae  Prior  and  ConTonl  is 

'  Thia  is  only  known  from  this      printed  among  Innocent's  leteera,ix. 

Boorce,    Fotthast,    Begesta    Pout.      20S.  (Migne,  otacv.  col.  1043). 

Bom.,  p.  250.     The  oonespontog  I 


MATTH^I  PABISIENSIS  CHRONICA  HAJOBA. 


A.D, 1306. 

Sen1eDi<e 

oflnno- 


moliks  of 

bnry  the 
right  to 
elect  the 


una  cum  illis  debelis  ipsiits  arcliiepiscopi  electionem  cele- 
"  brare,  illis  antem  e  eontrario  respoudentibna,  quod  et  de  jure 
"  communi  et  privUegio  epeciali  et  de  coaanetudine  appro- 
"  bata  et  aotiqaa  Cautuarieusem  arcihiepiacopum  eligere  de- 
"  bent  Bine  Tobia;  lite  coram  nobis  per  procuratorea  idoneoa 
"  saper  hoc  legitime  conteatata,  diligenter  andivimas  qnee 
"  partes  in  prfflsentia  nostra  projwitere  euraverimt.  Pars 
"  siqnidem  restra  et  decreta  pariter  et  exempla  stndnit  allegai^, 
"  qnoadam  testes  producens  et  testimouiales  literaa  exhibena, 
"  quibns  oatendere  nitebatur,  quod  voa  trea  metropolitanos 
"  elcgcnitia  iina  cum  illis,  com  per  literas  et  attestationes  ait 
"  probatnm,  tob  et  alio  loco  et  alio  tempore  non  sine  illis 
"  electionea  bujusmodi  celebrasse,  Teatea  autem  prodooti  ei 
"  parte  monachomm  legitime  probaverunt,  qnod  prior  et  con- 
"  ventua  Cantuariensis  ecclesiie  a  longis  retro  temporibus 
"  electionea  episoopomm  in  capitulo  eao  sine  vobis  naque  ad 
"  bfec  tempera  celebraruot,  et  easdem  optinueninc  a  sede 
"  Apoetolica  confirmari.  A  nobis  etiam  et  priedeoesBoribus 
"  nostris  per  privilegii  paginam.  est  statntnm,  ut,  decedente 
"  archiepisoopo  Cantuariensi,  nnllns  ibi  qnalibet  emreptionis 
"  aatutia  sen  violentia  prjeponatur,  nisi  quem  communi  eon- 
"  silio  major  pars  monacbornm  oouidlii  sanioris  gecundnm 
"  Deum  et  aacrorum  canonnm  aanotionca  provident  eligendum. 
"  Noa  igitnr, — Jiie  et  aliia,  qiwe  coram  nobis  allegata  fneront,  t-  24. 
"  anditis  et  perspicaciter  intellectis,  quia  constat  evidenter 
"  qnod  voa  sine  illis  secnndnm  asseriaonem  Testram  eligere  non 
",  debetis,  [nude]  monaehia  eselusis,  vesica  non  Talet  electio ;  et 
"  electio  monachornm  sine  Tobis  celebrata,  qma  a  sede  Apostolica 
"  meruit  confirmari,  valebat,  cnmqne  neceesario  fuerit  alte- 
'  rutra  confirmatio,' — de  oommuni  fratmm  nostrornm  conailio 
''  Tobis  et  Huccessoribus  vestris  super  jure  Cantuariensem 
'  arcbiBpiBCopiun  eligeudi  silentinm  perpetuam  imponimns; 
''  et  monachos  Cantuarienses  ab  impetitione  ac  molestations 
''  Testra  ot  successornm  Teatromm  per  sententiam.  difflnitivam 
'  absolYim.ua,  auctorilate  Apostolica  decententes  ut  monachi 
''  Cantuariensis  ecclesin  et  successorea  eomm  de  ctetero  archi- 
'  episcopun  eligant  sine  vobis.  Datnm  Bomai  apod  Sanctum 
'  Fetrtmi,    duodecimo   katendaa    Jannairii,   pontifioatus    noatri 


'  /'onfirmaliol    confirmaiida,    0.   I-  Pane  inserted  atio,  to  complete  the 
W.    llieMS.  has«»y&monly,«nd   |  Tfotd. 


fi^J^.  t  ...^u-.»-a„.A,-. 


db:  tehpobe  beois  joiianmis. 


De  qtiodam 


,H8.E««. 
13  D.  5, 
f.  46  b. 


Hoc '  anno,  vir  quidam  in  episoopatu  Londoniensi  in  villa  Legend  of 
quEs  Tidstade "  dioitur  degens,  simples  operiqae  assaetna  rnrali,  Thorehilt's 
et  justa  faooltatam  mediocritatem  hospitalitati  deditna,  4um  post  ^^S^j— 
boram  Teapertinam  in^vigilia  Apostoloram  Symonia  et  Judte  agel- 
lamstLum,  quern  eadem  die  seminaTerat,  ab  aquaram  inimdatione 
per  rivulOB  latioem  deducendo,  evaouareb,  oeuloa  anbito  aursum 
erigens,  videt  bominem  quendam  ad  se  etninus  properantem. 
Qaem  cum  asptexisset,  et  orationem  Dominicam  inchoasset, 
ecce  protinng  ei  asaistens  hortatus  est,  nt,  finita  qnam  iticho- 
averat  oratione,  seoum  loqueretar.  Completa  autem  oratione, 
aese  ad  invicem  salutamnt.  Tunc  ille  qni  sapervenerat  per- 
canctatur,  ubi  noote  ilia  inter  yioinoa  posset  congruentins  hoa- 
pituri.  Camque  reqaisitna  quorandam  viciuorum  sedulitatem 
hospifcalitalia  collandasaet,  Tequiaitor  oomiiiatoruni  qaornndam 
hospitalitatem  reprobavit.^  At  ille  inteUigens  virani  qni 
adveaerafc  yioinomm  snoram  kabere  notitiam,  rogavit  instan- 
tins,  at  eeoum  hospitari  dignaretur.  Cui  ille ;  "  Conjnx  tua 
"  duas  mulierea  pauperculas  hospifcalitatis  gratia  jam  lecepit, 
"  et  ego  bao  nocte  ad  domnm  team  divertam,  ut  te  ad  donai- 
"  num  tunm,  Sanetimi  videlicet  Jaoubum,  porducam,  qnem 
"  nunc  devote  adoraeti.  Egq  enim  sum  Jnlianus  bospitator, 
"  qui  missns  sum  propter  te,  nt  secreta  qnsedam,  qnse  ho- 
"  mines  in  came  degentea  latent,  tibi  divinitna  ostendantnr. 
"  Perge  ergo  domwm  qnantocins,  et  ad  iter  te  pr»parare 
"  atude."  Quo  dicto,  dispamit  ilioo  vir  qui  cum  illo  loque- 
batur.  Tburcbillus  vero  (hoc  autem  erat  nomen  viri)  concito 
gradu  domum  pergens,  caput  et  pedes  iavit;  dnasqae  mnli- 
eronlas  hoapitio  reoeptas  comperit,  sicut  sibi  Sanctns  prfe- 
dixerat  Jnlianna.  Deinde  in  stratu  auo,  qnem  seorsum  ab 
usore  ob  continentiam  prceparaverat  in  domo,  extra  thalam^m 
Be  coUocans  obdormivit.  Cnmqao  omnes  de  fiynilia  sopori 
membra  dedissent,  Sanctna  affoit  Jnlianus,  virumque  somno 
escntiena  ait,  "Eooe  aasum  sicut  promiseram;  tempne  enim 


'  InUie  mat^  Fan's  has  written, 
"  Hoc  Terum  et  utile,  sed  impcili- 
"  nens,  naqae  hue  o-H-fl,"  t.e.  line 
5  (tf  p.  611.       . 

'  Stisted,  near  Braintree,  Essex, 

TheMS.  Reg.  13  D.5,  (a  MS.  for- 

merlj  belonging  to  the  conTent  li- 

brai7  of  St.  Albau's,)  has  Stidiiede. 

TOL.   II. 


*  leproianil']  approbavit,  O.W.  i 
re  is  written  by  Fsrie  OTCr  an  era- 
sure. The  Eoyal  MS.  has  "  quo- 
"  rundam  qnoa  qpniinaTerat  hos- 
"  pitalitatem  approbavit,  qnorun- 
"  dam  vero  improbavit." 


■  ■iJ?-*^'^;!!;^^  *'**'5S!I 


498        KATTHLEI  PARISIEHSIS  CHEOHICA  MAJOEA. 

A,D.  1206.  "  egt  ut  eamus.    Quiescat  in  strata  tao  corptiB  toam;    boIa^'S.Bj 
I^eg-md  of  "  enim  anima  tua  meoum  est  itur*.    Et  ne   corpus  Tideatnr  ^^  ^" 
vision  of  *  "  ^^t'li'^t'"'!,  vitalem   in  te  flatum  dimittam."     Sieque  Mnbo  a 
pnrgatoty.  domo  recedentes,  ThnrchillnB   Sanotum  Jnliannm   prreenntem 
eequebattir.      - 


Ul^  vir  de  colore  e^olits  ad  qwtndam  bmllieam,  trfra  eei 
eongregaUo  ammarvm,  adductue  fuerit. 

Cnmqae  ad  mimdi  mediam,  sicnt  doctor  riri  fatebatnr,  oontra 
Orientom  properarent,  intraTemnt  quandam  baailicam  njirce 
atrnctnraa,  que  tribns  tantum  colnnmis  in  tecti  faatigio  nii>e- 
babor.  Eratqae  basilica  grandis  nimis  et  spacioaa,  ged  abflqne 
parietibus,  per  giram  dejiendens  ut  claiutrum  monachorum, 
Verum  a  parte  aqnilonali  nrarus  erat  non  nimis  altng,  sed 
qnasi  ses  pedum,  basjlicee  a  fastigio  per  trea  colomuas  depen- 
denfi  coojaactoa.  In  medio  baailicle  erat  quasi  ingem  qnod- 
dam  baptisterium,  de  quo  '  maxima  flamma  non  eoitibnrene. 
Bed  totam  basilicam  ae  loca  vicina  per  cireuitiim  mjrabiliter 
qnaai  splendor  meridianns  indesinentor  illastrans,  consurge- 
bat.  Hie  aatem  splendor  de  decimatiime  justorom  provenie- 
bat,  sicut  a  Sancto  edoctns  eat  Jnliano.  LitrantibuB  autem 
illis  basilicam  Sanctns  Jacobns  qnasi  infolatns  oocnrrit.  Qni 
videns  pcrcgrinnii)  aanm,  pro  quo  miserat,  ait  Sauo  to  ^Jnliano 
et  Sancto  Domnio,  qui  cnatodes  illins  erant  loci,  nt  ostende- 
rent  peregrlno  suo  loca  poenalia  malomm,  simnl  et  majisioiiea 
jnstornm.  Bfc  his  dictis  pertranaiit.  Tunc  Sanctus  Jolianas 
intimavit  edncto  illi  bano  baeilicam  eese  locam  ommnm  ani- 
mamm  a  corpore  nnper  exeuntiam ;  nt  ibi  sortianttLT  mangiones 
et  loca,  seotmdom  merita  saa  aibi  dlTinitna  destinata,  tarn 
damnandxe  qoam  per  pnrgatorii  poenas  salvands.  Z/ocus  emm 
iste  per  interoeseionem  glorioeie  Virginis  MarisB  a  Domino 
Sanatore '  misericorditer  est  conatitutus,  ut  ibidem  oir 
in  Chriato  renataa,  mox  ut  a  corpore  esierint,  absqne  nlla 
diemonum  invaaione  conveiiiant  et  judicium  secundum  opera  aua 
recipiant.  la  bac  ergo  basilica  Sancts  Marlce,  qoee  Congre- 
gatio  animamm  dicitur,  multas  vidi[t]  animas  justonim  e: 
parte  Candidas,  vtUtnsqae  quasi  adolescentinm  habentes.  Exta« 
morum  aquilonalem  addoctns,  oonspexit  animas  pinrimas  n 
vicinius  aasiatentes,  maculia  albia  et  nigria  respersas ;  quanim 
qcuedam  plus  candoris  quam  nigredinis,  quiedam  e  oontrario. 


:ii^J£.'v6&u4bf~i^ul^1£'^  --^ 


DE  TEMPOBE   SXQlS  JOHANNIS. 


^n^*^'  ^'''••1^'''^^''^'°  pweferebant,  Ulie  vero  qtue  candidiorea  erant,  A.n.  laOB. 
ntaro  yioinius  adhasrebaat ;  et  qute  long'ius  a,  moro  dista*  Legend  of 
bant,  nihil  in  ae  candons  babentes,  es  omui  parte  deformea  HinrohiU's 

De  lm]jmtis  decimationibut. 

Brat  autem  juxta  mnrum  patei  gebennalis  introitns,  qui 
indesinenter  ftimuni  cnm  teterrimo  fcetore  per  quasdam  ca- 
veraaa  cireumqaaque  in  niltns  aetantdum  exhalabMj  qui  fomns 
ex  decimia  injuatc  dotentis  proTeniebat  et  de  frugibus  iiyoste 
deoimatia,  qui  fcetor  cir^a  omnium  prEBcordia,  qui  tali  reatn 
calpabiles  arant,  angustiam  incomparabilem  ingerebat.  Unde 
fit  ille  qui  eductns  erat,  bis  enndem  sentienB '  fcetorem,  tantnm 
ei  molestise  intulit,  ut  cogeret  eum  angnstiosins  hia  tussire  ; 
et,  aiont  assistenteB  circa  corpna  asserebant,  corpore  ejus  eadem 
bora  bis  similiter  tnsaiente.  Gni  Sanctus  tTaliaous ;  "  Ap- 
"  paret,"  inqnit,  "ta  non  reote  measem  tuaia  deoimaaae,  et 
"  ideo  bimc  sensisti  fcetorem,"  Camqae  ille  cansaretnr  pan- 
pertatem,  ait  Sanctne  agmm  suum  frnctnm  nberiorem  prola- 
tunmi,  si  reotas  deeimas  peraolviaset.  Prsecepitqne  Sanctaa, 
ut  banc  reatum  in  eccleaia  palam  cnnctis  confiteretnr,  atque 
a  sacerdote  absolutionem  espeteret. 


Be  igm  et  etagno  e*  ponte  putyaiorii  et  de  quadam  batiUca  m 
motUe  go/ada  sUa. 

In  oriental!,  parte  baailicie  jam  dictce  erat  ignis  qnidam 
purgatorios  permazimns,  inter  dnoe  miiros  conetitntua ;  mnnie 
eaim  onne  a  parte  eeptentrionali  consnrgebat,  et  alter  »b  aua- 
trali,  ab  invicem  amplo  spatio  in  latitndine  distantes;  qui  in 
longitiidinem^  diatiaa  protcndebantur  verans  orientem  Tiaque 
ad  staguum  quoddam,  molta  capacitate  ampliaeimum,  in  quo 
inunergebantnr  animfe  per  ignem  purgatorinm  tranaetmtea. 
Eratqne  aqua  atagm  illiua  incompar&biliter  aalsa  et  &igida, 
aicat  educto  illi  poatmodnm  eat  ostensnm.  Bestabat  deinde  t-  2 
-  pona  maguoe,  acaleia  et  sudibns  per  totam  affizna,  quern  per- 
transire  qnemlibet  oportebat,  anteqnam  ad  montem  gandii 
perveuiret.  In  qno  moute  gradatim  aita  est  tarn  grandis 
eoolesia  et  structuree  niirabilia,  qaee  capere  sufBceret,  nt  sibi 
Tidebatur,  omnea  babitiMiores  orbis.  Conduxit  erg0;beatu3  ^  virum 
eductum  per  ignem  pnefatmn  onuuno  illteaum  uaque  ad  stag- 


'  lenHens  fatorem]  fiBKirem  w 
at,  qui.  Beg.  13  D,  5. 


'  longitudinem]  longitudine,  O.W. 
»  0.  W.  ins.  Ji^taaa. 
I  I   2 


MATTH^I  PARISIESSIS  CHRONICA  MAJOBA- 


pargaCoi? 


Iiegead  of  inter  flammaa  a  baailica  ppotendebator.  Nee  eaim  aliqua  lig- 
HiurcliUL  B  -Qoi^m  materiii  igni  memorato  fomitem  tainistravit,  sed  flftjuma 
qticedam,  ezargens  sicnt  in  clibano  vehementer  enccenso  cer- 
sttnr,  per  totam  illud  spatium  leqnaliter  diSatidebatiir,  qa^e 
animas  nigras  ct  maculosas  accnndtim  modnm  culparum  brsTius 
aut  dinturniua  exnrebat.  AuimfB  vero,  quw  ignem  evaserant, 
in  stagno  illo  frigidiBsimo  ac  saleiBsimo  ad  nntum  beati  Ni- 
cholai,  qui  hnio  purgatorio  prieerat,  desCendebant ;  qnaram 
qofedam  nsqne  ad  Terticem,  qntedam  nsqne  ad  collnm,  quiedam 
ad  pecbos  usque  et  brachia,  alite  ad  umbilicnm  et  renes,  quie- 
dam  ad  genna,  et  nonnnllEB  vix  usque  cavillam  pedam  ini'- 
luersK  fnerant.  Fost  eb^^aum  restat  truieitus  pontis,  qui  est 
ad  atirinm  ante  faciem  ecclesiie  prEedicUe,  in  occidenteli  pwrte. 
Sed  pontem  banc  qu^dara  animfe  nimis  laboriose  et  tarda, 
qnfedam  levius  atque  velocius,  nonnullo  vero  libere  et  ocins 
pertranaibant,  nnllam  morara  in  transitu  vol  angnGtiam  eenm- 
entes.  Nam  quidam  ignem  tardiuB  traneenntes  aimis  mnllis 
in  eo  morabaatnr.  Et  qui  nullis  EpeciaHum  miseamm  ac  ele- 
mosinarum  suffragiis  adjuvantur,  vel  nuUis  misericordise  operi- 
bu3  erga  pauperes  stnduerunt  peenata  redimere  dum  viTebant, 
hi  niminini,  cnm  ad  pontein  prEefatum  peryenerint,  transire 
cupientes  ad  requiem  destinataja,  nudis  pedibua  per  Budea  et 
clavos  pr^acutos  et  pouti  atGsoa  nimis  augustiose  iacedant; 
6t  cum  vehementom  doloria  cruoiatum  in  plantia  pedum  diutins 
[perferre]  neqaeunt,  manna  auas  super  olayos  quasi  adjutricea' 
defioiendo '  imponuat.  Quibua  ilico  perforaLia  es  vi  doloria  et 
angnatiee,  ventre  ac  toto  corpora  simul  super  clavoa  volutan- 
tes,  paulatim  ad  pontb  ulteriora  repnnt,  borribiUter  oruentati 
et  es  omni  parte  ttansflia.  Sed  cum  ad  atrium  ecolesise  jam 
dictEB  perveneriut,  felicem  introitum  ibidem  prteatolamtea, 
onmlum  vehementiam  emciatoom  mimme  reeordanior. 


Ut  Scauitiia  Miehad  et  Apostoli  Felrus  et  Paulug  loea  anima^m* 
la/rffirenftiT  tibi  divmUas  ordinaia. 

His   igitur  inspects,   redennt  denno  per  medium  flammio 

Sanctns  Jalianus  et  vir  ille  ednctus  ad  bafiilioam  beatce  Martm, 

.   ibiqne  cum  oandidis  luiimabns,  qnce  nnper  advenerant,  snbstite- 

ront ;  animEeqne  ilte  a  Sancio  Jnliano  et  Sanoto  Domnio  aqua 

benedicta  asperg«rentur,*  nt  candidiorea  fierent,      Ecce  circa 

>  at^tibicei]  ad  joclices,  O.  |  sentence  in  the  Bojal  MS.  (f.  46  &  ) 

'  (JyicMJiifo]  defendendo,  C.  beingaltered.aodWendoTerforget- 

'  SicMSS.AeoonBtiactionoflhe  I  trngtocbange  tbemoodof  the  yerb 


'^ii^^^^eM^^Xitj^Jii^Xiia^'ii^iitii^ 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNK. 


501 


ilS.  Eeg.    horam    primam  illncescentis    Sabbati  Sancttia   Mictae!  areh-  A.D.  1306. 

3  I«gend  of 
1.  Thuxchill's 


Angelas 


t  Ajjostoli^Petms  at  Paulns,  ut  animabus,  q«8e  i. 


et  extra  baailicam  erant  congregatai,  loca  sibi  divinituB  ordi- 
nata  pro  meritia  largirentnr.  Sanctus  euita  Michael  omiieB 
animas  caadidas  per  medifts  ignie  flammaa  purgatorii  et  per 
cffitera  loca  piEiialia  illtesas  traasire  fecit,  usqne  ad'  mtroitum 
illiiis  magDffl  basilicse,  quce  eei  in  monte  gaadii,  habeua  poT- 
tarn  a  parte  oocidentaH  semper  patentern.  Animas  vero  macalia 
albis  et  nigris  reepereas,  extra  baBilicatri  mnro  septentrioriali 
innitentes,^  sine  aliqua  operum  disoussione,  per  portam  qnan- 
dam,  quK  erat  in  orlentali  parte  bagilicie,  beatus  PetniB  intro- 
dnci  fecit  in  ignem  purgatoHiim,  nt  a  macnlis  quae  a  oon- 
tagione  peccatornm  contraiieraiit  per  adustiouem  possent 
debacchantis  incendii  emnndari- 


De  pond^raHime  honoram  et  malorum. 

BeatnB  quoqne  PauIuB  Apostolus  ad  finem  muri  eepten- 
trionaJis  residere  ccepit  intra  bt^ilicaiu;  et  extra  mnmm  ex 
opposite  Apostoli  diaboluB  cum  euis  eatcllitibus  residebat. 
Pateus  autem  0animivonitiB,  qui  os  erat  putei  gehennalis,  secns 
pedes  diaboli  erumpebat.  Qutedam  vero  libra,  Bsqua  lance 
dependens,  affixa  erat  anper  mnmm  inter  Apoatolnm  et  diabo- 
lum,  CDJna  pars  media  dependebat  ante  conspectum  [Apostoli^ 
interins  et  altera  pars  ante  coospectnm]  diaboli  exterius.  Ha^ 
bebat  itaque  Apostolus  duo  poudera,  mcgna  et  minus,  omniuo 
nildda  et  qnaei  anrea;  et  diabeluE  sinviliter  due  fnliginea  et 
obscura.  Accessernnt  igitnr  aiiim»  ex  toto  uigree  cnm  magno 
timore  ac  trepidatioue  una  post  alteram,  singulie  pondera- 
tionem  operum  guorum  ibidem  visurre  bonorum  et  malorom. 
'Nam  pondera  pnedicta  ponderabant  singnlarum  opera  anima- 
TUm,  aecundnm  quod  fecerant  bonum  aive  malum,  Cnm  ergo 
statera  se  yersna  Apostolnm  inclinaret  per  suorum  libra- 
tionem  pondernm,  tollebat  Apostoloa  animam  illam,  et  intro- 
duxit  earn  per  portam  orienlalem,  quee  conjuncta  erat  basilica, 
in  ignem  pnrgatorium,  ut  illic  crimii^a  expiaret.  Cnm  vero 
pare  ataterte  ad  diabolum  se  inclinaret  et  pneponderaret,  mox 
ille  cum  satellitibns  so^  animam  miseram  nimip  ejnlantem, 
patremque  snnm  oc  matrem,  qui  earn  ad  cetema  genuerant 
tormenta,  maledicentem,  rapientes  com  mnlto  oacbiimo,  presci- 


•  od]  a,  B.  I 

^  hoatentes]   injaceDtes,  W-  I 

'  ApottiM  .  .  .  con$pvcltaa]  These  I 


BU-TTHXI  PjUCISIENBIS  CHBONICA.  uajoea. 


A.D.  liOG.  ptobaut  in  tcrreaxa  protanitaa.  ^  flammivoiuani,  qnee  eecoB  MS.  Jti-it 
LegEodof  pedee  diaboli  librantje  erat.'  De  hiynsmodi  libratioiie  bonomm  ^^ E  j 
""^  '    '  et  malomm  in  simctorom  patmm  soriptis  siepius  repperitnr. 


De  qwadam  < 


^ans/ormaverat. 


Die  vero  Eabbctti  circa  horam  -vespertinam,  dum  esset  Sanc- 
tns  DonmitiB  com  Soncto  Jaliano  in  basilica  prsefata,  ecoe  a 
parte  aquilonali  dcemoa  qnidam  venit,  equnm  nigerrimimi 
preecipiti  oofsq  obeqaitaiw,  ipsamque  per  multos  amfractns 
com  mnlto  Bubeaiiiiiatioiiis  plansa  deducendo  perurgacs.  Cut 
multi  Gpiritnnm  maJignomm,  de  addacta  prseda  ad  invicent 
cacbiimanteB,  onm  magno  tripudio  obviam.  prooessenmt.  Sanc- 
toa  qnoqae  DomninB  deemoni  maiidat  eqnitanti,  ut  ad  se 
qoantooitiB  veniat,  et  ct^na  sit  anima  qoam  addnxerat  edicat. 
Qao  dintins  diBaimiilaiite  pne  immenEO  gaodio,  quod  de  misera 
imima  habebat,  Sanotne  confestim  £agellnm  arripiens,  dfemoneni 
graTiter  verberayife;  sicque  Sanctum  aecntus  est  ueque  ad  ma- 
ram  ■  aqnilonalem,  nbi  libratio  extiterab  animanua.  Deinde 
Suictoa  interrogat  dtemonem,  cnjns  ilia  sit  anima  quam  sic 
eqnituido  torquebat.  Qai  aib  hunc  nnoni  ftiiaa©  ex  proceribns 
regis  Anglite,  "  qui  nocte  praece^nbi  absque  confessioiio  et 
"  Sominici  corporis  perceptione  '  obierat.  St  inter  ceetera  fla- 
"  gitia  quo  commiserat,  prscipne  erga^  homines  sues  crudelis 
"  exifltens,  ad  extremam.  inopiam  multoa  perdmit}  qnod  maaime 
"  iastinctu  oxoriE  boso  fecerat,  qute  enia  semper  ad  asBTitiam 
"  incitavit.  In  equinam  fonnam  illam  tranaformaTi,  quia 
"  damnatomm  animaa  licet  nobis  in  formas  qnaalibet  trans- 
"  formare-  Et  nnno  descendiasem  cum  ea  in  infemnin,  pone- 
"  remque  earn  in  snpplicium.  fetemum,  niai  nox  Dominica 
"  inataret,  in  qua  India  nostria  theatralibns  vacare  noa  oportet, 
"  et  vehementiorea  cmciatos  animabna  miaeriB  adangere," 
Onrnqne  hfec  dixisaet,  deficit  aapeotom  propensios  in  Timm. 
edactnm,  et  Sancto  dixit ;  "  Qnis  est  agreatia  iste  qui  atat 
"  tecmn?"  Cni  Sanetua;  "  Monne  cognOBoia  illnmP"  Et 
diemon,  "  Hunc  bominem  Tidi  in  Essexia  in  ecoleaia  de  Tid- 
"  Btnde,  in  festo  dedicatiocia  ejusdem."  Ait  Sauotua;."  In 
"  quoli  babita  ecclesiam  iiigreasna  ea  P  "  "In  habitu,"  inquit, 
"  muliebri ;  'sed  cum  proccsaissem  *  nsque  ad  baptisterium, 
"  volraiB  intrare  cancellum,  obvina  mihi    fuit  diaconns  oiuu 


'  ergo]  later,  W. 

*  proce»muem~\  processione,  "V 


^^r:^v-i=»^  »-ii¥!  -.  -fi " 


DE  TEUPORB   EEGIIS  JOBASSJB. 


"  aspersorio  aqoee  benedictSB,  qni  me  illinfl  aqnce  aflpergine  ita  A.D.  !S06 
"  pKecipitanter  effiigavit,  nt  clamorem  emittens  eaJtum  feoe- legend  of 
"  rim  ab  eceleaia  usque  ad  pratum,  quod  fere  per  duo  stadia  -g-^j  ^ 
"  ab  eadem  eat  eccleeia  separatmu."  AfBrmabat  autem  Tir  iUe  pxagUorj. 
edaoCus,  Bed  et  plerique  parrocbianorum  idipsnm  testabantnr, 
B&  clamorem  ilium  audiese,  sed  causam  penitns  ignorasse. 


De  ludis  theairali}ms  d^emonmm. 

Hj8  ita  gestis,  Sauctus  DomniuB  ad  dtemonem  tat;  "  Yolomus 
"  teoum  ire  ut  Indoa  vestros  yideamus."  Cui  dfemon;  "  Si 
"  mecnm  vultia  venire,  oavete  ce  agrestcm  liuiic  Tobiscum 
"  addacatls;  quia  cam  auia  redditua  CBsct,  actus  nostros  a* 
"  aeoreta  poBnarum  genera  apud  viTcntea  detegeret,  et  multos 
"  a  noatria  operibua  reTocaret."  Cui  SancfcuSi  "  Festinanter 
"  priecede ; '  nam  ego  et  Sanctua  Julianne  te  aeqnimnr,"  Prte- 
cedente  itaqne  dsemone  sequebantur  Sancti,  Tirnm  iHum  educ- 
tom  secum  latenter  dednceDtes.  Ferreserant  ergo  ad  plagam 
aquilonaleiii,  quasi  montem  aaeendendo ;  et  ecce  in  deeceasa 
mentis  domoa  erat  amplisaima  et  ihligimoea,  i 
circumdata;  erantqae  in  ea  qoaai  mulUe  plateie,  i 
eadibus  ferreia  et  ignitis  circamquaque  repletas.  Sedea  autem 
otuxdentibus  ciccalis  ierreta  et  e^  omiti  parte  cl»Tatia,  auperius 
et  inferiuB,  a  deztria  et  a  ainiatris  extrnctEe  erant,  atque  ho- 
minea  in  eis  diverase  conditionia  et  sesna  miaerabiliter^  reai- 
debanti  es  omni  namque  parte  candentibus  elavis  perforai- 
bantur,  atque  ex  oircnJis  ignitia  nndique  constringebantiir  et^ 
eznrebatitm'.  Tanta  erat  sedium  illarum  mullitudo  et  hemiuTim 
in  eis  residentinm,  quod  lingua  nulla  eas  dinomerare  sufBceret. 
Erant  mori  ferrei  et  nigercimi  in  circuitu  platearum,  et  aedea 
aliaa  joxta  mnros,  in  qnibna  residebant  diemonea  per  circuitum, 
quasi  ad  lEetum  apeetaculum,  de  craciatibna  miseronun  ad 
invicem  caohinnantea,  et  peecata  priatina''  illia  retraotantea. 
Juxta  iutroitum  bnjus  deteatandi  spectaculi,  in  descensu  montia, 
aicnt  diximus,  erat  murna  quidam  altitudine  quinque  pedum, 
ex  quo  perspioue  videri  poterat  quicquid  in  illo  pcenali  loco 
agebator.'  Ad  hunc  igitor  murum  Sancti  piiedicti  deforia 
stabant,  cementes  quioqnid  intus  miseri  perferebant.  At  vir 
ille,  eductuB,  ioter  Sanetoe  delitescens,  clace  proapesit  omnia 
quss  interiaa  agebantnr. 


'  pr/ieede]  procede,  W, 

'  vMerabilit«r]  mirabiliter,  O.  W. 

'  el  exurebanlur]  om.  W-,  though 


■*  prisiina  iiUs]  eie  priatina,  O.  W- 
'  agebatar]  agecetur,  W. 


MATTH^I   PAKISIENStS  CHRONICA  MAJOEi. 


Se  miperho  et  e/«»  eraciafii. 


pnrgatoiy. 


A.D.  1206. 

Ijegead  of  EeaidenliibQs  ad  Indibriosum  speotacnlnm  ministris  tartareis,  B 
Tbardull's  princeps  illius  nefanijEe  cohortia  satellitibus  snia  ait;  "  Ab- '3  H.  5. 
'  stnJxatnr  de  sedili  sao  Baporbiia  "violeiifcer,  et  Indat  coram 
'  nobis."  Abstractus  autem  a  dseinonibTis  et  veste  nigra  indn- 
tos,  omnem  gestum  bominig  Bupra'  modum  saperhientia  coram 
dfemonibua  ad  inTicem  applaudeiitibtia  recitavit.  Cervis  eri- 
gitur,  Tnltus  attollitur,  ocnli  cum  aronatis  eupercUiis  surgunt 
in  obliquum,  imperioee  tnmidis  intonat  verbis,  ludunt  humeri, 
■vix  bracbia  ferre  prss  faetn  valentea,  ardeacit  ocnlns,  Tultuque 
minatiir,  in  ortillos  Burgens  crure  stat  inverao,  in.  pectus  ten- 
ditur,  collum  enpinat,  Ttilta  candefc,  ignitis  ocnlia  iram  pro- 
nosticat,  nasumqne  digito  pereutiena  magna  minatnr.  Sic 
ventoaa  snp.erbia  de  facili  turgens  riaum  prjebebat  apiritibas 
monatraoais.  Eb  cum  de  V6Stibtis  jjloriaretnT,  maiiicaaqlle 
consuendo  consfcringeret,  snbito  in  igneam  formam  vestea  con- 
yerRse  totuia  corpus  miseri  bominis  ejurebant.  Dcemones 
donique  ira  incandeecentee  tridentibua  tmcisqxie  ferreia  et  ig- 
nitis miaernm  raembratim  discerpnnt.  TJnns  aatem  ex  eis 
adipem  cum  pice  et  abis  liquaminibas  in  sartagine  fervenbi 
torrena,  singula  membra  diacerpta  reaperait  earn  illo  ungoine 
bullienti;  et  ad  singulaa  dceiiionia  reapersiones  membra  stri- 
dorem  emittebant,  velat  cum  aqua  frigida  proieitnr  in  sagi- 
mine '  bullienti.  Cninquo  membra  sic  torrefacta  denno  simnl 
ftiisaent  compaginata,  superbus  ille  rediit  in  atatum  priorem. 
Mosque  ad  mieerum  accesserunt  malleatorea  Herebi  cum  mal- 
leis  et  tribus  laminis  ignitia,  tripltci  ordine  cTavatis;  duasque 
laminaa  in  anteriori  parte  corjwris  ad  destram  et  ad  siniatram 
appljcuerunt,  et  cum  elavis  candentibuB  cmdeliter  cum  malleia 
affiserunt.  Hag  aatem  latainte  a  pedibna  incipientea  dednce- 
bantur  per  tibias  et  femora  usque  ad  Humeroe,  et  ita  recurra- 
baatnr  in  collo.  Tertia  veto  lamina  a  genitalibns  inoipiena 
per  Tentrem  usque  ad  yerticem  attingebat.  Cumque  i 
iUe  prssacriptis  diutiasime  affligeretur  tormentis,  trucnlenter 
in  aedem  pristinam  tradebatnr.'  In  qua  repositua  andique 
olavis  candentibns,  qninque  digitonun  in  longitudin 
cnideliter  ex  omni  prate  torqoebatnr.  Hloque  sic  ab  boo  loco 
pteniJi  Bublato,  in  sede  propria,  qoam  aibi  TiTenB  fabrieaverat, 
repositus  est  denno  cmciandns. 


supra  Tuodum]  Bepealed  in  B 
sagi»iine\  BaDgaiae,  B.  but  ii 
truiUbatur'\  om.  W. 


Sabj^i^fcii  ■■a3^.ifcaij*.-i---i 


DE  TEUPOBE  BEQIS  JOHANNIS. 


De  guodam,  saeerdoU. 


.  pai^lory. 


A.D.  1306. 

Sacerdo3  quidani  es  cathedra  sua  iguita  a  miuistris  iniqni-  legend  of 
tatds  in  too  Indibrium  erudeliter  extractns,  coram  Imtts  BistitnT  Thurchill's 
monatruosia,  cujns  lingoam  protinns  per  medium  aeoti  gnttoris  ^ 
violenter  extrahentes,*  radicitos  amputEinmt.  Hie  popalum  eibi 
conuniaeumi  nee  Bermone  eanctsa  eihorteitioiiis,  neo  esemplo 
piis  EictioniB  [instruserafc,^  Bed  nee]  pro  bonis  temporalibiiiS  »b 
eo  recept/is  oratlonum  aat  missamm  enffi^gia,  dnm  potnit,  re- 
pendebat.  Postea,  siout  de  saperbo  jani  diximns,  membratini 
ilium  disoerpentes  et  iCemm  redintegrantes,  in  tormentali 
cathedra  l^fcareruut. 


Be  gmdam  vmlUe. 

Fosb  hone  adductuB  esb  miles  quidam,  qui  vitam  Buam  in 
csedibns  innocentum  et)  torneamentia  peregerat  el;  rapinis. 
Hie  omnibns  armis  militaribns  armatna  eqno  nigerrimo  iueidc' 
bat,  qui  piceam  flammam  cum  foatore  et  fnmo  per  os  et  iiarea, 
com  urgeretar  calcaribus,  in  suppliciuni  tini  sessoris  efSabat- 
Sella  eqni  clavis  igneis  et  prffilongia  erab  nndique  prsefisa; 
lorica  et  galea,  scatum  et  ocrefe,  ex  tobo  flammantia,  nimio  Bui 
pondere  militem  graviter  onerabant.  Bed  non  minori  cmciatu 
sum  medullitas  exurebanb.  Uiles  autem  postqaam  equnm 
cnrsu  priecipibi  agitaverat,  hastamqne  contra  dfemones  eibi 
obvianteB  eique  illndenbea  vibraTerat,  priores  nulitiee  bus 
geatns  replicando,  ab  ipsia  equo  dejectns,  membratim  discerpi- 
tnr,  membraque  esecrabili  liquore  snpradieto  torrentnr;  tozre- 
fiiota  vero  et  ad  inyicem  compaginata,  modo  quo  snperiorea, 
tribuB  laminia  constringnntur.  Sicqne  rediviTus  iteram  in 
aedem  propriam  violenter  retruditur. 

Be  guodwm  legi»ia.^ 

Foab  militem  Tero  addncitur  in  medium  qnidam  legtuu 
mnndimaram  peritissimvs,  a  suo  aedili  cum  cruciata  magno 
abstractoB,  qnod  sibi  per  longnm  tempuB  male  Tivendo  fabri>  t.  S6  &.' 
caverat  et  judicia  [acoeptis*  mnneribne  Bubvcrtendo].  Hie 
autem  per  totina  Anglis9  fines  inter  gammos  famoaisaimna 
babebatnr,   sed  anno  quo   btec  visio   conligit,  yitam  miaera- 


1  extrahenieg]  So  O.  W.,  m  B 
13  D.  5;  ^Uabitiiim,  B. ;  extr 
tiim,C, 

^  These  irordi  ant  lirom  I 
Beg.  13  D.  5. 


'  %«(a]   plac 
ticiario,  Beg.  13D.  5. 

^  Th^e  words  are  from 
They  BK  in  Eeg.  13  D.  S. 


J  JH9- 


'^^^.  li'l".'^IIJ 


506 


MATTttffll  PABiaiBNSIB  CHBONICA  MAJORA. 


A.D,  lapc.  biliter  terminftvit.  Jfam  sine  omm  tsBtamenti  ezecntione  anb-  MS.  Reg 
Iiegendof  ito  decedena,  ab  alienis,  qnicqnid  rapaci  inglnvie  adciiiiaierat, '^ ''' '■ 
ThutcbdU  distraeta'  aunt  penitus  et  consnmpta.  Ad  scaocarinm  omm 
pur«atory.  ^S^  reaidare  eonsaeverat,  noi  ab  utraquo  litigantium.  parte 
dona  frequenfeer  aoceperat.  Hio  quoqae  onm  in  ludibrium 
tbeatrale  ootam  spiritibus  nefandis  adduoeretur,  mBultantibne 
lairrb  ooacbns  est  actus  vitas  pmbiiue  TepUoare.  Kam  modo 
a  dexfcrie,  modo  a  sinisfris  se  divert^ns,  illoe  de  cansa  pro- 
ponenda,  istoBque  iu  caasis  contf  adictoriiB  iuBtraebat ;  nee 
inter  hsso  manos  a  munere  coMbenB,  nunc  ab  his,  uunc 
vera  ab  illis  acceptam  pecnsisoa  nnmerabat,  numeratamque  in 
loculis  reponebat.  Gumqiie  diuttue  deemones  miseri  Iiominis 
gestum  Indificando  oonspexissent,  pummi  aubito  velut  ardentes 
effecti  miserum  miaerabiliter  exurebant;  quos  in  os  Buuiri 
ardentes  proicere,  atqne  in  ore  receptoa  compolsoa  est  deglu- 
tire.  Quibua  absorplis,  accesserunt  duo  dagmones  cam  rota 
plaustri  ferrea,  veriiboa  et  clavis  in  orbem  confixa,  et  super 
dorsniii  peccatoriH  earn  trncnlentep  revolyenteB,  dorsam  totum 
crebro  et  flammanti  rotatu  contrivernnt,  Qommoaqiie,  quoe  ore 
hianlri  angustiose  deglntiverat,  angnstiosius  per  vomitum  reicere 
compnlerunt.  Qnos  cam  evomoisset,  jussit  eoa  colligere  d»mon, 
Qt  de  illis  aimili  modo  itemm  clbaj^etnr;  postea  vero  miniatri 
tartarei  in  fororem  Tersi  omiua  quie  supradicta  sunt  tormenta 
in  enm  espendorunt.  Uxor  vero  ejus  in  eede  quadam  ignita  et 
acnleatacompresBa^  aedebat,  et>  qnod  in  pluribiie  eccleaiis  pro 
quodam.  annlo  ezcommtimcari  fecerat,  qneiii  in  BCrinio  sao 
ignoran-ter  poanerat  et  fnrattim  esse  dioebat.  Ab  qno  trans- 
gresaionis  piaoolo  nnnqoam  fuerat  absolnta,  a  dirze  mortia 
snbita  necessitate  ptsveuta. 

Da  aduUero  et  oMUera. 

Adductns  est  post  ilium  ad  spectaculum  fnriosomm  dremontun 
adulter  cnm  adulfcera,  qui  fceda  pariter  conjnncti  copula,  tnr- 
piBsimtB  motua  venerecffl  gestusque  impudiooa  cum  malta  sui 
conTnsione  ac  dasmonuia  esprobratione  palam  omnibus  replica- 
ront.  Deinde  qnaei  in  insaniam.  verai,  alternatim  sese  dentibus 
oorrodendo  lacenibaat;  illomqae  aaper^oialem  amor 
prios  habere  videbantnr,  in  orndeliUttem  commutamnt 
odium.  Fostnxodom  vero  membria  omnibus  a  turba  fuiiosa 
diasectia,  posnam  aortiti  aunt  aimilem  preedictornm'.    Similibna 


1  Sio,  the  iiSS.  omitliiig  el  in  I 
ihevitiro    repotaerat,    which    MS. 
Beg.  13  D.  6  hae.  | 


'  coBtpressa}  eipcesaa, 


biMS-ii-^-tt^^     I 


DE  TEHFORE  BEGIS  JOHANNIS. 


507   . 


MS.  S^.    aotem  omnes  qui  aderamt  foniicatorea  alBigebimtm'  tormentiB,  AJJ-  1306 

13  D.  B,      qnse  pro  eui  enpplicionmi  immanifate   ecriptori  silentittm  im-  Jj^"?.,'?' 

IT"^"^!^  TiEion  of 

purgatory. 
Dfl  detraetoritMS, 

Jiiter  silioa  quoqne  miBeroe,  dno  de  coUegio  detrootorom  in 
mediom  soot  addncti.  Qnortim  ors  ad  aoricalas  asqne  distor- 
qaeijdo  dehiscentes,  verBie  ad  invicem  vultibuH,  torvis  seee 
ocuUs  perstringebant.  Appoeita  aatem  saiit  dao  capita  cujnsdam. 
liastea  ardentia  in  ore  ntrinaque;  qoam  commiisticanteB  ac  ore 
distorto  corrodentes,.  celeriter  ad  medietatem  hasteo  appropin-' 
qualifies  i>erveiienmt ;  aicqne  Beae  miitao  laniantea,  Yoltoia 
sanm  totnm  maeticando  cmeotabaat. 


De  fwnhoB  el  meendiarUe. 

Addncti  Bnnt  inter  caeteros  fures,  inceudiarii, 
■riolatoree  locoruin;  qui  a  minisfcris  tartareis  positi  Btmt  super 
rotaa  ferreas  et  ignitaB,  acnleia  sudibnsque  ft£Bxas,  quse  ex 
aimia  soccenrioDe  imbreni  ignema  'scintillabaat.  Super  lias 
itaqne  miBeri  Tolutati  cmciatmn  hoiri&cani  perfarebant. 

De  meftatonima. 

ASbit  bnio  ladibrio  mercator  ciun  stateiia  suia  et  ponderi- 
btiB  doloBiB,  necaon  ek  illi  qai  pannoa  uovos  in  tentoriia  ita 
Tehementer  trahendo  in  longnm  distenduut  et  latum  ut  fila 
mmpaxLtur  et  scissnra  fiat;  sciasuraeque  subtiliter  consnentes, 
panuos  illos  in  locia  vendnnt  subobacnris.  Isti  de  aedibua  tini-- 
cnlenter  eyuJai,  scelerum  euomm  geatus  prioree  ad  ignommiam 
et  pcenaruia  aggravaticnem  iterare  cogebantur,  et  tandem,  eicut 
diximuB  de  auperioribua,  a  dieiaombua  torquebantoi-. 


De  j)u£eo  gehetmaU  et  caildariU  jxeJioJiSiis. 

Yidit  pneterea  ednctas  ille  seous  introitiun  infemi  rnforionB 
qnaai  qnatnor  plateae,  quarum  prima  iiiBaiaera.a  foruacee  babebat 
et  oaldariaa  amplaa  et  latas,  pice  ferreuti  et  aliis  liquaminibus 
ad  anmmum  uaqus  repletae.  In.  siBgoiiB  autem  auintie  con- 
gests acriter  bnlllebant,  qaaram  capita  velut  nigronun  pjacinm 
in  fervenCi  liqnamine,  ez  vi  ebullitiouis,  ntmc  sorBuui  prfe- 
minebant,  nunc  deOFBum  mebant.  Secunda  platea  aimiUter 
caldarias  babebat,  sed  nive  et  rigida  gla«ie  refertaa,  in  qutbna 
aaimte  horrido  frigore  et  cruciatu  intolerabili  torqnebantur. 
Caldarite    vero,  quse   in    platea   tertia  erant,  aqua  sulphurea 


,.,,,,  ,^.J.^,-^..,^lj^t 


508 


SIATTH2EI  PAEISIENStS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1206.  buUienti  et  Cieteris  rebus  qnte  ftetorem  emittere  solent  cttiH  M8.  Beg. 
Xegand  of  fomo  foetido  repletas  erant,  in  quibiie  animie  in  fcetore  libi-  *^  ^'  '■ 
ThnrcliJl'e  dinis  vitam  finientes  specialiter  torqnebautnr.  Qaarta  yero 
""""  "  platea  habebat  oaldariaa  aqua  s^Hisaima  et  nigerrima  plenaa ; 
oqjos  aqjige  ansteritas  e:  sua  aalsedine  qnodlibet  lignnm  in  ilia 
demerBnm  confestim  decoriaret.  In  hia  autem  celdariis  mul- 
tibodo  peocatorum,  homtcidanim,  fnram,  raptomm,  Teneficarnm 
mulienun,  et  diritum  qni  bomineB  suob  InjnBtig  ezactionibos 
opprimebant,  indesinenter  bnDiebant;  qnoa  miDistri  iniqaitatiB 
nndiqne  astantes  cnm  fnrois  ferreie  candentibns,  ne  liquaminuin 
ardorem  effugerent,  introranm  comprimebant.  EK  antem  qui 
in'  farrcnti  Jiquore  per  dies  ceptem  bnllierant,  die  octava  in 
frigus  illnd  horridnm,  qnod  in  seciinda  platea  erat,  depone- 
bantiir;  et  e  Conversg,  illi  qui  afflicti  fueraut  in  frigore,  pone- 
bantnr  in  liquamine  bnllienti.  Similiter,  qui  in  aqua  salsa 
ballieranfc,  in  fcetoribofi  lorquebautar.  Has  vero  mutationum 
TioiBsitudinea  per  octo  dies  semper  obeervabant. 

Ve  basilica  in.  moMe  ga/udU  Bita  et  de  mffragiis  animai'atn. 

His'  itaque  inspectis,  iUucescentejam  Bomiuicie  diei  aurora, 
Sancti  memorati  com  yito  edncto  perrexerunt  ad  montem 
gandii  per  ignem  pnrgatorii  et  per .  ati^nam  ac  pontem  aculea- 
tnm,  donee  pervenerunt  ad  atrium  quod  erat  in  parte  occiden- 
tali  tempi!  priedicti,  quod  situm  erat  in  monte.  Slrfttque  ibi 
porta  quffidam  apeoioaa  et  ampla  semper  patens,  per  quam  in- 
ducebantur  a  Stmcto  Hichaele  tmimie  ex  toto  caadidatee.  In 
boc  emm  atrio  cosgregabantw  animce  espiatse,  sub  magno 
eipeotationis  desiderio  felicem  illiua  introitum  prfflstolantes. 
In  australt  qnoque  plaga  templi  esterius  perapesit  eductus 
ille  animiu!  ioiinitaB,  qnee  omnes  Terais  Tultibue  ad  baailicam 
cum  magnce  fatigationia  espeotatione  snffiagia  rirentium  de> 
sideiabaut  amicorom,  per  qnie  baailic»  illiua  adipiaci  intro- 
itnm  mererentnr.  Bt  quanto  Bpeoialins  juvabantur,  teito 
baailicfB  viciuins  adbcereba[n]t.  In  boo  loco  mnltos  de  sotis 
suia  recognovit,  necuon  et  omnea  illos  quorum  notitiam  in  sa- 
culo  habnerat  vel  esilem.  Samctua  rero  Miobael  de  eingolia 
animabna,  qnaa  ibi  cemebat  vir  ille  eductns,  intintabat  quot 
mjsaia'  unaqu^ne  anima  potuit.  liberari  -et  ad  templi  in- 
grraanm  admitti.  Animffi  qnoque,  qnse  ibidem  eqiectabant 
ingreasnm,  nulla  ptenalitate  t^ciebantur,  nisi  .qnod  prtesbola- 


'  O.  W.  ina.  hoc.  It  is  not  in 
Iteg.  13  D.  S. 

2  ThiB  portiMt  is  crasideniblj 
abridged. 


'  nusHs]  BO  Beg.  18  D.  £ 

CQIB,B.0.W. 


J 


r«s*-  i^^K'''^^'<Q^~^'''' 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


baoitnr  aliqaod  speoiale  suffi^iom   amicornm.     Temntamea  A.D.  1206. 
m,  qufe  ibi  snbsistebant,  per  generalia  nniversiilis  Legend  of 


ecdeaiae  saffi^gia  de  die  i 
pinqnant. 


diem  ad  baailicie  introitnm  appro-  ^ 


De  dwersii  mansionOms  baailiece  memoratte. 

Tir  antem  ille,  a,  Sancto  Michaele  introducfcas  in  templnin, 
conapexit,  ibi  multos  utriusque  aeius,  qnoa  in  Sfecnlo  viderat, 
eandidoa,  qui  omnea  templum  conacenderanb '^  et  magnEe  feli- 
cit^tis  gaadia  fraebactur.  Et  qiianto  ma^is  per  gradus  tempU 
yei'sne  orientem  animEe  conscenderaat,'  tanto  candidiorea  etnjti- 
diorea  fiebant.  Moltfe  mousiones  prceclarissimse  in  Ula  magaai 
visebantnr  basilica,  in  qnibus  justoram.  animie  nive  candidiores 
mansitabant,  quoram  Tultos  et  coronce  velnt  Ini  aurea  mtila- 
bant.  Singulis  diebus  certia  horis  cantica  de  cxlis  andiunt ; 
velnt  si  concordi  melodia  omnia  musicorum  genera  ooncre- 
parent,  que  ita  omuss  templom  inliabitaiites  saavi  qoadam 
dulcedine  demnlcet  a*  refovet,  velut  ai  omnium  reficerentur 
delitiis  fercnlonim.  Ilite  vero,  qute  exterius  in  atriia  baailiiiEB 
oonsistebant,  nullum  de  boc  cssleati  concentiu  aonum  mere- 
bantur  tradire.  Hie  autem  plerique  sancLorum  quasi  propria 
habebant  domicilia,  nbi  [shob]  '  specialiter  sibi  pusb  Deum  in 
aliqno  famnlantes  feliciter  recipiebant,  eos  postmodum  prss- 
Bentaturi  ante  conBpectnm  Dei. 

De  paradiso  et  Adam,  primo  parents. 

Divertenbea  autem  ad  plagwn  templi  prffidicti  orientalem, 
pervenemnt  ad  locnm  amcenissimum  berbarum  flommque  va- 
rietate  splendidum,  arbomm  fructuumque  fragrantia  refertum, 
ubi  conspesit  ednctus  ille  ftintem  iTHiidissimum,  qui  ei  se 
qnatnor  riTuloa  diverai  liquoris  et  coloria  emittebat.  Super 
hnuc  fontem  erat  arbor  pulcherrima,  mir£e  magnitudiuia  et 
immensse  prooeritatia,  qum  omnigenum  abandantia  fructuiiin 
ao  speeiemm.  redolentia  afBuebat.  Sub  hac  arbore  prope  fon- 
tem reqnieacebat  homd  qnidam  vennatffl  form»  ao  gigttntrei 
corporis,  qui  a  pedibna  usque  ad  pectua  jndutne  erat  quodam 
veatimento  varii  ooloria  et  mira  pulcritudine  contexto.  Ss  uno 
ocnlo  ridere  et  Ingere  ex  altero  videbatur.  "  Hie,"  inquit 
Sauetua  Michael,  "  est  primua  parens  generig  humani  Adam ; 
"  qui  per  ocnlmn  ridentem  innuit  Itetitiam,  quam  habet  de 
"  filiorom  Buornm  aalTandoriiininefFabili  glorificatjone;  et  per 


'  conscenderant]  ascenderaot,  O. 


510 


lUTTH^I   PABISIENSIS  GHBONICA  lUJOBA. 


Hmrohill's 


A.D.  ISOe.  "  ftUnm  lacrimautein  dennnciat  tristitiam,  qaam  Habet  de  quo-  H&Se 
'  randam  fiUonim  anornm  reprobatione  efc'  jnsto  Dei  jndicio  '*"  f' 
"  damnandorom.  VeBtimentnin  quo  tegitur,  sed  nondnm  ex 
"  toto,  atola  est  imniortalitatia  efc  vestiB  gloriee,  qi^a  in  pri- 
■'  maria  pr^varicatioae  fiierat  epoUatus.  Nam  ab  Abel  jnsto 
'  filio  ano  nsque  nunc  ccepit  hanc  veatem  recnperare,  per 
'  totam  filiorum  anomm  jaBtonuu  anccesaioiiem.  Et  sicnt 
"  Tariia  virtutibas  enitnenuit  electi,  ita  biec  vestie  colore  vario 
"  pietnratnr.  Cnm  vero  completos  foerit  electomm  nameros 
"  filioram,  tunc  Adam  es  toto  Btola  immortal  itatis  et  glorise 
aic  mandns  flnem  sortietnr," 


Ut  vir  ille  eduetua  ad  corpus  sitwri  redierit. 

Ez  too  tandem  loco  panlnlnm  prt^edientee,  perveDBmut  ad 
prntam  ([Ufuidarm  speciosiesimam,  gemmis  ornatam  et  lapidibna 
pretioRis.    Slnitia  per  girtun  quasi  aureus  rutilabat.    Statim  nt 
portam  intfaTernnt,  apparoit  templam  qaoddam  aoreum  malto 
magnificentins  priori  in  omni  pnloritndiae,  Boavitatis  dnlcedine, 
et  luminis  ohoruBoantis  aplocdore,  ita  nt  loca  prioe  Tisa  nnllibs 
flmoenitatis   reputarentor    ad    istius    loci   reapeetuin,      Cnmque 
templum  hoc  introiBsent,  oonspexit  a  latere  fedicalam  quandam 
mirabili   decore   refulgcntcm,  in   qua   residebaEit   tres   yirgineB 
inedicibili  pulciitodiae  obomscaiites.    Hee  aatem,  sicut  ab  a^rcb- 
imgelo  edoctns  est,  [erant]  Sancta  Eaterina,  Sancta  Margareta; 
et  Sancta    Oaitba.      Qoanuu    polobritadinem  cum    admirando 
contemplaretur,  Sanotus  Miobael  ait  Sancto  JToliano;    "  £edac 
"  festiaanter   ad  corpaB  snnm  vimm.  huac ;    quia  nisi  oitios 
"  reductns  fxierit,  aqua  Mgida,  qnam  in  oa  ejus  astantes  imcere 
"  moliuutiLT,  ipsnm  ex  toto  auffocabit-"     Et  bis   dictis  oon-l%ieis 
tinuo,  quo  ordine  nescieua,  ad  oorpna  reductns  in  stratu  suopattof'l'e 
resedit.     Jacuerat  autem  in  sfcratu  suo,  quasi  in  esceasu  mentis,  **^'^,"°" 
dnobns  diebus  cum  totidem  noctibus,  id  est  ab  bora  vespertina  ioMo-vnaa 
sestffi  fraite,  nsque  ad  vesperam  Dominicie  diei  sequentiH,  velnt  the  prefece 
gravi  sopore  depreasus.     Mane  siquidem.  facto,  ad  eccleaiaoi  ">  ^^-  ^^■ 
properabati  at  post  miswe  celehrationem  solKcitabat  enm  pi'ss- ff  ilj  ?' 
bjter  cum  aliis  parrocbianis,  qni  ilium  velnt  esanimem  panlo 
ante  -viderant,  ut  ea  qu^e  aibi  rerelata  fnerant  illia  intiinaret. 
Ble  vero.prffi  nimia  simplioitate  visionem  referre  dissimiilabat, 
donep  noote  aequenti  Sanctna  Jnlitmua  apparens  ei  prcsoepit  - 

ut  omnia  qms  yiderat  rerelet ;  quia  ad  hoc  ednotns  fuerat,  at 
ea  qute  audierat  et*  riderat  publicw«t.  Qni  jueeis  sancti 
obtemperans,  ia  die  Onmium  Sanctorum  eb  deinceps  visionem 


'  et  judicic']  Added  by  Wendorer, ) 


ei  niderat]  o 


'^^;aii£i,&^-JS,&aiiL:-Jihi^\''?l,.,-ii  f-WKit* 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNia'  611 

MS,  Beg.    coiLBtauter  et  aperte  lingua  Anglica  [eDarravit],'  cnnotis  audi-  AJ).  1206. 

'•'-  '  entibns  et  adiidraatibns  insolitam  Tiri  eloqueatiam,  cum  antea  legend  of 
pr83  nimia  simplicitate  rusticanua  semper  extiterit  et  elingnie.  i^™'U  s 
Kco  prins  deatililt  ab  inspeotte  viaionis  uarratione,  donee  maltos  pacvKtOTv. 
ad  lamenta  ct  gravia  Buspiria  commovit.  o-H-o. 

TTt  Qaufridw  Eboraoeneit  arekiepieeopui  eteilivm  eubierit.^ 
Anno  gratife  uccvii.     Johannes  rex  celebravit  Katale  Do-  J 


i  apnd  Wintoniam,  prsBentibna  magnatibns  regoi.  Deinde 
in  Fnrificatione  beats'  Marlae  cepit  per  tptam  Aagliam  ter- 
tiam  decimam  partem  ex  omnibna  mobilibna  et  rebua  aliia, 
tarn  de  laicia  qnam  viris  Bcclesiasticis  et  praalatis,  canctis  mm-- 
mnrftntibna  Bed  contradicere  non  audeatibus.  Solua  GiaiiMduB 
arohiepiscoptis  Eboracensia  non  oonsenlaens,  sed  plane  oontra- 
dioeus,  clancnlo  reeessit  ab  Anglia;  et  in  recesau  boo  onmea, 
specialiter  qni  in  arcbiepiscopatu  Eboracensi  banc  rapinam 
facerent,  et  in  genere  universoB  ecclesife  eive  remm  eecleai- 
flfiticarum  ifavaaores,  anatbematis  eententia  innodavit.  Eadem 
tempestate  circa  noctem  mediam  ventna  TebemenB  et  repen- 
tiims  BUperTeniena  sedifloia  dirnit,  srbores  prostiraTifc, 
armenta  exaggeratda  niyibus  aeito  kalendas  Febmarii  interire 
oo^t.  Eodem  anno  imperator  Otbo  venit  in  Angli 
babito  colloquio  cum  rege  avanotilo  sno,  rediit  in  ferram  euam, 
acceptis  a  rege  prtedicto  qainqne  milibna  marcis  argenti. 


HUtax 
opposed  hj 
archbifibop 
Geoffrey. 
iVoto  con- 


Tempesi, 
Jan.  27. 
The  empe- 
ror Otho  in 
England. 


De  orMne  Minor^nt. 

Snb  bis  diebns  Prsedioatores,  qni  appellati    annt  Minores,"  Order  of 
farente  Fapa  Innocentio,  snbito  emergentes    terram  repleve- UteMino- 
runt  i  babitantea  in  nrbibus  et  oivifatibua  deni  et  aepteni,  nihil  "'^'■ 
omnino  poBsidentes,  de  eTangelio  viventeB,  in  rictu  et  vestitu     '^^' 
panpertatem   nimiam    prsaferentefi,    nudis    pedibna  inoedentes,  patgwrtafe 
masimnni  hamilitatis  exemplnin  onmibne  priebnerunt.    Diebna  <^'  vita  ex- 
antem  Dominicia  et  feati™,  de  suia  habitaculis  eieuntea,  prse-  ceUentia 
dicaveront  in  eccleaiis  parroohialibna  ETangelium  Terbi ;  edentes  jy^-,,^,^ 
et  bibentes  qura  apnd  illos  enmt,  quibua  officinm  prsedicationis  g  l,^  j^  j 
Lmpendebat.^     (^i  in  reram  cieleetium  contemplatione   tanto  f,  28  b. 
perepicaoiores  sunt  inventi,  quanto  a  rebna  prcesentis  SESonli 
et  camaHbns  deliciis  coraprobantur  alieni.    Kullnm  genua  ali- 


>  The  Terb  wUcb  is  omitted  in  all 
the  MSS.  is  from  MS.  13  Beg.D.  5. 
TIu9  adds  "  coram  Osberto  de  Longo 
«  CamiK),  domino  ^ogdem  tills,  et 
«  nxore  «jng."  (f.  46.)    ~  | 


'  sabiaii]  suberit,  B. 
^  In  the  margin  is  a  portrait  of  a 
Minorite. 
'  im;)«de6aI]impflndebant,0.W. 


512         SIATTH^l  PARISIENSIS   CHBONICA  MUOBA. 

AJX  1207.  menti  penea  eoa  tiaque  in  crastmnm  reeervatur,  ut  paupcrtas 
spmtas,  qnaa  vjget  in  mente.  acta  siout  et  habitn  omnibua 
mnotiescat. 


error  for 
Kichard] 


XiferoB*  Papalea. 

Sub  eisdem    diebus,   Innoeentius    Papa   capiena    in 
proposito   Huo   regem  J[obannem]  habere   favorabilem, 
quia  cognoverat  euudem  Jfobannem]  cupidam  esse  et 
diligentem    inquisitorem    et    adquisitorem    gemmarum 
pretiosarum,  misit   ei   hape  epistolam  cum  tali   xeuio, 
quod  in  eadem  potest  perpendi. 
"  Inuocentius  ^  Papatertius  J[ohaiini]  regi  Anglorum, 
eta^    Inter  opes  terrenag,   quas  mortaJis   oculus  eon-  1' 
cupiscit  et  quasi  eariora  desiderat,  aurum  obrizuin  eb  p 
"  lapidea  pretioaos  principatum  credimus  obtinere.   Licet  (* 
"  autem  hia  aliisque  divitiig  vesfcra  regalia  abundet  ex-  i' 
"  cellentia,  in  signum  tamen  dneetionis  et  gmtife  qua- 
"  tuor  anulos  aureos  cum   diverais    kpidibus   pretiosis 
tufe  magnitudini   destinamus.    In  quibus  te  volumua 
speeialiter  intelligere  formaro,  numeram,  materiam,  et 
colorem,  ut  mysteriom  potios  quam  donnm  atten'daa 
Rotunditas  enun  ffiteniitatem  signat,  quad  initio  caret 
et  fine.     Habet  ergo  regalis  discretio  quod  in   forma 
requirat,    ut   de   terrenis    tranaeat   ad    oelesfcia,     de 
temporalibus  ad  sterna   procedat.     Quaternarius  au- 
tem, qui   numerus  est  quadratus,  constantiam  mentis 
signat,  qufe  nee  deprimi  debet  in  adversis,  nee*  pro- 
speris   elevari;    quod,   tunc    laudabiliter    adimplebit, 
cum  quatuor  virtutibus  prineipaJibua  fuerit  ordinat^ 
videlicet  justitia,   fortudine,   pmdentia,    temperantia. 
InteUigas   ei^o    in   primo    justitiani   quam    exerceas 


'  This  foUovs  th«  next  two  chap- 
ters inC. 

'  This  letter  was  adaressed  to 
Biobard,  aot  to  John.  It  is  dated 
Rom.  ir.  Kal.  3m.  1196.  Paris 
mnBt  have  gneased  at  its  date,  and 
added  the  nqtices  at  die  heginning  | 


and  end  to  jastify  its  insertion  here. 
See  Potthasl,  ifey«sta  Pont.  Bom. 
p.  .22._  Richard's  answer  will  be 
found  in  lonooenf  s  Segist  de  ne- 
p>tio  Rom,  linp.  No.  iy.  (Migne, 
ccxtL  ooL  1000.) 


(iBjaJBrmritflliiiitiTii  KBiTfi     iti 


D£  TEHPOBE   REGIS  JOHANNia 


513 


in  judiciis,  in  eecondo  fortitudineni  quam  exMbeaB  A.D,  120T. 
in  adversis,  in  tertio  prndentiam  quam  observes  in 
dubiis,  in  quarto    temperantiam    quam    in  prospetis 
non  dimitias.    Per  aiirum  vero  sapientia  designatur; 
quia  sicut   anrum  prfeminet  metallis  universia,  sic 
"  sapientia  donis  omnibus  antecellit,  propheta  testante ; 
Bequieseit  mper  ett/m  apvritus  sa^ierttiai,  etc.     Nihil  iga.  xi.  2, 
est  antem  quod  r^em  m&gis  oportet  habere,    Unde 
rex  ille  pacificus   Salomon   solam  a  Deo   sapientiam 
postulayit,  ut  populum  sibi  commisaum  perinde  sciret^ 
"  gubemare.     Porro  smaragdi  viriditas  fidem,  saphiri 
"  seremtas  spem,  graimti  rubicunditas  carifcatem,  topazii 
claritas  operationem  bonam  signat ;  de  qua  Dominus, 
Luceat   hue  vestra.    Habes  igitur  in  smara^do  quod  s.  Matt.  t. 
credas,    in   saphiro    quod    speres,   in.  granato    quod  '*" 
diligas,  in    topa^o  quod  exerceas,  ut  de  virtute  m  Ps.  ixxxiii. 
vwtutem  aacendaa,  dorieo  Beam  deorum  mdeas  in  ^' 
Byon." 

Hsec  autem  cnm  ad  re^  pr^sentiam  pervenissent;> 
primo  gratanter  ei  complacuerunt,  sed  post  non  multos 
dies  aubsequentes,  aurutn  obrizum  in  scoriam  et  de- 
risum,  geromse  in  gemitus,  amor  in  rancorem,  alcut 
sequens  sermo  declai-abit,  sunt  flebiliter  commutata. 


Circa  dies  istos   stetemnt  Komie  ooram  domiao  Papa  mo-  ij^^  two 
DEiclii    Cantilarienais    eccleaiie,    tnrpem    admodnm    cansom   ad  elections  to 
invicem  agitantes.    Nam  qiuedam  pM^  eornm  per  literas  con-  ^*  see  of 
ventns  de  rato  prssentayenint  Eeginaldam  sappriorem  Cantna-  qnag]^''^ 
riensesi,  sicnt  miiiltotienB  fecerant,  eleotnin  ad  archiepiscopatam,  the  Fope. 
inBtaatdoB  poatnlanteB  at  ejus   electio    coDfirmarelnu'.     Altera 
vero  pare  eomndem  monachomm,  per  literaa  eimiliter  de  rato, 
pr^Bentayeran^    Johaimem    episcopam     ■tTorwieeiiBem,    mnltis 
rationibua  oslendentes  electionem  de  snppriore  nnllam  esse ; 
tarn  qoia   facta  erat  de  nocte    et  sine  solennitate  et  assensu 
regio,  torn  qaia  a  m^jori  et  saniori  -parte  conventna  non  faerat 


'  wirrf]  Kcire,  B.    It  is  corrected  it 


514 


UATTHiGI  PARISnEHEOS  CHBOHICA  HAJOR&. 


A-B.  1S07.  odebrate.  Sioque  hie  rationibna  propoaitis  peti^^mt,  nt  ilia 
eledio  confirmuetur,  qnie  dara  luoe  di^  rege  prtSBente  e£ 
oonaenlaeitte,  com  teBtibiu  idoneia  eztiliit  celcbrato.  Hia  audi' 
t^  el  perspicaoiter  intelleotis,  proonrator  Bupprioris  alle^^aTit 
Beoondam  eledaonem  irritom  ease  et  iiuuiem;  quia  qualiBCunqae 
prima  esset  eleotdo,  sive  jnsta  give  iqjuata,  debuerat  prima 
caasari,  anteqaam  secnnda  oelebraretor  eleotio;  imde  con- 
Bbant^  pOBtntebat  at  prima  electio  rata  haberetox.  Deniqae 
post  longaa  hinc  et  inde  disoeptationw,  cnm  domnoa  f  apa 
intellexisBet  partes  in  nuioam  peraoiiaia  non  posse  ooaTenire, 
atque  titramqae  eleotionem  Titiose  et  non  seoondam  saoromm 
canonnm  samcfioaea  celebratam  foisae,  de  oonsilio  cardin^nm 
anomiQ  ambas  caesaTit,  parlabns  diabriotione  Apostolioa  inter- 
dicens,  et  per  sentenlaam  diffinitivam  Btataeos,  ne  de  csetero 
ad  arel^einacopatas  Lonarem  ^terufer  electomm  aatuiet 


Sv/mma,  brevis. 
The  TeBoit  Hsec  fait  cauBa  et  semiuaxiimi  eiroria.  R^  posaerat 
whole,  fiat  ^^i"!^™  suum  in  ore  duodedm  monachorom  Cantna'- 
the  DioDkB  rienBitim,  ut  quemcunque  eligerent  ipse  acceptaret. 
phenLaog-  Cottvenetat  autem  inter  regem  et  eos,  praestito  jura- 
ton  arct-  jnento  et  fidei  iuterpositione,  qaod  nuUo  modo  alium 
^  quam  Johannem  episcopum  Norwicensem  eligerent.   Ha- 

bebant  etiam  supw  bis  r^;iB  literas.  Sed  ipsi  jnonadu, 
postquam  intdlexenmt  electiouem  dieti  J[oliaiini8] 
Fapse  nimia  displicere  et  caasari,  suggerentibus  cardi- 
nalibns  et  etiam  domino  Fapa  et  affinoantibua.  licere 
eis  qnemcunqne  vellent  eligere,  ut  secure  electionem 
celebraren^  si  strennum  et  prsetupue  Anglicum  dige- 
rentj  el^runt  per  centum  Papse  ma^stnim  Stepha- 
num  de  Luigetnne  cardinalem,  quo  non  erat  major 
in  curia^  Immo  nee  el  par  in  moribus  et  acientia.  Ex 
tunc  i^tnr  non  potuit  ei  Papa  in  multifonni  tribula- 
tione  deesse. 


De  prtmoHone  et  eofneeroHone  magisiri  Si^hani  de  Lcmg^une. 

Aceoontof     Caesatis  itaqae  electaombna  memoratiS]  dominoB  Papanolena 

his  election  dintios  enatinere   nt  gregi  Dpminico  cnra  deesset  paetoralia, 

cnt^n"^  peranasit  monachis  Cantnarienaibna,  qni  procoratores  c<»'am 

eo  conetiitati  fiierant  pro  negotio  eccleaUe  OantuarieiiBifi,  nt 


'^M 


&■•%  j!»fc5b>-,!Jk*^-i  '.'  J-i-T^  ■■  - 


DE  TEHPO:^  KEGm  JORLsmS. 


S15 

eligerent  magistrnm  Stephaoiiia  de  Langefcnne  presbytemm  AD.  1B07, 
cardinalem,  Timm  in  Kterali  ecientia  eradifaua,  diacretum,  et 
moribna  ornatnia;  asBerena  ipsiua  promotionem  tam  ipsi  regi 
qnam  tmirereea  AsgHcanee  ecoleaiEe  plurimiua  proiiitnranf. 
Monaohi  vero  ad  Iiieo  reBpoudentea.  tiaserebaut  aibi  tton  licere 
preeter  conaessnm  reginm  el  em  conTentim  cfmonicam  eleo- 
iionem  [in'  peisona  qnalibet  conBentira  vel  sine  illis  elea- 
tionem]  oelebrare.  At  Papa,  quasi  rapiens  verbnm  es  ore 
ipsorum  disit,  "  Sciatis,"  inquit,  "tos  plenariam  habere  in 
"  ecclesia  Gantnaiiensi  potestatem. ;  ueo  etiam  saper  electio- 
"  nibus  apnd  Bedem  Apostolioam  celebratis  solet  assensoa 
"  prinoipnm  eapeclari,  tTnde  vobia  qui  tot  et  tales  estis,  quod 
"  plene  Bofficitia  ad  istam  eletdioQem,  in  virfcute  obedientiae 
"  et  sub  pcena  anathematis  pnecipimos,  ub  ilium  in  archiepi- 
"  Bcopum  eligatis,  qnom/  nos  damns  vobis  in  patrem  et  pas- 
"  torem  animaium  Testramm."  Monaobi  qaoque  escommuni- 
catdonig  sententiain  incturere  meturaiteB,  liceb  inviti  eb  cum 
mnrmnrafdone,  aesenBum  tamen  prtebuenrnt.  Solna  ex  omni- 
bus monachis,  magister  Helyas  de  Bra^tefeld,  qui  pro  jHkrte 
regis  et  episeopi  NorwiceufiiB  advenerat,  noluit  consentire, 
Cseteri  autem  omneB  cmn  bjmno  Te  Bevm  l(md<MH/tts  electam 
memco'atam  ad  altare  detulemnt.  Delude  deoimo  qniato  ka-  vit«rbo,  17 
lendas  Jnlii  civitate  Yiterbii  a  Papa  pne&to  rnnnoB  consecra-  June. 
tionis  Buscepit. 

Ut  Pa^a  Irmocentius  literas  Tmseril  ai  regem  Anglorwrn,  exhor- 

jam  eonaeercUv/m. 
His  ita  gesUs,  Papa  Innooeatius  regi  Anglornm  literas 
direiit,  exhortanB  bumiliter  eb  devote,  ut  magistmm  Stephanum 
de  Langetnue,  Sanoti  Ctrisogoni  presbytemm  cardinalem,  ad 
archiepiscopatum  Oantnarieusem  canonioe  electnm,  benigne  sus- 
ciperet;  utpote"  qoi  de  regno  suo  originem  ducene,  non  solum 
in  BEecularinm  scientia  literanun  magistri  nomen  promeruit, 
Bed  etiun  doctor  eaee  in  tbeologiois  discipliiuB.  Et  onm 
pnecipne  vita  ipgins  et  mores  scientiss  magnitttdinem  ezcedaut, 
(gna  persona  tam  animio  siiee  qnam  corpori  erit  non  medio- 
criter  profntnra.  Denique  com  mnltia  in  buno  modnm  verbis 
tam  bltmdis  qnam  persoasoriis  regem  ad  conaensnm  indacere 
perstitisset,  priori*  et  monachis  CajitnarienBibuS  per  literaa  in 
virtttte  obedientia  pnecepit,  ut  aroHepisooptua  jam  diotnm  in 


I       ^  utpote\  So  the  letter  of  Iddo- 

cent,  coL  1046  D. ;  et,  MS8, 
I       *  John  Sittisgboume. 
EK  2 


Inuoceot 
III.  wnieA 


tbe  Section 
of  8t«pheQ 
LangtoD. 
See  the  let- 


M 


616 


—  *--v-3f"'B'"5'9'*^-' 


UATTH^I  PABISIENSIS  CBBOHICA  HAJOBA. 


A.D.  130T. 


TheCan- 

teibury 


pftatorem  susoiperent,  eiqne  in  temporfllibns  eimnl  et  Hpiritoa- 
libnB  hiunillter  obedirent.  Cnmqne  tandem  literte  dontini 
Fapte  ad  regis  Anglomm  notitiam  perreniasent,  iratns  eat) 
Teh^aenter  de  promotione  magistri  Stephani,  pariter  et  Kor- 
iriceitsiB  epiaoopi  cassations ;  orimenqne  proditii^s  in  mona- 
obos  Cantaarieneea  reBindere  eatagebat.  Dixit  enim  qnod  in 
prcejndicinm  Bate  libertatis  eine  ipsios  liceBtia  Bnppriorem 
sanm  elegerant,  et  poBtmodum,  nt  quod  male  gessenmt  qnaai 
sibi  satisfaciendo  pallitu-enb,  elegenmt  episoopnm  ITorwicensem ; 
et  pecnniam  de  fisoo  acoipientes  ad  itineris  expeoBas,  nt  eleo- 
tionem  de  episcopo  memorato  factam  apod  sedem  Apostolicam 
impetrarent  confirmari,  in  comnlnm  iniqaitatis  ansa  elegenint 
ibi  Stepbonmn  de  Langetnne  iuimicnm  snnm  pablicom,  enm- 
qoe  feceront  in  archiepiacopnm  cooaecrari.  Ob  banc  quoqne 
cansam  idem  rex  in  furorem.  Tersns  et  indignatioDem,  zaisit 
Fnlconeni  de  Canteln  et  Henricom  de  Corubelle,  milites 
crudeliasimoa  et  fanmanitatia  ignaros,  ciun  miniBtris  armatiB,  nt 
monaiclioa  CantuBrienses,  fdcat  crimine  Ic^te  majeetatis  reoB, 
a  regno  Anglisa  expellerent  vel  eententia  capitali  condemna- 
rent.  Uli  autem  mandatom.  donmi  Bui  non  eegniter  exequen- 
tes,  Oantoariam  sunt- profecti,  et  nndatis  eoBibua  monasteriom 
ingresBi,  Toee  ftirioea  priori  et  monacbis  ex  parte  regie  praa- 
cepersnt,  nt,  velnt  proditores  regiffi  majestaltiH,  inoontinenti 
de  regno  Anglise  exirent.  Et  si  Itoc  f^ere  nolaiBBent,  affir- 
maTenmt  cum  jnramento,  qnod  ipsi,  inj«cto  igne  tarn  in 
ipso  monasterio  qnam  in  aliia  officinis,  omneB  illos  cum  ipais 
tedificiiB  concremarent. 


Vt  monaehi  Ccmittcmensei  eufknioft  oi  Anglia  m  esiiKnm. 

Tbemonke  ,  Monachi  vera  nimis  inoonsnlte  agentea,  sine  violentia  et' 
leave  Bng-  omni  maounm  iujectione  recessemnt  omnes,  pneter  tredecim 
land,  and  yalitudinarioa,  qui  in  domo  infirmomm  jaceutee  ineedere 
1  valebant.    Et  protinns  trajecti  in  Jlaindriam,  in  abbatia 


eeived  ai 

S.  Berlio'a  Sancti  Bertini  honorifice   rBcepti  aont  et  in  aliia  monasteriifi 

in  Flan-      transmarinis.    Deinde  jubente  rege,  anbstitnti  sunt  in  ecclesia 

"•^  CiHitnariensi   monachi  qnidam  de  Sancto  Angnstino  ad  mini- 

strandom  ibidem,  Falcone  pnefato  procnrante,   inuno  counia 

bona  eonmdem  mimachomiu  diatrahente  et  configccmte,  lerris 

tasa  arohiepisoopi    qnam   mcmacbonmi  remanentibne  incaliis. 

1 37.  Exiernnt  aatem  monachi  stepe  dicti    de    monasterio   ano   in 

ezilinm  (JHridie'  idns  Jnlii]. 


'  These  words  are  from  0.  ^ 


Hlg 


DE  T&UFOBB  REQIS  JOBAKHIB. 


Ut  rex  Anghrvm.  lUerat  ctrnminatonaa  ad  Fapam  iimerit.      A.X>.  1207. 

ExoldBis  hoc  (o'dme  mimacbis  Oantnarienaiboa,  rei  Aj^Iornm  Letter  of 
Jt^uumee  ad  Papam  nimcioa  cnm  literia  direxit,  in  qnibus  Jobn  to 
expreese  et  quasi  comminando  ipsimi  argaeb&t,  quod,  electJone  ^*^'^ 
Norwiceneis  episcopi  turpitcr  repnlsa,  Stephaniun  qaendam  Section. 
de  Langetnna,  dbi  peniti^  ignotnun  et  in  regno  Franoorum 
inter  hoetee  snos  pnblicos  diatiesime  conTersatnm,  fecerat  in 
Cantnariensem  srcbiepiBcopnm  coiisocrari.  Efc  quod  magis  in 
pr»ijadicii)m  efc  Bnbversionem  libertatnm  ad  coronam  suam 
spectantinm  rednndat,  ipsins  consenen  a  monachis  qui  illun 
posMaese  debuerant  non  rite  reqnisito,  eondem  Stepbannm 
temere  promoTere  prseBumpsit.  Unde  aaeerebat  se  Bnffioienter 
admirari  non  posse,  quod  tam  ipse  Fapa  quam  aniverBa  curia 
Komana  ad  menLoriam  non  reducunt,  in  qowifcuin  ejus  dilectio 
Bomanae  sedi  fuerit  hacteuufi  necessaria;  in  boo  rationis  ocn< 
lam  non  figentea,  quod  nberiores  sibi  fructus  proveniant  de 
regno  sue  Anglise,  qnam  de  omnibos  regiomboB  citra  Alpes 
consfcitutis.  Addidit  insuper,  quod  pro  libertafcibns  coronie 
Bnce  stabifc,  si  neceese  fuerit,  usque  ad  mortem;  immatabiliter 
affinnane  Be  non'  posse  ab  eleotione  simul  efc  promofcioue  Ifor- 
wicenaia  episcopi,  qnem  aibi  ntilem  infcelligit,  rerocari.  Tan-  HiBthreate. 
deiga  negotii  smnmam  in  hoc  conclusit,  quod  si  de  prEemiaais 
nou  fnerit  ezanditue,  omnibus  Somam  pefcere  volentibua  maris 
semitaa  angnetabifc;  ne,'  terra  sua  di'vifciis  evacuata,  ipse  minus 
ad  bostes  ab  ea  depelleudos  snfGciafc.  Et  cum  arcbiepiscopi, 
episcopi,  et  ^i  ecclesianim  prtelati,  tam  de  reguo  AsglifB 
quam  aliarmn  terramm  euaium,  in  oumium  acientiarDm  ple- 
nifcndine  snfficienter  abundant,  ai  neceasitas  ooegerit,  extra 
terras  anas  justitiam  vel  judicium  !^  alienigenia  non  emen> 
dicabit. 

Cnmqne  hcec  omnia  ad  domui  Fapss  audientiam  per  regis 
penetrassent,  regi  Atiglorum  scripait  in  hsc  verba : 


SeseripPim,  I>omni  Paj^ce  ad  regera  Anghrum. 

"  Innocentdus '  cpiscopns,  servus  aervorum  Dei,  carissimo  in  Letter  of 
'  Cbirisfco  Alio,  J[obaniii]   illusfcri  Anglorum  regi,  salntem  etlJiePope 

•  ApOBtolieam  benediotionem.  Cum  anper  negotio  Cautnariensis  "^  ""^wer, 

*  ecolesiee  noe  tibi  scripBerimns,  humiliter,  dUigenter,  beuigne 
■  exbortando  et  rogando,  tn  nobis,  at  aalva  pace  tua  loquar, 

'  B.  repeats  mm,  1       •  This  letter  is  only  koovn  from 

^  nej  om.  W.  I  this  source.    See  Potthast.  Stgetl, 

I  Font.  Som.  p.  SM. 


5tS 


JSk^FlH^  PAOISISHSIS  CHBONIOA.  HAJOBA. 


AJ).  1307. 
Answer  of 
Innocent 
in.  to 


"  rescripsisti   quasi  oommuiaadQ  et   ezprobrando,   oontmno- 

"  dter  et  proten-e;  et  cnm  nos  tibi  enpra  jua  deferre  onre- 
mnB,  ta  nobis  Beonndnm  jos  deferre  son  ciiros,  nunnfi  qoam 
deoerefc  attendraiB ;  quod  id  tna  nobis  devotio  plorimcun  Bit 
neoBBsaria,    nostra    tamen    tibi    non   panun    est    oportuna. 
Cmnqne  nos  in  tali  casu  tantum'  honorem  rnilH  priaeipmn 
detulerimns  qnantnm  fibi,  ta  nostro  tantnm  derogare  atten- 
dis  bonori,  qnaiitttm.  ia  sirn'^'   casu   nnUns  prinoipum  dero- 
gate pr»snmpait;    quasdam  frlvolas  ocoasiones  prsetendena, 
qnibns  aEseris  quod  oleotioni  de  dilccto  filio  oostro  magistro 
Stepbano   titnlo    Sancti    Oriaogoiii   presbyt^ro  oardinali,  a 
jnonaobis   Ganta&riensibuB    celcbratie,   non   potea    prseetare 
oonseiisum ;  quia  videKcet  inter^tuos  oonTsraatiiB  est  initm- 
coB,  et  persona  ejus   est  tibi  prorsos  ignota.     Porro  jnxta 
proverbima  -  Salomonis,    Fruaira    jaoitwr   refo  ante    ooulos 
•pBlimatorwm,^   com  intelligajmna  illnd  ei  non  esse  impntfm- 
dum    a[d    onlpam,   sed   ad   gloriam]    potins   aGcribendum, 
quod,  F[arisinB  din  -racans  lijberalibus  stndiis,   in  tanlnm 
profeceiit,  nt  meraerit  esse  dootor,  non  Bolom  in  liberatibns 
facnltatibns,  Temm  etiam  in  theologiois  diaotplinia,  so  si 
'  per  hoc,  cnm  vita  coucordeb  doctrinEs,  dignns  est  babitns 
'  prsebendam  Parisiensem  optinere.    Unde  mirabilo  gerimiis, 
'  si  Tir  tanti  nominis,  de   tno  regno  dnceus   originem,  tibi 
'  potnit  esse  saltem  qnoad  famam  ignotus ;  pnesertim  cnm 
'  ter  scripsisaes  illi,  postqnam  a  nobis  eititifc  in  cardinalem 
'  promotos,  quod,  licet  disposaeris  earn  ad  ttue  &iniliaiitatiB 
'  obseqninm  "e70eare,   gandebas   tamen  quod  ad  m^'ns   erat 
'  oEBoinm  Gnllimatns.     8ed  illnd  potlns  attendere  to  decnis- 
'  set,  quod  in  terra  tna  natns    est,    de  parentibns  tibi    fide- 
'  liboB   ao    deTotis,   quodqne    in   Eboracensi    ecclesia    faerat 
■  prtebendatna,  qnte    longe  nugor.  et  dignior  qaam  Parisia- 
'  censis  cxiatit,    Unde  non  solum  r»tione  camis  et  sangainis, 
'  vemm  etiam  optenta  ecclesiastici  beneficii  ^t  officii,  te  ac 
'  regnnm  tamn  affectn  sincero  diligere  com.probatar.    IToncii 
'  yero  toi  cansam  nobis  aliam  .expresBeront,  qnive  non  pne- 
Btitisti  (^'uB  election!  oonBensnm;   qnub  videlicet  nnnqnam 
faerat  reqnkitna  ab  iUis,  qni  enm  a  te  debnenmt  poatijare, 
asserentes,  qnod  literaa  ilba,  qnibns  mandaTimns  nt  super 
boc  negotio  procnratores  ad  nos  idoneos  d^tinares,  ad  te 
'minime   perrenenmb;   et  monacM  Oantoarienses,  qoamvia 
pro  aliis  n^otiis  ad  toam  prsaeutiam  acceaaisaent,  pro  poa- 
tnlando  tameai  conaenaa  nee  literas  nee  noncioa  direxemnt. 
Unde  idem  nnncii  com  mnlta  nobia  instantia  BDpplicaiimt, 


'  Tbe  MS.  is  injured  here. 


DB  TEUPOBE  BEQI»  JOHAHHIS. 


519 


"  qnatiims,  es  qno  nobia  complacnit  hauo  tlbi  honorifioentiaim  A.D.  1S07, 

"  resMTMre,    nt    monacLi    Otwituaiieoses    regimn    poatulaireiit -Answer  .of 

"  Ossensiim,   quoniam  boo  factmn  non  erab,  dUationem  eon-  J??'^°' 

"  gmfmi  concedere  dignaremnr,  infra  qiuun    poeeet  id  fieri,  jq^ 

"  ne  JTiri  tno  contingeret  derogari ;    contra   pereonaia  elooti 

"  qoiddam  ad  nltimnm  propouentee,  quod  cmn.  tuaaifoBte  sit 

"  &ctcim,  ostium  oris  clandere  debuissent;  pnestrtim  com  si 

"  vernm  esset,  promotionem  ejus  jam  impedire  non  poaset.' 

"  Licet   antem    snper   elootionibns    apnd    sedem    Apostolicam 

■'  celebratis  non  consneTerit  assensus  prineipom*   expectari, 

'■'  dao  tamen  mooaoM  fhenrnt  speoialit«r  depntati,  nt  ad  te 

■'  pro  reqtdrendo  aBsenso  venirent,  qui  apnd  Tdlycriam'  fae- 

'■'  mnt  retenti,  nt  injonotum  sibi  mandatum  ezeqni  non  Tale- 

''  rent ;  et  prtefatae  litera  de  procuratoribns  ad  nostram  prce- 

"  aentiam.  destinandis  ttdg  flieroat  nunciis  aasignatie,  ut  eas 

''  tibi  fideliter  pnesentarent.    ITos  quoqae,  qui  super  efmdem 

"  eocleaiam   CfrntnarienBem  plenitndinem  potestatifl  babemoa, 

''  regium  super  hoc  dignati  sumus  impLorarc  &voTem.  Et  cursor 

"  noEter  qui  Apoatolicaa  tibi  literaa  praesentavit,  literas  qnoqua 

'  prioris    ao   monachorom,    qui    ex    nwuidato    toting    capitidi 

'  Cantaaxiensie  celebraverant   eleotionem  memoratem,   super 

"  assensu  petendo    regi%  snUimitati  porresit.     Ideoque    non 

'  vidimus  oportere  denoo  post  hma  omnia  regium  postulate 

'  conseoeum ;  sed  iUud  agcre  disposuimus,  non  decliiiant«8  ad 

'  dexteram  vel  ad  Binistram,  quod  eanctoniia  patrnm  oanonicce 

'  aanetioncB  statuunt  faciendum ;  ut  -ridelicet  nihil  moro  vel 

''  difBcnltatis  rectis  dispositionibus  auferatnr,  ne  gr^i  Domi- 

'  nico  din  deBit  cara  pastoralis.    Quocirca  nil  *  discretioni  tiuB 

'  vel  regali  pnidentite  snggeratur  a  quoqnam,  quod  aliqna- 

'  tenus  valeat   a  conBUmmatione  hnjns  officii   revocari,  quo- 

'  niam,  [emu]  abaqne^vi  et  dolo  oanonica  fiit  electio  de  persona 

'  idonea  ooncorditer  celebrata,  sine  damno  faxa.^  et  pericolo 

'  oonaeientite  diEferre  [earn]  non  pOBsemns.    Tu  eit^a,  flli  oaris- 

'  sime,  cujus  honori  supra  jus  deferre  curavimus,^  secundian  jus  £  27  6. 

'  nostro  stndeatiE  honori  deferre,   ut  gratiam.  divinam  et  noa- 

'  tram  nberiuB  mereiria  j  ne  forte,  ai  Becna  egera,  in  eam  te 

■  difficnltatem.   indueaa,   de   qua  non  facile   valeat    expediri; 

'  oom  tandem  oporteat  Eum  vincere,  Oui  'fiec^iwr  tyimta  germ  FUlipp.  ii. 

'  ccBleetiiim,  terrestrium,  et  infemontm,    Ciyue   nos  vicM    in  if*- 

'  terris,  licet  immeriti,  exercemus.    ISe  igitur  eornm  consiliis 


•  posaeQ  poBsent,  0.  W. 


<  nff]  Td,  B. 


dejiire']  om.  O. 


pTtmnpumj  jmoarpia,  W.  l      '  curofimus  .  .  aejare^  i 

YdtBoriim]  Probably  meant  for  I  W.  has  studeas  for  stadeafis. 


£20        MATTHJil  PABT8IBN8IS  CEBONICA  tUJOBA. 


AJ).  1307. 

AaswOTof 
Jnn<}cene 


Death  of 

Simon, 
bishop  of 
CMcheater, 
15  July. 

Archbp. 

Geoffrey 

leaves 

England. 

Eclipse, 

Jtoc  ante. 


Birth  of 
Henry  m, 

October  1. 


qui   tnam   semper  tarbationem  deBiderant,   at 
"  melins  poHsint  in  aqua  ttirbida  piscan ;  sed  noetro  beneplacito 
"  te  oommittae,  quod  ntiqae  tibi  cedet  ftd  landem   et  glcBTftm 
et  honorem.     Quia  non  esset  tibi  tatom  in  Lac  causa.  Deo 
et  ecclesie  repagnare,  pro    qua  beatus  mar^  et  pontifex 
glorioeos  Thomas   Bangoiuem  snuin   recenter  effuditj   prte- 
eertim    es    qao    pater  et  fhUier-  tui  clattm  memori^,  time 
regea  Anglorum,  in  maoilnis   legatomm    Apoetolicte    eedis 
illam  praTiun   cODsuetadinem    abjnranmt.      Nob    autrao,  u 
nobis  humiliter  adquieTeria,  eofGcIeittej'  tibi  et  tnie  providere 
cnrabimas,  ne  super  hoc  valeafc  Tobia  aliqnod  prffijudicinm 
generari.      Data  Laterani,  pontificatns  noatri  anno  decimo." 
Oirca  illos  dies    obiit   Simon   Cicestrensie   episcopus,  MS.  Cott 
confiscatis  omnibus  bonis  monacboniin  Cantuariensium,  f  j3j_     ' 
die  translfttionis  sancti  Swithimi,     GaJftidus  vero  archi-  (Not  in 
episcopus  Eboraceasis  laansfu^t  dam,  nolens  consantii-e  ™°'  '^"■^ 
exactioni  tertiae  decinife.    Sol  edipsim   passus  est,  ab  Id. 
hora  sexta  ^  uaq  ue  ad  nonam  ;  necnon  luna  eodem  anno  (Noi  in 
mmiliter.  ™-"'' 

Isahel  regima  jpepijrit  filmm. 

Eodem  anno,  in  die  saacti  Eemigil,  Isabel  Anglonun  regina  Id. 
peperit  Johanni  regi  filinm  enum  pcimogenitnm,  et   vooatns 
eat  nomine  ari  soi,  Henricna,   litora  Dominicall  esistente  (Not  in 
G.,  luna  vero  undecima,  die  Luufe.  ^^-  ^**-) 


Deaths  of 
the  bidiopE 
of  Dtuhiun 
andliieh- 


Xte  eeUpgi  Imnee. 
Anno  Domini  mccvin.  Eei  Soh&anps  oelehravit  Ifatale 
Domini  apud  Windlesliorea,  ubi  mnlta  militibns  sais  festiva 
distribnit  indumenta.  Ao  deinde  in  craatino  Pnrificationis 
beatai  Mariw  luna  eclipaim  paasa  est,  primo  eangainea'  et 
p<Mtoa  toterrimi  colorjs  apparens.  Eodem  tempore  Philippas  MS.  CoU. 
DoneTmensis  et  Gaufridns  Cestrensis  episcopi,  homanie  natiLrm  ^^t-  A. 


debitum  persolventes,  esse  oorporaJiWr  deBieront.    Eodem  a 
Isabel  Anglomm  regina  peperit  Johanni  regi  filinm  legitintnm, 
qnem  rocavit  Kioardttm. 


^     Admowtio  domni  Papm  facta  regi  Anglomm. 
The  bps..of     Eodem  auno  lanooentina  Papa,  enm  regis  Anglornm  Johan- 
Hv  Md     ^  '^^^  ^'^°  Jndoratimi  didicerat,  qnod  nee  blandia  ejus  ad- 

'  sexla}  Tii.jC  |       "  sanymsta]  sangninei,  0. 1 


8,  £  187  b. 


jiiii..;;i»ii«^»i.*y 


BE  TEUPOBE  REGIS  JOHANIflS. 


A.D.  1208. 

are  directed 
by  the 
Pope  to 

tbrealen 
John  ffith 


letters, 
I.  113 
(iCgne, 

1208). 


521 

monitiombne  nee  asperis  comminationibaa  adquiesoeret,  nt 
Stephaunm  Oantuarieiieeni  arcbiepiscf^iua  recipere  rellefe, 
tactne  dolore  cordis  iiitriiisecns,  Willelmo  Londonienai,  ~ 
chio  Helyensi,  et  Malgero  Wigorneasi  epiacopis  de  consilio 
Cftrdinalium  snonim  dedit  in  mandatia,  ut,  accedenteB  ad 
regent  memoratTun,  ipsum  pia  aollicitodine  pro  negotio  Cantuar 
riensis  ecclesite  oonTenirent,  saJabriter  cshortantes  io  Domiao, 
qoatiiiiuB '  eo  paoto  ee  vinci  a  Deo  permitteret,  at  tIcUb  Deom 
vinceret,  IpsRinqtie,  Oni  eervire  regaare  est,  in  eui  favorem 
provocaret.  Quod  si  forte  ipsnm  ooatnmacem,  eicut  hactenus 
extitat,  invenirent  et  rebellem,  regntun  Anglite  totuia  eub  in- 
terdicto  conclnderent,  aactoritate  ei  Apoetolica  denancianles, 
qaod  si  per  boo  pertinaciam  fiaam  noii  dnoeret  corrigendaiD, 
ipee  maunm  adbibere  ctrraret  gravioTem ;  cum  necesse  Bit  Eum 
Tiacere,  Qni  pro  salate  ecciesiie  sanct^  diabolnm  et  augeloa 
ejus  debellans  clatistra  Tartarea  epoliavit.  SufTiaganeis  quo- 
que  CantaarisnsiB  ecolesite  epiacopis  aliisqae  illius  diocesis 
prielatis  in  Tirtube  obedientiro  per  sedis  Apnstolicre  literos  es- 
presait,  nt  arcbiepiBOOpnm  pncfatum  in  patrem  ansoiperent  et 
pastorem,  eique  oaritote  debit*  obedire  cwareut. 


Ui  Anglia  aub  generali  mterdieto  sit  conolttia.^ 
Iiondonienais,    HelyeTiHiB,    atque    Wigornensis    episcopi,    ex  The  bps, 
ity'nncto  sibi  .delegationie    officio    regem    Jobannem   adenntes,  briug-^llio 
mandfttninque  sibi  Apoatolicnm  per  ordinem  exponenteB,  bami-  ^,^^^1.  .„ 
liter  lacrimiBqae  profusis  supplicabant,  qnatinnSj  Deum  babens  John  and 
prge  ooulie,   arcbiepisoopam    Cautaariensem    et   monacbos    ad  as  he  will 
eccl^dam  soam  revoearet,  bonoraret,  et  eoa  caritate  perfeota  ""*  e''" 
diligeret,   aoandaluia  interdicti  evitare  curtH-et ;    nt  per  boo  ^Q^il  Sta 
retribntor  meritomin.  et  potentiam  sibi  raultiplicare  dignaretur  sentence  of 
temporalem,  et  gloriam  post  mortem  largiretur  sine  flue  man-  interdict, 
snram.     Cmaqae   idem    epiaoopi   pro   ejus    salute   vellent  pro-  Marel'  23. 
trabere  Bermonem,  res  quasi  in  furiam  versna    oontra  dom- 
nam  Papam  et  ejns  cardinalea  in  verba  blaspbemiee  pronipit ; 
jorMJS  per  denies  Dei,  quod   ai   ipsi.vel  alii  quicnnque  ausu 
teiaerario  terras  Eoas  sapponerent  interdicto,  ipse  inoontineQti 
nniversos  Angliee  prcelatoa,  clerioos  pariter  et  ordinatos,  ad 
Papam  mitteret,  et  bona  eoram  omnia  confiaoaret      Addidit 


'  See  Innooent'a  letter,   li 
(Migne,  coiy.  coll.  1536,  7). 


'  Id  the  margiii  is  a  picture  of  a 
bell  mtb  the  string  baug  up  bo  that 


it  cannot  Be  used,  and  at  the  foot 
of  th«  page  the  lines, — 

"  Mille  duceDtenis  annis  octoque 
"  pecactia, 
"  ToUitur  Angligeiiis  ciUtus  et 
"  ordo  saeer/' 


•-. '  -n ;.-,  Ti-7f a'^^fyyT  -f^i 


^■\ 


S22        JUTtHASI  PiLltlSII^tra  OHBOKICA  lUJOBA. 

A.D.  1308.  etiam  qtiod  EomanoB  qnopoonqae,  [aive '  ipeins  Papa  cleriooB 
qui  in  regno  Angliie]  dve  in  qnibnsciunqiie  terris  soie  re- 
pariri  pohuseent,  eratia  oonlis  mmbusque  prsecisis,  Bomam 
deatiiLarei,  ut  his  interaignis  &  CEeteria  poseent  nationibns 
ibidem  diacemi.  Ipais  inanper  epiacopis  expresse  pnecepit, 
qnabinus  cnm  Bumma  featinatdone  a  suo  oonspectu  recederent, 
si  snoram  corpomm  vellent  sofmdaJi-  discrimina  evitare.  Be- 
cedentes  antem  episoopL  memorati,  cnm  fmctam  pcenitentice  in 
rege  non  inTeneront,  in  Quadragesima  seqnento  ^ecntionem 
sibi  a  sammo  pontifice  demandatam  ezeqtii  non  verentes, 
prima  die  Lunra  in  Paasione  Doroim,  qua,  tunc  oontigit 
dooimo  kalendas  Aprilig,  Bttb  generali  interdicto  totam  An- 
gliam  inclnsernnfc!  qnod  aicirt  in  antentdco  donmi  Papie  ex- 
preesom  habetor,  non  obetaatdbns  pririlegjis,  ab  omnibus  est 
inviolabiliter  obserrattun.  CeaaaTenmt  itaqne  in  Anglia 
onmia  cocleBiastica,  Bacramenfa,  prieter  solnmmodo  confes- 
sionem  et  viaticnm  in  ultima  necessitate  et  baptasma  parmlo- 
ram.  Corpora  qnoqne  defimctornin  de  cifital^bns  et  tOHs 
efieiebantor,  et  more  canam  in  biyiis  et  fossatis  sine  oratio- 

Fiveof        nibos    efc   sacerdotnm   minasterio  Bepeliebantur.    Qnidplura? 

the  Kshops  Eecesseront    latenter     ab    Anglia    Willelmua     Londonicnsia, 

leaTe  the  Euatachins  Elyenais,  Malgerns  ■Wigomienaia,  Jocelinna  Batho- 
niensia,  et  Egidius  Herefordecsia  epiacopi;  aatina'  arbitrantes 
steviyam  commoti  regis  ad  tempns  declinare  qnam  in  terra 
interdjcta  sine  &aota  reaidere. 


Ut  rex  Johwimna  ob  ccwmoot  mtordicH  omma  bona  chrKorwm 
feeerit  configcan. 

The  pro-  Ees  igitnr  Anglomm,  ob  canaatti  interdict!  mente  nimia  cgn- 
perty  of  fusos,  misit  Ticeoomites  snos  et  aJios  imquitatia  ministroa  in 
c  nfiaeated.  "^"^^  ^^^  Anglite,  prEecipiens  tarn  pnelatia  eingulia  qnam 
iUorbm  anbjectia  cnm  comminatione  terrifica,  nt  incontinenti 
a  regno  exirent,  et  anper  hac  injuria  peterent  a  Papa  sibi 
jnstitiam  ediiberi.  Epiacopatoa  insnper,  abbatias,  prioratos 
sub  l^ooram  oostodia  depntans,  nnivra^OB  redditns  ecclesiaa- 
tioos  conflsoari  pnecepit.  Sed  in  boo  sibi  cante  prosjnciebant 
pnelati  generaliter  omnes  totina  regni,  qnod  i  de  monasteriis 
Buia  ©xiro  nolnemnt,  niai  per  violentiam  espeUerentur.  Quod 
cnm  a  regiia  minietris  faisaet  comperLnm,  nolnernnt  alicni  in- 
gerepe  violentiam,   sicot  neo  a  rege  pneoeptnm  habneront; 


'  These  worcb  are  from  O.  W. 

^  latius]  O.  la  corrected  to  snoctite. 


DQ  TEUPOBB  BlCaiS  JOHANNA. 


523 

eed  bona  eornm  Gmnia  in  usqb  regis  convertentes,  vichun  eie  A.B,  1208. 

et  Testitum  par[oe  ex  rebus  propriis] '   ministrabant,     Horrea 

clerioonim,  rege  JQ[bente,  obserata  sunt  nbiqne]  eb  ad  commo- 

dnm  fisci  diatracta.     [PreBbyteromm.  et  clericoram  focarise  ^  per] 

totam  Angliam  »  misistriB  [regis  captffi  sunt  et  graviter]  ad  se      i-  3S. 

redimendnm  compnlgie.     Tiri  religiosi  sive  qoicnnqne  ordiuati, 

qui  itinerauteB  reperti  sonb  in  via,  ab  eqnis  snis  proiciebaatnxr, 

spoliabantnr,    et  a  satellitaboB  regia  turpiter  tractabantnr ;  neo 

fuit  qui  eia  juatitjam  exbiberet,    Venerunb  ea  tempestate  in  Anecdofe 

confinio  WalliEe  ad  regem  minietri  cujnsdam  vicecomitia,  du-  "f  Jo^^'s 

centes  i>rffidonem  unom,  manibns    a  tergo  vinctis,  qui  saoer-  ^jnat  the 

dotem   qaendam  in  via  spotiaverat  et  interfecerat,  qotereates  a  clergj'. 

rege  qoid  snper  tali  eventa  aibi  fieri   placeret.     Qmbna  incon- 

tinenti    [rex]  respondit,  dicens,    "Inimicum  memn  interemit, 

"  solvite   illnm   et    sinite   abire."      Parentea   qnoque    arobiepi- 

aeopi  et  episcopomm,  qui  Angliatn  sab   interdioto  posnerunt, 

nbi  reperiri  potnermit,  jnbeate  rege  capiebamtur,  atqne   bonis 

omnibus  spoliati  in  carcereni  tradebantuT,     Inter  hiec  omnia 

mala,    perendinabant   pontlfices   pmfati   in   partibna    transma* 

rinia,  omnimodis  viventee  in  delioiia,  eb  sese  nanram  pro  domo 

Domini    non    opponentes,    Eeonndnm  Eedemptoria   acnt«ntiam, 

cum  ZwptMJt  vidervmi  vementem,  dimiteru/ftt  oves  et  fugerwil.        S.  Job.  s. 


fi  rea:  Angloram  homagia  a  magwilibits  Anglice  aeeeperil. 

Inter  hreo  et  consimilia  opOTa  impietatis  res  Johannes  in  so  John  ex- 
reversus  metnebat  ne  dominns  Fapa  post  interdictnm  manns  acts  tos- 
in  eum  eKt^ideret  graviores,  ilium  nominatim  escommnnicando,  *fS88  from 
vel  magnates  Anglice  ab  ejns  fidelitate  absolvendo.     Fnde  ne  -^f^^  ^ 
regni  jura  amittere  Tideretnr,  misib  manum  militarem  ad  omnes  iiis  own 
regni  potentea   et  qoos  prEecipae  enspectos  habebat,  esigens  escomnic- 
obaides  ab  eis,  qnibos  posset  eos,  si  Torte  processn  temporis  '''nation, 
ab  ^na  fidelitate  abaolverentnr,  ad  debifcam  revocare  bbseqniom. 
Adqaievemnt.  mnlti  regiis  jnssionibiiB ;  et  alii  filioa,  alii  vero 
nepotes  et  carnaliter  propinqnos  nnnoiis  tradidenmt.    Venientes 
tandem  [ad  "VTIilleilmnm  de  ^ranse  viram  nobilem,  et  obsidea 
ab  eo,  sicnt  ab  aliis  fecerant,  esigentes,  repa^Ium  contradic- 
tionis  iuvenermit.    Matildis,  nsor  ejnsdem  Willelmi,  procaci-  Speech  of 
tabe  mnliebri  verbum  rapiens  ex  ore  viri,  nnnciis  reapoudit,  Matilda  de 
"  Paeros  meos  domino  vestro  regi  Jobanni  non  tradam,  quia  J'?*'^*  *" 
't-  ArthTirum  nepotem  annm,  qnem  honorifice  onatodisse  debn-  messen- 


'  The  MS.  is  injoted  here.  1  Hiat.  Anglor.  has  "w 

'  focaria]    So  C.  0.  W.      The  |  "  rentur  eoncubinte." 


524        UATTH^I  PABIBIEHBIS  CflRONICA  MIJORA. 

A.D.  1308.  "  erftt,  tnrpiter  interfeoit."   Quod  rerbniu  cnm  vir  ejiis  andisaet. 

Job  ii.  10.  increpavit  earn  eb  dizit,    "  Qjiati  -una  ex   stultit   mwUeriiue 

"  contra  domDom  noffferum  regem  locida  es.     Nam  ai  ipsnm 

"  in  aliqtio  offemdi,  paratna  sum  et  ero  donmo  meo  etiam  ^e 

"  obBidi&ns  BatiBfaoere,  eeeundnm  judicium  onrira  eara  et  baro- 

"  nnm   parinm  meorum,    certo   mihi  assignato  die   et  loco." 

Nuncii  autem  ad  regem  reverai,  cum  ei  quae  audierant  retu- 

lisaent,  rex  graTiter  pertnrbatos  misit  militeB  mnltos  et  servi- 

Wirfilof  W.  entee  latenter,  qai   ipsnm  Willelmam   com    tota  familia  ena 

Midhia        comprehenderent    et  aibi  snb  omni  feetinatione  preesentarciLL 

^^il"      Sed  idem  Willelmne  ab  amicis  prcemiuutiis  com  nxoro  sna  eb 

itaBthof      filiia    et   propinqnis    ad    Hjbemiam    anfi^it.      Eodem  anno 

siiaiHs.       Philippua  dux  SuaviaB,  qui  contra  Othonem  de  imperio 

OlheCisteN   contendeljat,  ocmditur.    Eodem  amio  aIbi  monafibi,  in  prin- 

tlnuetbeir    cipio  interdicti  cessantes,  pMtea  ad  mandatum  abbatia '  eai  prin- 

""^       cipalis  divioa  celebrare  pKeBnmpBemnt;  aed  hffic  ppteBumptio 

com  ad  Bummi  pontificis  notitiam  pervenisset,  ad  majorem 

eui  confnsionem  denno  annb  snspensi. 

Vt  rex  Anglorwm  Othoni  mepoii  ewo  magnam  feewaiam  •mmni. 

Jolm  at  AuBO  Domini  Hccix.    Bex  Anglomm   Johannes    ad  Katale 

BriEtol.  Domini  fnib  apud  Bristollnm,  et  ibi  captnram  avinm  per  botam 

^®8>'^  Apgliam   interdixit.    Deinde  venit  in  Angliam  dox  Snavise* 

H^UT,  Henriona  es  parte  Othonie  regis  AlemaDnomm  ad  regem  An- 

dokeof  gloram;  a  quo  non  modica  pecania  od  opus  pnefati  OthoniB 

Saiony,  recepta,  repatriare  matnravit. 

MI  utno  Eodein    anno,   procnrante    S[tephano]    Cantuariensi    archi- 

Nota  Um~  episcopo,  indoltum  est  ecclesiis  conTcoktnalibaB  in  Anglia  semel 

peramen-  in  hebdomada  celebrare  di'rina.    AIbi  antom  monachi  hac  pri- 

ttttn  in  n-  rabantnr  indnlgentiai  eo  quod  in  principio  interdict!  cessantes, 

5^'.       "  postmodom  ad  juafoonem  Bui  abbatis  principalis.  Papa  in< 

Zottonciu  snlbo,  celebrare  pneBumpseTunt.    Per  idem  tenqras,  liodowicns, 

fit  mlet.  filins  PhiJippi  SVancorum  regis  pnmogenituB  et  luereB  legiti- 
mm,  apnd  Compendium'  a  patre  *  cingnlo  militari  donatos  est ; 

The  eiohe-  et  centom  alii  nobilee  cnm  eo.      Ad  festlim '  quoque   sancti 

moredto  Michadis    amotnm  est  scaccaiium   a    Westmonaaterio 

Nortnamp- 

ton.  tisqae  Norbamtmituu  per  regem,  in  odium  Londonien- 

siuTQ. 

I  Arnold  Amaiuy,  abbat  of  Citeanx. 

*  Stiavia]  An  error  for  Samma.    Uiidden,  Hist  Aug),  ii.  117,  i 

*  CompiSgne. 


DE  TEUPOIIE  KEQIS  JOEAN}fIS. 


rege  Seotorunt  fwdue  amieiUm  iitierU.      A.D.  1309. 

OiToa  dies   ielos  Johfmnea  rex  Augloram,   mikguo   exercitn  Joltn 
congregato,  versus.  ScotiMii  -vesillft  direiit  eb  arma.     Teniene  >nw;<^ 
L  is  provimciam  NorthanliTimbroram  ad  castellniti  qaod  ^^j^ 
Norhson  appellatnr,  acies  ibidem  contra  regem  3cotonim  iu-kiogof ' 
Btrnsit  ad  pugnam.    Quod  cnm  regi  pr^fato  nimoiatum  ftiisaet,  ScMs. 
timnit  valde  impetam  ipBias,  qu«ia  pronum  ad  omnem  erevi- 
tiam  cognovit;  veniensqne  ei  obviam  de  ptice  tmctare  disposnit. 
8ed  rex  Anglomm  in  fnrorem  versua  improperavit  illi  acriber, 
increpaudo  qnod  fngitivos  enos  et  liosties  pablicoe  in  regno  sao 
receptaTerat,  eisqna  in  ani  pnejudicium  auxilium  prKatiterat 
et  farorem.    5ed  ctun  breo  et  alia  multa  rex  Anglomni  prffifato 
regi  impoBnisBet,  tandem  proonrantibns  ntriuBque '  i-egia  amicis, 
talem  concordiam  iniernnt ;  qnod  videlicet  rex  Scotomm  daret  Terms 
regi  Anglomm  pro  -bono  pacie  nndecim^  milia  marcaa  argenti, 
et  insnperad  majorem  seouritatem  traderet  ei  doaa  Alias  ^  suae 
in  obsidatom,   ut  per  hoc  inter  eos    pax  flrmior  haberetnr. 
Becedente  itaqae  Anglorunt  rege,  qnarto  kalendas  Jnlii,  a  cas- 
tello    memorato,  .prtecepit   per   forestas  totins   Angliie    sepos  ' 
combnrere  eb  fossata  complauare,  datis  f^aigibrts  circnmqnaqne 
bestiis  ad  devor&ndnm.      Delude  cepit  homagia  de  omnibns 
bominibne  libere  tenentibua  et  etUun  duodecim  annomm  pneris 
totins  regni,  qnoa  omnes  post  fldelitatem  factum  in  osculam 
pacts  recepit  a«   dimisit.     Waleneea  vero,  qnod  ante-actis  tern* 
poriboa  fnerat  inaaditum,  apnd  Wdstoke   venientes   ad  regem, 
bomagia  fecernnt  ibidem,  licet  [tam]  divitibns  qnam  paaperibns 
MS.  of        easet  onerosnm.    E[odem]  anno  *  Otho,  filios  duois  Saxoniie  et  C 
S'"*'?.'  ^^  nep[oa  regis  An]gli»,  a  Papa  Initocentio  tertio  in  impera[torem  ^ 
l^^-j_         Eomannm]  Eomse  conaeoratus  est,  quarto  nonas  0[otobrifi],        * 


between 
Jdin  and 
Wiiliam. 


[De  eJerim]  axmd  Oxomim,  evspemU- 

Per  idem  tempns  clericus  quidam  apud  Oxoniam,  liberalibns  Three 
racans  dieciplinis,  mnlierem  qttandam  casn  interfecit ;  quam  elerksbnng 
sum  mortnam  deprebendisseb,  per  fiigam  sibi  oonsnloit.     Prse-  *'  C>x>»", 


'  uln'usffue  regW]  nUornmqne  te- 
gam,  O.W.    B.  has  been  altered. 

^  KndecimJ  dnedei^m,  W.,  tbou^ 
0.  has  si.  "  Accordiag  lo  the 
"  cIiarterprint«dinR7meT,11iesum 
"  is  15,000  marks."  Cose,  Wen- 
dovec,  iii.  p.  2S7,  n.  1. 

>  U^rgarel,   afterwaids  'wife    of 


Hubert  de  Bm^b,  and  Isabdla, 
aft«Twaida  irife  of  the  earl  marsbsL 
Cose,  u.  8. 

*  C,  adds  here  "Henricus  dmt 
"  Saxonnm  frater  Ochmis  impera- 
"  tons,  Tsnit  in  Angliam,"  repeated 
from  above. 


626         MATTHJII  PABISIEHSIS  CHRONICA  HAJOEi. 


AS).  1309. 
andconse- 
queat  dis- 
persion of 


aiehdeacon 
of  Wells, 
bishop  of 
Liacoln. 


fectos  antem  nrbia  et  tanlti  alii  aocnrreDtes,  com  molierem 
eKanimem  inT«neruiit,  ccepeTimti  qiuerere  ttomicidam  ilium  in 
hospitio  sno,  qnod  cnm  tribne  eooiis  mis  clericie  locaTsrat;  et 
facia  reiim  non  inTenientes,  ceperanb  tres  sooios  ^aa  clericoe 
memoratos  et  de  homicidio  penitns  neacios,  cb  eoa  in  caro^rem 
retrosenrnt.  Beinde  post  dies  pancoa,  rege  Anglornm  jubente, 
in  oontemptnm  eccleBiastic^e  libertatis,  extra  villam'  educti, 
snspendio  periemnt.  Qnod  com  faotam  fuisset,  recessenmt  ab 
Osonia  ad  tria  milia  clericorum,  tam  mi^istri  quam  discipnli, 
ita  good  nee  anas  e%  omm  rauTersitate  remaneit;  quorum 
qnidam  apnd  Xantebregge,  qnidam  T«ro  apnd  Badingom  liliie-  - 
ralibus  etudiia  ■vaeanteB,  villam  Ozonise  vacnam  reliqcenmt, 
Eodem  anno  Hsgo,  arcMdiaconns  Wellensia  et  regie  oatioella- 
rins,  ad  episcopatnm  laacolnieiisem,  eodem  r^e  pFOcnr^uite, 
eleotna  eat;  qui  continiio  post  &otani  electionem  totins  epi- 
soopatna  a  rege  liberam  dispoaitionem  acoepit. 


Ut  r&e  Johannes  notmaatim,  faerii  eiKOmMunieatits. 

b  his  deniqne  diebiiS)  cnm  r&x  Anglomm  Johannes  jam ' 
mcation  of  fere  per  bienuiura,  nt  prsdictunL  est,  generaliter  per  totam 
Angliam  pereecutionem  graTiBsimaia  ratione  interdict!  tarn, 
contra  wob  eccleeiasticos  qoam  laioos  nonnnlI<ffi  infotigabUiter 
continnasset,  et  de  correctiose  simul  et  satigfactione  oninibns 
Bpem  orrmimodam  ademiaset.  Papa  Inmoceutius  ipsins  rebel- 
lionem  dintiua  inultam  diseimulare  non  potnit.  Unde  de  oon- 
silio  fratram  saorum  cardinalinxa,  ad  extirpandmn  radicitus 
ecelesite  scaadalTuo,  Londonionai,  Helyensi  et  WigomienM  epi- 
Bcopie  dedit  in  mandatie,'  nt  regem  memoratmn  nominatim 
excommmiiaatnm  pronnnGiaretit,  et  eententiam  Bingnlis  diebnfi 
Dominicis  ct  festiviB  in  omnibus  ecciesiis  conrentaalibus  per 
totam  Angliam  aolenuiter  pnblicantes,  ipsnm  facerent  ab 
omnibus  arctios  eritari.  8ed  cum  episcopi  jam  dioti  confra' 
tribuB  BuiB  qui  in  Anglia  remanserant  episcopis  aUisque  eeele- 
sianutt  prselatis  pnblicationem  aenteiititB  auctoritate  Apostolica 
commiaiBsent,  effeoti  Bnnt  univerei  metu  regie  vel  fevoro  canes 
mnti  non  audentes'  latrare.  TTude  injunctmn  sibi  officinm 
exeqoi  disaimulantes,  m  mandatis  ApoatoUois  seoondtun.  juris 
ordinem  minime  prooessemnt.  Yerantam^i  aententia  in  brevi 
&«ta    (Humbus  notisslma  in  viis   et  plateia   necnon  in  aliis 


'  viffim]  urbem,  O.  W.  , 

'  jam]  om.  W. 

'  See  the  letters  of  Innocent,  xi.  | 


Sll,  2B1  (Migne,  eexv.  colL  ISae, 
1535). 
'  audmla}  andientes,  0.  W. 


BE  TEHFOBE  BSGIS  JOHAHNIS. 


627 


1  couTenticnlis,  oonfabnlatione  licet  secretiasima,  om-  AS).  1209. 
nium  ora  replerit.      Inter  qaos  cam  die  quadam  sederet  apnd 
Weatmona^teriam  ad  ncacceuinm  Gaufridoa  archidioconus '  Nor-  Murder  of 
■wjcenais,  regiia  intendeiiB  negotiis,  ceepit  aecretius  sermoointvri  (^ffrey 
cum  eociis  Bids'  assidentibus  de  aententia  in  regem  lata,  dicens  ^(.j^'" 

b  tutnm  Tiria  beneficiatis  in  obseqnio  regis  esoomnnuii- 
cati  alterins  immorori.  Et  bis  dictis,  ad  propria  son  licentia- 
tus  recent.  [Sed  oam]  post  paulnlam  ea  qiue  facta  fnersJit 
ad  r^ps  [notitiaia  perv]eiussent,  non  mediocrlter  perturbatoa 
misit  Willebnum  [T&leb]ot  militem  cum  armata  mann,  qui 
ipsum  archidiaconnm  comprebensum  efc  Tinculis  asperrLinis 
conatriofctun  snb  carcerali  oostodia  roclnaercmt ;  nbi  post  dies 
paooos,  rege  proefato  jabente,  capa  indutua  plumbea,  tam  vic- 
tualiam  peunria,  qnam  ipsins  capa  pouderositate  compresaoa, 
m^ravit  ad  Domismu. 

De  eomilUa  miquie  mofftetri  Alexandri  l^e^iorie. 
Ingeasit  bb  bao  interdict!  tempestate  consiliis  regiia  pseudo-  Hie  evil 
tbeolognfl  qaidam,   magister  Alexander,   diotua   Cementarins ;  w^mselB  of 
iniqnie   pnedioatioaibas    regem    non  mediooriter  ad  tho  l^oa 
cnidelitatem  commovit.     Disit  enim  illnd  genecale  flagelinui 
Anglic  non  «x  culpa  regis,  sed  ex  subditorunt  fiagitiia  pro- 
veuisse.     AfSrmavit  etdani  ipenm  regem  virgam   esse  farorie 
Domini ;  et  ad  boo  prineipem  constitatum,  ub  regat  popoloe 
aliosqae  subjeotoa  w  virga,  ferrea,  et  t<mqua/m  «(W  figuU  cow-  Pb.  ii,  9. 
frmgat   nniTCrsoa,    ad    alUgandos   potenie^   m    cowpedilyug,    et  Fa.cslix.S. 
ndbiUs  swoa  tra  nianiois  ferreis ;  ad  Fapam  qnoqne  non  perti- 
nere  de  regnm  sive  qtiorumlibet  potentam  laica  possessione 
Tel   subditOTmn  regimine,  veriaimilibus  qnibusdam    probavit 
argomentis,    cum   prteoipue  principi  apostoJonmi  F^iro  mhil 
a  Domino,  niai  ecolesite  tantmn  ao  rertun  ecclesiaaticamm  sit 
collata  poteataB.     His  igitur  et   his  similibua  fallaciis   regis 
adeo  EaTorem  promeroit,  nt  plnrima  a  viris  religioaia  beneficia 
per  ejiiadem    regis  -riolentiam  optineret.      Bed  com   tandem  mg  sabse- 
ipsioa  perveraita^  ad  aummi  poutificia  auree  pervolasset,  ipao  queutfaM. 
Papa    proDurante,  bonia   ac  beneficiis  omnibna  apoliatns,  ad 
taatam  denram  miseriiim  pcrdnctns  eat,  ut  in  habita  panper- 
rimo  et  coltu  necessitate  compnlsna  sit  panem  anam  cum  dolora 
oatiatim  mendicare.'      Quem  videntes  nmlti  anbaannando  dise- 
ront,  "  Eeee  Iwmo  qid  nan  posmt  DeHMt  at^ittoreoi  smiwb,  dvm  pg_  y  i(_ 
.    "  aperavit  in  w/aUit'udmB  iUmtiaTtifn  euarma,  ef  prcBvahiii  in 


*  KiiB  Geoffi;ey  of  Norwich  ia  I 
conAised  iriQk  Geoffrey  de  Buigh, 
orcMeocott  of  Norwich.  See  below, 
p.  S87,  and  AniuJ.  Dnnst  p.  31.       I 


lis}  om.  0.  W. 
mtiieare]  mendicaiet,  W. 


«:«-Tjfp'^™T»ff^ 


MATTH^I  PABISIKNSIS  CHEONJCA  MAJOEA. 


!9  of  tile 


A.D.  1309.  "  vanilaie  «Ma.  Fiat  ergo  nwm  contra  Bommwm  semper,  el 
is'?!'"'  "  ^'^^P^^y^  ^  '^■'''*  m^i'ioria  ^ut,  pro  eo  qtioi  turn  est  reeor- 
p  '  J. '-  "  datus  wt  faeeret  m^erieordiam.  Propterea  Deva  Sestruei  mm 
Fb.  cviii*  7  "  *"  fi"^"^'  ^  oratio  ejtia  erii  i»  peceatvm,  ut  eradatwr  habitatio 
Ps.  IL  7'   '  "  ^'*'*  ^  ^'^^  viventium." 

De  eoneeoTotiowe  uugonia  Iimcolm&<im»  episeopi. 

Hn^  of  Eodem  tempore  Hugo  Lmcolnietisia  electue,  impetrata  a 
Wells'  rege  licentia  ad  partes  tranafretandi  0aIlioarias,  nt  ab  arehi- 
ccate^  bp  episcopo  '  Eothomagensi  conBecrationem  acciperet,  contdmio  nt 
of  Xjncoln,  ia  Nomianniaia  applicnit,  contnlit  se  ad  Stephaaum  archi- 
Dec  SO.  episcopnm  CantnU'ieiiBem. ;  et  facta  ei  canoaica  obedientia, 
decimo  tertio  kalesdas  Janoarii  mimas  ab  eo  conBecrationiB 
John  seizes  accepit.  Sed  cnm  id  a  rege  compertttm  fuiBBet,  Buscepit  in  maau 
1  episcopatum  jam  dictum  atque  omnia  illias  emolnmenta  in 
113  saos  convertit.  Waltera  quoque  de  Q-ra;  sigillam  annm 
Walter  fle  tradeus  rex,  fecit  eum  cancellarimn,  qui  in  omnibus  regni 
Gray  ehan-  agendas  regis  sfcuduit  facere  volnntatem. 
edlor. 

Quomodo  Jvdm  ad  redemptionem  gravissimam  cowpellunbir, 

John  at  Anno  DominicEe  Kativitatis  mccx,  rex  Johannes  tait  ad  Natale 

Windior.  apnd  Wiodleshorea,  prtoBentibus  omnibns  Anglia  magnatibus 
The  sen-  ^j  com.miinicantibus  ei,  non  obstante  sententia  qua  ftierab  in- 
eicommu'  nodafcus;  quje  licet  non  puMicata  OTnnium  partium 
mention  AnglisB  climata  pervolavit,  et  aures  subintravit.  Om- 
nibus enim  sese  subtrahentibos  rex  nocive  msidiabatur. 
Deinde  rege  jubente,  capti  snnt  Jndffii  per  totam  At^liam 
iitriusque  aexus  et  incarcerati,  p<Knis(iue  graTisaimia  afflicti,  ut 
de  peconia  ana  regis  facerent  yolnntatem.  Qnonim  qnidam 
graviter  torti  dederunt  omnia  qnee  babebant,  et  plnra  pro- 
mittebant,  ut  sic  posseilt  evadere  tot  genera  tormentomm. 
Inter  qaos  unns  apnd  BriatoUam  variis  dilaceratoe  tormentis, 
cnm  to  redimere  nee  finem  facere  voluiaset,  jnssit  rex  tortori- 
bns  suis,  nt  diebns  singalia  nnnm  ex  molaribns  escutco^nt' 
dentibuB,  doneo  regi  decern  milia  marcamm  argenti  persol- 
Tisset.  Oomque  tandem  per  dies  septem  tot  dentes  com  in- 
tolerabili  craciabn  ^ensei^ent,  et  die  octavo  simile  opus  agere 
tortores  jam.  incepissent,  Jndeeus  ille,  ntilium  tardus  jHToviaor, 
dedit  peonniam  memoratam,  Ut  septem  dentibus  emkis  octa< 
vnm  sibi  s^Titre  liceret. 


Torture 
and  plan- 
derofUie 


'  Kobertn. 


'  exeutereni]  ezcnteret,  B, 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


De  excmnm/u/aiMttiom  Othoms  vmp&ratorig.  A.D  1210 

Circa  dies  iatoa  OtUo  EiOmanoruia  imperator,  memor  sacra-  i;i,e  empe- 
mcnti  quod  fecerat,  cum  a>  Papa  ad  imperiRm  fuerat  snlU-  ror  Otho 
matus,,  qaod  videlioet  digaitates  imperii  couservarot  ct  jura^' 
disperaa  pro  poBsibilitate  sua  revocaret,  fecit  per  sacramcntam  ° 
legalinm  hdminani  imperii  dominica  ca^bella  sua  et  alia  jura 
ad  dignitatem  imperialem  spectantia  perquiri ;  et  qniecniiqiie 
per  recognitionem  ad  jua  imperii  speotare  didicerat,  in  nsns 
Buoa  conrertere  laboral»t^  3ao  aatem  de  cansa  orla  est  die- 
eenfdo  gravisBima  inter  do'mnum  Fapam  et  imperatorem  me- 
moratmn ;  eo  qaod  tempore  qao  vacijjat  imperinm,  idem  Papa 
cast«lla  plnrima  com  rebus  aliis  occupaverat,  qnte  ad  digni- 
tatem imperii  jwrtinebant.  Unde  imperator,  qnia  quod  sunm 
erat  revocare  studuit,  ipsnm  Fapam  sine  xaerito  ad  odium  pro- 
voeavit.  Frethericum  qooqtie  regem  Sicilire  '  idem  imperator 
grftviter  peraecutus  est ;  qui  similiter,  diim  vacavit  itnperium, 
quasdam'  munitiones  oocnpatas  detinnit.  Unde  Papa  memoratus 
ipBum  imperatorem  per  nuncios  et  literas  frequenter  admonere 
stnduit,  ut  tarn  a  persecntione  Bomance  ecelesi^  quam  a  regis 
Sicilife  ac  tutelte  commiesfe^  sedi*  apostolic^  exfaEeredatione 
cessaret.  Imperator  autem  nnnciis  domni  Papte  tale  perhibetnr 
dedisse   responaum;   "Si,"  inquit,   "aummus  pontifex  imperii 

jura  injoste  poseidere  desiderat,  a  sacramento  quod  tempore 

consecrationis  me®  ad  dignitatem  imperialcm  mo  jurare 
'  compulit,  absolvat,  quod  videlicet  dispersa  imperii  jura  re- 

Tocarem  [simul  eb  habita  conservarem]."^  Denique  cum 
Papa  ipaum  imperatorem  a  prtestito  juramento,  quod  omnea 
imperatores  in  sua  conseoratione  inspectis  saorosaactis  evan- 
gelii[s]  jnrM«  tenentnr,  absolvere  noluit,  et  imperator  e  contra 
imperii  jura,  qute  jam  [pro]  parte  maxima  in  manu  potenti  revo- 
caverat,  reddere  cootempsit,  idem  Papa  in  ipsmn  imperatorem 
sententiam  ezcommunicationis  talit ; '  atqne  univereos  tain 
Alemanniffl  quam  imperii  Romtmi  mt^natea  ab  ejus  fidelitate 
abaolvit.  Et  hoc  odium  regis  J[o]iaimis]  et  iram  effi- 
caciter  obduravit. 


Tft  rex  Anglorwm  in  Hibermam,  iter  direaeril. 
Eodem    anno    rex   Anglonua    Johaimea,    apud   Penbroc   in  Esped 
Wallia  copioso  exercitu  congregato,  profectas  est  in  Hybemiam,  of  Job 
et  ibi  applicnit  octavo  idus  Jonii.    Cnmque  Tenisaet  ad  Dnbli-  1"  j 


'  SiciUal  SioiMe,  B. 

'  0.  W.  ins.  ipaiiii. 

>  coBim$aa]  commiseo,  0.  W. 

VOL.  n. 


'  eedi"]  sedis,  B. 

'  These  words  are  from  O.  W. 

1  tuEf\  ran.  W. 


530 


MATTH^I   PARISIENSIS  CHBONICi.  MAJOBA. 


A.D.  1210. 
SobmiB- 
donoftbe 
aoontiy,  ' 


He  intro- 
duces Eng' 


John  de 
Gray  made 
jueticiarj 

ia  Ireland. 


with  her 
son  and  his 
vife,  seized 


and  impri- 

WindBor. 

of  John, 
Aug.  30. 
His  extor- 
tionafrMn 
the  clfitgy, 
monks, 
militaiy 
orders, 


nensem  oiTitatem,  oconrrertmt  ei  ibidem  ploaqiuim  viginti 
regnli  illina  FegiouiH,  qoi  omn^s  timore  madmo  parterriti 
homaginm  ei  et  fldelitBitein  fecernut;.  Panci  tamen  ex  regalis 
anpereedenrnt,  qui  tbd  regem  venire  oontempgenmt,  eo  qaod  in 
locis  inespugnabilibus  habitabant.  Hugonem  de  Lasci  ex- 
puKt  et  totam  Hybemiam  in  deditionem-  aceepit.  In 
Teddit«  tamen  Deo  ingratue  graviaimrain  ta.lIagLvim  im- 
posnit  super  omQes  abbatias  et  domos  religioaorum,  et 
maxime  Oistercienses  iuuiiisericorditer  oppressit.  Feoit 
qaoqne  res  ibidem  constitnere  leges  et  conauetu  dines  Angli- 
ooiias,  ponens  yiceoomitea  aliosqne  miniatroa,  qni  popnlnm  r^ni' 
illiua  juxta  leges  Angliconaa  jadicarent.  Prcefeoemt  antein 
ibidem  JdhBJmsm  de  Grai  epiecopnm  Korwicensem  jostioiariam, 
qni  denarium  teirm  illins  ad  pdndns  nnnimiamatia  Anglisa  fece- 
rat  f^bricari,  et  tarn  obolnm  qnam  qnadrantem  rotnndom  fieri 
pracepit.  Jussit  qnoqne  rcz,  nt  illins  monet^  nana  tam  in 
Anglia  qnam.  in  Hybemia  commnniB  ab  ommbnB  baberetnr, 
et  utriusque  regni  denariim  in  tbeBanria  suis  indifferenter 
poneretnr.  De  liac  aiitem  rotuilditate  MerlitLue  vateg  prophe- 
tavit  diesis,  "Findetar'  forma  commeroii,  dimidimn  rotimdom 
"  erit."  His  ita  gestie,  rex  in  maun  forti  progrediens  cepit 
plnrimaa  bostinm  eaorom  mtmitiones,  fugientiijns  a  facie  ejna 
Waltero  de  Lasci  viro  nohili  onm  aliis  mnltis,  qui  in  manibns 
ejns  inoidere  metnebaut.  Timdem  yeniene  in  proTinciam  re- 
gionJB  illins,  qiue  Mide  nnncnpatnr,  nzorem  Willebni  de  Branse 
et  Willelmnm  filinm  ejus  cum  nxore  sna  in  qoandam  mnni' 
tionem  obaedit  et  eepit ;  a  quo  dam  evasenint,  et  poatea 
capti  sunt  in  insula  de  May  et  r^  preesentati ;  vin- 
cnlisqne  oonatrictos  aaperrimis,  misit  eos  in  Angliam,  et  in 
eastello  de  Windleahorea  snb  arcta  cnstodia  depntavit.  Eei 
deniqne  Johannes  cum  in  parte  maxima  de  tota  H7bemia  pro 
libitu  euo  dispOBTiiaset,  naves  cnm  trinmpbo  ingresena,  in 
Angliam  applicnit  tertio°  kalendas  Septembrie.  Delude*  Lon- 
donias  cum  festiiiatione  pioperaua,  fecit  omnea  At^liffi  prR- 
latos  in  eoa  pnesentia  oonvenire.  Teneront  antem  ad  fatuio 
generalem  vooationem  abbatea,  priores,  abbatiasEs,  Templarii, 
Hospitalarii,  cnstodee  viilanun  ordinis  Oltmiaoenais  et  aliamm 
regionnm  transmarinanini,  cajuscnnqne  dignitatis  et  «rdima; 
qni  onmes  ad  tarn  gravem  compnlsi  sunt  redemptionem  ac 
remm  eccIesiaBticmiim   dilapidationem,  quod  smnma  estortte 


1  regra]  om.  W.  | 

»  0.  W.  ins.  tn^Kie. 

'  Urtio}  qoaho,  O.  W. 

<  In   the  m*r{^    in    rabric  i^  1 


'  Nots  immiseiuxffdem    p««tiniiB 
"  I  Dw  provooaGo- 


DE  TKUFOBE  BEQIS  JOHAHHIS.        531 

peounite  axorevisse  fertur  ad  oeatuin  milia  libras  sterlingomm.  -A-D- 1^*''- 
AIM  qooque  monachi  de  regno  Angliae,   aliis  excepfcie,  qua-  and  espe- 
dr^intft  milia  libraa  argenti  in  hoc  tallagio,  vellent  nollEmt,  c^(^.^b 
oassatis  pcmlegiis,  regi  peraolvernnfc. 

Nec  permisit  albos  abbates  ifBO  anno  annuum  adire 
capitulum,  ne  forte  eoruin  querela  totum   numdum  in 
regem  commoveret.     Hujus  rei  consUiarii  fuemnt  apud  His  advi- 
Sanetam  Brigidam  liOndoniarum  "Willelmris  Briwere,  Ro-  ^'^" 
bertua  de  Turnham,  Eeginaldus  de  Comhulle,  Ricardus 
de  Marisco,  qui  omnes  lugubri  fine  terminamnt. 

Eodem  tempore  Matildia,  femiiia  nobilia  et  uxor   Willalmi  Death  of 
de  Bransa,  eb  fllins  ejna  et   hierea  Willelmns,  et  iisor  qusdem  Mwi'iiB^e 
■Willelmi  apnd  Windleeliorea  caFcerali  cuBtodiffi  deputati,  jubente    '^^''' 
Anglorum  rege,  fame  perierunt. 

Cujua  rei  serienk  si  quia  plenius  proseqneretur,  laeri- 
maa   excuberet  birannorum  ei  animos  andientium  per- 
turbaret.      Ipso  quoque  anno  Waltems  de  Qrai  eleetus  EleetioDs 
est   in   episcopum   Cestrensem,    Henrieus   archidiaconus  unaExeter, 
Stafordiro   in   Exonienseto.      Jndjei  pro  nimia  eorum  The  Jews 
afflictione  multi  aufugerunt  a  r^no.  eoiltry. 

Ut  rex  Anglofwm  rege»  Walemes  mibjwgaverit. 
Anno  gratife  mccxi.    Bex  Anglonmi  Johuiiiea  fuit  ad  Katale  ^'^  at 
Domini  apud  Eboracum,  pwesenlSbne  comitibns  et  haroniboa    ^-J^^ 
regni.    Qao  etiam  anno  idem   rex,  apnd  Album  Monasfceriam  church,  on 
magmi  eseroitn  congregato,  profectns  eRt  in  Walliam,  octavo  his  vb;  to 
idos  Jnlii ;   nbi  in  fortitndine  gravi  Walliie  interior*  perlns-  Wales. 
trans,  ad  Snandnnam  nsque,  obvia  dbi  queeqne  oonterendo.  Reduction 
penetravit ;  reges  omnes  et  nobiles  eine  oontradictione  subjn-  ""  "  ^es. 
gavit.     De  aubjectiono  in  poaternm  obsideB  viginti  ooto  bub- 
cepit,    ac  inde   cam  proeperitate    in  die  aeaumptionis  beats 
Uarisa  ad  Album  Monaeterium  romeavit;  venioneqae  apud  !Noiv  He  receives 
hamtonam  nnnoioa  domni  Paps  ibidem  cum  mandatis  Apo- ^^''^"'P*' 
stolicia  ohvioa  babnit,    Pandnlfum  videlicet  aub^aconnm  et  *  nj^" 
domni '    'Swpie   fiuniliarisaimnni,  ac  do  militia  Templi  fra-  NorthMnp- 
trem  Dnrandnm,  qni  ad  hoc  venerunt,  ut  pacem  inter  regnnm  ton. 
et  saoerdotinm  reformarent.    B^x  antem  ad  eshortationem  nun- 
cionun  gratanter  oonceasit,  at  archiepiscopns  CantuarienBis  et 
monachi  atqne  omnee  episcopi  ab  Anglia  proecripti  cum  pace 


M 


532 


UATTHJei   PABI3IENSIS  CBROmCk  HAJORi.. 


A,D.  1311.  Bua  rediwnt  ad  propria.  Sed  qnia  de  damnis  datis  et  eoram 
Failure  of  bonis  confisoalas  rex  arotueptacopo  et  episcopis  eatiaf^cere  noloit, 
Qwicii  infecto  negotio  ad  Gatliae  remearunt.  Qao  facto,  rex 
J^iajmes  cepit  a  mUitibns,  qni  exercitui  in  Wallia  noti  inter- 
faertmt,  de  qaolibet  scato  doas  marcos  ai^nti.  Eodem  atmo  VS.  Cott. 
virnobHis  et  miles  egregius  Bogerna  Cestrito  constabnlarius  Faust- A. 
vitam  fimivit."  ^>  *■  ^^^' 


thlsHt- 

pence. 
Death  of 

stable  of 
Chester. 


Philip !!.. 
bonugeto 


Death  of 

Wimamde 

senioT,  at 
Cocboeil, 
Aug.  9. 
AUinter- 
coniee-iritb 
JToliB  for- 
bidden bj 
Innocent 
UI. 


Ut  rex  Franoorwm  Beginaidam  eomitem  S<moni<B  esyulaverit. 

Eodem  tempore  Reginaldos  comes  Bononife,  vir  strennus  et 
in  arte  militari  probatiasimns,  a  Philippo  rege  Francomm  de 
comitata  eao  injnste  expulsiiB  et  bonis  omnibas  privatiis  est. 
Qao  expnlso,  re:  FraiicoFam  dedit  Philippo^  filio  sao  comitatam 
ilium,  oiim  filia'  et  h^rede  legitima  comitis  memorati,  jure 
perpetuo  possidendnm..  Comes  vero  Begimildiis  in  Angliam 
TOniens  a  rege  Johaone  honorifice  sosceptna  est.  De  cnjns 
liberalitate  idem  comes  trecentae  librataa  terrte  larga  distri- 
butioae  snscipiena,  regi  memorato  homagiam  et  fidelitatem 
fecit,  Leolinus  princepa  Nortwallise  compellitur  ad  de- 
ditionem.    Obiit  quotjue  Robertus  de  Thumam.  MS.Cott. 

Fanat  A. 

8,1  188. 
J)e  wiorte  WUlehn/i  de  Brwaina. 

Per  idem  tempos  WillelmoB'  de  Braiise  senior,  qui  a  facie 
regis  Angloram  Joiiannis  ab  Hjb^mia  ad  partes  fugerat  Gal- 
licanas,  apud  Cnrbnlam  *  vigilia  Sancti  Laurentii  obiit  f 
eujus  corpna  delatum  eat  Parisiae,  in  abbatiaque  Sancti 
Victoria  honorifice  sepultnm  die*  Sancti  Lf^nrentii.  Eodem 
anno  Innoceiitins  Papa,  cum  rex  Auglornm  Johannes  nnncils 
ejus  sibi  monita  praidicantiboa  aaJubria  adqoiescere  contcmp- 
sisset,  moltimodani  ipsins  contomaciam  anpra  modura  admirana, 
reges  et  alioa  omnea  tarn  pauperes  quam  potentea,  ad  coronam 
AngliiB  Bpectantea,  a  regis  fldelitate  et  aubjectione  abaolvit, 
diatricte  et  anb  pcena  oscommnnicationia  prohibena  nniverais 
et  aingalis,  qnatinns  ipanm  in  menea,  oonailio,  et  colloquio  arc- 
tins  evitarent. 

Habuit  antetn  rex  hao  interdicti  tempestate  conailiartos  ini- 
qnisaimos,  qncnim  nomina  pro  parte  hie  ponere  non  omittMH. 


'  Hia  shieM,  inverted,  is  dravn 
In  Ihe  TDBTgln. 

'  Philip  Hnrepel,  son  of  Philip 
n.  and  Agnes  de  M^ianie. 

^  Mahaat. 


*  CuTbulaia\  Cordubam,  O.  W. 
'  o6ii(]  diem  claasit  eitremmn, 

a  w. 

'  £e  .  .  XfturenA'i}   la  the  tnar- 
gin  in  B.  ontj. 


BE  TEMPOEE  REGIS  JOHANNIS.  533 

WiUelmus  qaoqne  frater  regis  et  comeB  Sareberiensia,  Albe- A.D,  1211. 
rions  de  Ter  comes  Oxoniensis,  G[ftnfridas]  Alias  Petri  Auglias  Names  of 
jnstioiarius,  tres  epiecopi  onriales,  Philippus  DunelmonBis,  Pe-''^'^'*  """ 
troB  "Wintonicnais,  et  Johaimes  NorwicensiB,  Eicardas  de  Marisco 
regis  cancellftrins,  Hugo  de  Kevilla  prothoforesiaiins,  Willelmus 
de  WroUiani  cnstoa  portuum  maris,  Eobertua  de  Veteri  Ponte, 
et  Yvo  frater  ejus,  Brienua  de  lasula,  et  Gaufridos  de  Luci, 
Hogo  de  Bculul,  et  Bemardus  frater  ejus,  Willeimus  de  Caa> 
telu,  et  Willelmua  fllioB  ejus,  Fuleo  de  Oaatelea,  et  Beginaldus ' 
de  Comlielle  Tieeoomes  Oantice,  Bobertus  de  Braibroc,  et  Hen- 
ricos  filins  ejae,  Philippus  de  TTTecotes,  et  Johfumes  de  Bas- 
singeburae,  Fhilippns  Harci  oaatellanus  de  Notingeham, 
Petrns  de  Maniei,  et  Bobertns  de  Gangi,  Gerardns  de  Atie,  et 
IngelarduB  nepos  ejus,  Paloo,  et  Willelmtis  Briirere,  Petras 
filius  Hereberti,  et  Thomas  Baeaet,  et  alii  mnlti  quos  longnm 
est  enumerare ;  qui,  regi  in  omnibus  placere  cupientes,  con- 
silium non  pro  mtione  sed  pro  Toluutate  dederunt. 


Utt 


m  filmm  regit  Scotioe  Alexaiidritm  nomme  t^ng^lo 
■miUtari  donaverU. 


Anno  Domini  mccsu.    Eex  Jotanaes   fuit  ad  Katale  apad  Jo)™  ^ 
Windleshores  J    et   in   qnadragcsima    scqucntc,  Dominica  qua     "'^''' 
contator  Lsetare  Jerusaletti,  idem  rex  Alcxandrum  fllium  regis  Alexander 
Sootomm   et    hieredenn  legitimum,    Londoniis   apud  Sacctam  ^^"J^** 
Brigidam,  hospitale  de  Cierckewell,  tenena  featiim,  in  raensa  March  4! 
cingnlo    militari    donavit.    Eodem    anno     Malgerus  Wigomi-  Death  of 
enais  episcopus,  ob  libertatem    eocIesiEe  Auglicante  et  execu-  bp^anger 
tiouem *  juBtitisa   esal  et  proscriptus  de  regno  AngtiK,  apud  ^^  a^^m^ 
Foatiniaenm  ^  diem  clfmeit  extremmu.  tignf. 

Ve  dbUu  ^aoranda/m. 
Tempore  quoque  sub   eodem   migravcrunt*  a  sseculo  Deaths  of 
Gaulndus  Eboracenais  arcbiepiacopus,  cui  suecessit  Wal-  Ceofliey'^ 
terus.     Obiit  quoque  comes "  de  Albamarla ;   obiitque  ""^  oihers. 
bonus  abbas  Sancti  Edmmidi  Sanson,  qui  aqufe  ductum 
et  multa  alia  boaa  fecit  ecclesife  suae. 


*  nagranertaii]  Sic  USS. 

^  Baldwin  de  Beton  or  de  Bipa- 
riis.  Tbis  obit  and  that  of  atch- 
tisbop  Gleoffrey  are  from  MS, 
Cotton.  FauM.  A.  6,  f.  138. 


mmw^^ 


TT:m--~'-  ■j^^^?y.?»ny?F!^_  ^..'it- Wi!i'-"!},!'!Wg!M| 


534!         MATTBJEI  PABISIEKSIS   OBBONICA  HAJOBA. 

A.D.  1212.  m  fex  Anglorvm  de  procMtitme  sua  prartMmim  fuerit. 

Bimag  of        Eodem  tempore  Walenses,    de  latibiilie  hostdliter    pronim-  Of.  Cog- 

the  Welsi-  pentes,'  ceperunt  qasedam  caatella  regis Anglomm  ;  atqne  onmes  ^^,54' 

qnos  in   eis  iavenerant  milites  et  servieutes  ampatotis  capi- 

tilras  peremerant,  villaaque   qnamplarimaa  injecto  igne  com- 

bussemnt;  ac  demnm  pnedam  mEoimam  el>  spolia  pongerentee, 

Expedition  in  sua  sese  sine   sui  diapendio  recepemnt.    Quod  &ctDm  cam 

of  John      ftd  regis  Anglorum  uotitiam  perrenisset,  ind^atns  est  -ralSe, 

^^a  et  oongregans  eseroitam  innumerabilem  militam,  eqnittun  simnl 

et  peditnm,  omnea  fines  Walensiom  cnm  ipsis  fValensibus  ex- 

Nola.  temutiftre  disposuit.    Cnmqae  rex  tandem  ad  Notingeham  cum 

mnlto  hominom  tomultu  pervenisset,  antequam  oibum  sume- 

He  haDgs    ret,  fecit  viginti  oeto  pueros,  quoa  anno  prceteiito  a  Walenaibua 

the  Welsh  suaceperat  obeidea,  ia  ultionem  jam  dicta  transgressionia  pati- 

-  Iiostages.     y^^^  snapendi.    Deinde  cum  aedi^et  ad  menaam,  oibis  intendens 

Inters        et  potibos,  venit  nunoiua  ad  regem  ex  parte  rogis  Scoti%,  qui 

brought  to  ei  literas  suss  provise  proditionis  porrexit.     Quo  facto,  venit 

~™,'!^"       aliu^  nnncius  ex  parte  filiae^  ejusdem   regis,  uioria  videlicet 

the  def«>    Loelini  regis  Walli»,  qui  rogi  aJias  literas  prioribus  non  dia- 

tioD  of  tlio  similes  tradidit,  dicens  seoretum  esse  quod  litene  continebant. 

nobles,        |tej  vero,  post  prandiom  divertens  ad  locum   seoretum,  jussit 

eibi   tenorem  exponere  literarum.    Literce  vero,  licet  de  regi- 

oniboB  venirent  diversia,  ouam  tamen  eandemqae  sententiam 

continebant.    Cumque  adhuc  spretis  his  comminationibus 

ad  Cestriam  venisaet,  itemm  venerunt  ad  eum  nuncii 

et  litcrfe,   quod  videlicet  rex,  BibeUumaggrederetnrinccepfcum, 

iint  a  Buia  magnatibus  perimeretur  ant  bostibaa  ad  pcrdendnm 

traderetur.     Bex   autem   cam  talia  audiaact,    pcrturbatus    est 

valde  et  animo  conatematus ;  atqne  cum  intellexisset  mt^nates 

Angliffi  a  sua  ease  fidelitate  absolutoa,  majorem  Uteris    stbi 

HcreCnms  destinatia    fldem    adhibnit.     Undo    propoaitum    utiliter    com. 

tolrtodon,  mntans,  joeait  omnem  exercitnm  ad  propria  remeare ;  veniens- 

boBtages      V^  ^  turban  Londcmiarum,  miait  uuncioa  ad  magoatea  nni- 

fFOoi  the      vers<M  aibi  de  fidelitate    suapectos,   exigens  obsidee   ab  eis,  at 

SQspeoted    probaret  qui  vellent  et   qui  noUent  ejus  obtemperare  prtecep- 

""   **■        tia.    Uli  vero  regiia  jnssionibns  resistere  non  audentea,  remi- 

seruntfilios,  nepotea,  et  cognates  snos  ad  libitum  regis;  et  sic 

Flight  of     indignatio   ejus   aliqnantulum    conqnievit.    Veruntamen    Eus- 

VMd^Mid   *«*^'"s    ^^  'Vs*«»    et    Eobertus   filius    Walteri,    de    proditione 

Robert        memorata   accusati    et    regi  Tiimia    suapeoti,    receaaenmt    ab 

Ktz-Wol-  Anglia,  EuBtaohius  videlicet  in   Scotiam  et  Bobertus  ad  Gal- 

fer.  jiaa  (Kvertentea. 

'  pj-ommpeiiles]   eitunpenteB,  0.  1  John  1  ejasdeat  regit  ia  an   error. 
W.  ,  TheHisl.AngloT,ii.  138,  correctly 

=  Joanna,  illegitimate  daughter  of  ]  naOtfilia  sua. 


^°"^'--  '■■"     ■'■'- 


D£  TEHFOBE  REGIS  JOHANKIS. 


De  Petro  hereimia  ef  ejus  propheHa. 


&,D.  1212. 


Sub  hie  qnoque  diebns  erat  in  provliioia  Bboracensi  here-  Fropbecy 
mita  qnidam  Potroa  nomine,  qui,  eo  quod  multis  futura  multa  "/■^j^  - 
prredixerat,  sapiens  dieebBtni.-  Hie  inter  alia  qoie  spiritn  pro-     *    *™"  ' 
pbetife  tactmi  Tiderat  de  rege  Anglomm  J'obanne,  palam  coram 
cimcfcia  astantibns  et  audire  volentibua  illud  prsedicando  Offeadicu- 
et  pablice  asBerebat,  quod  non  foret  rex  in  die  Domimcte  Ascen-  '"•"- 
sionis  proximo  seqaentis  neo  deinceps ;  aed  die   ilia  coronam 
Angliee  ad  alium  transferri  prsedisit.    Cujus  assertio  cum  nd 
regis  nolitiam  deveniaaet,  efc  ipao  jubente  ad  ejus  prEBsentiam 
adductUB    fuiseet,    quaisiyit  ab  co  rex,  si  die  ilia  eaeet  mori- 
ttirus,  vel  qno  ordine  a  regni  solio  privaretar.    Qui  respondit, 
"  Noveritis  certiasime  quod  die  pnedicta  res  non  eris.     Et  si 
"  de  mendacio  convictns  faero,  de  me  quod  placuerit  iaciatie." 
Qui  res,  "Fiat,"  inquit,  "aecnndum  Terbum  tunm."  Tunc  rex £30. 
tradidit  ilium  WiUobno  de  Harecurt  custodiendum  ;  quern  idem  JoJm  im- 
WillelmuB  custodibus  et  vinculis  arctioribua  conatrictum  apnd  pcisousWm 
Cormm  incarcerarit,  donee   probaret  quern  ezitum  res  habe- "'  *'"™- 
ret.    Quod    verbniu  in    breri   per  remotas  provinoiaa  ita  dia- 
eeminatmn  est,  quod  fere  omnea  qui  hoc  andierunt  dictis  ejua 
adeo  fidem  adhibnemnt,   ao    si  asaertio'  illios  de  o^lo  sonu- 
isset.    Erant  inanper  hac  tempeetate  multi  nobiles  in  regno 
Anglice,  qaorum  res  nxores  et  filias  illis  marmnrantibos  op- 
pressemfc;  alii  qnoa  iodeblHa   exacHonibua  ad   extremam    in- 
opiam  perdnzerat ;  nonnulli  quorum  parent«s  et  camales  amicoa 
exulaverat,  eorum  hasreditatea  in  auoa  uaua  oonvertens.    Unde 
factum  eat,  ut   idem  rex  tot  fere  habuit '  hoates,  qaot  liabuit 
magnates.    Unde  hoc   inatanti    tempore,   com  se  oognovissent 
ab  ejus  fidelitate  aolutoa,  gavisi  aunt  ^alde;  ita'  quod  ai  famte 
c'reditur,  miaemnt  regi  Francorum  cartam  singulorum  eonm- 
dem  prooerum  sigillia  munitam,  at  secure  veniret  in  Anglifun, 
regnnm  ilico  receptuTtiB  et  cum  gloria  et  honors  coronandns. 


QaomoAo  ret  Angkimm  Jdhavmes  ai^uAinatui  eat  a,  regiw. 

Circa  hos    denique  died    Stephtoius  archiepiscopus  Cantoa-  Tbe  abp. 
rienais,  W[ill6lmns]    Loudoniema    et   E[oatachius]  Helyeneis  ^^ ''*''' 
episcopi,     Bomam    profecti,     innuemnt    domno    Papse    mnl-  ^^^^.^^ 
timodaa   rebelliones  et    enormitatee    quas    fecerat    res    Ab-  and  beg 
glonim  Johannea  a    tempore   interdicti    usque    in   pneaentem  the  Pope's 
dieta,  manuB  steviti©  et  cmdelitatia  contra  Deum  eanctamque  aiil  against 
ecdesif^n  infatigabiliter  aggravaado.     Unde   hamiliter  domno    "    ' 


'  kiJtaiq  haberet,  O.  W. 


r-^vs^'y^'-^i^  .'J  ji.  ik'^imi.  !4,'  ''•P>'i'"i????,|'W|pW| 


MATTHJEI  PARKIEN3IS  CHRONICA  MAJOEA. 


A.D.  1212.  P^MB  snpplictJjant,  nt  Anglieanra  eccleBiie,  jam  quasi  in  es- 
Iteat  offea-  tremiB  Iftboranti,  dignaratnr  pin  miserationie  intuitu  sub- 
dKulum.  venire.  Tunc  Fapa,  gravi  moarore  propter  deaolationem  regni 
^"'"'ij  I.  -^8^^^  confectflis,  de  conailio  eardinalium,  epiecoporuTa,  eb 
j^^^J*^  aliornm  virornm  prudentium,  Bentenfcialiter  diffinivifc,  nt  rex 
who  wntes  Aoglorum  Johanneg  a  solio  regni  deponeretur,  et  alius,  Papa 
to  Fbilip  proourante,  enccederet  qui  diguior  haberebor.  Ad  hujus  quoque 
n.to  carry  genientiBe  esecntdonem,  Bcripait  donmiiB  Papa  potentissimo  regi 
BVancomm  Philippo ;  qnatiiitis  in  remiseionem  omnium  euorum 
pecoaminnm  hnnc  laborem  tbssnmeret,  et,  rege  Angloram  a 
solio  regni  expniso,  ipse'eb  succeseores  Buiregnuia  Angliiejare 
perpetuo  possiderent.  Scripsit  Ineaper  omnibus  magnatibns, 
militibUB,  aliieqae  bellatoribue  pet  divei^aa  nationea  constitutis, 
nt  ad  regis  Anglonim  dejectionem  sese  crnce  eignarent,  re- 
gemqne  !EVancomm  in  faao  expeditions  dncem  sequentes,  vin- 
dioare  iujuriam  oniTcrsalis  ccoleais?  laboraront.  SCatuit  pr»- 
terea,  nt  quionnque  ad  CKpngiuwidum  regcm  ilium  contamaoem 
opes  impenderint  vel  auxilium,  siout  illi  qui  aepulohram  Domini 
visitant,  tajn  in  robns  qoam  in  pereonis  et  onimanun  snfiragiia 
L  pace  eoclesiie  aecuri  permaneant.  His  ita  gestis,  misit 
dornnns  Papa  a  latere  eno  Pandulfum  snbdiaoonum  ad  partea 

'  GaUicanas,  cum   archiepisoopo  et  episcopis  snpradiotia,  nt  in 

pose.  ipsins   pneeentia    oa    qme   snperins  digesta  sunt  axequantnr. 

Sed  Fandnlfns  a  Papa  recessurua,^   remotiB  omnibus,   sei^v- 
tisBima  allocntione  EciBcitavit,  ■  si   foiie  in  tegs  Anglomm  fntc> 
turn  p(snibentiie  inveniret,  ita  qnod  rollet   satisfacere  Deo   et 
ecoleaiEe  Somouffi  atqne  aliis  omnibus  ad  illud  negotiam  spec- 
tftntibns,  quid  sibi  inde  fieri  placeret.    Tunc  Papa  Pandnlfo 
qoandam  pacis  formaoi  evidenter  expreBsit,  cni  si  rex  assentire 
decreverit,  apud  sedem  Apostolicam  gratiam  pfiterit  invenire. 
HfBc  antem  pacis  forma  inferius  descripta  continetnr. 
St.  Marj's,      Hoc  anno  combusta  eat    ecclesia  Sanctse   Marise   de  MS.  Cott 
Londra^  Suwerc  Londoniarum,    et  pone  Londoniarum  inter  tres  f  .gg'      ' 
B^^K*'       columnar,  et  capella  super  pontem  et  omnia  domus  super 
chapel  on    pontem   cum  ma^na   parte   civitatis  et   parte'  villas  de 
thehridge  Sn'were,    igne *    Tamisiam    transiliente ;   perierimtque 


Fandnlph 


bttrnt,  i: 
July. 


lUTilti  (cireiter  mille)  homines  eiim  mnlieribua  et  pueris, 
in  nocte  scilicet  translationi^  sancti  Benedicti. 


.  pnerii'}    Added    by 


.    ^n    u,>  .SL»**wi-**«i«l 


1 


DE  TEMPOBB   BEGIS  JOHANNIS. 


De  redtfet  Oa/ntnarUnsiB    arcfeigmcopi    et    ^iseoporuM    a  eede  AJ).  181S. 
ApostoUea,  et  de  morte  Qamfridi  Sboraeemii  arckiepiseopi. 

Anno    Domini    MCCXiii.      Rex  Johaimea   ad,   Natale    Domiui  tfgta. 
tennit   curiam    snam    apud   Westmonaaterium   cam   pauco  ad-  Saha  at 
modiim    militum     comitatii.      Quo    etiam   tempore    ©aufridus  ••Bstajin- 
EboracBEsia  archiepiacopna,  poatquam  per  septeaninm  pro  liber-  _    ',    , 
tate   eccle^Ee   et  esecatione  jueUbite  ezilmm  passna  est,  diera  archbiEhop 
clansit    estremnm.    Eodem  anno   mense  Jannario  rediernnt  a  Oeothey. 
curia  Bomana  Stephanos  Cantoariensis  aroMepiBcopua,  W[illel-  Returti  of 
mne]  Londoniensis  et  E[tifltiachias]  Helyeneis  epiecopi,  et  habito  tic  urch- 
in jwrtjbns  tranamarinis  concilio,  regi  rrancorum  et  episcopia  ^1^1,™"*' 
GaUicania  cum  clero  pariter  et    populo,    sentcntiam,   quto  in  fromKome. 
regem  Angloruju  ;Bam»  pro  contumacia  lataftierat,^  aolemniter 
promnlgeront.     Deinde  ex  parte  domni  Fapje  tain  regi  Fran- 
coram  qnam  cateris  nniverais  in  remissionem  suorum  pecca- 
minnni  injnnzernnt,  nt  omnes  pariter  ad  Angliam   hostiliter 
aocedent«a  Jobanneni  regem  a  regni  aolio  depooerent,  et  atinm 
qni  dignns  ^aet  anctoritat«  ApostoUea  anbrogarent.    Tunc  rex  Frepara- 
Francormn,  rem  din    deaideTatam    intelligens,  accinxit   sc  ad  ' 
pngQam,  atque  omnes  snse  ditionia  homines,   ducee  videlicet, 
comites'  et  barones,  milites  et  servieatos,  cum  equia  et  armia 
jussit  in  ootavis  Paach»  snb  nomine  culvertagii  apud  Botho- 
magam  ita  potenter  conyeuire,   ne  crimiae    I^sce    majestatia 
daumom    exhseredafcioiUB    incurrere    vlderentur    vulgariter 
sub    nomine     felonis.      Feoit    prc^terea   omnes   naves    su^ 
potestatis    et  aliaa  mnltas  qua*  colligere  poterat,  frumonto, 
Tino,  came,  et  diversis  armamentia  optime  mosire,  nt  in  om- 
nium'   copiam  remrn   tarn   nnmerosns     esercitna     abundaret. 
Tunc  quoqiie  tempoiis   rex   vulpina  calliditafe  ab  om- 
nibus religiosorum  domibus  ad  ezcnsandas  ezcusationes 
in  peccatk  cartas    esjbpi,  qiiibus   teatarentur -se  gratis 
contnlisse  qusecunciue  ab  eis  violenter  extorserat. 

Per  idem  tempus  rex  capi  feeit  Galfridvun  de  Nor- 
wieo  clericnm  suum  fidelem,  prndenteoi,  et  elegantem 
et  in  castro  de  Notingham  poena  exco^tata  usque 
mortem  torquetur.  Quod  videns  ma^ster  Willelmus 
de  Nectoto,  socius  dicti  0[alfridi],  vir  non  minoris 
yaloris,    fugit   in   Frauciam^    et    apud    Curbolium   diu 


FhiKp  II. 
England. 


Exactions 

of  John 
from  tlie 


Harder  of 
Geoffi^Tof 

Norwich. 


.'1 


^^r 


538 


BfATTHAI  PABISIEKSIS  CHBONICA  BIAJOB&. 


AJ).  1213.  Jatitavit,  ne  sioufc  G[alfridus]  imruerito  necarctur.  Ipao 
eodem  tempore  rex  J[ob&iJiios]  factiis  de  rege  tirannua, 
John  sends  qui  quendam  aj-migerum  Falconem  imposuerat  custodise 
BfeaSe  cuidam  in  Marchia  Wallise,  aciens  ilium  nullum  &cinuB 
into  Wales,  abhorrere,  vocavifc  ipamn  ut  in  baronee  baccharetur. 
Erat  autem  ruptariua  n^idssimus,  Neuster  naUone  et 
Hisonieltj.  spurius,  Sed  et  ipse  multo  cradeKus  quam  ei  jussum 
him'j^in*  ^*  ^  ipsos  dessevit,  sicut  dieefcur  inferiue ;  propter 
garet,    ^    guod  res    factus    ei  propitius  dedit  nobilem   dominaoi 


•Ut  r 


'  Johannes  hostibKS  eapervenientibus  resiatere  sluduerit. 


Prepam 

tionsof 


Writ  to  the 

bailifisof 
the  sea- 
ports for 
the  ships  to 
assemhle 
at  Ports- 
mouth, 


Writ  to  the 
Bheriffs  lor 
aUotriog 


Bex  Anglorom  Johatmes,  de  omnibne  que  in  partibns  trans- 

mtuTnis  E^ebantnr  per  exploratores  edoctuB,  cogitavifc  qualiber 

collide  insidiiB  sibi  paratJs    resistei'e    potuisset.     Fecili   itaqne 

tnense  Martio  idem    rex  inbreyiare  omnee  navea  de  universia 

portabus  totina  Aiiglise  per  hoc  breve,  quod  singnlis  portnnm 

ballivis  in  hjec  verba  direxit :  "  Joharmea  res  Anglife  efc  CEetera. 

FrEeGipimns    tibi,   quatinus  »talim  viais  Uteris  ialia  eaa  in 

propria  persona  una  cum  bailivis  portnixm  ad  singolos  portus 

''  de  bailiva  tna,  et  facias  dilig(»it«r  inbreviare  omnee  naves 

ibi  iuyeutas,    qua)    poaeont   ferre  ses  eqnos  vel  pluree,  et 

priecipias  ex'partc  nostra  naagistris  omuinm  naviam  illamm 

el  illis  quorum  navee  ennt,  quod,  sicat  se  et  naves  auas  et 

omnia  sua  diligunt,  habeant  illae  apnd  Portesmae  in  media 

''  Quadragesima,  bone  eschipf^s  bonis  et  probis  mariuellis  et 

bene  armatis,  ituri   in    aervittnm    nostrum  ad  liberationes 

"  nostras,  et  tnnc  habeas  ibi  m^noriter  et  distincte  inbrevia- 

tnm  quot  naves  in  singolis  portubus  inveneria,  et  qnorum 

ipsffi   sint,   et  qaot  eqnos  qneelibet  ferre    poBsit.     Et  tunc 

facias  nobis  Bcire,  quot  et  qu83  naves  non  fiierint  in  per-. 

tubus  enis  die  Dominica  proxima  post  cineres,  aicut  prtece- 

"  peramns.    Et   Habeas    ibi  hoc  breve.    Teste    meipso  apud 

Templun),  tertia  die  Hartia." 

His  ita  gestis  de  navibus,  misit  rex   cJias  literae  ad  omnea 

viceoomites  regni  sab  bac  forma:    "  Johannes  rex  Anglice  et 

"  caatera.     Summone  per  bonos  summonitorea  comites,  barones, 

"  militea,  et   onmea  liberoa  homines   et  aervientes,   vel  qui- 

"  canqnc  sint,  ct  do  quocnnqne  len^uvt,  qoi  arma  habere  debent 

"  vel  trtna,  habere  poasint,  et  qui  bomaginm  nobis  vel  ligantiam 

"  feoenmt,   quod  sicut  nos  et  seipeos  et  omnia  sua  diligant;, 


M^iiA..: 


i^fT.'li'^f^^'^'j^-''^' 


DE  TSMPOAE  BBQffi  JOHANHIS. 


S39 

eint  apud  Doreram  ad  inatans  clansam  Pasclia,  bene  paroti  A 

emu  equiB  et  armis  et  cum  toto  posse  sno  ad  defendendum 

caput  nostrum,  et  capita  sua,  et  temuu  Angliie.    Et  qaod 

mUlns  remanent    qui  anoa  portare  possit,  aub  nomine  onl- 

'  verta^i    et  perpetute   servitutia.    Et   annsquisque  sequatur 

terrftru  nou  babent  et  arma  habere 

poBsiat,  illuc  reuiEmt  ad  capieadom  solidatas  nostras.    Et 

tn  omnem  attra«tum  victualiuDi   et  omnia  mercata  bailiva- 

rum  tuanun'  venire  facias,  nt  sequantnr '  esercitom  noBtmm, 

ita  quod  uallnm  meroatum  de  bailivis  tnis  alibi  teaeatar ;  et 

tn  ipse  tunc  ae  ibi  cum  prtedicbis  summonitoribns.    Et  eciae 

quod  soire  volnmns,  quomodo  venerint  de  bailivia  tois,  et  qui 

venerint,  et  qui  nou.    Et  videaa  quod  tu  ita  efibrtiate  venias 

cam  eqnis  et  armis,  et  b^c  ita  exequaris,  ne  inde  ad  corpus 

taum    nos    capere  debeamus.    Et    tu    inde  habeas  rotutura 

tuum,  ad  nos  certificandTmi  qui  remanserint." 

His  igitur  Hteris  per  Angliam   dirulgatis,   conveuerunt    ad 

maritima  in  locis   diversis  et  regi  magis    suspectis,  videlicet 

apud  Doveram,  Peveresbam,  et  Gipeswicum,   homines  diversfe 

eonditionia  et  aetatis,  nihil  magis  quam  opprobrium  cnlvertagii 

m.etneDteB.     Sed  cum  post  dies  pancos  tantte  mnltitudini  victns 

defnisset,  remiaenmt  ad  propria  principes  militiffi  ei  inermi 

vulgo  multitudinem  copioaam,  milites  eolommodo,  servientes,  et 

liberos  homines  cum  baJistariis  et  sagifctariis   justa  maritima 

retinentes.    Venit  prteterea  de   Hybernia  Johannes   epiacopus 

Norrricensis  cum   militibus   quingontls   et   equitibns   multis  ad 

regem,    et  ab  ipso   gratanter  eusceptus   est.     Omuibas   igitur 

congregatis  ad  pugnam,  eestimati  sunt  in  esercitu  apud  Bar- 

hamdonam  inter  milites  electos  et  servientes  strenuof;  et  bene 

armatos  sesagmta  milia  viromm  fortium ;  quibns  si  erga  regem 

Auglite  et  defensionom   patrite  cor  unum  oaset  et  anima  una, 

non  itoset  princeps  sub  cailo,  contm  quern  regnum  Angliee  se 

non   defenderent.'     Constituit    prsefcerea  res   cum  adversaj-iia 

navale  pnelinm  conserere,  ut  eos  pelago  submergeret  antequam 

terram   ocoupwent;  habebat  namque  classem  uberiorem  quam 

rex  Prancorum,  nnde   masimam  securitatem  concepit  hostibus 

resiateudi. 

De  acheidv.  Fandulfi  ad  regem. 

Dum  antem  res  Anglorum  cum  iminmera  armatoram  ccpia  Pandulph 
circa  maritima  re^   Francoram  prxetolaretur  adventmn,  ap-  ^"^  '^^ 


They  as- 
semble at 

Feversham 
andlps- 


John's  fleet 
superior  to 
PbiUp's. 


1  seqaantur^  seqnatnr,  O.  W. 

'  de/enderent}    Sic,  Paris  intro-  ' 


r^r 


MATTE*!  PABISIENSIS   CHRONICA  MAJOEA, 


himself. 


exhorla- 


mbmit. 


AD.  1213.  plicnemnt  dno  fratrea  'de  militift  Templi  apad  DoTeram,  et 
Templars  TetiienteB  atuicabiliter  ad  regem,  dixenmb  ei,  "]|£ia^  etunofi  ad  , 
'^/"^  "  ^'  "^  '*''  potentissinie,  tss.  parte  Pandnlfl,  aubdiaooni  ac 
fnnicD  "  "  domni  Papas  familiariB,  qui  pro  utUitate'  vestra  et  regni 
'  veBteri  TobiBoum  cupit  habere  colloqoiam  j  proponet  enim  tibi 
'  qoaiidaiii  paois  formam  qua  poterie  Deo  et  eoclesi^  re- 
"  coiLciliari,  licet  iu  curia  Bomana  a  jure  regni  Angliie  ab- 
"  judicatas  fueris  et  senteutialiter  condenmatuB,"  Res  yero 
cum  Templariomm  verba  intellexisset,  jusait  TempIarioB  me- 
Hifl  inter-  •"oratos  propter  Pandulfnin  qnantooins  transfretare,  Venlt 
view  viih  ergo  Pandnlfus,  ut  dictum  est,  iuvitatuB  ad  regem ;  et  apud 
John,  sod  Doreram  cum  ipso  locutus  e3t,''dicena ;  "Ecoe  res  Francornm 
'*  potentiBomus  iu  ostio  Secaum  flumiuis  cnm  innumera  uavinin 
'  moltitndiue  et  maximo  militnm,  equitum,  peditnmque  sti- 
*  patus  agmine  ad  hoc  e^ectat,  ut  majoribus  adhuc  vaUatus 
'  caterris  super  yos  et  regnnm  vestrnm  hostiliter  veniat,  et 
"  quasi  Deo  et  summo  pontifici  rebellem,  a  regno  t€  violenter 
"  depellat,  atqne  anotoritate  sedis  Apostolica  reguum  Anglige 
"  perpetuo  jure  poseideat.  Teniunt  etiam  cum  illo  omnes 
"  ejuscopi  dudutn  ab  Anglia  proscripti,  cnm  clericiB  et  lucis 
"  exnlantibua,  ut  ipso  duce  sedes  episcopales  cum  rebus  aliis 
"  te  invito  recipiaut,  et  obsequium  vobis  olim  et  antecesBoribus 
"  veefcris  exhibitum  ipsi  de  csetero  'reverenter  impendfuit. 
"  JactcMi  se  prfflterea  idem  rex,  cartas  b&bere  omnium  fere 
"  Anglice  maguatum  de  fidelitate  et  snbjectione;  unde  pleuam 
"  concipit  securitatem  ad  finem  optimum  rem  perducere  in- 
"  choatam.  CouBule  ei^  >  saltern  nunc,  quasi  in  estreiuis 
"  agenti,'  utilitati  tuce ;  at  ad  p<£nitentiam  redeas,  et  Deum, 
"  Quem  contra  te  ad  viudictam  provocaeti  graviaeimBm,  pla- 
"  care  ne  differaa.  Si  euim  aufficientem  pr»8tare  volueris 
"  cautionem  judlcio  eodesi^  parendi,  et  hnmiliari  pro  Ipso, 
"  Qui  Se  pro  te  hnmiliavit,  poteris  ex  dementia,  sedis  Apo^to- 
"  licee  regnum  recuperare,  a  quo  pro  contumaoia  Eomie  ab- 
"  judicatas  fuiati.  None  aalem  ne  supergaudeaut  de  te  inimici 
"  tni,  revertere  ad  cor  tuum,  cavens  ne  te  in  talem  difficul- 
"  tatem  inducas,  de  qua  te  volens  espedire  uon  vaJe^." 

Qiiomodo  rex  Johannes  fwerit  ad  ptBaitentiam  provoeatm. 

Joho'sfont     Bex  denique  Johannes,  his  auditis  ac  mednllitns  intellectis, 

resa<«iB  foT  confasas  est  valde  et  mente  nimia  pertarbatoa,  videns  audique 

HubmissioD.  gjy  perfculam  imminere.    Erant  enim  qnatuor  causie  princi- 

pales,    quae   ipsum    ad    pceniteDtiam    sunnl    eb  satisfactionem 

oompulerunt.     Prima,   quod  jam    per    quinqueuninm  excom- 

'  ayenli]  agens,  O,  W. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


munic&tns  pyrmanaenkt,  Deumqne  et  sonctam  ecclesiam  in  tan-  A.D.  I{!13. 
tam  offenderat,  qnod  de  animfs  aace  ealnte  penitna  desperabat. 
Secundfl,  qnod  r^e  Francomm  odTentum  metTiebat,  qai  circa 
marie  Utora  cum  innmnera  anaatornm  copia  espectana  insidias 
snee  dejectionis  parabat.    Tertia,  quod    si    forte    cam   hoatibus 
anpervenienfabns  belli  certamen   iniret,  verebatar  ne  a  mag- 
natibuB  Anglia  et  propria  gente  solua  in  campo  relinqueretnr, 
ant  inimicis  ad  perdendnm  traderetar.    Qoartam  vero  cansam 
aliis  omnibna  plus  timebat;  instabat  enim  dies  Hominies  Asoeii- 
aionis,  in  qua  jaxta  proplietiam  Petri  beremitce,  de  quo  enperius 
relatnm  est,  cum  ipsa  vita  regntun  tam  temporale  quam  tetcr- 
nnm  amittere  verebatur.    His  antem  et  consimilibns  causia  in 
deaperationem  prolapsus,  persuasionibns  Pandnlfi  adqiiierit,  et  (.  31. 
sul»criptam  pacis  formam  non  sine   dolore  concessit.    Juravit  He  swears 
ergo  res,  tactis  sacrosanctis  EJTangeliis  in  prfflsentia  Pandnlfi,  ^  snbimt, 
ee  judicio  occleBite  paritnrum ;  et  sesdeciia  cum  eo  comites  et 
barones  es  potentioribuB  regni  in  animam  ipsius   regis,  qnod 
si  forte  facti  posniteret,  ipsi  enm  pro  possibilitate  ad  satiafae- 
tionem  compellerent. 

Carta  regie  Johmnie  de  satiafaatione  facta  arehwpiecopo  Gamiua^ 
riertsi  et  monackis  Oantif.(men8{bm  ei  alUi  Anglice  prmlatis 
de  rettiUnUone  ahlatorum. 
ConTenemnt  apad   Doveram  decima  tertia  die  Mail,  vide-  Dover, 
licet  die'  Lunce  proiima   ante  Asconsioncm  Domini,  rex  et^^^'^r- 
Fandul^s,  cum   comitibus,   baronibua,  et  turba  mnlta  nimis, 
ubi  in  BnbaeriptanL  pacis  Formam  unanimitcr  cousensemnt : 

"  J[obannes],  Dei  gratia  res  Anglite,  omnibos  presentos  lite-  John's 
ras  inspeetnris,  salutem.      Per  has  patentes  literae,  sigillo  "'"5^."' 
nofltro  mnnitaa,  volomus  ease  notum,  quod,  nobis  prffisentibna       "u™"™. 
et  maudantibns,  bi  quatnor  l^irones  nostri,  Wiltelmus  scilicet 
comes  Saresberite  frater  noster,  Beginaldaa  Comes  BoDoniee, 
Willelmus  Comes  Warenne,  et  W[illelmus]  Comes  de  Pera- 
riis,  juraTerunt  in  animam  nostram,  qnod  nos  subaoriptam 
pacis  formam  bona  fide  per  omnia  corabimns  obBervare.    In- 
primis  itaqne  solenniter  et  absolute  jnravimos  stare  man- 
dates domni    Fapsa,   coram  ejus   nundo'   super    omnibna 
pro  qnibuB  escommnnicati  samns  ab   ipso ;    et  veram  pa- 
oem  et  plenun  sectuitatem  prEestabimns  venerabilibas  viris, 
S[tephano]    Cantuariensi    archiepiscopo,  ■  W[ill6lmoj    Lon- 
doniensi,  E[aetacliio]  Elyensi,  G.'  Herefordensi,    J[ocelino] 


1  The  two  dat«8  do  net 
TUs  Moudsj  vas  20  Maj-. 


agree,  i 


.■«]   I 


)  Pm.  i 


^n !  legato,  B. 
I       >  i.e.  GilBB,  Mffidiui 


T-'^-^p:r^-^"(9::v'7^!r,^'w«5ia?w^^ 


542 


UATTHJII  P&RISIEHSIS  CHBONICA  HAJOSA. 


AJ).  1213. 

ohuterof 
enbtnis- 


■'  Bathoniensi,  et  H[ugoni]  Lincolniensi  episcopis,  priori  i^uo- 
qne  et  monafihie  Cantnarienaibns,  et  Boberlo  filio  Walteri, 
et  Enstachio  de  Vesci,  nwnon  et  csBteria  clericis  et  laacia  ad 
hoc  negotiam  contrngentdbus ;  prteHtando  eimnl  coram  eodem 
'  legato  vel'  delegato'  publics  jnramenttim,  quod  ipsos  cum 
Enis  nee  Itedemns,  aec  Isedi  faciemne  vel  permittemua  in 
personiB  vel  rebus,  illisque  dimittemns  omnem  indigna- 
tionem,  et  in  gratiam  nostram  eoedem  recipiemns .  sc  tene- 
bimus  bona  fide ;  quodqae  pnefatos  arcbiepiscopum  et  epi- 
scopos  non  impediemns,  nee  faciemne  sec  permittemns 
aliqnatenne  impediri,  quo  minna  ipsi  libere  mvaa  eseqnantar 
officium,  et  plena  jnrisdictionifs  bum  anctoritste,  pront  defaent, 
utantm'.  Et  super  his,  tam  donmo  Fape  qnam  ipsi  archi- 
episcopo  et  siugnlia  episcopis  nostras  patenteB  literaa  ezbi- 
bebimns,  faoientea  ab  epiacopie  et  comitibns  et  baronibos 
nostris,  qnot  et  qnos  pnefati  arcbiepisoopne  et  episcopi  pos- 
tulant, jnramentA  et  eonun  patenteB  literas  eshiberi,  qnod 
ipei  bona  fide  studebunt  ut  heec  pax  et  gecnritae  firmiter 
obseryetnr.  Et  ei  forte,  quod  Dens  avertat,  per  noa  ipsos 
vel  alios  contravenerimns,  ipei  pro  ecclesia  contra  violatorea 
gecuritalia  et  pacia  mandatis  Apoatolicie  inhterAbant,  noaque 
'  perpetno  vacantium  ecclesiamm  cnatodias  amittsmos-  Quod 
"  si  forte  neqniverimus  ad  banc  nltimam  partem  juramenti 
eoa  induoere,  videlicet  qnod,  si  per  noe  ipeoa  vel  alios  CMitra- 
"  venerimna,  ipsi  pro  eccleeia  contra,  violatores  paois  et  secn- 
~  ritatia  mandatis  Apostolicis  inhierebunt,  noa  propter  boo 
domno  Papse  ac  eocleai^  Bomante  per  uoatraa  patentee  lite- 
ras obligavimus  omne  jus  patronatns,  qnod  habemns  in 
eccleaiis  Anglicania ;  et  sio  omnes  literae,  quie  pro  secnritate 
"  prtediotomm  eunt  eshibendm,  presfatis  srobiepiacopo  et  epi- 
"  Boopia  ante  annm  ingressum  in  Angliam  trauBmittemas.  Si 
vero  nobis'  plaonerit,  stepe  fatuB  archiepiacopuB  eb  episcopi 
praagtabunt,  aalvo  honore  Dei  et  eccleaice,  jnratoriam  oaa- 
tionem  et  literatoriam,  qnod  ipai  neo  per  ae  nee  per  alium 
contra  peraonam  nostram  vel  coronam  aliqnid  attemptabnnt, 
nobia  prsadictam  eis  secnritatem  et  pacem  servantibtis  illi- 
batam.  De  ablatia  antem  plenam  reatitntionem  et  de  damnis 
reo(»npenaationem  snfScientem  omnibns  impendemns,  tam 
olericia  qnam  laicia  ad  hoc  negolinm  pertingentibns,  non 
solum  remm,  aed  omninm  libertatum,  et  restitutae  oooBer- 
yabimna  libertatesj  archiepiacopo  qnidem  et  epiacopo  Ijin- 
''  oolmenai  a  tempore  snee  conaecrationiB,  allis  antem  a  tem- 
pote  disoordiea  inchoatie.      Ifeo  obatabit  tdiqua  pactio  vel 


1  vel  ddigala]  om.  0. 


'  ntrbitj  Rtptaui  In  B. 


a£a'«cMJXn  >,^-     ..  ._'"■■  ; 


DE  TEHPORB  REGIS  JOHANHIS.  54>3 

"  promiBBio  seu   coneeasio,   quo  mioTis  et  damna   reccanpen-  A.D.  1313. 

"  eentur   et  reetitnantnr    aljlftt^,   tain    vivorum    quam    etiam  John's 

"  deftmctoruin.     Tfec     aliquid  retiiiebimns    prietextn    servitii  "^^[J^ 

"  qnod  nobis  debaerab  impendi,  aed  poatea  nobis  debita  pro  gj^n^ 

"  servitJo  recompensatio    tribuetur.      Statimque  omnea    qaos 

"  detdnemns  clericos,   faciemaa  absolutos  dimitti    ac  resfcitni 

"  propriie  libertati,  cum    laicia    qui    iHyus  occasione    negotii 

"  detisentar.      Incontineiiti  qnoque  poat  adventnia   illias,  qui 

"  BOS  debet  absolvere,  faciemua  de  parte  reEtitntionie  ablato- 

"  rum  octo  milia  libraa  legaJiuin  aterlicgormn  pro    solvendis 

"  debitis     et  faciendia   expensie    nunciis    prEsdictorum  arcM- 

"  episcopi    et    episcoporum    ac    monachorum    Cantuariensium 

"  asBignari,  sine  impedimento  quolibet  per  potestatem  nostram 

"  ad  eoa  libere  defereudoriua,  ut  expediU  Teniaat  in  Angliom 

"  bonoriflee  revocati;  videlicet  S[tepbaiio]  Canfaiarieiiei  archi- 

"  epiacopo  dno  milia  et  quingentas  librae,    W[illelmo]   Lon- 

"  donienei    aeptio^entaa   «t   quinqnagiuta   libras,    E[ustachio] 

"  Elyenai  aeptingeiitas  et  quinquaginta  libras,  J[oceliao]'  Ba- 

' '  tbomensi    septiugentas    et    qninquagiiita    libras,    H[ugonij 

"  LiDColniensi,  septingentas  et  qninqn^nta  libraa,  priori  ^  6t 

"  monacbis  Cantuarienaibna  mille  libraa.      Et  protinus  post- 

"  quam  pacem  istam  duxerimna  acceptaudam,  assignari  facie- 

"  mus   absque    mora    arcbiepiscopo    et  epiaoopja,  clericia    ac 

"  eccleaiis  universis,  in  manibus  nuuciomm  vel  procuratorum 

"  ipsorum  mobiiia  omnia  cum  adminiatratione  libera  eomndem 

"  et  in  pace  dimitti.     Interdictum  yero,  -aUagatki  vulgariter 

"  nunoupatum,  quod  proponi  fecimus  contra  eccleaiaaticas  per- 

"  sonas,  publico  revoeabimns,  protestando  per  noatraa  patentes 

"  literal  arebiepiscopo  tribuendas  id  ad  nos  nullatenua  perti- 

"  nere,  qnodqne  illnd  de  CKtero  contra  ecclesiaaticaa  peraonas 

"  nullatenuB    faciemua   proponi;    roTocantes  pneterea  ntlaga- 

"  tionem  laicorum  ad  boo  negotium  pertinentinm,  et  remit- 

"  tentoB  omnia  qute  post  interdictum  recepimus  ab  hominibus 

"  ecclesiarum,  pweter  regni  conanetudinem  et  eoclesite  liber- 

"  tatem.    Si  vero  anper  damnia  vel  ablafcia,  aut  eorum  quanti- 

"  tate  vel  »etimatione,  quseatio  ,  fuerit  de  facto  auborta,  per 

"  legatum  vel  delegatmn  domni  PapES  reeeptiB  probationibus 

"  termiuetur.      Bt  bis  omnibus  rite  jJOractis,  relasabitur  sen- 

"  tentJa  interdicti.      Super  cieteris   autera  oapitulis,   ai  qute 

"  ftierint  dubitationea  sabortaB,  de  quibua  merito  debeat  dnbi- 

"  tari,  nisi    per  legatum  vel  delegatnm  domni  Papee  de  par- 

"  timn  fnerint  volnqtate  aopitsa,  ad  ipsina  referaittnr  arbitrinm. 


^  JomKno  .  .  ^rat\  om.  W-       ]      '  Jobn  Sittingboqrae. 


!'K!K^-^-niif:tf^;^i^ffj  3 


544 


MATTHXl  PAHISrENSrS  CHRONICA  MAJOEi. 


f.  31  6. 

Bainaid's 

Castle. 

Nicholas, 
MBhopof 
Tnaeulum, 
legale 


Death  of 
Geofllcey 

Kti-Feter. 


signs  his 
the  Pope's 


,  "  nt  super  [his '  quod  ipse  decreverit  obser7e|nr].  Teste 
"  jneipso,  ^ud  [Doveram,'  decima  tertia  die  Mali,  anno] 
"  regni  noatri  deoimo  quarto." 

Per  idem  tempiK  rex  j[ohannes],  arguens  Robertum 
filium  Walteri  proditionis  et  rebellionia,  aternere  fecit 
caetrum  Bainardi  Londoniis  in  crastino  aancti  Hyllarii, 
per  loaDtis  Londoniensiiim,  scilicet  die  "  LuiiEe.  Die  vero 
Jovis  proximo  sequeute  Nicholaus'Thuacolamis  epi- 
Bcopns  legatna  in  Angliam  venit,  aceedens  primo  apud 
Westmonaaterium,  moram  ibidem  faciens  per  octodecim 
dies,  diligentem  tractatum  habens  com  conventu  ipsius 
ecclesiEe  de  reformatione  spiritualium  et  temporalium. 
Idem  vero  apud  Evesham  festo  Sancti  .^Bdmundi  ve- 
niens  Rogernm  ejosdem  ecclesise  abbatem  manifestia 
ex  causis  deposuit,  subatituens  ibi  Badolfum  priorem 
Wigomise.  Eo  quoque  tempore  obiit  Galfridua  filius 
Petri,  Anglias  juaticiarius. 

Qnomodo  rese  Anglorwm  Johannes  eoronam  et  regnum  A-agU^B  in 
mawMfl  ImweenUi  Papm  resigmiverU. 
Kebns,^  ut  Jam  diotnia  est,  ezpedibis,  convenenint  iteram 
rex  Anglomm  et  Pandnlfus  cum  proceribns  regni  apnd  domnm 
militnm  Templi  juxta  Doverum,  decimft  qninta  die  Haii,  in 
vigilia  Bcilicet  Dominicte  '  A^cenaionis ;  uM  idem  res  jnata  qnod 
Romffl  faerot  Bententiatum  reaigna^t  coronam  auam  com  r^nia 
Augliee  et  Hybemice  in  manna  domni  Fapm,  oujna  tnnb  vices 
gerebat  Pandnlfns  memoratua.  Facta  antem  Teaignatioiie,  dedit 
Papee  et  ^uB  sncceaseribns  regna  priedicta,  qoie  et  carta  sub- 
Bcripta  confirmavit: 

"  J[obaniieB]  Dei  gratia  res  Anglic,  et  CEetera,  omnibns 
Christ!  fidelibna  banc  cartam  inapecturia,  aalntem  in  Do- 
miao.  tJnireraitati  vestrss  per  hano  cartam  Eigillo  noatro 
munitun  volnmos  ease  notom,  qnod  cnm  Cenm  et  matrem 
nostr&m  ecclesiEun  aanctam  offenderimne  in  mnltJa,  et 
'  proinde  diviiia  mlBerioordia  plnriinnm  indigeamus,  nee  qnid 
digne  offerre  poasimns  pro  satiBfactione  Deo  et  eeclesiss 
debita  facienda,  nisi  nos  ipsos  hmnUiemuB  et  regna  nostra; 


'  Tie  MS.  ia  hynred  here. 

*  Jan.  - 14   irai  a  Tuesday   in 

1213-14. 

^  In  the  margin  is  a  representa- 


I  IJon  of  &6  charter,  with  "Carta 
"  detestshiliB  "  below  it. 
'  IMiiTCa]  om.  W.   The  date  is 
I  again-wTOngiasthiRdaywiuSSMaf. 


^iP'W'f^WS'^ 


DB  TEMPORE  BEGIS  JOHANNIS. 


545 

volentes  DOS  ipaos  Imimliare  pro  lUo  qni  Se  pro  nobis  hnmi-  A.D.  1218. 
liavit  neqne  ad  morteni,  gratia  Stuioti  Spiritna  inspiraiite,  JdIid'b 
iWHi  Ti  interdictji,  neo  timore  coacti,  sed  nostra  bona  sponta-  obatMrof 
neaqne  yolimtate  ao  commnnl  consilio  baronnm  nostromm  ^^°"" 
conferimtiB  et  libera  conoedimna  Deo  et  sanotis  Apostolis  Ejus 
Peko  et  Panlo  et  eaaiotse  BomanK  eodenin  matri  nostrge  ac 
domno  Fapta  Innocentio  (ijiiBqae  catJiolioie  snccesBoribns 
totom  regnam  Anglite  et  totam  r^^naoi  ^■yheraite,  cnm 
omni  ixae  et  pertinentiis  Btus,  jftw  remiasione  omniom  pec- 
oatomm  ooatrorum  et  totiua  generia  nostri,  tain  pro  ■vivis 
qnam  pro  defonctis ;  et  amodo  ilia  ab '  eo  et  eoclesii^  Bonuma 
tanqoam  feudwios '  i-ecipientea  6t  tenentea,  in  x^eeaentia 
pmdentis  viri  Pandulfi,  domni  Papsa  aabdiaconi  et  famlliaris, 
[fidelitatem]  exinde  prsedicto  domno  Fapffi  Innooentio  ejnsqne 
catboHcia  snccessoribus  et  eocleaito  Bomaom  aecundum  anb- 
scriptam  formam  feeimnB  et  jnraTiinns,  et  homagium  ligium 
in  prseeentia  domni  Papss,'  ai  coram  eo  ease  poterimna,  ei- 
dem  faoiemna ;  anccesaores  'noatroa  et  h^redes  da  oxore  nostra 
in  perpetunm  obligautes,  vt-  simili  modo  anmmo  pontifici  qni 
pro  tempore  fnerit  et  eccIesiaB  Bomante  aine  contradictione 
debeant  fidelitatem  prEsatare  et  bomaginm  reoognoscere. 
Ad  indicium  antem  hajns  noatrie  perpetoie  obligationie 
et  concesaionis,  volnmua  et  atabilimoa,  nt  de  propriia  et 
specialibua  redditibaa  nostris  pnedictormn  regnomm  pro 
omni  serritio  et  conauetudine,  qn^  pro  ipais  facere  debemna, 
salvia  per  omnia  dcnaiiis  beat!  Petri,  ecclesia  Bomana  mille 
marcas  esterlingorom  percipiat  annujttim,  in  feato  scilicet  ' 
aanoti  Michaelis  qningentaa  maroas  et  in  Pascba  qningentaa, 
septingentaa  scilicet  pro  regno  Anglite,  et  trecentas  pro 
regno  Hjberaiee,  aalTis  nobis  et  bceredibos  nostria  jnstitiis, 
libertatibos,  et  regalibos  nostris.  Qoie  omnia,  sicat  sapra- 
Bcripta  eimt,  rata  esse  volentea  atqae  firma,  obligamns  nos 
et  saccessorea  nostros  contra  non  [venire^;  et  ai  noe  vel  ali-. 
qnis  Btto]cessorain  nostroram  contra  [hseo  attemptare  prie- 
smnpsent,  quiounqac]  ille  fnerit,  niai  [rite  oommonitns  reai- 
poerit,  cadat]  a  jare  regni.  Et  hceo  oarta  obtig&tioms  et 
coucessionia  nostras  semper  firma  pennaneat.  Teste  meipso, 
apad  domtmi  militam  Templi  jn^ta  Boveram  coram  H[etmoo] 
Dablinensi  archiepiscopo.    J[olianne]    Kormcenai   episoopo. 


»  06  «o]  ft  Deo,  MS.  Celt.  Qeo- 
pa&ftE.  I.fromwhictithe  cop;  of 
this  docmneBt  is  printed  in  the 
IVBdm,illl. 

'  faidarim}  80  Pw.  in  flie  mar- 
T01.n. 


gin ;  feodarins,  O.  B.  has  lemai' 
darist.OB'W. 

°  Papa]  Par.  has  inserted  Pan- 
du^M  aboTS  this,  in  the  maigiD, 

<  The  MS.  ie  injured  beie. 


ammfi^ 


jip-  -^^rr^   ■^■w-^^m^-^mSTf.  "Tf-Wa!"'^RF«PW^™r"W'/;V<(?!"a 


546        UA.tTH^I  PABBIENSTS  CHEOmCA  UAJOBA. 

AJ).  1313.  "  Q{aliKdo]  filio  Petri  W[illelmo]  comite  SweBberisB,  "Wtil- 
Jobn'a  "  lelmo]  comite  Penbroc,  £[egiiiitldp]  comite  BononiEe,  ^[il- 
charterof  "  lelmo]  oomite  Warenne,  S[ahero]  comite  'Wintomensi, 
^*'8°8-  "  W[illelmo]  comite  Armidel,  W[illelmo]  comite  do*  Forariia, 
""'  "  WpUelino]  Briwere,  Petro^o  Hereberti,  Warino  filio  Cfe- 

"  roldi,  XT.  die  M(ui,  anno  regni  noBlari  decimd  quarto." 


Be  homagio  regis  Joha/Bms  faet^  Pa$CB  Xrmoeeniio  et  eedceia 

Foimof  Carta  itaqoe  regis  in  Boriptnm,  at  dictnm  est,  reiiaota,  tra- 

John's        AiAib  earn  rex  Pandolfo,  Bomee  pap»  Lmocentio  deferendam, 

tb^D^     et  continuo    cnnotia    videiitibns   homagiom.  fecit  Bnbacriptnm: 

"  Sgo  JohanaeB,  Dei  gratia  rex  Ai^liee  et  dominiis  Hjbeniife, 

'  ab  hao  bora  et  in  imtea  fidelis  ero  Deo  et  beato  Petro  et 

'  ecclesim  Bomante,  et  domino'  meo  papia  donmo  Innooentio 

'  tijoaqne    BncceaaoribnB   catboUce   intrantibuB.      Kon   ^ta   in 

to,  is  dicta,  consensn  Tel  oonsilio,  nt  yitam  perdaitt  vel 

'  membTa,  vel  mala  captione  capiantnr.    Eonun  damjinm,  si 

'  soivero,  impediam  et  remanere  faciam  st  poteroj  alioqnin 

*  eis  qnam  citios  potero  intimabo,  vel  tali  persons  dicam, 
'  qaam  eia  oredam  pro  certo  dictoram.  Consiliom  quod  mihi 
'  CTediderint  per  se  vel  per  simcios  enos  sea  lit^rae  soaa', 
'  seoretom  l^ebo;  et  ad  eomm  damnmn  nnlli  pandam,  me 
'  soiente.    Patrimoninm  beatri    Petri,  et  spedaliter  regnnm 

*  Anglite  et  regiram  Hjbemiie,  adjotor  ero  ad  tenendnm  et 
'  defeudendom  contra  omnes  bomines  pro  posse  meo.      Sio 

*  me  a4]*aTet  Dens  et  bso  aancta  Ertmgelia.    Amen."     Acta 
i>                   mA  antem  bsoo,  at  pnedictnm  est.  in  Tigilia  Dominioe  As- 

oeneionia,  prEesentibne  episoopis,  comitibus,  et  magnatibns 
snpradictis.  Fostea  Pandolfiis  pecaniatD,  qnam  in  airatn 
Btibjectionis  res  contulerat,  snb  pede  suo  coheDlcavit, 
Porutet  et  tunc  archiepiscopuB  dolens  reclaiuant.  Instabat 
M»  ^""  ^^*^"i  "^^  AsceiiBioniB  Domini  in  oraatJno,  fntmtis  non  nolnm 
Uoae  veri-  ^g'l  ^^  ^  ^^^  omnibns  tam  Eibseiifdbiis  qnam  prEBBentibns, 
tatUaa-  nimis  sospectos  propter  aBBertaoaos  Petri- beremitce ;  qai,  nt 
pendntauT,  pnedictmn  eat,  eidem  regi  prophetiBaverat,  qnod  in  die  Asoen- 


i<fc]c 


11.0.T 


3  In  the  margin  Far,  lias  written, 
!'  Nunc  Terificatum  est  nomeu  e^aa 
"  pronoBticnm,  Bcilioet  JohauneB 
"  extorrjfi,  in  prima  circa  ipmm 
"  pR^etia,  postqoam  jllud  torpe 


"  acciderat  significatiTtmi  qnod 
"  baptizatiw  in  bq^Elaio  ^esmt." 
'  Par.  has  altovd  dSuo  (donma) 
to  i^  (domino),  and  iaserted  dSia 
(donmo)  before  Jmocsntio. 


f?i;jEj5i:-«™*j^i>r 


DE  TEBIPORE  REGIS  JOfiANNlS. 


547 

Bionis  Domini,  nee  deinoeps,  erat  rez  fbtimiE.  Sed  onm  diem  AJ).  1213. 
prsefixmn  Bums  et  incc^anus  pneterisBet,  Petrom  pnefatom, 
qui  in  castello  de  Oorf  in  vincnlis  tenebatar,  jnfidt  rex  caadis. 
eqnonua  alligatam  ad  Tillam  de  WEtrrham  per  plateas  tralii, 
*et  ibidem  cum  filio  ejnsdem  Petri  patibalo  mtspendi.  Unde 
moltis  videbatnr  indignnm,  qaod>  tam  cmdeli  morte  pro  as- 
sertiraie  veritatis  pttniretm-.  Si  enim  e»,  qnte  snperios  gestia 
legmttDr,  Bubtiliter  perpendantor,    comprobabitar  ipsam  men-    . 


Ui  FemMlfue  cum  pari^  resMMionis  damtiomm  ad  OalUae 
transfreta/oerii. 

His  itft-gestis,  Pandotfns  cum  cartifl  memoratis  tranefretavit  Pandniph 
ad  Galli^r  octo  milia  libraa  esterlingorom  seonm  gerena,  at  l^!?j"^  ** 
arcbiepiacopo   et  episcopis,  monacbisqne   Cantnariensibus,   ac  ^^  ^ 
oteteriB  caasft  interdidj  exolantiboB  in  parte  '  reetitntioma  face-  momsbes 
ret  ablatormn.    Cmn  antem   tenor  cartarnm  et  pne&to  pacia  Philip  to 
fonna  illis  omnibuB  placnisset,  persnaeit'  diligenter  PfrndnlfoB  g*™  ^P,*"^ 
at  paoifice  redirent  in  Angliam  epiacbpi  supradicfci,  residanm  ?^^^|jf 
reetitnyonis  jlico   perceptnri,    Deinde  regem  Fraacorum  dili-  EngUnd. 
genter  admonere  ciepit,  qui  jam  paratos  fuerat  in  mann  rio- 
lenta  ad  Angliam  hostiliter  traos&etafe,  at  desiBtepBt  a  pro- 
poaito  et  ad  propria  pacifioe  remearet;  non  enim  potait  sine  f- 33. 
offensiane  smnmi  pontificia  terram  Angliee^  vel  ipBum  regem 
infestare;  cum  ille  paratns  sit  Beo  et  asinctfe  ecclesise  ejnaqne 
qrdinatis  satisfacere,  atqne  domni  Pap^  catbolicia  joaaionibua 
obedire.    Hiec  aadiena,  rex  Praneonmi  iratoa  valde   dixit,  se^eerof 
jam.  in  apparatu  naviam,  vietaaliiuii,  et  armomm  pbisqncmi,  I^JiP' 
sexaginta  milia  libras  ezpendiaee,  et  es  prteoepto  domni  Papee 
laborem   pnefatum  et  in  peccatonun  remisaionem  snscepisse. 
Et  mt  renun    &teamar,'    idem    rex    anggeetionibne   PandnlQ  His  kbhod 
assensnm  nnllatenns  pr»btiiBset,  nim  aolns  comes  BTandrenaia  ^'  sibmit- 
Philippus'  ipsnin  sequi  contradioeret.    Fnerat  enim   r^  An-  ™^!,Ij^'i 
glormn   ooiif(BdeFai;DB,    et    ideo    contra  pactum    anum    venire  count  of 
nolnit.    Dixit  pneterea  idem  comes,  im'nstnm  foiase  bellom,  Flanders, 
quod  ad  debellandnm  regem  Anglomm  eoBceperat,  cum  niillna  J*?"??  ^ 
anteoeasomm   snorum  jna    aliqaod    eibi    bactenns     in   regno '*"" 
Anglite  vendioasset.    Adjnnidt  insnper,  qnod  rex  !Frajiconun 


'  quod]  qni,  W. 

>  parte]   partem,   0.  W„  as  B. 
originally,   but   (he   m   baa   been 

■  pertmuU]  peranadet,  0.  W. 


*  O.  W.  ioB.  inlrare. 

'  /ateamur]  So  altered  bj  Par. 
hom/ateatur,  vliich  O.  W.  have. 

*  Fiil^j^usJ  8ic,  etroneonalf  tar 
Ftrrtaiditt.  ■  .      ■ 

HH  2 


■•.■■ -^TT^'"^^*^'  ^^^^'T^'^ff^^'T^ 


54$        HATTBiBI  PABISIEtrSm  CBBONICA  .HAJORA. 

AJ>.  1213.  terras  snaa  et  oaatolla  injnste  occiqmverat,  et  occnpatam  tuere- 
ditatem  snam  contra  joatitiam  detinebat,  qnare  cam  ipso  ad 
Angliam  veiure  nolebat. 


Utf 


I  Fraacorv/iri  in  comiiem  Flandrice  vm^ttm  /eearti. 


Invs^ono: 
Flanders' 
1^  Fbilip. 


His  forces 
anemlilent 

the  Swiae. 


'Jlie  count 
ofFIanderg 

from  Jobn. 

Qnomodo 

propotito 

Praneonim 

regit 


Onmqae  rex  Praacomm  a  oomite  Flandrensi  talia  audisset, 
ira  Tehementl  incandnit ;  ipsnmque  ditfidens,*  a  caria  sua 
confestim  recedere  pwcepit.  Juravitqae  dicens  per  saactos 
FrancUe,  "Yel  FianJcia  eiit  Flandria,  vel  Flaudria 
"  Francis."  Qao  recedente,  rex  rrancomm  terrain  comitis 
ingrMsns,  igne  aa  ferro  qoseqae  sibi  obvia  depopolando  con- 
gumpdt-  B'antis  praeterea  et  claesis  sute  CQBtodibaa,  qni  in 
ostio  Secante  fliuninis,  nt  prssdmmiiB,  expectaverant  com  Tio- 
tnalibns  et  armis,  signifioavit,  qnatinns  dilatione  postposita 
TersQB  Srine  Flandrin  portom  vela  dirigerent  atqne  ad  enm 
illiic  Tonire  qnantocioa  festinarent ;  quod  ita  &ctein  est.  Comes 
Flandi^mds,  impetum.  s^epedioti  regis  plnrimnm  timens, 
citisHimo  volatu  regi  Anglorom  nnnciavit  qnce  eirca  eum 
facta  fuoraiiit,  implorans  diligent^  nt  militare  sibi  snbaidinm 
mittcre  dignaretnr.  Quo  audito,  res  Anglorom  destinavit 
in  snooursma  comitiB  memorati  IHtrem  Bttom  WiUelmnm 
oomitetn  Saresberienaem,  WilTelmum  dncem  Hontlandiu,  et  . 
Beginaldnm  comitetn  Boooniss,  bellatores  electos,  cum  navibna 
quingentis  et  militibns  septingentis  et  femilia  mnlta  nimie 
tain  equestria*  qnam  pedestria  ordinia  j  qui  velia  proaperis 
versuB  Flandriam  properantea,  per  portam  Svniue  transilnm 
faciebant.  TSbi  tantom  naviTUa  mnltitcidinem  stapefacti  intn- 
entes  et  non  mediocriter  admirantes,  cognoTerant,  missis  es- 
ploratoribns,  claasem  esse  regis  Francorom,  qnte  illnc  naper 
advenerat,  et  in  *  ipsa  omni  fere  cnstodia,  exceptis  paacia  ma- 
rinellis,  carere.  Esierant  enim  ad  prfedandnm  militea  qnibns 
na^l^um  fiierat  oommi&snni,  tit  terram  comitia  Fiandrise 
depopnlando  TastArent.  Qaod  cum  principes  militiie  re^ 
Anglomm  cc^novisacnt,  ad  arma  proailitmt,  olasaem  aoriter 
invadnnt;  et  in  brevi  nantis  subjngatis,  fimibna'  navinm  pne- 
<naia,  fa^acentas  &x.  eis  frnmaito,  vino,  farina,  oame,  armis, 
ao  rebns  ttlila  onnataa  verana  Angliam  Keptono  oommittnnt, 
fTaves  pr^tcrea  centum  vel  eo  amplins,  qofe  in  aicco  atabant. 


>  d^deiii]  difGdieng,  B. 


■  equestrit .  .  ptdesMt]  eqnestri 
.  pedeslti,  B.  O.  W.,  and  bo  the 


Hist.  Anglor.,  omitting  mtUnit. 

*  in  ipta]  ipsa,  W. ;  ipsam,  Hjst. 
Angl. 


DE  TEHPOBE  BEGIS  JOHAimiS. 


549 


injecto  igne  combussertmt,  ot  camm  apolia  rapnerunt.    In  hoc  A.D.  1318. 
antem  eaan  rei  Franeoraiii  et  toto  fero  trtmsmarina  nobiKtae  ^ota  na- 
amiBenint  qnod    in  rebus  hamamis  dulcins  poeaedenmt,     De-  j^^^^ 
inde  comitee  animositate  qoaai  anporflaa  uicitati,   oum  eqaie  eonAustio- 
et  armis  uavibns  erumpentes.  Francos  qni  ab  bac  aufugeramt  item  ti  cap- 
clade  viriliter  iiiBeqnuntnr.    Sed  rex  S^ancorom,  qni  ab  boo  '"""™- 
conflicta  non  longe  aberat,  misit  milites  armatos    de   qnibus 
plarimuia  cionfldebat,  nt  hostes  supei^enientes  longins  arcerent, 
et  qui  esaent  aagaeiter  eiplorarent.    Qui  continno  prosilientes 
ad   arma,  adveraariie   qnantocins  occnrmnt;    commissoqne  ex 
adverais  partihns  prselio,  comites  pnedicti,  non   sine  suorum 
damno,  ad  navea  vis  elapsi  fagflm  capessant.      Illis    antem 
ingressis,    Francigenm    ad   snOB    rsyerbantni*.      Bege 
)  TVancoram   aciscitante  a  militibna  qnid  aotnm  fniBset,  et 
illi  qui   snpervenerant   nude    esaent,   dixeront  exeroitmn  esse 
regis   Anglornm    in    auxiliDin    coniitis   Flandrie    destinatnm ; 
casnmqne  ariaa  olaseis  et  damnnm  irreparabile  quod  acciderat 
regi  per  ordinem  retnlenint.    Bes  qnoque  Philippaa,  onm  bnjnE'  Retam  of 
modi  cognovisaet  evenlum,  a  Flandria  com  magno  ani   sno-  Fbilip  11. 
mmque  dispendio  oonfnsne  recessit. 


De  (digohtione  regis  AnglitB  apad  WinloniiMn  facta. 

£ex  autem  4^gloram,  oum  ea  qnee  in  Flandria  geata  fae- 
rant  a  referentlbns  didtcisaet,  garlsna  est  valde,  et  'aliqnantn- 
Inm  mente  elatus  ob  hoo  qnod  adventum  regis  Francorum  ad 
tempos  noverat  snspensum,  pnecepit  magnatibus  ct 
mnltitndini  qtiam  ad  defensionem  patriee  circa  mariti. 
locaverat,  nt  ad  propria  remearent.  Deinde  misit  militibas 
snis  qui  eraut  in  Flandria  magnam  pecnnise  sammam,  pro- 
mi  ttena  etiam  eis  auztlium  imperatoria,  ut  terram  regis 
Fraacomm  hostiliter  iugresai  iuoendiis  ibidem  vacarent  et 
rapinie.  Ipse  quoquc  rex  apad  Forteemae  esercitam  congre- 
gavit  immensnm,  ut  ad  Fictaviam  trausfretai«t ;  disponena  a 
parte  oocidentis,  sicat  ilii  qui  eraut  in  Flandria  a  parte  ori- 
enljg,  regem  et  regnum  Fraucomm  iuqnietare,  neonon  cum 
omni  nisu  terras  amisaaa  ad  snom  dominium  revocare.  Bed 
aliter  accidit  qnam  sperabat;  magnates  eniro  Anglite  ipsnm 
sequi  nolnerant,  nisi  prins  a  sententia  escommimicationis  ab- 
soWeretar.  Hac  ergo  districtione  rez  compnisua  misit  cartas 
Tiginti  quataor  comitom  et  baronam  ad  arcbiopiscopum 
episcopos  proscriptos  ad  miy'orem  secnritatem,  ut  omni  metu 
deposito  veuirent  in  Angliam,  omnia  gna  et  ablatomm  damna 

'  iwe«]  Davibns,  B,  0.  W. 


John  dis- 
misses the 

Englaod, 
and  orders 
the  soldiers 
Flanders 
attack 
HiiKp's 


refiise  to 
follow  bim 
tiUheis 
absolved. 


550 


biibopii 


MATEH^a  PABiaiENSIS  CHBOHICA  MAJORA, 


AD.  I8l3.  eecundnm  prreecriptas  paoia  fontum  ilioo  perceptnri.    F&adalfo 
Tl»  exiled  itaqne  mediante,  oeceaaaiiis  omnibna  ad  Tepaiiriandnm  paratia, 
aMenderunt  naves  S[taphaQnB]    CantuwienaiB  arcliiepisoopiia, 
W[ille]imis]  LondoniensiB,  E[TiBtaolxiii8]  Elyensis,  HQngo]  Lin- 
oobuessis,    et  E[gidiiui]   Herefordensia  epiecopi,  cum  ctBteria 
clericis  et  laicis  oansa  interdicti  ezulontibnfi ;  et  &ptid  DoTertui 
16  Jnl;.      decimo  septimQ  kaleadaa  Angusti  applioantes,  in  die  beatss  Mar- 
So  Joly.      garitfB  Virginia  Wintoniam '  ad  r^em  veoeront.     Bex  antem, 
cum.  adventma  eoroai  cognoviaset,  venit  obviion.  illiai  et  vise 
f.  3S  6.        iircbiepiscopo  et  epiacopis,  ceoidit  pronna  in  terrain  ad  pedes 
eonun,  lacrjmia  proflisia  obaecrwiB  nt  de  Be  ao  regno  Anglic 
Atwolndoa  misericordiam  haberent.    Videntea  ei^o  archiepiscopua  et  epi- 
win^ "'  scopi  tantam  regia  bmnilitatem,  cnm  lacrimia  ilium  de  terra 
f^      *""    levavenmt,    duoentea    a    destris    eb    a    einistris     ad    ostium 
eoclesife  cathedralis ;    abi  cnm  psalmo  qainqoagesimo,  viden- 
tibiia   magnatibns    conctis  et  nbertim  prse    gandio  fienttbue, 
sicut  mos  est  eccIeBite,  illnm  abaolvenmt.    Et  lisec  abaolutio 
facta  fuit  in  capitulo.  Wjntomensi.     In  bao  antem  abso- 
His  oath.    Intione  juravit  rex,  tactis  sacroeamctiB  evaugeliis,  qnod  aanctam 
ecclesiam   ejnaqne  ordinatoa  diligeret,    defenderet,    et   mana- 
teaeret  oonWa  omneB  adversarioa  bqos  pro  posae  ima ;  qnodqne 
bonaa  legea  anteceasornm  suoram  et  pr%cipae  legea  Eadm^rdi 
regis  reTOGuvt,  et  iniqnaa  destmeret,  et  omnes  hominea  anos 
secnndiua  jnsta  curifo  safe  jodioia  jodicaret;  qnodque  singolis 
'  redderet  jura  sua.     Joravit  etiam  qnod  ommbns  ad  interdicti 
negotiom   pertiugeatibna    infra    proximnm    Faacba    plenani^ 
red^tationem  faceret  ablatornm;  sin  antem,  in  priatinam  ez- 
commamcabioiiis  sententiam  revocaretur.    Jnravit  prmtArea  In- 
nocentio  Papse  q'oaqae  catholicia  Bnccessoribns  fidelitatem  et 
obedientiam,   sieut   auperins   in.   Boripto  redactum  oontinetnr. 
Deinde  archiepiscDpns,  duc«n8  ilium  in  eooleaiam,  misBam  cel&- 
bravit,      Et    post  miaaam  ad  mensam    oum    rege    residonteB, 
.    arduepiscopna  oiim  epiaoopis  et  magnatjbua  nniversiB  epnla- 
bantnr  in  leetitia  et  joconditate.    lu  crastino  autem  misit  rex 
litteraa  ad  omnes  vioeeomites  regni  Auglife,  prcecipiens  at  da 
Bingiilia  dominicomm  snonua  villia  qnatuor  legalea   bomines 
omn  pneposito  apud  Sanatnm  Albannm  pridle  nonaa  Angnsti 
facerent   oonvenire;   nt  per  illos   et  alios  minigtros   auoa  de 
danmis  singolorum  epiacopornm  et  ablatia  certitudinem  inqni- 
His  inton-  reret,  et  qnid  singulis  deberetor.     lade  veto  apud  Portesmne 
'"'P  ^^        cum  featinatione  venieua^  ut  transfretaret  in  Piotaviam,  Gfal- 
goingmto 


»  1T7a(a>u'an]  So  altered  by  Par.  I       '  pienom]    planam,    B.    0. 
from   WintaKie,  wbicb  0-  W.  also  *   Par.  hvi  initten  e  over  the  a. 


p;E  TBHPOI^  REGIS  JOHAJfNIS. 


551 


frido]  filio  Petri  et  epis^po  Wintopiensi  regnnm  Ajiglifs 
nuBit,  pnecipieus  nt  onm -couailio  Oaataariensig  archiepiscopi 
omnia  regni  negotia  ordinarent.  Quo  faoto,  veneront  ibidem 
ad  regem  nameroaa  militnia  mnltitndo,  oouquerentes  qnod  in 
dintioa  qnam  ibi  feceront  expeotatione  omnem  peouoiam  suam 
conBiimpBeraiit;  nude  ipsum  seqtii  neqniverant,  nisi  de  fisco 
illia  neeessaria  ministraret.  Quod  cum  rex  focere  rocneasset, 
iratna  com  private  familia  naycs  lucendit,  et  post  tridaum 
apud  GeBereie'  imiulaoi  appHouit,  magnatibns  biub  domnm  re- 
verb; ubi  «iun  rex  sese  derelictnm  oeraebat,  neoeseitate 
pnlsns  ad  AnglJatn  remeayit. 


A,D.  1218. 

prereuted. 


Jereey, 

returns  to 
England. 


Attempts 
of  John  to 
recall  the 
nobles  to 
h^obedi- 


De  leffwm  et  liheHatvm  deniincialione. 

Dam  h»o  agerentnr,  interfaemnt  concilio  apnd  Sanctum  Cowi<»l  ( 
AJbannm  G-[»lfiridas]  fllius  Petri  et  episcopns  ■Wintonienaia  cum  St^bau 
arobie[nBOopo  et  episcopia  et  inagnatibua  regni ;  ubi,  cunctis 
paoe  regia  dennnciata,  es  ejusdem.  regis  parte  finniter  prie- 
ceptam  est,  qnatinns  leges  Henrici  avi  sui  ab  omnibus  in 
regno  cnBtodirentnr ;'  «t  onmes  leges  iniqute  penitus  enervaren- 
tor.  Bennndatnm  est  prffitereo  viceoomitibos,  forestajiiis,  aliia-  Forma 
que  ininistris  regiie,  sicut  yitam  et  membra  sua  diiigunt,  ne  a  lireoia  iai 
quoquam  aliquid  violenter  esfcorqneant,  vel  fllieui  injuriam.  ?'''"'■ 
irrogare  pr»8umaat,  aut  scotalla  alicnbi  in  VBgao  faoiant,  siout 
facere  cousaevenint.  Bes  vero  Johannes,  cum  se  a  qnibusdam 
magnatibus,  ut  preedictom.  est,  quasi  derelictnm  cognovisset, 
magnum  congregavit  ezercitum,  ut  rebelles  ad  conenetum  ob- 
eequium  revocaret.  Onmqce  arma  movere  incepisset,  venit  ad 
enm  aivhiepiaoopus  apud  Norhamtonam,  diceusi  plorimum  in 
injuriam  sui  sacramenti,  qupd  in  abaolutione  sua  prfsatiterat, 
rednndare,  si  absque  jndicio  cnrite  ante  contra  quempiam 
b^Iom  moveret.  Quod  andieus  rez,  cum  ingenti  strepita  dixit 
se  regni  negotia  propter  archiepiscopum  non  differre,  cum 
laica  judioia  ad  ipenm  non  pertineant  In  craetino  autem 
summo  dilnculo  iter  yelut  furibundna  anipiens,  versns  Not* 
ingehMu  properavit.  Secutus  eat  quoque  regem  arohiepiseopna 
memoratua,  constanter  affirmans,  quod  nisi  ab  incceptia  celeriua 
desist^ret  omnea  qui  versus  quempiam  ante  relasationem  in- 
terdicti  hoatiliter  arma  gestarent,  prteter  ipsom  solum,  anathe- 
matis  vinculo  iimodsret.  Sicque  ab  inoceptis  regem  revocajis 
arcliiepiBoopus,  non  prins  ab  eo  recessit,  douec  diem  compe- 


Otsertie]   Geroeseie,  O.  I  Paris  for  caslodiantur,  which  0.  W. 

eiubxSrentiir'i    So   altered   bj  |  also  have. 


BeniOD- 

etranees  of 
the  ardi- 
tnshop. 


°.g;!»3Po^yry^?giy^>^^^  ygJife^iiyMiMiipSiij 


MATTH^I  FAmjnENSlS  CHBONIOA  HAJORA. 


A4).  1218.  tcntem   ad  oariam   regis  vcmiendi  et'   ibidem  jori  puendl 
barooibns  impetrasset,* 


Council  at 
St.  Paul's, 

IiOIldOD. 


Tbearch.- 
bishoppTo- 
docea  mid 
reads  the 


De  cxmm  commoHonia  hanmum  conim  regem  Anghrmn. 

Eodem  anno,  octavo  kalendas  SeptembiiE,  oonTeDernnt  in 
cmtate  Londoniarom  apnd  Sanctmn  Fanlum  Srtephanna]  Can- 
tnarienEiB  aroMepificopns  ouin  epiecopu,  abbatJbiw,  pri<mbnB, 
decfouB,  et  ba:ronibn6  regni;  obi  ardiiepieoopiiB  jitdalsit  tam 
eoclesiis    oonventnatibng    quam    preebyteris    EaeoalariboE,    nt 
boras  canonioas  in  eoclesiie  suis,  aadientibns  parroofaianis,  enp- 
preBBft  voce  ctintarent.    In  hoc  colloquio,  ut  ffuna  refert,  arohi- 
GpiacopOB  memoratmsi  convoaatia  seorsnm  qnibusdam  regni  pro- 
oaribus,  ocepit  affari  eos  Becretiiui  in  banc  modnm ;  *'  Andistds," 
inquit,  "  qnomodo  tempore  [qno]  apnd  Wintoniam  regem  absolvii 
"  ipsom  jorare  compolerim  qnod  leges  iniqnas  destrneret,  et 
"  leges  bonas,  videlicet  leges  regis  Eadwardi,  revocaret  et  in 
"  regno  foceret  ab  omnibus  observari.     Inventa.  est  qnoqne 
"  none  carta  qneedam  Henrici  primi  regis  Anglic,  per  qnam, 
"  ai  volnerilaa,  libertates  din  amissais  poteritis  ad  statom  pris- 
"  tinnm  revocare."    Et  proferena  oartwn  qnandam  in  mediinn, 
fecit  earn,  audientibna  ctmctis,  in  hnnc  modom  recitari  %^ 
"  HenricuB  primus  Dei  gratia  rex  Anglise,  Hngtmi  de  Boc- 
.lande  jmiticiario    Anglice   et    omnibus    fidelibua   enis,   tarn 
'<  f  ranoigenis  qoam  Ai^Us,  in  Herifordare  ealntem.     Sciatds 
me  Dei  misericordia  et  conunnni  consilio  baronnm  regni 
Anglite    eJDsdem  regni   regem   esse  coronatnm.       Kt  qnia 
regnom  oppressum  erat  injastis  exaotionibos,  ego  respectn 
"  Dei   et   amore  qnran  eiga  vos  omnes  babeo,  sanctam  Dei 
eBoleaiam  imprimis  libra^m  facio;  itaqaod  nee  earn  vendam 
nee  ad  £rmam   ponam,  neo  moitno  archiepiscopo  vel  epi- 
scopo  aive  abbate  aliqnid  aeciplam  de  dominio  eccleeiie  vel 
de  bominibns,  donee  sooeessor  in  earn  ingrediator.    Et  om- 
nes  malas   oonsoeindines,    qnibns   regnnm  Angliie  ii^'nste 
opprimebatnr,   inde    anfero;    qnas  mtdas  consnetndines    in 
part«  bio  pono.     Si  qn^  baronnm  meontm,  oemitam,  vel 
aliomm,  qni  de  me  teoientt  mortnns  inerit,  bores  snos  non 
redimet    terram    snam,    sicnt   facers    consneverat    tempore 
patris  mei,   sed  legitima  et  jneta  relevatione  relevabl't  earn. 
Similiter    et  bominea  baronnm  meomm  legitima  et  jnsta 


'  et}  Siraaed  in  B.  I  "  Revolve  ad  iic.  ammm  gratis,  ut 

>  ingxlraastt]  So  altered  b]r  Paris  "  plenJna  enper  bis  edoceariB-,"  i.e., 

toT  impeiravH,  widek  O.  W.  have.  I  pp.  1)5-117,  wbers  this  charter  bss 

'  In  the  Duirgiii  Par.  bae  written,  I  aliesdy  been  given  in  feU. 


rJ^i^w.  -A,     V-    *V"' 


^<i^^=a«sr^5P^^'° 


r 


SE  TEHPOBE  BEGlS  JOHAlmlS. 


55S 


relevatione  releTabiintternts'  BOas  de  dominis*  suie.  St  si  AJ).  ISI3; 
Qiiis  twironmn  tqI  ftUonun  IioiiiIbqtii  mecaruia  filiftTn^  snsrin  Cbftitei"  of 
traders  Tolnerit  aiTe  ecororem  siye  neptem  sive  cognatam,  ^^^7  '■ 
meonm  inde  loqnatur;  eeA  aeqne  ego  iJiqnid  de  auo  pro  hoc 
licentia  aooipiam,  neqae  defendam  ei  qain  earn  det ;  ezcepto 
ei  earn  dare  vellet  inimico  moo-  Bt  si,  mortno  tarone  vel 
alio  hOTnine  meo,  filia  hisFes  remanseriti,  d:^  Ulam  onm 
oonsilio  bM^nnm  meonun  onm  terra  eoa.  £t  si  moitno 
marito  nsor  ejnH  remanserit  et  Bine  liberis  fderife,  dotem 
soam  et'  maritaigiam  habebit,  dmn^  otnpas  smaa  l^time 
servabit ;  et  earn  noa  dabo  marito,  nim  Beonndnm  Telle  Bnnn]. 
Si  T^o  uxor  cnm.  liberis  remanserit,  dotem  snam  et*  mari- 
tagioin  babebit  dnm  oorpna  Bunm  legitime  Berrabit,  et  earn 
non  dabo  nisi  eecundom  Telle  Buom.  Et  tema  liberoram 
cnatoB  erit  eive  uxor,  sire  alinB  propinqnior  [qni]  justina  esse 
debet.  £t  pi-eacipio  nt  baroaes  mei  Buniliter  Be  continemt 
erga  filios  et  filiaa  vel  nxores  bominnm  siiorum,  Moneta- 
gium  commnne  quod  oapiebatnr  per  civitateB  vel  comitatus, 
quod  nou  fuit  tempore  Eadwardi  regis,  boo  ne  amodo  fiat, 
omnino  defendo.  Si  qnis  captns  ftierit  sive  numetarias  sive 
alins  cnm  falsa  moneta,  josticia  recta  inde  fiat.  Omnia 
plaoita  et  omnia  debita,  que  regi  fratri  meo  debebantsr, 
condone ;  esoeptia  firmis  meis,  et  ezceptis  illis  qnai  pacta 
erant  pro  aliornm  liiereditatibns,  rel  pro  illis  rebua  qnm 
jnatioB  aliis  oontangebamt.  Et  si  qnis  fdiqnid  pro  bsteditate 
sua  pepigerat.  Hind  condono ;  et  onmes  releyationes,  qosa 
pro  rectis  bEereditatibna  pactee  erant.  Et  si  quia  baronom 
vel  bominnin  meomm  infirmabitnr,  sicut  ipse  dablt  vel  dture 
disposnerit  pecnniam  soam,  ita  datam  esse  conoedo.  Qaod 
si  ipse  prseventns  Tel  armia  vel  infirmitate  pecnniam  snam 
neo  dederit  nee  dare  disposoerit,  nxor  ana  sire  liberi  aat 
parentis  at  legitimi  homines  ejns  pro  anima  ejns  earn  divi- 
dant,  siont  eis  melius  Tisnm  ^erit.  St  qnis  baronam  rel 
bominnm  meomm  foriafecerit,  non  dabit  Tadinm  in  mise- 
ricordia  pecnnise  ansa,  sicnb  fa«iebat  tempore  patris  Tel 
fratris  mei,  sed  seoimdnm  foriafactnne  modotu;  neo  it» 
emendabit,  siont  emendaaaet  retro  tempore  patria  mei  rel 
alionun  anteoessOTnin  meomm.  Qnod  si  perfldiie  vel  sceleris 
convictns  faerit,  sent  erit  onlpa,  sio  emendet.  Mttrdra 
etiam*  retro  sb  iUa  die,  qua  in  regem  coconatns  Tai,  omnia 


'  lerraa  mhm]  oas.  W.  I 

'  dpmimi]  domlnira,  B,  O.  1 
»  ef]  in,  W. 

*  dim  , .  aervabii]  om.O.  W.  It  I 


not  in  the  chflrler  as  given  above, 
.  116.    O.  omits  also  habebit. 
*  elton]  et,  W. ;  autem,  O, 


^  ;>T:«f'^s^^-:'i'.^.wf!y^|ai^^ii|pp| 


itATmj^  visisimmis  chbosici.  uajoba. 


iL.D.  1218.  "  condoao;  et  ea,  qoee  amodo  ^ot&  fiierinl,  juste  emeodentiiT 

Owtetof  "  Beonndimi  lagtun  re^  Eodwardl     PoreBfcM  oonunnai  oon- 

^"^  ^     "  silio  barounm  meonim  in  mana  mea  ita  retdnni,  eiout  pater 

"  rnena  eas  hafanit.    Uilitibos,  qni  per  loricae  teiraa  soas  de- 

"  fendnnt,  terras  dominicarum  carncaniia  gQamni  qnietaa  ab 

"  bmnibos  geldjs  et  ab  pmni  opere  proprio  dono  meo  ooocedo; 

"  ■at,  Bicat  ttuQ  maguo  gravtunlne  aUeviati  sunt,  in  eqoia  et 

"  aiTus  se.bene  inatmant,  at  apti  et  parati  sint  ad  servitiuin 

".meom  et  ad  defensionem'  regni  mei.     Facem  firmam  pono 

."  in  toto  regno  vaeo,  et  teneri  amodo  prfeoipio.    Eagam  regis 

"  Eadwardi    vobis   reddo,  cum    illia   emendadombns,    qnibos 

"  pater  mens  eanl  emendavit  oonsilio  baronimt  snonun.     Si 

"  quia  aliqoid  de  meO  vel  de  rebus  aliot^ns  post  obitom  regis 

"  Willelmi  iirakris  mei  oept,  totom  oito  reddatnr  absque  emen- 

"  datione;  et  st  quia  inde  aliqiiid  retinnerit,  ille  super  quem 

"  inrentum  faerit,  graiviter  mihi  emendabit.     Teatibns  Maq- 

"  ritio  iSmdoniensi  episcopo,  Willelmo '   Wiatoniensi   electo, 

"  Geraddo  Herefordensi  epiacopo,  Henrico"  oomite,  Symone* 

"  oomite,    Waltero    Oifiard    ooioite,  Boberto  de  Honte  Forti, 

"  Bogero  Ejgod,  et  aliis  mtdtis." 

Thebaroae     Onm    antem  bieo  carta  perleota  et  baronibna    audientdbna 

5^'.?'     intelleota  fuiaset,  gavisi   aunt  gandio  magno  valde ;  et  jara- 

^^^„    verun^  omnea  in  prseaentia  archiepisoopi  stepe  dicti,  quod  viao 

for  ^ese '  tempore  congmo  pro  his  libertatibus,  si  necesse  fnerit,  deeer- 

Iib«rti««.     tabnnt  usqne  ad  mortem.     Arcbiepiacopus  vero  promiait  eia 

fideliasimom  aimUnm  anom  pro.poaae  sno,  et  sic  oonfcadera- 

tioue  facta  inter  eos,  oolloqainm  aolutnm  est. 

Be'hareei  AWgamufA  et  prmdieatione  contra  em.* 

Heresy  of       Ciiea  dies  istos  Jweretjoomm  pravitae,  qui  Albigenaea  a.ppel- 

the  AIU-    Iwitnr,    in   Wasoonia,    Arumpnia,'  et  Albegesio,    in  partibus 

S^*"^  Tholosanis    et  Arragonnm  regno  adeo  invalnit,  nt  non  jam  in 

occnlto,  sicnt  t^ibi,  neqtdliam   soam.  exercerent,  aed  errorem 

anom     pablice    proponentes    ad   cousensnm    sntun    simplicea 

attraherent  eb  infirmoa.    Dictmtnr  autem  Albigensea*  ab  Alba 

ciyitate,  ubi  error  ille  dicitur  snmpsisae  exordium.    Cmnqne 

tandem  iUornm.  perretaitaa  adeo  divinam  oontempsit  aeveri- 

tatem,  nt,  videntibua    epiacopia    et   preabyteris,    Hbros  evan- 


'  Wi&dmo  .  .  gjtscflpo]  oni.  C. 

=  Heniy  de  Eewbu^h,  eati  of 
Wanridb. 

"  Simon  de  S.  Liz,  earl  of  Hnn- 
tiiLffdaii. 

*  In  the  margin  Fsnslias,"Ui3le 


''  Bed  impertinens  liiatoriw  Anglo- 
"  nun  Dsqiie  ad  boo  signoio,  m-y-" 
i.e.,  p.  668.  * 

*  Amapnia}  Arveniia,0.  W. 


-    n-ta-  ».  r.i.*u»iM«  ■' 


''^^f'^m^'y*  ^-■'; 


DE  TEUPOBE  B£OIS  JOHAHNIB. 


S55 


g«Uonua  in  sentiins  pfolcoroob  et  onliceB  onm  vaeis  saorig  in  AJ>.  I31S. 
deapeotum  ooi^Hn-Ja  et  saugoims  Christi  aianmter   dehoues- 
tarent,   Papa  Innoeentius,  Lie  anditia,  non  mediocriter  con- 
doloit.    Qui,   missis   pnedicatoribna  ad  oumeB  regioneH  occi-  ^  (piaade 
dentia,    prlncipibus    aliiBque.  popoliB    Chiistianis    ia    saorum.  ^*'°^'^ 

,     J-         1-  "1         r  r  ^  iiieni  pto- 

remiBsiouem  pecCMonim  uyonxit,  nt  se  cruce  signareDt    ad  claimed  w 
banc  pesteQH '  esbirpaud&m,  atque  tautis  cladibuB  ee  opponentes  Pope  InD»T 
wibnB   «t   anniB   tnerentnr   popnlnm    ChriatiattiuTi.     Addidit  ^^^  QI' 
etiam  (motoritBte  eedia  Apostolicaa,  ut  qnicunqne  ad  ezpi^nan- 
dam  eos  laborem    sibi  iujimctum  Bosceperint,  sicnt  iUi  qni 
sepnlcbnun  Domini  visitant,  tarn  in  rebns  quam  in  personis, 
ab  onmi  tiostinm  iocuraione  mimereut  secnri.'    Ad  banc  aatem 
prtedicaticmem    tanta   cruce   aignatomm    m.iiltitiido   coavenit, 
quania  non  creditur  ia  noatro  climate  aliqaando  oonTeaisae. 

Dg  moHone  craemgnaiorvm  contra  Alhigenfee. 
OraniboB  igitnr  congregatiB  et  ad  pugnam  viriliter  accinctis,  Attack  on 
archiepisoopns  Karbonensis '  et  Apostolicte  sedis  ia  hac  espe-  Beriere. 
ditiDne*  legatns,  cum  principibas  militiEe,  duce  Tidelicet*  Bur- 
gnndiffi,    oomite    IfiTerenm,'  et    oomite  Montis-!E^orfis,    oaatra 
morentes,  dispoeuenrnt  BitemenBem  adire  et  expugnare  ci-ri- 
tatem.    8ed  anteqaam  ad  illam  venireut,  domini  quomndam 
oastrraimi,  tanqoam  male  Bibi  consoii,  ante  faciem  exarcitoa 
anfagenmt.    IiliUtee  qaoque   et  reliqiii  fideles  eorondem  cas- 
trorom,  ad  exeFcitDm  tauqnam  catbolici  fldn^ialiter  aocedentea, 
ae  et  ana  et  ipsa  castra  dederimt  in  manns  crace  signalorum  j  f.  as  6, 
et   in  Ti^lia  beatsa   Maria  Magdaleme   tradidenuit    cnidam  JolySi 
monaoho  uebile  castrnm   Cermasnite,'   fngiente    domino,   oni 
plnrima  caatra  et  ipaa  admodnm  forlia  appendebaot.    Signi- 
ficaTerant  antem  civibna  Biternenaibas  per  episcopom  oivitatiB 
enb  pcena  exconunmiioationia,  nt  de  dnobna  alteram  eligerent, 
ni  traderent  scMoet  btereticoa  et  bona  eorum  in  manoa  orace 
ugnatornm,  et   ai  boo  non   possent,   facerent   nt  exirent  de 
medio    coram ;    tJioqoia     esaent    excommonicati    et     aangnia 
eomm    anper  capita  eorom.    Quod   ipai  facere    ooatemnentea 
confcederati  cum  h^reticis,  juraverimt  aibi  mutao  de  oivitate 
defendeuda,  et  fide  ooncepta,  aperaverant  quod  insaltum  omce 
aignatoram  poaaent  per  maltam  temporia  aaatinere,     Obseasa 
igitur  oivitate  in  festo  Sancbe  Mariffl  Magdalene,  tractaTemnt 


'  petlem}  tempestatem,  C- 

*  secarQ  seviri,  B, 
^  Amald  Amaur;. 

*  efpfiffitioiw]  M^sitioDe,  B. 
'  EudesUI. 


'  Eri^  caJk  tbis  caatle  Ceniaa, 
aaihs  ]oii,  Stephen.  Becoeil  des 
HiBUniens  des  tianlee,  xvii.  p.  704 
(6). 


556         HATTH/BI  PABIStENSIS  CHBONICA  MAJOBA. 


A.D.  1S13.  bnrones  de  liberatione  comjii,  qui  erant  catholici  inter  eoB. 
Sod  ribald!  interim  et  viles  pereome,  son  expeotato  principnm 
muidato  vel  ordinatione,  fecerant  insultnia  in  ciritatem,  et 
mii'&ntibiis  Ohmtianis,  dam  clamaretnr  ad  arma,  e^dli^xtibng 
fidelibns  nndiqae  ad  inaiiltnm,  illi  de  intne  qni  mnroa  defeu- 
debast  *  llbrnm  eTOngeliorum  extm  maroa  projecemnt,  bla«- 
phemantes  nomen  Domini  et  nesilientibns  insultantes.  "Ecce," 
inqninnt,  "  lex  vesb^,  m>n  cnramns  de  ea ;  vestra  sit."  Ad 
qoas  blasphemias  Sdelee  accensi  et  contnmeliia  provocati, 
quasi  enb  trinm  boraram  epatio  foseata  atqne  mtiros  tam 
CaptoK  ot  potenter  qnam  mirabiliter  doce  Domino  transcendenmt.  Capta 
BttKJB,  ftttqne  cirilate,  ipsa  die  spoliate  et  saccensa,  facta  est  nltioae 
divina  es  infidelibus  atrages  maxiiaa.  De  catholicia  rero, 
Berrante  Domino,  paaciBsimi  cecideront.  Exactis  itaqne  ibidem 
djebns  paucis,  cum  rumor  tanti  miracali  diffiinderetnr  per 
terram,  dlsaipaTit  Dens  ante  faciem  craca  signatomm,  quasi 
mne  eie,  illoB  qvd  blaapbemaveraiit  nomen  et  legem  Ejus,  tjsque 
odeo  namqae  deterriti  sunt  pravitatia  heeretiosa  sectatores, 
at  ad  mostinm  lalJbula  fngientea  crcdantar  reliqnisae  plos- 
Nota  cen-  qoam  centum  caatra  vacua  inter  Bitomnm  et  Carcasonam, 
lam  cagtra,  j.^^qj.\^  cum  ctbariis  et  varia  supcllectili,  quam  fngientes 
seoum  nequiTerant  asportarc.^ 

De  eofUone  dvUaiis  et  eastri  Careasonce. 

Aog.  I,  Castra  deniqtie  iode  morentes  cmce  signsti,  in  festo  Suictt 

Si^«  and    Petri  ad  Vincnla  pervenerunt  prosper  Carcaeonwn,  ad  civi- 

^ptof^  ™  tatem   ntdque  popolosam,  et  in  ana  perfidia,  tam  multitadine 

EODDo.        divitiamm    qnam     fortttudine    loci     admodnm    munitisaima, 

hactenna  glonantem.    In  crastino  vero  facto  ioanltn  catholicl 

intra,  duamm  ant  trinm  horanun  spatium  prima  foasata  atqne 

muroa   inasstimabiliter   traJiBcenderunt,    inter  tela  balistamm 

et  inter  laneeas  et  gladioa  defendentinm  impiornm.    At  post- 

modum   ereotia   machinis,   ootava  die  captnm   est  eabnrbinm 

mi^iia,  interfecfis  atrobique  qoam  plurimis,  qui  se  in^er  bostes 

minuB  prndenter  ingerebant.    Demolitam  est  praiitua  BMbnr- 

binm,    quod   ntiqae   iim'DB    videbatur   esse    corpore   civitaliia. 

Ctniolusis  itaque  hoEtibus  intra  angustiaa  oivitatis,  cum  interius 

tam  pne  moltitadine  quam  prse  inedia  aapra  qaam  crederet 

qnisqaam  laborarent,  obtnleront  b&  et  aua  omnia  oom  civitate 

cmce  Bignatis,  at  tantummodo  vita  eia  ex  miaerioordia   aer- 

Taretur,  et  dedncerentur  saltern  noa  die  aecnri.    Habito  igitnr 

coBsilio,  barones  qnasi  compalsi  civitatetn  snb  forma  preediota 

■  ik/kmkbaitt}  desconilebaut,  B.    |      '  aigaoriaTe]  asportari,  W. 


N 


DE  TEHPOBB  BECHS  J0UANNI3 


657 


recepemnti  tma  qnia  ftpnd  hominea  inexpugnabilie  Tidebatni",  AJ>.  1318. 
tnm    quia   si   penitns   civitas   deleretur,  noa    inyeniretar    de 
nobilibns  Tiris  exercitcn,  qni  regnoia  terne  illins  Basciperet; 
cum  non  remaaeret  locns  in   terra  Babjagatft   nbi   resideret.  QatHter 
Ut  igitnr  terra    quam   dedit   Dominns    in   manos    serromm  ^"^^^ 
momm  ad  honorem  Dei  &t  profectnm  OhriBtianitatis  servwe-  j-^^  fg^S 
tnr,  de  oonunani  oonsiJio  pnelatomm  ao  bvonnm  electiQB  est  gtitutia 
in  principem  terrss  ilHna  rir  nobilia  Sjmon  de  Monlie-Forti,Jif«nfpr>»- 
comeB  Leiceetrite ;  in    cnq'iia  nianiia   traiditna  est   captivue  yjr'^^^*'' 
nobilis  Bogems  viceoomea  et  dominns  quondam  ipdna  teme,  „„^  ^g_ 
cam  tota  provincia  ilia,  videliceb  plnsqn^n  centom  castria  qiue '  aatorva. 
in&a  mensem  nnnm  dignatns  eat  Dominns  cathdicte  restitnere  Bajmond 
nnitati.     Inter  qa^  plnra  erant  adeo  nobilia,    nt  qnemlibet  ^?S^> 
exeroitnm  jnsta  lestimationem  hnmanam  modicnm  formidarent.  (t^^J^ 
His    ita   peraotigj    cnm    eomea   NiTemensia   et  plnrima   para  Bomie.cap- 
Gxercitos  ad  Bua  redirent,*  illostris  dox  Burgnndiffi  et  reliqai  tmeiU 
loagnatea  own  exeroita  reaidno    ad   eztirpandam   praTitatem 
hsereticam  procesaernnt,  et  plura  castra  admodam*  fortia,  sire 
amore  Mve  timorc,  postmodum  tradideront  in  manns  Symonis 
oomiUa  Montis-Fortis. 

I}&  nunciia  orueedffttai&rwai,  ad  Tholosam  destinatis. 

Qaoniam  civitas  Tholosana.  tanqnam  graviter  pollnta  hnjma-  ToulouBe 
modi  peste    es  din  peasime  diffamata  fnerat,  niiseniTit  barraiea  B'"i"'>''D«d 
ad  cives  illins    civitatis  aolennea  nuncios,  ■  cum  lifcteria  snia,  ^g,  ^^ 
scilicet  arohiepiscopum*  Santionensem,  episcopain'*  Forulenaem,  heretics 
Ticeoomitem  Sanoti  Morentii,  et  dominum  AccaJdnni  de  Bns-  i"  it 
silone,    mandantes  eia  nt  traderent  hcereticos    civitatis    exer- 
citni  cmce  signatomm  et  bona  eomm.     Quod  ai  forte  dicerent 
ipsos  non  eese  bgereticos,   venient  ilH  qui  notati  faerant   et 
nominatim  exprcesi,  oonon  omni  ezercitn  fidem  snam  secun- 
dum Chrisbianam  consnetndinem  pnrgadynri ;  et  si  hoc   facere 
recnsarent,  excommonicaTemnt'  per  easdem  litteraa  conanles  et 
con^arios  eomm,  et   totam  villam  Tholosanam  cmn  i^pen- 
ditnis  Btiis  eccleaisstico  snbposaemnt*  interdioto. 


'  gua]  qnas,  MSS- 

*  miETaU'}  ledienml,  O.  W. 

^  Probably  intended  foi  the  aich- 
blahop  of  SantJago  (Compostella),  as 
Siuntes  ia  onlj  tbe  see  of  a  biahop. 

*  Probably  Bertrand  IV.,  biahop 
ofFr^jiig. 


*  tubpotuenat']  So  O.  W. ;  sob. 
pOEWt,  B.  Here  the  old  hand  ends. 
The  end  of  tlds  pogi^  and  the  tvo 
foiloviog,  vhicb  are  on  ao  inserted 
lea^  are  in  the  St.  Alban'a  hand, 
probably  Fsri^s  ovn.  The  scribe 
bad  left  off  irith  the  ■vroiA.-eeckti- 


568 


MATTttfil  PABISIENSHI  OHBOSIOA  MAJORA. 


AJ).  1213.  ■  gub '    ejiisdem  anni    euniculo,  in  sestste  sequ^U, 

duidi^     anbortua  est  in  '  Francia  error  quidam  a  ssecnlis  in- 

headedbj  auditus.     Qnidam  emm  pner,  hoste    bnm^    generis 

boy,  proeuraate,  qui  vere  pner  setate  fiiit  et  moribus  per- 

[Swplien    vilis,  per  civitates  vadens  et  castella  in  r^no  Fran- 

Veadame.]  conim,  qTiad  a  Deo  missos,  cantabat  Gallice  modulando, 

"  Domine  Jesti  Ofariste,  cmcem  sanctam  nobis  restitne," 

additis    mtUtis  aliis    adjectionibus.    St  cum    ab  iJiis 

pueris  coettuieis  videretur  et  audiretur,    sequebtuitur . 

eiim  jnfiniti ;  qui  prsesti^o  diabolico  penitua  infatuati, 

relictia  patribuB  et  matribna,  nuiricibas,  et  amicis  ani- 

Tersis,  cantautea  modo  conmmili  quo  eorum  cfuititabat 

peedagogus;  nee  eoa  poterat,  quod  mirum  est  dictn, 

vel  sera  retinere,  vel  parentum  persnaaio  revocar^  quin 

auum  mag^strum  memoiatnm  sequerentni'  TO'sns  jnare 

Mediterraneujn,  quasi  trans&etatnri,  processionaliter  sed 

tnrmatim  modalando  progredieutes ;  noQ   enim  poterat 

aliqua  dvitas  eoB  pree  mnltitiidine  jam  comprebendere. 

Et  eorum  magister  in  cumi  ponebatur  paUis  adomato; 

stipatus  cuatodibus  circnmatrepentibns  etiam    armatis, 

et  seae  turba  comprimebat  prse  numerositate.     Eeatum 

ftTiitn    se  reputabat,  qui  de  vestibus  snis  £la  vel  pilos 

d^cerptos  poterat  reportare.    Antique  igitur  impoatore 

Satana  machinanto,  vel  in  terra  vel  in  maii  perierant 


Be  morte  GcdfnM  fin  Petri  j^stidarid: 

Death  of         An""  vero  sob  eodem,  GaUHdns  filins  Fetri,  totius  Xnglite 

Cteoffiey    jnstioiarins,  vir  magme  poteatatis  et  auctoritatis,  in  maxi- 

the  iosti-  ^'  '^^''''*  regni  detrimentmn  diem  clansit  eitreiniim,  iiecando 

daty.         idns  Ootobris.    Erat  autem  jirmisEdma  regni  colunma,  y^f 

potevir  geneKBua,  legum  peritus,  tbeaaorie,  redditibus, 

et  omnibus  biHiia  ixtstauratus,  omnibus  Anglise  magna- 

tibus  sanguine  vel  amidtia  confoederatns.     Unde  rex 


tpaiipi|»ffi'«P=iTJ*-p-t  ■■  -^r*'^-.'  ■ 


DE-TBMPOEE  regis  JOHANSrS. 


569 


ij^Uiu  pne  omniboB  mortalibus  sine  dilectione  fonni-  -A-^-  '''l*- 
dabafc;  ipse  enim  lora  regni  gabemsbat.    Unde  post 
ejus  obitiun  facta  est  Anglia  quasi  in  tempestate  navis 
sine  gubemacnlo.    Cajas  tempestatis  initium  iuit  mors 
Hnberfci  Cantnariensis  archiepiscopi,  viri  magnifici  et 
s ;  nee  post  mortem  istorum  daomm  potuifc  Anglia 
respirare.    Oum  antem  dicti  Petri  mors  regi  J[obanni]  Joy  o^ 
nunctaretnr,  cachinnando  dixit ;   "  Cum  venerit  in  in-  ^i^  ieatb. 
"  femu^,  salntet  Hubertum  CantoiuieBsem  archiepi- 
"  scopnm,  quern  procul  dnbio   ibi  inveniet."      Et  eon- 
versuB  ad  circumsedentes,  subintulit  dicena,  "  Per  pedes  f.  a*. 
"  Dei    nunc    primo    sum    res    et    dOminns    Angb'se." 
Habuit  igitur  ex  tune  potestatem  liberiorem  juramentis 
snis  et  pactis,  qnse  tamen  ipso  G[aliridoj  dolente  feee- 
rat,  contraire,  et  iuitae  pacis   vincula,  quibus  se  invol- 
verat,   denodare.     Foenituit  igitur  ipsum  graviter  et 
amarissime,  quod  ad  pnedictse  pads  cons^unm  iacli- 
naretor. 


Qualiter  rex  despera/na  imserit  ad  ^  ad/nvi/rcMvmi 

Mv/rmelm,. 
Misit^  igitur  nuncios  secretissimos  cnm  festinatione  Jobn 
summa,  ^Qdelieet'  Thomam  de  Herdintona  et  Badul- 
f\aa. '  filium  Nicbolai  milites  et  ^bertum  de  Londonm  Uc^am- 
clericum,  ad  admiralium  Murmelium,  regem  magnum  h^ 
Affiricje,  Marrochise,  et  Hyspaime,  quern  vulgws  A0ra-  einperoi  of 
mumelinum  voeat ;   ugnificans  eidem,  quod  se  et  reg-  to  oSfer 
num  suum  libenter  redderet  eidem,  et  dederet  et  de-^™**^ 
ditom  tenwet  ab  ipso,  si  plaeereb  ei^  sab  tribute,     Nee  EngUna. 
non  et  l^em  Christiauam,  quam  vanam  censuit,  relin- 
quens,  legi  Macbometi  fideliter  adbEereret.    Quod  cnm 
dicti  nuncii  secretius  relaturi,  ad  cariam  daeH  principis 


*  This  nui^ve  ninbefoond  eteo 
in  the  Oeata  Aibatum  S,  Albma^i, 
pp.  S36^I4S  (Biley). 


*  SoAiifimMumXeolaii  Writ- 
tea  over  an  tmeuie  by  a  modau 
hand.  The  voTd«  are  not  iu  the 
Gesta  AbbRtnm,  bat  they  are  In  a 


560         HATTH2I  PABISIENSIS  CUBONICA-HAJORA. 

A.D.  1213,  perveniasent,  invenenint  ad  primam  portam  aliquot 
Account  of  mijites  armfttos,  introitum  ^rctius  custodientes,  gladiia 
^^  evagiuatiu.  Ad.  secundom  vero  ostium  s(alieet  paiatai, 
plures  inveuerant  milites  ad  unguem  armatos  et  prio- 
ribua  etegantius,  ensibtis  stiictia  ingressam  diligenter 
custodientes,  et^  lit  censeri  potui^  aliis  fortiores  ac  nobi- 
liores.  In  ostio  vero  tbalami  iuferioris,  multo  Becun- 
dam  apparentiani  robustiores  et  ferociores,  et  plures 
prioribuB.  Com  autFem  pacifice  introducti,  e^  licentia 
ipsius  admiialii  quem  regem  magnum  voc^it,  ipsi 
nuncii  et  vice  domini  sui,  legiB  sdlicet  Angliffi,  reve- 
renter  salatassent,  ezposuemnt  causam  adventus  ani 
plenius,  cartam  regiaon  ei  porrigentes ;  quam .  quidem 
interpres,  qui  prEesens  vocatus  aderat,  evidenter  pate- 
fecit.  Quo  intellecto,  rex  librum  qaem  inepexerat 
clau;at;  sedit  euim  ad  pnlpitain  anum  atudeus,  vir 
fetate  et  statuta  mediocris,  efc  gestu  nuitunis  «t  verbis 
facundus  et  circumspectus.  Et  cum  paulisper  quasi 
secom  deliberans  respondiaaet,  modeate  dixit:  "Modo 
"  inspexi  litoim  in  Qneco  *  scciptum  eujusdam  Grieei 
"  sapientia  ei  Christiani,  nomine  Pauli,  cqjob  actus  et 
"  verba  mihi  optime  complacenty  et  accepto  ;  uuum 
"  tamen  de  ipso  mibi  displicet,  quod  in  lege  sub  qua 
"  natus  erat  non  stetit,  sed  ad  aliam  t&nquam  transfuga 
"  et  inconstans  avolavit.  Et  id  dice  de  domino  vefitro 
"  Apgloram  rege,  qui  relicta  piisfdma  et  mtmdis^ma 
"  lege  Chriatianorum  sub  qua  nascebatur,  cereus  et  in- 
"  atftbilia  gliaeit  trausmeare."  Et  addidit,  "  Novit  qui 
"  nihil  ^orat  Beus  omnipotons  omnium  Creator,  ai 
"  exlex  essem,  illam  prse  omnibus  el%erem,  et  ac- 
"  ceptans  amplexarer."  Postea  vero  sinscitabatur,  ct^ua 
conditionia  eesel  rex  Angliee  et  regnum  ejus ;  tespondit 
Thomas,  ntpote  nuneiomm  focnndissimns ;  "  i^;regie  et 
-'  ingenue  atavis  regibus  maguis  proereatus,  terra  ejus 
"  opulenta  et  sois  contMita  bonis,  cultnris,  pascui^ 
"  pratis,  et  silvis  abundat.  Ex  ea  etiam  omne  genus 
"  metallorum  studio  colnflatili  eliqoatar,,     Oem  nostra 


ifikin^iit^^r''i'"ii"''v'''''"'""  '•  • '  "••''" 


.i'&!^ikdid»c^i->tj^£i:iiJiiAj»*i^^     iii&Si 


!^^^g^!"^^-r-7:^^ 


DB  TEHPOBE  BEQIS  JOHANHIS. 


"  speciosa  et  ingeniosa  tribus  pollet  idiomatibus  eru-  A.D,  121a. 
"-dita,  ecilieet  Latmo,  Gsllico,  et  Anglico,  et  onmi  arte^°°'"o^ 
"  liberali  et    tnechauica  plenius  erudita.    Veriintamen  bassy  to 
"  vinearum  aut  olivarnm  copiam  es  se  terra  nostra  non  ^^  "^^^  ° 

producit  vel  abietmu,  sea  ea  ex  vicima  regionibus 
"  commercio  sibi  adquirit  abuudanter ;  aer  ealubris  et 
"  temperatus ;  inter  occidentem  sita  et  sejitentrionem, 
"  ab  oeeidente  calorem,  a  septentrione  suraens  frigidita- 
"  tem,  temperiem  sortitiir  gratissimam.  Undique  man 
"  vallatur,  nnde  iosnlarum  regina  meruit  appellari. 
"  Regnum  etiam  ab  inimcto  et  coronato  gubcrnatum, 
"  ab  antique  liberum  ease  dinoacitur  et  ingenuum,  ad 
"  nullius  pnetei-quam  Dei  spectans  dominationem,  Ee- 
"  clesia  etiam  et  nostrae  cultus  religionia  plus  quam  in 
"  alicjua  mundi  parte  ibidem  prosperatur,  et  Papalibua 
"  ac  regiis  legibus  pacifice  gobematur,"  Tracto  igitur 
ab  alto  pr^ecordiali  suspirio,  reapondit  rex  ;  "  Nunquam 
"  legi  vel  audivi,  quod  aliquis  res,  tarn  prosperum  reg- 
''  num  posaidena  subjectum  et  obediens,  suum  ede  vellet 
"  spoute  pessundare  principatum,  ut  de  libero  faceret 
"  tributarium,  de  buo  alienum,  de  felici  misenim;  et 
"  se  alterius  tauquam  sine  vulnere  victum  dedere 
"  voluntatL  Quinimmo  de  multis  legi  et  audivi,  quod 
"  multi  sanguinis  eftusione  et  profluvio  sibi  libertateni, 
"  quod  laadabile  fuit,  compaa-ent ;  modo  autem  audio, 
"  quod  dominus  vester  miser,  desea,  et  imbellis,  qui 
"  nuUo  nullior  eat,  de  libero  servus  fieri  dealderat,  qui 
"  vere  miser  est,  immo  miaeiTimtis  nuUique  miaerabilis." 
Fostea  vero,  sed  cum  contemptu,  inquisivit  cujus  tetatls 
esset,  staturse,  ac  strenuitatis.  Cui  responsum  est, 
"  quod  jetate  fuit  quinquagenarius,  et  omnino  canus, 
"  eorpore  fortis,  nee  procerus,  sed  potius  compactus,  et 
"  formse  ad  robora  convenientis."  Quod  cum  audisset 
rex,  reapondit ;  "  Virtus  ejus  juvenilia  ac  virilia  tepnit 
"  jam  et  refrigescit.  Infra  decennium,  dato  quod  tam-. 
"  [diu]  ^  victunis  sit,  virtus  ejus  deficiet,  antequam  ar-    ■ 


'  diu  is  also  omitted  in  the  Gesia  Abbatom,  I 


562         lUTTHAI  FABISIENSIS  CHBOfiTICi.  UiJOBA. 


A.D.  1319. "  duum  quid  consnmmasset,  si  nunc  inciperet  in  defectmn 
"  declinare,^  nee  aliqtiid  valeret.  Qninquagenariiia  enim 
"  decidit  occalte,  sesBgenarius  manifeste.  Pacetu  de 
"  csetero  sibi  adquirat  et  quiescat."  Colligens  igitnr 
omnia  inqnisita  et  responsa  ntmcioruo),  post  parvum  si- 
lentimn,  Jacta  sabsannatione  in  "signum  magme  iadigna- 
tionis,  aprevit  ille  admiralius  regem  Johannem  dicens, 
"  Nullius  est  res  ille,  aed  regulus  jamjam  desipieas  et 
"  seneacena,  nee  euro  de  eo;  indignus  est  mihi  confte- 
"  derari,"  Et  conspiciens  Thomam  efc  Radulfum  torvo 
Tultu,  ait,  "  Non  redeatis  iterum  ad  meam  jtnesentiam, 
"  nee  videant  ocali  veetri  amplius  fiiciem  meam.  Fama, 
,"  Bed  potius  infamia  domiut  vesfcri  jam  apostafcje  desi- 
"  pientis,  fcetorem  exhalat  ia  conspectu  meo  teterri- 
-Theemir  "  mum."  Kecedentibus  j^tur  cum  rabore  uunciis,  in- 
wnwks'  tuebatur  rex  ille  sive  admiralius  Robertum  clericnm, 
on  Robert  qui  tertius  erafc  nuncioram,  qui  parvua  erat  et  niger, 
*  "  ""'  nnuin  brachinm  longius  babens  reliquo,  et  digitos  in- 
ordinatos,  scilicet  duo3  sibi  cobserentes,  et  feciem  Ju- 
daicam.  Perpendens  igitur  res,  quod  tarn  despicabilia 
persona,  ad  tarn  arduum  n^otium  dedarandum  non 
destiuaretur,  nisi  saperet  ut  callidns  et  intelligeret ; 
videns  ejus  corouam  et  tonsuram,  et  inde  dtacemens 
quod  eseet  clericus,  jussit  eum  ad  ae  evocari;  quia  aliis 
loquentibus  adbuc  tacuerat,  ataos  remotus.  Ipso  igitur 
reteuto  et  spretis  aliia,  rex  cum  eo  multa  loquebatur 
se<3%tina,  quae  postea  ipse  Robertus  amicia  suia  pate- 
fecit,  Inquisivit  autem  dictua  rex  ab  eodem,  si  rex 
Angliie  J[ohanue3]  aliquibus  poUeret  moribus,  et  si 
Uberoa  strenuos  proeroaaset,  efc  h  potens  easet  iii  vi 
^  generativa.  Addiditque,  quod  si  Eobertus  super  his  in- 
t  at  b.  terrogatis  mentiretnr,  nunquam,  pneeipue  clerico,  alicni 
crederet  Chiistiano.  Tune  Hobertus  sub  attestatione  legia 
OhristiaDEe  se  promisit  ad  omnia  interrogata  veradter 
yho  gi^es  responsumm.  Dixit  igitur  aaaertive,  quod  "  potius 
a^nnt  of  "  tirannus    fait    quam    res,    potius    subversor 


>  deelinarg]  decliiiare^ 


DE  TEMPOEE  REGIS  JOHANNIS. 


563 


"  guTaematOT,   oppressor  suorum   et  fautor  fllienorum,  A.D.  1213. 

«  leo  ams  -snbjectis,    agnus  aUenigeBis  et  rebellibns ;  ^^^"^^^ 

"  qiii  per  deddiam  miam  Normannise  ducatum  et  aliaa 

"  multas  terras  amJaerat;  et  insuper  Anglise  regnum 

"  amittere  vel  deatniere    aitiebat  ;    pecuniaa'  extorfcor 

"  insatiabilis,  possessionmn  suomm  naturalium  invasor 

■"  et   destmctor  ;    pancoa   Tel    potius    nullos    strenuos 

"  generavit,    sed   patrissantes,      Sponsam    habet  GibiandofhiB 

*'  ezosam  et    ipsum  odientenij  iucestam,    maleScam,  et  1°*™- 

■"  adulteram,  et  super  hoc  sfepius    convictam  ;    unde 

**  res  sponsus  ejus  eompreheasos  laqueo  jussifc  super 

"  stratum    ejua '    suffocari.      Ipse    rex    mbilomlDua 

"  mtdtos    proeerum    suorum    et    etiam    consanguineos 

"  zelotipavit  violenter,   et  filias    cormpit   nubiles  ac 

"  sororee.     In  eultu  autem  Christiano,  proufc  audistis, 

"  flnctuans  et  diffisos."      Hsec  cam  audisset  rex  admi- 

ralius,  non  tamen  sieut  prius  ipsum  aprevit,  sed  detea- 

tabatur  et  in  sua  lege  maledixit  et  ait,  "  Quare  per- 

"  mittunt   miseri   Anglici   talem   super  se   regnare   et 

"  dominaii  ?   vere   effeminati    sunt   et   serviles."      Re- 

spondit  Robertas,  "  Patientisaimi  hominam  sunt  Anglici, 

"  donee    supra   modum   offendantur   et   damni£centar. 

"  Nunc   autem   sieut   leo  vel  elepbas,  cum  Uesom  se 

"  senserit  vel  cruentum,   iraaeuntar,  et  excutere   coUa 

"  de  sttb  jugo  opprimentis,    etsi  sero,    proponunt    et 

"  conantur."     Et  earn  luee  omnia  ipse   rex  admiralius 

audierat,  Anglorum  nimiam  redarguit  patientiam ;  quam 

formidoloaitatem    recta  interpretations   fuisee  interpres 

asseruit,  qui  ad  omnia  prffisens  extiterat.     Multos  autem 

prfeter  hos  tractatua   et   coniabulationes    habuit  idem 

rex  cum  eodem  R[oberto},  qnas  postea   amicis   plenius 

in   Anglia  deelaravii      Oollatis    igitur  ipsi    R[oberto]  Gifts  of 

mimeribuB  predoais  in  auro   efc  argento,  gemmb  variia  ^V^t 

et  oloserieia,  ipsum  in  pace  dimisit    Becedentes  aatem 

nuncios    alios    nee    salutavit^    aec    aKquibus    reapexit 

donativis,  nee  ipsum  regem  Anglise  J[ohannem]  aalu- 

tavit  nee  muneribus  bouoravit. 


1  laqueo  is  eiTi)ii»onsl7  Tepeated  in  die  MS. 


■^1 


7r?!7*!«?^T^^-'^;^  ^^^^T^llftS^^ 


564i        lUTIEiGI  PABISIGNSI3  CHBONICA  HAJOBA. 

AX>.  ISIS.     Cum  aatem  ad  propria  remeaseent  nundi,  et   quje 

J^at     ■videraot  et  aadierant  dotniuo  suo  renTmcUaseot,  doluit 

theMinre  dominus   eoruiiL  rex   J[ohaimes]  veliementer   tisque  ad 

embaesv.    spiritus  amaritadinem,  quod  sic  ab  ipso  rege  admiralio 

contempuebatur,  et  quod  in  proposito  auo  impediebatur. 

Itobortus  autem  de  estraneis  donis  eibi  collatis  regem 

liberaliter     respesit,    at    saltem    sic_    perciperet    quod 

favorabilius  aliis  audiretur,  licet  primo  repulsua  tacuis- 

He  giTca     set.     TJude    ipse    res    ipsum   plus    aliis   honoravit,   et 

Se^^''   quasi  pro  praBmio   cuatodiam   abbatJEe  Sancti  Albani, 

tody  of  St.  quamvis   non    vacaret,  improbus   exactor   concessit,   ut 

^ijjj^^      sic  de   alieno  clericum    suum  fidei    transgressor   remu- 

neraret.     Ipse  igitur  Robertas,  inconaulto,  immo  potins 

invito,  abbate  qui  pro  tempore  fuit,  videlicet  Johanne 

de  Cella,  viro  religiosissimo  et  literatissimo,  omnia  quae 

in  eeelesia  et  curia  faerunt  pro  libitu  dirupit^   efc  abi 

appropriavit.     Et   in  qualibet  bailiva,  quas  obediential 

appellaraus,    conatituit     maxime     in   janua   janitorem, 

omnium   diligentem  exploratorem    et  protervum;   unde 

plus  quam  mille  marcas  ab  eadem  domo  astute   nimis 

emnnxit   B.[obertua]    clericus    memoratus.     Hie    tamen 

quosdam    abbatis    ministros    prsecipuos    cum    quodam 

-  Robert's     Sanctt   Albaui    monacbo,    videlicet   domiuum    Lauren- 

^j"J^       tium  seneseallum   militem,  et  Laurentium  clericum,  et 

embassy     ma^trum    Walterum   monaehnm   pictorem    dilexit   et 

bf  i'arjs     babuit  familiares;   quibus  genimas  sua^  et  alia  secreta 

himself,     revelavit,    sibi    a    dicto    admiralio    coUata,    et    dicta, 

audiente  Matbieo  qui  et  bjec  scripsit,  enarravit. 

Ex  tvmc  cogitamtree  J\oha/mtes\  Angliam  Papce 


John's  Ex  tunc  igitur  rex  J[obannes]  prjeconceptura  proposi- 

rfthe*^^'  turn  suum,  a  quo  credidit  resiloisse,*  et  snam  coepit  con- 
Pope's  am-  ditionem  deteriorare,  et  deterioratam  in  pemiciem  regni 


'  diTupW]  diirupnit,  B. 

^  reiiiuissi]  So  corre<!ted  in  the  mai^ ;  the  text  has  resilire. 


""-^1iiTi''fi'"ir"  -|-'- •"-'"-■'''^-■-— ■^-•■■•'■^''^-^'■-■"~---  - 'jiiisjii^Mi^Si^- 


DE  TEMPORE  HEQIS  JOHAKNIS.  585 

solidare.  Oderafc  quippe,  quaid  virus  vipereum,  omnea  A.D.  1213. 
regni  genercBos,  praecipue  tamen  Sacrum  de  Q^^^cy- ^o^^  M^ 
Bobertum  filium  Walteri,  et  Cantuariensem  archiepi-toofierbim 
seopiim  -Sftephanum].  Noverat  autem  et  iQTltiplici  ^^^^"^^ 
didicerat  experientia  quod  Papa  super  omnea  mortales  the  sroh- 
ambitiosua  erat  et  superbus,  pecuniEeque  eititor  insati- g^^j^^^5 
f*  abiljs,  et  ad  omnia  scelera  pro  prasmiis  datis  vel  pro- nioate  the 

missis  cereus^  et  proclivns.  Missis  igitur  sub  omni  *'^'"^' 
festinatione  nunciis,  magnam  tbesaiiri  ipsi  sumiuam 
trannmisit ;  et  promisit  ampliorem,  epoponditque  suum 
96  esse  eb  semper  fore  subjeetum  tributarium  et  vas- 
salltim  Toluntarium,  ea  conditione,  nt,  nacta  subtiUter 
oecasione,  Cantuariensem  archiepiscopnm  confimdere 
niteretur,  et  barones  Anglise,  quos  priua  foverat,  es- 
commnnicaret.  Et  hoc  sitienter  desiderabat,  at  in 
exeommutiicatos  exhaeredando  et  incarcerando  et  ne- 
ciindo  posset  malignari.  Quffi  igitur  nequiter  subarra- 
verat,  nequius,  ut  in  sequentibus  dicetwr,  solidavit. 

Bex  J\oha^nes]  jam  ecejni  de  fide  male  eentire  et 

Diebua     quoqne    sub  eisdem    adeo    desipiebat    res  Unbdief 
J[obannes],  ut  de  mortuonun   resnrrectione  futura  et^^f 
aliis  fidem  Christianam    contingentibus    male   seutiret,  John, 
et   qojedam   irrecitabilia   diceret    deliramenta,    quorum 
unum   duximus  rememorandnm.      Contigit   ut,  venatu 
capto  cervo  quodam  pingdssuno,  in  pnesentia  regis  eum 
excoriaretur,  rex  ridens  et  deridens  diceret,  "Oquam 
"  prospere  visit  istCj  nuuquaan  tamen  missam  audivit ! " 

Admiraliv.3'  Mwmelimis  victus  aufugii. 

Per  idem  quoque  tempus,  ipse^  rex  sive  admiralius  loTasionof 
Mnrmelinns,  de  quo  supradictum  est,  cum  infinito  th^^^nir  of 
Morocco 

■  eeretit  et  proctiout]    cereQ  et  |       *  ipse  .  .  .  JUWrmeKmu]  Foe  this 
pvoliT&i  B.'  I  C>  has  011I7  aitairaUus, 


A.D.  1318. 

and  bis 
defeat  %y 
the  king 

[at  Navas 


theconntiy 
of  the  At 

Mgeois. 


566         MATTKSI  PAiasiENSTS  CHBOKICA  MAJOIUl. 

qaem  conflavemt  eserettu,  noU  sine,  ut  dicitur,  regis 
J[oliannis]  aasensu,  fines  Hispania;  potentei-  diaposuit 
occupare ;  cui  magnam  audaciam  coutuleTat  nutans  fid^ 
regis  ^[ohamiis]  aupradicti  et  regni  ejus  interdictum. 
Quod  cnm  cognoTerunt  reges  Hispaniffi  Cliristiani,  additis 
quibusdam  prselatis,  Tiriliter  restiterunt,  et  Tictum  dis- 
sipato  exercitu  suo  a  fiuibus  stiis  Aigavenmb,  et  primo- 
genitum  filiiim  Buum  capto  regali  vexillo  interemertmt. 
XJbi  rex  Arragonum  immortaleui  laudem  promendsset, 
si  non  in  saperbiom  elatus  statim  a  Sjmone  dc  Monte 
Forfi  totam  terram  quam  super  Albigenses  adq^uisierat 
de  se  traiendam,  contra  prohibitionem  Papas  qui  id  idrai 
postulaverat,  procaoiter  exegisset ,  unde  guerram  grayem 
sibi  sos^bavit. 

Be  morte  regis  Arragonmn. 

Attack  by       Hie  quoqne  temporibas,  post  dicti  regis  Arragonam  ooro- 

PeterlL,     nationem  eh  Inaooentio  Papa  factiun  Bomee,  et  inbibiidoneiit 

T**^  diatriotam '  ne  inimicis  fidei  *  ansiliam  Tel  foTorem  prsestaret, 

the  eastiu     spreta  patria  correptione,    post   vietoriaro  de  admiralio 

of  MTiret.     M[urmelino]  obtentaan^  ctepit  recaloitrare,  nocena  quantam 

potuit  Simoni  memorato.   Hsereticia  utique  Albigensibns 

conftederatufl,  assooiatis  sibi  eomitibns  '  Fugis'  et  CoTenanim  * 

com  ciTibBS  Tholoaanis,  Eogero  qnoque  de  Bedera  cum  auis 

Bederanis  et  de  comprovincialibus    innumeria  convo- 

catis,  exerolta  magoo  congregato,  feria    terbia   poet    Natale 

beatce  MarifB,  Mnrelli  castrnm  obeedit.     Quo  aadi' 

Tenerabiles  TholoBBiins,*  NemanseBBis,'  Agattenais,'  Biterensie,' 

t  as.  1Jcicensis,\°  LotbevensiB,"  Carcasonensis,^  et  Elmensis,'^  nee 


'  districiam]  districtia^mam,  O. 
W.  The  begjimiiig  of  this  chapter 
baa  been  consideifibly  abrit^ed  bj 
Fafis,  in  order  to  get  the  Eame 
amount  of  matter  into  the  pBge. 
Paris's  additions  are  not  in  the 
original  letter. 

*  O.  W.  add  contilaim, 
'  O.  W.  add  Tioiosaao. 

*  BaTiuondBoger,  count  of  roix. 
'  Bernard  IV.,  coout  of  Comen- 

ges.    C.  has  conoen.it. 


•  Pnlt. 

'  Araald  I.,  bishop  of  Giimes. 
8  EaJmond  11,  bishop -of  Agde, 

*  Bertraud  I.,  bishj^  of  Beziera, 
"*  Baimond  IV.,  bishop  of  TJxia. 
"  JLolheeentU  . .  epwcopi]  Iiodo> 

yensis  et  CoTenarnm  episcopi,  O.  W. 
Lothcrensis  is  Peter  IV.,  t^faap  of 
Lodive. 

"  Guj. 

"  Bumond  lU.,  bishop  «>f  £ 


This  is  the 
letter  of 
tbeprdates 
engaged, 
given  by 
Peter  of 
Vans  Cer- 

■    ■'  Albi- 
„-   -inm. 
lxxiiL(Be- 
caeil  des 
Hist,  dea 

iiK.  p  '88, 
Migne, 

67*,)' 


i^iaatfea^uifciil^l.-^Ci^xi*:^'^ 


DE  TEMPOKE  REGIS  JOHANlflS. 


567 


uon  Magaionensis'  epiacopi,  etdeCla,raco*etMagua-viUa°et  A.D.  12I8. 
Vanx  Cra-  Sftncti  Egidii  *    abbatea,  et  alii  multi    prEeclari  viri,  qnos  The  eroBBd- 
(Bnal  lix  ^i^^^iscopnfl  Harbonensis,'  Apostolics    sedia    tunc  legatus,  ^^^ 
p.  88.>        propter   sanctie  crucis  °  negotiom  focerat  coogregari,  una  cum  gimon  se 
Simone  [comite]  Montis  Fortis  et  esercita  cruce  Biguatontm  iter  Moutfbrt 
arripiunt  ad  obsessnm  caatrum  viriliter  saccurrendum.    Et  cum  ^^"^f!^ 
die  Martis  infra  ootavaa  supradictas  veniasect  ad  castrnm  quod  '    "     ' 
dicitnr  Savardntiiiin,  miseraQt  nniicioa  epiecopi  memorati  ad  ca< 
pitaneos  qui  in  obsidioue  castri  Murelli  «raDt,  dicentes  ee  ad  hoc 
,  Tenire  nt  cum  eis  de  pace  tractareat,  nude '  aibi  dari  dacatiim 
eecarunt  petebant-     In  crastino  autem,  quia  res  sio  esigebat, 
esercitng    crnce    gignatomm   a   Sarardmio  recedena  festinavit 
ftd  Murelli  Bucouraum  celeriter  adyeuire.    Epiacopi  vero  prte- 
dicti  morarj  proposuerant  apnd  quoddacu  caetrum.    Alta-ripa^ 
vooatum,  quod  medium,  inter  Sayajdunoia '  et  Murellum  distat 
ab  utroqne  dnabus   leucia,  ut  ibi  misaos    nuncios   ezpectarent. 
Qui  ibidem  ad  epiacopoB  redeuntes  diserunt  ex  parte  regis  Arra- 
gQaum  quod  ducatum  nou  prfflberet  cis ;  qnia  cum  taato  esemtu 
advenerant,  quod  non  indigebaut  conductu.    Veriim  tree  audi- 
entes  episcopi  Murellum  cum  exercitu  cruce  aiguatorum  intra- 
verant  die  Mercurii  intra  octavaa  memoratas.  Et  sollicitudiue  noa 
pigra '"  dnoB  viros  i^ligiosoa  ad  regem  et  civea  Tholosanoa  deati-  Their 
nanmfc;  qui  a  rege  tale  cum  deriaioue  habuerunt  rcsponsnm, ' 


''  king  of 


quod  propter  qnatnor  ribaldos,  qnoa  epiacopi  aecum  adduserant,  ^ 
petebant  habere  colloquium  cam  ipso,    Tholosani  vero  prtedictis  Artagon 
nuneiia  responderunt,  quod  regi  Arragonnm  erant  confcnderati,  and  tie 
et   nihil  facerent   niai  regis   tantummodo  voluntatem.     Quod  ^ 
com  redoiintea  nnucii  episcopis  retntissent,  idem  episcopi  coxa 
abbatibua  digcalciati  ad  regem  venire  propoanerunt.     Sed  cnm 
adventna  eomm  in  hunc  modum  regi  nuneiatus  fuiaaet,  jannJa 
patefeotia,  cnm  comes  Montis  Fortia  ac  uriice  siguati    inenaea 
esaent,  pro  eo  quod  episcopi  dc  pace   loquerentur,  hostes  Dei 
firandnlenter  ac  superbe  vicum  subintrare  cnm  impetn  attempta- 
ront  j  sed  per  Dei  gratiam  a  sQO  fnerimt  deaiderio  defraudati. 
Qnomm  anperbiam  comes  et  cruce  signati  videntes,  per  cordis 


'  William  m.,  bishop  of  Magae- 

'  Peter,  abbat  of  8.  Pieire  de 
CWrac,  dioc  Agen. 

*  Baimondll.,  abhatof  S.lfertin 
and  Majan,  Tille  Magne,  I'Argen- 
ti&re. 

*  Egidii]  Hberii,  W.  Tjberii, 
O.  The  ^bat  of  S.  GileB  ttbb 
Foucina 


'  0.  W.  ins.  et. 

'  Here  begins  a  fresh  hand,  of  the- 
distinct  St.  Alban's  charaoter.  And 
there  are  fhim  this  point  chauges 
in  the  teit  of  Wendover  as  well  as 
additions  in  the  margin; 

r  tmde]  nnom,  B. 

*  Haate-rife. 

'  Saverdim. 

"  prigraj  pigri,  B.  O.  W. 


•^     IV        '■"'••T'^^M^V^: 


Death  of 
the  king  of 
Arragon, 


Arrival  of 
Hicholas, 
bishop  of 
Tusculnm, 
the  legate, 
in  Buglaud. 


668        MArr]?£I  PARI&I&NSIS  CHBONICA  UAJOBA. 

.  oontritionem  et  oris  confession  em  salnbriter  a  peccatis  mundati,  Peter  of 
armJB  se  Tiriliter  accinsenuit.  Venientesque  ad  episcopam  Tho  Taui  Cer 
losannm,  qui  anctoritate  domini  Narbonensis  jure  legationishoo'  '^7'  "^ui 
ofBcio  ftmgeliatnr,  eseni'di  licentiam  contra  hosiea  fidei  hami-  go ) 
liter  postnlarnDt.  Qua,  qnoniam  uegotinm  in  ajroto  erat  con- 
Btitntnm,  eonceasa,  in  nomine  Sanatje  Trinitatis,  tribos  diepositie 
aciebus,  exierunt ;  testes  Tero  fidei  e  contrtwio  maltas  habentes 
a«iea  jam  mnititi  ^  armis  tcnt^iria  sunt  egressi ;  qnos,  licet  multos 
nimJB  respeota  cruce  signatomm,  elientea  Christi,  de  Ipsina  auii- 
lio  oonfideotes,  armati  rirtutc  ox  alto,  viriliter  sont  aggresel. 
Per  exploratorea  noverat  comes  Spmon]  quod  rex  Arra- (Not  in  the 
gonnm  se  paravit,  tam  aecurus  fuit  ut  ad  mensam  sederet  '®"^-) 
pransurns;  undo  comes  jocose  dixit  super  hoc  certifieatus 
cum  esiret,  "  Certe  serviam  ei  de  primo  feteulo,"  XJnde 
priinua  vel  de  primis  uuus  rex  ipse  Arragonum  gladio 
transfoasus,  antequam  tres  boecellaa  panis  d^lutiret,  in- 
teremptus  occubuit.  Statimque  virtus  Altissimi  per  mamis  Id.  p.  89. 
aerrornm  Buomm'  bostea  suoa  confregit,  eoe  comminnens  in 
momento.  Terga  eaim  vertentes,  in  fagam  verai  *  atiat,  tanqnam 
f  pTilTJa  ante  faciem  -venti,  contriti ;  alii  mortia  discrimen 
fugientes  evaeemnt ;  alii  gladioa  evitautea,  aqnte  pericolo 
perieruntj  nonntilli  autem  in  ore  gladii  periemat,  BeilhiBtri 
qnoqne  Arragonum  rego,  qni  cam  interfectis  oooubtiit,  plnritDom 
dolenduin  est ;  qni  bostibus  fidei  conjunctas  eoclesiam  catho- 
licam  improbe  pertarbavit,  Certus  interfectorum  nomems 
nullatenuB  scribi  potnit;  de  militibue  antem  cruce  signatia  nnus 
solas  cum  servicntibus  pancis  occnbuit.  Facta  est  antem 
htec  belli  congressio  feiia  sexta  post  octavaa  Kativitatis  beatce 
Maria;,  anno  Domini  M.cciiii.,  mense  Septembri,    m-i- 

Ds  advenUt  NicJiolai  Thiiscnilanenfia  e^scopt  et  ApostolieoB  sedis 
legati  in  Angliwm. 
Eodem  anno,,  circa  festum  Saacti  Michaelis,  venit  in  An- 
gliam  Nicbolaua  Thascnlaneneis  episcopns  et  Apostolicie  sedis 
legatns,  ■at  diasensiones  inter  regnum  et  saceriiotium  anctori- 
tate  Apostolicft  refonoaret.  Et  licet  terra  interdiota  fiiisaet, 
nbiqne  tamen  cnm  proceasione  eolemni  et  cantumn  modnlie 
et  iodumentis  festiyis  bonorifice  receptns  eat.  Cumqne  ad  West- 
monaaterium  pervenisaet,  Willelmum^  abbatem,  [de]   dilapida- 


■  hoe]  hie,  0.  W. 
'  ttntrdtt}  munita,  I 
^  aaoTUitt]  om.  O. 
•  c«rrij  compuisi,  t 


'  perierant']  faeront  derorati,  O. 


'  Sic,    etroneotisly    fijr    Badul- 

I  pbum.    See  below,  p.  STG. 


i3r^-fii.  "B-xa    ft  tf.  - 


DE  TEMPOBB  EEGIS  JOHANNIS. 


tioae  et  incontineiitia  a  mouachia  sub  aoousatom,  ilioo  degra- 

davit.    Venerimt  autem  ad   earn'   Oxonira  burgenses,  qaoram 
inatinctu  et  prsBBumptione  duo  clerici,  de  quibus  auperiuB*   fe- 

mentionem,  saBpeDBL  faeroot,  absoIalioiLem  postolantes. 
QaiboB  indiota  poenitentia,  inter  ctetera  prajeopit  nt  ad  flingu- 
las  cmtatis  ecclesiaa,  depoaitis  indumentia  pedibusqne  nndia, 
flagella  portantea  in  maoibus,  enntee,  a  preabiteria  parrocliiaiiis 
abaolntiouis  beneBcium  cam  j^almo   qninqnagesiino    impetra- 

^ec  licnit  eis  nisi  diebna  aingaliB  singnlaa  petere  eccle- 
sias,  nt  tam  ipsi  quam  a1ii  talia  prffisnmere  formidarent. 

Legatus  itaqne  cum  aeptem  taatom  equitatnria  in  Angliam 
veniena,  [cnm]  quiaquaginta  in  brevi  et  familia  malta  nimia  sti- 
patns  imoessit.  Convoniente  tandem  arehiepiscopo  Cantuarieoai 
onm  epiacopis  et  magnatibua  regni  LondoniiB  in  prEBEeatia  r^ia 
et  catdinaliB,  tractatnm  est  ibidem  per  tridunm  inter  regmun  et 
fiacerdotinm  de  damnis  epiECoporom  et  ablatie,'  facta  es  parte 
regis  oblatione  episcopia  prtefetiB  ad  plenariam  restitntinnem 
oentam  railimu  mavcaram  argenti  conbinuo  nnmerandomm. 
Et  si  poat  iuqiiisitionem  investigari  posait,  custodes  eccleai- 
amm  ^oave  regis  ministroe  ampliaa  abstuliaae,  jnratoriam 
optnlit  rex  et  fldejuasoriam  oautionem,  qnod  pro  epiacopomm 
et  ipaius  legati  arbitrio  infra  aeqnens  Pasoba  satiafactionem 
plenaon  omnibna  faccret  ablatonim.  Ad  boc  antem  legatns 
consensit,  Yolena  instanter  boc  fieri ;  indigne  ferena  qood  non 
statim  aascepta  fuit  obl^o.  Unde  protiaua  EQspicatiini  est, 
legatmn  plua  lequo  parti  regies  conaentire.  Epiacopi  quoqne 
negotium  protrahentes  oblatia  conditiombns  obviabant,  babito 
CiHifliiio  nt  prins  inqnirerent  de  ablatia  et  danmia,  et  sommam 
diligentina  inquisitam  regi  OHtondereut,  et  aio  aimul  acciperent 
qnod  qnierebant.  Andiena  itaqne  rex  dilataonem  sibi  dilectam, 
pnebnit  ilico  eonaeiuium.  Et  sic  eo'  die  infeeto  ne^tio  reces- 
senrnt. 


A.D  1313 

abbatof 
Westmrn. 


1  regttie  Angli<s  et  Sybemite  in 
vaaivat  legati  resigrtaverit. 

Veniente  vero  die  crastiiia,  convenertmt  omnea  iterom  ad  Seeond 
Sancttun  Panlnm  in  eoclesia  cathedrali,  nbi  post  multoa  et  <=o>"'«''l  i" 
vwrioa  de  interdicti  relasatione  tractatna  ante  majns  altare  ^^''i'' 
coram  clero  et  popnlo  exacta  eat  a  rege  et  innoTa^  ilia  non  joi^  ^^ 
formosa  sed  famosa  salgectio,  qua,  in  maumn  dominl  Paps9  agaa  bis 
diademate    cum   f^;di>  resignato,    tam    dominium    Hjberairo  <^*°>  and 


*  ablatW]  abbati^B. 

•  eo  die}  cotidie,  C. 


570 


JSATTSMI  PABISIENSIS  CHBOKIQA.  HAJOHA. 


A.D.  1213. 
subjects  bis 


John  meets 
the  bishops 
atWalliDg^ 
ford,  and 

Beading, 
reBpecticg 
the  restora- 
tion of  the 
confiscated 
property. 


qaam  regnam  Bnbdidjt  Auglicanam.  Carta  quoque  regis,  de 
qua  superios  dizimns,  qnie  priiiB  oera  signata  fberM  et  Fandnlfo 
tradita,  nimc  anro  ballata  est,  et  legato  ad  opus  domini  Fapie 
et  Komante  eccleeue  resignata.  Super  ablatonun.  rero  reatitn- 
tione,  tertio'  nonas  Kovembrig  apud  Badingnm  diem  Btatnemnt. 
Oaiuqne  die  jam  prselibato  omnes  nt  snperius  conveuisBent, 
rex  die  ilia  son  oomparait,  sed  die  tertia  apad  Walingefoid 
iterum  pMriter  conTenerunt.  Ubi  rex  ut  supra  de  omnibus 
ablatis  episcopis  et  aliis  uuiTereis  ee  Batisfactarum  grattrntei- 
spopondit ;  Bed  hoe  illia,  quorum  castella  dirata,  domns  aiib- 
Terase,  pomeria  cum  nemoribus  BUCcisa  fuerant,  pammvide- 
batur.  TJnde  rex  et  epiacopi  in  too  pariter  coneebaemnt,  nt  in 
arbitrio  qnatnor  baronum  so  ponercnt,  et  sic  ipsorum  judicio 
eatisfaceret '  universie.  Jl^onvenerunt  iterum  res  cum  legato, 
arcbiepisoopus  cum  eplscopia,  magnatibus,  ao  omnibus  viris 
religiosia  ad  interdict  negotium  oontingentibus,  apnd  Bedin- 
gum  octavo  idns  Becembris;  nbi  singnlt  cartani  porrexeront 
in  publicum,  omnium  ablatoriim  pariter  eb  damnoram  aiiTnTmi.ni 
continentem.  Sed  legato  regi  favorem  pnebente,  solutio  om- 
niom  dilationem  accepit;  excepto^  quod  archiepiacopus  et  ejn- 
acopi  dndom  ab  Anglia  proscripti  ibidem  quindecim  milia 
marcas  airgenti  perceperunt. 

QaalUer  Innoeentius  Fcepa  Nicholao  Titacalanenai  pro  vaeantHfUB 
ecclesiis  in  Anglia  seripaerit. 

Eodem  tempore  Znnooentins  Papa  Nicbolao  Apostolic^  eedie  Ii 

legato  literas  sub  bac  forma  direxit ;  "  Cum  non  poaait  eccle*  ^ 

^  "  siis  Dei  melius  prorideri,  quam  si  eis  paatores  preeficiantnr  ^ 

"  idonei,  qui  non  tam  prteesae  cupi^it  quam  prodesse;  &ater> 
I  "  nitati  tnte,  de  qua  plenam  fiddoiam  optinemiu,  per  Apo- 
-  "  atolica  BCripta  maudamua,  quatinus  eptBcopatus  et  abbatias 
"  Anglife  nunc  Taoantes  facias  cum  tno  conailio  de  personis 
'  "  idoneis  per  electionem  yel  poatulationem  canonicam  ordintu:7, 
"  qu»  non  solum  vita  sed  et  goientia  sint  pr»clar»,  verum 
"  etiam  re^  fideles  et  regno  utiles,  necnon  ad  aaxillom  et 
"  eonsiUum  efficaces,  aasenau  regio  reqniaito.  Gnm  ergo  va- 
"  ctmtinm  ecclesiamm  capitulis  nostrialiterie-denius  in  man- 
"  datis  nt  tno  consilio  adqnieBcant,  tn  Denm  habens  pne  ocnlis 
"  consnlas  Buper  boc  viros  proyidps  et  boneatoa,  qui  plena 
"  norint  merila  personaa^nm,  ne  te  cnjusqnam  astntia  oircom- 
"  veniri  contingat.  Si  qui  vera  contradictores  fuennt  vel 
"  rebelleg,   ta   eos  per  ceoauram  ecclesiitaticam,  appellatiane 

I  tertio]  secnudo,  O. 

)  tali^fiieerte}  ntiifleret,  O.  W. 


(Migne, 
92S.) 


rE  TEHPOBE  EEOIS  JOEANNl 


571 


remota    compellas      Datum  Laterani,   kalendis  Novembris,  A.D.  1213. 
'  poutifloakis  nostn  amno  decimo  sesto." 

LegBtas  quoqae  com   hujnsmodi  anteutictim  a  domiixo  Fapa  Nota  an- 
aceepisset    faetus  de  rege  tirannus,  apreto  archiepiseopi  etpe^ftw™** 
epiaeoporom  regni  conaiho    cum  clericiu  regis  et  miiuBtris  ad  '|^i"^"" 
T&canteB    accedene    ecclesiaa      grdinatiunea     earitin,    eecundiLm  ig„f^[i 
antiqnom  Anglis  abneum    de  pereonis  miiiua  idoucia  cclobrare 
prssBnmpBit     Sonnalloa  vero   divca^i   ordinia,   pro  gravamine 
mamfsBto  ad  audientiom  aummi  pontificia  appellantes,  eoBpeuaoa 
ad  cniiam  Bomattam  destmaTit.    Qnibns  adeo  ee  inhumantun 
ezbibiut,  qnod  de  rebus  propriis  iieo  qnideoi  denarinni  nntun 
ad   ezpensas    itineris    portare   permisit.    PairocbialeB  in^per 
eoolesiae  in    lock    diversis    yacantes  clericis    snia    diatribnit, 
patronorum  consensa  mmime  reqiiiBito,  unde  multonim  indig- 
natioQem  et  moltomm  malediotionem  pro  benedictione  prome- 
xuit,   dnm  juaticiam    in   injnriam,   judicium   in   jxnejudiciam 
commutavit. 


Anno  Domini  Mccxir.  Ees  Angloram  •Tohannes  ad  ^Natale 
curiam  auam.  tenuit  apud  "Windleshorcs;  ubi  mnlta  magnatuiil'- 
snorum  multitudini  festiva  dietribuit  indumenta.  Deinde  post 
octayas  Epiphanife  convenerunt  apud  Duneatapliam  8[tepba- 
nue]  CanffQarieEBia  arcbiepiacopua  cnm  auis  snffraganeis,  at  de 
negotiia  ecclesiie  Anglican^  tractarent  ibidem.  Molcste  euim 
eupra  modnm  ferebaiit,  quod  Jegatus  supradictns,^  ut  pnedixi- 
mna,  iilis  iuconBidtia,  regiia  favena  Toluntatdbna,  in  ecelesiia  t&- 
cantibns  prtelatoa  minus  sofficientea  posaerat,  intrnsione  magis 
qnam  eleetione  canonica.  Tandem  cum  hino  inde  varia  sorte 
tractassent,  archiepiacopns  Cantoarienaia  dnoa  clericoa  apod 
Bniitonam  super  flumen  ^eute,  nbi  tnno  legatna  erat,  misit, 
qni  eidem  ex  parte  domini  Cantnarieasia  interpoaita  appella- 
tione  probibuenmt,  ne  contra  dignitatem  anam,  ad  quam 
ordinatio  eoclesiamm  ense  dioceais  de  jure  apectabat,  prtelatoa 
in  eccleaiia  yacantibos  inatdtnere  prttanmeret.  Legatna  aiitem,' 
appellationi  factte  non  deferena,  miait  ^aenan  regio  Fandul- 
fnm  jam  siepe  dictnm  ad  curiam  Bomanam,  ut  arcbiepiscopi 
et  ejasoopOTum  propositnm  irritaret.  Quo  cum  perveniaset, 
famaTn  ftrobiepisoi^i  Cantnarienais  in  conapeotu  summi  ponti- 


The  arch- 
bishop anil 
his  EuSrOi- 


Their  ap- 
peal to  the 
Pope 

against  the 
l^ate,  who 
Bends  Pan- 
dolph  to 

ag^Et  the 
appeal. 


572 


MATTH^l  PABISIENSIS  CHRONICA  HAJOBA. 


A.D.  iat4.  floie  non  mediooriter  demgravit;  regem  quoqne  Angloram  tentis 

ibidem    extuKt    laudum    prteconiie,    asBerena    sa    r^em   tam 

hnmilem  tftmqne  modestmn  eab^nus  iioa  vidisse,  at  in  ooalis 

Simon        domim  Fapse  idem  res  gratiam  admirabilem  opldneret.    Bestitit 

Langtou.    aatem  Pdndnlfo  ibidem  magister  Simon  de  Laiigetnne,  frater 

^idutDh    ^''^^^^'^''''P^  CantuarienMs ;  8ed  qnoniam  omia  regis  anro  bnl- 

iit  Rome,     I^t^   domino  Pap^  de  Babjectione  efc   trlbnto   regni  Anglise  et 

but  is  not    Hybenliffi  a  prffidioto  Pandulfo  noper  delata  fuerat,  magister 

"*'™'         Simon  in  suia  contradicEionibns  non  potuit  exandiri.    Aaserebftt 

pneterea    Pandnlfua   memoratus    m   pnesentia  domini  Fapte 

ru\)hiepiacopnm  et  episcopoa  in  exactione  et  ablatomm  restitn- 

ticme  tempore  interdicti  nimis  eese  rigidos  et  avaros,  qnodqae 

ipanm  regem  et  regni  Ubertates   plus  teqao  deprimebimt.    Et 

eio  propositnm  archiepiscopi  et  episcopomm  ad  tempua  accepit 

dilatioDem. 


iianders 

invade 

Philip's 


fromPorta- 
moatlt,aDd 

SocheUe. 


Hex  Johannes  tran^retavU  in  Fiekwiam. 

JEiodem  anno  rex  Angloram  Johannes  mieit  pnncipibns 
militi^e  sme  qui  erant  in  Flandria  pecnniam  magnam  nimis, 
ut  regem  Franeoram.  inquietarent,  et  terras  cam  castria  in- 
oorsione  bellica  devastarent.  At  illi,  regis  esbortationibns  ob< 
temperaotee,  terram  oomitis '  de  Gjanes  fere  totam  ferro 
flanunisqne  discajrentibas  contrivemut,  caetruia  de  Bmnoham 
obsidentea  prostraTernnt,  ubi  milites  et  servientea  mnltos  ad 
deditionem  compniaoa  in  vincnlis  abduzeront;  Amam°  qna> 
que  obaidione  TaUanteH,  sabjugavemnt  et  igne  combusaernnt. 
Caatrom  autem  de  Liens*  per  insnltum  eepemnt,  et  multoa 
ibidem,  perememnt,  et  nonnnUgs  eaptOB  in  carcerem  detruse- 
mnt,  tetrnimqne  Lodowici  filii  regis  Francorum  in  paridbua 
illia  gravi  depopulatione  aiBisernnt.  Bez  aatem  Johmuies,  in 
die  Pnrificationia  beatce  Uarice  miasis  Bomam  pro  relasaliionQ 
interdicti  nanoiia,  apud  Portesmnhe  regiiia  comite  naves  ascen- 
dit,  et  infra  dies  pancos  in*  maun  rorti  et  exercitu  magno 
applicnib  apud  Bupellami  qno  andito,  yenerunt  ad  enmmalti 
barones  Pictavise  et  fldeljtatem  ei  jumvernnt.  Deinde  rex,  in 
brachio'  extento  progrediens,  plnrima  caatella  inimicorum 
BBoram  potent«r  BUbjagavit.  Bed  qaceibi  gesta  sunt,  qm 
plenios  nosse  desiderat,  literas,  qnas  juBttciariis  snia  de  scaccano 
direxit,  legeve  non  omittat: 


>  Aniiilf  II. 


l^^i^iSJsi^^M^^M^kimaii^i^^ 


HE  TEHFOBS  BEGIS  JOHANIOa 


Eptstola  rejis  Johaamie  de  aeOma  euie  in  Pustavia.  A.D.  ISU, 

"Joliannes  Dei  gratia,  etc.    Sciatia  quod  oam  insfaret  ter-  Letter  of 

treugarum,  qnas  conoeaaeramua  comitibns  ^*'*''''^''^' jlieiaatiMe 
elde  Augi'neciavemsaemuBiiieispaceiniiabiBezpedieiitem,  of  thees- 
trattstnhmna    in  *    die  Tenerie  proxima   ante    Pentecosten  chequer 
cum  eiercita  nostro  usque  Meirevent,  cftBtrum  Galfridi  de  g'^ing  w> 
Legman,  eb  licet  crederemiis *   quod  capi  non  poaaet  perf^f^^'^f 
iBBultum    m  craatino  tamen,  in  rigilia  scilicet  *  Pentecostea,  f^„„g  ^ 
Bolo  msnltu  a  mane  usqne  ad  horam  prnnara  illud  cepimiia  Poiton. 
violenter       Die    vero  Penteoostee   obsedimna  alind   caatrum  f,  86, 
ipMUB  G[a!Mdi],  quod  Novent'  dicitur,  inclnso  in  eo  ipso  ^ 
Gfalfrido]  cam  duobna   filiia  suia;  et  cum  jam  per  tree  dies 
031  fauniiB  continna  petrarlanim.  noatrarom  vcrbcrationd,  ia 
tantnm    at    immineret   nobis   oportimitas  captionia  ipsius  * 
oastn    renit  ad  nos  comea  de  Marchia,  efficiens  quod  dictns 
G[aliridu3]   se  reddidit  in  Tniaericordiam  nostram,  cum  duO' 
Tn]B  £lua  suis  et  castro  buo  ct  omiiibiia  qu£e  in  eo  ^  cranb.    Et 
dum  adhuc  ibi  fnimna,  nunciatum  fuit  nobis  quod  filius  regis 
Francue  Lodowicaa  quoddam.  castelluiii  ipsius  G[alfridi]  ob- 
sederat,  quod  Muncuntur  dioitur.    Quibus  anditis,  noB  atatim 
TerBoa  partes  illas  diyertifnua,  ufe  ei  occuTreremns,  ita  quod 
in  die  Sancte  Trinitatis  fuimna  apad  Parthenai,  nbi  comes  de 
Uarchia,  comes  de  Angi,  ad  noa  venenmt  cum  dicto  G[alft-ido] 
de  Lezinan,  facientes  nobis    homaginm  et  fidelitatem.    Et 
quia  prius  tractatum  erat  inter  nos  et  coinitem-  Marchiea  de 
filia  nostra  Johanna  Alio  suo  danda  in  u:£oi'em,  id  ei  concea- 
eim.us,  licet  rex  Prancorom  earn  ad  opns  fllii  eni  peteret,  sed 
fraudnlenter.  Memoresenimfnimnsneptis"'  noetrffl,  Lodowico 
filio  regis  Francias  datfe,  et  illins  rei  erentns  ;  sed  utinam  det 
nobis  Deus  m^orem  de  boc  maritagio  proventnm,  quam  de 
illo  fiiimns    consecuti.     Kunc   autem  gratia  Dei    data  eat 
nobis  oportunitas,  at  extra  Pictaviam  in  capitalem  inimicam 
nostnim    regem    Fran  coram   insurgamus.      Et    Iieeo    Tobis 
mandamus,  nt  de   successibus  noatris  gaudeatis.    Teste  me 
ipso  apnd  Parthenai,  anno  regni  noatri  decimo  sexto." 
Eodem  tempore  obiit  Gilebertua  Eofeasis  episoopns,  octavo  Deafli  of 
kalendaa  Jnlii.  Gilbert, 
bishop  of 


Hngb  (IX.)  de  Lnsigoan. 

KAonl  d'lssoadnii.  Count  of  Sn. 

in]  nos,  O.  W. 

crederemis]  credeietnt  a  pluri- 

,0.W- 

iciUcet]  videlicet,  O.  W, 

Sic  MS.    Probably  tcft  VoveM, 


i.e.  VouTant,  near  Mervant.    BrS- 
holleSjTransLofMattPaT.ii.p.508. 

'  ipso']  dicto,  W. !  dueto,  0. 

'  ipiius  caalrQ  castri  pr«dic;i,  O, 


interdict 
■when  the 
kinfftuM 
paid  the 

amotuit 
pionused, 

aad^vea 
aecniitjr 
focfttture 
payments. 


674         MATTH*I.  PARISlENSrS  CHBONICA  MAJOKA. 


.  E^Mola  Inaoeetitii  Payee  pro  felaHaHoae  mierdieH. 

Circa  dies  istoa  Papa  Innocentina  Nicholao  TuscaianenaJ 
epiacopo  pro  relaxatione  isterdicti  BCripait  in  hma  Terfaa : 
"  InnoeentiaB '  episcopus,  etc.  Venerabilis  frater  noBter  J[olian- 
"  nee]  Horewiceneis  episoopns,  «t  dileotns  flliiis  noster  Ep- 
"  cardus]  de  Marieco  aroMdiacoimB  NorLbanhainlDriee,  et 
"  nobiles  viri  Thomaa  de  Herdintime  et  Adam,  nunoii  oBniB- 
"  eimi  in  Ghriato  filii  noBtri  J[oIiniuiis]  regis  Anglice  illuBkis 
"  ex  una  parte;  magister  SQimon]  de  Iiangettut^,  A.  et  G. 
"  olerici  nimcii  Teneiabilis  &attis  noBtri  S[tepliani]  Gantnari- 
"  ensis  arohlepiacopi  ez  alt^«  parte,  nnper  in  pneBeutia  nostnt 
"  conatittitj,  ftSBemere  conoorditer  et  consttaiter,  quod,  pro 
"  vitando  grandi  renim  ^pendio  et  gravi  perioolo  aniraanuD, 
"  expediebat  quflm  plnrimnm  tarn  regno  qnam  sacerdotio,  ut 
"  Bine  dilatione  relaxetur'  Bententia  Lnterdicti.  Unde  nos  pro 
"  aSeota  patemo  soUicite  inter  eog  ad  saliitem  et  ntUitatem 
"  super  hia  qnie  pacie  sttnt  com  illis  tractavimna  diligenter; 
"  et  te>ndem  ipais  adqalescentibus,  Ibrmam  inTenimita  et  etata- 
"  imaa  infta  scriptam.  Sane  pnefatus  res  tantam  pecnniaiu 
"  arohiepiBcopo  Gantomensi,  Loiidoniensi  et  Helyenai  episeopiB 
"  Tel  aliis,  quos  ad  hoc  asaignare  Tolaraint,  faciat  ae^gnari, 
"  compntatia  his  qnsa  idem  rex  noscitur  persolviaae,  qnod 
"  sBmma[m]  impleat  qnadraginta  milia  marcarnm.  Quibas  so- 
"  hitis  et  cantione  pnestita  infering  annotata,  protin-as  snblato 
"  onjaslibet  sppellationis  et  contradictionia  obstaculo,  relates 
"  Bent^itiun  interdioti.  Ac  deinde  gingolis  annis  daodecim 
"  milia  marcarnm  in  dnoboB  term  in  is.  in  commemoratione 
"  videlicet  Omninm  Sanctomm  sex  milia  marcanun,  et  toti- 
"  dem  in  feato  Bominicfe  AscensioniB,  apad  eoclesiam  Sancti 
"  Panli  Londonianun  ^dem  &ciat  eshiberi,  donee  tot&  snimna 
"  foerit  persolata.  Et  ad  hoc  fideliter  exeqnendnm,  obligavit 
"  Boipstim.  ipse'  rex  per  proprinm  jtmunentam  et  per  literaa 
"  patentes,  sigillo  sno  coimnnnitaa,  neimon  per  fidejoBeionem 
"  Wintoniensis  et  Norewioensis  episcopormn,  CestrenBis  i  et 
"  '^ntonienaiB '  et  Willelmi  Mareacalli  com.itiiin,  itaqnodtam 
"  lueredeB  ipsins  regis  qnam  successores  eorum  [pari  obliga- 
"  tione]  tenebontvir  aatricti.  Qi^ocirca  per  Apostolica  tibi 
"  BOripta  pTtecipiendo  mandamns,  qoatinns  secnndnm  formam 
"  prs^Bcript&m  procedere  non  postponaa,  nisi  de  mera  et  libeia 


•  This  Iett«  is  only  bnoini  front 
tluB  Bonroe.  Potthast  Regent. 
Pentif.,  p.  423. 

'  relaxetm-1  telaiacelorj  0.  iff". 


f^^^**^**^ 


^&iu,s££:x3 


BEOIS  joouiins. 


volimtate    partee    aliter    daserint    componendmn.      Datain  A.D.  1214. 
Laterani." ' 


Conncil  at 
Si  Paul's 
under tbe 


3)e  reetUntitme  ailatomm. 

Tempore  vero  qno  Nicholaoa  TnBCnlanerisie  epiacopna  et 
Apoatolicce  aedia  legatioa  per  trancioB  memoratos  domini  Fnpse 
antentioTim  Mceperat,  res  Anglomm*  erat  in  partibua  trans- 
marinis ;  aed  qnoniam  idem  rex  in  receasn  suo  ab  Anglia  legato 
jam  ijio*o  ^'  Willelmo  Mareacallo  vicea  auaa  in  hoc  uegofcio 
commiaerat,  idem  legatns  in.  urbe  Londcmitunini  apud  Sanctum 
Faalnm  grande  congregavifc  concilium ;  nbi  congregatis  aj\;hi- 
episcopis,  episcopis,  abbatibua,  prioribns,  comitibaa,  baroilibae, 
ei  aliia  ad  negotium  interdict!  spectantibns,  proposnit  co^am 
onmibna  formam  reatitntionls  anper  ablatis  et  domnia,  a  domino 
Papa,  partibas  consent!  en tibus,  Komm  prOTiaam;  priBoipiens 
constanter,  nt  certificaretur  de  qnautitate  solntse  pecnniie  epi- 
scopia  et  aliia  qnibnalibet  a  minietriB  regis  cansa  inferdieti, 
qnatinuB  per  pectmiam  aolntam  soiret  qaaittnm  imicuiqne  ad 
solvendnm  reataret.'  Probatnm  eat  igitur  ibidem  certa  com- 
patatione,  archiepiscopnm  et  monaohoa  Cantaarienses,  simul 
com  LondonienBi,  Helyenai,  Herefordienai,  Bathonienai,  Lin- 
coliiienai  [episcopia],  anteqnam  ab  exilio  in  Angliam  redirent, 
per  xoanam  Pandnlfi  dnodecim  mHia  marcas  legalium  cater- 
lingomm  accepisse.  Post  adventiim  qnoqae  eornm  in  concilio 
octavo  idna  Dccembria  apud  Eadingnm  celebrato,  quindecim 
milia  marCaa  idem  episcopi  cum  monaohia  anpradiclia  inter  se 
dividendas  percepemnt,  ita  quad  tota  amnma  simnl  conjoncta 
Tiginti  aejitemi  rnilin  marcamm  facit  com|demetitiun.  Sesidnaa 
antem  tredecim.  milia  marote,  qn^e  ad  aapplementom  qnadra* 
ginta  milia  marcarum  prfedictamm  aolvendee  rastant,  anb  fide- 
jnsaione  Wintoniensia  et  Worwioensis  episcopomm  remanseront, 
additia  Uteris  regie  patentibtia  ad  majorem  aecnritatem,  jnxta 
qnod  in  Uteria  domiiii  Papie  continebatnr  espreaaam. 


Ve  relaaaMone  mterdieli. 

Hie  ita  gestjs,  fTioholana  Thnacnlaoensia  episcopna  et  Apo-  The  inter- 
stolicie  aedia  legatna,  in  die  Appstolorum  beati  Petri  et  Pauli,  diet  re-     - 
in  eodesia  oatbedrali^  relaxavit  solenniter  sententiam  interdicti,  ^'''^'l'. 
postqnam   doraverat   aonia    sex,    mensibna   tribne,   «t    diebus    ""*     ' 


.1 


Pontificalns  nostii  I 

[uc].    O.  bas  tUs  with  I 

tbe  margiii.  | 


'  Anglorara  .  .  ,  rex]  on 
'  reslaret']  KStauret,  B. 


576 


iaa^-3^  rfF  v.'^"'(S«*4"*"*^ 


IU.TTHAI  PABISIEN8IS  CHBONICA,  HiJOBA. 


meads 
those  vho 
apply  to 


Aj).  1214.  qnatnordecim,  ad  irrestaurabile  damnum  eccleidsa  tam 
in  temporalibus  quam  spiritHalibus,  Qua  rdazatione 
fecta,  gandium  totam  terrain,  pnlaatis  [ownpaoiis]  et  hjmno 
scilicet  Te  SeuM  laudamw^ '  caiibato,  eshilaravit. 


QwiUter  legain*  diaUiUrit  vi  jierel  restitutio  oifaforwn.' 

Belazato  ibaque,  ut  dictum,  intcrdicto,  Tcncrunt  eA  legatam 
abbotee,  priores,  Templarii,  Hospitalarii,  abbatiBsae,  monlales, 
clerici,  et  laici,  scilicet  innamera  mnltitudo,  petentes  de  damnis 
et  injoriis  interdicti  tempore  eibi  iUatie  fieri  reBtitntionem- 
Aaserebant  euim,  qnod  licet  ab  Anglia  naa  exierint,  remanse- 
ranb  tamen  in  contincta  regis  et  ministromm  (^db  persecntiooe, 
corpormn  anorma  et  rernm  non^  indemni  fatigatione. 
Legfttns  vero  nniversoe  multitadiiii  conqnereuti  ita  regpondit, 
qaod  videlicet  de  damnis  eortmi  et  injuriis  in  literis  dom~ 
Papsa  ualla  mentio  taot&  faerU ;  uitde  uec  debuit,  nee  de  jure 
potoit,  mandati  Apoetolici  fines  pra^terirc.  Scd  tamen  consi- 
lium dedit,  at  de  injoriia  et  damn^  coram  domino  Papa  qoere- 
lam  depoQereat,  et  petereut  sibi  justitice  plenitadinem  esbiberi. 
His  igitur  andilie,  nniversitas  ilia  couquerentiom  prcelatonim 
sine  ape  melionB  proventna'  ad  propria  sont  r 
,  Eodem^  tempore  Johannes  abbaa  eceleais  Saacti  Albani, 
die  beati  Kenelmi  regis  et  martyris,  deeimo  nono  anno  prse- 
lationia  sme,  plenns  dierum,  sanctitate'  et  rel" 
aignis,  aoientia  ad  plenom  ernditas,  in  aenectute  bona  sanc- 
tissime  diem  olausib  eBtremnm.  lUia  diebus  per  prsedictum 
legatum  deposltue  est  Badulfus  de  Arundel  abbais 
Westmonasteriensis,  in  crastino  Sancti  Vincentii,  per 
N[ichoIaum]  abbatem  de  Waltbam,  inissum  ex  parte 
l^;ati,  &acto  ipaius  sigillo  in  capitulo ;  cujus  loco  sub- 
stituti^  est  Willelmus  de  Humes  prior  Frantoniie,' 
monachus  Qadomensis. 


of  their 
property  to 

bring  tbdr 


Death  of 
John,  ab- 

bat  of  St. 

J  7  July.' 
W.  de 
HamOB 
abbat  of 


'  O.  W.  itdd  excdta  voce. 

*  Hon  mdemid  faHgatioHe]  For 
,  this  O.  W.  haTe  "  dum  bonis  coram 
"  omnibus  confiEcatis  et  corporibus 
"  laceratiB,  qno  a  ^Iritu  farotis 
"  inimiconim  se  Terterent,'  ignora- 


|,i^-.^.^:ajA.s.3ai^-.: 


!r;^"H'^'"?^w''*3*'^,^'^*?*r.^*^^^^  ■"}•  '^'^-"iT'-^'^^^fiffSM 


DE  TEKPOBG  BEOIS  J0HAMNI3. 


Ut  rex  Johatmee  escereikim  a 


I  Britanniam  ^romoverU.     A-D.  1214, 


Sub  diebos  istis  Johannee  rex  Augloram  promovifc  exeroittim 
Pictavia  in  Misorem  Britaiuiiam,  continuis  tribna 
diebns  cum  totidem  uoctibas.  Venieiis  tandem  prope  ciritat«m 
qnte  Nant^  ab  incolis  nanonpatnr,  earn  debellare  diaposuit ; 
aed  cives  et  roilites,  quo3  in  ^us  presidio  rex  poBuerat  Fran- 
coram,  GUm  regis  AogloruDl  advenbam  cognoTisaent,  exierant 
obviam  ei,  et  in  iuiroita  cojasdam  pontis,  qai  non  longe  ab 
nrbe  dietabat,  emu  exercitn'  regis  Anglomm  congressi  ennt. 
Sed  rex  Jobaimes,  Marte  aibi  propilio,  victoriam  tandem  adep- 
tos,  Tiginti  militea  in  illo  conflictru  cepit ;  et  inter  o^teros 
filium '  et  hteredem  comitia  Boberti  de  Uruis  et  aviwcnli  Fran- 
corum  regis,"  Tincnlis  eonstrictam,  secum  rediena  abduxit. 
Deinde  idem  rex,  ad  Bnpeni  Monachi  cnm  exeroita  suo  se  con- 
feretaa,  castmm.  obaidione  vallavit.  Quod  audieug  Lodowiciis 
regis  Francoram  fllins,  ad  hoc  a  patre  missua  nt  regia  Jo- 
liannis  refrmoaret  incursna,  com  exercitn  non  modico  illnc 
properavit,  nt  Bubveniret  obseaais.  Gntnque  adventum  ipaiua 
rex  Angloruln  cognoviaaet,  miait  exploratorea  ab  exercitn  buo', 
qui  numerum  et  vires  hostinm  anpervenientium  sagaciter 
eestimarent.  Nuneii  voro,  injoncto  aibi  officio  celeriter  peracto, 
reverientes  dixemnt  regem  Anglomm  mnlto  majorem  habere 
nomenim  bellatorum.  Unde  regi  constanter  pergnaeenmt,  nt 
campestre  prteliom  com  boatibus  conaereret;  qnia  hoc  fa«iens 
procnldnbio  ab  hostibns  optatum  reportaret  trinmpLnm.  Ani- 
matus  autem  rex  dictia  nnnciorum  snonim,  jnaait  quantocius 
militea  ad  arma  oonvolare,  nt  occnrreret  Lodowico  campeatre 
prfelinm.  commisanrua ;  sed  barons  Pictayite  regem  aequi  con- 
temnentes,  diierunt  se  ad  campestre  prtelinm  non  eaea  paratoa. 
Tunc  rex  raolitam  proditionem  Piotavensium  Labena  nimia 
SuspectaiD,  cum  captio  oaatri  illina  inuuineret,'  maximo  mterore 
confectna,  ab  obsidione  recessit.  Lodowicns  itaque  cam  an- 
disaet  r^;em  Anglomm  caatra  movere,  timens  ne  ipsnm  inva- 
deret,  fagit  a  ietgo  Jobaunis  regis ;  sicque  uterqae  exercitus 
ignominiosa  dilapana  fnga,  aterqne  alterque  alteram  a  tergo 
aalntavit. . 


f.  36  i- 

Britatmy. 
His  victor)' 


the  baroQs 
of  Poitou 
refuBiug  to 


QadlMer  reai  Prancofwoi  eonira  exercitu'm  regis  Anglortm,  qui  erat 
in  Ftandria  liogtiUter  proKseerit. 

His    qaoque  diebus  esercitua  regie  Anglomm   qui  erat  in  John's 


t  Robert. 
VOL.  IL 


i.  odds  *itri  immtrel.  ■ 
OO 


'•■^iiirf-VAi*-.^' 


■^'^^.^^^<ft^^'^'^' 


578 


MITTH^I  PAHBIENSIS  CHBONICA  MAJOEA. 


A.D.  1214.  provinciia,  jam  pagum  ingreaaas  PontivenBem  cmdeli  nimis 
ibidem  rabie  desceTiret.  Erant  enim  in  hse  expeditio&e  viri 
bell'icosi  et  in  re  militari  experti,  Willelmne  dm  Hoilandite, 
ReginaMnB  quondam  comes  Bononiee,  Ferrajidas  comes  Flan- 
drise,  Hugo  de  Boves  miles  strenuus  eed  crudelia  et  Bnperbug, 
I  qui  t&nta  in  partibus  illis  mbie  ssviebat  nfc  cec  qiiidem  sexni 
muliebri  nee  mtati  parceret  parvulornm,  Kes  autem  Amglo- 
^  ram.  Johanneg  oonatitnerat  mareacallam  illins  exercitua  Willel- 
mumfratrem  saxaa  comitem  Sarebirienaem  enm  militia  regni 
Anglornm,  ut  cam  ipsis  militarefr  atqne  aliis  mUitantiboe  de 

Tlie  enipe-  fisco  ^tipendia  ministraret.  Haboerant  preeterea  idem  bella- 
Otho  torea  OHioniE  Eomani  imperatoria  auxilium  pariter  et  favorem, 
cum  toto  poase  ducia '  Lorani^  et  Brebantiomm,  qui  pari  tiran- 
nide  in  Francigenia  Bteviebant.  Cam  denique  hffio  omnia 
ad  Qotitiam  Pbilippi  regis  Francorum  deF;eniBsent,  perburbatus 
est  valde,  timeua  ne  snfficeret  ad  illius  patriae  defenaionem; 
qui  nuper  Lodowicum  fllium  annm  cum  exercitu  copioso  in 
Picta?iam  direxerat  contra  regem  Anglorum,  at  ejus  iucnrsus 
bellicc^  reAi^naret.  Et  licet  idem  rex  aiepius  revolveret '  ml- 
gare  prorerbium. 


IV.joii 


Plnribns  intentna  ti 


r  eat  ad  singula  s 


iamen  esercitu  magno  (;ongregato  comitnm,  barooum,  militum 
et  aervientium,  peditom.  et  eqnitnm,  cam  communibus  villa- 
rum  et  civitatum,  in  fortitadine  gravi  adversariis  occurrere 
maturarit;  prfficipiens  episcopia,  viris  religiosis,  clerida  et 
aanctimonialibus  elemoainae  dai«,  precea  ad  Denm  fmidere,  et 
pro  etatu  regni  sui  divina  miateria  celebrare.  Quo  facto,  com 
exercitu  suo  andaciter  procesait  in  hostes.  Andiens  antem 
idem  rex  hoetes  memoratos  neque  ad  pootem  de  Bovinea  in 
territorio  Pontivensi  eitum  jam  hoBtiliter  pervenisse,  illnc 
veiilla  diresit  et  orma,  atque  ad  pontem  jam  dictum  perve- 
niens,  illins  aquae  fluenta  cum  exercitn  ano  toto  pertranalena, 
ibidem  caatra  metatus  est.  Erat  enim  ardor  eolis  permaximna, 
sicut  fieri  [solet]  in  mense  Julio ;  uoda  prope  flumen  Francigeuse 
quieacere  decreverunt,  propter  re&igerium  tarn  hominiim  qnam 
equoriim.°  Ycnemnt  quoqae  ad  dictum,  flumen  quadam  die 
Sabbati  circa  boram  vespertiEiam,  atque  ordinatia  a  dextria  et 
a  sinisttia  bigis  et  quadrigis^  et  omnlbne  vebiculis,  quibns 
victnalia  et  arma  emu  machinis  et  bellicis  instrmneiitis  allata 
fueraut,  totua  ille  ezercitufi,  adhibitis  oironmquaqne  onstodibne, 
nocle  ilia  quievit. 


^Ill^ 


'SM^^  '"^^'"^"'"■'■-'"'''^'•-'^ 


'^".'^-X'i'  f '"'"^^■'"^yf "  ■'*^ -A  ".  "l  ■ 


DE  TEMPOBE  ESQI8  JOHAKNIS, 


?/ 


i'," 


Pneparatio  ad  eongreeawm,  belli.  A.D.  lau. 

Mane  autem  facto,  cum  prinoipea  miUtiaB  regis '  Anglonim  de  Battle  of 
adventu  regis  Francofnm  cfertificati  ftuBsent,  habito  tractatn  Boviues, 
diligenti,  decreverimt  commauiter  campestre  prsliam  cum 
IivatibuB  conaerere ;  sed  quia  dies  Dominica  erat,  Tianm  est  sa- 
picntioribiis  de  exercita  et  maxims  Beginaldo  qaoodam  comiti 
Bocociiie,  inhoaestum  esse  in  tauba  eolennitate  bellum  cotamit- 
tere,  et^  tantum  diem  homicldlo  et  effasione  bnmani  sanguinis 
violarre.  Placuit  consilium  imperatori  Bomano,  qui  constanter 
affirmavit,  tolls  diei  oonflictu  se  nmiquam  lEstom  reportare* 
trinmphtim.  His  itaque  audibis,  Hugo  de  Bores  in  vocem 
blasphemife  pronunpens,  Eeginaldum  comitem  prodiboremoe- 
quiBSimum  appellavib,  improperaos  ei  terras  et  posaeasiones 
largas,  quas  es  dono  regis  Anglorum  perceporat ;  adiciens 
ebiam,  qnod  si  die  illfl  betlum  differabur,  in  damnum  irrepara- 
bile  regis^  Jobaimisreduudabit;  "  nocuit  enim  £«anper  difTerre  Locan  i., 
"  paratie,"  Comes  yero  Beginaldus  Hugoni  i-es^wndens  dixit  281. 
cum  indignabione,  "Hodieroa  dies  me  esse  fidelem  et  te  pro- 
"  ditcrem  coroprobabit.  Ego  enim  hac  Dominica  die  stabo 
"  pro  rege  in  praslio,  si  necessiiAS  coegerit,  naqne  ad  mortem, 
"  et  tn  mors  solito,  hodiema  die  de  prselio  fiigiendo,  te  esse 
' '  proditorem  nequissimum,  cunctis  asbantibns,  declarabis." 
His  denique  verbis  blaspbemiee  dicti  Hugonis  consimilibus 
omnia  multitude  ad  campestre  pnsliam  exacerbati  simul  eb 
proTOoati,  ad  arma  prosiliunt,  et  seae  omnes  ad  pagnam  viri- 
liter  a«cingant.  Armatis  autem  cunctis,  tres  acies  constituunt, 
in  quarum  prima  comitem  Plandrite  Ferrandum,  comibem 
'Bononife  Beginaldum,  et  comitem.  Saresbirise  WiUelmum,  ca- 
pibaneos  prsefecerunt ;  in  acie  quoque  seounda,  Willelmnm 
Hoilandim  ducem,  et  Hngonem  de  Boves  cum  Brebanbiia' 
prseroganbes ;  tertifs  aciei  Otbonem  BomaAam  imperaborem 
Alemannis  pngnaboribus  prfBtalertmt ;  sicque  moderato  gressa 
in  bostes  progresai,  usque  ad  Fraucomm  agmina  pervsnerunt. 
Yidens  rex  I'raaiconuii  adveraarios  ad  campestre  prtelium  fore 
paratos,  juasib  poutom  qui  a  tergo  aui  esercitus  erat  con&ingere  j  f.  37. 
ut  si  forte  aJiqni  de  esennta  suo  fugam  inire*  proponerent,, 
quo  nisi  in  bostes  fugerent  nou  habcrcnt.  Eemansit  idem  rez, 
dispositis  aciebos  infra  ambitum  bigarum  eb  quadrigarum 
Bsaram,  sicut  supradictum  est,  iusnltom  adverBariorum  suorom 
ibidem  expectans.    Non  ^  mora,  perstrepentibus  bine  inde  bud- 


'  regis}  r^,  B. 

2  el  ...  el]  to]  ...  vel, 

*  reperlare] 

*  reifu]  regi,  B, 


O.V 


"  mire]  meditari,  O.  W. 
'  Won]  quia,  O.  W. 


580 


[ATTH^I  PABISIENfiJS  CHRONICA  MAJOBA. 


Philip  IT. 


A.D.  1S14.  cinis,  aoies,  cai  comitos  supradicti  pTtueroat,'  tanto  impeta  aoiea 
iEVancomin  irropit,  nt  in  laomeuto  agminibna  eonua  divisis, 
niiqae  ad  Btatioaem.  regia  Francoram  penetrarent.  At  comes 
Keginaldns,  oum  rcgem,  qui  ipsam  e^iferedattim  a  ootnitata 
sno  expttlerat,  cognovisBet,  lanoeam  direrit  in  eam,  regemqae 
io  t«rra'   proBtratnin  gladio  inberficere  satagebat.    Sed  miles 

Nanow  qiiidam,^  qui  com  aliis  ad  regie  ouBtodiam  faerat  deputatiu, 
ictibnB  dicti  comitifl  SO  oppoaene,  pro  rege  interfectus  eafc- 
Videntes  autem  Francigense  regem  sama  prostratoiQ,  acoesse- 
nint  cam  impetn  ad  earn  namerosa  militmn  mnlbitiido ;  eb 
licet  cam  labore  equo  aao  [illatn]  reatibuant.^  Qno  facto,  bellam 
acceaditnr  strdbiqne,  enaiea  quasi  fnlmen  emicant^  circa  capibSr 
galeaba,  £t  gravisBimilg  bino  et  inde  conflictua.  Sed  comites 
SBBpedioti;  cum  aoie  cui  pr«eerant,  a  commilibonibna  eais  nimis 
remobi,  praiclusa  est  via  ad  aocios  reverbendi,  sicnt  illis  ablata 
eat  facaltas  ad  ipaos  Tenieadi.  Uiide  factum  cat,  qaod  pai« 
eomm  tot  Francorum  virea  ferre  Don  Talens,  uLmis  oppreaaa 
defacit;  slcque  comibea  memorati,  cum  acie  tota  cai  prteeraut, 
poeb  maximam  probibatem  et  utrobique  cnientam  fatiga- 
tionem  oapti  en&b  et  Tincnlie  mancipati. 


Conchifw  belli. 

VictoTjof  .  Dam  Lcec  circa  regem  Philippum  agereatnr,  Campaniensis,' 
Philip  II.  Pertioensis,'  et  de  Sancto '  Paulo  comibea,  cnm  aliis  muHia 
uobilibna  de  regno  Francomm  in  aciea  supradictas  impetum 
faeientes,  Hugonem  dc  Bovee  cum  nniverso  populo  ex  diveraia 
proviuoiis  collecto  in  fogam  compulerunt.  Quibna  improbe 
nimis  fugientlbus,  inaccnti  sunt  eos  in  ore  gladii  IVancigenm 
usque  ad  stationem  imperatoria,  iu^  <jU6m  sine  mora  omae 
pondus  pnelii  conrersum  est.  CircumvaHanbeB  eiiim  eum 
oomitea  supradicti,  conabi  aunt  ut  interficerent.  t 
deditionem  compellerent.  Sed  ipse  oum  gladio  quem  tenebat, 
ad  modum  sicfo  ■'  es  ana  p»te  acitto,  boabibna  icbns  imporbabilea 
hinc  inde  jnnetis  manibus  impriioeDs,  qnoacnncine  attingebat, 

'  xapriuUeti  pT/ctrani']  prseerant 
SKpedicti,  0.  W. 

de  I«ngo,  Campo. 
Will.  Annoric.  da  gestiB  Phiiippi, 
p.  97  E.  Recueil  de$  histoires  dee 
Oaoles,  xrii. 

*  There  is  a.  picture  of  this  inci- 
dent ID  the  battle  ia  the  ma^in, 
■mail  Hugo  de  Boves  fljing:. 


t 


s-;^»»wwrK"^;^3!?^'r??.";'' 


DE   TEMPOEE   BEGtS  JOHANNIS. 


581 


Tel  attonitos  .reddebat  vel  aeaaorea  cum  ipsia  eqais  solo  tenns 
proateniebat.  At  hoates,  propius  ftcoedere  metneutei,  la&oeia 
snb  ipso  tres  equos  peremeruut.  Sed  connnilitoniuu  enoram 
Itmdabili  probitate  no  vis  semper  cqnb  restitutne,  hostlbtm 
acrina  insargebftt.  Tandem  invictns,  ab  adTergariis  dimissns, 
cmn  Bnia  sine  sui  saoromqae  Ifesione  de  bello  reDessib.  Rei 
autem  Frauconun,  de  tarn  inopinata  victoria  Itetus,  gratlas  Deo 
essolvit,  (pi  eibi  talem  concessit  ab  adyersariis  portare  *  trium- 
phom.  Trea  qnoque  eomites  snpradicti,  cum  militnm  et  aliorum 
nmserosa  mnltiliidine,  vincniis  conGtricd,  jibdncti  aant,  car- 
_  -  '  cerali  cnstodite  mancipaHdi.  In  adventu  aiitem  regis  tota 
civitas  Pariaiaca  facibus  et  latemis,  cantibus  et  plaiisi- 
bus,  clasaicis  et  laadibus,  die  efc  nocte  sequente,  aericis 
et  variis  omata  pannis,  aoleimiter  esultabat.  Facta  est 
antem  b^ec  belli  congressio  mense  Julio,  sexto  kalendas  Au- 
gusti.  In  hoc  autem  casn  rex  Anglornm  quadraginta  milia 
.  marcas,  quas  tempore  interdicti  a  monachiB  Cistercienais  ordi- 
nis  consUio  Ricardi  de  Mariseo  et  consimilium  aulicoram 
Hopudenter  abatnlerat,  inaniter  consnmpsit,  n6  fidem  faceret 
proverbio,  qno  didtnr,  [Ovid,  1  Amor.  x.  48.] 

"  Hon  babet  eventus  aordida  prieda  bonos." 

-  Bed  ciun  (xadeni  hnjns  rel  notitia  ad  regis  Jobaunis  audieutiaiu. 

pervenisset,  animo  nimis  conEtematus  astantibus  dixit,  "  Post- 

"  qnam    Deo    reconciliatus    me  ac   mea   regna,   prob  dolor ! 

"  Bomante  siilijeci  ecclesiie,  nulla  mihi  prospers,  sed  contraria 

"  omnia  advenemnt." '  Eodem  tempore  Jobannes  Norewicensis 

episoopns,  a  curia    Bomana  rediens,  in  territorio  Fiotaviensi 

diem  clauBit  extremnm      cujns  corpus    in  Angliam    delatom 

apnd  Norwicimi  in  cccleaia  bonoiifioe  e&t  sepaltnm. 

MS  Cntt        Eodemque  tempore   scilicet  iv   non.  Octobris,   conse- 

FauMina,    cratus  apud  Cantuaria,m  Sunon  decanus  Eboracensis  in 

M38  4      epibcopum  Exomensem     Obiitque  Gilebertus  de  Glan- 

V3lla   episcopna  Rofenais    octavo  kaL  Julii,  efc  quidam 

alu  magnates. 


A.D.  12H. 

Escape 
oftbe 

emperor. 


Trium- 

ception  of 
PhDip  at 
P^is. 


Deatbof 
John  de 
Gnij.bp.cf 

Norwich. 


Deatbof 

Gilbert, 
bkhop  of 
BochesteT. 


Hi'  tr/^igia  tittt^  r'eges  Pranconijii  pI  Anglon/M  staltitis. 

His  ita  gestis  proonrantibos  Tins  religiosis,  statat^  aont  Trace  be- 
tretig!e  m  portibus  transmannis  mt«r  F[hilippnm]  r^em  tweenj<^ 
Fnuioornm  et  J[obBnnem]  regem  Anglonim  sub  bac  forma :     ^^  FbiHp 


porlare}  reportare  0  ^ 


I      '  adueaeraat]  pervenenuit,  0.  W; 


■i,     V^'^TOHTfj^-^  '"'^~ 


582 


MATTH^l  PARISIENSIS  CBROHlCi.  MAJOBA. 


fiialiopa  of 
ChiclieMer 
and  Wor- 

Engliuid. 


"  Ppiilippns]  Dei  ^mtia  res  Franconun  omnibus  has  literas  See  the 
inspectoris  aalntem.    Noveritis  noa  J[oliaimi]  regi  Anglonun  "hole  of 
et  hominibus  et  inprisiie  saia  qui  aperte  werraverunt  pro  |^^^^^ 
'  ipso,  de  h»c  ultima  weira  oaqne  ad    diem  Jovis    proximnm  jjinoric. 
post  ExallationeQi    sanctie    Oucis    ia    Septembrio,    dedisse  de  geatis 
rectas  treugaa    de   nobia   et  hominibuB  nostria,  qui  aperte  Kulippi,     . 
wetraTeruiit  pro  nobis,  usque   ad  instonH  Pasch»,  quod   erit  ^i 
umo  Domini,  v.cdxt.,  et  ab  eodem  Pa>acha  in  qninqae  aimos 
continiios  et  plenos;  aalvis  tameo  nobia  prisonis '  nostris,  quos 
penes  noa  habemus,  et  salvo  jtiramento  quod  viOse  Flu>driee 
et  Henoa  nobis   feceront,  et  salvia  aimiliter  ^[obaDni]  regi 
Anglonun  prisonibns  qnoe  penes  ae  habet.    ^03  antem  et 
liomiitea  et  inprisii  noatri  erimus  in  eadem  tenure,  in  qua 
erEunos  preedicta  die   Jovia,  nsqne  ad  completes  pnedietos' 
annoB.    lati  snnt  dictatores  et  emendatorea  pr^diotie^  treagte 
inter  noa  et  regem  Anglic  ij^tae ;   ex  parte  nostra  PQetros] 
SaTKri,  Wido  Tnrpin,    abbas  ^    M^yoris    Monasterii,    G[an- 
fridns]  archidiaconua  Turonen^s  ;  ex  parte  regis  Angleram, 
B[ubertus]  de  Burgo  senescallus  Fictaviie,  £[eginaldus]  de 
Pontibus,  abbas  ^   Sancti  Jebamde  Angeliaci,   decannfi  Cris- 
tatonensis.'      Et   omnes  isti   jnravemnt  bona  fide,  quod  pro 
discidiis    et    querelis    omnibna,   qnte    forte    emergerent    in 
PictftTia,  Aadcgavia,  Britannia,  vel  Turonica,  convenient  ad 
abbatiam  do  Fnioireles  ;'  et  jwo  aliia  qnerelis  qnse  forte  ori- 
cntnr  in  BilTu-esio,  Arvernia,  in  comitatn  Marchise  et  Ijemo- 
vico,  cenTcnient  in  partibus  illia  ad  conigendam  eicessns." 
Eodem   tcmporo   Bicardns   Sarebiriensis   decanua  ad   Cices- 
trensem,  Walterus   de  Grat,  Anglioe  cancellarins,   ad*  Wigor- 
nensem  [ecclesias]'  episcopi  conaecrati  sunt,  per  manum  Ste. 
phani    Contuaiiensis     arcbiepiscopi.'*    His  eli^un  diebns  rex 
Anglorum  Johannes,   espletis  agendis  aois  in   partibug  trans- 
rediit  in  Angliam  ziv.  kalendaa  ITovembris. 


De  atmm/uni  eoUoqui 


>  a  haron&us  An^lw  conira  regem 
eelebraio. 


Meelmg  of     Snb    eadem   tempesiate     convenemnt   ad   oolloqoium  apud 
the  barona  g^ictom  ^dmnndnm  comites  et  barones  Anglite,  quasi  tn^onis 


'  pritmis]  prisiHiibas,  O.  W. 
^  O.  W.  add  qmtiqat. 

*  praScta]  hnjuB,  0.  W- 

*  Hugh, 

'  ThiB  SEMIS  to  be  an  error  for 
Ximbmtna*;  O.  iuu  CKmtont,  i.e., 
Xan     PeotiDs,  dean  of  Saintes. 


'  Fnlcheroaie  (Foacherosea) 
Dear  Pasaavaul  in  Anjou.  . 

*  ad  VFtgoraemem^  In  tke  mar- 
gin in  B. 

°  0.  W.  ins.,  Canlaaria. 

'"  O.W.-aMia-iiononas  OcloMfi  , 


k 


'^^"^•^ 


.«^c»ja.«iL---....^„&^..^t..„..^..,^.,a^A;'taJ 


■i^r^9p'»^^^^j>Y  1 


DE  TEUFOtlE  REGIS  JOHANNTS. 


A,D.  1214. 
atSt.Eil- 
mdsbniy, 

where  the 
charter  of 
liberties  of 

produced. 
f.  37  6. 


588 

gratia,  licet  in  caosa  aliud  fnisaet.  Kam  cam  diu  aimul  et 
aeorelioa  tTactare  eoepissent,  producta  est  in  medinm  carta 
qntedam  regis  Henrici  primi,  qnam  idem  barones  a  Stephano 
Caotuoriensi  archiepiscopo,  ut  prsediotum  eat,  in  nrbe  Londo- 
uiantin  acceperant.  GontiDel^t  autem  heec  carta  qoaadam' 
libertatcB  et  leges  regis  Eadwardi,'  sanobee  eoclesiss  AngUcanse 
pariter  et  magnatibns  regni  conoossas,  esoeptLs  qoibas[dam] 
UberbLl;ibnB,  quas  idem  rex  de  euo  adjecit.  Itaque  conrene- 
rant  universi  ad  eccl^iam  Sancta  Eadmnndi,'  et  incipientibus  '  the^tairouB 
mfgoribiiB  jnraverunt  super  majus  altare,  quod  si  rex  leges  et 
libertateB  jam  dictas  concedere  diffugeret,  ipsi  ei  werram  tam 
diu  morerent  et  ab  ejus  fidelitate  se  subtraherent,  dopec  ejs 
[per]  cartam  aigillo  euo  mnnitam  confinnaret  omnia  qute  pete- 
bant.  Atque  in  hoc  tandem  communiter  consenserunt,  ut  post 
Natale  Domini  simul  omnes  ad  regem  Tenientes  libertates  pric- 
scriptas  sibi  peterenb  confumari.  Al>qne  interim  in  equis  aibi 
et  armis  taliter  proT^derent,  quod  si  forte  res  a  proprio  vellet 
[recedere]  juramento,  quod  bene  cred^bant  propter  ejus 
duplicitatem,  ipai  protinns  per  captionem  caatromm  anoram 
enm  ad  aatisfactionem  compel  lerent.  Et  hia  ita  gestis,  anus- 
qaieqae  ad  propria  remeavit. 

Ui  Willelmo  albaie  eeelesife  SaneH  Albaaii. 
Eodem  anno  Johanni  abbati  ecclesiaa  Sancti  Albani  successit  William  of 
Willelmoa,  monachua  de  eremio  ipaius  ecclesiie  sumptus,  Beatd  '^^'^^j"?" 
Aedmundi'  celebri  luce/  feria  qninta,  solenniter  eleotua ;  in  die    f  g'^ 
Sancti  Audreee  Apoetoli,  Dominica  videlicet  prima  Adventna  ttan's. 
Domini,  in  eocleeia  beati  Albani  ante  mtyua  &ttare  ab  Euata- 
ohio  Elyeuai  episcopo  pontificaliter  et  solenniter  munua  bene- 
dictionis   BUBcepit.     Cnjns  quoqne  promotio  ante  electionem 
faotam  qnibnsdam  de  fratnbua  ipsiua  monaaterii   in    viBione 
noctnma  dicitnr  presostenaa.    Primua    ante m  abbas  ecoleaiie  Iiistof  Uie 
Sancti  Albani  Anglomm  protbomart^ria  Willegodoa  fait ;  quern  ?' 
Offa  rex  Merciorum  potentiaaimnB,  anno  Dominica  incamationia 
Beptingenteaimo  nonageBimo  quarto,  kalendia  Augnsti,  corpore 
martyris  invento,  monacluB  introductia,   ecclesiaa  notidnm  fa- 
bncatto  abbatem  priefecit,  et  sub  vita  regulari  vivere  ordinavit. 
WiUegodo  (i.)  snooessit  Eadricua  (il.),  Eadrico  Wlainus  (iii.), 
Wiaio^Wlnothna  (".),  Wlnotho  Badfridua  (v.),  Eadfrido  Wlai- 


}  Alban's. 


>  EadtBttrdi  Mncto]  Banctl  Bad- 
wsrdi,  O. 

•  0.  W.  add  regis  et  marlffris. 

*  meipi^tibm}  iDcipientes  a,  O. 


*  0.  W.  ina.  e 


MATTH*!  PABISIENSIS  CHBOMICA  MAJOKA. 


A.D  I2t4  »UB  (vi.),  Wlsino'  virions  (vii.))  j£lirioo  Aeldredus  (viii-). 
Aeldredo  Eadmaras  (ii.),  Eadmaro  Leo&iena  (x.)  qui^  propter 
ejus  virtutes  factus  [«et]  arohiei^copaB  Casto^ienEiB,  Leo- 
frrcho  vero  Alfricus  (xi.)  frater  ipsiiiE  Leofrici  oterinus,  Alarioo' 
autem  snocessit  LeofstaDUB  (zii.)'  LeoMano  FretberioaB  (xiii.) 
FretberJco  Fftulus  (xir.),  Faulo  Bicwrdus  (zr.)*  Bic^^o-Gaufri- 
dns(xviO.  Gau&ido  Badulfas  (xTii.}^  Badulfo  BobertUB  (avuL), 
Boberto  Siinon  (xix^,  Simmi  Garinus  (xz.)>  Gu4do  Jobannes 
(zxi.),  JdittOiii '  WiIlelmoB  ftbbaa  yieeshnns  secnndtie,  lumo 
regni  regis  Joluumis  decimO  oesto.^ 


'  '  De  &itMiiiyae  Uhevtaiv/m  faeta  a  brnvnUm  Atiglue. 

John  at  Anno  gratis  mccst.,  qni  eat  anans  regni  Johamus  regis  deci' 

WorMsier,  mna  septimim,  idem  rex  tennit  cnriam  Hoam  ad  Hfttale  Bomim 

Loodoa        "P"*^    Wigomiara    TJx    per   spatium    iiniua    diei ;    deinde   cum 

featinatione  Londoniaa  ^eniena,  apad  Novum  Teraplum  hospitio 

The  barons  aeae  recepit  Venienteaqne  ad  regem  ibidem  anpradicti  magnates, 

rome  Co      in  taacivo  aalas  apparaia  Qtilitari,  petieruitC  qnaadam  libertates 

deroind      **  l^gea   regis  Eadirardi  ctun  aliie'libertatibas,  eibi  et  regno 

'   the  charter  Anglice  et  eccleeiffi   Anglioauee   conceesie,  confinnari,  prout  in 

of  liberties,  carta  regis  Eeurici  primi  et  legibus  prfedictis  ascriptEs  conbi- 

nenbor.    Asaerebant  prteterea,  quod  tempore,  snee  absplntionia 

apud  Wintoniam  illas  leges  et  libertates  antiqnaa  proioiserat, 

eb  ad  -obBervatioaem  eaiMun  ait  obligatae  per  .proprinm  jura- 

menbom.    Andieos  autem  rex  btu^nnm  in  bao  exacbione  con- 

atamtiwii,   metaebat  quam   plnrimmn    impetum   eonuD,    quoa 

Tidit  paratos    ad  praelium ;  respondib    magnam  esse   rem   et 

difficilem  qoam  pebel>a:at;  unde  postnlabat  iadnoiaf  tiaqne  ad 

elausDiQ  Paacha,  ub,  habita  deliberatione,    eb  eibi  et  coroiue. 

ansa  posait  eatiafacere  dignitati.    Sed  taudcm    mulbis-  hinc  et 

iude  [HiipoeitiB,  rex  licet  invitos  archie[Hscopum  Ctrntnariensein, 

episcopum   El^enseni,  et  WiUelmam  MareacftUum  fideji 

invenitr  qood  die  pnefixa,  ratiose  raediwtter  aatisfaeeret  oni- 

rerais.    Qw>  facto,  mi^;aatea   ad  propria  sunt  reverai.    Bex 

aatem  interim  voleos  aibi    preecavere  inpbateram,  {otat  eilu 

soli   contra  omnee   htooines    fidelitabem   per  totam 

jorare  et  homagia  resoviffe.     Et  at  sibi  melins  prtnideret, 

ia  die  Piiri£cati(mia  beatu  Uehik  eracem  Domini   anacepit. 


I 


'  qui  .  .  .  mrbttet]  iste,  O.  W. 
'  Ahirico^    nd  -/,  aboje  the  a, 


gin,  coDipteted  ^  *  )aMr  bsad  ap 
to  Michael  (xxil.) 


Hlmm^^ 


e&iim¥^^-^~'^ 


^Ur  .^"^-ilk^i^^"^"^ 


:fSi'^*^,?w^^" 


DE  TEMPORE   EEGIS  JOHANNIS. 


585 


timore  poUns  quuu  devotione;'  ia  dabiis  pro  ineliori  parte 
interpTetandom  eat,  ut  scilicet  crueis  protectione  tutior 
efficeretar.  Eodem  aono  Eustftobina  Eljensis  episcopus,  yir 
tain  divina  qaam  hnmana  erudittis  scieutia,  apiid,  Baditigom 
i  est  ingressDS. 

De  principaUbvs  exaetorHius  legv/m  et  Uhertalum. 

Per  idem  tempos,  in  hebdomfidEt  Faschse,  convenemnt  apad 
Stamford'  magnates  8«epedicti  cum  equis  et  armis,  qui  jam  in 
sni  favorem  nniTersam  fere  totius  regni  nobilitatem  attrase- 
rauti  et  eaercitum  iiweatimabilem  confeceruDt,  eo  maxione 
quod  rex  exosum  semper  se  omnibus  exhibuit.  .Mstimati 
sunt  namque  in  exercitu  illo  duo  milia  militum,  prteter  equites, 
eervientes  et  peditea,  qui  armie  eraut  Tariis  prEemnniti.  Fue- 
runt  ftutem  principes  praesumpfcionis "  et  incentores,  Eoher- 
tue  filinB  Walterj,  Eustaobine  de  Vesoi,  Bicaldus  de  Percy, 
"fiobertus  de  Bos,  Fetrus  de  Brnig,  Nicbotaus  de  Stutevilla, 
Saerns  cornea  Wintoniensis,  £[tcarduB]  comes  de  Clare,  S. 
comes  de  Clare,''  B[ogerus]  comes  Eigodh,  Willeimus  de 
Mnnbrai,  Bogeroe  de  Creissi,  Itonulfus  SMas  Boberti,  Bobertus 
de  Ver,  Fulco  filius  Warini,' Willebnua  Mallet,  Willebnufl  de 
Monte-acuto,  W[iUelmuB]  do  Bello  Campo,  S[iinon]  de  I^ime, 
Wpllelmus}  juvenis  MarescaJluB,  W[illelinn8]  Maudut,  R[a- 
gerns]  de  Monte  Eegonis,  Johannes  Alius  Boberti,  Johannes 
-filina  Alani,  Gfilbertus]  de  Laval,  0[ebertnB]  filiua  Alani, 
W.  de  Hobruge,  Oyiverns]  de  VaUibus,  G[ilbertua]  de  Gant, 
Mauricius  de  Gant,  Bobertus  de  Brackesle,  £[ioardu8}  de 
Montfichet,  W[iIlelmaB]  de  Lanvalei,  G[alinduB]  de  Mande^ 
ville  coiaes  EBaeiiee,  W[ille!moa]  frater  ejus,  W[illelmua] 
de  Hnntinfeld,  Bobertus  de  Greslei,  G[alfridna]  constabul^ua 
de  MeutoB,  Alexander  de  Potntmi,  P[etms]  filius  Johaiinis, 
Aleitander  de  Sattme,  Osbertns  de  Bobi,  Johannea  conatabu- 
larius  CeatriB,  Tbomaa  de  Mulutnne,  Conanua  filius  Helyas, 
et  mnlti  ali).  lati  commtmes^  conjnrati  et  coafosderati  S[te|^i 
nmn]  Oantuarienaem  arcHepiscopum  capitalem  consentaneuin 
habueroiit.  Erat  atiCem  rex  eo  tempore  apud  Osoaiam,  ia»g- 
natnm  espectana  adrenttun.  Igitur  die  Luiue  proxima  post 
o«tabas  Paschte  barones  toemorati  in  villa  de  Braokeleie 
pariter  conTenerunt.    Qaod  oum  eseet  a  rege  compertum,  misit 


Death  of 
Eustace, 

bishop  of 
Ely, 


The  baroDK 
Stamford. 


The  arch- 
bishop a 
conaenting 
party. 
Their 

gat 
BmeUey. 


'  O.  W.  add  wdttc/Ms. 

^  Stamford]  Blaise,  Hist.  An- 


'  prinapa     prmsan^Honii 
principales  higus  peatis^  O.  'V 


*  de  Clare\  Clarensis,  O,  W.    1 
Bospeet  it  is  a  blunder  for  Here- 
fori,  i^.,  Henry  de  Bchnn. 
■}  omnes,  O.  W. 


586         MATTH^r  PAEISIENSIS  CHBONICA  MAJORA.     ■     - 

^.D.  1215.  ad  eos  archiepiscoptmi  Cantoarienaem  efe  Wtillelmnm]  Mares- 

caDum   oomitem  de   Penbroo,  cnm  aliia  quibuBdam  t 

deotibtia,  soiacitons    ab  eis  C|a%  easent  leges  et  libertatee  qtias 

Demonda     qoffirebant.     At   ilU   nunciis   prjelibatie  cedulatn '  porreienmt, 

of  the         qnffl  ex  parte  maxima  leges  antiquas  et  regni  consuetndines 

^"™''"-      continebat,  affinnanteB  quod,  nisi  rex  illae  incontinenti  oonce- 

deret  et   aigilli°   miiniiaine  conflrmwet,   ipsi    per   capt 

castrorum  saoram,  terramm,  et  posseseioiium  ipsiun    regem 

campeUerent,  donee  super  prsmissis   gibi  eatiefacerct  compe- 

tenter.    Tanc  tuvhiepisoopns  cum  eociis  suib  cedulam  illam  ad 

regem  deferens,  oapitula  singula  coram  ipso  memoriter  r 

tavit.    Bex  autem  cam  capltalorom  tenorem.  intellexiseet,  cvan 

indignatione   maxima   sabsannans'  ait,  "  Et  qnare  cnm  istis 

f.  3S.  "  iniqais  exactionibua  barones  non  postnlani  regiium?      Vana 

Bage  of       "  aunt,"    inqnit,    "  et    superscitiosa^    qnte  petunt,    nee   aliquo 

Jomi,  and   "  rationis  titulo   folciuntur."    AGSnuavil  tandem   cnm  jura- 

^  t^^  mento  furibnndus,  quod  nunqnam  tales  illia  concederet  Uber- 

to  their       t^tes,  nude  ipse  efficeretnr  servns.    Capitnla  qnoque  legum  et 

denuuidB.     libertatum,  qnte  ibi  ^  magnates  confirmari  quEerebont,  partim 

in  carta  regis   Henrici   paolo  snperius  scripta   sunt  pM'timque 

ex    legibus    regis ,  Eadwardi  antiquia  excerpta,  sjcut  aeqnens 

biatoria  suo  tempore  dcclarabit. 


De  ohsiditine  caetelli  de  Norliaviyaui  a  haronihue  facta. 


Bobert  Cum  itoquo  archieptscopuB  et  WpllelmoB]  MareBcaltue  regem 

Xltz-Wal-    ad   coneensum  inducere  nnltatenus  potnissent,    ad   juasionem 

ter  elected  rggjg  ^A  barones  reTersi,   onmia  quje  a  rege  aiidierant  per 

_L    °^     ordinem    retnlerunt.    Qu»    cnm   mt^nates  cognovisaent,  coa- 

stitnerant   Bobertnm  filtum  Walteri  principem   militias  aus, 

Siwe  of      appellantes  enm.  marescalluin  exercitus  D^  et  sauct^  ecclesiae  ; 

Nordiamp-  et  aio  etnguli  ad  orma  couvolantes,  vei^us  Norhfuitnnam  aoies  ~ 

lo"!  direxeiunt.    Qno  com   pervenifiEeut,   ilico    castmm   obsidione 

TaUavernnt.  .   Oumqae   per   dies    qnindeoim    inaniter    ibidem 

miH^m  protraxissent,  et   parum  immo  nihil  omnino  profecie- 

sent,    cnsifa  inde  movere  decreremnt.      !Kempe    absqne   pe- 

tiariis  et  aliis  bellioia    instrumentis  advementes,  non  mne  con- 

ipj,„  fnsione,  infecto  negotio,  nd  oastrum  de  Bedeford  perresemnt. 

uarcbto     Yerantamen'  rextUifer   B«berli  filii  W^teri  cum  qnibusdam^ 

Bedford.  .  ' 


,^,^. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOBANNIS, 


.    sine    molloruin  A-D.  ISIS. 


Ui  cioitas  Londontarum  I'eddUa  ait  baronibws. 
Cumque  dictus  esercitos  ad  castrum  de  Bedeford  perve- 
nisBent,  a  Willelmo  de  Bello  Campo  reverenter  saacepti  aunt. 
Yenerunt  iloqae  ad  eos  ibidem  nuiio;i  ab  nrbe  Londoniorum, 
secretius  eie  indicaoitreE,  quod,  si  veUent  nrbis  ingressum  habere, 
festinatione  illnc  venirent.  At  barones  desiderato  ex- 
hilarabi  nuncio,  castra.  protinas  moTeutes,  ad  Wares  usque 
venerant.'  Deinde  nocte  tota  iter  agentes,  Eummo  dilnculo  ad 
civitatem.  veaeruob,  atque  Januas  nrbis  reperientes  apertaa, 
nana  kalendas  Juuii,  Bominica  videlicet  ante  A^^enaion^n  Do- 
b,  dnm  ciyea  misaarmn  interessent  sotenniis,"  Lon- 
donienaium  civitatem  sine  aliqu»'  tumultu  intravernnt.  Pave- 
baiit  onim  barutiibus  diyites  civitatia,  et  ideo  pauperea  "Moqiii  * 
metuebant.  At  barones  civitatem  ingressi  per  ^  portam  de 
Alegat,  janitores  snoe  ad  Biugulas  urbis  jKirtas  etatuerunt ; 
omnia  deinceps  in  ea  pro  libita  buo  disponenbes.  Et'  a  vivibus 
jam  dictis  acoepta  secDritate,  miseruiit  Literal  ad  comitee, 
barones,  et  milites  illos,  qni^  adhuc  per  Angljam  regi  licet 
ficte  adhffirere  videbantui*,  eshortanteB  eos  cum  comminatione, 
at  gicnt  omnium  rerum  soamm.  et  poBBesBionum '  indemmtatem 
diligebant,  regem  perjurum  deserentes,^  et  sibi  fidelifcer 
adhEerentes,  einml  cum  eis  pro  libertatibna  et  pace  regni 
immobiles  atarent  et  efficaciter  decertarent.  Quod  si  hoc 
facere  contempsissent,  ipsi  in  omnes  illos,  quasi  in  hostes 
pnblicoa,  arma  dirigerent  et  rezilla,  castraque  eoruto  subver. 
tere,  domes  et  tediflcia  oomburere,  vivaria,  pftrcos,  et  pomeria 
deatniere  non  ^^  omitteretit.  Hteo  autem  in  parte  nomina 
eomm  aunt  qui  nondum  jnraverant  liberfates  prBedictas,  WCillel- 
mas]  Marescallns,  comes  de  Penbroc,  BauulftiB  comes  Ceetreusis, 
W[illelinua]  comes  Sarebiriensia,  ^[illelmusj  cornea  WarenniBB, 
"W[iHelmua]  comes  AlbemfkrliiE,  H[enrious]  "  comeH  Oomabite, 


KecepldoD 
of  the 
baroDs  iu 
Lraidon. 


Threats  of 
thecon- 
Bpiriog 
1:art>Da  to 
those  who 
had  not 


'  nenerunt']  pervenenrnt,  O.  W. 

"  MtoniiV]  miateriis,  0.  W. 

'  fl/iguo]  omul,  O.  W. 

*  oSfojui]  obuoTmurare,  O.  W, 

'  per  .  .  Alegat]  m  Faris'a  amall 
bmid  in  the  ma^n. 

«  Et]  At  barones,  W.  O.  Las 
at,  but  omits  the  passage  "a  civi- 
"  bus  .  .  .  comiteB." 

?  gtu  .  .  .  licet}  pet  Aagliam  qui 
r  egi  adhoc  licet,  O.W. 


'  potKgsionum}  possessionem,  B. 

'  deterenlea adharentes] 

written  bj  Par.  over  an  erasm'e ; 
ac  baionilMa  rebeUem  relinquentes, 
W.    O.  has  this,  bat  omits  rebeliem. 

'*  son  omiaerent}  decertarent,  0. 

w. 

inofEegi-- 


588 


Mi.TTH£I  PABISIENSIS  CHBOHICA   UAJOSA. 


A.D  121&.  W[01eimu8]  de  Albineto,  Bobertna  de  Veteri  Fonte,  F[etrtui] 

filim  Herbert!,  Brienas  de  Insola,  Cf[E^ridns]  de  Loci,  Q[er- 

ardus]  de   FnmiTal,  Thomas  Basaat,  H[enriou8]  de  Braibroc, 

J[oliaiiiiea]  de  Bassmgebome,  W[iUelriaB]  de  Oantelu,  H[eii- 

ricus]  de  Corahulle,  Joboimes  filias  Hugonis,  Hugo  de  ITeville, 

Tliej  go  to  Philippas  de  Albineto,  Jobannea  MarescaUiiB,  WillelnuB  Bri- 

iMDioa      werre.    Hiomttescom  mandatum  btaH>nuia  acoepisaeiit,- maxima 

S?    ri!°      P**"^  eomm   Londonias  profecti,   ccmfcederftti  sunt  magnatibus 

snpradictia,  regem   penitiis  reiinqnentea.    CeBaaTevnnt  placita 

sc^oarii    et   vicecomitatnum    per    Angliam,    qnia    unllua    in- 

JVbio  (fcfw-  ventus  est  qui  regi  oeBsiun  daret  vel  in  aliquo  obediret. 

labiiem-        Jemporibiis  quoque  sub  eisdem  res,  ocoviltuiu  odium 

tiam.  versus   baroues  facie   pallians '   sub   serena  et  ultionis  - 

excogitans,  fecit    adulterari,  id  est  vulgariter  contra- 

facere,  omnia  sigilla  episcoponun,  et  scripeit  vice  eorum 

omnibus  nationibus^   quod  Anglici   omn^    erant   apo- 

statee,  toti  mundo*  detestabiles.    Et  qaicunque  vellet 

eo8  quasi  apostates  hostiliter  iinpetere,  rex,  eorum  et 

Papse  assensu  et  auctoritate,  conferret    eis  teiras   et 

omnea  eorum  possessionem    Quod  < 

nationea,  noluerunt  fidem  taiibus  adhibere,  quia  .  cou- 

stabat  AngloK   omnium  Ghristianoram  esse  prseelectos ; 

et  compeita  ventate,  talia   facinora  ^t  commenta  de- 

testabantur,  et  sic  cecidit  rex  in  laqueoa  qnos  tetendit 

Collog^Mfm  tnter  tegem.  et  barones  apud  RtMmtgemmtd  ceMn-atwin. 

Meekng  of  Bex  antem  Jobannea,  cniii  ae  fere  ab  omnibTis  cemeret  dere-, 
John  and  liLtum  ita  quod  vtx  aibi  eeptem  eqnites  ex  omni  multitndine  * 
lUe  batons  pegi^  Hupertuissent,  timnit  Talde  ne  baronea  in  cfistra  ena  im- 
mesi"*^    petnin   fb^Mentes  lUa  sine  difficultate    eibi    eobjugareat, 

pnecipne   nulltun   obataoalam  invenirent.    Cepit   autem  ad- 
versus  barones  m  corde  odium  inexorabile.      SimnlaTit 
autem  m  dolo  pacem  ad  l«mpus  facere  cam  magnatibtis 
dictjs,  ut   cum   Ibrtior  sun-exisset,  in   diseipata  agmina 
^  acrius  se  vmdiearet;  et  qui  in  omnefi  non  poterat,  in 

smgnlos  desseviret     Mitteneqne  ad  eos  ■W[illelmmn]  Mares- 
c^lnm,  coButem  de  Fenbroo,    cum  aliis  nunciis  fide  dignis. 


'  poiftonsl  pftUans,  B 
^  miliontbui]  natiowB,  J 


j^„.....<g.^<a^ 


t-. 


DE  TEUPORS  BEOIS  J0EANKI3. 


589 


mandftTit  quod  pro  bono  paoia,  et  ad  esaltaiionem  regni  sni  et  ^ 
honorem,  gratanter  eia  oonoederet  leges  et  libertates  qnas  pete- 
bant.  Hwidavit  etiam  eisdem  mt^oatibua  per  ntincios  prs- 
dictoa,  ut  diem  et  locum  providerent  congraum,  ubi  coBvenire 
poBsent  ad  hiee  omnia  proaeqnenda.'  Nnnoli  vero  re^B  ad 
orhem  Loudoniamm  cum  I'estinatione  venientea  universa,  qufe 
sibi  impOBita  doloae  fuerant,  sine  dole  baionibua  explicsrunt,^ 
At  ipsr  immenso  gandio  recreati,*  statuenmt  regi  diem,  ut 
veairet  contra  eoB  ad  cglloquium  in  pratiim  inter  Stanes  et 
Windleebores  sitiun,  dccimo  quinto  die  Janii.  Conyenerunt 
itaqne  die  et  loco  pr^iixu  ad  colloquium  condictmn  rex  et 
magnate;  atque  partibuB  Beorsum  consedentibua,  cCEpemnt 
de  pace  diutine  et  libertatibus  tractare  SiepedictiB.  Fuemnt 
autem  quasi  ex  parte  regie,  S[tepbauas]  CantuarieDsis  et  N 
H[enricu8]  Dublinensis  archiepiscopi,  W[inelmiis]  Limdoniensin,  'j 
P[etru8]  WintonieMde,  H[iigo3  Lincolniensia,  J[ocelinus]  Batho-  ^j 

W[altemB]  Wigomienaie,  W[ille]mtis]  Ooventrenais, 
et  Benedictus  BofenBis  episcopi ;  magister  Fandolftts,  domini 
Fapfe  familiariB,  et  master  ^  militife  Templi  in  Anglia  frater 
AlmaricuB ;  -viri  nobilea,  W[illelmua]  Mareecallua,  cornea  Pen- 
broc,  comes  Sareburienais,  cornea  Warenne,  comes  Anmdelle, 
Altmita  de  Galeweia,  W[arinu3]  filine  Geroldi,  Petras  filiua 
Hereberti,  Thomaa  Baaset,  Matb»u3  filins  Herberti,  Alanus 
Bassaet,  Hugo  de  Neville,  Hnbertna  de  Burc  seneaeallua  Pic- 
tavienBia,  Eobertua  de  Roppeleia,  Johanaea  Mareacallus,  Phi- 
lippuB  de  Albineio.  Illos  qnoque  qui  ex  parte  barounm 
afiberunt,  qui  innumerabiles  fuerunt,  noa  est  neeeeee  nn- 
merare;'  cum  tota  Anglije  nobilitaa  regni  in  nnnm  coUecta 
quasi  sub  nnmero  non  eadebat.  Tandem  igitur  cum  [hiiic] 
lude  varia  sorte  tra«tassent,  res  Johanaea,  virea  auaa  baronaai 
Tinbua  imparea  intelligens,  sine  difflcultate  legea  aubacriptas 
et  libertatea  concMait,  et  carta   sua  in  bunc  modam  coaflr- 

Garla  regis  JoMnnie  de  eommamhii  Uhertatibus  hwrowbiia 
concessU. 


Jobuincs°  Dei  gratia  r 
Dei,  et  pro  salute  anna: 


c  Angliie,  etc.    Solatia  no 
aoatrte  et  anteceaaorum 


'  prosequeitda]   ^xeqoeuda,  W.; 
Hpqaeada,  0. 
'  frpUcartatl']  referebant,  O.  W. 
'  recreaU]  fluctuantee,  O.  W. 
'  Alraeric  de  S,  Mauro. 
'  numerarej  dinmnerare,  O.  W. 


'  Thi«  iH  a  copy  of  the  great 
charter  of  king  JoIiq,  iritb  the  iu- 
trodacttoD  of  (he  additions  of  the 
second  great  cbarter  of  Heatj  III. 
(1217),  or  more  probablj  (he  third 
(133B),  as  the  forest  charter  which 


590 


MATTH^I  PABISIENSIS  CHKONICA  BtAJOBA. 


AD,  12(5.  "et  bieredua  roeonun,'  ad  honorem  Dei  ei  exaltationem 
Magm  "  ganctre  eccleaiee  et  emeu'd&tionem  rsgni  nostri,  per^  con- 
ChaTta.  "  .Bilinin  v«Derabilium  patrma  nostromm  S[tepliani]  Cantna- 
"  riensia  arohiepiscopi  totius  Anglice  primataa  et  sanctte 
"  Boman»  ecclesiie  oardinalis,  Henrici  Bablinensis  arcfaiepi- 
"  scopi,  Willelmi  Londoniensis  ^pisoopi,  Petri  Wintouieosis, 
"  Jooelioi  Bathomensis  ct  G-Iastonienais,  Hngonia  Linoolnieu- 
"  sis,  Walteri  Wigomensia,  Willelmi  CoTentrenais,  Benedioli 
"  Bofensis  epieiioportiiii,  et  magistri  Fandnlfi  domiiH  Paps 
"  snbdiacODi  et  ^miliarls,  fratris^  magistri  militice  Templi 
"  Angliee^  et  uobiliuM  Tiroram  'Willelmi  Maresoalli  comitis 
"  Penbrook,  W[illelmi]  oomitis  StH^sberiensia,  Willelmi  comitis 
"  WareniuEe,  Willelmi  comitia  Hamndel,  Alaui  de  Cbleweia 
"  constabnlarii  Scotia,  Warini  filii  Gieroldi,  Petri  filii  Here- 
"  berti,  et  Haberti  de  Bnrgo  senescalli  Pictavio',  Hugonis 
"  de  Nevilla,  'Ifatbsi  filii  Herberti,  Tbomie  Basset,  Alani 
"  Basset,  Pbilippi  de  Albeni,  Robert!  de  Eopeale,  Jobamiis 
"  Marescatli,  Jobanois  filii  HugoaiB,  et  aliornm  fidelinm 
"  nostronun; 

"  In  primis*  cofieeaaisse  Deo  et  hue  praasenti  carta  nostra 
"  confirmasse  pro  nobis  et  bieredibna  noetris  in  perpetnnm, 
"  quod  Anglicana  ecclesia  libera  sit,  et  habeat  jura  sna  iiitegra, 
"  et  libertatea  suaa  illaeaas ;  et  ita  Tolnmua  obsarvari ;  quod 
"  appEH^t  ex  eo,  quod  libertatem  eleotionam,  qnee  maxima 
i.  88  b.  "  s*  nw^s  necesaaria  reputatur  eceleai«  Anglicante,  mera 
,  "  et  spontMiea  voluntate,  ante  discordiam  inter  nos  et  barones 
"  nostros  manifeate  motam,  concessimns  et  carta  nostra  con- 
"  firmavimus,  et  earn  optinuimus  a  domino  Pi^  Innooentio 
"  Papa  tertio  confirman;  qnam  et  nos  obaervabimns  et  ab 
"  hjeredibua  nostris  in  perpetnum  bona  fide  volumua  obeer- 
"  vari.  OoDcesaimos  etiam  omnibus  liberis  bominibus  noetris 
"  regni  Angliffi,  pro  nobia  et  hasredibns  nostris  in  perpetnum, 
"  omnes  liberbates  subscriptas,  habendas  ct  tettcudas  eis  et 
"  hsgredibua  suis  de  nobia  et  bseredibas  nostris. 

"  Si  qiiis  comitniii  vel  baronum  nostromm  sive  aliornm 
"  t«nentium  de  nobis  in  capite  per  sorribinm  militare  mortaas 
"  fnerit,  et  cum  deoeaserit,  lisares  snus  plente  tetatis  fnerit  et 
"  relerium  debeat;  habeafc  bcereditatem    snam  jier  antiqai 


foUovE  la  that  of  1325.  Thera  are 
many  omissiona  in  the  copj^  given 
in  0.  W.  The  passages  omitted  in 
these  MSS.  are  usually  inserted  in  B. 
in  the  moq^.  The  addidons  &oid 
the-  charter  of  Henr;  III.,  are 
printed  in  Italiclu. 


'   nuorvm]  nostrorum,  O.  W. 

'-*  Irom  here  'to  "  In  primis  " 
One}.)  is  inserted  in  the  St.  Alban's 
hand  in 'the  ntsr^n,  where  is  a  re- 
presentation of  the  charter.  The 
pasBage  is  omitted  in  O.  W. 

^  Ahneric  de  S.  Mauro. 


t 


DE  TEHPOHE  BBGIS  JOHANHIS. 


591 


releTiimi;  Boilioet  h^rea  v6l  heeredea    comjtia,  de  baronia  A.D.  1315. 
comitis  Integra  per  centam  libras ;  liffires  vel  Lffiredes  baronis,  Hfeigna 
de  baronia  integra  [per]  centum  marcas ; '  hteres  vel  tffiredea  Ci*>^- 
militJB,  de  feodo  milibis  integro  per  centnm  solidoe  ad  pins ; 
et    qui   minns    debaerit    minus    det,    secnndum    antiqnam 

ictudincm  feodonini. 
"  Si  autem  alicnjas  huree  taliam  fnerit  infra  tetatem,  et* 
fuerit  in  cnatodia,  domimia  ^'u»  non  habecU  custodia/m  ejus  neo 
lerrx  mat  a/niequam  homagmm  ^w<  ceperit;  et  postqnam 
talis  hjpree  fueril  in  custodia  et  a^  cetatiein  pervenerit, 
tciUcel  vigvati  et  vnius  anni,  liabeat  hsereditatein  suam  eine 
relevio  et  sine  fine;  iia  tamen  guod  st  ipse,  dunt'  infra 
celaiem  faenU,  fiat  taiUs,  nihUomiwus  terra  remaneat  in  ■  cut- 
iodia  doTninorum  quorum  vsqiie  ad  ferminum  pnediet^iM. 
"  Gustos  terrie  Lnjnamodi  hferedis,  qui  infra  ^elatetn  fnerit, 
non  capiat  de  terra  ha^redis  nisi  rationabiles  exitns,  et 
rationabilea  consnetudinea,  et  rationabilia  serritia;  et  hoc, 
sine  destructione  et  vasto  bomintim  vel  renun.  Et  ai  no8 
oommiseriiDus  costodiam  alicnjus'  talis  terra  vieecomiti  vel 
alioiii  alii,  qui  de  esitibus  terrje  illins  nobis  debeat*  respon- 
dere,  et  ille  destructionem  de  cnstodia  fecerit  vel  vastum ; 
uos  ab  illo  capiemus  emendam,  et  terra  comroittatur  duobus 
legalibuB  et  discretta  bominibns  de  feodo  illo,  qui  [de  ^ 
exitibus  respondeant  nobis,  vel  ei  cni  eos  assign  a  verimna. 
Et  si  dederimua  vel  vendiderirans  alicui  cnstodiam  alicujus 
talis  terr®,  et  ille  destt:uctioneni  inde  fecerit  vel  vastum, 
amittat  ipaam  cnstodiam,  et  tradatur  dnobua  legalibos  et 
discretis  hominibua  de  feodo  illo,  qui]  similiter  nobis  respon- 
deant, sicnt  prsBdictnm  est. 

"  Gustos  antem  qnamdiu  custodiam  terrce  babnerit,  sustentet 
domoa,  parcos,  vivaria,  stagna,  molendina,  et  cEBtera  ad 
illam  terram  pertinentia,  de  esitibus  terrEe  ejnsdem.  Et 
reddat  b^redl,  cum  ad  plenam  tetatem  pervenerit,  terram 
suam  totam  instanratam  de  carucia  et  omaibue  aliis  rehua, 
ad  minus  seeundwm  qtiod  ilkilm]  recffpit.  Sise  omnia  obser- 
ventur  de  c^telodOs  archi^iscopataam,  ejpiacopatwum,  ohta- 
Uamim,  jarioratuTim,  ecdesidrum,  et  digmiatuin  vaeantimn,  guve 
ad  noB  pertineni ;  exceplo  quod  cjisiodwe  hiijuemodi  wndi  non 
debenl. 


mar 

cas}  The  usnal 

twaing  is 

Hbrai. 

el 

.  .  CNsfmfio]   In  maig.  in 

B. 

om 

O.W. 

'  alic>ijvf2  alicui,  B.  0.  W. 
*  debtati  debent,  B.  O.  W. 
»  This    passage  in   brackets  i 
carel«EBl;  omitted  in  the  MgS. 


mmmm.  li«Sll|W|P| 


UXTFKMI  PAEiaiENSIS  CHHONIOA  MAJORA. 

"  Ht^edea  nu»it«ntflr  ^e  dispa^^E^tione ;  ita'  tamen  quod 
anteqnam  contrahfttnr  matrimoninm,  ostondatiir  pn>pmqaia 

de  consangtiinifate  ipBius  hserediB. 
"  Tida&  post  mortem  mariti  sni  statim  et  e 
cJiqn^  Iu^)eat  mariCagiiim  saom  et  hasreditsdiein  b 
aliquid  det  pro  dote  sua  Tel  pro  maritagio '  sno  vel  ^1%' 
ditate  ana,  qnam  htereditatem  maritna  snas  et  ipsa  tena- 
erant,  die  obitas  ipsins  mariti  aai.  Et  nlEineat  in  eapilali 
■meeuagio  marila  sai  per  qoadragiota  dies  post  obitam  ipaius 
mariti,  infra  quoa  aesignetur  ei  doa  ana,  nisi  ei  prius 
fuerit  oitignoia,  vel  nisi  dimvus  ilia,  fvierit  castrtim;  et  ei  de- 
eaetroreeesserU,  etatvm  ^ovideatur  ei  domve  eompefens  H 
fasaet  koneete  -morari,  quoutqiie  ^  dos  sua  aeeignetwr  i 
dam  quod  prmdietum  est;  et  habeat  rali^MobiU  estoveriuvt 
anvM,  interim  de  emmnmd.  Aasigheta/r  atUem  ei  jiro  dote 
sua  lertia  pare  toHna  terrm  mariti  am,  qua  aaa  fait  in  vUa 
tua,  niei  de  iminori  doiaia  fuerit  ad  ostium  eccleax<B. 
"  Nulla?  Tidua  distringatiir  fld  Be  maFitandam,  dnm  volaerit 
Yivere  aine  mariio ;  ita  tamea  quod  aecnritatem  faeiet, 
qaod  se  non  maritabit  sine  assenBo  nostro,  ei  de  nobis  teau- 
erit,  Tel*  sine  aseeusn  domini  soi  de  qao  tennerit,  ei  de  alio 
tonuerit. 

"  Nos  Tero  Tel  ballivi  nostri  noTi  BeiMemnB  terram  aliqnam 
nee  redditnm  pro  debito  aliquo,  quamdia  catalla  debitoris 
pnesentia  enfBcinnt  ad  debitum  reddendnm,  ei  ipse  d^nior  , 
parffiitis  sit  iride  mtiBfaeere.  Nee  plegii  ipains  debi(oria 
diBtriagantnr,  qviamdiu  ipse  eapitalis  debitor  anfficiat  ad 
Bolationem  debiti.  Et  si  oapitalis  debitor  defecerit  in  aola- 
tione  debiti,  noa  habena  tinde  reddat,  a-ut  reddere  noUt  cam 
possU,  plegii  respondeant  de  debito ;  et  si  Toluerint,  habeant 
terras  et  redditaa  debitoris,  quousqae  ait  eia  aatisfactum  de 
debito,  quod  ante  pro  eo  solTerint,  niai  capitalis  debitor 
moi^traverit  ae  inde  ease  qujetiun  versaa  eoadem  plegioa. 
"  Si'  quia  mntno  acceperit  aliquid  a  Jndteia,  pins  Tel  minna, 
et  moriatnr  antequam  debitmn  illad  pereolTerit,  debittun 
illad  non.  nsuret  qnamdin  heeres  fnerib  infra  cetatem,  de  quo- 


'  I'to  ,  .  .  .  haredis]  oax.  0.  W. ; 
inserted  in  the  margin  in  B-  TbU 
clause  is  onlj  in  the  charter  oi 
JobD,  being  omitted  in  those  of 
Henrj  III. 

^  maritaglo]  So  altered  by  Par. 
The  MS.  bad  homagio,  bb  0.  W. 


>  Hera  the  St.  Albai^s  hand  be- 
gins,  and  goes  on  to  the  end  of  f. 

38  b. 

'  vrf .  ,  ,  tameriQ  <m.  O.  W. 

•  This  Mid  the  two  next  clauses 
which  are  peculiar  to  John's  charter 
are  omitted  in  0.  W. 


^l^ig^^^i^UisM^^st 


DE  TEMPORE  EEQIS  JOHAKNIS. 


at)3 


'  onnqae  tenet ;  et  si  debitum  iattid  incident  in  manus  nostras,  A.D,  1215. 
'  DOS  non  capiemns  nisi  catallnm  contentum  in  carta.  Magna 

"  Et  ei  quia  moriatnr  et  debitnm  debet  Judteifl,  0x01"  ejns  Charta. 
'  habeat  dotem  saam,  et  nihil  reddat  de  debito  illo.  Et  si 
'  liberi  ipsius'  defoncti  qui  fuerint  infra  (etatem  remanserint, 
'  provideantnr  eis  necessaria  secnndnm  tenementum  qnod  fne- 
'  rit  defuncK,  et  de  reaidao  eolvatur  debitnm,  salvo  tiwnen  aer- 
'  vitio  dominoTDm ;  eimili  modo  fiat,  de  debitia  quas  deb«iitar 
'  oliis  qaam  Jadieia. 

"  IfnUam  soutaginm  vel  ansiliam  ponatur  in  regno  noatro, 
i  per  cotomane  consilinm  regni  noatri;  nisi  ad  corpus 
'  nostram  redimendnm,  et  ad  primogenitam  fiUam  nostram 
'  Dulitem  faciendum,  et  ad  primogenita,ni  flliam  nostram  eemel' 
'  maritamdant ;  et  ad  hcec  non  fiat  aiei  rationabile  aaxilium. 
'  Simili  modo  fiat  de  ausiliis  de  oivitate  ZiOndonianun. 

"  Et  oivitaa  Londoniamm  habeat  oranes  antiqoaa  libertates 
'  et  liberaa conanetadinea  suas,  tam'  per  terras  qnamper  aquas. 
'  Fneterea  volnmua  et  ooncedimua,  qnod  omnes  alise  civitatca 
'  et  bnrgi  et  Tillse,  et  ftarones  de  Qmiigus  Portubim,  et  omnes 
'  portns,  habeaut  oinitea  libertates  et''  onmes  Itberaa  cotisne' 
'  tadiuea  snaa. 

"  Et'  ad  Labendvun  conuanne  conailinm  regni  do  auxiliis 
'  asaidendis  aliter  quam  in  tribns  caaiboa  praedictis,  et  de 
'  scutagiia  asaidendis,  sommoneri  faciemua  archiepiacopos, 
'  epiacopoa,  abbatea,  comibea,  et  majores  baroues  regni  singil- 
*  latim  per  literas  nostras.  Et  prieterea  faciemns  aubmoneri 
'  in  generali,  per  vieeoomites  et  ballivoa  nostroa,  omnea  alioa 
'  qui  in  capita  tenent  de  nobis,  ad  certum  diem,-  acilioeb  ad 
'  terminum  quadraginta  diemia  ad  minus,  et  ad  certum  looarn ; 
'  in  omuiboB  literia  aubmonitionis  illiua  causam  submouitionis 
'  illiua  esponemna ;  et  sic  facta  aubmonitione,  negotium  pro- 
'  r^dat  ad  diem  aasignatnm,  aecnndum  consilium  eorum  qui 
'  prteaentes   fuerint,  qnamvis   non   omnes   submoniti  Teneriat. 

"  Noa  non  ooncedimna  de  cffitero  alicui,  quod  capiat  aoxilium 
'  de  liberis  hominibus  snis,  nisi  ad  oorpua  auom  redimendum, 
'  et  ad  faciendum  primogenitum  filium  annm  militem,  eb  ad 
'  primogenitam  filiam  suam  semel  maritandam,  et  ad  bffic  non 
'  fiat  nisi  rationabile  anxilinm.' 

"  K'uUus  distringatur  ad  faciendum  majusservitinm  de  feodo 
"  militie,  neo  de  alio  libero  tenemento  sno  *  quam  inde  debetur. 


'  ipaias]  Ineert^d  in  tha  margin. 
'  temd]  Inserted  in  the  margin. 
'  torn  .  .-.  aquas]  am.  O.  W. 
■•  et  omnes]  Eims  et,  O.  W. 
VOL.   II. 


'-'  This,  which  is  only  in  John's 
charter,  is  omitted  in  0.  W. 
*  nw]  om.  O.  W. 


L 


;  •,;jji,-.»;.»  ■•:  ■  .7«--ry»ygja^yTij»>'-ajll»«»|jg)HM5BHgWpl^^ 


594 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHKONICA  MJlJORA. 


(< 


*,€ 


AJ)»  1215.     "  Oomnituiia   placita   non   seqiiantur  curiam  nostram,    sed 
Magna        '*  teneantur  in  aliquo  loco  certo. 

Charta,  «  Recognitiones  de  nova  disseisina  efc  de  morte  antecessoris 

**  et*  de  ultima  praesentatione  non  capiantor  nisi  in  comitatibus^ 
**  suis,  et  hoc  modo.    "Nos,  vel  si  extra  regnum  fuerimus,  capi- 

talis    justiciarius    noster    mittet    justiciarios    nostras     per 

unumquemque  comitatum  semel  in  anno,  qui  cum  militibus 
**  comitatuT^m  capiant  in  comitati&^is  assisas  praBdictas. 

**  Et  ea  qMB  in  illo  adventu  suo  in  coTrdtatibus  per  justiciarios 
**  ^oedictos,  ad  prcedictas  assisas  capiendas  wissos,  terminari 
**  non  possunt,  p&i*  eosdem  terminentur  aliM  in  itinere  suo;  et 
"  ea  quoB  per  eosdem  propter  difficuUat&m  articulorum  aliquorwrn 
**  terminari  non  posswit,  referantur  ad  justiciarios  nostros  de 
**  haneo,^  Assism  de  ultima  prcesentatione  ecclesiarum  semper 
*  eapiantur  coram  justiciariis  de  banco,  et  ihi  terminentur* 

**  Liber  bomo  non  amercietur  pro  parvo  delicto,  nisi  secun- 
"  dum  modumipsius  delicti;  et  pro  magno  delicto,  secundum 
"  magnitudinem  delicti,  salvo  contenemento  suo  et  mercator 
**  eodem  modo,  salva  marcandisa  sua ;  et  villanus  alterius 
**  quam  noster  eodem  modo  amercietur,  salvo  wannagio  suo, 
**  si  inciderit  in  misericordiam  nostram.  Et  nulla  prsedictarum 
**  misericordiarum  ponatur,  nisi  per  sacramentum  proborum  et 
"  legaliwm  hominum  de  visneto  comitatus, 

**  Oomites  et  barones  non  amercientur  nisi  per  pares  suos, 
**  et  non  nisi  secundum  modum  delicti. 

**  ITuUa  ecclesiastica  persona  amercietur  secundum  quanti- 
"  tatem  beneficii  sui,^  sed  secundum  laicum  tenementum  suum 
"  et  secundum  quantitatem  delicti. 

**  Nee  villa  nee  homo  distringatur  facere  pontes  ad  riparias, 
'*  nisi  qui  de  antique  et  de  jure  facere  debent, 

**  Nulla  ripa/ria  de  ccetero  defendetur,  nisi  illce  quce  fuermit 
"  m  def&mo  tempore  H^enricil  J.^  regis  avi  nostri. 

"  ITuUus  vicecomes,  constabularius,  coronator,  vel  alii  baJ- 
**  livi  nostri,  teneant  placita  coronas  nostras, 

**  Omnes*  comitatus  et  bundredi  et  wapethacbii  et  tbre- 
"  thingi,  sint  ad  antiquas  firmas  absque  ullo  incremento,  ex- 
"  ceptis  dominicis  maneriis  nostris. 

*'  Si  aliquis  tenens  de  nobis  laicum  feodum  moriatur,  et 
*'  vicecomes  vel  ballivus  noster  literas  nostras  ostendat  paten- 


^  et .  »  ,  .  preesentatione']  In  the 
margin ;  cm.  O.  W. 

^  comitaiibus'}  civitatibus,  B. 

O.  "W*  ins.  etibi  terminentur. 

O.  W.  ins,  ecclesiasOci, 
*  Z]  Sic,  introduced  apparently 


to  make  the  words  true  in  the  mid- 
dle of  John's  charter,  mth  the  idea 
that  Henry  I.  might  he  called  John's 
**  avus.'*    It  is  not  in  O, 

^  Omnes  ,  .  .  nostris']  om.  O.  W. 


'^■'^' 


DE  TEJrPORE  REGIS  JOHANNIS. 


695 


tea  de    subinonitiohe  noatro.  do  dcbito  quod  defimctua  nobis  A. D.  1315. 

debuit,    liceat   vicecomiti   tbI    ballivo   noatro    atachiare    et  Magna 

imbreviare  oatalla  defanoti  inventa  in  laioo  feodo,  ad  valen-  Ch"'''^ 

tiam  iUius  debiti,  per  vianm  legalium  bominam ;  ita  tamen 

qnod  nihil  iude  amoveatur,  donee  perBolYatnr  debitum  nobis 

quod  clarum  fuerit,  et  residunm  relinqnabmr  esecutoribua  ad 

faciendum  teetamentum  defimoti.    Et  d  nihil  nobis  debeafcar 

ab  ipso,   omnia  eatalla  cedanfc  defaneto,  salvia  uxori  ejus' 

et  pueris  Buis  rationabilibaa  partibns.' 

"  Si'  aliquis   liber  homo  intestates  decesserit,   catalla  ana 

per    manus  propinqnomm,    parentnm,    et  amicorum  suomm 

per  visum  eccleeije  distribuantur ;    salvia  nnicuique  debitis 

qnte  defunctua  ei  debebat, 

"  JTullus  constabnlarius  vel  balliTua  noster '  capiat '  blada  vel 

alia  eatalla  alicujna,  g?ii  non  sit  de  villa  ■ubi  ca»trv/m  sitwm,  f,  39. 

git,  nisi  etatim  inde  reddat    denarios,   ant  reapeetum  inde 

habeat  de  voluntate  venditoria ;  si  a-utem  de  villa  ipsa  faerit, 

infra  quadraginta  diespretium  reddat. 

"  Nullus  constabularius  distringat  militem  aliquem  ad  dan- 

dnm  denarios  pro  eustodia  caatri,   ai  ipse  earn  facers  voluerit 

in  propria  persona  sua,  vel   per  alium  probnm  hominem,  ai 

ipse  earn  faeere  non  possit  propter  '  rationabilem  causam.    Et 

si    noa    duierimiia   eum  vel    miserimua   in   eseroitum,    erit 

quietus  de  onatodia,  secundum  qaantitatem  temporis  quo  per 

noa  fuerit  in   esercitu,  de  feodo  pro  quo  fecit  servitiwm   in 

exercitii. 

"  ITnllna  ballivos   noster   vel  vicecomea,  vel    alius,    capiat 

equoa  Tel  caretas  alioujus  pro  cariagio  faoiendo,  nisi  reddat 

liberaHonffia  anfiqtdtas  etoMdam;  scilicet  pro  careta  ad  diw3 

egrtos,  decern  denarios  per  diem;  et  pro  eareta  ad  tree  equos, 

guatwordeeim  denarios  per  diem. 

"  Nulla   eareta    domimca   alieujus    ecclesiasUcm  ^eraonm  vel 

'mdUiie,  vel  alievjiis  domiiUB  ea^iatur  per  ballivos  prcedictos. 

"  Nee  noa  nee  ballivi  nostri  nee  alii  eapiemna  boacum  alie- 

num  ad  castra  Tel  [alia]  agenda  nostra,  uiai  per  Toluntatem 

illius  cujns  boaous  ille  fuerit. 

"  Noa  non  tenebimua  terras  eorum  qui  convicti  fuerint  de 

felonia,  nisi  per  unam  annum  et  nnum  diem,  et  tunc  red- 

dantor  terrse  dominis  feodorum. 

"  Omnes  kidelli  de  castero  deponantnr  penitns  per  Tamisiam 


'  ejus]  ipsiuB,  0.  W. 
'  O.  W.  ins.  suis. 
3  Si.  .  JefieSai]  om.  t 
'  noster]   SUUB,  O.  W., 
charlCT*  ot  Henry  HI. 


'  Here  tbe  ordinary  BCiibe's  baud 
begins  again. 

'  propter^  So  Par  in  the  ma^iiE. 
The  teit  has  per. 

P  p  2 


596 


MATTHiEl  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


Magna 
Charta 


A.D.  1215.  **  et  per  Medewesiam  efc  per  totam  Angliam,  nisi  per  costam 

"  maris. 
*•  Breve  quod  vocatur  Pra3cipe,  de  caBtero  non  fiat  alicui  de 

"  aliquo  tenemento,  iinde  liber  homo  perdat  cnriam  suam, 

**  Una  mensnra  vini  et  cervisias  sit  per  totum  regnum  nos- 
**  trum,  et  una  mensiira  bladi^  scilicet  quarterium  Londoniense ; 
"  et  una  latitude  pannorum  tinctorum  et  russectorum  et  hau- 
**  bergetorum,  scilicet  duas  ulnse  infra*  listas.  De  ponderibus 
"  vero  sit  ut  de  mensuris. 

**  Nihil  detur  de  csetero  pro  brevi  inquisitionis  ab  eo  qui 
**  inquisitionem  petit  de  vita  vel  membris,  sed  gratis  conoe- 
"  datur  et  non  negetur. 

"  Si  aliquis  teneat  de  nobis  per  feodi-firmam  vel  socagium 
"  vel  burgagium,  et  de  alio  teneat  terram  per  servitium 
"  militis,  nos  non  habebimus  custodiam  haoredis  vel  terras  suas, 
"  quae  est  de  feodo  alterius,  occasione  illius  feodi-firmsB  vel 
**  socagii  ^vel  burgagii,  nee  habebimus  custodiam  illius  feodi- 
**  firmae  vel  socagii  vel  burgagii,  nisi  ipsa  feudi-firma  debeat 
**  servitium  militare.  Nos  non  tenebimus^  custodiam  haeredis 
**  vel  terras  alicujus,  quam  tenet  de  alio  per  servitium  mili- 
**  tare,  occasione  alicujus  parvae  serganteriae,  quam  tenet  de 
"  nobis  per  servitium  reddendi  cultellos  vel  sagittas  vel 
^'  hujusmodi, 

'^  Nullus  ballivus  de  caetero  ponat  aliquem  ad  legem  nee  ad 
•"  juramentum,  simplici  loquela  sua,  sine  testibus  fidelibus  ad 
"  hoc  inductis. 

**  Nullus  liber  homo  capiatur  vel  imprisonetur  aut  dis- 
■**  seisietur  de  aliquo  liber o  tenemento  suo,  vel  lihertatibus  vel 
"  liheris  consuetudvmbus  suis,  aut  utlagetur  aut'  exulet,  aut 
**  alio  aliquo  modo  destruatur,  nee  super  eum  ibimus,  nee  eum 
**  m*  career e  mittemus,  nisi  per  legale  judicium  parium  suorum, 
'*  vel  per  legem  terras. 

**  NuUi  vendemus,  nuUi  negabimus,  aut  difieremus  rectum 
"vel  justitiam. 

**  Omnes  mercatores,  nisi  publice  [_ante']  proMhiti  fuerint,  ha- 
*'  beant  salvum  et  securum  exire  de  Anglia  et  venire  in  Angliam, 

et  morari  et  ire  tam  per  terram  quam  per  aquam,  ad  emen- 
**  dum  vel  vendendum  sine  omnibus  toltis  malis  per  antiquas 
"  et  reotas  consuetudines,  prasterquam  in  tempore  werras,  et 
•*  si  sint  de  terra  contra  nos  werrina;  et  si  tales  inveniantur 
**  in  terra  nostra  in  principio  werrae,  attachienfcur  sine  damno 


a( 


*  infra]  So  altered  by  Par.  from 
inter,  which  O.  W.  also  have. 

^  tenebimus]  Written  over  an  era- 
sure ;  debemus  habere,  O.  W. 


3  aut  exulef]  In  the  margin ;  om. 
O.  W. 

*  eum  in  carcerej  super  eum,  all 
the  charters. 


iMMi 


DE  TEMPORK   REGIS  JOHANNIS. 


'  corpomifl  vel  reriiia,  donee  eciatui'  a  nobis  vel   a  oapiC»li  A.T>.  1315. 
'  nostro  jnflticiario,    quomodo   mercatorea   terrse   nostr©   trac-  Magna 
"  t«ntur  in  terra  contra  noa  werrina ;  et  si  noatri  aalvi  sint  ^-'•^'W' 
'  ibi,  alii  salvi  sinb  in  terra  nostra. 

"  Liceat'  nuicoique  de  eietero  exire  de  regno  nostro,  et 
'  redire  salvo  et  aeenre  per  terram  et  per  aqiiam,  salva  fide 
tra,  aiai  in  tempore  guerrffl  per  aliquod  breve  tempns 
'  propter  coromnnem  ntilitatem  regni;  esceptia  impriaonatia 
'  et  utlagatis,  aecnndmn  legem  regni,  et  gente  contra  noa 
'  gnerrina  et  mercatoribua,  de  qnibaa  flat  sicut  prsdiclum 
'  est.' 

"  Si  quia  tenaerlt  de  aliqaa  eschaeta,  aicat  de  Iionore 
'  Walingefordiffl,  Bononiie,  Lancaatriffi,  Notinham,  Tel  de  aliie 
'  fffiolia^tia  qnfe  atmt  in  mana  nostra  et  aint  baroatse,  et 
'  obierit;  beeres  ejus  uon  det  aJind  relevium,  nee  faeiat  nobis 
'  alind  gervitium  quam  fa^eret  baroni,  si  ilia  baronia  *  esaet  in 
'  mana  boronis ;  et  cos  eodem  modo  earn  tenebimns,  quo  barO 
'  ewn  tenuit;  ■  nee  noa  oeeasione  talis  hwronvs  vel  eacKaetce 
'  hahebim/as  dUqva/m  eachaetam  vel  cttstddiam  aiigwiraw,  hoini- 
'  nTitn  noalrorwm,  nisi  alibi  tenuerit  de  wihit  in  eapUe  ille  gwi 
'  tenait  fcarontom  vel  eechaetam. 

"  SvflhtB  Ji6er  homo  de  cmtero  del  am^liua  alicui,  vel  vendat 
'  de  terra  gwo,  gvam  ut  de  resid-uo  terrm  sum  possit  swffi,eienter 
"  fieri  dontino  feodi  serviUnm,  et  debitum  qaod  pertinet  ad 
"  feodwm  ilhtd- 

"  Omnea  poironi  abbatiartim,  qui  habent  cartas  regnm. 
'  Angliffi  de  advocations,  vel  yer  antiquam*  tenuram  eel  pos- 
'  eessionem  babeant  eamm  enstodiam  cum  TacaTerinti  aicnt 
'  habere  debent,  et  sieut  supra  deolaratmn  est.^ 

''  Tfullus  capiatur  vel  imprisonetnr  propter  appellationem 
'  feminie  de  morte  alteriua  qnam  viri  sui. 

"  NrdVas  comitatus  feneaiwr  de  ccelero,  nisi  de  mease  in  men- 
'  eem;   ei  iihi  major  termMiis  esse  eolebat,  major  sit;  nee  viae' 


'  Liceal  .  .  fsi]  This  is  in  the 
St  Alban's  hand  added  at  the  end 
of  the  colnmn.  It  is  omitted  in 
O.  W.    It  is  onlj  in  John's  charter. 

'  baronia]  Inserted  by  Par.  It 
is  in  Jobn'a,  not  in  Henry  UI.'s 
charter. 

*The  passage  (cap.  44)  in  John's 
charter  which  follows,  in  here  omil- 
ted  as  being  contMned  afterwards 
in  the  forest  charter ;  it  is  referred 
to  in  the  margin  thus:  "Homines 


"  qui  maoent  extra  forestam:  rerte 
"  hoc  foJiura."  The  nest  chapter 
(45)  of  John's  charter  abont  the 
justiciaries  is  alao  omitted. 

'  antiguam']  So  Par.  in  the  mar- 
gin.   The  text  has  aliqvata. 

*  The  chapters  from  John's  char- 
ter relating  to  the  forest,  and  sereral 
others  (viz.  47-53,  55-89,61-63), 
are  omitted;  of  these  50,  51,  61- 
63,  are  afterwards  given,  pp.  602- 
604. 


-■■■:»■  J'-i-T-^ 


598 


MATTH^I  PAJBISIENSIS   CHRONICA  MAJOBA. 


A.D.  1215.  **  comes   aliquis   vel   hallivus   suns  faciat   tv/rnum'^  suum  ])&i* 

Magna 

Charta. 


hvMd/iredufn,  nisi  his  in  anno»  et  non  nisi  in  loco  dehito  et 
consneto ;  videlicet  semel  fost  Pascha,  et  iterum  post  festum 
Sancti  Michaelis.  Et  visits  siwdliter  de  franco  plegio  tunc 
fiat  ad  ilVum  terminum  SoMcti  MicJiaelis  sine  oecasione,  ita 
sciUcet  quod  quilihet  Tidbeat  suas  lihertates,  quas  hdbuit  et 
habere  consuevit  tempore  Henrici  regis  avi^  nostri,  vel  quas 
postea  adquisivit.  Fiat  autem  visus  de  franco  plegio  sie, 
ut  pax  nostra  teneatw,  et  quod  tetJiinga  integra  sit  sicut 
esse  consu>ev{t;  et  quod  vicecomes  non  quoerat  occa^iones,  sed 
quod  contenius  sit  de  eo  quod  vicecoTnes  habere  consu£vit  de 
visu  suo  fOfCiendo  tempore  Smvrici  regis  avi}  nostri. 
"  Non  liceat  de  ccetero  alicui  da/re  terram  suam  dovnui  re- 
ligionism ita  quod  illam  reswmat  ten&ndam  de  eadew,  domo* 
Nee  liceat  alicui  domui  religionis  terrain  \alicujus~\  sic  acci- 
pere,  quod  tradat  earn  illi  a  quo  illam  recepit  tenendam.  Si 
quis  autem,  de  ccetero  terram  suam  sic  dederit  domui  religiosce, 
et  super  hoc  convi/ncaiury  donwm  suum  penitus  cassetur,  et 
terra  ilia  doinmb  suo  illius  feodi  incv/rratw, 
"  Scutagium  de  ccetero  capiatur,  sicut  capi  tempore  regis  Hen' 
rid  avi^  nostri  consuevit. 

'*  Omnes  atitem  consnetTidiiies  prgedictas  et  libertates  quas 

concessinms    in    regno    nostro    tenendas,    quantum    ad    nos 

perfcinefc,  erga  omnes  homines  nostros  de  regno  nostro,  tarn 

clerici  quam  laici   observent,  quantum  ad  se  pertinet  erga 

homines  sues;  salvis  archiepiscopis,  episcopis,   ahhatibuSf  pri-^ 

orihuSy  Templo/riis,  Hospitala/riis,  comdtihus,   ha/ronihus,  mili- 

tihus,  et  omnibus  aliis  tam  ecclesiasticis  personis  quam   scecw- 

laribus,    lihertatihus    et    liberis    consuetudinibus,    quas    prius 

habuerunt.    His  testibus,  etc." 

Libertates  vero  de  foresta  et  liber ae  consuetudines,  quae  cum 

libertatibus  preescriptis  in  una  cedula  pro  sui  capacitate  con- 

tineri  nequiverant,   in  hac  carta    subscripta  continentur    sub 

hac  forma. 


et 


it 


(t 


ti 


a 


(( 


tt 


t< 


tt 


ti 


*( 


t( 


ft 


tt 


xt 


'tt 


■if 


At 


(t 


.<* 


*i 


*< 


tt 


tt 


it 


De  libertatibus  forestce,^ 

Ohai'tadc       *' Johannes**  Dei  gratia  rex  Angliae,   etc.     Sciatis  quod  in- 
foresta.        «*  tuitu  Dei,  et  pro  salute   animse  nostras   et  animarum  ante- 


*  turnum]  terminum,  B.  O.  W, 

*  Sic,  see  note  *  below. 

^  There  is  a  drawing  of  the  char-- 
ter  in  the  margin. 

*  This  is  the  forest  charter  of  1225, 


9  Hen.  IIL,  as  appears  by  the  words 
**  spontanea  et  bona  voluntate  de- 
"  dimus,"  and  the  passage  in  p. 
601  (see  note  ^,  which  are  not  in 
the  charter  of  12 17.  (But  see  note  5, 


DE  TEMPORE   BEGIS  JOHANHIS. 


599 


[noatrorum],  ad  exaltationem  sancte  A.D.  JSIS. 
ecclesiie,  et  emecdationem  regni  nostri,  spontanea  et  bona  Charta  de 
Toltmtate  nostra  dedimas,  cocceaaimus  pro  nobis  et  b»redi-  ™'^**'*' 
bna  nostria  has  libertates  sabacriptas,  babendas  et  tenendaa 
in  regno  nostro  Angliae  in  perpetuum. 

"  In  primia  omnes  forestas,  quae  res  Henricns  avus  noster 
afforeataTit,  videautur  per  proboa  et  legales  homines ;  et  si 
boscam  aliquem  alium  qnam  sunm  dominicum  afforestaverit  £  89  6. 
ad  damnum  illins,  cojas  boaons  fnerit,  atatim  deafforestetnr. 
Et  si  boscum   auum    proprium    afforeataverit,    remaneafc  fo- 
resta,  salva  communa  de  berbagio  et  rebus  aliia  in  eadem 
foresta,  ilJia  qui  earn  priua  habere  eonBueTerunt. 
"  Homines  qui  manenb  estra  foreatam,  nonveaiant  de  csetero 
coram  justiciariia  nostria    de   foresta  per  communes    sum- 
monitioaea,    nisi    sint    in   placito,    vel    plegii    alicujns    rel 
aliquorum  qui  attachiati  sunt  propter  forestam. 
"  Omnes    autem  boaci  qui    fnemnt  afforestati    per    regem 
Bicardum    fratiem '   nostrum,    statim    deafibreatentur,  nisi 
fuerint  dominiei  bosoi  nostri. 

"  Archiepiscopi,  epiacopi,  abbatea,  priorea,  comites,  barones, 
milites,  et  libere  tenentes,  qui  boacos  [suos]  habent  in 
foresta,  babeant  boscos  euos,  sicnt  eoa  babnerunt  tempore 
primffi  eoronationis  prsedicii  H[enrici]  regis  avi  noatri;  ita 
quod  quieti  sint  in  perpetuum  de  omnibus  purpreaturis, 
vastia  et  assartis  factia  in  illia  boacis  post  illud  tempus, 
usque  ad  prinoipium  aecoadi  amii  eoronationis  nostrio.  Et 
qui  de  o»tero  vastum,  purprestaram,  Tel  essartnm  faoient 
sine  licentia  nostra  in  illia  boscis,  de  vaatis,  porpreatniris, 
et  assartis  respondeant. 

"  Eegardores  nostri  eant  per  forestas  ad  faciendum  regar- 
dum,  sicut  fieri  consnevit  tempore  primfe  eoronationis  prte- 
dicti  regis  Henrici  avi  nostri,  et  nan  alitor. 
"  Inquisitio  vel  insns  de  expeditatione  canum  esistentium 
in  foresta  de  csstero  fiat,  quaindo  fieri  debet  regardum ; 
scilicet  de  tertio  aimo  in  tertium  annum ;  et  tunc  fiat 
per  fisum  et  testimonium  legalinm  hominum,  et  non  aliter. 
Et  ille,    cujvs  canis  inventus  fnerit  tunc  non  erpeditatua,^ 


p.  601.)  Johnissned  no  forest  phar- 
ter.  Watdover  (and  Paris  after  him), 
hSTing  omitted  ibe  forest  clanses  in 
the  great  charter,  has  inserted  this 
from  the  recoids  at  St  Albon'e, 
and  put  John's  name  instead  of 
Henry'E  at  the  beginniiig ;  though 
immediately  below  he  is  made  to 


call  Henry  U.  his  graud&tber,  this 
being  left  unaltered. 

'  Jralrem]  altered  ftom  ooubcu. 
lum,  to  make  it  suit  John.  The 
neit  clause  where  John  himself  is 
mentioned,  is  omitted. 

^  B.  ins.  de,  the  beginning  of  del 
hj  mistake. 


'  yr 


.f- •  c!--'i;^?iR-j|B-.*»';/l'»r''""^-!^' 


600         MATTHiEI   PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  1215.  **  pro  misericordia  det  tres  solidos;  et  de  castero  nullus  bo» 
Ohartade  "  capiatur  pro  expeditatione.  Talis  autem  expeditatio  sit  per 
fove»ta,  <f  assisam  communiter,  quod  tres  ortilli  abscindantur  de  pede 
anteriori  sine  pelota.^  Kon  expeditentur  canes  de  castero^ 
nisi  in  locis  ubi  expeditari  sclent  ^  tempore  primas  corona- 
tionis  prasdicti  Henrici  regis  avi  nostri. 
"  Nullus  forestarias  vel  budellus  faciat  de  csetero  scotallum, 
vel  cblligat  garbas,  vel  avenam,  vel  bladum  aliud,  vel  agnos, 
vel  porcelloa,  nee  aliqnam  collectam  faciat;  et  per  visnm  et 
sacraiaenttim  duodecim  regardorum  qnando  facient  regar- 
dum,  tot  forestarii  ponantur  ad  forestos  custodiendas,    quot 

**  ad  illas  custodiendas  rationabiliter  viderint  .sufficere. 

ITuUum  suanimotum  de  C9Btero  teneatur  in  regno  nostro, 
nisi  ter  in  anno ;  videlicet  in  principio  quindecim  dierum  ante 
festum  Sancti  Michaelis,  quando  agistatores  veniunt  ad  agis- 
tandum  dominicos  boscos  [nostros] ;  et  circa  festmn  Sancti 
Martini,  quaado  agistatores  nostri  debent  accipere  panagium 
suum.^  Et  ad  ista  duo  suanimota  convenient  forestarii,  viri- 
darii,  et  agistatores,  et  nullus  alius  per  districtionem.  Et 
tertium  suanimotum  teneatur  in  initio  quindecim  dierum  ante 
festum  Sancti  Jobannis  Baptistae  pro  foenatione  bestiarum 
nostrarum;  et  ad  istum  suanimotum  convenient  forestarii, 
viridarii,  et  et  non  alii  per  districtionem.    Et  praeterea  sin- 

**  gulis  quadraginta  diebus^  per  to  turn  annum^  convenient  viri- 
darii et  forestarii  ad  videndum  attacbiamenta  de  foresta, 
tam  de  viridi  quam  de  venatione  per  praesentationem  ipso- 

*'  rum  forestariorum,  et   coram  ipsis  attacbientur.    Prasdicta 

"  autem  suanimota  non  teneantur,  nisi   in  comitatibus  in  qui- 

"  bus  teneri  consueverunt, 
**  Unus[quis]que  liber  bomo  agistet  boscum  suum  in  foresta 
pro  voluntate  sua ;  et  babeat  pannagium  suum.  Ooncedimus 
etiam  quod  unusquisque  liber  bomo  possit  ducere  porcOs 
suos  per  dominicum  boscum  nostrum,  libere  et  sine  im- 
pedimento   ad   agistandum    eos    in  boscis   suis  propriis   vel 

**  alibi  ubi  voluerit.  Et  si  porci  alicujus  liberi  bominis  una 
nocte  pemoctaverint  in  fofesta  nostra,  non  inde  occasionetur 
ita  quod  aliquid  de  suo  perdat. 

"  Nullus  de  csetero  amittat  vitam  vel  membra  pro  venatione 
nostra;  sed  si  aliquis  captus  fuerit  et  convictus  de  captione 
venationis,  graviter  redimatur,  si  babeat  unde  redimi  possit ; 
et  si  non   [babeat]   unde    redimi  possit,  jaceat   in  prisona 

^'  nostra  per  annum  unum  et  unum  diem.     Et  si  post  annum 


1  pelota^  poleta,  B.  I      '  suum}  uostrom,  O,  W. 

3  solenf]  consueverunt,  O,  W.        |  - 


(( 
(( 

ii 

it 
t« 
if 
« 

<( 
ct 
it 

(C 

C( 

<e 
<t 
ft 
(( 

(C 

<< 
i< 

«t 


et 
et 
et 
It 


et 
et 

et 
et 
tt 


iMt 


DE  TEMPOBB  BEGIS  JOHANNIS. 


"  nnam  et  tmnm  diem  plegios  inyemre  possit,  eseat  apriaona;  A.D.  13IS. 
"  ain  antem,  abjnret'  regnum  noatrnm  AnglisB.  Chariade 

"  Qaicimqne  arcbiepiHcopuB,  episcopits,  eomea,  vel  baro  ">resta, 
"  veniens^  ad  nos  per  mandatnm  nostrum  transient  per  fores- 
"  torn  Dostnun,  liceat^  capere  imam  vel  doas  bestias  per  risiun 
"  forestarii  si  preeseus  fuerit;  sin  aatem,  faciat  comari,  ne 
■'  Tideator  hoc  furtive  facere.  It«in^  liceat  in  redenndo  eis 
■'  facere  sicut  prffidictnm  est. 

"  XTnosquisqae  liber  homo  de  OEetero  Blue  occasione  faciat 
''  in  bosco  suo  vel  in  terra  sna,  qnam  habet  in.  foreeta,  ntolen- 
'  dinam,  vivarium,  stagnnm,  marleram,  fossatum,  vel  terram 
■'  arabilem,  extra  coopertmn  in  terra  arabili;  ita  qnod  non 
"  sit  ad  nocnmentniB  aliciyns  vjcini. 

"  nnneqnisqae  liber  homo  habeat  in  boscis  eais  aerias  acci- 
"  pitrum,  Epervariomm,  falconnm,  aqnilarnm.,  et  heironum; 
"  et  babeant   siiniliter  mel  qnod  inventum  fuerit    in  boscis 


"  NuUiiB  forostariuH  de  csetero,  qui  non  sit  forestarins  de 
"  feodo  reddens  flrroflm  nobis  pro  balliva  sua,  capiat  chemi- 
"  nagium  [aliquid*  in  balliva  sua;  forestarins  antem  de  feodo 
"  firmam  reddens  nobis  pro  balliva  sua  capiat  cbeminagium,] 
"  scilicet  pro  careta  per  dimidium  annum  duos  denarios,  et  per 
"  alinm  dimidium  annum  duos  denarios,  et  pro  equo  qni  portat 
"  Bummaginm  per  dimidium  annum  unum  obolum,  et  per 
"  alinm  dimidium  annum  unum  obolum;  ct  non  nisi  de  illis 
"  qui  extra  ballivam  suam  tanquam  mercatores  veniunt  per 
"  lioentiam  suam  in  ballivam  suam  ad  buscam,  meiremium, 
"  cortioem,  vel  carbonem  emendum,  et  alias  duoendum  ad 
"  vendendum  ubi  voluerint.  Et  de  nulla  careta  alia  vel  sum- 
"  magio  aliquod  cheminagium  capiatur ;  et  son  capiatur  che- 
"  minagium,  nisi  in  locis  illis  ubi  antiqaitus  capi  solebat  et 
"  debnit,  Uli  autcm  qni  portant  supra  dorsum  snom  busicam, 
"  corfcioem,  vel  oarbonem  ad  vendendum,  qnamvis  inde  virant, 
"  nullum  da  CEBtero  dent  cheminagium.  De '  boscis  aliomm 
"  nullum  detur  cheminagium  forestariia  nostris,  pr»terquani 
"  de  dominicis  bosoia  nostris. 

"  Omnes  utlagati  pro  foresta,  a  tempore^  Henrici  regie  avi 
"  nostri  nsque  ad  primam  coronationem  noatram,  veniant  ad 
"  pacem  [nostram]  sine  impedimento ;  et  salvos  plegios  inve- 


I  algaret]  olguret,  B. 

^  veniens  .  .  notlnaa — Item  .  .  . 
est]  These  clanses  are  not  in  the 
Gret  fbtest  charter  (1217),  being 
introduced  ioto  that  of  isa5. 

»  O.W.iiis.«u. 


'  The  words  in  brackets  are  care- 
lesBlj-  omitted  in  B. 

'  This  clause  is  not  in  the  second 
forest  charter  (1225). 

'  0.  W.  ins,  tojUum. 


i 


.-««■'■:/'?  •"'.«  y;;" 


IP 


il- 


602 


MATTH^I  PAEISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


foresta. 


A.D.  1215.  **  niaut,   quod  de   csetero    non   forisfacient   nobis    de    foresta 

Charta  de    "  nostra, 

"  Kullus  castellanus  vel  alius  teneat  placitum  de  foresta,  sive 
de  yiridi  sive  de  venatione;  sed  quilibefc  forestarius  de 
feodo  attachiet^  placita  de  foresta,  tarn  de  viridi  quam  de 
venatione,  et  ea  prsesentet  viridariis  provinciarum ;  et  cum 
[in]rotulata  fuerint  et  sub  sigillis  viridariorum  inclusa, 
praesententur  capitali  forestario  cum  in  partes  illas  venerit 
ad  tenendum  placita  forestse,  et  coram  eo  terminentur. 
"  Omnes  autem  consuetudines  praedictas  et  libertates,  quos 
nos  concessimus  in  regno  tenendas,  quantum  ad  nos  pertinet 
erga  nostros,  omnes  de  regno  nostro  tarn  laici  quam  clerici 
**  observent,  quantum  ad  se  pertinet,  erga  sues." 


ct 


<( 


it 


(( 


<< 


it 


it 


it 


Magna 
Charta. 


f.41. 


JDe  XXV.  hwronihus  qui  constituii  sunt  a  rege  emendaiores  legum 

pr(Bdictartim. 

"  Cum  2  autem  pro  Deo  et  ad  emendationem  regninostri,  et 
ad  melius  sopiendam  discordiam  inter  nos  et  barones  nostros 
[ortam],  haec  om^nia  concesserimus,  volentes  ea  integra  et 
firma  stabilitate  gaudere,  facimus  et  concedimus  eis  securi- 
tatem  subscriptam;  videlicet,  quod  barones  eligant  viginti 
quinque  barones  de  regno  nostro  quos  voluerint,  qui  debeant 
pro  totis  viribus  suis  observare,  tenere,  et  facere  observari 
pacem  et  libertates  quas  eis  concessimus,  et  bac  prsesenti 
carta  nostra  confirmavimus ;  ita  scilicet,  quod  si^  nos  vel  jus- 
ticiarii  nostri  [vel  ballivi  nostri]  ^  erga  aliquem  in  aliquo 
deliquerimus,  vel  aliquem  articulorum  pacis  et^  securitatis 
transgress!  fuerimus,  ,et  delictum  fuerit  ostensum  quatuor 
baronibus  de  viginti  quinque  baronibus,  illi  quatuor  barones 
accedent  ad  nos,  vel  ^  ad  justiciarium  nostrum  si  fuerimus 
extra  regnum,  proponentes  nobis  excessum,  petent  ut  sine 
dilatione  faoiamus  emendari.  Et  si  nos  excessum  non  emen- 
daverimus,  vel  justiciarius  noster  si  fuerimus  extra  regnum, 
infra  tempus  quadraginta  dierum,  computando  a  tempore  quo 
monstratum  fuerit  nobis,  praedicti  quatuor  barones  referent 
causam  illam  ad  residues  de  illis  viginti  quinque  baronibus, 
Et  illi  barones  cum  communa  totius  terras  distringent  et 
gravabunt  nos  modis  omnibus  quibus  poterunt;  scilicet  per 


tt 
it 

it 
<t 
it 
tt 
if 
tt 
t( 

St 

tt 
f< 
it 
<c 

it 
ft 
tt 
ft 
tt 
tt 
tt 


1  attachiet]  attachiat,  B.  O.  W. 

2  This  is  chapter  61  of  John's 
charter,  omitted  above. 

3  B.  O.  W.  ins.  per  erroneously. 


"*  "vel  aliqtiis  de  xninistris  nosr 
"  tris  "  is  omitted, 
s  et]  vel,  O.  W. 
«  vel]  et;,B. 


DE  TEMPORE   REGIS  J0HANKI8. 


603 


"  captionena  castroraiB,  terramin,  poseessionmn,  et  aliia  modia  A.D.  1215. 

"  quiboB   poternnt,   donee    fnerit   emendatum   eecnndnm    arbi-  Magna 

"  trinm    eormn,  aalya   persona  nostra    et  reginte   nostrffi   et  ^^l"^"*- 

"  liberonun  nostromin.     Et  cnm  fuerit  emendatum,  intendent 

"  nobis  aicut  prina  feoerunt.    Et  quicnnqne  voloerit  de  terra, 

"  jnret  qnod  ad  prfedicta  omnia  eseqnenda   parebit    mandatia 

"  prtedictomm   Tiginti   qaiuqtie    bMronum,     et    qnod   gravabit 

"  nos  pro  posae  cnm  ipaie.     Et   nos   publice   et   libere  darans 

"  licentiam.  jurandi  cuilibet,  qui  jurare  volueric,    et   nnlli   nn- 

'•'  qnam   jnrare   prohibebimus,      Omufs    antem   illoB    de    terra, 

"  nostra,   qui  per  se  et  aponta  sna  nolnerint*  jurare  viginti 

"  qninque    b»-ombns    de    distrii^endo    nos   et    gravaudo   nos 

"  com  eis,  faciemns  jurare  eosdem  de  maindato  nostro,  sicnt 

"  prtediotnm  eat.'    In  omnibna  autem  qua  iatia  viginti  quin- 

"  que  baronibue  committuntur  eseqaenda,  si  forte  ^  in  aliquo 

"  inter  ae  diacordaverint,  vel  aliqui  ex   eis   summoniti   nolne- 

"  rint  Tel  neqniverint  interesse,   ratum  habeatiir   et  firmum 

"  quod  major  para    eomm '   providerit    vel    prsseeperit,  ao  si 

"  omnes  vigiati   quinquo    in  hoc    coneensissent.      Et    viginti 

"  quinque   barones    jurent,    qnod    omnia    antedicta    fldeliter 

"  observabnnt,   et  pro   toto  posse   euo   facient  observari.    Et 

"  n(B  nihil   impetrabimus  per   nos   nee    per  alium,  per  quod^ 

"  aliquid  iatarum   coneessionum   et  libertatum  reTocetnr   ant 

"  minuatur.     Et  si  aliquid  tale  fuerit  impetratum,  irritum  sit 

"  et  inane ;  ct  ntmquam  eo  ntemnr  per  nos  vel  per  alima. 

"  Et'  omnes  malaa  voluntates  et  indignationes  et  rancores 
"  ortos  inter  nos  et  homines  nostroa  clericos  et  laicos  a  tem- 
"  pore  discordi^,  plene  omnibus  remisimus  et  condonaviinus. 

"  Et''  ad  meUue  disfrmgmidmn,  nos,  qaakior  eaet^lami,  de 
"  NorhamtMn  edlicet,  de  Kenillewwrtlie,  de  NithinghcMn,  et  da 
"  Sca^deburc,  enwi(  j'Uirati  [prcedicfw]  iiigirdi  giimjaa  haroti'd/tts 
"  quod  faoient  de  castria  praed/iiitis  quod  ipei  prceceperml  ei  ntam- 
"  dwverint,  «ei  mojcr  jpare  eart^n.  'Mi  icdee  somper  easlellam 
"  ponamiw  in  ilUe  eattde,  qm  fidelee  eint,  et'  nolini  iffwnsgredii 
"  juramenbivnt  swi/m,. 

"  Et'  noB  amorebimuB  omnes  alienigenaa  a^  terra,  parentes 
"  ofrmes    Gtirardi    de  Atbies,   Engelardnm.   eoilicet,    Andream, 


'  A  eentesce  is  omitted  bere. 

'  qui  prrcsentesjiierint  is  omitted 

^  quod']  quid,  B. 

'  This  is  the  beginning  of  chapter 
.  «2  of  John's  chflitCT. 

'  This  puTBgraph  is  inserted  by 
Wendover  from  some  other  source ; 


'  0.  W.  ine.  qui. 

'  This  ia  made  op  &om  capp.  50, 
51,  of  John's  chMter,  mth  some 
alterations  and  additions ;  the  addi- 
tions are  printed  in  Italicks. 

"  o]  de,  O.  W. 


■ ,  -' ,•  >5,' ■  ■>-  ■':■■  •  ■5''';'5»r<?B'''<srv'i5''?^^'''*^'I 


601 


MATTHiEI  PAIIISIENSIS  CHRONICA  -MAJORA. 


. 


Magna 
Charta. 


(( 


<( 


A.D.  1215.  **  Petrnm,  Gryonem  de  Ohanceles,  G-yonem  de  Oiguini,  uxorem^ 

-AT ct  fpYCB^icti   Oira/rcU   cum   onmihus    liberis    sids,   Galfridnm  de 

"  Marteinni  et  fratres  ejus,  Philippum   Marc  et  fratres  ejus, 

et   Gr[alfriduin]    nepotem    ejus,    Falconem,    et    Flandretises 

orrmes  et  rupta/rios,  qui  simt  ad  nocumentum  regni. 

".  PrsBterea  ^  omnes  trausgressiones  factas  occasione  hujus  dis- 

'*  cordias  a  Pascha  transacto,  qui  ^  fuit  annus  nostri  decimus 

"  sextus,  usque  ad  hano  pacem  reformatam,  plene  remisimus 

**  omnibus  clericis  et  laicis,  et  quantum  ad  nos  pertinet,  plene 

"  condonavimus.    Et  insuper   fecimus  illis  fieri  literas  testi- 

**  moniales  et  patent es  domini  S[tep]iani]  Gantuariensis  arclii- 

**  episcopi,  domini  Henrioi    Dublinensis   archiepiscopi,  domini 

**  Pandulphi  subdiaconi    et  domini  Papae    familiaris,    et  epi- 

"  scoporum  prasdictorum,  super  seouritate   ista  et  coneessioni- 

"  bus  praefatis. 

"  Quare"*  volumus  et  firmiter  praecipimus,  quod  Anglicana 

"  ecclesia  libera  sit,  et  quod  omnes  homines  de  regno  nos- 

*'  tro  habeant  et  teneant  omnes  libertates  prsefatas,  jura,  et 

"  consuetudines   bene    et  in  pace,   libere  et  quiete,  plene  et 

"  integre,  sibi  et  baaredibus  suis,  de  nobis  et  haeredibus  nos- 

tris,  in  omnibus  rebus  et  locis  in  perpefcuum,  ut  praedicfcum 

est.      Juratum   est  autem  tam  ez    parte    nostra,   quam   ex 

parte  baronum,    quod  baec   omnia   supradicta  bona    fide    et 

sine   malo   ingenio  observabimus.     Testibus   supradictis  et^ 

multis  aliis.    Data  per  manum  nostram  in  prato  quod  vo- 

eatur  Kuningemade,  inter   Stanes  et  Windleshores,    decima 

quinta  die  Junii,  anno  regni  nostri  decimo  septimo.'*  ^ 

Isti  ^  sunt  XXV.  barones  electi :  ^  comes  de  Clare, 
comes  Albemarle,  comes  Glovemiss,  comes  Wintoniae, 
comes     Herefordiae,    comes    Rogerus/    comes    Eober- 


t< 


tt 


(( 


S( 


tt 


tt 


tt 


Names  of 
tbe  25 
barons 
elected. 


*  This  mention  of  the  wife  of 
Gerard  de  Athies,  and  of  Falco 
(Fawkes  de  Breaute)  and  the  Flem- 
ings below  is  peculiar  to  this  copy. 
The  ruptarii  are  mentioned  in  the 
Articles  of  the  Barons,  §  41.  It 
is  possible  that  Fawkes's  name  was 
inserted  as  especially  an  enemy  of 
St.  Alban's.  See  the  story  about 
him  under  the  year  1226.  Yet 
Paris  has  inserted  his  name  in  the 
list  of  "  obsecutores  et  obserrato- 
"  res  '*  of  the  25  barons,  in  the 
margin  off.  89  6. 

2  This  is  the  rest  of  chapter  62 
of  John's  charter.  . 


^  qui  .  .  sextusl  quod  fuit  anno 
regni  nostri  decimo  sexto,  O.  W. 

^  This  is  chapter  63  of  John's 
charter. 

*  et  multis  aMis\  om,  O.  W, 

*  In  the  margin  is  **  super  aliud 
**  exemplarium  xri." 

7  This  is  at  the  foot  off.  39  h, 

^  These  lists,  which  are  m  the 
margin  in  B.,  and  are  not  given  in 

C,  will  he  found  also  in  the  Liher 
Additamentorum,  MS.  Cotton,  Nero, 

D.  1.  (K.),  f.  122. 

8  Boger  3igod,  earl  of  Norfolk. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


tus,^  comes  Marescallus  junior,  Bobertua  filiua  Walteri,  ^.D.  lais. 
Gilebert«s  de  Clare,  Eustachiua  de  Veaci,  Hugo  Eigod, 
Willelmus  de  Miinbrai,  Major  *  de  Londoniis,  Willelmua  ^ 
de  Lanval,  Robertus  de  Ros,  consfcabularius  *  Cestrise, 
Bicardus  de  Perei,  Johanties  filius  Roberti,  Willelmus 
Malet,  Galfridus  de  Say,"  Rogerus  de  Munbray,  Wil- 
lelmus de  HiiDtingefelde,  Bicardus  de  Muatfichet,  Wil- 
lelmus de  Albineto.^  Isti  viginti  quitique  barones 
juraverunt  in  animabus  siiis,  rege  hoc  disponente,  quod 
omni  instantia  htee  obsequerentur,  et  regem  cogerenfc, 
ei  forte  resipisci  vellet,  hoc  tenere, 

Obsecutores'    et  observatores :    comes     MarescaUus/  Names  of 
comes  de  Harundel,  comes  Warenni^  affidavit,"  Henri-  io„ers,Hho 
cus  Doiii,  Hubertus  de  Burgo,  Mathseus  filius  Herberti,  s^**'  ^ 
Bobertua  de  Pinkeni,  Rogerus  Huacarle,'"  Bobertus  de  ti,eir  man- 
Neubuig,  Henrieus  de  Ponte  Audomari,  Eadulphue  de  ^te^. 
la  Haie,  Henrieus  de   Brantefeld,  Gariu  filius  Qeroldi, 
Thomas  Basset,  Willelmus  de  Bokeland,  Willelmua  de 
Seintjohau,  Alanus   Baset,  Bicardus  de   Ripariis,  Hugo 
de  Beneval,"  Jordanus^^  de  Saukuil,  Badulphus  Musgad, 
Bicardus  [de]  Siflewast,  Robertus  de  Ropele,  Andreas  de 
Beucarap,^^  Waltei-us  de   Dunstanville,'^^  Walterus    Fo- 
lioth,  Fawkes,  Johannes  Marescallus,  Philippus  de  Albeni, 
Willelmus   de  Parca,  Kadulphiis   de  Normr.!iville,  Wil- 
lelmus de  Perci,  Willelmus  Agoilun,    Engeramua  '*   de 
Pratest,  Willelmus  de   Cirencestre,   Bogerus   de  Zucha, 
'  filius  Bernardi,  Godefridus  "  de  Craucumbe ; 


'  Robert  de  Vere,  E,  of  Oxford. 

'  William  Bardel- 

=  Willein'usl  So  N.  B.  bos  Gi- 
fefterius  o-ver  an  erasure.  Th:  " 
William  de  Lani'Bllei.  Whoever 
altered  Willdmas  to  GiUberiai 
coniSised  him  wifli  Gilbert  de  I^val 
(T.  p.  585). 

*  John  de  Laci,  afterwards  earl 
of  Lincoln. 

•  Say'}  Sffii,  N. 

■  AlUtieto]  Aubeinni,  N. 
T  Ofisecuiores    et   observatores  ] 
N-  bas  "  Hi  jutaTerunl  quod  obse- 


"  qnerentur   mandato   : 


'  MareseaUtu]  N. ;  de  Clare,  R. 
'  affidavit"]  om.  N. 
"*  HascarW]  Hoscsrin,  N. 
"  BenBEot]  Boneval,  N. 
"  Jordantis  de  Savkaff]  Joramns 
de  Caukiyill,  N. 

"  Seucioap]   Beuelap   or   Beu- 

"  Dmtgtanvilie']  Diinefllaple,  B. 
I*  Engeramus]  Engelram,  US. 
"«  Rogerus}  Radaliiis,  N. 
>J  Godefridia]  Galfiidiis,  N. 


i 


606 


MATTH^I  PARISIENSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.I).  i2i5*isti    omnes   juraverunt   quod    obsequerentur    mandato 
viginti  quinque  baronum.^ 


John 
writes  to 
the  sheriffs 
to  secure 
the  obser- 
vance of 
the  charter. 


Rochester 
castle  given 
up  to  the 
archbishop. 

The  barons 
return  to 
London. 

Nota  opti' 

mam  con- 

cessionem 

dupliciter 

confirma- 

tam. 


Tft  res»  AngloTum  ^er  Uteras  patentee  libertates  prcedictas  sub 

dolo  observari  prceceperit. 

His  ita  gestis,  rex  Angloruzn  Johannes  misit  literas  snas 
patentes  in  omnes  fines  Angliae,  praecipiens  firmiter  vicecomiti- 
bus  nniversis  totius  regni,  nt  facerent  jurare  omnes  de  ballivis 
euis  homines  cujuscunque  conditionis,  qnod  leges  efc  libertates 
praedictas  observarent,  et  quod  ipsum  regem  pro  posse  sue 
per  captionem  castrorum  suoruln  distringerent  et  gravarent 
ad  prsefata  omnia  exequenda  sicut  in  carta  continebatur.  Quo 
facto,  venerunt  ad  regem  multi  nobiles  de  regno,  exigentes 
jura  sua  terrarum  et  possessionum,  custodiasque  castrorum, 
quae,  ut  dicebant,  sibi  jure  hsereditario  debebantur.  •  Sed  rex 
negotium  illud  distulit,  donee  sacramento  legalium  hominum 
probatmn  fuisset,  quid  de  jure  singulis  deberetur.  Et  ad  hoc 
plenius  exequendnm,  consfcituit  omnibus  diem  apud  West- 
monasterium  decimo  septimo  kalendas  Augusti.  Yeruntamen 
Stephano  Cantuariensi  arohiepiscopo  reddidit  castrum  Eofense, 
cum  ^  quibusdam  aliis  quas  ad  ejus  custodiam  de  jure  anti- 
quo  spectabant.  Et  sic  soluto  colloquio,  barones  cum  cartis 
praefatis  ad  urbem  Londoniarum  reyersi  sunt.^ 

Concessit*  insuper  eodem  anno  rex  J[ohannes],  ut 
pronius  corda  prselatorum  et  magnatum  sibi  conciliaret, 
liberas  in  omnibus  ecclesiis  Auglise  electiones.  Et  pro- 
curaverunt  tarn  ipse  rex  quam  magnates  et  prselati, 
ut  ilia  sua  super  hoc  carta  et  concessio  a  Papa  confir- 
maretur ;  unde  ad  majorem  securitatem  regalis  carta  in 
Papali  confirmatione  inseritur  buUata.  Quam  qui  vi- 
dere  desiderat,  in  libro^  additamentorum  fratris  Matthgei 
Parisiensis  reperiet  ad  signum  anchorae.  o-{ — ^)-o 


1  After  this  N.  has  "  Omnes  isti 
**  juraverunt  cogere  si  opus  esset 
"  ipsos  xxv.  barones  ut  rectificarent 
"  regem.  Et  etiam  cogere  ipsum 
"  si  mutato  animo  forte  recalci- 
«  traret." 

2  cum  quibusdam  ants']  So  Par. 
over  an  erasure.  B.  no  doubt  had 
et  tttrrem  Londoniarum,  as  O.  W. 

2  In  the  margin  is  a  reference  to 
what  follows :  "  Carta  domini  Papsc 


"  ballata  scribitur  in  cedula  ad- 
**  dita ;  ^*  i.e.  the  inserted  f.  40. . 

*  This  addition  of  Paris  is  at  the 
foot  of  f.  41.    It  is  not  in  C. 

^  This  is  the  first  mention  of  the 
Liber  Additamentorum,  MS,  Cott. 
Nero  D.  1.  The  letter  of  Innocent 
is^given  there,  f.  121  6.  It  is  given 
here  by  Paris  immediately  after 
this,  p.  607^  and  again  under  the 
year  1266  0?;  920,  ed.  Wats). 


r 


DE  TEMPORE  EEGIS  JOEANNIS. 


t  conjirmantes  concessionem  regis  A.D.  121s, 


luDoccntii 


Volena  ^  autem    rex   J[olianiies]    ad  majorem   securi-  f.  4o. 
tatem  et  robur  diutumitatis   htec   inviolabiliter   obser-  Joi»nwrites 
vaii,  inisit  ad  domiimtn    Papam   I[imoceQtium]j  rogans  Pope,  who 
.iastanter,  ut  huic  pite  concessioni  et  confirmationi  suse  confirms 
favorem  dignaretur  exhibere,  et   eandem   buUfe    muni-  cesEion 
miiie  confirmare.    Quod  quia  jam  factus  fuit  obsequens  ^P!""°^ 
Pap^e  vassallus  et  rex  Apostolicus,  meruit   quae   petiit  dom  of 
graciua  impetrare  aub  hac  forma :  se^'miJ" 

rcedera,  i.  "  Innocentius  episcopua,  etc.  Venerabilibus  fratribus  n. 
'  et  dUeefcia  filiis  univeraia  ecclesiarum  pnelatis  per 
'  Angliam  conatitutis,  salutem  et  Apostolicam  benedic- 
"  tionem.  Dignia  laudibua  attollimus  magnificentiam 
"  Creatoris,  postquam  Idem,  Qui  eat  mirabilis  et  ter- 
"  ribilia  in  consiliia  super  filios  hominum,  aliquandiu 
"  toleravit  ut  perflando  diacurreret  per  areolam  ^  horti 
"  sui  apiritus  tempeatatis,  qua^  ludena  taliter  in  orbe 
"  terrarum,  ut  sic  ostenderet  infirmitatem  et  inauffiei- 
"  entiam  [nostram]  nobis,  statim  cum  voluit,  dixit  et 
■'  AquUoni,  da,  efc  Austro,  noli  prohibere,  imperanaque 
'  ventis  et  mari  ^  statuit  procellam  in  aura,*  ut  aautfe 
'•"  portum*  inveniant  peroptatum.  Cum  enim  inter 
"  regnum  et  aacerdotium  Anglicanum,  non  sine  magno 
■'  periculo  atque  damno,  auper  electionibua  praelatorum 
■'  gravis  fuerit  eontroversia  diutius  agitata;  IIlo  tan- 
'  dem,  Cui  nibil  est  imposaibile,  Quique  ubi  vult  api- 
'  rat,  mirabiliter  operante,  cariaaimus^  J[ohaDnes]  rex 
'  Aoglonim  illuetria  liberaliter  es  mera  et  apontanea 
'  voluntate,  de  eonaensu  commUni  baronum  auoiiim, 
'  pro  salute  animfe  suje  ae  priedeeessonim  auorum''  et 

'  This  is  OD  an  inserted  leaf.  I       '  N.  ins.  guielia. 

=  areoiam]  artolam,  B.  '  N".  ins.  in  Christojilnu. 

=  et  mari]  per  mare,  B.  '  swnm]  om.  N. 

*  aura]  anram,  N.  I 


m-^:^- 


Wm 


;«■#' 


■'';^-v?K'''m 


608 


MATTH^I  PARISIE2TSIS   CHRONICA  MAJORA. 


A.t>.  121.5.  '^  successonim,    nobis  ^  concessit  et  suis  literis   confir- 
"  mavit,  ut   de  csetero  in   universis  et  singulis    eccle- 
siis  ac   monasteriis,   cathedralibus   et   conventualibus 
totius  regni  Anglise,  in  perpetuum  liberse  fiant  elec- 
tiones  quorumcumque  prselatorum,  majorum  et  etiam 
minorum.     Nos  -igitur  hoc  gratum  et  ratum  haben- 
tes,  concessionem  hujusmodi  vobis  et  per  vos  ecclesiis 
"  et  successoribus  vestris,   prout    in    ejusdem  ^    literis 
regis    perspeximus   contineri,    auctoiitate   Apostolica 
confirmamus,  et  prsesentis  scripti  patrocinio  commu- 
nimus.     Ad  majorem  autem  firmitatem.  et  perpetuam 
memoriam  hujus  rei,  pra^fatas  regis  literas  super  hoc 
confectas  prsesentibus  misceri^  feeimus,  quarum  tenor 
"  talis  est: 


« 


« 


€< 


« 


« 


<C 


« 


U 


ic 


« 


Letter  of 
John  de-     u 
clariug  the 
freedom  of  " 
election  to   ,< 
sees,  ab- 
beys, &c.     *' 

« 

a 

i< 
if 
« 

(C 

« 

« 
« 


"  *  J[ohannes]  Dei  gratia  rex  Anglise,  dominus  Hy-  Foedera, 

'  bernise,  dux  Normannise  et  Aquitannise,  comes  An-  ^*  P*  ^^^' 

'  degaviae,  archiepiscopis,  episcopis,  comitibus,  baroni- 

'  bus,  militibus,  ballivis,  et  omnibus  has  literas  visuris, 

'  salutem.    Quoniam  inter  nos  et  venerabiles   patres 

'  nostros,  S[tephanum]  Cantuariensem  totius   Anglise 

'  primatem  et   sauctse  ecclesise   Romanse   cardinalem, 

'  W[illelmum]    Londoniensem/  E[ustachium]    Hely- 

'  ensem,  E[gidium]  Herefordensem,  J[ocelinum]  Ba- 

*  thoniensem  et  Glastoniensem,  et  H[ugonem]  Lin- 
^  colniensem  episcopos,  super  damnis  et  ablatis  eorum 
'  tempore  iuterdicti,  per  Dei  gratiam  de  mera  et 
'  libera  voluntate  utriusque  partis  plene  convenit ; 
^  volumus  non  solum  eis  quantum  secundum  Deum 
'  possumus    satisfacere,    verum    etiam    toti    ecclesise 

*  Anglicanae  salabriter  et  utiliter  in  perpetuum  pro- 

*  videre.     Inde  est   quod    quaKscumque    consuetudo 

*  temporibus    nostris    et    prsedecessorum    nostrorum 

*  haetenus  in  ecclesia  Anglicana  fuerit   observata  et 


^  nobis]  om.  N. 

'  efusdem']  eisdem,  N. 


5  misceri]  inseri,  N.,  with  anno- 
tari  in  the  margin. 


^  Xtondoniensem']    Londoniensis, 
B.,  and  so  with  the  other  sees. 


DE  TEMPORE  BEGIS  JOHANNIS.  609 

quiequid  juris  nobis  hafifceoiis  vendieaverimns  [in  '  aj>.  lais. 
"  '  elecfcionibua     quorumeunque    prselatorum,    nos    ab  j^h^^^^. 
"  '  ipsoruin  petitione  pro  salute  amm89  noatrse  et  prse-  clwin^ 
"  '  decesaorum  et  auceeasonim  nostrorum  regni  Anglise  eiLtron'  to 
"  '  liberaliter  mera  et  spoiitanea  voluntate  de  comnmni  "^s.  ab- 
"  '  assensu    baronum    nostrorum    eoncessimus    et   con- 
"  '  stifcuimus  et    hac  pr^esenti  carta  nostra   confirmavi- 
"  '  mils,]    de  caetero    in    univerais    et   singulis   eeelesiis 
"  '  et  luonaateriis,  cathedralibua  et  eonventnalibus  totius 
"  '  regni  Anglite  libers  sint   in  perpetuum  electiones 
"  '  quorumcumque  pnelatorum,  majorum    et  minorum ; 
"  '  salva  nobis  et  liEeredibus  nostria  custodia  eecleaiarum  Excipiiar 
"  '  et  monasteriorum  vaeantium,  quje  ad  noa  pertinent,  ^(.storwai 
"  '  Promittimus  ^  etiam,  quod  nee  impedieraua  iiec  im-  mcantiom. 
"  '  pedire  permittemua  per  nostroBj  nee    procurabimus, 
"  '  quin  in  universis  et  aingulis  eeelesiis  [et]  monaate- 
"  '  riis,   poatquam   vacaverint  prjelaturse,   quemcumque 
"  '  voluerint  libere  sibi  prseficient^  electores  paatorem  ; 
"  '  petita   tamen  a   nobis    prius   et   h^redibus   nostria 
"  '  licentia  eligendi ;  qnam  non  denegabimus  *  nee  diffe- 
"  '  remua.      Et   ai   forte  aasit  ^   quod   denegaremus   vel 
"  '  differemua,  nihilominua  procedant  electores  ad  elec- 
"  '  tionem    canonicam    faciendam.      Et    similiter    post 
"  '  celebratam    electionem   noater   requiratur    assensus, 
"  '  quem  non   denegabimus,  nisi   aliquid  rationale  pro- 
"  '  posuerimiis   et  legitime  probaverimua,   propter  quod 
"  '  non  debemus^  consentirc.     Quare  volumus  et  firmiter 
"  '  jubemus,  ne  quia"  vacantibua  eeelesiis  vel  monasteriia 
"  '  contra  banc  nostram  concessionem  et  constitutionem 
"  '  in  aliquo  veniat  vel  venire  pnesumat.     Si  quis  vero  ExeowKu- 
"  *  contra  hoc  aliquo  unquam  tempore  venerit,  maledic-  ^J^^^ 
"  'tionem  Dei  omnipofcentis  et  nostram  incurrat.    Hismatocaw^ 
"  ■'  testibus,  P[etro}   Wintoniensi  episcopo,  W[iUe]mo]  '"■'^""''"- 

'  This  pmsage  iu  brackets,  which  i       ^  denegabitims]  denegeinus,  H. 
is  omitted  in  B.,  is  Irom  N.  ^  assii]  Tbis  in  N.  hae  been  al- 

^  Pronu'lfinius]  P">i>i^i>iu^i  ^-  teredto  ^oiJoWt,asiniheFiEdera. 

3  prafinent']  prseficiant,  H.  |       *  debemva]  debeamus,  W. 
VOL,   II.  Q  Q 


.•»'^  *■  yjijr^^^ 


610 


MATTH^I  PAErSIENSIS  CHRONICA  MAJOBA. 


<C 


(( 


« 


<( 


<( 


(( 


« 


ii 


« 


<( 


a 


<{ 


ti 


(( 


A.D.  1215, "  f  Marescallo  comite  Penbroc,  WpUelmo]  comite  War- 
'  rennise,  R[anulfo]  comite  Cestrise,  S[ahero]  comite 
'  Wintoniensi,  G[a]frido]  de  Mandevilla  comite  Glou- 
''  cestrise  et  Esexiae,  W[illelmo]  comite  de  Ferariis, 
'  Wpllelmo]  Briewere,  W[arino]  filio  Geroldi,  W[il- 
'  lelmo]  de  Cantelupo,  H[ugoni][  de  No  villa,  Roberto 

*  de    Wer,    Wpllelmo]    de    Hmitingefelde.      Datum 

*  per  manum  magistri  R[obevti]  de  Marisco  cancellarii 
'  nostri,  decimo  qtiinto  die  Janiiarii,  apud  Novum 
'  Templum  Londoniis,  anno  regni  nostri  decimo  sexto/ ^ 
"  NuUi  ergo  omnino  homini  liceat  banc  paginam  nos- 
tras conflrmationis  infringere,  veP  ei  ausu  temerario 
contraire.  Si  quis  autem  hoc  attemptare  prsesump- 
serit,  indignationem  omnipotentis  ^  Dei  et  beatorum 
Petri  et  Pauli  Apostolorum  ejus  se  noverit  incursurum. 
Datum  Laterani,  tertio  kalendas  Aprilis,  pontificatus 

"  nostri  anno  decimo  octavo/* 

His  ita  peractis  et  ex  utraque  parte  approbatis,  exul- 

chanffV^^  taverunt  omnes,  credentes  Deum  misericorditer  cor 
regis  tetigisse,  cor  ab  eo  lapidenm  abtulisse,  et  cor 
cameum  addidisse  ;  et  ut  in  eo  fierefc  optima  dexterm 
Eoccelsi  viutatio.  Speraveruntque  omnes  efc  singiili  An- 
gliam  quasi  ^gyptiaco  jugo,  quo  din  ante  premebatur, 
per  Dei  gratiam  suis  temporibus  liberatam,  turn  per 
Romanse  ecclesia?  protectionem,  cujus  alis  se  credebant 
obumbrari,  et  sic  velut  sub  clipeo  divinse  militise,  cui 
servire  regnare  est,  pace  et  libertate  gaudere ;  tum 
propter  regis  desideratam  humiliationem,  quam  spera- 
verunt  omni  raansuetudini  et  paci  feliciter  inclinatam. 
Sed  longe  aliter,  proh  pudor  et  proh  dolor!  et  nimis 
dissimiliter  quam  speratnm  fuit,  evenit.  Credebatnr 
fortuna  arridendo  nectar  propinasse,  cum  fellita  pocula 

^consiiio!  ^  ^^  venena  prseparavit.  Ecce  enim  filii  Belial,  diabolo 
procurante    qui  successibus   hominum   ex   antiqua  sua 


f.  40  h. 


John. 

Ps.  Ixxvi. 
11. 


Mniaiio 
voluntatis 
regis  Jq' 
hannis  in 


*  N.  adds  in  the  margin,  "  anno 
<*  Domini  scilicet  mccxv/' 


2  veV]  et,  N, 

3  omnipotentis]  om.  N. 


im 


DE  TEMPORE  BEOIS   JOBANMIS.  6U 

consuetudine  [invidet],  videlicet,  ruptarii  nequissimi,  qui  A-D.  ims. 

bella  potius  quam  paeem  voluerunt,  regiis  auribua  verba  cou„*j^j,^ 

disoordiEe  susurrando  instillaiunt,     Dixerant  enim  grun-  niotk  at 

niendo  et  deiisionibus  multiplicatis  subsaunando,  "  Ecce   ""' 

"  vigesimus  quiutus  rex  in  Anglia;  ecce  jam  non  rex, 

"  nee  etiam  regulus,  sed  reguin  opprobrium ;  malle  de- 

"  beret  non  rex,  quam  sic  rex  esae,     Ecce  rex  sine  regno, 

"  dominus  sine  dominio  ;  ecce  alficus '  nauci  et  anguJaris, 

"  rota  quiuta  in  plauatio,  regum  ultimas,  et  popuii  ab- 

"  jectio.      Heu  miser  et  servus   nltimte  conditionis,  ad 

"  quam  servitutis  miseriam  devolutus !     Fuisti  rex,  nunc 

"  fex ;  fuisti  maximus,  nunc   minimus.     Nihil  infelicius 

"  quamfuissefelicem."   Et  sic  tram  provocanteg,  addendo 

flammam  vento  ab  igne  sulphureo  scintillas  excitarunt, 

AveHitur  cor  regis. 

Tunc    rex    ninaia  credulus   suaurris    abbominabilium  Ohauge  iu 
ruptariorum,  quos    ex   consuetudine   in    propriam    per-  "'''*"■ 
niciem  nimis  libenter,  abjectis    naturalibus   suis   homi- 
nibus,  educaverat,  aoimum   suum   mutavit   et  cor  ejus 
pessimis  consiliis  inelinavit ;  leve  est  enim  iluctuantem 
movere,  et   proclivum  ad   mala  ad  flagitia  prfecipitare. 
Tunc  rex  ab  alto  ducens  suspiria,  concepfca  indignations  iaweM/H- 
maxima,  ccepit  in  se  ipso  tabeseere,  et  Inmentationibus   "' 
multiplicatis  conquerendo  dicere  ;  "  ITt  quid  me  genuit  B's  grief 
"  mater  mea  infelix  et  impudica  ?     Ut  quid  genibus  ex-  Yer^^e^ 
"  ceptus,  ut  quid  uberibus  ablactatus,  infaustum  accepi«e/a'if' 
"  incrementum?     Ferrum  mihi  potius  quam  aiimentum  ,^g*'"^''"" 
"  debuit  prseparari."      Ctepit  frendere   dentibus,   oeulis 
torvis  intuitum  retorquere,  arreptos  baculos  et  stipites 
more  furiosi  nunc  corrodere,  nunc  coiTOSos  confringere, 
et    inordinatorum   gestuiun   plurimis    argumentis    cou- 
ceptum  dolorem  immo  fiirorem  mailifestare.     Et  statim  (V«m.o 


'  aJficHs]   i.e.  alpWciis,  a  leper.  I  these  words  is,  "a  leper,  worthluss 
The  odIv  meauiDg  I  cim  atlacb  to  I  "  and  lurking  io  comers." 
<iQ  2 


■  _.s.»T'-^::-'-3S^TV 


612         MATTHiEI  PARTSIENSIS  CHRONICA  MAJORA, 

A.B,  1216.  in  ipsa  nocte  clanculo  confectis   literis,  misit  ad  Phi- 
His  pre-     lippum  Marc  constabularium  castri  de  Notingham,  na- 
against  the  tione   irictavensem ;   simihter  et  ad  omnes  suos  alieni- 
barons.      genas,   in   quibus   maxime    confidebat   anima   sua^   ut 
castra  sua  victualibus  munirent,  fossatis  ambirent,  ser- 
vientibus  stipendiariis  roborarent,  balistas  et  machinas 
pararent,  spicula  fabricarent;  caute  tamen  et  sine  pro- 
rumpentibus    comminationibus,    ne    barones    foiie    id 
comperientes  repagulorum  impedimenta,  ne  furor  regius 
Fraus  est   procederet,  praaparareni    Sed  cam  nihil  occultum  quod 
comperfa,    ^^^  reveletur,  per   commeantes*  cito  magnatibus  haec 
mala  prsemeditatio  et  periculosa  machinafcio   innotuit. 
Et   aliqui   de  prudentioribus   eundem    adierunt,    ut  si 
vera  essent  quae  dicebantur  diligenter   explorarent,    et 
consolationibus    salubribusque    consiliis    indignationem 
ejus  averterent,  et  eum  ab  iniquo  proposito,  antequam 
nequiter  inciperetur,  revocarent,     Sed  rex  sereno  vultu, 
virus  intrinsecum  coram  magnatibus  palliando,  se  nihil 
sinistrum  meditari,  jurando  per  pedes  Dei,  constanter 
affirmavit.    -Et   sic  murmur    jam    exortum   per   falsa 
commenta,    et   faciendo   cachinnos    ex   adverso   seden- 
reelings  of  tibus,  subdole   pacificavit.     Veruntamen   quia   difficile 
the  barons,  g^  capit    furiosus,   plurimis  signis  ipsi   magnates,  ante- 
quam ipsum  concilium  solveretur,  perceperunt,  quod  cor 
regis  aversum  est  ab  eis  et  decidisset  vultus  ejus;-et 
continue  mente  prsesaga  futuros  eventus   ponderabant, 
dicentes,    "  Vae  nobis,   immo  toti  Anglias   carehti  rege 
''  veraci   et  oppressae  tiranno  subdplo,  et  summis  cona- 
*'  tibus  regnum  miserabile  evertenti.     Nos  jam  Eoms& 
"  subjecit   et   Eomanae  curiae,  ut   protectionem  ab  ea 
'^  consequeremur ;  timendum  est  ne  injuriosas  suppedi- 
''  tationes  in  posterum  inveniamus,     Nunquam  audivi- 
''  mus  de  aKquo  rege,  qui  nollet  colla  servituti  subtra- 
"  here;  iste  sponte  succumbit/'     Et  sic  lamentantes 
regem  recedendo  reliquerunt,  ad  propria  revertentes. 

^  commeantes']  commorant^,  C. 


* 


DE  TEMPORE  REGIS   JOHANMIS.. 


Ut  raK  Jolianiies  od  Veciam  msulam  latenier  se  diuerk^is        A.I>.  1215. 
iKirmdbua  ocealtaa  paraverit  iniidias. 

Recedentibue,  ufc  dictum  est,  da  colloquio  baronibus,  res  An-  f.  41. 
gloram '  Bolua  remanait,  ut  vix  aibi  eeptem  equitee  de  propria  Jolin  goes 
femilia  supereaaent.    Qui  nocte  ilia  ia  castro  de  Windleshorea  H  w°  m" 
sine  quiete  quiesce&a,    ante   lucem   confusos    ct  oubno  nimis  ^^^  a^^s 
consternafcns,  ad.   Vectam    insulam   latenter   confngit.      Ubi   in  Pandulph 
angarift    mentia   aliquandiu   coi^titntus,    eiqnisitis   versutiis  "  to  Rome 
escogitarit,  quo  contra  baroiiea  nitionis   genere  iiteretnr,  ilia  the  l^>pe 
ira  exeandeseens  de  qua  dicit  quidain  sanctus,  "Ira  est  against  the 
"  libido  uleiseendi,"*  eupiensque  dummodo  ulttis  cum  con- 1'*"'"^. 
fuais  eonfundi.     Tandem  post  mediialiouca  diversaa,  in  duo- 
bos  gladiis,  cmn  Fetro  ApoaUilo,  id  est  in  spiritnali  ct  mate- 
riali,  ab  lioatibus   vindictani    qujerere  pra;elegit;   ut   si  in  uno 
non  poaaet,  in   altero  fldncialiter   triumpliaret.     tit  antem  in 
gladio  epiritnali  percnteret,  miait  ad  curiam  Romaaam  Pandul- 
pham  domini  Papse  subdiaconnm/  cum  aliis  quibnsdam  nnn- 
ciis,  immemor  tam  profundi  jurisjorandi  adhuc  reeentis, 
ut  baronum  propositnm  auctoritate  Apostolica  irrifarent.    Misit  He  s^n<ls 
etiam  Waltfirum  Wieorniensem  episcopum   et  AneUoe  cancel-  "1''^'*, 

i.T.  :        ■  -UT-  T.'j  1     abroad  (o 

lanum,  Jonannem  ^  episcopum    Worewicensem,    Kicardum    dc  ^^[5^  fpj,.^ 
Marisco,  Willelmum  Cc«rnnn,  et  Hugonem  de  Bovea  ad  omnia  for  him. 
finitima  regna  transmarina,  cum   sigillo  buo  propter  militare 
priesidium,    promittens  eia  terras,    possesaiones    ampjas,   cum 
pecunia  non  modica ;  et  ad  m^orom  fidem,  ei  neoesBB  esset, 
facerenb  omnibus  venire  volentibus  cartas  de  securitate  et  sti- 
pendio  militari;  terminumquo  illia*  prieflxit,  qnatjnua  cum  uni-' 
versis  quoa  attrater©  poterant  venirent  contra '   ipaum  apud 
Doveram  ad  festum  Sanoti  Michaelis.     Misit  pr»terea  literaa  He  ordoi-s 
suftB,  ad  majorem  sui  et  totius   regai  perniciem  et  eon-  *c  castel- 
fusionem,  ad  omnes  cjastellanos  aura  de  regno  Angliw,  pras-  ;^]^3  y^ 
cipiens  singulis,  ut  caatella  sua  omnl  victualinm  et  armomm  f.  41  j, 
genere    cum   pncsidio  militari  ita  rouuirent,  ut  suEGceret  eia  forti^-their 
ad  dcfensionem,  si  contingeree  illos  in  crastino  obsideri.    Ipse  ^^^lee. 
antem  rex  interim  cum  paucia  ministria,  quoa  de  familia  Nore- 
mcensis  ©pisoopi  emendicatos  habebat,  piratas  ezercena  officium, 
nautarum  sibi  Quinque  Portuutn  gratiam  reconciliare  vacavit. 


'  O,  W.  ing.  ita. 

°  versHtiis  ]  arguuentatiouibus, 
O.W. 

'  8.  August.  De "  Civitat.  Dei, 
siv.  15. 

*  0-  W.  add  etfamUiarem. 


*  This  is  an  error,  as  bis  death 
b3S  been  menliomed  nudei  the  year 
1214,  above,  p.  563, 

«  Slia]  eis,  W. 

'  cmira\  ad,  W. 


I 


■^'^^^'Plf7"'^^Sf^''VI,W'S^^^. 


614         MATTH^I   PARISIENSIS  CSUOmCA  MAJORA, 


tary  life. 


A.D.  1215.  Sicque  in  insula  praedicta  et  circa  maritima,  quasi  sub  divo 
His  soli-  laiions,  omni  regio  tumultu  postposito,  per  tres  menses  inter 
undas  et  nautarum  collegia  in  contemplatione  perditionis 
vitam  agebat  solitariam.*  Veruntamen  interim  diversa  de  eo 
diversorum  versabatur^  sententia,  prsecipue  cum  a  quibus- 
dam  piscator,  ab  aliis  mercator  et  piraticus  praedator,  a  non- 
nullis  vero  apostata  diceretur.  Et  cum  propter  ejus  tam  diu- 
tinam  absentiam  quaereretur  a  multis  et  non  fuisset  inventus, 
undis  eum^  crediderunt  submersum,  vel  alio  quocunque  mortis 
genere  vel  per  se  vel  per  alium  peremptum.^  Rex  autem 
baec  omnia  conferens  ^  in  eorde  suo,  tacite  nunciorum  suo- 
rura,  quorum  quosdam  ad  curiam  Romanam,  nonnuUos  propter 
militare  praesidium  destinavit/  hostilium  amicorum  et 
amicabilium  liostiuna,  praestolabatur  adventum. 


Conse- 
rumours. 


The  barons 
prepare  for 
a  tourna- 
ment at 
Stamford. 

Letter  of 
Robert 
Fitz-WaJ- 
ter  to 
William  of 
Albini. 


Ut  harones  Anglim  ad  tomeamenta  se  prm^paraverani, 

Barones  interea  qui  [fuerunt]  in  urbe  Londoniarum,  quasi 
toto  negotio  completo,  condixerunt  inter  se,  ut  apud  Stanfort  ad 
hastililudium  ^  convenirent ;  unde  Willelmo  de  Albineto  viro 
nobili  et  per  omnia  laudabili  sub  bac  forma  literas  direx- 
erunt : 

**  Robertus  Alius  Walteri,  marescallus  exercitus  Dei  et 
sanctas  ecclesiaB,  et  alii  magnates  ejusdem  exercitus,  nobili 
viro  W[illelmo]  de  Albineto  salutem.  Bene  scitis,  quam 
magnum  commodum  sit  vobis  et  nobis  omnibus,  servare 
civitatem  Londoniarum,  quae  est  receptaculum  nostrum ;  et 
quantum  dedecus  esset  et  damnum  nobis,  si  per  defectum 
nostrum  eam  amitteremns.  Sciatis  etiam  certissime,  quod 
praemuniti  fuimus  quod  quidam  sunt,  qui  nibil  aliud  expec- 
tant, nisi  quod  recessisseraus  a  civitate  pr^dicta,  ut  ita^ 
subito  eam  possent  occupare.  Et  ideo  per  commune  consi- 
lium prolongavimus  torneamentum,  quod  captum  fuit  apud 
Stanford,  die  Lunaa  proxima  post  festum  Apostolorum  Petri 
et  Pauli,  usque  ad  diem  Luna^  proximam  post  octabas 
prsedictas.  Erit  autem  torneamentum  juxta  Londonias  in 
bruera  de  Stanes  et  villam  de  Hundeslawe;   et  hoc  fecimus 


<( 


<( 


a 


*t 


a 


ti 


(( 


n 


i  < 


<  ( 


f( 


a 


St 


^  O.  W.  ins.  here,  "maluit  enim 
"  mori  quam  din  vivere  ab  iiqunis 
"  baronwn  inultus.*' 

2  versabatur']  fuit,  O.  W. 

3  cMfli]  ipsum,  O.  W. 

^  peremptuni]  Subtractum,  O.  W. 


5  conferens  ,  .  tacifeJi  sequo  fe- 
rens  animo,  O.  W. 

^  presidium  destinavit]  subsidium 
destinavcrat,  desideratum,  O.  W, 

"*  hiistililudium']  tomeamenti  la* 
dum,  O.  W. 

^  B.  ins.  eam. 


mam 


r 


DE  TEMPORE  EEGIS  JOHANSIS.  615 

"propter   aectiritatein    nostram    et'    clvitatia    prsedictae.     EfcA.D.  Iai5. 

"  ideo    mandamua   vobia    et    rogamus^   diJigenter,    qnod   ad 

"  tomeamentum  prfedictum  cnm  cqnia  et  armia  ita  provide 

"  veniatis,  quod  honorem  inde  habeatis.    Qui  melius  ibi  faciei, 

"  habebit   ursum,  quern  domina   qaiedam  mittet  ad   tornea- 

"  mentnin.    Valete." 

Talibus  frivolis  et  otioais   actibus  induleerunt,  nesci- 
entes  laqueos  subdolos  sibi  prspparari. 

Vocatia  ad  conciliwrn  generate. 

Eodem  anno  vocati    sunt   a  Papa  Incocentio  Eomfe  ad  con-  Suniiaons 
cilium  generaie  praslali  univerealia  ecclesise,  patriarchte  Bcilioet,  bj  the 
archiepiacopi,   episcopi,  primicerii,  archidiaconi,  decani  cathe-  ^^P^  '"  * 
dralium  ecclesiamm,  abbates,  prioree,  Templarii  et  Hospitalarii ;  ^^^^i  _, 
ut   comparerent '   in  prKsentia    domini   Pop»    in  urbe  Eoma,'  Kome. 
kalendis  Kovcmbria,  sicnt  canonicaon  vitare'  volunt  ultionem. 


De  allegattonihis  niMioifn-wm  regis  AnglicB  coram  Tafa. 

Per    idem    teropus    steternnt    Romffi    in    prEeaentia    domini  Statement 
Papoe  nunoii  regie  Anglorum,  allcgantcs  coram,  co   rebelliones  ^  t  i?^- 
et  iiyurias,  quaa  baroites  AngliK  cscitavcratit  adversns  regem  Jeggen. 
memoratum,    esigaates    ab    eo    quasdam    Icgea    et    libertatea  gers  of  his 
iniquas,    quas   dignitatem  regiam  non®  decnit  conflrmare.     Et  case, 
cum  post  motam  inter  eos  discordiam  rex  et  baronea  de  pace 
tractaturi  mnltotiena  conTCnisseat,  idem  res  publice  proteafatus 
eat  coram    eis,  regnum  Anglije  ratione  dominii  ad  Bomanam 
ecclesiam  apecialiter  pertinere,  ande    nee  potnit   uec    debuit 
prteter  conscientiam   domini  Papte  de  noyo  aliqnid    statuere, 
vel    quici^nam  in  ejus  prsajudicinm  in  regno  immutare.    Quo- 
circa  cum,  iuterposita  appellatione,  seipaum  et  omnia  jura  rcgni 
etii  sub  protectione  sedia  Apoatolice  snpposniaaet,  dicti  baroues 
appeliationi    factce    non   deferentea,    civitatem    Londoniarnm, 
quiii  caput  regni  aui  cat,  proditione  aibi  traditam  occuparerunt, 
et  adbnc  detinent  occnpatam.    Quod   cnm  factum  fuiseet,  ad 
eqnos  convoloutea  et  arma,  ezegerant  a  rege  libertatea  prte- 
scriiidAS  aibi  confirmari,  ipaeque,  eomm  metuena  impetum,  qnod 
petebant  non  auBue  est   dcaegare.     Porresenmt  ergo  nnnoii 


'  O.  W.  ina.  bos.  I       '  intore]  efliigeTe,  0.  W. 

»  compaTerent'\    oompareant,   0.  °  non]  nnlU,  p.  W. 


w  y(r  ■::■« . -'x I '  "I'^'tf' ■' J' i!!!'liD''y'!gJ*yt'^!P^^Wffl 


B^'t 


616 


MATTH^I  PARISIENSIS  CHROiiICA  MAJORA, 


A.D.  1215.  memoraii  domino  Papas  qnsedam  capitulade  carta  prs&dicta,  in 
scriptum  redacta,  qum  causs©  regis  magis  videbantur  congruere. 
Quae  cum  diligenter  inspexisset,  cum  admiratione  respondit, 
(Speech  of  rugis  contractis  indignationem  testantibus ;  *'  Numquid 
barones  Anglise  regem  cruce  signatum  efc  sub  protection© 
sedis  Apostolic^  constitutum  a  solio  regni  nituntur  expellere,^ 
et  dominium  Eomanas  ecclesiag  ad  alium  transferre  ?  Per 
Sanctum  Petrum,  hano  injuriain  praeterire  non  poterimus 
impunitam." 


Innocent 
III. 


<< 


it 


H 


<< 


<« 


He  deter- 
mines to 
annul  the 
charter. 


*     Processus, 

Tunc  Papa,  habita  deliberafcione  cum  cardinalibus,  carfcam 
saspe  dictam  de  libertatibus  regni  Angliae  concessis  in  perpe- 
tuum  per  sententiam  dijffinitivam  danmatam  cassavit,  et  in 
illius  rei  testimonium  regi  Anglorum  privilegium  subscriptum 
transmisit. 


Letter  of 
Innocent 
II  f.  annul- 
ling Magna 
Charta. 


Quomodo  per  privilegmm  $edi$  ApostoUcce  cassatm  sini 

Uhertates  haronum  AnglicB. 

**  Innocentius  episcopus,  servus  seryorum  Dei,  universis  Fcedera, 
Chris ti  fidelibus  banc  paginam  inspecturis,  salutem  et  Apo-  ^*  P*  ^^ 
stoHcam  benedictionem.  Etsi  carissimus  in  Ohristo  filius 
noster  J[ohannes]  rex  Anglorum  iUustris  Deum  et  ecclesiam 
vehementer  offenderit,  unde  nos  eum  vincido  excommuni- 
cationis  innodavimus  et  regnumejus  ecclesiastico  subjecimus 
interdicto,  ipse  tamen,  Illo  misericorditer  inspirante  Qui 
non  vult  mortem  peccafcoris,  sed  ut  convertatur  et  vivafc, 
tandem  conversus^  ad  cor  Deo  efc  ecclesiae  bumiliter  satis- 
fecit;  in  tantum  quod  non  solum  recompensationem  pro 
damnis  efc  restitutionem  exbibuit  pro^  ablatis,  verum  efciam 
plenariam  libertatem  contulit  ecclesi®  Anglicanae.  Quinimmo 
utraque  sententia  relaxata,  regnum  suum  tarn  AnglisB  quam 
HybemisB  beato  Petro  et  ecclesiaB  Eomanse  concessit, 
recipiens  illud  a  nobis  in  feodum  sub  annuo  censu  mille 
marcarum,  JBdelitatis  nobis  inde  prcestito  juramento,  sicut 
per  privilegium  ejus  apparet  aurea  bulla  munitum.  Adhuc 
autem  omnipotenti  Deo  amplius  placere  desiderans,  signum 
vivificae  crucis  reverenter  assumpsit,  profecturus  in  sub- 
sidium  Terras  Sancfcas,  ad  quod  se  magnifice   prsBparabat. 


^  expdlere]  depellere,  W. 

2  conversiisl  reversus,  O.  W.,  as  the  copy  in  the  Foedera. 

s  pro]  de,  0»  W.,  as  the  Poedera. 


DE   TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


617 


Sed  bitimatti  generis  inimicus,  qui  Eemper  consnevit  bouie 
actibua  invidere,  anis  callidis  artibae  adveraus  eiim  baronee 

'  Anglise  concitavit;  ita  ut  ordine  perverso  in  ilium  insor- 
gerent,  poatquam  coaveraus  ecclesice  eatisfecit,  qui  aseistobant 
eidem  qaando  eccleaiam  offeudebat.  Orta  siqaidem  inter 
eos  dieaentionia  materia,  cum  plures  dies  statnti  fuissent 
ad  tractondnia  de  pace, .  utrinque  interim  solleunes  nuncii 
ad  noetram  fueruut  prfesentiam  destiuati.  Onm  qnibue 
habito  diligenti  tfaetatn,  post  plenam  deliberationem  scrip- 
simna  per  eosdem  S[tephano]  Cantuarienei  arcMepiacopo  et 
episcopis  Auglicanlaj  prtecipiendo  mandantea,  at  ad  refor- 
mandam    inter    utrosqne    Teram    et    pleuam     concordiam 

'  diligena  impendereut  stadium  et  opcram  efficacem,  omnes 
conjurationes  et  eonspirationes,  si  quEB  fuerant  forte  prie- 
aumptse  a  tempore  suborfcte  discordiffi  inter  regnum  et 
sacerdotiam,  Apostolica  deaunciantes  anctoritate  caBsata.s; 
et  per  excommunicationis  seatentiam  inhibentea,  ne  bdia  do 
ctetero  prsesumerentur  a  quoqnam ;  magnates  et  nobiles 
Anglise  moneudo  prudenter  et  efScaciter  injnugendo,  nt  per 
manifeata  devotionis  eb  humilitatie  indicia  ipaum  regem 
sibi  placare  studerent,  ac  deinde  si  quid  ab  eo  dncerent 
postnlandum,  non  iuaolenter  sed  bumiliter  implorarent ; 
regalem  conservantes  ei  bonorem,  et  exbibentes  servitia 
conaueta,  quie  ipai  et  prfedecesaores  eomm  eibi  eb  praade- 
cessoribus  saia  impendernut;  cum  ab  eis  ipse  rex  non 
deberet  absque  judicio  spoliari,  at  aic  quod  intenderent 
posaent  faciliua  optinere.  Nos  enim.  eundem  regem  per 
literas  nostras  rogavimas  et  monuimua,  et  per  priefatos 
arobiepisoopmn  et  episcopos  nibilomitius  rogari  et  moneri 
mandavimus,  in  remissiouem  sibi  peccamiuum  iiyungontes, 
qnatinus  prasdictos  magnates  ct  nobiles  benigne  tractaret, 
et  juataa  petitiones  eorum  clementer  admitteret,  ut  et  ipsi 
congandendo  cogaoscerent  eum  in  raeliorem  atatnm  diyina 
gratia  ease  mutabum,  ae  per  hoc  ipsi  eb  hajredes  eorum  sibi 
et  hseredibua  suis  deberent  promtius  et  devotius  famulari ; ' 
plena  eis  in  yeniendo,  morando,  et  recedendo  sccoritate 
oon,cessa;  iba  quod  ai  forte  neqnirob  inter  eos  concordia 
provenire,  in  curia  sua  per  pares^  coram  secundum  legea 
eb  couaaetudiaea  regui  suborta  diasensio  sopiretur.  Verum 
antequam  nnucii  cum  boo  provido  et  jusfai  mandato  redis- 
sent,  illi,  jaramento  fidelitatis  omnino  contempto,  (omn  etai 
res    eos    injusbe    gravwseb,  ipsi  tamen  non  debaissent  sio 


A.D.  1216. 

Letter  of 
Inooceot 


1  /amalari']  familiari,  B.    O-  had 
famUiari,  but  has  been  corrected. 


'  paret]  partes,  B. 


^— ^,- •*;-«- ■••.•■'■i[(l.''»  *f^^P'^,'^  -i-^r^; 


618         MATTH^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A.D.  1215.*' 

Letter  of     ** 
Innocent      << 
III.  annul-  ^^ 
ling  Magna 
Charta. 


n 

i( 

a 

n 

t( 

a 

<( 

(( 

li 

a 

it 

{i 

(( 

(( 

ti 

a 

(( 

(( 

it 

(( 

(.' 

ti 

a 

a 

i( 

a 

a 

(( 

a 

t% 

a 


Jer.  i.  10.  " 

Isa.  iviii.  6.  " 


ti 

iS 

it 

(( 


agere  contra  eum,  ut  in  causa  sua  iidem  judices  et  ex-  Fcedera, 
ecutores  existerent,)  vassalli  contra  dominuni,  ct  inilites  ^'  P*  ^  ' 
contra  regem  publice  conjurantes,  non  solum  cam  aliis, 
sed  cum  ejus  manifestissimis  inimicis  prassumpserunt  contra 
eum  arma  movere,  occupantes  et  deyastantes  terras  illius,^  * 
ita  quoque  quod  civitatem  Londoniarum,  quae  sedes  est 
regni,  proditione  sibi  traditam  invaserunt.  Interim  autem 
prsefatis  nunciis  revertentibus,  rex  optulit  eis  secundum 
formam  maudati  nostri  justitiaa  plenitudinem  exhibere; 
quam  ipsi  omnino  spementes,  coeperunt  manus  extendere  ad 
pejora.  Unde  rex  ipse  ad  audientiam  nostram  appellans, 
optulit  eis  exhibere  justiciam  coram  nobis,  ad  quern  bujus 
causae  judicium  ratione  dominii  pertinebat ;  quod  ipsi  sunt 
penitus  aspernati.  Deinde  optulit  illis  ut  tarn  ab  ipso  quam 
ab  illis  eligerentur  quatuor  viri  prudentesj  qui  una  nobiscum 
subortam  inter  eos  discordiam  terminarent,  promittens  quod 
ante  omnia  revocaret  universes  abusus,  quicunque  fuissent 
in  Anglia  suo  tempore  introducti ;  sed  nee  hoc  illi  dignati 
sunt  acceptare.  Tandem  illis  rex  proposuit,  quod  cum  regni 
dominium  ad  Bomanam  ecclesiam  pertineret,  ipse  non 
poterat  nee  debebat  absque  nostro  special!  mandato  quic- 
quam  de  illo  in  nostrum  prsejudicium  immutare.  Unde 
rursus  ad  nostram  audientiam  appellavit,  seipsum  ac  regnum 
cum  omni  honore  ac  jure  suo  Apostolica)  protection!  sup- 
ponens.  Sed  cum  nullo  modo  proficeret,  postulavit  ab 
archiepiscopo  et  episcopis,  ut  nostram  exequere[n]tar  man- 
datum,  jus  ecclesise  Romanae  defenderent,  ac  tuerentur 
eundem  secundum  formam  privilegii  crucesignatis  indulti. 
Porro  cum  ipsi  nihil  horum  facere  voluissent,  videns  se 
omni^  consilio  et  auxilio  destitutum,  quicquid  illi  ausi  sunt 
petere,  non  est  ausus  ipse  negare.  Unde  compulsus  est  per 
vim  et  metum,  qui  cadere  poterat  in  virum  etiam^  con- 
stantissimum,  compositionem  inire  cum  jpsis,  non  solum 
vilem  et  turpem,  verum  etiam  illicitam  et  iniquam,  in 
nimiam  derogationem  ac  diminutionem  sui  juris  pariter  et 
honoris*  Quia  vero  nobis  a  Domino  dictum  est  in  prophieta, 
Gonstihii  te  super  gentes  et  regna,  ut  evellas  et  destruas, 
cedifices  et  plantes,  itemque  per  alium  prophetam.  Dissolve 
eolligationes  impietaiis,  solve  fdsciculos  dep^'imentes ;  nos 
tantse  malignitatis  audaciam  dissimulare  nolentes  in  Apo- 
stolicae  sedis  contemptum,  regalis  juris  dispendium,  Angli- 
canse  gentis  opprobrium,  et  grave  periculum  totius  negotii 


J  illius'}   ipsins,   0.  W.>  as    the 
Foedera. 


2  0.  W,  ins.  pane,  as  the  Fosdera. 
5  eiianQ-^om,  W, 


de  tempoue  regis  JOHANNIS. 


"  Gmcifixi,    quod    ntiqne   immiueret,    nisi    per   aactoritatem  A.D.  1215. 

"  noetram  revocftrentar  omnia  quffi  a  tanto  principe  crucesig-  Letter  of 

'  ■  nftto  taliter  sunt  estorta,  etiam '  ipso  volente  ea  servari,  es  Iti^o^s"* 

"  parte  Dei  omnipoteutis  Patrie  et  Filii  et  Spiritus  Sancti,  auc-  ^^'  jjggna 

"  toritate  qnoque  ApoatolomTn  ejua  Petri  et  Paxil!  ac  nostra,  de  charta. 

"  commuui  fratrnm  nostromm   oonsitio,  compositionem   hujuB- 

"  modi  reprobamns  penitus  et  damnamiia  j   snb  interminatione 

"  anatltematis  proliibentes,  ne  dictuB  rex  earn  obscrvare  prte- 

"  Bumat,   ftut  baroues    cnm    complicibus    suis    ipsaia    exigant 

"  observari;    tam    carbarn   quam  obligationes  seu    cantioiies, 

"  quiECUDqoe    pro    ipsa   vel     de    ipsa    stmt     fact^,    irritantea 

"  penitns    et   cassantes,    nt    nullo    naquam    tempore    aliqnam 

"  habeant  flrmitatem.'    I>attim  Agnani^,  nono  Imleadas  Sep- 

"  tembriR,  ponlificatus  nostri  anno  deoimo  octavo." 


ItivecUo  Pa^  in  bcurones  AngUm  facta  pro  j-usUjicaUone  regis 

Jokamme,  quam  persecutionem  appellomt. 
Gassatts  in  huno  modnm  libertatibus  pr^edictis,  idem  Papa 
baronibus  Anglise  acripsit  in  Iweo  verba : 
J      "  Innocentins    episoopua,    servos    aervornm    Dei,    nobilibus  Letter  of 
"  viriB  Anglite,  spiritum   consilii  sanioris.    Utiuam  in  perse-  l?J"'.'^^t 
"  cutione,  quam  temere   commovistis   adversua   dominum  vea-  |,aions 
"  trum  regem,  attendiasetis  prudentina  fidelitatispristinte'  jura- 
"  mentnm,  juB  Apostolicse  aedis,  nostrie  provisionis  mandatum, 
"  et  privilegiuin    omcesignatie   indultum.     Quia  proculdnbio 
"  non  sic  prooessistis  ad  factum,  qnin  omnes  qui  illud  audiunt, 
"  quasi  facisus  deteatantur ;  presertim  cum  iu  causa   veatra, 
"  vos  ipaoB  judices  et  execntorea  feoeritis,  eodem  rege  parato 
"  in  curia  sua  vobis    per    pares  vestros    secundum  legea  efc 
''  consneludines    regoi    jasliti^    plenitudinetn   exhibcre,     vel 
"  coram  nobia,  ad  quern  Imjus  caus»  judicium  ratione  dominii 
"  pertinet,  vel  etiam  coram  arbitris  eligendis  hinc    iade,  una 
"  nobiscnm  in  ipso  negotio  proceaauris.    Undo  cum  nihil  horum 
"  dignati  fueritis  attemptare,  ad  noatram  audientiam  appellavit, 
"  aeipsum  ac  regDum  cum  omni  honore  et  jure  suo  Apostolicie 
"  protectioni  eupponens;  publioe  protestando,  quod  cum  ejus- 
"  dem  regni  dominium  ad  Bomasam  eccleaiam  pertiueret,  ipse 
■'  uec  poterat  nee  debebat  quicquam  de  illo  in  nostrnm  pras- 
"  judicium  immutare.   Cnm  igitur  itla  compositio  qualisqualis, 


•  eiiam]  et,  W. 

3  O.  W.  IDS.  the  begJimiDgs  of 
the  usoal  clauses,  "  NuUi  ergo,  etc." 
"  Biquis  antero,  etc," 


• w'?.-..  ■^'^n•^f■■i■•^■'■§|rv■f^i"'T^■ 

^  ■>•     •  •  •  ••  "^^■•-  : 


620 


MATTH^I  PABISIBNSIS  CHRONICA  MAJORA. 


Innocent 
Iir.  to  the 
barons. 


A.D.  1215.  *'  ad  qnam  per  vim  et  mettun  induxistis  eundem,  non  solum  Fcedera, 
tetter  of     "  git  vilis'  et  tnrpis,  verum  etiam  illicita  et  iniqna,  ut  merito  ^*  ?•  ^^^* 
**  sit  ab  omnibus  reprobanda,  maxima  propter  modum;  nos 
".qui  tarn   regi  quam  regno  tenemur  et  spiritualiter   et  tem- 
* '  poraliter  providere,  per  Apostolica  scripta  vobis  prsecipiendo 
mandamus    et  in  recta  fide  consnlimus,    quatinus  facientes 
de  necessitate  virtutem,  renuncietis  compositioni  hujusmodi 
**  per  vos  ipsos,  et  satisfaciatis  eidem  regi  ac  suis  de  damnis 
et  injuriis  irrogatis;  ut  idem  rex  per  manifesta  devotionis 
et   humilitatis  indicia  placatus  a  yobis    per  seipsum  emen- 
det  quicquid  de  jure  fuerit  concedendum.    Ad  quod  etiam  et 
**  nos  ipsum  efficaciter  inducemus,    quoniam   sicut    nolumus 
*'  quod  ipse  suo  jure  privetur,  ita  volumus  ut  ipse  a  vestro 
*'  gravamine   desistat,  ne  per  consuetudines  pravas   et  exae- 
tiones  iniquas   sub    nostro  dominio  regnum  Angliae  oppri- 
matur.    Eritque  firmum  et  stabile  in  perpetuum,  quod  tali 
modo  fuerit  ordinatum.    Inspiret  igitur  vobis  Ille,  Qui  nemi- 
nem  vult  perire,  ut  adquiescatis  humiliter  nostris  salubribus 
consiliis  et  mandatis;  ne^  si  secus  egeritis^  in  eum  incidatis 
articulum    necessitatis,    quem   tandem   evadere    sine   multo 
gravamine  non  possitis.     Quoniam,  ut  de  casteris  taceamus, 
nulla  ratione  dissimulare  possemus  grave  periculum  totius 
negotii   Crucifixij   quod  utique  immineret,  nisi  per  auotori- 
tatem  nostram  revocarentur  omnino  quae  a  tanto  principe 
crucesignato  taliter   sunt  extorta,   etiam    ipso    volente   ilia 
observari.    Quare  dum  apud  nos  archiepiscopus  et  episcopi 
Anglise  praesentes  extiterint  in  concilio  generali,  quod  ad 
expediendum  crueis  negotium  principalius  intendimus  cele- 
brare,  procuratores  idoneos  ad  nostram  prsesentiam  desti- 
netis,  secure  vos  beneplacito  nostro  committentes;  quia  nos 
ea,   favente  Domino,    statuemus  per  quse,  gravaminibus  et 
'*  abusibus  de  regno  Anglias  prorsus  exelusis,  rex  suo  sit  jure 
et  honore  contentus,  et  tarn  clerus  quam  populus  universus 
debita   pace  ac  libertate  lastetur.     Datum  Agnanise,  nono 
**  kalendas     Septembris,     pontificatus    nostri     anno     decimo 
"  octavo/' 
The  barons      Cumque  tandem,  rege  Anglorum  procurante,  magnates  An* 
will  not       giise   has    literas   tam   commonitorias    quam^   comminatorias 
give  way.    accepissent,  noluerunt  desistere   ab  incoeptis ;  sed  adhuc  in* 
surgentes  eum  acriter  infestabant,  dicendo  de  Papa  illud 
Isa.  V.  23.  propLeticuni,  "Vea  qui  justificatis  impium/^^  etc. 


f.  42  6. 


<c 


(( 


(( 


(S 


t( 


a 


<< 


(( 


a 


St 


K 


ii 


»( 


ii 


ii 


(( 


(( 


(f 


H 


i  6 


it 


it 


i( 


it 


^  vilis  i  .  .  $it]  cm.  O.    . 
^  qtuum  comminatorias]  om.  O. 
^  adhttC  »  .  impium\  For  this  0» 


W.  have,  "  tanto  in  eum  gravius  in- 
"  surgentes  acrius  infestare  coepe- 


tm 


DE  TEMPOEE  REGIS  JOHANNIS.  621 

QwoiUar  Willelmus  de  Alhineto  Jtofense  caetntm  in  custodia     ^■^-  l^'S. 
misce^erif. 

Interea  cam  vir  nobilis  Willelmus  de  Albineto  Hteras  mag-  Hochesfec 
nfttam  Londoniis  commorantium  frequenter  accepiaset,  et  qnod  ^^-''^'^"'' 
ad  [eoa]  venire  distnlerit,  non  mediocriter  increpatua  fuisset,  in  ^],g  gi,afge 
feato  Sanctt  Michaelia  castrum  de  Bealvero,  omni  genere  viotua-  of  Williniu 
Hum  efc  armomm  satis  euparque  munitura,  fideliam  snomm  of  Albiui, 
custodiEe  deputavit.  Belnde  Londoniis  veniens,  cum  ingenti 
baronum  Istitia'  auaceptua  est;  qui,  statim  cammunicato  con- 
silio,  viam  regi  prtecludere  cogifcantes,  ne  ex  parte  aliqna^ 
pateret  ei  aditus  Londonias  obsidcndi,  manum  validam  elege- 
runt;  cui  prjefioientee  dietnra  W[illelnium]  de  Albineto, 
utpote  viram  animo  atrenuum  et  in  rebus  bellicis*  expertum, 
eos  ad  occupandnm  Kofense  castvum  *  destinaverunt.  Erat 
autem  paalo  ante  castnim  illad  a  rege  arehiepiecopo  Oantnari- 
eiisi  fidocialiter  comatiBBum;  venutamen  qua  conscientia  neecio, 
Deas  Bcit,  illud  regiiB  tradiderifc  immida,  Qnod  cnm  fuisseiit 
ingressi,  invenerunt  locum  non  solum  armis  et  alimentia, 
yerum  etiam  omni  genere  bonorum,  prater  ilia  qniB  secnm 
detulerant,  destitutum.  Unde  mnlti  nobiles  pcenitentia  dncti 
caatrum  dcBerere  cogitabant.  Sed  hortante  Willelmo  de 
Albineto  et  socios  ^  animante,  ineoepta  deserere  sordidum 
esse  dieebab."  Sicque  dictis  ejus  omnes  viriliter^  animati,  in 
eaatrum  illud  sola  ea  victualia,'  qufe  in  villa  Eofensi  reperire 
poterant,  abraserunt,^  importantes  qure  poterant.  Et  cum 
esaent  militea  numero  septies  vigiati  cnm '"  eeqneJa  sna,  non 
snppetebat"  temporie  spatinm  quo  possent  vel  prsdam  in 
provinoia  agere,  vel  in  eJiquo  aibi  munimine  provider©. 


Jltr 


s  Bo/ejiae  TOitnieipmm  obsederit. 


Comque,  at  dictum  est,  Willelmus  de  Aibineto  et  socii  ejus"  John  be- 
prredictum  castrum  fuissent  ingreaei,  rex  Anglorum  Johannes  sieges 
post  trium  menaiam  moram  ex  Vecta  prorumpena  insula  ad  JZ(jl^^**' 
Doveram  nsqiie  navjgavit;  nbi    ejus  nuneii,    qnos  ad  partes 


I  O.  W.  ins.  ei  exuIUUione. 
-  aliqua]  qnalibet,  W. 
=  0.  W.  ins,  satis. 
^  castnaa]  municipium,  O.  ^ 

tnles  semper,  0.  W. 

"  incfepta  .  .  dicebat\  This  i 
abridgement  of  WenclOFCr. 


'  O.  W.  iuB.  ad  mililiam. 

^  vichiaiia  qaa:]  que  ^ictnalia,  B. 

*  abraserant .  .  poterant]  inlolc. 
runt,  O.  W. 

'"  O.W.  add  (0(11 ;  B.  has  Iva  ex- 
pan  cted. 

"  0,  W,  add  ea. 


:■>,•■.  ■■■^-  '■  -.'yv^v-^xr--;.  ■3S';» 


622 


MATTHiEI  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


mercena 

ries. 


A.D.  1215.  miserafc  transmarinas,  ad  enm  Tenientes,  conduxerunt  secum 
ex  parfcibus  diversis  tantam  militum  et  armatorum  multitudinem, 
quod   ommbus  eos  intuentibus  timorem  pariter  et    horrorem 

His  foreign  incnsserunt.  Venerunt  eniin  ex  partibus  Pictaviaa  et  Wasconiae 
viri  nobiles  et  bellatores,  Savaricus  de  Malloleone,  Gaufridns 
et  Oliyerus  de  Butevilla  fratres,  cum  maximis  militum  et 
armatorum  copiis  comitati,  [et]  Male  regi  obsequium  promise- 
runt.  Venerunt  igitur  ex  regionibus  Lovaniae  et  Brebantinorum 
viri  strenuissimi,  Walterus  Buc,  Gerardus  de  Sotinni,  et 
Godescallus,  cum  tribus  armatorum  et  balistariorum  legionibus, 
qui  nibil  potius  quam  humanum  sanguinem  sitiebant.  Ad- 
venerunt  praeterea  ad  dictum  regem  de  regione  Elandrensium 
et  all  arum  regionum  transmarinarum  omnes  qui  alienis  ^ 
inhiabant,  vispiliones   efc  exules,  excommunicati,  homi- 

cidse,  quibus  patria  fuit  exilium,  non  refugium,  et  regi 
desperafco  spem  maximam  resistendi  praebuerunt,  eidem 
adhaerentes.  Rex  autem  ^  Johannes,  cum  Willelmum  de  Al- 
bineto  et  ejus  socios  Rofense  municipium  ingressos  cognovis- 
set,^  cum  orani  multitudine  praedicta  illuc  ocius  avolavit,  et 
die  tertia  post  quam  castrum  ingressi  sunt,  obsessis  exeundi 
auferens  facultatem,  ipsos  obsidione  vallavit.  Cum  que  rex 
petrarias  et  alias  machinas  circa  castrum  collocasset,  inclusos 
lapidibus  assiduis  et  crebris  telorum  jaculia  acriter  infestabat. 
Inclusi  quoque  insultus  eorum  asquo  ferentes  animo,  sese 
Yiriliter  defendebant,  hostes^  a  muris  longius  repellentes.^ 
Et    si    eis  sufficerent   instmmenta;   defensionis  obsessis, 

sicut   obsidentibus,    impetus    eorum    pro    nihilo  habu- 

issent. 


Expedi- 
tion and 
death  of 
Hugh  de 
Boves. 


De  morte  Hugonis  de  Boves, 

Venit  interea  Hugo  de  Boves,  miles  strenuus,  sed  superbus  et 
iniquus,  ad  portum  Calesiae  in  Flandria,  cum  innumera  mul- 
titudine armatorum,  in  auxilium  regis  Anglorum ;  ubi  cum  tota 
tota  multitudine  sua  naves  ingressus,  versus  Doveram  vela  diri- 
gere  satagebat.  Sed  subita  tempestate  suborta,  antequam  desi- 
deratum pervenissent  ad  portum,  naufragium  perpessi,  omnes  in 
raare  submersi  sunt,®    Projectus  est  in  siccum  prasdictus  Hugo 


^  alienis  inhiabanf]  in  aliena  as- 
pirabant,  O.  W. 
2  autem"]  denique,  O.  W. 
^  cognovissel]  accepisset,  0.  W. 
^  O.  W.  ins.  que. 


^  repellenfes'}   areere  satageutes, 

o.w. 

6  This  is  represented  pictorially 
in  the  margin.  O.  W.  add,  **et  a 
"  6uctibus  devorati,'* 


Fw 


DE  TEMPORE  BEGTS  JOHANNTS.         623 


non  longs  a  portu  de  Jememeue  '  cum  aliia  innumeria'  militi-  -A-.D.  1215. 
bna  et  servientibus,  atque  in  locis  diveraia  in.  ilia  maris  parte  His  whole 
in   portnbns    singulis   taiita  hominum    et  mnlierum    multitndo  *''™*™^"* 
iuventa  est,  quod  etiam  aerem  ipsum  Kua  putredine  infeoerunt. 
Inventi  s«nt  praeterea  pamilomm  innumera  multitudo,  qui  in 
suis  cunabnlis  submersi,  et  in '  terram  projecti,  multis  borribile 
specta^ulum    prsebuerunt.    Dati    sunt   denique   omnea    bestiis 
maris  et  cseli  Tolatilibus  ad  devorandum,  ita  quod  nee'  unua  de 
quadraginla  homionm  mtlibas  vivoa  evasit.    Heu,  hew,  quot 
fuit  cauaa  ruinse  ille  Jo[hannes]    rex  Anglise,  bonorum 
iJiasipator,  et  discordi^   seminator  ?     Venit  ergo  ad  hoc 
omne  genus  bominum'  in  Angliam  cum   mnlieribus  et  parvn- 
lis,  ut,  espulsis  indigenis  a  regno  et  peiiitua  esterminatia,  ipsi 
jure  perpetuo  terram  possiderent.     Dedurat  namque  duci  eornm 
prsedictus    crude! is   res,   immo    cruentus    ille    tirannus, 
dicto    Hugoni  de   Boves,   seductori,  fugitivo,   proviiiciaa    de 
Norbfole    et   Safole,  ut   fama  refert,'  per  cartam  suam ;   sed 
gratia  divina  eornm  conailinm  in  melina  commutavit.      Eorum  little  of 
autem  casus*  cum  ad  uobitiam   regis'  perpenisHefc,  ira  vehe- ^'''"!  "" 
menti  succenans  die   ilia    cibnm    nullum  sumpsit ;   sed  nsque  „» ",h"d" 
ad  vesperam  quasi   fnria  invectus,   vix*  se  potena   cape  re,  ^^r 
in  amnro  fremitu  seipsum  corrodebat, 

Quiddam^  ineidene. 

Eadem  noete   qua  periit  Hugo    de    Boves    facta   est  Manrel 
teinpestas  inaudita.,  quails   non   pifevidebatur ;    8*^Jl'cet  ^"J'^^" 
venti,  pluvise,  tonitmus,  et  choruscationis.     Contigit  ut  S.  AlbM's. 
ex  virtute  obedientije  oportuit  quendam  moiiachum  de  ^^V'?" 
Sancto    Albano,    manentem    apud    Binhain,    Robertum  sed  venta 
nomine   de  Westtuna,   ut   iret   ad   Norwicum,  et    eum^^'''''" 
in    medio    itineris    esaet,    oi-ta    est   ilia    tempestaa,    et 
noctis  medium  erat,  et  vidit  exereitum    inaumerabilem 
equitantiom    equos    maximos    efc    nigros   cum    candelis 
sulphureis,  quorum  non    erat  Humerus,  qui  etiam    ijisi 


'  de  Jenumeue]    qui  Gernemne 
Bppellalur,  O.  W.     YarmoHlh. 
i  in]  ad,  O.  W. 
3  O.  W.  ins.  pes. 
'  0.  W-  ins.  perversorum. 
reftrf]  retullt,  0.  W. 


s,O.V 


AnglonoH. 

8  vix  . .  i:orrodebat~\  For  this  O- 
W.  have  only  permajuit. 

'  This  is  at  the  foot  of  the  page, 
in  Paris's  own  hand. 


624         MATTH^r  PARISIENSIS  CHKONICA  M4J0RA. 

A.D.  1215.  monacho  adhferebant  secundum  quendam  ordinem.  In 
crinio  equorum  ct  cruppis  efc  cappellis  et  in  eapntio 
finali  quod  estra  eappellum  apparuit  stetit  una,  et  qui- 
dam  garcio  eum  vii^  voluit  earn  deponere  et  ad- 
h£e3it  summitati  virgse,  et  fere  omnes  in  parvo  tempore 
abierunt. 


De  ca^iione  cdstri  Bo/ensis  et  ewpUvorivm  meareeratione. 

F^lure  of       Eodem  tempore,  cnm  barones  Anglifo  Willelnnim  de  Albmeto 
the  barons  et  ejus  eocios  in  caatro  Eofenai  cognoveruut  obaeaaos,  perturbati 
Roch^er    ^'^^''  '^^^^  '  'V^^^  anteqnam  dictaB  WCillelmns]  castrum  ingredi 
castle.         vellet,  juraverant  dicti  barones,  tactis  Baprosanctis  Evangeliis, 
quod  ai  ipsum  contingerefc  obsideri,  ipsi  omnes  otsidioiieiii  pro 
posse  dissolverenfc.    XJnde  ipsi  inclusi  supra  modum   an- 
gustiati   saepe    cum   lameniabilibus   suspiriis   dicebant: 
"  0    perjure,    O    perfide    Koberte    fili    Walteri !     ubi 
"  sunt   fallaces   promissiones    tuEe,   assertiones   eum  ju- 
"  rejurando  ? "    Ut   ergo    aliquid    agere    viderentnr    propter 
juramentam    et  fldei  Bponsionem,   ad  anna,  sed  nimia  eero, 
fiommuniter    convolaverunt,    et   ad  villam  de   Derteford  iter 
ftiripientes,  quasi    obsidionem  regiam '  aoluturi.     Sed  obflaate 
frontibns    eorum     clementisaimo    Australi    vento,     qui    nulli 
molestus     esse    consuevit,     quasi    gladiis    ohviantibuii    repor- 
cusai  espeditionem  deserant  inchoatam,  et  cum  masime  noii 
sib    omni    flatui    credendum    et   cedendum,  WiHelmo   tameu 
f.  43.  obsesao  ejuaque   sociia  terga  vertentes  ad  nota  latibula  remea- 

nmt.  Eeverei  yero  in  ciritatem  Londoniarum,^  Epicure  pran- 
dentes  et  bibentes,  ad  damnosam  ludentea  aleam,  et*  volup- 
tatibus  indulgentes,  Rof^Bee  obaoBaos  reliquerunt  discrimini 
mortia,''  in  omni  miaeriarum  genere  constitutos.  Hempo  cum 
fuisset  a  rege  compertam,  qnam  pompose  barones  ad  diasol- 
vendam  obaidionem,  advenerant,  et  quam  turpiter  et  ignominiose 
redierant,  ut  quasi  mus  a  monte  parturieate  naacebatur, 
audacior  effectua,  misitprasd  ones  undiqne,  qui  victualia  ad  aus- 
tentatiouem  esercitus  unde  unde  congregarent  ;^  nee  intarim 


'  O.  W.  adfl  uno  impetu. 

^  O.  W.  hare  "  civitatem  Loud. 

^  el  .  .  .  indaigentes']  et  optioia 
qD«ique  Tina  juxla  eligentium  vota 


potanl«E,  ct  cffitera  quia  ueeciat  ex- 
ereenteB,  0.  W. 

'  O.  W.  add  ezpotitos. 

'  congregareni']  cooducetenl,  W. 


DB  TEMPORE   REGIS  lOHAHN IS. 


625 


diebns  aut  noctibus  requiee  nlla  dabatnr  iaclusia.  Nam  inter  A. D.  1215. 
lapides  pelirariamm  et  fundftrum  flageHautiuiD,  inter  sa^tta-  sicge  of 
riorum '  et  baliatariorum  [tela],  a,  militibua  et  servientibns  Bocheater 
creberrjmi  fiebant  inaultuB ;  ita  quod,  istis  modo  lassatis,  alii  *»*"«■ 
recentes^  insurgetant  ad  insultua  renovatos,  ut*  inter 
vicisajtudinum  mutationes  obsesai  requiem  non  haberent.  In- 
clusi  vero,  de  LaronuiQ  aubventiono  penitna  desperati,  immi- 
nentem  aibi  mortem  ilifferre  satogebant ;  timiierant  enim  non 
mediocriter  regis  ignobUem  tirannidem/  quae  non  novit 
pareere  superatia.  Unde  ne  inulti  occamberent,  immo  - 
eruentam  de  se  vietoriam  relinquerent,  animoa,  quasi 
leones  laeai,  ferocissimos  nacti,  atragem  non  modicam 
ftBsilientibtis  intulertmt.  Protrahitur  qnidem  mnltis  diebas 
obeidio  prsa  nimia  inclot^onim  pTobital«  et  aadacia,  qui  lapi- 
des  pro  lapidibus,  tela  pro  telis,  letaliter  emittentes,  hoetes  a 
maro  et  propugnaculis  longine  alacriter'*  repulerunt.  Deni- 
que  cum  innmnera  tnrba  es  regis  multitudine  comusset,  et 
omnia  inatramenta  eorum  bellica  parum  profeciseent,  Tes. 
Buffossores  adhibnit,  qni  tandem  maguam  mnrorum  porlionem 
prostravernnt.  Deniqne  i^mentis  incluaia  deficientibits,  equos 
suoa,  dextrarioa  Scilicet  pretiosoa,  de  neoeasitate  comedere  co- 
gebantur.  Time  regii  militea  ad  muromm  ecisauraa  potenter 
convolantes,  inBuitns  acerrimoB  agentee  et  continnos,  non  tamen 
sine  Buoram  damno,  inolusoa  castram  deserere  coegeaTint. 
Qoibaa  turrim  ingressis,  regii  milites  ad  sciBBiiras  murorum 
caetnan  intrantes  hoetibns  aoriter  insurgebaiifc.  Sed  ■W[illel- 
mns]  de  Albineto  own  commilitonibuB  euis,  multis  es  eis 
interfeotis,  esire  de  castro  audacter  coegit.*  Deinde  res, 
adhibitia  ad  turrim  BuCToBsoribnB  et  muria  licet  cum  difficul- 
tate  disBolutia,  aSBiiientibus  paravernnt  ingresaum.  Et  ad  boc 
com  regis  exercitus  plurimnm  niteretur,  incluBi,  eomm  laceratie 
agminibna,  retro  cedere  compulernnt.  Demura  cum  W[illelnio] 
de  Albineto  et  aliie  virie  nobilibna,  qui  coin  iUo  erant,  nee 
unica  refectionis  buocella  Buperfuieaet,  turpe  sibi  nimis  yide- 
batur  fame  perire,  cum  armis  superari  non  posaent.  Unde 
commnnicato  consilio  omnea  fere  illfesi,  excepto  nno  aolo 
milite,  qui  telo  percussa'B  tnteriit,  execntea  de  turri  in  die 
beati  Andrew  Apostoli,  seae  regi  prtesentavenint,  Uuraverat 
antem   obsidio  tribua  fere  menaibus;   unde  res   turn  propter 


'  iagittariorum]  sagittarioB,  W. 

'  recenies  .  .  renovato*]   ad  no- 
Tum  Enccedebant  ioGoItiun,  O.  W.  '. 

^  «t  .  .  haberenQ  inter  has  au- 
tem  .  .  babebtmt,  O.  W. 
VOL.  11. 


^  tirantiideml  erudelitateto,  O.  W. 

'  alacriler  repaUrujU}  areere  va- 
cabant,  O.  W. 

'  audacter  eoegU']  denuo  compu- 
lerunt,  0.  W. 


I 


626  MATTH^r  PAMSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 

A.D.  iS15.  maltitndinem    interfootornm,    tum    propter    mfinitam   pecuuiffl 

Oothe       snmmam,  quinquajnnta,'    qninque    milia  et   U.    luarcas, 

BorreDder  ,      ^,    .^   ^^  ^        ^^        -     ■      r 

of  the         qwEBii    m    obsidione    consarapserat,    nimio   furore    snccensus, 

besieged,     universos    nobilea  illoa,   sine    misericordiaB  consideratione, 

d"'"th'^"      patibulo    euapendi    prfccepit.      Sed    vir    nobais    Savarious    de 

tobehung  Mallo-leone,    in     faciem    regj     reaistens,    ait;    "  Doniine     rex, 

but  is  pre-   "  werra   nostra   nondnra   fioita  est,  imde  vobis  diligenter  pen- 

Tented  by    "  aaiidum  eat,  qmun  varioa  eventus  bella  sortiantur.     Bempe 

havarytte    i<  gj   nobilea'  iatos  none  Buapendio  tradatie,  barones  adversarii 

"  Moatri    vet    me    forte    vel  a)Jos  de    exercitu    veetro  iiobiles 

"  intercipere    poterunt    consimili    eaen    in   brevi    et    exemplo 

"  veatri   snspendjo  tradere,  quod    absit  a  vobis  ne  contiogat; 

"  quia  tali  conditione   nnllns  in  veatro   obeequio    militaret," 

Tunc     rex,    licet    inyitus,    conailio    ejus    et    aliorum    '"rirorum 

prudent  um    adquieacens,    W[jllelmnm3     "^e    Albineto,   W[illel- 

mum]  de  Lancastre,  Wpielranm]   de    Eineford,  Thomam   de 

Muletune,    Osbertnm    Giffard,    Osbertnm   de    Bobi,   Odinellum 

de  Albeneto,  et  alios  nobilioree  misit  ad  caetrum  de  Corf  sub 

arcta  cnatodia,  deputandoa.      Bobertum   vero  de  Cbauma   et 

£icardum  GifFart  cum  Thoma  de  Iiincoluia  apud  castrum  de 

Notingham,     aliosque     per    loca     di  versa    carcerali     cuHtodiffi 

mancipandoa    direxit.     Servientea  vero   omnes  prjeter   balista- 

rios  [servientibua  de  exercitu  suo    ad  redimendam   concessit; 

quosdam  quoque  baliatarioB],  qui  multos  in  obsidione  milites 

et  aervientea  iuterfecenmt,  patibulo  snspendi  proecepit,     Hia 

ita  gestis,  pars  baronum  erat  non  medioeriter  inBrmata, 

ifota  *  factum  macdince  caritatia. 

John  Una    dienim    dum  obaidio    castri    Eofensis    duraret, 

WHiam^   rex  et  Savaricus  circuibant  castrum,  ut  infirmiora  ejus 

of  Albini    considerarent.     Quos  cum  cognoviaset  quidam   optimus 

Biege!^    *  arcubalistarius  Willelmi  de  Albineto;  ait  illi ;  "  Placeat 

"  tibi,  domine  mi,  ut  occidam  regem   hostem   nostrum 

"  cruentisaimum  spicule  hoc,  guod   promtum  habeo ! " 

Cui  ille;  "Non,  non,  absit,  gluto  pKisime,  ut  in  sanc- 

"  turn  Domini  mortem    procuremus."     Et   ille ;   "  Non 

"  parceret  tibi  ia  consimili   casu."     Et  W[i]lelmiis] ; 

"  Fist  Domini  beneplacitum.    Domiaus  disponet,  non 

.v-  ^,.,^„   1       '  nebilet'}  nobis,  B.,  not  under* 
the  margin.      ...        ,, 
"  standing  Bod". 

I      3  This  is  at  the  foot  of  the  page. 


r 


DE  TEMPORE  REGIS  JOEAKNIS.  627 

"  ille."     In  hoc  similis  erat  David  parcenti  Saul,  cum  A.D.  1315. 
oceidisse  potuit.     Hoe  postea  non  lafcuit  regem,  nee  oh 
hoc   voluit   parcere   capto,  quin    ipaum  suspendisset,  si 
permitteretur. 

J}e  excoyivnmnicaiione  haronum  Angli<e  m  geiiere  facto. 

Eodem  tempore  Papa  Innocentins,  videns  baronnm '  rebellio-  Leltet  of 
nem,  qnod  videlicet  a  persBCntione  regis  desiatere  contemp-  Innocent 
'  aerunt,  escommunicaTit  eosdem ;  atqne  sententiai  eiecntionem  ?  '"°'" 
epiacopo  WintonienBi,  abbati '  de  Bedinge,  et  Pandulpbo  ecde-^om[„u_ 
Biffi  Bomau^  sabdlacono,  sab  h&c  forma  com  mi  sit :  "  Inno- nicatioo  of 
"  centius  episcopns,  etc.  P[etro]  Wintoniensi  episcopo,  abbati  'tie  batons. 
"  de  Bedinge,  et  magistro  P[aiidulpho]  Bomanae  ecclesire  sub- 
"  diacono,  ealutem.  et  Apoetolicam  benedictionem.  Miramiir 
"  plurimum  et  movemnr,  qaod  cum  uarisBimiiB  iu  Cbristo 
"  filiue  noater  J[ohaniiea]  illnstria  res  Angliaa  snpra  apem 
"  Deo  et  eoclesiro  eatisfecerit,  et  pr^aertim  fratri  noatro 
"  S[tepbano]  Cantnarienai  archiepiacopo  et  co-episcopis  ejus, 
"  quidam  eornm  minna  qnam  oportuerit  et  decaerit  ad  sancfcte 
"  orucis  negotium,  Aposfolicie  sedia  mandatmn,  et  fidelitatiB 
"  prwatitje  jurameiitnin,  debitmo,  immo  milium  habentes  re- 
"  spectum,  ei  contra  pertnrbatorea  regni,  qnod  ad  Bomanam 
"  occleaiam  ratione  dominii  pertinere  dinoscitur,  ansilium 
"  noa  prEBstiteriiit  vel  favorem,  qnaai  conscii  ne  dicamus  EOOii 
"  conjurationia  iniquje,  qnia  non  caret  acrnpulo  eocjetatis  ini- 
"  quEe  qui  manifesto  facinori  desinit  obviare-  Ecce  qualiter 
"  patrimonium  EomanEe  eccIeaiEB  pontificea  prrefati  defendant ; 
"  qualiter  crucesignatoa  tnentnr;  immo  qaaliter  se  opponunt 
"his,  qm  destruere  moliuntur  negotium  Crncifixi !  Pejores 
"  proculdnbio  Sarocenis  ezistentes,  oum  ilium  coaantur  a 
"  regno  depellere,  de  quo  potins  sperabatur  qaod  deberet 
"  anocTirrere  Terrs  Sanctfe.  TJnde  ne  talium  inaolentia  non, 
"  solum  in  perioulum  regni  Angliw,  verum  etiam  in  pemiciem 
"  aliontta  regnornm,  et  maxime  in  subvereionem '  toliuH  negotii 
"  Crucifixi  valeat  prffivalere;  nos  es  parte  Omnipotentie  Dei 
"  Patris  et  Filii  et  Spiritna  Sancti,  auctoritate  quoque  Apoato- 
"  lorum  Sjua  Petri  et  Pauli,  ao  nostra,  omaes  fat^'asmodi 
"  pertnrbatorea  regis  ac  regni  Augliie  com  complicibua  et 
"  iantoribos  suis  excommnnicationis  Tiuonlo  iunodamua,  et 
"  terras    eorum    eoclesiaetioo    anbioimoa   interdicto ;    priefato 

'  0'  W.  ins.  Attgliae,  I     *  lubiieralonml  subversione,  B. 

'  SimoD.  I 

BR  2 


628         MATTH^I  PARISIENSIS  CDROMICA  HAJORA. 

A.D.  1215.  "  archiepiscopo  et  co-episcopia  snia  in  yirtute  obedientifo 
"  distriotissime  injuugentea,  quatinuB  nostram  Bent^utiam 
"  Eit^ulifl  diebns  Dominicis  ac  festivia,  pulsatis  campania  et 
"  CMidelia  Etccensis,  Bolenniter  per  totam  ADgliant  pnblicai« 
"  procnrent,  donee  satisfeceriut  dicto^  regi  de  damnis  et  iu- 
"  juriia  irrogatis  et  ad  ejus  obseqnium  fideiiter  revertantar ; 
"  uniyersis  inauper  ejiiadem  regni*  vassalUs  in  remiesionem 
"  peecatormn  ex  parte  nostra  injungentes,  ut  contra  perver- 
"  sores  hujnsinodi  prajfato  regi  tribuant  coneititun  et  jnvft- 
"  men.  Si  quis  autem  epiEcopomm  hoc  nostrum  prfficeptum 
"  negleserit  adimplere,  sciat  ae  ab  episcopali  officio  suspen- 
"  sum,  et  Bnbjectorum  obedienbiam  esse  subtiactam ;  qnia 
"  jnstum  est  ut  eia  inferiores  iion  obediant,  qui  auo  Buperiori 
"  obedire^  contemnnnt.  Ne  igitnr  mandatum  alicujus  tergiver- 
"  eatiouo  valeat  impediri,  escommunicatioiiis  causam  prtedic- 
"  torum,  cnm  raeteris  qaas  ad  boc  negotinm  pertiouerint, 
"  vobis  dusimns  committenduin ;  per  Apostolica  vobis  scripta 
"  mandiwites,  qnatinus  protinns  omni  appellatione  postpOBita, 
"  proeedatis  eicnt  yideretis  ezpedire.  Quod  si  uon  onmes 
"  et  ctetcra." 


De  infausta  ehctione  jnagistri  Swmiie  de  LangeUma,  ad  nobileM 
eeeleeimnf  Bboracmwem. 

Eleclion  Circa   dies    istos,   canonici   EboracemjiK   ecclesife,  niulto  jam 

iifSimon     tempore  pastore  vidnati,  impetrata  a  rege  liccntia,  ad  electio- 

(hTs  '*°  f    "^^"^   faciendam   pariter  convenernnt.     Et  licet  a  rego  multis 

York.  precibns  fuissent   rogati,  ut  Walterum   de  Grai  Wigorniensem 

episcopnm  sibi  eusciperent  in  p^torem,  tamen  reclamante  * 

iUileratnra,  ipsum  eligere  distulerunt.    Vemntamea  in  elec- 

tione  procedentes,  elegerunt  m^istrum   Simonem  de  Lange- 

tnna,  fratrem  archiepiscopi  Cantnariensis ;   sperantes  in  eo '' 

f.  43  b.       scientiam,  quam   appellamus   sapientiam,  scilicet  morum 

aromate  conditEUu  seientiaiu,  insuper  favorem  domini  Piqwe 

John  sendg  optinefe.     Sed  cnm   facta  eleotio  ad  regis  aodientiam  perve- 

messeogera  nisset,  mieit  nuncios  ad  curiam  Eomanam,  qui  contra  clcctio- 

!^^"'^,    nem  iUam  in  prtesentia  domini  Papre  exceptioiies  bujusmodi 

etectigo.      induserunt.     Allegabant  enim  archiepipcopum  Cantuariensem 

regis  Anglite  bostem  esse  publicnm,  nt  qui  baronibns  Anglite 

incentivnm    contra    regem    eimdein    prsebait 


'  dieto\  douuDTi,  W.  i 

"  TegHi]  regis,  W.  i 

3  obediTe\  obire,B.)  Cia  correct.  | 


*  redamanle]  repugnanle,  0. 1 
'  in  eo]  propter  ^us,  O.  W. 


r 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHAHNIS. 


629 


TJnde  ei  dictua  Simon,  qni  frater  ejne  est  archiepiBCopi  memo-  A.D.  12I5, 
rati,  ad  archiepiscopatnm  Eboraceneem  promo  veretur,  pai  regia 
et  regni  diu   stare   non   poterit.      Etec   igitur   et   similia  al!e- 
gantes  incommoda,  Papam  ad  consenETim '  indnxerimt ;    unde 
capitnlo  Eboracensi  scripsit  ia  htec  verba ; 
"  Tmiocentiiis'  episcopns,  servus  servomm  Dei.  Cnm  magister  tetter  of 
Simon  de  Langetana,  cum  qnibuBdam  aliis  canonicis  Ebo-  Jj?*"^*"! 
raceiisibas,  in  nostra  nuper  esset  prsBBeutia  constitutus,  nos  chapter  o£ 
ei  viva  voce   interdisimus,  ne  ad  optinendnm  archiepiscopa-  York  an- 
tum  Bboracensem  int«nderet,  qnia  id  certis  ea  oausis  minime  nulling  the 
pateremnrj  et  ipse  qnidem,  qnaaitum  verbis  expr^sit,  haie  ^ '''''"'"■ 
annnit   reverenter.      Unde    mirari    cogimur    et   moveri,    si 
ipsum  ambitio  adeo  excfecaverit,  ut  cum  sciret  ae  post  noa- 
tram  prohibitionem  etsnam  promissionem  expressam  eligi  de 
jure  non  posse,  si  tali  priestiterit  election!  conBensnm,  qaam, 
nullo   alio  con  trad!  cente,   nos  irritam  baberemus.     Sed  ne 
hao  occaaione  fiat  in  Anglia  novissimus  error  pejor  priore, 
Tel  EboraceEiBis  ecclesia  diatiiia  maneat  pastore  viduata,  de 
commnni  fratrmn  nostrorum  coneilio,  per  Apoetolica  vobis 
Bcripta   preeoipicndo    raandamos,'   et    in   virtnte    obedientiffi 
districte  prtecipimns,  quatinns  electione  Liynsmodi  non  ob- 
stante appellatione,  cum  ineolentias  et  machinationes  hujns- 
modi  sustinere    nolumua  nee  debemos,  omni  occaaione  ac 
tergiversatione  cessantibua,  aliqnos  es  vobis  cum  commmit 
omni  potestate  ad  inataaa  concilinm  destinetis,  qui   saltern 
usque  kalendaa  Kovembria  noatro   se  conapectui  reprtesen- 
tent,  personam,  idoneam  cum  noatro  electuri  vel  postulaturi 
consilio  in  paatorem,    Alioquin  ex  tunc  nos  ipsi  curabimns 
de  idoneo  vobis   prffiaule  providere ;    contradictores,  ei   qui 
fuerint,    vel  rebelles  per  districtionem   canonicam  graviter 
punituri.     Si    vero  pnefatua  Simon   eleetioni  de  ae   factis 
conaenait,  nos  posnam  in  pcenam  snas  p-asamnptioni  *  statu- 
imuB,  ut  ineligibilis  fiat,  ne  de  ceetero,  absque  dispensatione 
sedis  Apostolicse  speciali,  ad  pontificalem  eligi  vaJe^  digni- 
tatem.    Datum    idus    Septembria,    pontificatns  nostri    auno 
decimo  octavo." 

De  aus^penstone  Stephani  Oaniuanen^  areki^daeo^i. 
Hao  pr^terea  tempeatate,  P[etrus]  Wintoniensia  epiacopns  The  arch- 
et  minister  Pandulpbns,'  ad  arcbiepiscopum    Cantuariensem  bishop  of 


'  O,  W.  ins.  pen  J  (MS. 

^  Tbis  letter  ia  only  knoim  fi 


I       •  prtraumptimv']     priesumptioiiis, 
O.W. 
'  0.  W,  add  "  domiDi  Tapie  fami- 


630         MiTTH^I   PABISIENSIS   CHEONICA  MAJORA. 

A.D.  1215.  peraonaliter  accedentes,  ex  parte  domini  Papw  firmiter  prse- 
Canterbarj  ceperuut,  ut  sententiam  eedia  Apostolicte  in  baronea  Anglte 
snspended.  Romaa  generaliter  latam  sufFr^aneis  Cantuariensis  ecclesia 
committeret  pnblicandam ;  et  ipaemet,  qnwittim  ad  ipsnm' 
apectabat,  singalis  diebaa  Dominicia  et  festivis  per  totam  Can- 
tnariensem  diooeeiia  faoeret  publicare.  Erat  autem  idem  jam 
uayes  ingresaus,  nt  Eomam.  ad  concilium  properaret.  Unde 
postulavit  iodacias,  qnousque  domini  Papm  coUoquio  ftTieretur, 
ad  senteotiam  pablictHidam,  coDstanbei'  affirmane  qnod  tacita 
veritate  sententia  fuerat  in  baronea  late,  et  ideo  nnllo  [modo] 
illam  se  pnblicatnrum  reBpondit,  donee  super  praemissia  yiva 
Toce  fiammi  poutificis  cognosceret  yoluQtateni.  At  meworati 
liaJDS  rei  executores,  cum  archiepificopum  domini  FapK  pree- 
ceptia  inobedientem  cognovissenb,  auctoritate  qoa  fangebantur 
nsi,  ipaam  ab  ecclesiEe  ingreesu.  ac  difinorum  celebrations 
suspendernnt.  Qnam  ille  snapensionem  hurailiter  observana, 
sedem  Apoatolicam  eoapensus  petivit.  Tunc  epiacopus  Winto- 
niensis  cum  conjndioe  buo  Faudulpho,  baronea  Angliie  omnes, 
qui  regem  a  regno  depellere  moliebantnr,  eicommnnicatoB 
denuncians,  singalis  diebua  Dominicia  ac  fcativis  latam  senteii- 
tiam  innovavit.  Sed  mi^;iiates,  quoniam  in  auotentico  domini 
FapEe  nalloB  eornm  fnerat  nominatun  expressus,  dictam  sen- 
lentiam  non  obsermntea,  inanem  et  nullam^  reputabant. 

Be  eoneilio  generaH  a  Papa  ItmoeenUo  cetefcrofo. 
Fourth  Eodem'  anno,  id  est,  Dominicse  ineamationis  M.ccxv,,  ce!e-  Conrad  of 

Lateran       brata  est  Komje  eancta  et  universalis  ainoiJns  in  eeclesia  Sancti  ^^5?'^??'' 
CouBcil.      Saivatoria,  qure  Constantiniana  appellator,  mense  Novembris,  (^''•^Urs- 


'  j>sinw]  enm,  0.  W, 

^  nvtlam]  i^aari  pro  nihilo,  O.  W. 

^  At  the  foot  of  the  page  is  a 
picture  of  the  conndl;  aboT«  it, 
"  Coneilium  sat)  lonocentio  ;^pa 
"  celebtatum  in  eooleria  Latera- 
"  nensi ;  "  helow,  "Hoc  concilia 
"  generail  &cto  sub  Papa  InnoceU' 
"  tio  anno  gratiJB  mctxv.  praisecies 
"  fuerunt  ei  toto  mundo  primalee, 
"  archiepiscopi  Ix.  et  i.,  episcopi 
'■  cece.  et  mi.,  abbates  vero  el  pri- 

At  the  side  ia,  "  Qoidaia  qui  in 
"  eodem  eoneilio  eiistena  de  nobili 
"  turrl  quam  Papa  Innocenlius  eon- 
t  ftaln  EDO   comtti.   Bi- 


'  cardo  ex  deuariis  nb  eeclesia 
'  raptig  alt, 

"Per  vitium  GezabelEoma;  slat 
"  in  arce  dots  Bel, 

"  Condempnatnr  Abel,'  fralre ' 
"  tenente  Bahel.' 

Below  this  is,  "Patriarcha  et 
'  primas  plenunqne  pro  eodem 
'  ciicimtqr.  Quataor  dicnntar  pa- 
'  triacchle  prineipales]  Conalanti- 
'  uopoIitanuB,  AleEandrinus,  Auti- 
'  ochenus,  JerosdlimilaDus.  Alii 
'  proprie  dieuntur  primates  ;  Aqai- 


'  Faps  scilicet. 
'  Id  «st  eomes. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANHIS, 


631 


Terra 

printed  Ht 

the  end 

oflhe 

Beereta 

Concilil 

LatersQ. 

(Mansi 

xrii.  coll. 

1058- 

1067). 


prEesidente   Papa  domino  Irmocentio  terfcio,   pontificatns  ejua  A.l>.  1215. 
ftnno  xviii.,  in  qua  fuerunt  episcopi  qnadringenti  et  duodecim.  Fourth 
Inter  quoa  fuerunt  de  prtecipuia  patriarchis  duo,  Constantino-  ^^^ 
politanus '     videlicet    et    Jerosolimitanus.'    Anfiooliemis '    vero 
gravi  langnOTe  dctentna,  venire  non  potnjt,  sod  misit  pro  se  vi- 
cariBm  sunm  Antdidensem'  epiecopum.  Alesandrimia  ^  vero  sub 
Saracenonim  dominio  constitutua  fecit  quod  potpit,  mittena  pro 
se  germanuin  diaconum  suum.      Primates  vero  et  metropoli- 
tani  Beptuaginta   eeptem,  abbatea  et  priorca   tiltra   octin^ntox, 
procuratorea  quoque  archiepiflcoporum,  opiscoporum,  abba-tum, 
priorum,  et  capituloruio  abBentiura,  certua   non   fuit   i 


iiiopolitani,"  regis  Sici- 
,  regis  Pranciffl,  regis 
pri,'"  AragOQiini," 


Legatorum  vero  imperatoris  Constanti 

liffi'  in  Ikiiiianorum  imperatorem  electi 

Angliae,  Hungarise,^  Joroaolimitani 

non  aliorum  principum  et  magcatum   civifcatum  et    aliorum 

locoFum,  ingens  affuit  maUitado. 

His  omnibus  congregatia  in  looo  SUO  praefato,  et  juxta  morem 

conciliorum  generalium  in  suia  ordinibas  singulis  collocabis,  facto 

prius  ab  ipso  Papa  exhort ationis  eermone,  recitata  sunt  in  pleno 

ooncilio  capitula  sesaginta,  qn»  aliis  placabilia  atqne  aliis  vide- 

bantnr  oneroaa.    Tandem  de  negotio  Cmcifisi  et  subaidio  Terra) 

Saactfe  verbnm  prodioationis  eiorsns,  snbjunsit  dicens ;  "  Ad 

hiee  sane,"  inquit,"  "  in  negotio  Jesn  Chriati  de  eontingenti- 

bua   at    nihil   omittatur,   volumus    et   jnandamua,    nt  patri- 

arohie,    archiepiacopi,  episcopi,  abbates,  priorea,  et  alii,  qui 

curam   opticent  animarom,  atndiose   proponant  populis  sibi 

oommiasia  verbum  crucia;  obsecrantes  perPatrem  et  Pilium 

et  Spiritum  Sanctum,  unnm  solum   verum  feternum  Deum, 

reges,  duces,  principea,    marchiones,   comites,   et   barones, 

aliosqne   magnates,   necnon  commnnia  civitatnm,  villarum, 

et   oppidornin,    ut  si  persooalifcer   non   accesserint   in   subsi- 

dium  Terrfs  Sanctffi,  com.petentem  conferant  naraerum  bel- 

latornm  cum  expensia  ad  trienninm  necessariis,    secundum 

proprias  facultates,  in  remissionem  peccatomm  snoram,  proul 


gelen^,    Grondeaus,   Cuutuari. 

ensis,  BitariceBsie,  et  con^miles, 

licet   se    qnandoqae     uominent 

patriareliaa." 

'  Probably  Gervase,  the  Latin 
patHarcb.  The  Greek  patriarch 
■was  Masimus  II. 

'  K«dulph. 

s  Peter  H, 

'  Peter,  bishop  of  Anlaradus 
(Torfoaa). 


'  Nieholaa. 

'  Frederielt  II. 

*  Andrew  II. 

*  John  de  Brierme. 
>•  Hugh  1 

*'  James  I. 

"  inquit^  ae  qnid,  0,  W., : 
original,  ut  mkil  in  the  nex 
being  interpolated. 


682 


MATTHJEI  PARISIBKSIS  CHBONIOA  MAJORA. 


A.D.  121 

FoDtth 

Council. 


literis  geueralibns  est  espreBsuni.  Scd  etiam  illoa  hujoa 
■'  remiasioDis  volomua  esac  partioipos,  qui  propter  hoc  opna 
naves  stadueriat  fabricare.  Keuueutibus  antem,  et  si  qui 
iugrati  faerint,  protesteutar  illis  ex  parte  nostra,  at  sciant 
ee  super  hoc  nobis  in  treraendo  judicio' district!  Jndieia 
'  responsnros,  considerantes  t&men  prins  qua  consoientia 
quave  seonritate  comparers  potenmt  coram  unigeaito  Deo 
et  Dei  Filio,  cui  Pater  omnia  dedifc  in  manus,  si  Ei  pro  illia 
Orncifiso  serrire  rennerunt  in  hoc  negotio,  quasi  propria 
aibi  Filio;'  Cajua  munere  yivunt,  Cojua  beneficio  snsten- 
tantur,  Cujus  et  sanguine  sunt  redempti.  Noa  vero  aliis 
exemplom  prsebere  volentea,  triginta  milia  librarum  in 
hoc  t^ua'  concedimua  et  donamua,  prteter  navigium  quod 
cruce  signatia  de  bae  urbe  atqae  vicinis  partibns  confere- 
mns,  assignantea  nihilominue  [ad  hoc  ipsam  negotium] 
tria  milia  marcaa  at^eati,  qum  apnd  nos  de  quoruudam 
fidelinm  elemosiaia  remaneemnt.  Oupientea  autem  alios 
ecclesiarom  prtelatos  neenon  et  clericos  nniversos  et  in 
merito  et  in  priemio  habere  participes  et  consortes,  sta- 
tuimus,  ut  omnes,  tain  subditi  quam  praslati,  vicesimam 
eccleaiaeticorum  proventuum  usqne  aA  triennium  conferant 
in  Bubsidium  Terrse  Sanctse,  illis  esceptis  qui  assnmpto 
vet  asanmendo  cnicia  signaculo  sunt  personaliter  profec- 
tari.  !NoB  autem  et  fratres  nostri  sanctse  Boman^  eccle- 
sis3  oardinalee  plenarie  decimam  persolvemus.  Statuimns 
etiam,  ut  omnea  clerici  sivo  laici  post  crucem  aaaamp- 
tam  Buh  beati  Petri  ac  nostra  protectione  aecuri  maneant, 
neenon  sub  arcbiepiaooporam,  episcopornm,  ac  omnium 
prselatorum  eccleaiB  Dei  defeneione;  et  eornm  bona  omnia 
conaistant,  ita  nt,  donee  de  ipaorum  obitu  vel  reditu  cer- 
tissime  cognoscatur,  integra  maneant  et  quieta.  Si  qui  vero 
proficiscentium  ad  prsestandas  usuras  juramento  tenentur 
astricti,  creditores  eorum,  ut  remittant  eia  pneatitum  jura- 
mentum  [et]  ab  nanrarum  esaotione  desietant,  eoclesiastica 
diatrictione  compellantnr ;  de  Judteis  hoc  idem  atatuentes 
per  ssecularem  potestatem,  ut  ad  hoc  faciendum  iudacantnr. 
Porro  ecclesiarum  pr»lati,  qui  in  exbibeuda  justitia  cruce 
eignatis  eb  eorum  procnratoribns  aut  familiis  negligentes 
eztiterint,  aciMit  ae  graviter  puniendoa,  Cseteram  de  viro- 
ram  pmdentiim  conailio  diffinimns,  ut  ita  ee  craceaigmiti 
prieparent,  ut  in  kalendis  Jonii  sequentis  post  proximom,  et 
qui  disposuerint  tranaire  per  mare,  cooveniant  in  regnum 


'  jviUcio]  examine,  0.  W. 
5  Fiho]  proprb,  0.  W. 


is,W. 


I 


DE  TEMPOBE  REGIS  JOHANNIS. 


633 


Expeditio 

pro  recu- 

peranda 

Terra 

Sancta, 

printed  at 

the  end 

of  the 

Decreta 

Concilii 

Lateran, 


it 

(S 

(( 

<i 

i( 

a 

it 

(t 

({ 

t( 

(t 

i< 

(( 

I  < 

a 

te 

{( 

(< 

(< 

ti 

(( 

c< 


SicilisB,  alii  apnd  Brundusmn,  alii  apud  Messanam;  ubi  etA.B.  1215. 
nos  per  Dei  gratiam  personaliter  adesse  disposuimus ;    qua-  Eonrth 
tinus    nostro  ausdlio   efc  consilio  exercitus  Oliristianus  salu-  Lateran 
briter  ordinetur,  cum  benedictione  divina  et  Apostolica  pro-  Council 
fecturus.    Kos  autem  de  Omnipotentis  Dei  misericordia   et 
beatorum  Apostolorum  Petri  et  Pauli  auctoritate  confisi,  ex 
ilia,  quam  nobis,  licet  indignis,  Deus  ligandi  atque  solvendi 
contulit  potestatem,  omnibus   qui  laborem  istum  in  propriis 
personis  subierint  et  expensis,  plenam  suorum  peccaminum, 
de   quibus   veraciter  fuerint   corde    contriti,    ore    confessi, 
veniam    indulgemus,    et    in   retributione   justorum  salutis 
aBternaB  pollicemur  augmentum.    Eis  autem  qui  non  in  pro- 
priis  personis  illuc  accesserint,   sed  in  suis    expensis  juxta 
facultatem    suam   viros     idoneos    destinaverint,    et    qui    in 
alienis  expensis   in  propriis    personis    accesserint,     plenam 
concedimuB  suorum  veniam  peccatorum.    Hujus  quoque  re- 
missionis  concedimus  esse  participes,   qui  ad  subventionem 
ipsius  terrad  de   bonis  suis  congrue  ministrabunt,   aut   circa 
prsedicta    consilium    et    auxilium    impenderunt    oportunum. 
Omnibus    etiam    proficiscentibus    in    hoc    opere,    sancta    et 
universalis  sinodus   orationum  et  beneficiorum  suorum   suf- 
fragium    impertitur,    ut    eis    digne    proficiat    ad   salu  tern. 
Amen.*' 


De  acensatione  Btephani  Cantucmensis  arcliiepiscopi  BomcB, 

In  hoc  concilio  steterunt  contra  archiepiscopum  Cantua- 
riensem  procuratores  regis  Anglorum,  abbas  ^  videlicet  de 
Bello  Loco,  Thomas  de  Herdintona,  et  Godefridus  de  Orou- 
cumbe,  railites,  const anter  accusantes  eum  de  conniventia 
baronum  Anglias,  quodque  ipsius  favore  et  consilio  idem 
barones  dictum  regem  a  solio  regni  depellere  molirentur;  et 
cum  a  sede  Apostolica  literas  accepisset,  ut  dictos  magnates 
per  censuram  ecclesiasticam  a  persecutione  regis  refraenaret, 
ipse  id  facer e  dissimulans  ab  episcopo  Wintoniensi  et  suis 
conjudicibus  a  divinorum  celebratione  et  ingressu  ecclesiae  est 
suspensus;  sicque  ad  concilium  properans,  manifestis  indiciis 
se  fuisse  prasceptis  Apostolicis  rebellem  ostendit.  His  et  aliis 
multis  in  hunc  modum  allegatis,  archiepiscopus>  quasi  convic- 
tus  et  non  mediocriter  confusus,  nihil  respondit,  nisi  quod  a 
suspensione  petiit*^  absolvi.    Cui  Papa   cum  indignatione  tale 


Accusation 
of  the  arch- 
bishop of 
Canterbury 
by  the 
king's 
proctors 
at  J?ome, 


1  Hugh,   afterwards    bishop    of 
Carlisle. 


2  petiii]  postulavit,  W. 


634 


MATTH.GI  PAEISIEHSIS  CHBOKICA  MAJORi. 


pension 
coDGrmed 
bj  the 


election  an- 
nulled bj 
Ihe  Pope. 


of  York 

elect  Wfil- 


'  Frater,  per  SBuctmn  Petmm  non 

abaolutionis    impetrabis,    qui    non 

'  solum  ipai  Aaglorum  regi,  verum  etiam  Eomame  ecclesite, 

tot  et  tales  icjnriaa  iirogasti.    Volumua  qtioqne  com  plena 

fratrmn    nostrornm    deliberatione    deoernere,    qualiter    tarn 

temeraviam    pnuiamus    exce.ssnm."     Tandem   habito    super 

boc    com    cardinalibus   tractatu,    9UBpeiiBioais    eententjam    in 

ipsum  archiepiscopum  snbscriptis  Uteris  confirmavit ; 

De  eonJhinoMone  svspensionis  eJKsdem. 

"  lanocentias  episcopns  univerais  Caatuariensis  ecclesiaj  suf- 
"  fraganeis  aalutem.  Ad  communem  voLumuB  noUtiam  per- 
"  venire,  qaod  nos  suspeusionis  sententlam,  quam  veuerabitis 
"  frater  noater  P[etms],  Wintonieueia  episeopuSj  et  dilectua  fllina 
"  P[atidnlpbas]  enbdiaconua  et  familiai'ia  nostev,  Norewicen- 
"  sis  electua,  in  Stepliannm  Cautuarienaem  arcliiepiscopum 
"  auctoritate  Apostolica  protulemat,  ratam  habemns ;  et  prse- 
"  cipimua  inviolabiliter  obserrari,  donee  idem  arcMepiscopus, 
"qui  earn  bnmiliter  serrat,  mereatur  ab  ipsa  juxta  formam 
"  ecclesiae  cantione'  prjesMta  relaiari,  uno  vinculo  iu  aliud 
' '  commntato.  Quocivca  univevaitati  veslree  per  Apostolic* 
"  vobia  Bcripta  prsecipicndo  mandamus  qoatinus  et  yos  epi- 
"  Bcopi  praescriptam  Eententiam  firmiter  observetis,  cum  in- 
"  fcerim  millam  eidem  debeatia  obedientiam  exhibero.  Datum 
"  LateFani,  pridie  nonas  Novembria." 

His  ita  gestis,  canonic!  Eboracensis  ecclesira  pr^Bentavernut 
domino  PapiB  magietrum  Simonem  de  Langetona,  poatulantea  ut 
ejus  electionem  confirmareL  Quibua  Papa;  "Hoveritis  quod 
"  ipaum  non  babemna  pro  electo,  qnia  illnra  ad  tamtam  dignitit- 
"  tern  promoveri  certiB  de  canaia  non  pateremnr,  Et  cum  prie- 
"  cipae  contra  prohibitionem  nostram.  iata  sit  electio  celebrata, 
"  nos  eam  cassarans  penilnie,  eb  in  perpetuum  damnamus,  deoer- 
"  nentea  utique  ut  ineligibilia  flat,  ne  absque  dispensatione  sedis 
"  Apoatolioffl  ad  pontiftoalem  eligi  valeat  dignitatem."  Casaata 
igitiir  electione  priedicto,  dominaa  Papa  canonicis  pneoepit,  at 
Btatim  in  electione  procedereiit ;  sin  antem,  ipse  eis  pastorem 
provideret  idoneum.  Tunc  canonici,  sicut  prins  provisum  fuerat, 
postularunfc'  "Walterum  de  Grai,  episcopnm  Wigomiensem,  prop- 
mnnditiam,  utasserebant;  ut  qui  ab  ntero  matria  viigo 
permanserat  usque  in  prteBentem  diem.  Ad  toe  [Papa]  dicitur 
reepondisse  j  "  Per  Saactnm  Petrom  virgiriitas  m^aa  virtua  est. 


'catUiane]SoO. 

*  potUthrtat']  So  Par. 


1 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS, 


635 


"  et  nos  eum  damns  vobis."     Itaque  accepto  pallio,  episcopns  A.D.  1215. 
memoratns  rediit  in  Angliam,  obligatns  in  curia  Eomana   de  who  is  ac- 
decem  milibus  librislegaliumesterlingorum.     In^  fine  autem,  J^P^^^^ 
soluto    concilio,  extorsit    Papa  de   unoquoque    prselato    ^    ^^* 
infinitam  pecuniam ;  quam  cum  viaticis  cogebantur    ab 
usurariis  suis  mutuo  duris  conditionibus  accipere. 

Quo  facto,  redierunt  in  Angliam  Thomas   de  Herdintona  et  John's 
Gfodefridus]  de  Craucumbe,  milites ;    venientesque  ad  regem,  messengers 
qui  jam  Rofense  castrum  snbjugaverat,  ut  praedictum  est,  las-  j^.^^ 
tissima    ei    nuncia  retulerunt.     Audiens    autem   rex   barones 
Anglise  esse   excommunicafcos,  arcbiepiscopum   Oantuariensem 
Buspensnm,  Simonem  fratrem  ejus  cassatum,  Walterum  de 
Grai^  promotum,  et  quod  de  castro  Rofensi  pro  libitu  disposu- 
isset,   elevatum  est  nimis  cor  ej  as ;  et  continuo  castra  movens,  He  goes  to 
apud  Sanctum  Albanum  cum  festinatione   perrexit.    Quo  cum  ^'^^^^Jf* 
pervenisset,  praesente  conventu  capitulum  intravit,   literas  tie  j^^^^^g  q£ 
suspensione  Cantuariensis  archiepiscopi   fecit  manifeste  ^    re-  ^he  arch- 
citari;  constanter  exigens  a  conventu,  quatinus  sub  testimonio  bishop's 
sigilli  sui  prasfatsB  suspensionis  confirmatio  ad  omnes  Anglias  suspension 
ecclesias,  lam  cathedral es  quam  conyentuales,  publicanda  mit-  ^^^   ^"** 
teretur,  juxta  lUud  poeticum, 

^'Stricto  supplicat  ense  potens/' 

Quod  cum  ei"*  a  conventu  concessum  fuisset,  forte  invito,  con- 
tinuo post  capitulum  in  claustro  cum  paucis  consiliariis  seorsum 
residens    disposuit,    qualiter   inimicos  suos,  magnates  scilicet 
Anglias,  confunderet;  et  quemadmodum  exteris  nationibus,  quae 
sub  ipso  militabant,  stipendia   provideret.    Tandem   rex  duos 
ordinavit;   exercitus  ;  ut  videlicet  ex  uno  baronum  irruptiones 
Londoniis  morantium^  reprimeret,    ex   altero  ipse  Aquilonares 
Angliae  provincias  ^  igne  simul  et  ferro,  quasque  sibi  obvia  con- 
terendo,  deleret.  Acta  autem  sunt  haec  apud  Sanctum  Albanum, 
decimo  tertio  kalendas  Januarii.    Praeerant  ita  exercitui,  queni  Leaders  of 
reliquit,  viri  bellatores,  W[illelmus]  comes  Saresbiriensis,  frater  the  royal  j 
ipsius  regis,  Falcasius  sine' visceribus  misericordise,  Savaricus  ^<^''^^»- 
de  Mallo-leone  belliger  et  cruentus  cum  suis  Pictavensibus, 
Willelmus  Briwere,    raartius    et   expertus,  cum   toto   posse 


1  This  addition  is  in  the  margin. 

2  O.  W.  ins.  "  in  archiepiscopa- 
**  turn  Eboraeensem." 

3  manifeste']  memoriter,  O.  W. 
*  O.  W.  ins.  gratanter. 


^  Londoniis  morantivm]  qui  in 
urbe  Lond.  morabantur,  O.  W, 

^  O.  W.  ins.  petiturus, 

?  sine  viscerihus  misericordice']  in 
opere  martio  expertus,  O.  W. 


1 


636         MATTHJEI  PARISIENSIS  CHHONICA  MAJOEA, 

A.D.  1215.  suo,  WalteroB  Bunc,  sicarivis  et  vir  sanguinum,  aam  Flan- 
drensibus  et  Brebantiis  suis  spurcissimis  et  ignobilibue, 
oiimi  genere  focinorum  commaculatis.^  Fuerunt  et  alii 
cnm  illis,  quoa  causa  proliiitatia  ad  Umpns   esprimere  prie- 

termitto. 


m  T 


:  Johannes  paries  AttgUm  Aquilonares  vastaverit  et  homineK 


March  Res  igitur  Johfumes,  factua  de   rege  tirannus,  immo  de 

of  John      homine  in  beatialera  prorumpens  feritatem,  a  villa  Sancti 

nortbward.  iljjani   receBBit,'  dueens    secum  versua  Aquilonem  Willelmum 

comitem    Albemarliie,     Philippum    de     Albineto,    Johannem 

Mareeoallum,    et    es    region  Ibus    tranamarinis    Q-irardum    de 

Sottiimi,    Oodescallum    cum    Flandrcnsibua    et   balistariia  et 

^iis     uatiombns    perv^rais,    qui     nee    Benm    timebaut    nee 

homilies  reverebantur.     Qui   cum  nocte   ilia   apud  villain    de 

Dnneataple  paululum   qaieviaset,  ante  lucem  gurgens,  veraua 

Korhamtunum    iter    aaripuit,    omnesque     domos     et    tedificia 

baronum    divisia     agminibus  bostiliter  vastans  succendebat, 

spolia  cura   animalibua    rapiebat,   afque  [obviam]  aibi  quffique 

deatruena,    miaerabile      apectacniam      cunotis     hrec     inlnenti- 

Atrocities   bus   prsebebat.     Et  ad^  cumulutu  desolationis  et  malicife 

of  Ma  suje  prieeepib  res  incendiariie  suia  sepea  in  itinere  villasque 

"™'^'  injecto  igne  oomburere,  ut  es  daranis  inimicorum  suornin,  si 

inimici  sui  appellandi  sunt  qui  eum  ad  majisuetiidinein 

justani  et  justitiam  mansnetant   introducere  voluerunt, 

visum  suum'*  rsQceret,  et  de  rapina  iniquitatis  miuiatroa  quos 

habebat  neqnissimos  sagiiULret.'^     Capti  aunt  oitmea  oujuscun- 

que  easent   conditionia,  BEtatia,  vel    ordinis    homines,  quicnn- 

que    extra   ecclesiam  vel  cimiteriura  reperiebantur,  et  variia 

cniciatibns  afflicti  ad  gravissimam  redemptionem  cogebantur, 

secundum  illud  poeticum. 

Hot.  Ep.  i.  "  Quicquid  delirant  regea  plectuntur  Achivi." 

Ira   principum    in  pauperum   innocentiani  redundabat. 
Caetellani,  qui  in  mimilioiiibua  baronum  erant,  eum  adventum 


'   Wa/tems  .  .  eommacatatia]  For 
is  O.  W.   bave  onlj  "  WalMms 


it  ducens']  recedens  dnxit, 


'  drf  ,  .  sua]  ai  forte  dies  raali- 
tiEB  regis  noD  Eatisfecit  nd  reram 
iJesoIatioQem,  O.  W. 

*  O.  W.  ins.  saltfm, 

'  saginarcl']  snstenlarel,  O.  W- 


DE  TEMPOKE  REGIS  JOHANNIS. 


637 


regis  cognovissent,  castra  vacua  relinquenfces,  et  sibi  salutique  A.D.  1215. 
eorporum    consulentes,    ad  latibula   confugerunt ;    victualia 
hostibus  ^  cum   spolii»   et   varia    supellectili  deserentes.    Bex 
autem    in   castris   vacuis   suos   imponens  modo    prsedicto,    ad 
Nothingham  cum  satellitibus  suis  nefandissimis  properavit. 

Be  rermn  chpoindatione  in  Australi  parte  Atigliw. 

Interim  Willelmas  comes  Saresbiriensis  et  Falcasius  cum  London 
bellatoribus  Suis  supradictis,  quos  rex  apud  Sanctum  [Albanum]  watched. 
dimiserat,  assignaverunt  castellanos  de  Windlesliores,  de  Hert- 
ford, de  Berchamestude,  cum  manu  valida  et  armata,  qui  ad 
observandum  intrantes  civitatem  Londoniarum  et  egredientes 
operam  darent,  et  baronibas  victualia  ^  praecludere  curarent* 
Quo  facto  ipsi  per  provincias  de  Esexe,  de  Hertford,  de  Mid- 
dels  exe,  de  Oantebruge,  et  de  Huntenduna  pervagantes,  prsedis 

et  rapinis,  exemplo  Holofernis  duels  exercitus  Assiriorum,  Atrocities 
vacabant,  villas  tributarias  efficiebant,  homines  capiebant,  aedi-  ^^  John's 
ficia   baronum    comburebant,    parcos    et   vivaria    destruebant,  '"^^^y* 
pomeria  succidebant ;  atque  tandem  usque  in  suburbio  Londo- 
niarum, injecto  igne,  prsedam  inde  inaestimabilem  *  abduxerunt. 
Cumque  nuncii  ex  locis  diversis  venientes   haec  omnia  retule- 
runt  baronibus,  intuentes  se  mutuo,  dicebant;  **  Dominus  dedit,  Speech  of 
**  Dominus  abstulit;  forti  animo  hsec  sunt  toleranda/'    Et  ^^^  barons. 
cum  inter   caetera   abominabilia  a  rege   perpetrata   et 
suis  spurcissimis  complicibus  audierunt  etiam  uxores 
et  filias  suas  ludibrio  expositas,  ingemiscentes  dicebant ; 
"  Hsec  facit  carissimus  in  Christo  filius  Papse,  qui  suum 
"  vassallum  tain    liberum  et  nobile  regnum  inaudita 
''  novitate  subjugantem  tuetur.    Proh  dolor!  Qui  me- 
"  deri    mundo   languenti  deberet,   venenum   mauifeste 
"  in  congregatione  pauperum,  quos  debemus  ecclesiam 
"  appellare,  effundit/' 

"  Tanto  eonspeetius  in  se  Jav.  vlii. 

"  Crimen  habet^  quanto  qui  peccat  major  habetur.''    ^^^* 

His  et  aliis  verbis  lamentabilibus  ponentes  os  sutmi, 
illicito  modo  conquerebantur,      Eodem  tempore  Falcasius 


1  O.  W.  ins.  supervententibus, 
•  2  victualia  . .  curarent]  vitae  su|>- 
sidium  subtrahere  laborarent,  0.  W. 


iii(BstimMleni\    impretiabilem, 


O,  W. 


1 


638         MATTff^I  PARISIENSIS  CHRONICA  MAJOEA.- 

A.D.  1215.  eepit  nnmicipinm  Willelmi  Mandut  de  Eamslape  et  ^  prostra- 
Haoslape,  vit,  quarto  kal.  Decembria.  Eodem  die  capta  est  nmuitio  de 
Tnnbridge,  Tunebmge  oomitiB  do  Glare  a  Eofeusibua  caHtHllauis.  Per  idem 
^''j'^fli  tempnH  Falcasids  ad  castellum  de  Bodeford  veniens,  a  custodi- 
taken.  ■>"s  iilDd  exegit;  qui  tandem  septeia  diemm  acceptiB  induoiiB, 

cnin  a  domino  'W[ill6lnio]  de  Bello  Campo  infra  dies  memoratoa 
non  haberent  snccarsuni,  reddidcrunt  castellnm  Faloasio  prre- 
Bedford  dieto,  quarto  nonas  Decembris.  Rex^  igitur  niraia  acceptans 
Marvel  tiramiidem  Falcasii,  fasque  neEisque  confimdentis,  dedib 
de  Riveis  eidem  castrum  Bedeford  et  nobilem  mulierem  Margare- 
Fawkes  de  ^^  ^^  Ripariis  in  Tixorem,  cum  omnibus  possessionibus 
Breaute.     eam  eontingentibus,  et  terras  multorum  baronmn  Angliae, 

ut  omniura  iram  ia  se  exa^erando  provoearet. 
New  Eodein  anno  consecrati  aunt  in  episeopos  Willelmiis  MS.  Cot- 

bishopg.      ^jj,   ComehuUe,  die  Conversionis  Sancti   Pau]i   in  Ces- J?^^^^^"f; 
trensem  ;    magister  Eenedietua   prsecMitor  Saneti  Pauli  f.  139. 
Londonienais,  viii.   kal-   Martii  in   Rofensem ;  magister 
Kicardus  decanus  Saresbeiiensis  in  Oicestrensem. 


Qualiter  ca^trwm-  de  JBehero  regi  Anglorwai  Johwivni  iradiivm 
fuerit. 

Jobn  at  Anno  gratise  mccxti.,  qui  est  annus   regni  regis  Johannis 

Nottbg-      xviii.,  idem  res  fnit  in  die  Dominicte  Nativitatis  apad  caetvum 

ham  and      ^g   Kotinghani ;    et    in   crtiatino   caatra   moyenB,  ad  villam   de 

Langar  venit,  et  ibidem  penioctftvit-    Mane  autem  facto,  misit 

He  de-        nuncioa  Bolennes  ad  castrum  de  Belvero,  et  ab  inclusis  sibi 

mands  tie  j-eddi   etiam  cum  minis  esegit.     Erant  autem  caatodes  caatri 

ofBeltrar  pi'sedicti  Kicholaus  clerioua  Alius  Willelmi  de  Albineto,  Willel- 

castle.         mns  de  Stodham,  et  Hugo  de  Gbameles,  nailites;  qui  protinus 

a  commiUtonibns  auia  consilium  queesierunt,  quid  sibi  foret 

agendum.       Dictnm   namque  erat  eis  ex  parte  regis,  quod  si 

unicam  de  castro  reddendo  habereb  contradiotionem,  W[illel- 

mne]  de  Albeneto'  de  cfetero  non  comederet,  eed  morte  turpis- 

eima  moreretnr.     Fuemnt  itaque  inclHsis  anguBtias  undique,  et 

quid  Bgerent  ignorabanb.      Sed  tamen  communi  omnium  deli- 

berabione    in   hoc  conaenseront,   at    dominum    suuni    eastello 

reddendo  a  morte  ignominiosa  liberarent  potins    quam  reti- 

,    ,         ^      -,1  I  ■    J      a  ■    .1.     1      ^  These  additions  are  in  the  mar- 
■  et  prostraBtt\  IntTodnced  u  tbe  I     . 

^    '  I      '  O.  W.  add  dowimia  eonun. 


BE  TfiMPOUfi  REGIS  JOHANNIS. 


6S9 


nendo  dominum  suum  etiam  cum  ipso  castro  amitterenfc.    Tunc  A. D.  1216. 
Mcholaus  de  Albiiieto  et  Hugo  de  Charueles,  assumpfcis  secum  Bel  voir 
castelli  clavibus,  apud  Langar  venientes  ad  regem,  tali  con-  castle  sur- 
ditione  castellum  reddiderunt;   ut  cum  domino  suo  misericor-      , , 
diter  ageret,  et  ipsi  salvis  sibi  equis  et  armis  sub  protectione 
et  pace  securi  permanerent.      Rex  autem  in  crastino,  in  die 
scilicet    Sancti   Johannis    Evangelistae,  ad  castellum  veniens, 
tradidit    illud  G-alfrido   de  Butevile   et  Olivero,   fratribus    et 
natione  Pictavensibus ;    accepto  ab  omnibus,  qui  in  illo  erant, 
fidelitatis  juramento  de  fideli  obsequio,  literasque  patent es  de 
indempnitate   omnium   rerum    suarum    et    possessionum    fecit 
omnibus  exhiberi. 

De  voA'iis  poenarum  generibiis  quihus  affligehantur  pauperes 

ChristL 

Interea  quidam  de  exercitu  regis  ad  Dunintonam/  munici-  Dreadful 
pium  Johannis  de  Lascy,  venientes,  vacuum  illud  invenenint ;  condition 


quod  continuo  jubente  rege  complanatum  est.  Quo  facto,  rex, 
divisis  cuneis  nefandis,  partes  Aquilonares  penetrans,  ignem  in 
sedificiis  baronum  suppoiiendo/  prgedas  animalium  agendo, 
spolia  rapiendo,  omnia  feri'O  vastando/  quaeque  sibi  obvia,"* 
Deum  et  misericordiam  de  pauperibus  postponendo,  con- 
trivit.  Oooperuerunt  enim  sicut  locustae  [universam  super- 
ficiem  terrae]  satellites  Sathanse,  ministri  ^  diaboli ;  qui  ad 
hoc  erant  etiam  a  remotis^  partibus  congregati.  SuflSciebat 
ad  causam  mortis  simplicibus  incolis,  si  aliquid  habere 

credebantur ;  et  qui  nihil  habebant,  fateri  habere  coge- 
bantur;  etiam  qui  non  habeba[n]t,  habere,  ut  persolverent, 
poenis  exquisitis  destringebantur.  Discurrebant^  sicarii 
csede  humana  cruentati,  noctivagi,  incendiarii,  filii  Belial, 

strictis  ensibus  ut  delerent  a  facie  terras  ab  homine  usque  ad 
pecus  omnia  humanis  usibus  necessaria.  Eductisque  cul- 
tellis,  villas,  domos,  cimiteria,  ecclesias  perlustrabant,  omnes 
spoliabant ;  ita  quidem  quod  nee  muliebri  sexui,  nee  parvu- 
lorum  vel  decrepitorum  parcebant  eetati.  Et  quod  con- 
sumere  non.  valebant,  incendio  tradebant ;  vel  disper- 
gentes,  inutile  humanis  usibus  reddebant.       Et   quos 


of  the 
country. 


1  Dunintonam\  Biuutouam,  C. 
Dunnington, 

^  supponendo']  accranulando,O.W. 

3  vastando]  devorando,  O.  W. 

^  O.  W.  itts.  devasiando  after 
obvia. 


5  mnistri]  membra,  0.  W. 

^  remotis^  remotibus,  B. ;  C.  is 
correct. 

7  Discurrehant']  Discurrentes,  0» 
W. 


640 


MATTHJUI  PAillSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


AJ),  121S.  nulla  nota  premebat,  mimicoa  regis  voeantes,  nbiounqne 
Drca^fu)     repeviebantur,  raptim  ^  trahebantur  in  earcerem  ptenalem, 
*^f^h  *'*'"     ™»cuIiH  maacipati,  et  tandem  iid  graviBsimam  coaoti  redemp- 
countiT.      tionem.    Sacerdotee  qnoque  ^  Jpaia  aJtaribus  aatantee,  Bignum 
sanctte'  crucia  manibus  bajnlajites,  vel   ipaum  Dominicum 
corpus  tractontee,  sacris  veafcimentia  vcnerabiles,*  altaribua 
astantes    religione   deferendi,    irreverenter    capiebantur, 
cruciabantnr,  apoliabantnr,  vulnerabantur ;    nee  fuit°  ponti- 
fes,     aaeerdos,    vel    levita,    qui     vulneribua     inflictia     oleum 
f.  *5.  infnnderet  vel  viniim.    Milites  vero  et  alios  cujuscunque  con- 

ditionia  bomines  pecuniaj  causa  pari  pcena  affligentes,  quosdam 
per  renea  et  membra  secretiora,^  alioa  per  pedes  et  crura, 
nounnlloa  per  raanua  et  jwllicea  et  brachia  enapendentes,  ex- 
puebaut  in  ecnlia  miaerorum  sal  aceto  permixtum,  omuiuo  non 
intelligent«s  quod  ossent  ad  imaginem  Dei  creati,  et  Chriati 
characfcere  ^  iuaigriiti.*  Alios  in  tripedibua  et  craticulis  super 
candentes  prunaB  applicantea.  ac.  demum  in  aqua  Sub  *  glacie 
assata  corpora  mergcntes,^*  ut  quasi  infcmalibua  pceniB 
trausirent  de  calore  nimio  ad  frigus  nivium,  auLmao  vel 
exhalare  vel  vix  traherc  eompulenrnt.  Et  dum  in  cmciatu 
clamarent  mieerabiliter  constituti,  et  gemerent  hoiribiliter 
pree  nimia  pcenanun  angnstia,"  non  erat  qui  misericordiam 
adhiberet,  nee  tortorcs  aliud  '^  qoam  pBCnniam,  quam  nou 
habebant  patientes,  esigebant,  nee'"  credebatur  afflictis. 
Alii  qui  xaial  babebant,  multa  promittebaut,  ut  ale  aaltem 
per  spatiam  temporia  breviasimum  experta  difEerrent  supplicia. 
Htec  fait  in  Anglia  persecutio  generalia,  dum  patrea  a  filiis, 
fratrea  a  fratribua,  cives  a  civibus  ad  aupplicia  vcndebwitur. 
WnndinsB  cum  mercimoniis"  eessabant,  res  venales  in  cimiteriis 
agebantur;  nec  tamen  hoc  sine  multia  perturbationibus. 
Agricultwra  quievit."    Inter  h»c  omnia  qnie   baronibns   infe- 


'  raptim  .  .  poeaalem]  capti  snni 
et,  O.  W. 

*  5«(igt(«]  nihilominns,  0.  W. 
3  suHcto]  Dominion,  O.  W. 

*  venerabiles]  emicantes,  O.  W. 
'  fuU}  afluit,  0.  W. 

"  secretiora}  genjlalja,  O.  W. 
'■  eAaracUre]  nomine,  O.  W. 
'  Th«ee  torttu^s  are  represi^ted 
pictonall;  at  the  foot  of  p.  44  6. 
9  sub  glacie']  coQgdala,  0.  W, 
I"  mergenles]  balaeaolea,  O.  W. 


as.  alei 


11  0.1 

'2  0.1 

«  iwc  credebatur  i^etii']  This  is 
□  place  of  "  Mujti,  qui  terrenam 
'  habuerant  substantiam,  dederunt 
'  earn  tortoribua  aois,  neo  eredeba- 


is]  mercatis,  O.  W. 
"  0,  W.  ins.  "  neo  qniBqQam  ec- 
'  cleBiarum  limites   egredi   ausua 


j|^a!^»j»i; 


.7^**rV-  '!*"."  "wr"^"" 


DE  TEMPORE   REGIS  JOHANNIS. 


641 


rebantur  convitia,  jacebant  ipsi  Londoniis  *  more  mulierum  A.D.1216. 
puerperarum  ^  in  puerperio  jacentium  ;  solicite  cogitantes 
de  cibariis  et  poculis,  et  si  quid  eis  apponeretur  insolifcum 
gulae  irritamentum,  quod  sublato  fastidio  illis  novum  gene- 
raret  ^  appetitum.  Sed  illis  dormienfcibus,  rex  uon  dormiendo  * 
pigritavit,  dum  terras  eorum  et  possessiones  omnes,  castra 
et  municipia,  a  mari  Australi  usque  ad  mare  Scoticum,  in 
sua  recepit)  pot  estate. 


Quibus  rex  castra  tradiderit  quce  nwper  suhegerat 

Cum  que  rex,  ut  dictum  est,  de  rebus  baronum  pro  libitu  Governors 
suo  disposuisset,  totam  terram  inter  flumen  Theise  et  Scotiam  appointed 
cum  rebus  et  castris  tradidit  Hugoni  de  Bailloil  et  Philippo  ^7  castles 
de  Hulecotes,  assignatis  illis  militibus  et  armatis,  qui  ad  illius  taken. 
patriaB  defensionem  sufficerent.  In  pago  Eboracensi  rerum 
et  castrorum  custodes  constituit,  Robertum  de  Yeteri-ponte, 
Brienum  de  Insula,  et  Gaufridum  de  Luci,  cum  armatis  sibi 
assignatis.  Willelmo  comiti  Albemarlias  tradidit  castrum  de 
Hokingham,  de  Sauveia,  et  castellum  Willelmi  de  Colevilla, 
quod  Bibam  appellatur,  Falcasio  commisit  castra  de  Oxonia, 
de  N'orbantona,  de  Bedeford,  et  de  Cantebruge.  Eanulfo* 
TLeutonico  tradidit  castellum  de  Berkamestude ;  et  castrum 
de  Hertford  Waltero  de  Godarvile,  militi  de  familia  Falcasii* 
His  itaque  et  aliis  omnibus  totius  regni  AngliaB  dedit  rex  in 
mandatis,  ut  sicut  corpora  propria  et  sua  omnia  diligebant, 
res  omnes  baronum.  castra  scilicet,  sBdificia,  villas,  parcos, 
vivaria,  stags  a,  molendina,  pomeria,  quemadmodum  ipse  jam 
inceperat,  ipsi  rem  inceptam  simili  rabie  consummarent.  At 
illi  regiis  non  ausi  repugnare  mandatis,  in  rebus  sibi  injunctis 
ita  sseviebant,  quod  de  magcatum  aedibus  ac  bonis  aliis,  cunctis 
cernentibus,  lamentabile  spectaculum  praebuerunt,  ut  qui  non 
pessimus  fait  bonus  videbatur,  et  qui  non  quantum 
potuit  nocere  non  nocuifc,  prodesse  videretur.     Deinde  ^  John  goes 

1  . .  -I  ,        oi     .  •       t         towards 

rex,  ira  succensus  venementi,  apud  partes   Scotise  ten-  Scotland 
debat  cismarinas ;  et  captis  castris  de  Berewic  et  aliis,  *^^^®. 

•  TT,         .  ,.,..  .,  •!,         Berwick 

quse  videbantur  mexpugnabiiia,  improperavit  regi  Alex-  and  other 
~ . — ~ castles. 


1  Zondoniis']  in  urbe  Londonia- 
rum,  O.  W. 

2  puerperarum  ,  ^jacenfium]  par- 
turientium,  "W". 

3  generareQ  tribueret,  O.  W. 

4  dormiendo  pigritavit]  dormivit, 
W. 

VOL.  II. 


5  Ranulfo']  Sic  aU  the  MSS.  er- 
roneously for  Waleranno.  See 
Wendover,  iv.  p.  141. 

^  This  addition  is  at  the  foot  of 
*  the  page. 

SS 


612 


MATTttfil  PAitlSIENSIS  CHRONICA  MAJORA. 


A,D.  1216.  andro,  efc  quia  erat   rufus,  signifieavit  ei  dieens ;   "  Sic 
"  sic  fugabimua  ruteam  vulpeculam  de  latibulis  ^  suis." 
Multaiu   igitiir   ibidem   stragem  efc  exterminium    exer- 
cuisset,  nisi  eundem   necessitas  magna   dilationem  non 
snd  re-       capiens  revoeasset.     Sicque  res  de  partibus  rediena  Aquilonis, 
'*"^''  ita  eiu»  volimtati  ^  orania  dispoauit,  quod  vix  duo  mnnicipia, 

id  est,  Muntsorel,  et  aliud^  quod  fliit  Eoberti  de  Eos  in  Ebo- 
raci  proyincia,  in  poteslate  b&ronutn  remaiisemnt,  Hia  omni- 
bus regionibus  miaerabili  csede  subactis,  per  conflnia  Wallita 
Auetrales  tendebab  ad  partes,  ubt,  in  cancCie  sibi  adversautlbus 
crudeliter  desmviens,  plura  ioimicormn  suomm  ca«tra  obsedit 
et  eepit ;  quorum  qa^dam  snbvertit,  quasdam  impositia  arma- 
tia*  anb  sua  tenuit^  potestate. 


J}e  eecomwmniealione  in  hm-onei  lata  in  specie. 
Circa  dies  istoa  enminua  pontifex  baronea  Aiiglise,  qnoa  priua 
esoommunicaTerat  in  genere,  ad  instantiam  regis  Anglovum 
per  subscriptas  literas  escommTmieavit  nominafcitn  efc  in  specie 
Bub  bac  forma;  "  lunocentius  episcopna,  eto.  abbati'  de  Ab- Fcedeni, 
bendune,  arohidiaeono  Pietavenai,  et  tnagistro  E[ob6rto]  '■  '39. 
officiali  Norewioenaia  ecolesife,  Balutem.  Ad  vestraio  volumua 
'  pervenire  notitiam,  quod  nos  nnper  in  generali  concilio 
constituti  excommunicaviiniis  et  anathematizavimua  ex  parte 
omnipotentis  Dei  Patria  et  Filii  et  Spiritua  Sancti,  anctoritate 
quoque  beatorum  Petri  et  Pauli  Apoatoloruia  ejua  ao  noatrftj 
barones  Anglise  cum  adjutoribua  efc  faiitoribus  suia,  qui 
Johannem  illuatrem  regem  Anglorum  crace  signatum  efc  vaa- 
aaJlum  Bomanie  eccleai^  peraequuntnr,  molientes  ei  regniim 
auferre,  quod^  ad  Eomanam  eccleaiatn  dinoacitnr  pertinere. 
Insuper  excommuiiicamus  et  anaQieniatizamaB  omnea  illoa, 
qui  ad  occupandum  Yel  inyadendum  regnum  ipEum,  aut  im- 
pediendum  euntes  in  ejnsdeni  regis  sucoutsuTOj  operam  vel 
Dpem  impendenmt ;  et  terras  eoruadem  baronom  eccleaiastico 
Bubicimns  interdioto.  Aggravamns  etiam  in  eosdem  fortius 
manns  noatras,  ai  nee  aic  a  suo  deatiterint  iniqno  propoaifco, 
eum.  in  hac  parte  pejores  aint'  Saracenis ;  decementes,  ufc 
si  quia  clericus  cnjuacunqne  diguitatia  aut  ordinia  pr»- 
dictas    excommonicationiB    ant  interdict!   aententiaa  violare 


>  lalibidis]  latitnbaUs,  B. 

"  EWtmfoW]  utilitati,  W. 

s  Helmsley. 

*  amiatis]  liiibus  aTmatomm,  0. 


'  tenuit]  radegit,  O.  T 

'  Hugh. 

■  siiti]  esifltant,  O.  TV 


I 


rC??5Sr''W»- 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


643 


Fcedera, 
i.  139. 


(< 


<( 


(( 


(( 


(( 


<< 


ts 


it 


if 


a 


it 


prsBsumpserit,  aDatLematis  se  sciat^  mucrone  percussum  et,  A.D.  1216. 
nisi  quantocius   resipuerit,  ab   omni  officio  et   beneficio  de-  Letter  of 
ponendum.       Quocirca    discretion!     vestraa    per    Apostolica  Innocent 
scripta  prascipiendo^  mandamus,  quatinus  per  totam  Angliam       'exeom- 
publicare  faciatis  praescripta,  eademque   facialis    auctoritate  ^^  barons 
nostra,  sublato  cnjnslibet  conditionis  et  appellationis  obsta-  by  name, 
culo,  inviolabiliter  observari.    Yolumus  etiam  nihilominns  et 
mandamus,  ut   quosdam   barones   Angliae,  quos    venerabilis 
frater  noster  Wintoniensis  episcopus,  et  dilecti  filii  abbas  ^  de 
Redingis  et  magister  P[andulpbus]  subdiaconus  et  familiaris 
noster,  delegati  a  nobis,  excommunicatos  personaliter  nomi- 
naverunt,  quia  ipsos  in  prasscriptis  culpabiles  invenerunt,  vide- 
**  licet,  oives  illos  Londonienses,  qui  fuerunt  principales  prae- 
*'  nominatae  perversitatis  auctores,  et  Robertum  filium  Walteri, 
**  S[aberum]  comitem  Wintoniensem,  E[ogerum]  filium  ejus, 
**  G[alfridum]    de  Mandevilla,    et  WpUelmum]    fratrem   ejus, 
**  [Eiicardum]  comitem    de  Clare,    et  G-plebertum]  filium  ejus, 
"  H[enricum]  comitem  de  Hereford,  Rpcardum]  de  Percy,  E[u- 
**  stacium]  de  Yesci,  J[ohannem]  constabularium  CestrisB,  W[il- 
**  lelmum]  de  Munbrai,  WpUelmum]  de  Albineto,  WpUelmum] 
filium  ejus,  E»[obertum]  de  Eios,  et  WpUelmum]  filium  ejus, 
P[etrum]  de  Brus,  E[ogerum]  de  Cressi,  J[oliannem]  filium 
**  ejus,  Ranulphum  filium  Eoberti,  E[ogerum]  comitem  Bigod, 
"  H[ugonem]    filium  ejus,  Robertum  de  Yer,  Fulconem  filium 
'*  Warini,4  W[illelmum]  Malet,  WpUelmum]  de  Monte  Acuto, 
**  WpUelmum]  fiUum  Marescalli,  W[illelmum]  de  Bello  Oampo, 
"  Spmonem]  de  Kime,  R[ogerum]  de  Monte  Begonis,  Mcbo- 
**  laum   de  Stutevilla;  necnon   et   alios  in  praedictorum  judi- 
"  cum^    sententia    nominatim    expresses,    cum  complicibus   et 
**  fautoribus  eorundem,  auctoritate  Apostolica  excommunicatos 
**  per  totam  Angliam  publice    denunciare  faciatis  et  ab  omni- 
**  bus  arctius   evitari;    singulis    diebus    Dominicis   et  festivis 
"  solenniter   innovari  hujusmodi  sententiam  facientes   ac   de- 
"  nunciantes  inviolabiliter  observari ;   civitatemque    Londoni- 
**  arum    ecclesiastico    supponimus®    interdicto,    contradictores 
"  per  censuram  ecclesiasticam  appellatione  postposita  compes- 
"  cendo.    Magistrum   etiam   Gervasium  Londoniarum   cancel- 
"  larium,  qui,  sicut  a  judicibus  praefatis  accepimus,  dicti  regis 
"  et  suorum  manifestissimus  extitit  persecutor,  excommunica- 
**  turn  publice  denuncietis  ac  suspensum,  graviori  etiam  poena, 


i( 


i< 


1  sciaf]  noverit,  O.  W. 

2  prcEcipiendo  ....  prcsscripta] 

cm.  O. 

3  Simon. 


^  Warini']  Marescalli,  O. 

^  judicum]  praejudicium,  B. 

^  suppommus']  suppositam,  B.  O. 

r  w. 

s  s  2 


e44         MATTaBI  PAEISIENSIS  CHEOKICA  MAJORA, 

'  niai  congme  aatisfecerit,   pnniendum.      Qaod  si  non  ( 

'  etc.     Datum  Lateraoi  svii.  kalendaa  Januarii,  pontiflcati 

'  noatri  anno  decimo  octavo." 


D«  execufione  sententim  ^isnotaUe. 

ExecuUon       Oumqne  omnes  judieee  prfedicti  literaa  memoratas  accepis- 

*'**''^       .sent,  ecripserunt  omnibus  Anelise  eccleatia   cathedralibTiB  aWo 

sentence  of  in-.  ,     ,         »  ,,  t 

eicommw-  conventualibus   sub   nac  forma:      Innocentina   episcopos,  etc. 

''  Hujuaigitnr  aactoritate  mandati,  vobia  diatricte  prsecipiendo  Fffidera, 
'  mandamua,    quatinwa  baroues  AaglisB  cum   omnibnfi    adju-  '■  '^^' 
'  toribiia  et  fimtoribiia  snis,   qui  dominum  J[ohaiincm]  rcgom 

f.  46  b.  "  Anglise  perseqnBntur,  et  onines  illoa  qui  ad  occupandum 
'  Tel  Jnvadendam  regnum  ipsuin,  vel  impediendum  cnntea  in 
'  ejusdem  regis  auccursum  operam  vel  opem  impenderant, 
'  eseommnnicatoa  denoncietis,  et  terras  eorundem  baronum 
'  ecclesiastico  [interdicto]  snppdaitas  publicetis.  Denuncietia 
'  etiam  excommunicato s  omuea  baronea,  qui  in.  priemisso  do- 
!  rescripto  personaliter  nom.inantur,  cum  aliia 
'  omnibus  in  prsedictoram  jndicum  aententia  nomiiiatini  ex- 
'  pressia  ;  videlicet,  W[alteTum.]  de  Nortune,  Osbertam  filium 
'  A!ani,  Olivernm  de  Vallibna,  H[enrioum]  de  Braibroc,  E[o- 
'  bertum]  de  Eoppesle,  W.  de  Hobruge,  'Wpllelmumj  Mau- 
'  duit,  Mauricinin  de  Gaunt,  E[obertnm]  de  Berkele,  Adamum, 
'  de  Lilicolhia,  B[obertum]  de  Mandeville,  W[illelmiim]  de 
'  Lanvaleie,  Pbilippum.  filium  Jobannis,  'W[ille!inTiin]  de  Ta- 
'  intun,  'W[illelmum]  de  Huntingfelde,  Alexandrum  de  Poin- 
'.tune,  E[icardiimj  de  Mnnfichefc,  E[ogernm]  de  Gresaei, 
'  Galfridum  conatabtdarium  de  Mentuna,  W[altenim]  archidia- 
'  conam  de  Hereford,  J.  de  Fereby,  E.  capellanum  Eoberti  filii 
'  "Wtalteri],  Alesandrnm  de  Suttune,  W[illelmum]  de  Colevile, 
'  E[obertum]  filium  ejus,  Oabertiim  de  Bobi,  Osbertum  Gif- 
'  fard,  Niobolaum  de  Stutevile,  Thomam  de  Muletune,  cives 
'  illoa  liondonienses,  magistrum  G[OTvaeium]  cancellarium, 
'  et  oivitatem  Londoniarum  ecclesiasfcico  suppositam  inter- 
'  dicto  publice  denoncietis.  Haa  vero  excommunicationia  efc 
'  interdicti  sententias  in  ecolesiis  veatria  tam  conventualibus 
'  qnam  parocbialibus  ad  vos  pertinestibus  pablicari  ac  sin- 
'  gulis  diebns  Dominicis  [et]  feativia  faoiatifi  solenuiter  in- 
'  novari,  ita  diligenter  singula  capitnla  mandati  Apostolici 
I  quantum  ad  voa  pertinet  firmiter  obaervan- 
I  pceuara  canonicam  et  contumacibus  debiiam  in< 
■'  cidatis.  Valete,"  Hia  igitur  excommnnicationis  et  inter- 
dict! sententiis  per  totam  Angliam  in  brevi  pablicatis,  cam 
[  notitiam    pervenisaet,  sola    civitas  Londoniarum 


M 


^T^^-V''* 2"^* •••'■*•.  ' 


^ 
t 


BE  TEMPOBE  REGIS  JOHANNIS.        645 

per    contumaciam    multiplicem    illas    adeo    contemnendo    de-  A.D,  1216. 
spexit,  quod  neo  eas  barones  observare,  nee  prselati  publicare  The  sen- 
decreverunt.    Dicebanfc  enim  generaliter,    omnes    literas  falsa  tence  dis- 
s^ggestione  fuisse  impefcratas,  et  ideo  nullius  eas  esse  momenti,  i^^^^ndon 
et  ex  hoc  maxima,  quod  non  perfeinet  ad  Papam  ordinatio  re- 
rum  laicarum,  cum  Petro  Apostolo  et  ejus   successoribus  non 
nisi  ecclesiasticarum   dispositio    rerum   a   Domino   sit   coUata 

potestas.  "  Ut  quid  ad  nos  se  extendit  Romanorum  insa- 
''  tiata  cupiditas  I  Quid  episcopis  Apostolicis,  et  militige 
'*  nostrse  ?  Ecce  successores  Constantini,  et  non  Petri ; 
"  non  iraitantur  Petrum  in  meritis  vel  operibus,  nee 
"  assiinilandi  sunt  in  potestate;  Justus  enim  est  Deus 
"  in  meritorum  recompensatioue.  Proh  pudor  !  marcidi 
"  ribaldi,  qui  de  armis  vel  liberalitate  ininime  norunt, 
"  jam  toti  mundo  propter  excommunicationes  suas  vo- 
lunt  dominari,  ignobiles  tisurarii,  et  Simoniales.  O 
quantum  dissimiles  Petro,  qui  sibi  Petri  usurpant  potes- 
"  tatem!*'  Sic  igitur  blasphemantes  et  recalcitrantes, 
ponentes  OS  in  caelum,  ad  interdicti  sive  excommunicationis 
sententiam  nullum  penitus  babentes  respectum,  per  totam 
civitatem  celebrarunt  divina,  signa  pulsantes  et  Tocibus  altis- 
sonis  modulantes. 

« 
De  depopulatione  Helyensis  insulce, 

Eodem  tempore  Walterus  Buuc  cum  Brebanciis  suis  versus  The  isle  of 
Herebeie  Helyensem  intrans  insulam,  ab  omnibus  ecclesiis  in  ^ty  i^d 
ilia  constitutis    homines   rapiens,    crudelissimo  *    cruciatu    ad  ^^^^^* 
gravissimam  coegit  redemptionem.    ITeo  patebat^  refugium, 
ubi  vel  substantiam  vel  corpus  proprium  a  periculo  liberaret. 
Comes   namque   Sarebiriensis   et   Palcasius   cum    Savarico  de 
Mallo-Leone  e  regione  veniente's,  [per]  pontem  de   Stunteneia 
iQsulam  ingressi,  et  pontes    glacie  faciente,  omnia  depopu- 
lando,  ecclesias  omnes  spoliando,  prsedictorum  prasdonum  re- 
liquias  penitus  rapuerunt.     Oathedralem  demum  strictis  ensibus 
ingressi  ecclesiam,  post  gravissimam   spoliationem  et  irreve- 
rentem,  ne  igne  concremarentur,.  prior  loci  earn  ducentis  et 
novem  marcis  argenti  vix  redemit.     Dominus  etiam^  Stephanus 


1  O.  W.  IDS.  membrorum. 

2  patebat  refugiumi  erat  cuquaxu 
diffiigium,  O.  W. 


3  eiiani]  prseterea,  O.  W. 


646 


SIAITH^I   PABKIENSIS  CHRONICA  MAJOEA. 


pbeaKdel.' 


'  Bidel  is  in  the  naigin. 

*  0.  W.  add  argaiti. 

*  0.  W.  ins.  tenten. 

*  rapinis}  mibaa  sine  contradic- 
tne,  0.  W. 


'  mando]  Becnlo,  O.  'l 
"  O.  ■W.in8."sicate: 
"  eTidenter  spparet." 


1 


A.D.  1SI6.  aide!,'  vir  facetus  et  dapsilis  et  per  omnia  laadabilis,  ^ 
Sliamefiil  ggdegi^  yiolenter  eitractna,  nobilis  ab  ignobilibus,  piua  ab 
ofEly  impiis,  omnia  perdidit  qiiro  habebat,  equos,  libroa,  uteusilia, 
cathedral  et  vasa  omnia.  Corpus  cjuoque  proprium,  quod  est  mise- 
I  rabile  relatu,  datis  centtim  mm-cis,'  ab  exquisito  pcenarnm 
'  cruciatu  vis  libcr&vit.  Militca  qnoque  uumero  qtiindecim  in 
insula  capti  Bant,  cum  aliis  hoiainibus  multis  diversse  condi- 
tionis.  Ditioreg  milites"  et  nobiliorea,  licet  cam  labore,  super 
glaciem  evadentes,  vel  latuerunfc,  vel  Londonias  aafugeriinb, 
Quidam  antem  «orum,  deficientibus  eqnia  in  via  prfB  laaai- 
tudine,  capti  sunt,  iter  poragere  non  Talentes.  Et  sic  omnia 
quffi  in  insula  erant  prfedontim  rapinis  *  ccsscrunt,  et  uobiles 
et  generosie  mulierea  ludibrio  expouebantur. 

QuaMier  hanmes  AnglvB  Lodotoiciim  in  regem,  elegerwit. 
Distpess  of  Circa  hoa  dies,  com.  denique  barones,  qui  jam  omnia  ami- 
the  batons,  gerant  qniB  propenaius  in  hoc  mnndo'  diligebant,*  et  spem 
boni  melioris  penitoa  non  habeboot,  nt  per  se  recuperarent 
amiaaa,  taoti  aunt  dolore  cordis  intriaaecns,  et  quid  agerent 
ignorabant ;  maledicentes  regis  verautiam,  tergiversationea, 
et  infidelitatem,  et  dicentea  suepiria  geminaiido ;  '*  Vbb 
"  tibi,  -Johannes,  regum  ultimo,  Anglorum  principum 
"  abominatio,  nobilitatis  Anglieanse  eonfusio  I  Heu 
"  Anglia  jam  vastata,  et  amplius  vasfcanda !  hea  AngUa, 
"  Anglia !  omnibus  bonis  hactenus  princeps  provin- 
'  darum,  facta  es  sub  tributo;  non  tantum  flammse, 
"  fami,  et  ferro,  etiam  sei"vorum  ignobilium  et  advena- 
*'  rum  imperio  subjecta  et  subpeditata,  cum  nihil  in- 
"  felicius  quam  servorum  subici  servituti.  Legimus 
"  quod  multi  alii  reges,  immo  etiam  reguli,  usque  ad 
"  mortem  pro  liberatione  terrte  suse  subjectfe  dimica- 
"  mnt ;  sed  tu  Johannes,  lugubria  memonse  prse  futuris 
"  seeculJB,  ut  terra  tua  ab  antique  libera  ancillaret, 
"  escogitasti  et  operam  impendiati,  et  ut  alios  tecum 
Bev,  lii.  4.  '*  traheres  in  servitutem,  quasi  Cauda  serpentina  medie- 


^jfTfwif|)|fmi)(i  ij^^.  <iifj>i^  y^ 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


647 


tatem  stellarum  a  firmamento,  teipsum  primo  depres*  A.D.  12I6 
sisti.  Factus  de  rege  liberissimo  tributarius,  firmarius, 
^^  et  vassallus  servitutis,  terrarum  nobilissimam  chiro- 
grapho  servitutis  seternsB  obligasti ;  nunquam  a  com- 
pede  servili  liberandam,  nisi  miseratus  Ille,  qui  nos  et 
"  to  turn  mundum,  quos  sub  peccati  jugo  vetusta  ser- 
vitus  tenuit,  dignetur  quandoque  liberare.^  Et  quid 
de  te.  Papa?  qui  pater  sanctitatis/ speculum  pietatis, 
tutor  justitiae,  et  custos  veritatis  toti  mundo  deberes 
lucere  in  exemplo;  tali  eonsentis,  talem  laudas  et 
tueris?  Sed  hac  causa  exhaustorem  pecuniae  Angli- 
canas  et  exactorem  nobilitatis  Britannicae  tibi  incli- 
"  nantem  defendis,  ut  in  barathrum  Komanae  avaritiae 
omnia  demergantur;  sed  haec  causa  et  excusatio  est 
ante  Deum  culpa  et  accusatio ."  Et  sic  barones  lacri- 
mantes  et  lamentantes  regem  et  Papam  maledixerunt, 
peccantes  inexpiabiliter,  cum  scriptum  sit,  "Principi 
"  non  maledices  ; "  et  veritatem  et  reverentiam  trans- 
gredientes,  cum  illustrem  J[ohannem]  regem  Angliae 
servum  asseruerunt,  cum  Deo  servire  sit  regnare.  ^ 
Tandem^  decretum  est,  ut  aliquem  potentem  in  regem  elige- 
rent,  per  quern  possent  ad  possessiones  ^  pristinas  revocari ; 
credentes  quod  nullus  Jobanne  pejor  vel  durior  posset 
dominari,  et  tale  miserabile  statuentes  argumentum. 


<e 


iC 


u 


« 


u 


<{ 


<( 


« 


<c 


(C 


u 


£xod.  xxii. 

28. 


-Fortuna  miserrima  tuta, 


Nam  timor  eventus  deterioris  abest. 

Cumque  aliquandiu  quern  eligerent  liassitassent,  deraum  in  boo 
pariter  consenserunt,  ut  Lodowicnm  filium  Pbilippi  regis  Fran- 
conxm.  sibi  praeficerent,  et  ipsum  in  regem  Angliae  auUimarent. 
Batio  autem  eorum  erafc,  quod  transmarina  multitudo,  quibus 
rex  Anglorum  vallatus  incessifc,  si  per  Lodowicnm  et  patrem 
suum,  de  quorum  potesfcate  maxima  pars  eorum  fait,  privatus 
osset,  dum  a  cismarino  dictus  rex  prirarefcur  et^  destitueretur 


Ovid. 
Epist.  ex 
Ponto,  ii. 
2,31. 
The  barons 
decide  on 
electing 
Louis,  son 
of  Philip 
II.,  king*. 


1  At  the  foot  of  this  page  are 
drawings  of  "  Scutum  fidei  "  and 
^'  Scutum  animsB." 

3  B.  repeats  sit. 


^  O.  W.  add  "  communi  omnium 
"  deliberatione." 
"*  O.  W,  add  et  libertates. 
^  O.  W.  add  iransmarino. 


648         MATTH^I  PAEiaiENSrS  CHRONICA  MAJORA. 

A.B.  1216.  snbsidio,  ipse  quasi  eolns  remaaeret  imbellia,    et  fattens  d& 

t  *«.         necessitate  virtutem,  salubrioribus  se  optemperatet  cou- 

siliis,    C^uIlt^ue  omnibaB  communiter  lirec  aententia  placnis- 

They  send  set,  misemnt  solennea   □uncioB,   scilicet  dominutD  S[aherttm] 

two  of        comiteia  Wiiitoniemgcra,  et  Kobcrtum  filium  "Walteri,  ad  regem 

^*'^th"'  ^^^PP*"^  ^*  Lodowicum  filium  ejus,  literaa  omnium  baronnm 

letters.         eigillia   mnnitas,    obnoxina   implorantea  patrem,  at  filium  mit- 

teret  in  Anglla  regnaturum,  et  filium  nt  veniret  ilioo  coronan- 

das.    Wee  mora;  nuneii,  cum  festinatione  ad  regem  Franoorum 

et  filinm  ejna  Lodowicum  venientes,  litenw  ei  praadiclas  por- 

Philip  re-    resemnt.    Qaibns  diligenter  inspectia  et  sagaeiter  intellectia, 

qnires  24     ,rex  uanciis  respondit  sese  filium  suiim  non  missurum,  antequam 

^   '     a  baronibuB  ad  majorem  aeonritatem  optimos  baberet  obaidea, 

viginti  quatuor  ad  minus,  de  nobiliorihns  totius  regni.    Nuneii 

vero  biee  andientea  eitiasimo  Yolatu  baronibus  reeponauiB,  quod 

aceeperMit,  remiaeruut.    At  ilH,  aliud  reiiiginm  non  tabentea, 

regi  Fi-anconun  pro  libitu  ano  obaidea  direxemnt  mimero  aa- 

pradtcto.    Qnibns  receptia  et  apnd  Compendium  sal^a  custodia 

depntatis,  animatua  est  aliqaa,ntnlum  Lodowicns,  iterqae  suum 

disponere  cum  featinatione  vacavifc,  quod  super  omnia  affectabat. 

Sed  quoniata  motio  ipaiua  Lodowici  ad  tarn,  arduum  espediendam 

negotiam  fieri  prtocipitanter   non   potuit,    misit  quosdam  pwe- 

cnrsores  snoa  in  Angiiam  ante  faoiem  s«am,  per  quos  baronibus 

Arrival  of   apem  conferret,  eb  fidelitatem  eomm  experiretur.  Nomina  autem 

Louis  s         gornm  htec  aunt ;  castellanns '  de  Sancto  Andomaro,  caatellanus 

la  London  ^^  Atrebato,  Hugo  Thacon,  Buatachiua  de  Nevilla,  Baldewinus 

'  Brete!,  W.  de  Wimes,  Egidius  de  Melon,  W.  de  Bello  Mont«, 

Egidius  de  Hersi,   Bisec  de  Fersi.      Hi  omnea  cum.  aeqaala 

magna  militnm  et  clientum,  per  Tbamiae  fluTium  deacendentes, 

cum  ingenti  baronum  Isetitia  Londonias  ^  venientes,  recepti 

The  aich-    sunt  tertio  kal.  Martii,    Eodem  tempore,  Sftepbanua]  Cantu- 

bishop  B      ariensis  arcbieniscopns  Eomie,  data  cantione  qnod  statet  judicio 

remoTed,      dommi  Pap^  de  rebus   sizperiua   espresais,  a  aententia  suapen- 

sionia  abaolutus  est ;  ita  tamen,  quod  ante  pacem  inter  regem 

et  barones  AngliEs  plene  reformatom  Aagliam  non  intraret. 

De  innovalwne  smteaticB  facice  in  barones  ^opler  e<mtujttaeia-iii. 

Edict  cf  Per  idem  tempus,  insfcante  festo  Paecbali,  cum  abbas  Abben- 
the  abbat  dunensis  et  conjndices  ejus  contumaciam  baronum  eb  Lou- 
donMd^"   'Swii^"^s '''^'tf*'^  "ognoviasent,  manna  Buas'  in  eosdeni  exten- 

'  William.  .  i      *  O,  W,  add  graviui. 

^  Londonias  .  .  .  sunl'\  ad  iirbem  | 
Londonianau  perrenerunt,  0.  W.     ) 


•«Jf>rw(i~'-Ji»  . 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


649 


dentes,  iterate  edicto  omnibus  Angliae  ecclesiis  conventualibus  A.D.  1216. 

dederunt    in  mandatis>   ut  latam   sententiam    sub   bao   forma  those 

pTiblicarent :  "  H[ngo]  Dei  gratia  abbas  Abbendunensis,  et  cae-  jope^^ 

"  tera.     Exequentes   mandatum  Apostolicum  nobis   sic  impo-  ^   .  gt'flie 

**  situm,  sicut   tenor   literarum  nostraram,    qnas  nuper  vobis  barons. 

**  transmisimus,  vobis  plenins  intimavit,  Sancti  Panli  Sanctique 

*^  Martini  capitulis,  G[alfrido]  deBoclande  ejus*  ecclesias  decano, 

*'  et  conventui  Sanctas  Trinitatis  Londoniensis  literas  nostras,^ 

**  domini  Papse^  resoripti  verba  continentes,  non  solum  semel 

"  sed  ssepe  misimus ;   eis  auctoritate  Apostolica  districte  prae- 

*'  cipientes,  ut  excommunicationis  et  interdicti  sententias  latas 

**  in  persequentes  dominum  regem  et  civitatem  Londoniarum 

"  diligenter  publicantes,  inviolabiliter  observarent;    qui  adeo 

"  irreverenter  Apostolicum  vilipendere  mandatum  prassumunt, 

**  quod  easdem  sententias  publicare  vel  etiam.  observare  per 

**  contumaciam  contempserunt,  in  divinis  obsequiis  excommu- 

**  nicatis  scienter  communicantes,   sententiarum  domini  Papaa 

**  violatores,  et  mandati  ejus  contemptores  manifestos  omnino 

*'  se  in   omnibus   exbibendo;    de   quibus  per  patentes  literas 

**  capituli  Sancti  Pauli  Sanctique  Martini  [per]  clericos  et  nun- 

**  cios  ejusdem  decani  nobis  specialiter  destinatas,  et  per  alias 

**  sufficientes  probationes,  plenam    habemus    certitudinem    et 

"  constantem.    Praeterea  de  regno  IVancorum  quidam   nobiles 

**  advenerunt  cum  armata  manu  militum    et   clientum,   quos 

**  omnes  proculdubio  eadem  excommunicationis  sententia  volu- 

"  mus  ^  esse  ligatos.    Nam  contra  dominum  regem  et  sanctam 

**  Bomanam  ecclesiam  invadunt  regnum  Angliae,   cotidie  de- 

**  prasdantes  illud,  et  pro  parte  detinent  occupatum;   quod  est 

"  cunctis  in  Anglia  et  multis  alibi  manifestum.     Quocirca  jam 

"  diotos  nobiles,  castellanum  scilicet  de  Sancto  Audemaro  cum^ 

'*  SIUS  sociis,  qui  contra  regem  ad  occupandum  vel  invaden- 

**  dum  regnum  Angliae  opem  vel  operam  impenderunt,  insuper 

**  praedictum^  decanum,  necnon  et  omnes  canonicos  et  clericos 

"  cujuscunque  dignitatis  aut  ordinis  de  ecclesiis  praafatis  et 

*'  civitate,    ad  quorum  notitiam  mandatum  pervenit,  vel  qui 

'*  se  absent averunt,  vel  quocunque   modo  procuraverunt   quo 

**  minus  perveniret  ad  illos,  auctoritate  Apostolica,  qua  fungi- 

**  mur    in    hac    parte,    denunciamus    excommunicatos ;    vobis 

"  eadem  auctoritate  injungentes,   quatinus   omnes  praedictos^ 


1  i.e.  of  St.  Martin's. 

2  nostras"]  ova..  C. 

3  domini  Papce"]  dicti,  "W,    Papce 
is  inserted  by  Par.  in  the  margin. 

4  volumus]  novimus,  O.  W. 


*  eum  suis  sociis]  This  is  in  place 
of  the  list  of  names  given  above  (p. 
648),  which  is  repeated  in  O.  W. 

^  pradictum]  ssepedictum,  O.  W. 

^  prasdictos']  supradictos,  O.  W. 


4 


the  barons,  , 


50         MATTH^I  PABISIENSrS  CHBONICA  MAJORA. 

excommuiiicEitos  publics  denancietis,  et  faciatis  per  totam 
parrochiam  veBtrain  pnblicari,  tarn  deoamim  quam  nobilea 
Buprajiictoa '  personalitBr  nominando;  ita  circa  toe  et  illud 
quod  in  primis  literis  vobis  directum  continetar  jnandatnm, 
Bolliciti  exiatentea,  ne  penes  snmmam  pontifioem,  quod 
absit,  poaaitifl  redargni  negligentite,  sed  potina  de  diligentia 
commendari.    Valete." 

Vl  LodaioieVfS  liter  as  ayneolaiorioB  Iiondoniaa  mMerit. 

letter  of  Hac  quoqne  tempeatate,  Lodowicns  baronilras  et  ciyibnB 
LiOaifl  to  Londoiiita  commorantibna  [acripait]  in  hsec  verba :  "  Lodowicua, 
filing  Pbilippi  regis  priraogeuitua,  tmiversia  fidelibna  et 
"  anticis  snis  qui  ennt  Jjondoniis  galutem  et  aiuceram  dilec- 
"  tionem.  Sciatia  cerbiasime,  quod  ipsa  [die]  Dominica  mensia 
"  PaacluB  erit&na  apnd  Caleaiom,  parati  per  Dei  gratiam  trans- 
"  fretare.  Super  eo  quod  Toa  in  omnibna  negotiia  meis  strenuo 
"  et  viriliter  habniatia,  vobis  refero  gratiaa  copiosaa;  voa 
"  ftttente  rogantea  et  attentissime  reqoirentes,  quatiniM,  sieut 
"  aemper  fecistis,  adbuc  yoa  fortiter  et  atrenne  teneatia. 
"  Volumua  enim  quod  eerti  aitis,  qnod  in  brevi  Labebitia  noa 
"  in  Buocnraum  Testrum.  Et  vos  attente  rogamua,  nt  super 
"  bia  nnllis  aliia  suggeationibna*  Tel  literis  aut  nunciis 
"  credatis ;  credimiia  enim,  quod  super  bis  falsae  literas 
"  tabebitis  ant  nnncios  seduotorea.    Valete." 

Eodem  tempore  esderunt  ab  urba  Londoniamm  baronea  cum 
militibna  qui  nuper  de  regno  Franoorum  advenerant  ad  eqne- 
strem  ludnm,  quod  hastiludium  vel  tomeamentum  dicitur, 
cum  haatds  tantam  et  lineia  annataria.  Cumque  equoa  cnreint 
agitantes  et  ae  mntno  cuni  bastis  ludendo  percutientea  diem 
aliquaatulum  protraserant,  quidam  ex  Prancigenia  bastam 
qnam  tenebat  ludendo  dirigena  in  Gauiridum  de  MandeTiUe' 
comitem,*  ipama  letaliter  vulneravit.  At  idem  cornea  mortem 
aaam  auo  percusaori  poet  diea  paucos  in  dolorem  et  querimo- 
Qiain  multorom  moriena  condonavit. 


Tourna- 


Obiit  Gal- 
frid«s  de 

Mande- 


Qaornodo  Walo  legatas  ad  T[hiU^pami\  regent  Framcoriim  venerit. 

The  legate      Sub  hia  quoqne  diebua  magiater  Walo  a  domino  Papa  misana 
Walo  goes  venit  in  Fnuuciam,  ut  Lodowici  progreasum  in  Angliam  anc- 


1  su^^adictot\  antediotos,  O.  W. 
'  W.  adda/ote'f. 


^  His  shield  and  sword  (inverted) 
"e  represented  jn  the  margiQ. 
*  O.  W.  add  Essexia. 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


651 


toritate  Apostolica  impediret.    Qui  cum  ad  regem  PMiippum  A.D.  1216, 
petvenisset,   porrexit  ei  literas  ex  parte  domini  Papae  depre-  *o  France 
catorias,    in  quibus  confcinebatur,  ne  permitteret  filium  suum  ^^  .^P 
Lodowicnm  Angliam  liostiliter  adire,  vel  regem  Anglonim  in-  proceed - 
quietare  in  aliquo ;  sed  ipsum  ut  Bomanss  ecclesiae  vassallum  ings. 
protegeret,  defenderet,  et  diligeret,  cujus  regnum  ad  Eomanam 
ecclesiam  ratione  dominii  pertinebat.    Eex  autem  Francorum, 
cum  haec  verba  intellexisset,  inconfcinenti  respondit;  **  Regnum  Opinion  of 
"  AnglisB  patrimonium  Petri  nunquam  fait,  nee  est,  nee  erit-  ^^*^P  ^^^ 
**  Eex  enim  Johannes,  multis  retroactis  diebus,  volens  fratrem  JqJuj's 
**  suum  regem   Eicardum  a  regno  Anglise  injuste  privare,  et  power  of 
**  inde  de  proditione  accusatus,  et  coram  eo  conrictus,  dam-  making  his 
"  natus  fuit  per  judicium  in  curia  ipsius  regis;  quam  senten-  ^^^^g^^^ 
tiam  pronunciavit  Hugo  de  Pusatz,  episcopus  Dunelmensis, 
Et  ita  nunquam^   fuit  verus  rex,  nee  potuit  regnum  dare. 
Item  si  aliquando  fuit  verus  rex,  postea  regnum  forisfecit 
per   mortem  Arthuri,  de  quo  facto  damnatus  fuit  in  curia 
**  nostra.    Item  ^  nuUus  rex  vel  princeps  potest  dare  regnum  f.  46  b, 
suum    sine    assensu  baronum    suorum    qui  regnum    illud 
tenentur  defendere;    et  si   Papa  hunc  errorem  tueri  decre- 
verit,    perniciosissimum   regnis    oronibus    dat    exemplum." 
Tunc  quoque  magnates  omnes  uno  ore  clamare  cceperunt,  quod 
pro  isto  articulo  starent  usque  ad  mortem;  ne  videlicet  rex 
vel  princeps  per  solam  voluntatem  suam  posset  regnum  dare, 
vel  tributarium  facere,  unde  nobiles   regni   efficerentur  servi. 
Acta  autem  sunt  bffic  apud  Lugdunum  ^  die  decima  quinta  post 
Pascha. 


<( 


<( 


<( 


(( 


<c 


fe 


<c 


Qualiter  idem,  legatus  Lodowico  interdixU  ne  irei  in  Angliam. 

In  crastino  itaque,  proourante  rege   Prancorum,  supervenit  The  legate 
Lodowicus   ad  colloquium,  et  torvo  vultu  respiciens  legatum,  forbids 
juxta  patrem  suum  resedit.    Quo  facto,  legatus  multis  precibus  enter^Eng- 
coepit  rogare   Lodowicum,  ne  iret  in  Angliam  ad  invadendum  land. 
vel   occupandum   patrimonium  Eomanas  ecolesiaB;   et  patrem 
ejus,  ut  prius  fecerat,  ne  ipsum  ire  permitteret.    Rex  autem 
Prancorum  legato   protinus  respondit,   dicens:  "Ego  domino  Speech  of 
"  Papas  et  ecclesiae  Eomanas  devotus  semper  fui  et  fidelis,  et  in  Philip  to 
**  omnibus  agendis  suis  negotia  sua  omnia  efficaciter  buc  usque        legate, 
*'  promovi;   sed  neo  mode  per  consilium,  meum  vel  auxilium 
**  filius   mens  Lodowicus   contra  Eomanam   ecclesiam  aliquid 
*^  attemptabit.    Veruntamen  si  jus  aliquod  sibi  Lodowicus  de 


1  nunqvam\  non,  O.W. 

2  O.  W.  ins.  dixit  quod, 
'Dean.  Brial  (Recueil  des  Hist. 


des  Ganles,  xvii.  p,  721)  suggests 
Laudunum  (Laon)  for  Lugdunum* 


pr:-' 


M4tth:.ei  paeisiensis  chronica  majora. 


prosecnte 
his  claii  " 


A.D.  121S. '*  regno  Anglim  vendicat,  audiatur ;  et  quod  juatum  flimt 
Discnasion  "  ooneedatur  eidera."  Ad  hiBC  miles  qnidam,  qnem  Lodowieofl 
'  procaratoretn  annm  constitnerat,  sargena,  audientibiia  conctia 
reapoDdit ;  "  Domine  res,  res  notissima  est  omnibus,  quod 
'  Johaimes,  diefcns  res  Angliae,  pro  Arthuri  nepotis  [gui]  prodi- 
'  tione,  qnem  propriis  manibua  intereniit,  in  curia  veetra  per 
"  jadicium  parinm  suorum  ad  mortem  sit  conilemnatuB,  ao 
'  poatmodum  a  barooibus  Anglite  pro  multis  homicidiis  eb 
'  enorruitatibus  aliia,  qnaa  ibidem  fecerafc,  ne  regnaret  super 
'  eoB,  reprobatns ;  nade  idem  barones  werram  contra  eum  jam 
'  moverunl,  ut  ipsum.  a  aoHo  regni  immutabiliter  depellant. 
'  Prieterea  res  BSspediccus,  prieter  asaensum  magnatum  aaorum, 
'  regnnm  Angli^e  domino  Fapse  contalit  et  ecclesise  Bomauce, 
'  ut  itemm  illud  reciperet  ab  eis  tenendam  sub  ammo  tribute 
'  mille  raarcarum.  Et  ai  coronam  Angiife  sine  baronibas 
'  alicui  dare  non  potuit,  poLnit  tamen  dimittere  earn;  qnam 
'  Btatim  cam  reaignavit,  res  esse  deaiit,  et  regnum  aine  rege 
'  Tacavit.  Vacana  itaque  regnum  sine  baronibus  ordinari  non 
'  debnit ;  unde  barones  elegerunt  dominum  Lodowicum  ratione 
'  usoris  Buee ;  cujus  mater,  regina  scilicet  GasteLlm,  sola  es 
'  onmibns  fratribus  et  sororibaa  regie  Angliss  viyena  fuit." 
Tunc  legatua  proposuit,  quod  n 
nnde  ez  constitutione  generalis  i 
uaqne  in  qnataor  annos,  et  o 
Apostolicie  eecura  permanere; 
Bon  debnit  werram  dicto  regi  u 
Ad  hiec  procurator  Lodowici  respondit;  ' 
'  crucem  anmptam  werram.  moverat  domino  Lodowico,  efc  cas- 
'  trum  de  Buncham.'  obsederat  et  illud  destruserafc;  Ariam' 
'  similiter  ceperat  et  ex  maxima  parte  illam  combusaerafc,  et 
*  inde  milites  multos  et  servientea  captivoa  abducens,  adhuo 
'  detinet  inoarceratoa ;  castrnm  quoqne  de  Liens'  obsedit  et 
'  ibi  multoa  interfecit;  oomitatum  de  G-isnea,  qui  de  ligio 
'  domici  Lodowici  feodo  est,  ferro  et  flamma  devastavit ;  et 
'  adhuc  etiam  post  cruoem  sumptam  in  werra  eat  contra  domi- 
'  num  Lodowicum,  nude  justnm  bellum  potest  movere  contra 
'  ipsnm."  Legatus  itaque  Ms  rationibua  non  oontentus  pro- 
Libait,  Bicut  priua,  sub  pcena  excommunicationia,  ne  Lodowicua 
Angliam  intrare  prtesnmeret,  et  patrem  ejus,  ne  ipsum  ire 
permitteret.  His  auditis,  Lodowicna  patri  suodiait;  "Domine, 
"  etsi  ego  tcmo  vester  ligiua  eum  de  feodo  quod  miH  de- 
"  diatis  in  partibua  cismarinis,  de  regno  Anglise  ad  voa  non 


s  Johannes  erat  cruee  aignatua, 
""I  pacem  habere  debnit 
Quia  ana  sub  protectione  aedis 
mde  medio  tempore  Lodowions 


'  Bouehain. 

'  Aire,  y.  p.  572. 


:m 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS. 


653 


"  pertinet  statuere  quicquam;  unde  me  subicio  jndicio  parium  A.D.  1216. 

"  meorum,  si   debetis   cogere  me  ne  prosequar  jus  meum,  et 

**  praecipue  tale  jus,  de  quo  mihi  non  potestis  justitiam  exM- 

**  bere.    Bogo   itaque  vos  ne   propositum  meum  praepediatis, 

'*  quin  prosequar  jus  meum ;  quia  pro  Ksereditate  tixoris  meas 

**  usque  ad  mortem,  si  uecessitas  coegerit,  decertabo/'    Et  his 

dictis  Lodowicus  cum  suis  a  coUoquio  recessit.     Quod  videns  Departure 

legatuB,  rogavit  regem  Francorum,  ut  salvum  sibi  conductum  o^tbe 

praeberet  usque  ad  mare.     Oai   rex    respondit;  **Per  terram  ^^^^' 

"  nostram.  propriam  conductum  libenter  prssstabo ;  sed  si  forte 

"  incideris  in  manus  Eustacbii  monaohi,  vel  aliorum.  hominum 

"  Lodowici,  qui  custodiunt  semitas  maris,   non  mihi  imputes 

"  si  quid  tibi    sinistrum  contingat."     Hasc    audiens  iegatus 

iratus  a  curia  recessit. 


Lodowicus  in  Angliam  intit, 

Lodowicus  postea  in  crastino  Sancti  Marci  Evangelistae  apud  Philip 
Melun  veniens  ad  patrem  suum,   rogavit  eum  cum  laorimis,  gives  Louis 
ne  sui   itineris   propositum    impediret.     Addidit    etiam    quod  P^'^^^sion 
baronibus  Anglias  juramentum    prsestiterat,  quod  ipsis  veniret  ^j^^  ^^^ 
in  succursum  ;    unde  praeelegit  ad  tempus  excommunicari  a  tempt. 
Papa,    quam   crimen  incurrere   falsitatis.     Videns  autem  rex 
constantiam  filii  sui  et  animi  angustiam,  mente,  voluntate, 
et  adjutorio  consensit;  sed  prsevidens  futurorum  even- 
tuum  pericnla,  palam   assensum  non  adhibuit;  et  sic 
non  quasi  volendo  vel  persuadendo,  sed   quasi  permit- 
tendo,  licentiam  concessit,  et  cum  benedictione  dimisit.    Tunc 
Lodowicus,  missis   ad  curiam  Eomanam  nunciis,  qui  ibi  jus, 
quod  sibi  de  regno  Angliae  vendicabat,   coram  domino  Papa 
protestarentur,  sub  omni  celeritate  cum  comitibus,  baronibus, 
militibus,  et   servient ibus  multis,  qui   secum  iter  Anglioanum 
juraverant,  festinavit   ad  mare,  ut  legatum  in  Angliam  prae- 
veniret.    Yenientes  igitur  universi  ad  Caleis  portum,  invene-  Louis 
runt  ibi  secentas  naves  et  quater  viginti  coggas  bene  paratas,  crosses 
quas  Eustachius  monachus  contra  adventum  Lodowici  ibidem  ^^. 
congregaverat ;  Ulasque  cum  festinatione  omnes  ingressi,  N^ep-  and  lands 
tunc   sese  ccmm.iserunt,   atque    velis    patentibus   aequora  sui-  at  Stonar 
cantes,   in  Tanet  insulam,  in  loco   qui    Stanhore  dicitur,   xii.  ^^  Thanet, 
kalendas   Junii  appulerunt,^     Erat   tunc   rex   Johannes   apud     ^^ 
Doveram   cum   exercitu    suo ;    sed    quoniam    alienigenis    fuit 


*  There  is  a  picture  of  the  land- 
ing at  the  foot  of  the  page,  with 


*^  Applicat  Lodowicus"    above  it. 
The  dramng  is  also  in  C. 


654         MATTHJII.  PAEISIENSIS  CHEOSICA  MAJOHA. 

A.D.  1216.  atipendiariia  Tallatns  et  militibus  transmarinia,  Lodowico  ap- 

plicanti  non  est  auauB   oconrrere,  ne  forte  ia   neceasitrate   belli 

ipBum   relinqnentea   ad    Lodowicum    sese   transferrent.      Unde 

praselegit  ad   tempus  recedere,    quam  dnbium   certamen  inire. 

I^igit  rex    Fugit  ergo  res  a  facie  Lodowici,  relinqnena  Doyerense  castrum 

Johannes    Bub  custodia  Huberti  de  Borgo ;  nee  cessavit,  donee  priue  ad 

aapienUT.    Q^j^fdj-j^  ^c  deinde  ad  'Wintoniain  UBqne,  fngiendo  pervenit. 

At  Lodowjcna,  cum.  neminem  sibi  resistere  cogiioviaset,  apnd 

Samdwieum  de  oavibus  esiens,  proviuciam  totam,  prwter  Do- 

Terense   castram,    aibi   continue   Bnbjugavit;    et    Iter  verSUS 

Louis  takes  liondoniaa   dirigens,  castrum   Rofenae  in    suaiu   reeepit 

T™^?*^^  poteatatem.      Deinde  Londonias  veniens,  (itun  ingenti  omnium 

is  received  baronum    Isetitia    suacoptua    est.        Cepit    itaqne    homagia    et 

with  joy  in  fldelitatem  ab   omnibus  baronibua   ac   civibuB,   qui  ibidem   ex- 

Londoa.      pectaverant   ipsina    adventum.      Ille    vero    taotis    saerosanctia 

EvangeSiis  jnravit,  quod  singulis  eomm  bonas  leges  redderet, 

simnl  et  amissas  li«reditatea ;  et  postea  in  brevi,  scilicet, 

xviii.  kal.  Julii,  se  ad  ulteriora  terrse  transferena,  totam 

circumjacentem   provineiam   sine    difficultafce    sibi    eon- 

f.  47.  tinuo  subjwgavit.     Scripsit  etiam  regi  Scottonim,  et  eunctia 

He  de-         magnatjbus  Anglife  qui  nondum  sibi  homagium  fecerant,  ut  ad 

wands  the  gj^g  fldelitatem  venirent  vel  a  regno  Anglise  cam  festinatione 

the'^ig''    recedereut.    Quid  pluvaP  concurrebant  ad  ejus  edictum  Wil- 

of  Scots      lelmnB  comes  Warrenne,  'WCillelmns]  cornea  Arundel,  Wtillel- 

and  the       mas]  comes  Saresberiensis,  WpUelmus]   MareaealliiB  jutenis, 

bnghsh        g(.   g^ijj   multi    cum    illig,    regem    Jobannem    deserentea,    quasi 

plena  jam  seourifcate  concepta  quod  Lodowicua  regnum  Anglite 

Nota  prm-  optineret.       Oonsfcituit    autem     diotus     Lodowicna     magistmm 

suaplumem  Symonem    de    Langetima    cancellariam    Buum  ;    oajus    priedi- 

T""""*      catione  tarn  cires  ILondonienses  quam  barones  omnes  escom- 

ttina.  munioati  diyina  celebrari  fecenint,  qui  etiam  ipsum  Lodowicnm 

1  trasernnt. 


QuoinoAo  Walo  legatui  Lodovnewm  segiieres  in  Angliam  veait- 
The  legate      Eodem  tempore,  cum  Walo  legatus  de  progressu  Lodowici 
"*'''  in  Angliam  certifieatus  fnisset,  ipse  ut  diligens  mamdati  exe- 

Eneland.  cutor'  Apostolici,  ipaum  secuturus  tranafretaTit,  atqne  iUsesus 
inter  bostes  transiens,  apnd  Grloyeroiam  ad  regem  Johaimem 
He  eicom-  pervenit.  Quem  res  cum  magna  alacritate  Bnacipiena,  spem 
Lo^*^s^  Buam  totam  in  eo  posait  hostibus  reaistendi.  At  legatua,  epi- 
all  his  scopifl,  abbatibtts,  cum  clericis  quoa  habere  poterat,  convocatis, 
followers.    Lodowicum  nominatim  cnm  complicibus  et  fautoribus  suis  et 

'  execator]  So  altered  by  Paris  ftom  exemptor,  -which  B.  had. 


I 


|l!.il|IL  pr."".'."''!?'!  'ir." ■''■;■  -.■«•-••:••■  •, f,; ■. .  . i 


DE  TEMPORE  REGIS  JOHANNIS.        655 

praBCipue  magisfcrum  Symonem  de  Langetuna,  pulsatis  campanis  A»D.  1216. 
et  candelis  accensis,  excommimicavit,  prsBcipiens  ipsis  episcopis 
et  aliis  tmiversis,  ut  singulis  Dominicis  diebus  ac  festivis  per 
totam  Angliam  sententiam  publicarent.    Sed  ad  haec  magister  Appeal 
Symon   de  Langetuna  et   magister    Gervagius   de  Hobrugge,  ^S^^^^* 
ecclesise  sancti  Pauli  Londoniensis  precentor,  cum  quibusdam 
aliiSa  dixerunt  se  pro  jure  efc  statu  Lodowioi  appellasse,  unde 
sententiam  illam  irritam  habuerunt  et  inanem.    Eodem  tempore  John  is 
recesserunt  a  rege    Jobanne   milites    omnes  et  servientes  de  ^eserted 
regione  Flandrensi  et  finibus  transmarinis,  prater  solum  Pic-  j^jemines. 
tavenses;  quorum  qui  dam  Lodowico  adbaeserunt,  nonnulli  vero 
ad  propria  remearunt. 

jLodowieus  Australes  Anglice  provmcias  sihi  suhjugavit  ^otenter* 

Sub  diebus  illis  Lodowicus,  ab  urbe  Londoniarum  in  maximo  Xouis 
militum  tumultu  exiens,  Cantiae   provinciam  hostiliter  invasit,  reduces 
eamque  sibi  totam  prseter  Doverense   castrum  nemine  resis-  ^^^^  »^d 
tente  subegit.      Deinde   progrediens,    Suthsexam  cum  villis  et 
munitionibus  potenter  optinuit,    Ubi  juvenis  quidam,  Willelmus  j^ota  de 
de  Colingeham  nomine,    Lodowico    fidelitatem    facere    con-  Willelmo 
temnens,  congregatis   ad  mille    sagittariis,  loca  deserta  et  ne-  ^^  Vautz. 
morosa,  quibus  ilia  abundat  regio,  petivit ;   atque  toto  hostili- 
tatis  tempore  Francigenis  nimis  infestus,  multa  ex  eis  milia 
interfecit.     Lodowicus   tandem   Wintoniam  veniens,    civitatem 

sibi  cum  castello  civitatis  et  castro  episcopi  et  tota  pro- 
vincia  subjugavit.  Hugo  de  ITevilela  ad  Lodowicum  veniens 
reddidit  ei  castellum  de  Merleberge,  et  homagium  fecit. 
Deinde  ad  Hodiam,^  municipium  episcopi  Wintoniensis,  Lodo- 
wicus se  conferens  turrim  obsedit.  Erant  autem  in  ea  tres 
tantum  milites  et  decern  servientes,  qui  constanter  defensioni 
vacabant.  !N'am  die  tertia  postquam  Francigenaa  macbinas  suas 
in  orbem  turris  coUocassent,  et  insultus  acerrimos  et  crebros 
fecissent,  exierunt  de  tund  dicti  tres  milites  et  tot  servientes; 
atque  ex  adversa  parte  totidem  occupantes  milites  et  clientes 
sine  sui  laBsione  in  turrem  sese  recepernnt.  Denique  completis 
in  obsidione  quindecim^  diebus,  reddiderunt  turrim  Lodowico, 
et  egressi  sunt  numero  tredecim  tantum,  sal  vis  sibi  equis  et 
armis,  in  magna  admiratione  Francorum.  Oesserunt  igitur  in  ^ji  ^he 
potestatem  Lodowici  omnes  provincias  Australes,  praeter  sola  south  of 
castella  de  Do  vera  et  Windelesboures,  qu^  optime  militibus  England, 

munita  ad  Lodowici  sese  prasparabant  adventum*    Interea  Wil-  ^^®P 

jr      r  Uover  and 

lelmus  de  Mandevilla,  Bobertus  filius  Walteri,   et  Willelmus  Windsor 
— . castles, 

1  Odiham  in  Hampshire.  submits. 

2  guindecim^  octo,  B.  O.  W.    It  is  altered  by  Paris. 


p 


'''^^?!!ilii 


MATTH^I  PAfilSIEifSIS  CHRONICA  JMAJOEA. 


A.D.  1916.  de  Hnntingefeld,  i&  maltitndiae  gravi  militum  et  clieutuni, 

proTincias    do    Hesexe    et  de   Snfolcb   Lodomco  Bubjugamnt. 

Caatles       Inter  hfec  omnia  rex  Johannes  caetella  de  "Walingeford,    de 

fortified       Oorf,  de  Warharu,  de  Briatollb,  de   Divisie,  et  alia,    qiite   lon- 

b  diuumerare,  militibns,  vicbnalibns,  et  armis  optime 

Commanivit. 


b;  Jobn. 


giving  an 
account  of 
their  pro- 
ceediDgs. 


Qttod  nUTicm  Lodoviici  Bomce  egeriiit- 
Circa  dies  iatoa  Euncii  Lodowici,  qnoa  ad  curiam  Bomanam 
miserat,  eidem  eoripserunt  sub  hac  forma:  "  Escellentissimo 
Domino  eno  Lodowico,  domini  regis  Francomm  primogenito, 
D.  de  Corbolio,  S.  de  Monte-insito,  et  G.  Limeth,  nunoii, 
aalntem  et  fldele  servitiuni.  Jfoverit  escellentia  vestra, 
quod  nos  die  Dominica  ad  mensem  Paechx  yenimus  ad 
dominnm  Papam,  salvia  personia  et  rebus  nostris;  et  eodem 
die  intravintns  statlm  ad  ipsnm.  Qnem  hilarem  invenimns, 
sed  Yulta  trisbem  Be  nobis  exhibnit.  Et  prEcsentatis  Uteris 
noatris,  et  propoBita  aalutatione  ex  parte  yeetra,  ipse  nobis 
reapondit  qnod  '  Dominna  veafcer  non  sit  dignua  salntatione 
'  nostra.'  Ego  vero  atatim  respondi ;  '  Pater,  credo  quod 
'  anditis  rationibus  et  escusationibua  domini  noatri,  invenie- 
'  tis  enm  dignum.  salntatione  vestra,  utpotc  Ohristiannia  Ca- 
'  tholicnm,  vobia  et  Komanffl  Eocleaiie  semper  devotnm.'  Et 
sio  ilia  die  a  praesentia  domini  Papffl  recesaimuB,  Sed  in 
receasu  nosfcro  benigniaaime  dixit  nobis  dominus  Papa  quod 
noa  libenter  audiret,  quando  et  qnotiens  veLemus.  Seqaenti 
die  Mortis,  dominos  Papa  miait  serrientem  qaendam  ad 
hospitium  noatrum,  nt  Teniremua  ad  ipsnm,  et  statim 
Tentmns  ante  enm,  et  ipse  multa  disit  contra  noa,  cum 
propoeuissemns  causam  vestram,  qnse  videbantur  impag- 
naj^  factum  veatrum  et  rationea  -vestras.  Et  atatim  flnito 
eermone  suo,  percusso  pectore  cam  magno  gemitn,  inft-e- 
mnit  apiritu,  et  dixit;  '  Heu  miii,  qnia  in  hoc  facto  eccle- 
aia  Dei  non  potest  evadere  confusionem.  Si  enim  res 
Angliffi  Tincitur,  in  ipaiua  cocfuaione  confandimnr ;  quia 
vaesallua  noster  est,  et  teueraur  enm  defendere.  Si  dominos 
Lodowicos  vincitnr,  qnod  Deus  avertat,  in  ipsins  Iteaione 
Iwditur  Eomana  ecclesia,  et  ij^ns  Isesionem  propriam  repu- 
tamus.  Seoiire  ^  enlm  semper  liabuimns,  et  adhnc  habemos, 
quod  ipse  in  omnibus  nece^itatibns  debeat  esse  brachinm, 
solatinm.  in  oppreasionibus,  et  refnginm  in  peraecutionibua 
eccleais  Eomante.'  Et  in  fine  dixit,  qnod  melius  rellet 
mori,    quam    aliquod  malum  vobis  accideret  in  hoc  facto. 

•  Secure  is  written  over  an  erasnre,    O.  W.  have  ^leni  for  Secure. 


t. 


Et  8IC  ilia  die    recessimuB     Ptieterea,  ds  coasilio  qaorun  A.B.  1316. 
dara   Garduiailiuni   ezpectatDae   diem  Aeccnsioiua    ne  C[nid 
stfttnatar  contm  voa     quoniam  die  illft  solet  Papa  innovire 
^ntentiaa  bom      Dixerat;  enim  nobia  Papa   qnod  ipse  eti. 


pectaret 


dommi  Waloms     YaletQ 


£ic  pommiw  ohjeehonet  Lodovnei  et  Invronum  AngluB  eontia 
regem  Johmtnem 

Prima'  propomtao  contra  regem  Angliae  fuit  in  prteBentta  Beasona 
domini  Pap(6  a  nanciiB  enpradictie    quod  Artlmram  nepotem  gi''^  by 
saam  propnia  manifans  per  proditionem  interfccit     pesaimo  gm^i^ 
mortis  geuere    qUod  Angb  mnrdnmi  appellant     Pro  qao  facto  ^oib  to  the 
idem  rex  condenmatiis  fut  ad  mortem  in  oona  regis  IVan  Pope  for 
coram   per  judicium   pannm  snomm     Ad  hano  objectionem  dediromng 
oppomt  dominna  Papa    qnod  baronea   Franoiaa  non  potuemnb 
jndioare  enm  ad  mortem    qoia   est  ^  res  laonctai   et  ita  sit 
anpenor    per  baronea  tanquam  mferiorea    non  potwt  ad  mor 
tem  condemnari    quia  major  digoitas  quodam  modo  absorbet 
minorem      Eb   praeterea    inoivile   videtnr    eb   contra    canoues 
esse  m  bominem  c^entem   non  vooatum   non  convictum   nee  f  47  b. 
confeesnm   m.ortis  terre  sententiam     Ad  hoc  nuneii  BUpradicti 
reBpondenmt         Consaetudo   est  m  regno  Fnuicorum     quod 
rex  babet  omnimodam  jnriadictionem  in  homines  suos  ligioe 
ct  rex   Anglic   erat    snug   bomo   bgms    tanquam   comes   et 
dux      ergo   licet   S'lset   alias   rex   innncbns     tamen  tanquam 
'    comes  et  dm  erat  de  junsdictione  donimi  regis  Francomm 
Sed'  Bi  cornea  et'  dux  m  regno  Francorum  delmqueret   pos 
•  set  et  deberet  jndican  ad  mortem  per  pares  saos     Immo  si 
non  esset  dus  vel  comes   vel  homo  hgiuB  regis  Franciss    et 
deliqmsset  m.  regno  Francis  rations  dehcti  in  regno  perpe 
trati  potnemnt  barones  enm  judicare  ad  mortem     Alioqum 
at  rex  Aaghra  quia  rex  erat  innnctna  non  posset  jndioan  ad 
'    mortem    impnne  poaset   mtrare  regnum  IVancise  et  luterfi 
'  cere  barones  Franoiae    sicat  interfecit  Arthurnm 


•  In  the  margin  m  rubnck  ib 
"  Vscat  Qsqiie  ad  boc  signnm 
0.1 1  !-<■  (i.e  p  663)  The  passage 
18  coDBeqaently  onutted  by  the  first 
himd  m  C,  bat  meerted  m  a  diffe- 
lent  baud  on  a  separate  leaf 


'  eat'}   So  altered  b;  Far   from 

t 

'  Sed        Franeonan}  om  O 

'  «(]  Tel,  W 


TKATFBXl  VASJSmSSm  CBBO^IOA.  UAJOBA. 


AJ).  1316.  Vemias'^  rd  geatm  super  hoc. 

The  true  Revent  non  fiiit  res  J[oliaimea]  ju^te  vel  rite  abju-  " 
^^  ^'  °  dicattis  a  Normannia,  quia  idem  rex,  non  jadicialiter 
tbat  Philip  sed  violeoter  spoliatus,  misit  propter  restitutioneoi  r^ 


hadrefosed 


Franoorum  P[hilippo]  nimcios  solempnes  et  prudentes, 
videlicet,  Eustachimn  episcopum  Elyensem  et  Huber- 
tom  de  Burgo,  viros  diBcretoa  et  facimdos,  Bignificaus 
ei  quod  libenter  veniret  ad  cariam  euani,  jmi  per 
omniSi  super  Ula  re  pariturus  ac  responsnrn^ ;  sed  ut 
provideretur  ei  salvus  conduetus.  Et  respondit  rex 
Philippus,  sed  non  sereno  Tultu  vel  cbrde ;  "  Libenter. 
"  In  pace  salvo  v^niat."  Et  episcopus ;  "  Domine,  et 
"  redeat."  Et  res;  "  Ita  sit,  si  parinm  suoram  ju- 
"  dicium  hoc  permittat."  Et  cnm  supplicassent  onmes 
nnncii  t^b  Anglise,  ut  Hceret  ei  salvo  venire  et 
redire,  rex  Franeorom  iratus  cum  juramento  aolito 
respondit  ;  "  Per  Sanctos  Francise,  non  nisi  mediante 
"  judicio."  Et  cuM  adderet  episcopus  pericula  qote 
possent  eontingere  per  adventum  ejus,  ait;^  "Domine  ■ 
"  rex,  non  poaset  dux  Normannise  ad  curiam  vestiam 
"  venire,  nisi  veniret  rex  Anglise,  cum  una  persona 
"  sint  dux  et  rex,  quod  non  permitteret  aliquo  mode 
"  bamagium  Angliie,  eisi  ipse  rex  hoc  vellet ;  immi- 
"  n^rent  enim  pericnia,  ut  nostis,  captnne  vel  eeedis' 
Col  respondens  res,  dixit;  "■Et  quid  hoc,  domine  epi- 
"  scope  i  Bene  ecitur,  quod  dns  Normaimiee,  qui 
"  tei^ns  mens  est,  Angliam  mH  adqnisivit  violenter 
"  Et  si  suMito  aliquid  accrescit  in  honorem,  perdetne 
"  per  hoe  dominus  capitalis?  absit."  Ad  quod  com 
noncii  nihil  poterant  rationabiliter  respondere  redi^imt 
ad  dominum  regem  Anglise,  quie  audierant  et  viderant 
nuncmntcs.  Bex  autem  noloifc  se  committere  dubns 
casibns  et  judiais  Francorum,  qui  eum  non  dihgebant , 


■  ThiB  la  in  tJte  margiii. 


DE  TEMPOBB  REGIS  JOHANSIS.  659 

maxime  cam  timeret,  ni  ei  de  tnrpiasima  morte  Arthuri  AJ>.  I2ie. 
obieeretQr,    Juxta,  illnd  Oratii,  [Ep,  i.  1,  74] 
quia  me  veatagia  terrent. 
Omnia  te  versum  epectantia,  nttlla  retrorsnu). 

Magnates  tamea  Fraudse  nihilominus  processemnt  in 
judicium,  qaod  rite  non  debuenmt  facere;  ex.  quo 
judicaadiis  abfuit,  qui  adesse  voluit  si^  posset.  Unde 
si  res:  J[o1iaDnes]  abjudicatus  fait  per  adTersarios  suos, 
non  rite  abjudicabatur. 

Ad  lueo  Papa;   "  Mnlti  imperatores  et  principeB,  et  etdEuu  Th«  Fope'a 
"  Francomin   reges,  mnltos  in  amialibus   occidisse  legmitnr  ar^^nment. 

so  tameD  qnernqnirai  iUomm  legimns  morti 
'  addiotos.'  Et  cnm  Arthorua  apnd  Mirebel  castrum,  non  at 
,  Bed  qnaai  nooens  et  proditor  domini  et  aTonoali 
'  Bui,  coi  homagium  et  liganciam  feoerat,  oaptns  fnerit,  potoit 
*  de  jure  morte  etitun  tnrpiesima  sino  jadicio  condenmari." 


\i 


Seewtda  oljeotio  eanrndem  contra  regem  Jlphamiem]. 

Secimda  objectio  contra  regem  fait,  qood  BE^e  citatilB  non  Second 
pereonaliter  jari  parituma  comparuifc,  neo  eufficientom  r^pon-  f^***" 
ealem  pro  ae  ad  onriion  regis  PranoiBe   deatinavit.     Ad  hoc  ^^  lon^jis- 
dioit  Papa,  quod  ai  rex  Angliffi  fuerit  tantnm  oontnmax,  qnia  aadors 
oitatua  non  venit  nee  miait,    aed  propter  contnmaoiam  aoa  against 
BcJet  quia  puniri  ad  mortem  nee  debet.    Ergo  baroaes  ZVanoife  Jo'"'- 
non  potuwTmt  judicare  enm  ad  mortem,  sed  saltern  alio  modo 
pnnire  enm,  per  abladonem  Bcilieet  feodi  sni.    ITuneii  reapon- 
dernnt ;    "  Oonanetudo  eat  in  regno   FranciEe,    quod  ex   qao 
."  aliqnis  acouaatur  coram  sno' jndice  de  tam  cmdeli  homicidio 
"  qnod  murdrum  appeUatnr,  et  ille  qui  accusatnr  non  venit, 
"  nec^  modo  legitimo  se  exoaeat,    pro  convicto  habetnr,   et 
"  tonquam  convictua  per  omnia  jndicatnr,  et  etiam  ad  mortem,- 
"  ao  Bi  pneaens  eaeet"    Ad  base  Tapa,  reepondlt,  qnod  pactio  AnsTer  of 
potoit  esse  inter  regem  Francia  et  duoem  Normaumo),  vol  ^''^  Pope, 
antiqua  conauetndo,  qnod  dux  Ij'ormaimisa  noa  debet  venixe 
ad  oitationem  regis  Francis,  nisi  in  marchiam ;  unde  si '  non 
Tenit   citatus,  nee   deHquit,    nee   propter    hoc    potnlt  taliter 
pimiri.      Item  dicit  Papa  quod  si  sententia  lata  fait  ctaitra 
regem  Anglise,  non  tameu  nandata  fait  e^ecntioni,  qnia  non 


!«!3  nnSh,  W. 


MATTH^l  PABISIENSIS  CHRONICA  HAJOBA.  ■ 


A  D.  1S16.  ttdt  ocCisoB ;  tinde  proles,  qucun  ensoepit  pOBtea,  debet  ei  m 
UjBcoB^on  regno  snccedere  ;  qnia  rex  Anglic  noa  cominisit  crimen 
on  the  l^gte  majeetatia,  neo  orimen  hsereseos,  pro  qnibiiB  tautom 
BeooDd  fliinr  eiliffiredatnr  pro  delicto  patris.  Ad  h»c  nuocii  re- 
-  Bpondenuit ;  "  Consuetado  est  in  regno  Franciee,  quod  ex 
"  qao  aliqniB  est  dflmnatus  ad  mortem,  qnod  proles  suscepta 
"  post  sententiam  damnationis  snccedere  non  debet;  geniti 
"  tamen  imte  eeatentiam  encoedere  debent."  Sed  tamSn  , 
saper  hoc  ttnnoii  litigare  nolnerunt.  Item  dioit  !l^pa,  quod 
licet  rex  Angloram  judicatoa  esaet  ad  mortem,  et,  etiam  filii 
de  came  sua  geniti,  non  ideo  Blanca  deberet  ei  anccedere 
Bed  propinquiores  de  genere  ^ua,  videlicet  jai>les  fi:^tris 
primoganiti,  et  Ita  Boror  Arthiiri,  vol  Otho,  qui  fait  filius 
soraris'  primogemtte.  Et  ai  ponatur,  quod  regina*  Castell» 
debeat  HQCcedere,  et  ita  Blaaoa  filia  ej'iia,  non  est  Temm ;  quia 
masetilns  debet  pneferri,  res  scilicet  Castelte;  et  si  nollae 
eeset  maacolus,  prteferri  deberet  regina'  Lcgionum,  tanqnam 
prime^nita.  Ad  hiM  nnncii  dixerunt ;  "  Filii  fratria  non  debent 
"  anccedere,  ex  quo  tempore  latffl  sententitB  frater  non  vivebat  j 
'  et  ita  nepHs,  soror  scilicet  Axtturi,  non  debet  snccedere, 
'  quia  non  est  in  linea  descendenti,  cam  sit  filia  fratria. 
'  Similiter  tempore  latea  sententiffl  mater'  Othonis  non  vivebftfi, 
"  ergo  non  Bucceaait;  ergo  Otho  non  debet  snccedere.  Sed  ■ 
'  regina  Caetelle  vivebat,  qnte  ioror  erat,  et  ideo  saoceasit'; 
'  ergo  mortna  regina  Castellffi,  proles  aucoesait,  et  snccedere  " 
'  debnit."  Ad  hoc  dioit  Papa,  qnod  rek  Oastellra  sncoedere 
debet,  qnia  maeonlns  est,  vel  regina  tegionom  tanqnam  pri- 
mogenitH..  Noncii  disemnt,  quod  onm  plnrea  ainfc  haredes,  qni 
'sliQni  debent  snccedere,  et  ille,  qui  primo  loco  debet  sncce- 
dere, taoeat,  vel  luereditotem  [adlre^  negligat,  ille  qni  ultimo 
loco  est,  si  vnlt  adire  hEereditatem],  investiri  debet  haereditate 
ilia  Beonndum  oonsnetndinem  approbatsm,  salvo  tamen  jure 
alterins,  bI  reclEanaverlt.  Et  ideo  dominns  Lodonions  jntrat 
regnnm  Angliss,  nt  snnm.  Et  ei  qnia  propinqnior  velit  sDper 
Iloc  reolamare,  dominua  Lodowicna  faciet  inde  qnod  debet.*    ' 


I  Uatilda,  d&ngliter  of  H^uy  II., 
nife  of  Hemy  the  Uou,  dnke  of 
Ssiony. 

>  i  e.  AlieiKxa,  daoj^ter  of 
Hemy  IL,  wiCe  of  Alfonso  IIL  of 
Castile. 

*  B«reiigera,daaghteTof  AlfoDso 
and  AfieoMs,  wife  at  AUonao  IX., 
king  of  Ii&>ii. 

*  adife  .  .  .  bat^editaieiii]  cm.  B. 


'  In  the  margin  of  this  page  the 
fblloving  genealo^eal  table  ia 
written  in  the  St.  Alban's  hutd  :— 


ji^y^^a'jrk^ft.^ss^i^ita&i^LxigA^ 


JiWMPf '  JJ(i!jl«Jfc-«^**J>-'i«-  -  ■^ 


DE  TEMPORE  EEQI8  JOHANNIS. 


TerHa  oJ^ecHo  contra  regem  Johannem. 


Tnnc  disit  P&pck,  qnod  regnnm  Anglite  aaum  proprinm  est,  et  Third 

est  in  possessione  dominii  ratioBe  fidelitatis,  qnte  enper  hoc  est  i****""- 

ei  facta  pei-  jarametitum ;  et  etiam  ratione  ceusns,  qui  jam.  ei 

Bolutos   est  de  regno;  uude  cam  in   uullo  delinqaeret,  non 

deberet  sibi  gneiram  movere   Loddwions,   nee  deberet    earn 

spoliare    a    regno   Angliie   per    wen^m ;    masime    cnm    r^ 

Angllte  mnltas  habeat  terraa  in  feodo  regis  Franoiee,  de  qoi- 

boB  potest  ei  movere  werram.    Ad  htec  nimoii ;   "  Motcb  Aiit 

werra  et  jnstum  bellum   contra  regem  Anglic   antequam 

regniun  iUad  easet  domini  Fapm.     ^am. '  de  regno  Angltts 

Tsnit  Willelnins  de   Longaspada,*  et  multi  alii  cnm  eo  in 

mann  valida  et  armata,  qni  danma  mnlta  et  injnriae  intnle- 

nmfc  domino  Lodowico  in  terra  sua  propria;   et  ideo  domi- 


Bicardog 

prolem 


.  qni  regnaTit,  sed 
snseepit. 
OalEriduB  comes  BritanaiEe,  sed 
patra  Tivente  obiit,  <]iii  geml- 
aam  prolem  saecepit,  es  Con- 
Btaatia  filia  Conani  comitis 
BritaDnife,  sed  cib>  obiit ;  Aj'- 
thanini  qui  oceians  obiit  et 
Br^tam  tiliim  qme  diaturno 
carcei^    conclnaa    abscoodita 

JohanneB  qni  et  regnarit,  et  pro- 
lem Biiacepit,  Eenrjcnm  r^em 
«t  Bicaidom  comitem  Comn- 

It«m  qniedam  filia  \maTgin  Alie- 
nora]  qnam  pater  dedit  regi 
H;BpaniiB,  scilicet  Castellse ; 
perperit  Btanchiam  qnse  data 
fuit  Lodowico  Tegi  Gallia  et 

Item  qtuedam  filia  [margin  Ma- 
dldia]  quam  pater  dedit  in 
AleDumnia  duel  Saxonin ;  pe- 
pent  Olhonem  imperatoreia 
Al«manniie. 

Item  qmedam  [mirgin  Johanna] 
qnam  dedit  comiti  Uiolosano, 
nnde  BeimnndaB  magnus  co- 

.  mes  IljoloaanuB,  qns  piiog 
fuit  Willtimo  IL  Kff. 


Siciliie,  quaJn,  quia  prolem  non 
snscepeiaC,  rex  Kicardua  cum 
rediret  a  Terra  Sancta  post 
morlem  dicti  WiUelmi  r^;ia 
cepit  Eiecnm,  veodens  totam 
dotem  ejus,  et  ipsatn  comiti 
Tholosano  matrimonio  copola- 


s  Johannis. 


Filiffirt 

Johanna     tuai 
regi  Scotorum. 

Isabella  imperatoii. 

Alenom    WiOelmo    MatiescaQo, 
deiode    Simoni   de   Kontforti 
comiti  Legeeestrite.    ' 
Below  this  is  written  : 

Rex  Willelmus  Roitas*  habmt 
filian]  quandam  Adalam  qnas 
nupsit  Theobaldo  *  comiti  Bo- 
noniie  fratri  Theobaldi  jvinio- 
ria.conutiB  Blesentiom,  ex  qai- 
buB  prodiit  Stepliamis  postea 
rex  Angloruio,  seilicet  A.  et 
Theobaldo  piimo. 

Henricus  I.  i«x  dust  Atheliuun 
filiani  dncie  Loraniie. 

'  Nam\  So  0. ;  ne,  B. ;  ac,  W. 

'  spada\   Far.  has  vtl  tpata  ia 
the  margin. 

•  81o ! 


^g^fW^SWnF^iP^fg^ 


U&TEEMI  FiBISIEKSIS  OSBONIOA.  SUJORA. 


third 


f.38. 


AD.  1316. '*  una  nostor  potest  morere  jostitni  bellnm  oontra  r^em 
Ciscu^Btoii  "  Anglomia."  Ad  haao  Papa  disit,  qaod  licet  rex  Axigliffi 
'  timqiiam  vassallits  ejus  [moreiit  bellmii]  Lodovrioo,  ma 
ipse  tunen  debeiet  ei  movere  wenum,  sed  deber^  oonqaeri 
domiiia  snperioti,  Bcilioet  Papes,  oni  Bubeet  rex  Auglite,  taa- 
qoam  Toes^aB  ejus.  Ad  luec  rnmcii  rrapoudenmt,  qaod  con- 
Buetudo  est,  ex  qno  aUqnis  TaesftHns-  aLteiina  movet  guer- 
ram  alicai  mctoritate  siuf,  ille,  cni  mota  eat  werra,  potest 
movers  ei  irenam  auctoritate  mta,  neo^  tenetnr  conqaeri  do- 
mino illias.  £t  m  dominna  volt  defend^«  TaBsalinm  Bumn. 
qnamdia  niovet  talem  gaerram,  ipse  domiiiBB  dieitnr  faeere 
gaerram.  Iteia  dicit  Papa,  quod  in  geoerali  coacilio  etibtatnm 
est,  quod  inter  omnes  disoordantes  debet  esBe  pax  vel  trenga 
usque  ad  qnatnor  annos,  ^^  sacoarsu  Teirse  Sancbe;  et  ideo 
tempore  medio  Lodowicus  non  debet  regi  Angliie  wMram 
movere.  Kaucii  dixerunt  quod  in  recessa  buo  a  Franoia 
Lodowieofl  non  fuit  regtusitas  de  pace  yel  trenga ;  et  Hi  re- 
qnisitna  eseet,  credidemnt  taatam  esse  malitiam  regis  Asglite, 
qaod  uolnit  pace  vel  treaga  gaudere.  Item  dieit  papa,  qaod 
rex  AngliFe  cnice  signatna  est ;  aode  ex  constitatioiie  genera- 
lis  concilji  ipse  rex  et  omnia  ana  debent  esse  snb  proteotione 
ecclesice.  Ad  hoc  nn^ cii  reBpondernnt,  qaod  r^  Anglise  ante 
omcem  Bampttun  guerrani  movorat  domino  Lodowico,  et 
damna  molta  feoerat,  caetra  sna  ceperat,  et  adbuc  milites  saos 
et  servientes  incarceratos  retinet,  et  baonsqae  in  ga^ra  eat 
contra  dominom  Lodowloam,  nee  paoem  rel  treagua  cnm  eo 
babere  volnit,  anper  boo  etiam.  SEepe  reqnisitns.  Item  dicit 
Papa,  qaod  de  commom  consilio  generalia  conoUii  excom- 
mnnioaverat  barones  Angliie  et  omnes  fantorea  eoramj  et 
ita  domiaoB  Lodowicns  sententiam  incmriese  videbir.  Nonoii 
dizenmt,  qnod  Lodowicus  non  a^juvat  barones  Anglia,  neo 
fovet  eos,  sed  jna  snnm  prosequitar  j  neo  etiam  credit  Ijodo- 
wiona,  nee  oredere  debet,  qaod  dominoB  Papa  vel  taatnm 
conciJinm  ipjoste  aliqoem  relit  excommnnicare.  Sem  tem- 
pore latie  sententife  dominns  Papa  nesciebat  qaod  Lodo- 
wicoB  haberet  jaa  de  regno  A.aglia ;  et  com  hoc  ilb  consti 
terit,  non  credit  dominns  Lodowicua  qaod  conoilinm  posat 
ei  juB  anom  aoferre.  Item  dieit  Papa,  quod  rex  Fraiicoram 
et  Lodonicns  filins.  ejus,  post  sententiam  a  baronibos  Francisa 
in  regem  Angliie  lal^,  ipaam  r^;em  appellavtfront,  et  ipsnm 
pro  rege  haba^imt,  et  com  eo  tanqaam  cam  rege  AngliEe 
treagas  statneront.  Ad  heeo  noncii  respondemnt,  qaod  post 
latam  sententiam  a  baronibas  in  regem  nonqoam  illmn  pro 


■jp^goersy^^^-T'w^jjn.'*  J- 


DE  TEBCPOEE  EECaS  JOaASHia_  663 

rege  habnenmt;    sed  ipsnm  regem  depositnia  appellarenmt,  AJ>.  1216. 
eicat  abbas  depositue,  et  qoHibet  alias,  dici  solet.    fTovis^ine 
Tero  dicit  Papa,  quod  ipse  statueb  super  bis  anteqmaii  Yeuiaut 
nnncii  domini  WbIoiub.  o — 1-|^ — 0 


Quamodo  Lodowkva  orientales  AngUx  proiniieias  vaslaverit. 

Sub  diebua  iatia,  Iiodowions  in  fortitudine  grayi  versaa 
orient^m  Anglite  piB^am  equitationem  faciens,  nrbes,  et 
villaa  de  Eateexe,  Sathfolc,  et  de  !Norfolo  miserabiliter  spolia- 
vit,  eb  castellnta  Konvici  Tacnnm  reperieuB,  buob  impoBoit ; 
Thomamque,  qm  in  illo  fuifc  castellamis,  de  Bm^, 
scilicet  fratrem  Hubetti  de  Eui^o,  fagientem  compre- 
hendit ;  illasc|ne  reglonee  oumea  anb  tributo  coustitnit-  Ad 
villain  qaoque  de  Len  ez^N^itom  grandem  laitteuB,  eam  sub- 
jngavit;  cireaqne  captiyoa  inde  abducens,  ad  grftvem  eo9  re- 
demptionetu  coegit.  Quo  iWcto,  FraDci  cum  prteda  et  spoliis 
innumeris  Loztdoniais  eunt  reverei.  Yezueute  ibidem  ad  Lodo- 
wi^um  GUeberto  de  Gont,  comitataB  LincolniEe  ipsmn  gladio 
donavifci  quern  protians  iUuc  direiit,  nt  irrnptiones  castrorum 
de  Kotbingebam  et  de  Kewero  reprimeret,  qnie  onmes  ban> 
num  gedes  ao  domoa  incomparabiles  in  finibus  HHb  soccende- 
rant,  et  terras  eoram  in  goa  propiietate  receperant.  Quo 
ntique  tempore,  Bobertus  de  Bos,  Fetrus  de  Sms,  et  Bicor- 
duB  de  Ferci  jElboracoin  cum  tota  provincia  Lodowico  snb- 
jeoerunt.  Gilebertns  de  Gaot  et  Eobertus  de  Eoppelle  nrbem 
Littoolnite  cepenmt,  et  proviooiftm  jllam  pneter  oastellum 
totam  sub  annuo  censu  posueruut.  Deinde  Hoilandiam  iuTa- 
deiites,  spoliabant  ecun,  8t  sibi  tributariom.  fdcemnt.  Bes. 
Sootorum  iNbrthaubumbranim  provinciam  Lodomco  subjngaTit 
totam  prseter  castella,  qu»  Ei^o  de  Bfuluel  et  PbilippuB  de 
Holecotes  contra  hostium  incursions  strenuissime  defends- 
bant.  Heb  autem  omnea  prorinciEe  Lodowico  snbjectie  erant  duced  by 
et  joratfe.  Siodem  tempore,  Walo  legatus  ezegit  procuratio-  tbe  bing;  i 
nSs  per  totam  Angliam  ab  ecclesiis  .catbedralibus  et  domibus 
religioais,  pro  pingnlifi  -scilicet  procnratiombns  quinqui^inta 
solidoa.  Omnia  etiam  beusficia  clericorum  pariter  ac 
religioaorum,  qui  Lodonico  et  biO'Oniliua  auxilium,  conHili 
Tel  faTorem  impenderaut,  Beqnestravit  j '  quie  omnia  in  i 
ct  olcricorum  Buorum  naoB  conrertit. 


HoUaDdin 
Lincoln- 
Bbire  made 
tributary. 
Northum.- 
'■briare 


geguestraoa}  om.  0.  W. 


MAITH^I  PARISIEN8IS, CHRONICA   MAJORA. 


AJ>  1316 


He  db$iclAowe  oaeiri  Boverensis  faoCa,  a  Loctowieo. 


Dover  Eodem  aaao,  iuataate  *  catiyitate  aancti  Johaimifi  Baptistie, 

■   "?^^    IrfidoiricnB  reprehensus  a  patre,  tanquam   qcsglus  wertse-,  - 

Louis,  but  eo  quod  relicto  castro   Dovere   progrederetur,  in  fortitu- 

defended     dine  gravi  militum  et  clientum  Doverense  castnun   obsidione 

by  Hubert  yajiavit;    mJBSo   priua    ad    patrem    sanm   propter  petrariam, 

^      qa«e  mameisme  Gallice  uauciipatur.    Qua  cnm  macbuus  alus 

Franci  ante  castram  looata,  ntoros  acriter  orebris  ictibne  Ter- 

berabant.    Sed  Saberbas  de  Bui^o,  miles  Etrenuns  et  fidelj^, 

cum  aliia  aaptiea  figinti  militiibtia  et  eervientdbns  mnltb,  qui 

in  illo  eraut  deCensioni  insistentee,  mnltos  ex  boBtibus  prostra- 

Terunt;   donee  Galligenfe  comperto  danmo  fentoria  ena  et  ma- 

chinaa  a  oastro  longing  retrasenmt.     Unde  Lodoiricua  nimia 

enccenans  ira'  pejerando  jnraTit,  eese  "Bon  iijide   receaemmm, 

qnousque  capto   oastdlo  inclnBi  omnea   BUBpendio   tradereutur. 

OonstriLxerunt    quoque    ibi    [tabemacnla^    mnlta  et  sediflcia 

ante  introitum  castri,  ad  terrorem  inclnaomm;    ita  nt  locns 

ills   similitudiuem   mindinarmn    prEaferret.      Cogitabant   enini. 

fame    et   diutnma    obaidione   ad '    deditionem  compellere  qnoa 

anniB  snbjngare  neqnibant.l 

{Be  eaptnione  eastelU  de  Camtebruge.^ 

Cambridge      Per  idem  tempos  qnfedam  pars  baronnm,  qui  Londoniis  re- 

^?"*  maiiaerant,  equitatdonem  faoientes,  deprtedati  sunt  provmoiam 

the^barrais,  ^^  Cantebmge  totam,   et  mmiitionem  illam    cepernnt,  atqne 

who  waste  Tiginti  Berrientea,  qnoa  in  ea  invenerant,  vincnlia  conatrinxe- 

theEttBtem  nmt  et  aeenm  abdnzemnt.    Inde  progredientes,  provinciais  de 

counties.     ]yorfolc  et  Snthfolo  perlnatrantes,  spoliabant  eas'  comeociesiia 

muTersia.    Yillaa  qnoqne  Gememnam,  Dnnewionm,  et  Gipes- 

wicnm  ad  ledemptionem  graviaaimam  compnlenrnt.     Tandem 

pee    Coleceatriam    prjedam  .  agentes,    et   ibidem    aimili    rabie 

aasvientes,  ad  nota  Iiondonianim  latibnla  snut  rerersi. 

Be  obei^iong  castri  de  Wmdleakorea. 

Windeor         His  ieta  gestis,  idem  barones,  magno  exercitu  congregate, 

castle  be-    cagteHiuu  de  'Wiadleaorea  euneis  militaribns  obsedenmt.    Brat 

Biegedby 

tbebariMis. 

'  £.  ina.  en.  }  paragraph  bas  also  been  putially 

*  ira]  erat,  B.  erased. 

3  tabernadda  ,  .  neqnibani^  This         *  ad  ileditioncm]  om.  O. 
hae  been  erased  tiota  B.    The  next  |      *  sm]  oau  0.  W. 


<.!'i^tsa^ili&&>iL 


^  JSTTOt  ^J-J^r-w  -a 


DE  l^atPOBE  BEOia  JOEjUmiS. 


6.65 


antem  princepB  miUtit»  illins  comes  NiTemifg,  de  GueuelotuB  *  A.D.  I3]«, 
genere  prodit<»^.    Instabaut  Franci,  im,  machuiaB*  ad  caa- 
tnim  applicantes,   lanros  acriter  i&vasemut.     Fait,  it^ae    in 
caatro  .custoa  Bimiinus  Ligelardoa  de  Athie,  vir  in  opera  mw- 
■  tio  probatisBinmB,  enm  militibns "  sexagiata  et  eorum  seqaela, 
qui,  congtanter^defensioui  vaoantee,  hoates  a,  mnriB  loogins  re- 
'pellere  mteb^Qtmr.    Cnmqoe  rex  JoHaimeB  casfara  de  Dovera  et 
de  WmdleahoreB  cognovisset  obseeea,   coDgregavit  exercitnm 
gTMidem   de  pnesidiis  oastrorum  sntmm;  qno  alapatus,  die- 
cnnit  tempore  nniUB  meiiBis'  per  terraiS  cojnitom  et  faaroaxmi, 
Eedea  eornm  cum  fragibna  concremando,  damnnm  non  laodicnn. 
faoatibuB  irrogavit.    Tandem  proviaciaa  de  Norfolc  eb.  de  Sat- 
folc  pervagatne,  simili  rabic  ibidem  in  rebus  comitis  de  Anm- 
del,  Eogeri  Eigot,  Willelmi  de  Huntingefctd,  Bogeri  de  Creai, 
et  aliornm  maguatam  desicvit.     S'ovissimo  antem    cum   bteo  Hie  siege 
omnia  barouibus,  qui  in    obaidiono    caatri    de   Windeleahorea  ■*^*^ 
pMum  immo  nihil  proficiebimt,  nnnciato  fuissenfc,  deorevenmt 
obaidionem  solvere;  nt  regi  Jobanni,  qui  jam  circa  maritima 
in    Sntbfolc,  nt  dictum   est,  pr^da^   agebat  et  rapinas,  viam 
priBcladerent  revertendi.    Sicqne  per  consUinm  comitis  Niver-  The  barons 
nisB,  qni,  ut  dioebatur,  donariis  regie  Angliaj  coiruptua  fnerat,  pQWue 
de  nocte  ab  obsidione  reoedentes,  relictis  tentoriia,  Tersna  Cante-  fjambridire 
bmge  cum  fesfiriatione  iter'  arripiunt,  nt  regem  jam  dictum  tut  he 
sub  captione  circomstipando  conclnderent.    Sed  ille  per  eiplo-  escapes  to 
ratorM  auos,  qnoa  optimoa  habuifc,  prtemnmtns,  anteqaam  ba-  Stam&td, 

s  ad  Oantebn^o  perveidasent,  ipse  in  villam  de  Stamford 
callidns  eeee  viator  reoeperat.    Deinde  cum  festinatione  partes 
penetrans  Aquilonis,  caatrum  Lincolnice  audivit  obaessam,  quod  fc  48  6- 
sommt^ieTe^  atndmt  vimtare.    Sed  fugerunt  a  facie  ejus  Gileber-  Tbej-aaBte 
taa  de  Gant  cteterique  Koreiaes,  qui  ad  obeidionem  convene-  J^  ''^- 
rant,  pnesentiam  ejus  ut  falminft  metuentes.  .  Baronea  quoqae,  J^H^j^^ 
qui  regem  insecnti  fuerant,  cum  ee  eognoviasenfc  illueos,  priedis  London, 
vacabant  et  rapinis,  et  rerum  depopnlationi  curam  adhibebant.' 
Deinde  cmn  prtedis  et  spolib  Londonias  sunt  reverai,  ubi,  ad 
cnstodiam   civitatis   milites    aaaJgnanteB,    apnd    Doveram    ad 
Lodowionm  profecti  annt,    E«x  vero  Johannes  intwea  versos  Job"  de- 
,  Btroys 


'  1.  e.  Garieloi],  ardbbishop  of 
Sens,  who  [crowned  CSiailes  le 
Chanve,  and  afterwards  tamed 
against  bim  m&voiir  of  his  brother 
Lotus  See  I>u  Tillet,  Secaal  det 
So!/*deI^mce  p,]8a  (Par.  1580), 
refiored  to  hj  Mr  Coxe,  Weadorer, 
lu.  p  881  note  > 


.  applioatis,  O.  W. 


«.]  . 


,  O,  W.      The 


list.  Asglor.  ha»ptr  w 
*  iter]  inter,  B. 
'  tuBOMpere]  sine  opere,  O.  W. 
'  adhib^ata']  adhibeant,  B. 


3  b^vuILk^      T   ^♦^^^      "^ 


KxnumrFjmBismsB.  OBanmoA.  hajoba 


Eustace  de 
BarDard 

ObiitEtis 

t/uAius  de 


WaMito  ocaiSxaa.  se  coufereiis   oaeteDa  itiarDiiiuii  ibidem  obsedit 

et  cepit  J  quia  omma  compla&an  prracepit.  In  tedtScjia  antem 
etf  pcimeme  eorundem  baroaum  lUuc  pan  cradelitate  cxarde- 
scens  miserabile  spectaeolam  ^t^biut  mtaeiitiibng  Eodem 
tefnpoM  mense  Augusta  Aleswider  rex  Scotormn,  apod  Do- 
veram  ad  Iiodowionm  vemens,  fecit  ei  homaginm  de  jnre  sao 
quod  de  rege  Ai^lorum  tenere  debmt  Sed  Temenda  Tersos 
LodowiciUB  com  exercita  nu^iiio  proptei'  metnm  regis  So 
luCfuiis  dmb  transitum  &ceret  per  oastellom  Benordi  qaod 
erat  de  feodo  Bjigoms  de  Bailul  in  provmoia  de  Habirero- 
folo  Bltnm  dictus  rex  cam  laagnatibiiB  illius  regiome  caa- 
teUnia  oircniyit  ut  videret  m  ex  qnalibet  parte  esset  ezpng 
nabilis  baliHtadna  quidom  qm  in  (!astro  erat  telnm  enut- 
tens  EoBtacbiniii  de  Vesci  vimm  nobilem  et  potentem  in 
fronte  percnsat  qni  cerebro  terebrato  onm  capite  illico 
Ejpintnm  exbalavit  Habnit  eaaa.  diatas  Eustachina  sororem' 
regis  ScotiEe  tixorem  undo  idem  res  et  SOI  magnates  cnm 
umrerBO  baroniua  collegio  oxbtoront  mmiB  ammo  eonstemata 
Bex  quoqae  facto  bomagio  at  prsdictnim  est  ad  propria 
rwneavtt. 


Deftthof 

(Alam)de 
HiBoon 


Nota  kic 

BetaAnglue 

Cttjusdam 
Frana  se 
Cretumjide 

deteqendo 


roajesi 


Ut  prodttio  FnmeorWn  deieeta  ftierit 

Oontagit  bflc  tempeatate  yiceoomiiem  de  Helmi  Tirun  aobi 

lem  de  regno  Fraacomm  qoi  cnm  Lodowico  m  Angbam  rene- 

rat  m  urbe  Loadoniaram  granter  mfirman     Qm  cam  mortem 

Bibi  immiaerc  cogaoBCi»^,  aecivit  ad  colloqumm  sanm  qnosdam 

barons  Aoglifo    qm  ob  •custodiam.  civitatu)  m  -nrbe  remaa.se 

rani    et  confcBsos  est  aadientibnB  cmictis  dicens  eis        Boleo 

uLquit         sapor   desolatione   et   gabyerHione    vestra    quod    tob 

qn»  vobiH    imminent   pencnla   ignorabB.     Joravit   namqne 

LodowicuH  et-*edei,im  cmn  eo  de  regno  Franoomm  oomitea 

et  balvoes    qaod  si  contigent'*  com.   Aogbam   eabjugare    et 

'  la  rtgwa  coroAtH^   ipse  omnes  illoa    qm  smio  cum  ipso  mi 

'    litant  et  regem  Johannem  peraeqnmitur  ut  proditorM  domini 

BUI   perpetuo  dajnnaret  esdio    et  omne  genus  eorom  deleret 

de  terra       Et  ne  boc  vobia  vertatnr  m   dubium   ego    qui 

hic  oontmuo  montoroB  jaceo    m  peneulo  animsB  mete  Tobis 

afihTuO   me  nnuiii  ease  eX  ilha  qui  hoc  cum  Lodowioo  jura- 

yerunt,     Unde  eammopere  mmo  oonsnio   nt  utilitati  vestrffl 


'  His  iword  and  shield  are  repre    | 
Benled  m  tlie  margin,  mverted. 
*  lerebnUo)  f&r&oMo,  0  W 


'  Margaret  nMnral  danghter  o£ 

iQiam  ibe  Jjtott 

*  contigertt}  contingeret,  0  VT 


i^,.6Aa.^  ^i&^&^sff£k^^ 


J'V^TI(W,^**f~*"V^  r- 


X«:  TEUPOE^  BBOIS  JOEAKHIS. 


667 


f  provideatis  in  posterom ;  et  oa  qtue  jam  Tobis  dizi  anJ>  A.D.  1816. 
"  BigiUo  Beoreti  teneatda."     Kt  bia  diotis,  DobQis  ille  eontaimo  >*;•'/'«'''> 
expiravit.       Chun    autem  verba   hieo   inter    baronea   dissemi-  ^'jl^auia 
nata  fnisaeut,  contristati  aunb  valde,'  dun  Be  perplexos  nndi-  g^dem. 
qua  .oogaovisBent.      Iiodowicoa  eoim  terras   eomm  et  oaatella 
qiue  jam  in  locis  diTereis  subjogarerat,  illis  mnrmilraiitibtis, 
Fiancigenia  'dederat ;'  et  qnod  m^ig  dolebant,  notam  eis  pro- 
ditionk   impOBnit.      Aimt  •  pneterea    triatitiaia    eomm,    qaod 
rangolis  essent  diebns  ^xcommaniotbti,  simiil  et  oiyni  houore 
teireno  privarti;  nnde  in  masimam  corparia  et  aninue  ai^iie- 
^tiam  incidemnt-    GogitaYenuib  igitor  molti  ex  eia  ad  fidelita- 
tran  regie  Johannis  redire ;  sed  timnermit  rf^de,  ne  ille,  quern 
tot  talibneque  oonYitiis  in  odium  Bui  proTocaverant,  Tellat  eos 
admittere  pcenitentes. 


Se  WMWte  Johaamis  regis. 

Tandem  cnm  Lodowicns  apad  Dovemai  obeidionem  diu  et 
inaniter  pertraxiBaeb,  rex  .Johannes  in  fortitadine  gravi  pro- 
vineias  de  Sutlifolo  eb  de  Horfolo  misera  afflietione  contrivit. 
Veniena  autem  per  Eurgum  et  Croilandiam,  ipsam  ec- 
desiam  de  CroiUandia  deprsedatua  est ;  et  per  Savari- 
cnm  de  Malleone  et  alios  nefarios  complices  suos,  ibidem 
Bcelera  inaudita  perpetravit,  Deinde  per  maneria  ab- 
trntis  ^  de  CroJlandia  tranaiens,  timnes  segeies  ejus,  sicut 
erant  in  fine  autumpni  congestee,-  in  fiiviUas  red^t 
Kovisnme  per  nrbem  qnee  Len  appellator  transitum  t^iens, 
ab  m-bauis  com  gandio  sosoepttis  est  et  magnifi  donanis  bono- 
ratns.  Doinde  versaa  AqnUonem  iter  arripiens,  in  fluyio  qui 
Wellestreni  dioitnr  carefcaa  omnes,  bigas,  et  snmmarioa,  com 
thesaoris,  vasis  pretiosie,  et  refans^  omnifans,  qnas  propenaiori 

dilesit,  inopinato^  erentu  amisit.  Aperta  eat 
mediiB  flnctiboa  ■terra,  et  voraginea  abyssns,  qute  abeorbnerunt 
imiFema  cnm  homiuibns  et  eqnis,  ita  qaod  neo  pea  nnas  eraeit, 
qui  casnm  regi  nunciaret.  Hex  tameu  cum  ezercitn  sao  Yix 
elapsns  nocte  seqaenti  apod  abbatiam,  qnce  Sneneabeved  dici- 
tur,  pernttctavit.  Ubi,  ut  pntabator,  de  rebna  a  fluctiboa  devo- 
ratis  tantam  mentia  incurrit  triirtdtiam,  quod  acutia  correptns 
febribuB  ocepit  graviter  ii^rmari.  Aoxit  antem  eegritodinis 
moleetiam  pemioiosa  ejus  inglavies,  qui  nocte  ilia,  de  fruotu 


John,  after 
ravaging 
Norfolk 
and  Snf- 
folk,  goeB 
toPetet- 
boroogh, 
Crojiaiid, 


He  loses 

gage  in  the 
Wiah. 


•  dtderal')  Altered  by  Fuis  ftom  I 
dedit 

*  Hem?  de  Longchainp.  1 


'  reiiw]  regibnSjB. 

*  iaopinato}  in  opiiuitii,  B. 


MATTHJCT  PABISIEITSIS  CHBOHIOA.  UAJOBA. 


AJD.  1S16.  pereicoram  et  xayvi  oiceris  potatione  nimis  repletos,  febrilem 

but  goes  to  in  ee  calorem  acait  fortiter  et  accendit,      Yenrntamen  sniuiiio 

Sle^:n^     infle  dilncnlo,  licet  com  labors  reeedens,  ad  caetellnm  dC  Laford 

hoepitatarus  perresit,     TJbi  masima  corporis  proegmvatos  nio- 

and  New-    l^tia,  in  crastino  viz  ad  castellnm  de  Kewero  ecjno  Teliente 

stk,     .       peirenit/   Qao   in   loco   invaleacente   morbo,   ab    abbate^  de 

Croostnna   oonailiom    confessionis    et   EndiariBtiaiu    snScepit. 

Deinde  Henricom  fiUnm  sanni  primogemtam  regni  em  bferedem 

constitnit,  regntimqize  Anglite  illi  jilrare  fecit,    Litteraa  etiam 

aigUlo  3U0  mnnitas  ad  omnes  vicecomitea  regni  et  castellanos 

direxit,  prmcipiena  ub  ei  esaent  singnli  ititendentes.     Et  his  ita 

gestia,  sciacitaTit  ab  eo  abbas  de  OrooBtniia,   ai  ipsum  mori 

contiiigeret,  nbi  vellefc  eligere  aepnltnram.     Cai  rex  respon- 

dene  disit,  "  Beo  et  sancto  Wlstano  corpus   et  animam  nteam 

where  he     "  commendo."      Qui  posteft,'in   noote  quee  diem   Hsneti  Luoa 

^.    '  EvangelietfB  proiime  aecuta  est,  ez  hao  vita  migrayit.*    Cajaa 

H'  linrm]   '"^^'^  cegio  Bohemate  omatum  ad  Wigomiam  delatum  eat,  et 

atWorceB'"'  ecclesia  cathedraJi  ab  episoopo'  loci  bonorifice  tnmulatiim. 

ter.  Tempore    vero   quo  apad  Newero  idem   rex  mori  inclfnebat, 

Tenertrnt  ad  earn  ibidem  nnnoii  qaonmdam  bai'onnm  AagHce 

ciroiter  qnadraginta  cum  litteria,  qui  Tolnerunt  ad  paoem  regis 

redire ;  sed  ipse  in  extremis  ageus,  his  tunc  operam  dare  non 

potuit;  vocabant*  enim  eom  fata  eua.     Abbas   i^tur 

canouicorum  Orokestomse  peritissimus   in   phisica,  qui 

medicua  regis  tuDC  temporis  extiterat,  facta  anathomia 

de  corpore  regio,  ut  honestins  porfcarettir,  viscera  copioso 

sale  conspersa,  in  sua  domo  transportata,  honorifice  fecit 

sepelirL      Cum   autem   re^^iasset   rex  Johannes   annis 

octodecim,  mensibus  quinque,  diebua  autem  qoatuor,  ab 

hac  vita,  post  hujua  sseculi  multas  perturbationes   et 

labores  iuutiles,  ii^  muLta  mentis  amaiitudine  subtractns, 

Unde        transmigravifc ;  nihil  terne,  immo  nee  eeipsutn  possi- 

^j^^     dena.     Sperandum  est  autem  et  certissime  confidendom, 

quod  qnsedam  bona  opera,  quae  fecit  ia  bao  vita,  alle- 

gabunt  pro  eo  ante   tribunal  Jesu  Christi;  construzit 

enim  aM)atiam  Cisterciensia  ordinis  de  B^o  loco;  et 


'  Adam,     abbat 


Ciozton, 


'  W.  ins. "  earn  r^naseet  septem- 
"  dedin  auiiB  et  dimidio."  This  is 
not  in  O.      , 


*  Silveeter  of  Eresham. 

*  Thifi  is  written-  on  a  piece  oi 
puvhment  pasted  ever  what  fol- 


lSl£--!iV»i--jb  *-  r    "  -^ 


T  t,:»g!Wa.'^-^-    ' 


DE  TBMPOEE  REGIS  JOHANNIS.     •  669 

moritama  domm  de  Crokestima  decern  libranim  terram  AJD.  12I«. 
COntulit    opulentam.     Epitaphium '  vero  et  BepultiiriB  ejus 
aapetwniptionem.  qnidam  compoaait  in  htea  veiha,: 

Hoc  in  BSTCopi^igQ  sepolitnr  regia  imago,  His  epi- 

Qoi  moriens  moltam  eedavit  in  orbe  tomnltam,  ^P^- 

Et*  oni  ooDuezs  dam  mit  probra  mandbact. 

Himo  mala  poet  mortem  timor  est  ne  fota  seqnantnr. 

Qui  legiB  luao,  metnens  dum  cernis  te  moritnrtun, 

Diadte  qtiid  reram  pariat  tibi  meta  diemm. 

Quidam  antem  versificator,  sed  reprobus,  de  eodem  Venes  on 


Anglia  sicat  adhnc  sordet  foetore  Johannis, 
Sowlida  foedatur  foedattte  Johanne  gehenna. 

Sed  quia  periculosnm  est  in  eum  iusciibere,  qui  de 
&oiIi  potest  proeeril)ere ;  non  est  meum,  quia  non  est 
tutum,  ejus  in&iita  reprehensibilia  vitia  redarguere, 
prout  ait  poeta  Juvenalis  [i.  162.]. 

Ezperiar  quid  concedatui  in  illis, 
Quomm  FlaJninea  tegitur  cinis  atque  Latina. 

Begnarit'  aatem  t 
diebna  iv. 


Tiota  hereto  Uteend  is  omitted 


>  Hiis  line  ia  omitted  in  W. 

'  At  the  toot  of  the  page  ia  the 
Bhield  with  the  tliree  lione  or  leo- 


ESD  OP  VOL.  n. 


Jotiannee  aimis  xviii.,  meusibnB  v.,  et 


parda  inTerted,  a  ctown  indinecl 
at  an  angle,  with  below  it, "  T»  la- 
"  benti  coroDB  Anglite.  ObMt  tei 
"  AngUce  Johaimes  primus  tribnta- 


i?^'4Kc  ife.    *3a..i-J  'ii. 


•         •        •  -^ 


LONDON: 

Printed  by  Gbomb  B.  B»bb  ind  '^'^mjaji  Spcwmwooi>b, 

raiters  to  the  Queen's  most  ExoeUent  Miijeety. 

For  Her  Majesty's  Stationeiy  OfBoe. 

[780.—10/74] 


