■ 7>/t< 



\ 

4 




Digitized by Google 



Digitized by Google 




Digitized by Googl 



ANTONII DADINI ALTESERRjE 

ANTECESSORIS OLIM TOLOSANI 
OPERA* OMNIA 
T 0 MU S VI I L V O L u M. II. 

RECITATIONES QUOTIDIANS 

in varias partes digeftorum & codicis. 

C U R A ET SUMTIBUS 

MICHAELIS MAROTTA 




EDITIO PRIMA NEAPOLITANA . M DCC LXXVn. 

■ 

CUM P R1V J LEG 10 REGIS. 



LUDOVICO 

R E G I 

CHRISTIAN I SSIMO. 




ex christianissime; 



Primum leBionum juris eivilit tomum veftree Majeftati 
nuper obtuli . Modo fecundum , jam o&ogenario major , off crcndum 
mitto. Nhnium felt* ft ilium cad cm comitate , qua prior cm , ea- 
cipias . Quam duke laboris premium placer e Princtpi , (7 in 
ejus conJpeHum non vacuis manibus ventre J Opportune incidi in 
diem quo ^reflitutis fere Galliarum finibus, jus civile Romanum 
n -fin m jTt , tarn celeri fucceffu , ut numquam enulaffe •u'tdeatur , 
tantum poteft nutus Magni Principisl Audiuntur leges etiam in 
urbe regia, non tanquam peregrins, imrno tanquam propriety vel 
faltem renates in meliori folo . Explofus error veterum y regiam 
Majejiatem offendiyji lex aliena admittatur . RetTtor in f edit fen- 
tentia , patrium (!T fuum ejfe quidquid prodefl reipublicee ; <2)* 
legem Romanam accipi non quaft legem , fed quaft rationem 
fcriptam , qua; communis eft omnibus mortalibus , qua; non ju- 
bet , fed fuadet . Per vos feitciter inftauratus modus docendi jus 
xct-nH toW a fuftiniano impofitus , quern femper fecutus fum , 
qua religione par erat , rejecla mole comment ariorum , qui magis 
ingenium obruunt quam fublevant , (y magis tenebras legibus 
quam lucent offundunt. Mtramur bete omnia , Rex ChrISTIA- 

A ij 



4 E P I S T O L A. 

NISSIME , bis maMhnCy quod inter bellicos tumultus pacts & 
d'tfctf^'maf ftud'ta concepifti , ea magmtudtne 'dhhni qua' prxflas'. 
L. 2. C de Jnfitniantm temuUtus y qui confcHo hello Perfico Cx^ Vandalko 4 
«. jor.ena- ^gp^ Cartbagine , m«gn«» yurw crvilis opus condidh . Nec non 
inter bac de profiiganda h&ref\ y (St reconciliandis bareticis labo- 
ra/Hy ut letbalem luem tolleres , falvis fubditis. Tandem ubi- 
que viclor hofiium te tpfum vicifti , tot vi&oriis modum impo- 
Juijli, ne bh fruerentur aarbari , data oceafione mfultandi fide- 
libus. Tot nominibus de republica Cbri/liana y ac de litteris opti- 
me merito Principi qu'tdnam reponi pot eft? Res y fateor y c 
repenfam. Vottt & I audi bus tkrttim locus datur. Inter 
grati an'tmi deftdcrio cert ant veftra Majeftati longos 
atternam regnaturam prolem intimis votis euoptat 

Veftrae 



Addi&ittmus & Obfervanti/Iimuj Sutairaj 
Ant. Dadikus Alteserra , U. I. Profeflbr 
& decant* univrtimis Tolofw*. 



T*y* 30. m 1682. 



AD 



Digitized by Google 




AD TITULUM 

DE USURIS 

DIG. 



L r. 




N borne fidei judiciis afimr debentur ex mora officio 
dicis, & ufuranrm modus conftituitur ex confuetudine 



jo- 
re. 



?;ionis , nbi contraflum eft , in tamen at legem non o£ 
endat, ex init. b. 1. 1, mors, §. in bone fidet , mfr.A.rif. 
in aftione conrraria rtegoriorum geftorum , qu r eft bona* 
fidei , fi quis pro abfeute pecnniam mutuam acceperit , at 
pro eo urgras cs a lien am exolveret . vel de fuo ad noc 
pecuniam impendent f ei debentur utune, quae in regie ne 
frequentantar ; /. & in conrraria , infr. h. tit. Ufurarum 
eft varrus , modo gravior , modo levior pro coafaetudide regiorrum ; 
/. fupr. <fc to quod cert. lot. & id aSione tutelar , aunt eft bonx fidei , tutor 
'qui pecnniam pupillarem in fuos ofus convertit . pracftat legitime ufuras , pro 
more regionh , ant quincunces, aut trientes , vel leviores ,• /. turn qui reftr- 
tortum , §. f qua auttm , vtrf. t* ceteris^ do adm. tutor, in bonx fidei judi- 
ciis nfurx prxuantur pro confuetudinc region is , its at legem non oflendat , id 
eft modo non excedant Iegitimam mod am afararum, quae funt centelimac ; I. 
nt qui , ^.fitter , /. tit. C. b. th. in bonar fidei judiciis afurac noa funt ia 
obltgatione , debentur ex mora officio judicij : in it rift is judiciis ufurar non de- 
bentur , nifi ex ftipohtione : puta in muruo ufurae non debentur , nifi hi tt i pa- 
latum deduAz fint ; I. quamvis 3. C. h. tit. I. f idemque, §. fi quit Titio t 
mandat. /. fi fro fatre , $. fid utrum , de in rem vtrf. /. Titiut , at prtfeript. 




Digitized by Google 



* ADTITULUM 

valet officiant jndictt , quantum flipulatio in ftridis judiciis ; /. f quia tan- 
tumdtntj de nagot. gtft. »n bona- fidei judiciis , ufurar prartantur f«o contue- 
tudsne ngaonw, ita nt legem non of&tufat, id eft modo non cxcedat kgiti. 
mum nudum nfurarum , qui eft centefimarum , quia non tanu eft aufloritas 
ebniuctudinis , ut rationem meat , aut legem / /. x. C. qua fit long, con/mud. 

$. foe'w. 

IN bone fidei Judiciis ofone debentur ex mora officio judicis. Hujnt regular: 
fimt exeeptioncs nonnullz : prior qua; proponitur in /« eft in aclione 
pro focio. Si foetus pecuniam communrm invalerit , hoc eit in ufus luos con- 
vertertr, etiam mora non intervenience , ea fic qua: fit per intcrpeiUtioncm 
congruo loco & tempore, prarftat ufuras , quia mora conirahirur re , id nt 
t Di iii, fafto fine interpellaxione ; /. tdt. C. t quod. met. eamf. I. ulu C. da eottdiB. 
qua w me- oi turp. can/am. Furtum rei communis commitritur , & ejm nomine cum fo- 
tmsv. tauf. c io furti agi poteft ,* /. rei tommunit , & Jtqu. pro foe. & fur Temper eft in 
Et v. fi fa- mora ; /. t» re furt'rva , <u. pen. da toudft. fmrtrv. Socius , qui in re commuiit 
cit. reddenda moram fecit, ufuras pnrttat, non quafi uluras, fed quaii intercfle, 

quod focii interfit /. focium , pro foe. Pepomarius etiam pra-ftat uluras ex mo- 
ra , quia fibi gratulari debet , quod furti cum eo non agatur ; /. Quint us t da- 
pojtt. I. J» C. ltd. I. tnficianJ*, dt furt. \ , 

rue tame*. 

IN bonar fidei judiciis ufura debentur ex mora officio judicis ; tamen judex 
addictus rudicio bonar ndei , non porelt jnbere , id eft pronuntiare , reuni 
cavere datis fidejufToribus , de folvendis ufuris futuris , id eft futuri temporis , 
port temps , quod datur condemnatis iudicati faeiendi caufa , quod eft duorum 
vel quatuor menfium . non folum ea nrione , qnam adducit Paptnianus , quia 
a/tan (ufficit a£Ho iudicati, ut hie & I. mlt. C. de re pmdk. fen ot aba, quae 
eft Pauli , quia nihil perrinet ad offtcium judicis tradaras futuri temporis , ex 
A. $. judex datus non poteft cognofcere de his quae contingunt port fentcntiam, 
quia fiatim atque fentenriam pronuntiavit fundus eft officio fuo, id eft drfmit 
efle judex/ /. judex pofieaquam , de re judic. I. non qutnwAmodum , dt fudte. 
A adiles 25. $. item feiendum, de add. edifi. Opponiror I. 1. C, dt feu rent, 
qua fine carta quanta, prof, quae ait, fententiam non efle contra ras leu con- 
tra juris forma m , qua judex legem dicit de ufuris dependendis quoad pecu- 
uia condemnation!* foluta fit , ftatuit ergo judex de futuris ufuris quoad ju- 
dicata fatisfiar. Venun fpectes eft de aflione judicati , cui judex addicins eft : 
judex addicbis afiioni judicati ftatuit dc ufuris prarilandis quoad for* folva- 
tur, jnxta fententiam, de cujus executione agitur: judex nihil ftatuit de ufuric 
tururis, fed dc ufuris, qua; enrrunt port tempus quod datur a lege judicati fa- 
eiendi caufa . Rurfus opponitur /. pro focio , fupr. pre fee* I. in omuibut , de 
fudic. St fjmiles , quibus dicirur , in bouse fidei judiciis fxpius judiccm folere 
^abere , cautionem interponi de futuro , ut fi debeatur in mem > ante diem po- 
ftulante creditore , judex jubet caveri de (blvenda pecunia ad diem , fi tone 
debitor non fit folvendo : fed hoc ita fit , judex jubet interponi cautionem de 
prailando damno futuro, damni vitandi caufa, ut confnlatur panibus, fi aga- 
tur de pecunia , quae facile imerverti poteft ; fed fi agamr alia de re , judex non 
pronuntiat de futuro port condemnation em . In bona; fidei judiciis ufurar deben- 
tur non tajitnm ex mora, fed etiam ex paclo ; I. earn qui Jem , 5. ex /oeato, 
jnfr. h. tit. A Pu6tia t $. 1. /. Lucius. 14. in fin. depapt. /. f qui negotia. 
tnandat. L Thius. de prafeript. verb, in ftridis judiciis non debentur ex paclo , rtfa 
ex ftipulatione; /. quamvis 3. C.b.iit. Pa- 



Digitized by Google 



OE U S IT * T S DIG. 



H'Uius regulae altera exceptio eft, in aftione tatebt, qwr eft bone fiddf 
I. pro fic'n , fupr. pro foe. in juJicio tutclx tutor t qui pecuaiam pupil, 
latent adrniniitravit prseftat ururas a die tasceptar tutelar y n diem frnremar , 
ex hoc <j. quod probatar ettam /. Lmeiiu , qmefieum , if «/«■. rater, quae ait, 
Anita tutela , rutorem eas ularas prarftare , quar in tutelar juditio coinputantnr , 
id eft pnrftare ufuras, non folurrt in diem judkii accept! _ fed edam io dicta 
fententue . Et fi fine judice tutela reftituarur , id eft tutelar rationed reddantur 
foe jtriice, prarftat ufuras in diem quo tutela to reftituit , id eft quo rationes 
reddidit & reliqua prseftitit . Quod fi tutor paratos fit rationes leddere, 6r pu- 
ptllus oolit . tutor oblaco pretio & ohfignato, ah eo tempore iion prarftat ufu- 
ras , tx k. %. tf I. tutor t pro p*?ill» , in fit. dt sJm. tmtor. quia oMatio & 
obfigrtatio pecunire habetviro fblutronis, &irbtcurfum ufurarum / /. accept tm 
aTlii. 1 ohftgnatio**, C. dt feint. Jet ait usque in diem fenteatiar , qui; 



in a^ione tutelar mora re contra hi rar , in minonhus mora re conrrahitur cx 
folo tempore tardioris pretii (blntioiiR/ /. im f miuwrnm , C. m qu'tbut etmfit 
im inttgr. reft. «m e0 meeeff. I. am vere , appmret , iirfr. dt fidtic. I'tbcrttt. 
pi quadrimeire tempus , quod datur condemnam jodicati faciendi caafr, eft li- 
berum & (olutum ab ufuris; /. mlt. C. dt mfur. rti fuJktt. 



X. a. 



N 



On factum in aftione in rem , fed etiam in acTkrne in perfonam ? puta 
in a&tone ex ftipularu, poft litem coiiteftaram omnis caufa prarftatur , 
quoniam quale eft quid cum petitur, id eft tempore litis cooteftatar, tale da " 
4tb<t : ideoqoe etiam in a<9ione in perfonam , fWrus percepti panusqu - 
poft litem co.tfeftatarn reftiruu.tur.ut hie t & /. videtmu, 3 8. tj7/f 



ri 

eii'i 



wtm , 'inff* h* tit. t. Mud , de hc*ed. petit, i. ptftertM , dt ett vntdic. 
fundus t de rtb. credit. I. jt fmndms, $■ iHterdum , dt pigmr. etiam in action i- 
bus in pertooam , poll litem conteilatam omnis caufa pneftaior. Canfe eft mif 



IN fde commini perfecurioae, td aft in aclione fideicommifli , quia hdei. 
commi/lum petitur extra ordmem officio judical /. t pec*n**i %. *Ritnii 9 
dt V. 5. h heres poft rndicrs fententiam moram (ecent in reliwucndo fideu 
commiffo. ex decreto D. Marci Anrooini, mtermino legitimo tempore, id eft 

ndi canCi, omnia com mod a 9 
Ihe ooateftata utqUe ad frn- 
fenteotiam heres moram 

non fecit in reftitoeDdo fldeicommuTo : puta fi meunda fit ratio iegis tnlcidtar a 
qua* nonnumquam tottun retiftum abforbet; /. i. §. hxc vtrbt , infr. ft tut 
plusq. per leg. ftlcid. Extra hone cafum non facile id eft vix evenire poteft , 
nt mora non pracedente perveniatnr ad judicem , quia plerumqne litem mo- 

conveniebant 



commiffo. ex decreto D. Marci Anrooini, mtermino 
quadrimeftri , qood datur condemnatis jndkati faciendi 
id eft fnBas & ufuras, fjdeicomtru/Tario prarftat a lit 
teotiam : quod iu accipiendnm eft , fi ante judicis 



xun , w» N iuu< res deduceretur ad jodicem,reos conveniebant per junsperitum , 
vei amicum , etrmque moJiebant de folvendo , vei fatisfacieodo ,• /. i*<d*>» , de 
ftrvtt. mrhm. Ceternm fi antequam ad judicem pervcnirerur, heres fuent in 
mora re htneiKfi fidekommifti , ex tempore mora* fro6hs & omnia commoda 
prarftat fideicommiff^no , nec le^itimi temporis, quod datur condemnatis judica- 
ta faciendi caufa, froclibus iibemur , quia, ut ait Papinianus v ilia temporif 



8 AD ' T f T U L U M f 

intercapedo, eondemnato dilatioocm afienc debet , judicati (aciendi causa non 
lucrum afferre, id eft lucrum frufluum , qui interim peicipiuotur . Tempos 
quod poft fententiam judicatis datur a lege, non eft liberum ab ufuris,- I ult 
C. de ufvr. rei judk. nili in ipU iemenua nihil didum fit de ufuris; I. hi fa 
ma fidei , C. t Jt *f*r. quia beneficium lego non debet porrtgi m alterius 
jnjuriam/ /. impuberi , de edm. tutor. & tempos illud humanitatis gratia dcbi- 
toribus indulgetur /. turn militi , $. nit. dt ccmpenfat. Tempos a creditor* 
Saturn ad lolvendum d\ liberum ab ufuris , quia dun adieclus eft 
I. cum temp*;, de R, J. 



"N bona? fidei 
. fi mora 



$. m kit qucqut. 

fidei judiciis , ut in acliooe empti vendrti, veniunt ufure ex mora , 
pneccffit litem conteftatam ,• /. mora , t $. in bout fidti , infra. 
h. tit. l.Jutianut , §. vtnutnt , dt e£l. empn I. 5.C. tod. in arbirrariis judiciis * 
qux non funt bona: fidei , nec arbinaria , id eft in ftridis judiciis , a tempore 
+ L fi alius ,ms COBtefta,af ad fententiam omnis caufa pmftatur , id eft fruclus & 

de K O mu Ufur * ' & acceflr,ooes »' '* tum f kndut » P rme - J* T «>- I. \ fi fi. 
■ verbis fe tm V ' °' rCfn i"* 1 '***™" » tempus , quod a lege datur 

s di F condemnatis , a fru&ibus dependendis immune non eft : fic legendum adjecra 
till fit* j n <g ativa > ut docuit Adu F^betv 7. «w/rc7. x. in ftriclis judiciis fruflus noil 
•78 v fi fa vcnium ex mora ' Jnte conventionem judicialem , fed a lite conreftata; /. w- 
7 . . ja- 3 g §. yl tdionem , infr. A. i«. Oonatcr etiam non prieftat ufuras ex 

mora, quia donatio non eft bona: fidei contractus; /. turn qui, dt 



ALiquando in reftirutiooe 
deluntli j etfi nominatim non fit rogatus reftituere froftus : ut fi heres 
rogatus fit poft mortem fuam, quicquid ex bonis fupererit Titio reftituere, ut 
ea qua: bona fide, id eft non intervertendi fideicommifil caufa , deminuta funt 
non reftituit, ita quod ex fruflibus fupererit, id eft fruQus fuperextames , refti- 
tuere debet , ex A. §. & I. T'ttitu meatus , infr. td Trtbtll. I. ftd Cr Jt lege. 
%. quod tutrm , de petit, hertd. Opponitur /. dtduila , \. pen. ad Trebell. fi 
heres rogatus fit reftituere quod ex hereditate fupererit cum moreretur, non 
yidetur rogatus reftituere fru&us fuperfluos : utraque lex eft Papiniani , non 
poteil is videri fibi contrarius , & tollenda negativa. Qpod pro bat ratio, que 
lubjicitur: ea verba fidekommifli , quidquid fupererit, deminuriooem hereditatis 
admittunt , id eft permittunt heredi boiue fidei deminucre fideicommiflum , fru- 
Auum autem additamentum non recipiunr . Heres rogatus reiHtuere quidquid 
ex herediute fupererit , non tenetur reftituere frofius qui faperfunt : ut in /. 
Belli fts y tti. tit. heres rogatus reftituere, quanta ptnmia en hereditate ad turn 

4fl eit ex tacita \01untate ceiuncu . 



§. cunt Poliidius . i 

IN reftiratione fideicommifli veniunt etiam fruftus ex volunrate defijncli in 
hoc cafu . fi quis heres inftitutus fit a propinqua , & rogatus reftituere filial 
mulieris auidquid ex bonis ejus ad (e pervenerit , cum adoleverit , ceno fundo 
retento, id eft prelegato, & a teftatrice adjedum fit nominatim , hoc libi pla- 
cuifle , ut confuleretur pupillar, ne res filiar tutoribus, fed potius neceftuudini , 
id eft propinquo committeretur , & quod, lubrico , id eft periculo tutelar , fidei. 



Digitized by Google 



DE USURIS DIG. 9 

1 1 U eft 6dem heredis rogati 6r propinqui mater prartulerir , 
hoc eafu fruftas omn« , quos bona fide pcrcepit hercs , fideicommifUrio , id eft 
puelix , cam adulta fuerit , reftituete debet , duplici ratiooe . Prima eft , quia 
here* rogaras eft reftituere bereditaretn retento fun do , & trftatrix heredem eo 
iuodo con tec turn eiTe voluit . Secunda , quia fidetcommiiTi remedium pnlatum 
eft lubrico tutelar, id eft hujusmodi fideicommilTum magis eft tutelar adminiftra- 
tk> , quam fideicormniiuiria ioftitutio , ut bit , Cf I. Situs Saturn'tnut , infra, ad 
TeebalL & mater propinquum heredem inftituit , hod ut fruftus fuos faceret , 
fed ne lubrico tutelar res paella: committerentur . Si naVkommiflb dies adjeftus 
fit heredis gratia , fruftus medii temporis lucro heredis cedunt : (1 fidcicommif- 
faxii gratia, para fi fidekommhTum pupillo rdiftuin fit in tern pus pubertatk , 
tone fruftus medii temporis fideicommiflario reftuuuntw ; I. ft tta rtltflum , $. 
Ptgaftts , it legat. a. I. Javotenus , /. Liberia , $. f fiimm , it ana. itgat. ±. v r 

L ult. bat . Et v. 

eundem Cu- 

SI Tieres moram fecerit in reftituendo auro vel argento fafto , puta fcypho £ c * ^P" 
aureo vel argenteo per fideicommiffum relifto , fi aurum vel argentum 4j !*f J 
(aflutn per fideicomrnhTum reliftum fit , ut eo diftrafto, ex pecunia mde refefla * u "' **u- 
feu rcdafta fideicommklum folveretur , ant alimenta przftarcnrur , ufune de- da . to > toni 7- 
bentur ex mora , quia aftro ex teftamento eft fimilts aftioni bonac fidci . Quod m ^ 1 '7*« 
fi aurum vel argentum faftum , per fideicommiflum reliclum fit in ufum ft. 
deicommjfTarii , ulurar non fine wbore, id eft verecundia, defideranrur, ideoque 
non exiguntur , ex h. §. quia ufurat debenrur ex quanritate , id eft pecunia , non 
ex corporibus feu fpeciebus , puta ex auro vel argento, quia pecunia park ufu- 
ram , non res , vel corpus , fed quod vice ufurx eft . Si in prxilando auro vel 
argento heres moram fecerit , prxftatur merces , quia ea vau locare potuit ; I. 
xaitammt 10. t in print, verf. p'xtrrta , infr. h. tit. quia mora oon debet efle 
impunru. Ufurat debentur ex corporibus, puta ex fruftibus perceptis ante litem 
conteftatam a mala: fidei pofleflbre, quia mi A us huktsmodi augent hereditatem,* 
/. htrtt f«r'tefi % it petit, hered. I. i. C red. fpeftantur ut corpora hereditaria, 
aon ut fruftus. 

SI emptor a venditor* ftipuletur fundum dari , vacuamque pofleffionem tra- 
di , prioribus verbis ftipulationis , fundum Jari f venditor tenetur dare fun- 
dum , prioribus verbis ftipulationis res id eft traditio rei continetur , non fru- 
ftus , pofterioribus verbis ftipulationis, vacuum pelTeffionem tradi , (nidus conti- 
nent ur . His verbis venditor tenetur prarftare fjruous . Fruflus poften capti pra% 
ftantur aclione id eft condifliooe incerti ex ftipulatu ex mora , quia fi fundus 
traditus eflet , emptor fruftus percepiuet . Prioribus verbis ftipulationis promit- 
titur certum faclum , nempc fundum dari , ideoque datur ceni conditio i /. 
cent eendit}io t de rei. credit. Pofttrioribus , vacuam po(]<ffic»em tradi , fruftus 
prxftantur condiftione incerti ex ftipulatu , quia faftutn promittentk eft incer- 
tum , propter incertum fruftuum futurorum : omne faftum eft incertum : /. 
tthiy de V.O. Pofterioribus verbis ftipulatiouu coutinentur , non folum fruftus, 
fed etiam pama ancillx, quia funt vice fruftuum. Prioribus verbis (b'pulatio- 
uis , fundum dari , five faftum rei pramittendi fpeftes, id ell traditionem vacuac 
pofteflionis. five eneftum fafti , traditionem transfcrendi dominii caufa, tradi. 
tione transfertur poneftio in emptorem , & per polTcfllcmem dominium ; /. rr#- 
ditio, §. ult. de adau. rer. dcm. Quod fi emptor a venditore novandi animo 
ftipuletur fundum dari , faftum tantum tradendi ftipulari intelligitur . Verum fi 
emptor a venditore novandi animo , id eft novaudje aftionis empti , ftipulatus 
Tvm.Vlll.Vol.il. B 



Digitized by Google 



10 



AD TITULUM 



Ik rem eradi , ( Plerumque contTaSui craptionis addebatur ftipulario rem cbri y 
/. a. $. fi emptor , it sR. empi. Senec. de benrfc. lib. j. cap. 15. Uttmrm 
null* fiipmlatia emptoeem vnditmi obligartt : & fi res empta Don traoeretur , 
•on agebarur a3ione ex empto, fed ex ilipulatu.) factum tradendi tantum, non 
fruftuum pnrftationcm .Cm tradita noa diet , ttiputari intelligitur , quia non 
eft ven imile, ad/ec^a ftipulatione action 1 ex empto, plus venditorem pTomj/iHir 
per ftipulationem , quam judicio empti prarftare coinpelleretur : quar dubitationis 
tollendar caufa contra&bus apponuntur , jus commune non lardunc , id eir noa 
mutant naruram contractus ; /. qui mutuam , mandat. I. qua dvbitatiomt , de 
JL J. Scd ex his verbis pofterionbus ftipulationis, vaeuamq*e pefttfliontm tra- 
di y partus quoque veniunt condiclione incerri . Etenim fi ancilla tradita diet , 
ancilla peperiflet apud emptorem , & partus in ejus bonis fuiflet . Oppomtur 
d. I. 7. fi emptor , fi emptor (npolatus 6t vacuam pofleftionem tradi , or ex 
ftiputatu agat, fm£rus percepti port emptionem non veniunt in a&ione ex fti- 
pulatu, quia qui ftipulatur fundum dan , vacuam pofleftionem tradi ftipulari 
intelligitur , nec tamen ea ftipulatione continetur trucluum prxllatio : neque 
enim plus ell in ftipalarione adjecla emptiooi , qoam in action? ex empto , 
quia ftipuiatio aflomit naturam contractus , cui apponitur ,■ /. fi legati ftrvi ne- 
mine t de legat. 1. /. Tit'tut regain t , m fin, ad Treat 11. I. damni infttli , de 
damn. infefi. ftipuiatio emptionis, naturam emptionis fequirur,ex b. /. fic ftipu- 
lario legati, naturam legati fcquttur,-/.!. V fi qmis, at leret. vet fideie. ferv. eauf. 
eav. fed fupereft aifco ex empto ad frudluum prarftationem . Has leges rta conci- 
liacCujac in ha* lege 4. ftipuiatio appoGta eft emptioni novandi animo > & m 
ea veniunt fruclus , quafi tit ad 1 one empti . Ex quo ncvarione actio empti 
t ran lata e.t in ffipolationem , ut in I. ftipulatione non eft novata actio em- 
i , & fupereft actio empti ad froflus poftea perceptos cnnfequendos . Idem in 
8. de V.O. fatetur , diverfa efle fententias jurisconfultorum , 6t Pompontum 
/. 4. dtlT-nrire a Papinuno & 



15 



%. ult. 



S' 



'I port contraftam emptionem fervi vel ancilla? , ante mterpofitam ftipuiatio. 
> nem , vacuam poflTcfnonem tradi , ancilla pepererit apud ven.-Jitorem , aut 
aliquid per fervum venditori adquifitum lit , partus ancilla* & a-Jquifitiooes per 
fervum faflar ante inrerpofitam ftipuiationem non veniunt in ftipnbtkma, & 
quod emptor rs ftipulatione eonfeqai non potuit , judicio empti confequetur , 
quia ftipuiatio non eft interpofita poft perfeelam emptionem novandi animo , 
it quod non transfertur in caofam novationis per ftipulationem , jure prillino 
. _ - . peti poteil aftion? ex empto. Stipalatio interpofita pott perfeflam emptionem f 
T non novae obli^arionem & actionem empti & vmditi f quia non eft intcrpofira 

, P«>- norandi animo. Stipulario, rem dari,8t vKuam poffcffionem tradi , fotehat adht- 

batur, pen- ^ m ^mpppne & v^ditione , non novandae a&onts caufa , fed ut phiribus 
tionemhere- & ioaiim , gi ^ /. ? . j. imp „ de aB. empi. ftipuiatio eft vinculum 
^^^fcad^io omnium obligationnm. 

diciis con.!* *~ 5- 

mcrari^iiirA. judicio bon* noVt non veniunt prxftationes > qus contra boflOS mores 
V f I0 A cj fi ' A « * /• ut in petitione herediiatis , qu» eft bona; fidei , non 

aei dettdcra- f n £ tv% qaj inbonefte percipi poruernnt/ /. t tJt. & autb. bona fidei t 

x # \ '•'•5*- C. de petit, beredit. or ufurar ultra leaitimum modum promuTar, pro noa ad- 
bered Ik ibi haixrntur > l^ 01 " modum execdunt ; /. pUcuh, infr. b. tit. 



Digitized by Google 



3 Z 1TSDRIS dig. „ 
* L *. 

IN acVoae de m rem verfo , qas* datw in keredem patrir vel domui fx 
contractu filiif. vol farvi . veomtu ttfurx , quas pater vet dominus lone? 
cempoic lalteaa decennio prairitic, ex k L etiam 6 non appareat eas is rtipufa- 
tum dedudtas . Ex diaturnx pnrftatioiie ufurarum debentur ufut* in fatumm 
mm ex diutunu prarftatione pra-fumitur r«ceffirTc rtipulatio ufurarum: aliai ok! 
ltgatio uiurarum boo contrahitur citra Itipulationetn , etiamli aliquando ex pa. 
cto prartitac fiat ; L creditor , C A. fie & G certit anafe, id eft m-nori tem- 
pore quam deceimio , nudo pa&o penfio przftita fir f qui prarftkit non obli- 
gator in futurum ; /. fi ctrtit C. it patl. vel fi libertus operas noo im- 
po.itas in manumiffiooe aliquamo tempore pwftiterit , no. tenetur » fcta- 
rom ; i. f r» ?«• »fr. it oper. Ubm. fi heres ex fideicorraniffo inutili per 
mulium tempus, non minus trieanio, alimenta anniu przftiterit , tenerur in fu- 
turum ; I. i.C. «<r fidtinmm. Hoc fpeciale eft fa Tore alirnentorum , at aotac 
gioj]'. bit. Alias terapus non eft modus tolleodx vel inducencLr oblipationis • L 
c£!,gttionum 44* $» t i« w/. tWWer, ie atafo. r> Si libertu alimenta prar- 
ftira lint a cohered i bus per multos ajinos , ftandum eft divifioni , & prahlatitjni 
L amaiam , npr. e/ei/c. 



FX prarftatione ufurarum dotis probarur aeceptio dotis , etiam fi noa pro- 
JL betur promiffio dotis. Bonis patris publicans, fiiia petebat decies centetia 
dotis, quae intendebat fibi a patre doti promifTa cum nuberet. (Decies cente- 

E m «?iA? a JJSr*lT d 3nT d ri i Ma r rt,at ' lifa v* epsr :^- Cw - 

mm <stctet t qua uot deati aetis . Juvenal, libr. 4. fatvr. to. Et mm decies rem- 
teas dobuntur amttquo. Cai forte con vets it ratio decies miilium fcfterrium - Se- 
ttee, de con lac ad f Heiviam.- Best teres nt ijht pittas , quorum ptntomima 
decies ftjitrtu nmbumt . Tack- x. annal. ( cap. %6. ) pofi bath am decies ft- 
fiertii dote folatus tfi .) Fiiia alleeabat dotem promiffam , nec probabar fed 
probabat prxltstionem ufurarum . Ex decreto Severi fifcus debet pra-ftare' do 
cem fijke, quia fifcus fuccedk cm fua cat* & ooere /. 3. ^ f 4. /. i*. 



far, it fmr. fife. 

L. 7 



OBlatm, condrmatio, & depoutio pecuniar, id eft fords fifth curfum ufu- 
rarum , & fiberat debkorem ,• /. tcctpum C. A. th. I. tifignttione , C. 
de folut. ih m hac foecie , debitor uforarius , id eft qui debebet pecuniam fub 
ufuns , pecuniam obtulit crediton , & eo non accipicnte , earn obftgnavit or 
depolun . Ex eo die non taoetur ratio ufurarum , id eft ufura definunt curre- 
ic , quia oblario fit depofitio habet vim (blotionb , & liberat debtrorem . Sed 
il poll depofitionem pecuniam receperit a depofitario , fir in depofito non per- 
fevcTaverit, ex eo tempote rjummi fteriles non erunt , id eft ex eo die ufurr 
rurfus ixKipiunc currere , ex h.J. fterils eft pecunia , que non parit ufuram /. 
j. %. •fmra , it enttwr. tuttL Cr tail. ««. pecunia per fc non parit ufuras- 
utura non ex re, fed ex negotiatione , puta ex ftipulatione , vel ex mora de- 
bet ur; /. fi nsvts , it rti viniic I. ex annuo, f. 1. & I. f t q. it don. int. 
w. Cr uxor. I. ufura , de f V. S. Etiam poft depofitionem ufurar currant fi 
dcpo:»tio non perfcyeraverir , quia ultima mora nocet ; /. illud it perk. & 
cammed, rt, W. /. vtttrdum , % ult. it V. O. I. qui decern , $. x.dt folut. 

B ij 



11 



AD TITULUM 

X. «. • 




, id eft eqnabus, per fideicommiffurn reliQis , poft mortm heredis 
as pra-ftantur nt frucfus : foetus fecaodi , id eft fruftus fruftuum , non 
r ut fru&us, quia frufius fruftuum efle non poflunt , ficut ncc ufurx 
ufurarum , fed fpe&antur ut caofa , id eft cominoditas ; /. vidtamut 10. infr. 
h. tit. Equis per ndeicommiffum reli&is , foetus editi poft moram hereon tan. 
turn debenrur. Equitio legato , fcttus editi etiam ante moram heredis debcn- 
tur; /. equis 39. iufr. b. tit. 

X. 9. 

PEcunia foenebri , qua erat foenori , ad diem non fotuta , fi duplum ftipu- 
latus fuero, id eft duplas ufuras , majores ufuras ob moram, in altera tan- 
to , id eft in duplo fupra modum legttimar ufunr , ftipolatio non valet , ex imt, 
b. I. ob ufuras non folutas ad diem, ma j ores ufune non infliguntur ultra le^U 
timum modum ufurarum ; /. turn non , C. b. tit. poena ob pretium non fotu- 
tum ad diem , poteft excedere modum kgirimum ufurarum ; /. Julianus > €. 
Hi Jem, de aft. tmpt. Opponitur /. Cwi, %. fo quit Stiehmm , de fide/iff. 
quae ait, fidejuflbrem , qui pro reo obligato in decern promittit decern aut Sti- 
chutn , non obligari , id eft omnino non obligari . Qui pro fe promittit duplas 
ufuras ob moram , obligatur usque ad modum legitime ufunr , ft forte mino- 
res ab initio promiferit. Aliud in fidejuflbre, qui accipitur in duriorem caufcun, 
omnino non obligatur. 

§. .furarmn. 

USnraram ftipolatio committitur etiam fi debitor non interpelletur , quia 
dies interpellat pro hominey /• trajefHtisy dt eblig. & aa. /. magntm . 
C dt centtah. CT commit. fl'tpuUt. ncc inualis eft ftipulatio legitimx id eft 
centeilmat ufune fub ea condittcne concepts , fi minores ad diem folotar non 
finr, ut majores ? id eft centefimx , folvantur; non entm poena, fed fee n us 
uberius , jofta ratione fortis promittitur , ad modum leghimar ufunr . Ob mo- 
ram in folvendis minoribus ufuris, majores in ftipulatum deduct poffunt , non 
enim poena id eft quafi pcrna committitur ftipulatio majornm ufurarum, fed 
quafi majorum ufurarum . Si tamen poft mortem creditoris inculpara fuit mo- 
ra, fi non fuit cui ufune folverentur, quia heres incertus erat, nondum adita 
hereditate, fi majores ufurx ex ftipulatione petantur. debitor conventus tuetur 
fe exceptione doli mali : nihil eft qood imputetnr debirori , fi non fuit cui fol- 
veretur ; /. turn quidem , %. ft puptllo , infr. b. tit. I. t item ait prater , §. 
bat auttm , ex qmib. can/, majores , /. «//. de leg. com mi /[or. 1. pen. dt namtic. 
farm. /. i. $. non txigit , ut in pe-ff. letat. Hoc colore mortuo Innocentio V. 
cum Carol us Rex Neapolis & Sicuiar (e excufaret de folvendo cenfu quern de- 
bebat Pontifici , diclum fuit pon teneri poena commiffi , quia non erat cui ccn- 
fus folveretur , ut refert Fulgof. bit. Opponitur /■ evittts agris , $. 1. infr. h. 
tit. poft traditam pofleffionem defunflo venditore , cui fucceflbr incertus fuir, 
ufune medii temporis prctii , quod depofitum non fuit , prxftantur : fed nulla 
eft pugnantia , quia ufurx bit funt vice fruSuum , qui percepti funt , & qui 
augent hereditatem . 

X. to. 

P Art us poft litem conteftatam editos qoilibet porfefibr reftitoere debet, quia 
in a8ione in rem veniunt Iro&us & partus ancillarum , qui funt vice fru- 
Auum , quia tacite pctiri intelliguntur. In judiciis formula feu a&ione , quod 



Digitized by Google 



DE U S U R I s DIG. ,j 

te anhi date facere oportet , cominetur etiam futurum temtnn / /. fi ftipulatus % 
•j6\. i. it V.O, id eft omae incrementum , quod venit port litem conteftaum. 
Partus, ante litem contdtatam editos . pofleflbr non reftimit , nifi fpecialiter de 
bis a&um fit . at b. L t & /. *d«w *5- $• »<w fcitndum , <*V 
/. aft. C. A tffcr. «*/. 

L. ii. 



SI curator reipublica* pecuniam publicam fccneravir, ufuras pnrftare debet, 
quae (ecundum fonnam , id eft confuetudincm regionis , a debiroribus exigi 
folent , etiam fi noo omnia nomina idonea Hot : itptnr fi majores ufuras ftipu- 
latus fit a debitoribos ex confoetudine regionis , n ad diem minores non prz- 
(hrentur , quidam ceflaverint in folvendis ufuris, quidam non folutis ad diem 
ul'urk majores intulerint, illud quod amplius pceor nomine a quibusdam ele- 
git , non cedit lucre rcipublicx , fed prodeft curatori ad fupplendum id quod 



ufurarum nomine competebat, id eft debebarur, pro his qui cerTavemnt in fcA- 

ait fi non omnia nomina fmt idonea, quiaf 



vendis minoribus ufuris. Lex ait fi non omnia nomina fint idonea, quia f res- t Ratio hac 
puhlica debet omnia approbate , aut omnia iroprobare , ut hi tutore /. cum non eft ex 
qtucntmty dt tdm. turn. mente legis, 

$. quid fi ftrous . quae ait , tt. 

urn fi omnia 



SI fervus publicus , qui erat aflor reipublicar , majores ufuras ftipulatus fit nomina ide- 
a debitoribus , or ex pecunia publica contraxerit varia nomina , ex quibus not fint. Be- 
alia fint idonea , alia non idonea , quamvis ipfo jure obligabo ufurarum reipu- ne fe babet 
biicz adquifita iit , tamen majores ufuras , id eft quod amplius eft in ufuns , in J. \,tju$d. 
quam in ufuris prarftari folitis , compenfet cum defectis nominibus, nifi respubli- /, 1 1. 
blica parata fit univerfbrum debitorum forrunam id eft periculum hi fe facet- 
pert . Idem fere in tutoribus ex Marcello , ex b. §. fi nomina a tutore con- 
tra £ra , ex pecunia pupillari , partim fint mtegra , partim deperdha , & male 
contracta , tutor earn conditionem defer rr poteft adulto , ut aut nomina in to- 
tum agnofcat, aut ab his in totum recedat , permde ac fi tutor fibi negotium 
geffiflet ; /. cum q»*tim , de sdm. tutor. 

JL 12. 



SI eieditoT a debitore ftipulatus fit , fi ad diem mantes ufurr non folveren- 
tur , ue majores pneftarentur , & deinceps per fingulas penliones , fi ad 
iiem ufurar non folverentur, eadem conditio obfervaretur , donee omnis pecunia 
debira hoc nomine folveretur v comtniifa prima mpulafiorte , id eft prima; pen- 
fionis , non committitur ftipulatio fequentium pcnfionum,nifi quatenus in fequen- 
tibus penfionibus folvendis fua die debitor cenaverit , quia plures runt (hpula- 
tiones , plurft conditiones , ea ftipulatio plures conditiones continet , non una 
eft ftipulatio, fed plures ; /. piunbus , dt V. O. & idea etiam commiffa ftipu- 
latione prima: petifionis, poteft evicari poena fequentium penfionum , fi earunt 
ufurar iua die tolvantar, ex h. I. Si pecunia murua data fit fub pinnore f UAr 
venda annua , bima 9 trima die , id eft tribus penfiombus , pignus ailVrahi non 
poteft, anteouam dies omnium penfionum prarterierit / /. ntcejlsrist t V> fi **" 
nut de pigntr. a&. & hoc ftatutum eft in - 
liberations ; /• Aritnus , dt Mig. & «f|. 



L. rj. 

Ui femifles ufuras creditori ftipulanti promifit , & per muitos annos rai- 
pnrftitit , fi ab eo pctantur CsmuTes ufune , ruetur fe exceptione 



QUi fe 



Digitized by Google 



,4 AD TITULUM 

doli */el taeati ©afiei . Diotina przftatione Jeviorum ufccarum , rrauores tacit* 
p*£to renaifla: cenfentur , ut hie , C /. r*m de in rtm i*rfo , fupr. /. cum qui- 
dm , S' <irms » ■ nn '* ^j. tdverfus ,J. etttmvir Tacka remit* 

l^Rocurator ocgrwionnn geftor,qui geffit neeptia don-dai Yd amid abfen- 
JL tis fine mauiato , pecuoiz invents* in bonis ejus, qoam otioiam relieuit, 
son tenetur prritare uluras . u* dominus nullam pecuniam fcmcravit , id eft 
boo eft iolitus focucrari . Nihil eft quod imputetur procuratori, vet negotiorum 



ejeitori , qui pecuniaro otioiam relic uk pro con luerudme patrisf, oe penculum 
IB ft fiactpent . Speftatada eft conluetudo patrisf. /. hcrtdtt pdam , tn fin. $. 
I. infr. qwi ttft.Jme. I. fi firvtu pUrimm , in fin, it Itgmt. t. I. nummtt , m 
tegtt. 3. Nob eft is culpa, qui is it alien* verktur fecuodum coufuetudinem 
dnrnmi . 

Tutor vel n-reotiorum eeftor , qui pecuniam in ufus fuos convertit , prxftat 

ufuras ; /. qui fmt tt/uris , it ntgot. gtft. I. non exifihm , it aim. ttnor. 

L. 14. 

MOra fa«fta in reftitaendo fideicommilTo , partus quoque ancillarum refti- 
tuontur , quia partus ancillarum poll moram funt vice fruduum , & 
funt t ne mora proftt heredi . 



SI htres rogatus fit poft mortem fuam reftimere hcredrtatem fine reditu , ii 
eft dodufto folo ream- , quarritur, an partus ancillarum edit) ante diem fidei- 
eommrffi cedenrem, id eft ante mortem neredis, reltituendi fiat? Paalus refpon- 
dif, partus ancillarum editos ante diem fideicommifTi cedentem fideicommiffo naa 
contineri , quia nan funt in reditu feu frucTu ; A m pttuium , i. 1. infr. h. 
tit. & ica non videmur excepti : in fideicommitTaria hereditatis reftitutione eon 
▼eniunt fru&us, nifi ex mora; /. in fidticommijfaria , infr. ad Tttbtll. Simili- 
ter heres rogartrs reitituerc ancillam , non tenetur Teftituere partus ana lite , nifi 
ediras fie soft moram m reftuueiido fideicommiffo. 

L. 1;. 

SIcnt ufbrz nfurarutn non debentur ; /.w/r. al.i?>. Chth. quia accefTtones accef- 
lionum non adnmnmtur, neque fruSuum 'po(t litem come'tatam ofHcio >udi- 
<rs jeftiruendorum unjrr pncltan tur , neque eorum fructuum , qui ante litem 
conteftatam quail a male fidei pofleffore percept 1 *uut,0lurar conditamuT, COB- 
diflion- fc. cent, box eft AiiAi jurw, ex b.-l. -quia ururtr prritantur ex q«an- 
titatc , non ex cerporibus , feu fpeciebus. In petition? hereditatis, qua* eft bo- 
rn* fidet , .frudauun perceptorum ante psritionem hereditatis ufursr pmtamur , 
••j*a tuaa at acceiBanes ven mnt in petnionem hereditatis , fed ut pais -ni y 4. 
merts furiofi % in fin. fupr. it fmt. hrrtd. 



D 



X. P6. 

O nation is in •BsnpuSlicam hftx ufunc non debentar, er -h. 1. puta polli- 
citation is .ia opus ^publicum y t a. iafr. de pHieit. 4egaB vel odeicom. 



Digitized by Google 



DXUSURISftlG. t) 

mini relifli if opus publicum, ft intra dkta facTum non en't , levwres ufurat 

prxltaatur y /. *«« f*id<m t utt. infr. A. W. /. fi ttgtnm , tptr. fmbVtt. 
ufurx pretii fundi empti venditi debentur a die traditionis , quia font vk* 
fructuum y /. Julitnu$ t t t*»f*w guiem , de ail. ttnft. ufora? pretii fnndj 
empti , ettam a fifco, bod prarflaniur, fi non dun) trading fit fundus, quia in*. 
quum eft ab eo ufuro exigi , qui fruftus non pcrcepit, a A. /. 0* /. tmrtMt, 

L. 17. 

SI quis creditori ftipulanti promifcrit qoincunces ufuras: fir fi goo anno non 
folveret , tunc femifTes ufuras tortus petuniar a die conrra&us folvere debet . 
Si debitor prxlHtij quincuncibus afuris per aliquot annos , aliqoo anno ceffaverir. 
Hi folvendis ufiiris quiRcuncibm . ftipuhuio majorum ufurarum non comrtiittimr 
in pmeritum a die comraaus,fed in ruturum a die crifatronis,« b.l. Alias ob 
fort em non folutam graviores ufurj» mutut , fi in fti palatum dedu£hx fiot, de* 
b-ntur a die ftipularionis ,• /. led* , in fin. it rtb. end. I. km'jnrmSi , it V.O. 
Cujac. 1 9. tbf. Z.Crhtl. bnjusmoii . 

§. iivnt . 

SI creditor longo tempore, puta decern vel fi^inti anni<; , omiferit petere ufb- 
ras , poika non pored petere ufuras prartentas , quia tacite eas remififfe 
cenfetur , m gratior apud debitorem effet , ex b. & I. vir u/urtt , it ion. 
int. vir. & uxor. Ut przftatione minorum ufurarum , maiorcs remiflar cenfcD- 
tury /. qui ftmiflit, (upr. h. tit. I. nivtrfns , /. gutmvif 8. C b. tit. I. fofl 
vtniitiontm , C it pttX 

tn tttito . 

IN tacito AoVicommiffo , cum hem fidem adcommodat de reflituendo fidek 
commirfo incapacr, omne emolumentum heredi aufertur , & fifco vindica* 
tor ei refcripro D. Pii , etiam ufurarum emolumentum , ex h. %. I. at ftflo , 
\. Inlimt , it vttig. & p*fill. I. prttionit , it petit, htrti. I. htrtt. }. ctnrt 
juiAtrn , it hit quib. mt inii/pt. I. j. C. *i I. ftlcii. Prarrerea taciti ndeicoifl- 
milTi pona hec eft , quod beres in eo falcidia non utirur , fed ea a fifco vin- 
dicatory /. btmfUio , $. 1. ti hg. fiicii. TflCitum fideicommiffum eft . quod 
non palam teftamemo vel codicilHs ab herede relinouitur incapci , fed tacite 
pnvata cautione vel chirograph© y /. m tttitif , it Ugn. 1. /. in ftauitm ,d» 

T TSurrr non propter lucrum petencium , fed propter moram Don folventhni 
\_J mfligantur : ufanr non ftatim currant a die numerationis feu credit ar pe- 
cuniar , fed ex mora non folvenris , ex tardive fohxione . Ideo* fi Adeicorn* 
miffum ab herede relictum fit pupillo , vel abfenri reip. caufa , vel alia 
jufla caafa impeditus , ex qua reftitutio indulge tur , petere non potuit , non 
debentur ufurar fideicommiffi reliai , fi pupillo non habenti tutorem vel abfen- 
ri reip. caufa, qui non habebat domi pfocuratorem . vel negotiorum gdtorem, 
fidecommiffum folvi non potuit , quia heres non videtur efle in mora , fi non 
fait cui folveret: mora non contrahitur, fi inopportuno loco fir tempore obla- 
rte fiet y /• fi folnturus , infr. it faint. Nihil eft quod impotetur ei qui felve- 
re , etiam ft vellet , non potuit, ut hk , incolpau eft mora, fi nemo fait cui 
foivererar ; /. ptcuni* , m fin. fupr. h. tit. Poena non committitur , fi nemo 
fait cui folvatur y /. ult. it Itg. rommiff. I. muha . tn pr. it coniit. fT dem. 
Nec fimile videri poteft,quod minoribus etiam in lucro fuccuxritury/. tit ft*- 



tS ADTITUJLUM 

Mr, f,. bo&t , dV mirmib. in his qaar adquifira non funt , Ut dicitor , Air. Er- 
go hens videtur fiiifle in mora oraflandi fideicommifli a lie relifti minori , fi 
minor rcftiruatur in integrum adverfus omiflam occafionem adquirendi , & be. 
neficio reftitutionis exinde currunt ufura* . Sed hoc eft falfum , ufura? ndetcom- 
milfi ab herede reliiti papillo non pneftantur , 11 non luit cui folveretur , quia 
ufurz non propter lucrum petentium , fed propter moram non Iblvcntium in- 
fltguntur , ut eft in fin. h. \. J. ufune non pndtantur , ut (at in lucre credi- 
tor , fed propter moram non iolveutium , ni creditor fit in damno ex mora 
feu tardiori Jblutione debitoris, non lucri faciendi, led datnoi vitandi causa. 

§. tM locno . 

IN bona; fidei contracribus , puta locati conduct! , ufune non debentur nifi ex 
mora , id eft interpellation* , nifi convenerit , ut tardius illatar pecuniar , 
ante moram id eft interpellationem ufune debcTentur , ex h. §. /. mora , §. im 
bona fidei , infr. b. tit. I. prafts ,C. locat. condutl. In boos fidei cootracxibo* 
ufune debentur ex mora , vel ex pafto in continent! appofito citra vinculum 
ftipulationis ; /. Publia , $. i. /. Lucius 24 in fin. dtpofit. I. f qui ntgptia % 
maud jr. I. Titius , dt ptafeript. verb. I. initio , C. de pafL int. empt. & vend. 
In ftriflis judiciis ufurse non debentur ex paexo fine fbpulatione ; /. qutmvit , 
C. tit. 

§. fifcus . 

FIfcus ex fuis confraAibus ufuras non prxftat ob moram , fed ipfe accipif , 
ut folet a foricariis , vel conduftoribus vecligalium , fi moram fecerint in 
folvendo : fifco mora fit fine interpellatione : cum autem fifcus in locum priva- 
ti debitoris fuccedit , ufuras pneftat, ex b. $. quia fifcus cum privato fuccedit, 
jure privati utitur; / ? t 4- dicitur % l. fifcus 6. de fur. fife. Fifcus femper 
fuccedit cum fua caula & onere ; /. fi marito , /. fi maritus 36. infr. folut. 
nutr'm. Cujac 12. cbf. 34. Idem, 26. obf.i^. Foricarii funt conductores fori, 
carum , quae funt latrinar publics , de quibus Juvenalis fatyr. 13. hide reverfi 
tmducunt foricas ; foria eft ftercus a Gratco voptu*. 

$. fi debitores . 

SI debitor privati , qui mtnores femifltbus , id eft quincunces ufuras , prarfta- 
bat , debitor fifci efTe cceperit , quia fifcus fucceflit creditori , poftquam res 
ad fifcum tranfiit , femifTes ufuras prxftat : fifcus cum in jus privati fuccedit , 
jure privati utitur , pro tempore anteriori fux fuccefliooi : ceterum poftquam 
fucceflit , jure fifci utitur i I. fifcus 6. de fur. fife. Fifcus non ultra femifles ufu- 
ras ftipulari poteft , five eas ftipulcmr fuo nomine , five fucceflerit in " 
privati crcditoris,- /. »lt. C. de fifctlib. ufur. libr. 10. 

$. tos qui . 

CUrator reipubltcae , vel ope rum publicorum , qui ex admin iftratione , id 
eft officio , convenitur, pecuniar publics , qua: apud cum remanfit , ufu- 
ras prxftat : ejus quam redemptotibus , id eft conductoribus ope rum , etiam 
negligenrer id eft incaute dedit , non prxftat ufuras , raodo abfit fraus. Neque 
obitat /. Lucius. §. 1. Cr I. conflitutianibus , infr. ad municipal, tumor reip. 
qui ex officio adtniniftrationis convenitur , pnrftat damnum fociis , non ufuras , 
quia pecunia amifla quafi mortua non parit ufuras . 

$. ult. 



Digitized by Google 



S 1 



DE USURIS DIG. it 

§. ult, 

Ik prrfinitus ab his qui ftatuas vet imagines ponenda? legaverunt, 
O tempus a prxfide ftatuendum eft , booi fc. viri arbitrio . & nifi pofuerinr. ' 
heredes , unite debentur usque ad tertiam centefima* , ex A, §. & fi heredec 
Bon pofucrint intra tempus , tunc intra fez menfes ufure leviorss t fin mm of 
Xcmifles uiurz debentur i L ft lrg*t*m t dt optrib. public. 

£. 18. 

SI ab initio eenvenerit inter cmptorem & vendirornri ,-ot eviflo fundo ven- 
ditor pretinm reftitueret , evi£to (undo venditor renetur quoque-ufurat refti- 
tuere , quamvh id eft quia emptor a Kte conteftata reftiruit rem acsori cum 
fruclibus , nam incommodum medii temporis emptoris damnum eft , id eft 
-eviflo fundo , venditor hod teaetur prxftare ufuras pretii medii t e rn pot is , id eft 
tern pons quod mtesceffit ab etnptione ad litem conreftatacn , quia poft perie. 
cram emptkmem periculum peKinet ad eroptorem^ L ntceffana^ dt ptrtc. tT 
tornmod. rei uW. ante eviclionem, vel litem conteftatam iuper evi&kme , frv- 
ftus medii tempo ri J compenltntur aim ufuris pretii , etfi fmt m bo res . Re 
evi£b,ex quo emptor non utitur re & frudibus, a-quum eft ; 
ris ei reddiy L ■curebit , L fmQus, C. de e£i. tmpt, 

§. poft tr adit em. 



U Suras pretii rei venditse & tradit* debentur « die traJitionis , donee pre. 
tium folvatur , quia funt vice fru&uum ; /. 2. C. h. tit. I. eurebit , C. 
de eS. tmpt. oe venditor re & pretio cateat ; L Julienne , $. vtniunt euttm v 
/. j tmpt or cm , §. ex vtndito , de 08 ■ tmpt. Ufurat pretii rei vendit* debentur t AL /. at 
a die tradrrionis , etiam fi emptor non (it in mora iolvendi , puta (i poft tra- empto , in $. 
dittoorm defundo vendkori fucceflbr incertus fit, medii quoque tempons ufune i2.(.veronr 
pretii , quod in caufa depofiti non fuit,pntftabuntur. Emptor prxftat ufuras pretii vtndito defi- 
medii remporis , etiam ft non fuit cui folvcretur , quia poruit fe liberate «b- derantr. 
fignando pecuniam ; /. ecctptem , C. h. tiu 1. obfignet'ume , C. de foluu 



X. to. 

F)ffefTor rei aKerar, convent** aftione in rem, tenetur rem reflituere cum 
fru&ibus/ i. frutlus 35. dt ret vindic. Quod fi argentum , vel veliem , vel 
aliam fimilem rem petiero in rei vindicatione , in fruclu computanrur merccdes, 
awe capi potuere ex locatione : merces locationis dt vice frucluum in his quae 
locari folent , puta argentum , aurum , veftes fcenicx . qui locari folebant ad 
ludos ; /. fi ut certo t htttrdum , tcmnwdat. Si nudam proprietatetn Cfpara- 
tam ab ufufrudu , oudam proprieutem cujus ufusfruflus alienus eft petiero , 
videbatur nihil venire in frudfibus , quia nudar proprieutis vix ullns trufrus in. 
tellici poteft : n aclione in rem fructus seftimabuntur , ex quo ufu^frudus coo- 
folidatus fuerit proprietati : item fi ufusfru&us petims fit, videbatur in aftione 
in tern ufu^fruflus ocmiiic fru£his non venire, quia ufusfrulhis fruflus intclligi 
son poteft, fervitus ien'itutis effc non poteft ; /. t. de "Mr. lejet. tamen ui 
actione in rem veniunt fructus percepti : item fi iter vel actus petatur , vix eft 
ut fructus itineris poftlnt arfiimari : tamen in frucru computabitur commodum 
ooinc , quod aflor habiturus effet, ft non effct prohibitus ire agere ( 'cx b. /. A 
loci corpus , §. in ctnfefforig , feniu 
. Tmn.VULVol.ll. 



Digitized by Google 



i8 ADTlTtJLU 



USarx illkttar Tom mixta: id eft obligation! fort* ipftr nor debenfor , id 
eft ultra modum legmmnn* ufuramm , cetenim forrem id eft obK^itio- 
nem form non viriam: in di vidua utile per inutile non vitiarur. Si quit ufu- 
rat ftipulatus fit fopra legitimum modom afurarum vel ufi 
ultra modum promifla* pro non adjectis habentur , qu.iinus excedimt modum 
afurarum ; /. pttcuit , inn*, b. tit. ufurar ultra duplum & ufura? uiuraram 
dcbenrur /. fi non fartent, §. fupre t de tondtcl. tndebiu 

I. 21. 22. 2 j. 

MOra eft fnrftratoria dilatio fblvendi vel accipfendT crediri r mora 
comtnirtirur cum quis d inert fclutionem ex juira caufa , putt ft modicum 
tempus fibi dari poftuJet, ut a mi cos adbibeat, ut interfint tefle* fofurioni, vel 
expedient}* id eft cnrxndx pecuniar caufa , quia petunia non fern-pet eft in ex- 
pedite , id eft in numerafo ; /. fi dubitet ? tnfr. de fidejuff. vet regandts fide- 
jtaflbribus , qui* non facile eft in /en ire fidcjuffores; /. ernncs>$. ptmrne turn in 
fmAneiis , C. de Epifc. & tlttit. vel fi exceptio jufta aMegetur , puta exceptio 
pa£ti He non per en do , non vidctur efle m mora r vel fi dies notrdum venit» 
vel abfit reipubticar caula , fi tnodo id* ipfum non fraudandl caufa fimuletur, 
fed fi reipubticar abefle fubito coa£h» fit » ut fui defenfioo 
pofRt , vel (it captus ab.boftibus, non viderui efle in mora 



I. 2J. $. 

"O Egalariter mora eommittirur ex perfoxa , non ex re , puta ex interpetle- 
XV none fafta congroo loco St tempore ; /. mere , tnfr. b. tit. Atiqaando 
mora non corrrmirtitur ex re, fi forte non fit qui conveniaror, ex h. ufurx 
non debenrur ex tali mora . Mora incnlpata eft , fi non fit cui folvatar ; /. 
ptcuniM y tn fin. fupr. b. tit. Mora comrrnttituT re ipfa in perfona minoran % 
ex folo temporis hpfu, & ofurz debentor fine interpellatione; I. n minvrnm t 
C. in enib. ten/, he tnttgr. re/lit . non eft necefftr. Ad diem fob poena promff- 
fa pecunia , ante diem roortuo promiffore . poena eommittirur » licet adita non 
fit nereditas , nec fit cui folvatur ; I. ad diem , de V. O. Mora fit re ipia fa- 
vore doris data; in certa quantitate / /. unit. §. 7. C. de ret niter, oft. Mora 
fit re ipia , fi poft traditionem rei empts emptor non fotvac prerium , a die 
traditions currant ufurx / /. evifiit , $. t. fupr. b. tit. I. cttrtbit , C. de eel, 

L. 24. 

I qois iblntioni mo ram quidem reterit , judicium autem accipere pararu? foe- 
rit , non viderar efle in mora , fi jnftam lirigandi cautam habait . & ideo 



S 



iion tenet or ad nfortt , ex b. I. Cr I. feretmm , infr. h. tit. 
in apora qui ha bet juuam caofam litigindi ,• /. «//«</, de petit. 



propter mo ram 
non videtur efle in apora 

btred. I. fui fine t de R. J. vel fi bona fide pofbalet arbirrum , ooi excutiat 
rationes , & fubducat ad veram , ignorans quantum fit m debito ; I. \ fi reft* 
duum , C. de diflreS. pign* 

$. turn rent. 



M 



On rei nocet fidejuflbri : fideiuflbr prxftat nfnras ex mora rei, quia una 
eft obligatio rei & fifcjufibrit j nt bit Cr I. ewm filituf. §. 1. /. mo- 
re , 



Digitized by Google 



DE USURIS PIG. ip 

Tt,deVO. Mora videtur fieri eredifori , five «i , five tpfius procurator! , vel 
negoriorum geftori mora fiat,nec hoc cafu per libera m perfonam id eft per pro- 
curatorem oblinatio adquiri videtur, fed oftcium impleri , id eil quadra obljgatie 
retinert;/-/«r fronattorrm ,de pntur. 



PEr procuratorem non adquiri tux actio, fed trtwfita retiottaf : 
petuatnr interpellatione per procuratorem : put* fi promjflbr hominis ta- 
terpeUatas fit per procuratorem , obligirtio perpetuatur , etiaea fi mortuus fit 
homo promiifus , quia mortuus eft polt morara , culpa id eft mora debirorit 
perpematur obligatio ; /. fifervum, §. fetuitur, de V. O. Debitor liberattar 
aaturali nteritu rei, fi conringat ante moram, fed eon liberarur poft owran , 

L. 25. 

)ctas frue'rus perceptos ex fundo comrmmi , ignorante vel invito focio, fuos 
non bctt in totum , fed pro ea parte , pro qua eft dommus : nec referr ipfe 
an foci us an uteraue eos fevexit , quia omnes fruftus non jure femiuis , id eft 
fembis canfa , 4ed jure foli * id eft vi or poteftate foli , jure dominii pcrctpi- 
amrur, ex in'n.hj. fntcras folo cedum,id eft domino foli ; I. fi tuts frimt % C. 
dt tit vindu. frufhis non hercditati , quod eft nomeft juris, fed rebut ipfis , id 
eft corporrhus feu prcdiis heredkariis , accept i ferunrur ,• /. m fUeHommiffarit^ 
% fuel tens , infr. td TreMt. Qusmadmodum qui totum fundum alien um 
fciens poffidet , nulla ex pane frucrus fuos tacit , quoquo modo rati fuerint : 
ita qui comtmmein fundum poflidet , non Jacrt fra&us foes pro 'parte iocii , ex 
imt. h. 1. quod juris eft de toto ad forum, idem juris eft de pane ad partem. 



4-Oc 
<t ni 



B 



4 /" </(W(« 

On* fidei pofleflbr randi alieni, fradns nduftriales, id eft Grot, foot Ta- 
cit, five eas fevit, five alius, quia in percipieodis frucribus, magis 



ports jus ex quo pcropiuntur , quam leminis ex. quo nafcaotur , fpeaarnr . 
Agro accepmm fcrtur , non quod propter agrum , fed quod ex agro aatujoe 
Datum eft \ Varro de re ru(uc* libr. I. cap, z. Htm en<m fi qmt propter strum , 
tutt etitm in tgro pnfeHut domino , tgrirmUHft ten p turn rtferre dolts , fed idL 
modo quod ex fttitne tent fit uetum ad frutndum . Frufhrt non jnre femrnis, 
fed jure foli pescipiunrur . Qui bona fide poftldet fundum alieanm, frufrut fuos 
ftcit. Sicut qui (ervam aiienum bona fide poffiJer , quod ferrus ex peculio,vel 
operis wit adqaifiit t fuum fecit, ut Aw , & I. qu*fit%m , m fin. de *eLju. nr. 
dentil. Bonar fiJei pofleffor ret aliens; frucrus fiios fack t quoad percipiendos 
frnftus ad hoc ut fuos fa:iat pro domino ftabetur , ex hie /. & I. t bond 
fidei, itifr. de mdav. nr. doin. bonar fidei pofTc+Tor fru^K perceptos faos fack, 
five eos ipfe (event five alius , tie dererior fit ejus conditio , quam fruSaarii , 
qui frados a qoolrbet latos luas facir. Bon at fidei pofleffor phis juris habet 
in pencipiendis fradibas , qaam froclaarias , quia fracluariui fruflus luos non 
facit antequam percipiantur , aureoaam colledi & ia horreo coqditi fint, bo. 
nar fidei porTeffor ftattm atqne a folo feparati fimt , ex h. %. in fin. I. ettbori- 
ius y tr/r. de ufwfruf}. 1. fi frufiitariut , anib. mod. u/nsfr. tmitt. Bona fidei 
pofletTor tnasmittit fro<fhis ad heredem , frufluarius frndus non trasmirtit ad 
neredem antequam percipianrur / J. it vera , tnfi. de nr. ihif. quia ufurfru- 
6tm extmayutUT morte frucluarii > l._ tomtptienrm , C dt mfnfnft. In hoc 

s, quam fruduarii , quod 
C ij 



• ao AD TITULUM 

etiam naturales frudus fuos fecit ; /. ufnfrtRm legtto , fupr. it ufitfmtT. boor 
fidei poflcfTbr fru6his induftrules tantum fuos fecit , Don naturales ; /. fntlus., 
46. infr. b. tit. 

f Kit. 

BOnx fidei poffeffor , qui fevit , & anteqnam frufhis perciperet , cognovit 
fundum alienum efle , nihilominus perceptione fruclus Ions fecit , quia 
quis bonx fidei emptor intelligi debet , quoad perctpiendos frufras , quandiu 
eviftus fundus non fuerit'bonx fidei emptor non defioit effe bona? fidei" pofles- 
for ob fupervenientem fcientiam rei alien* , donee ret evincatur , id eft donee 
lis conteftata fit fuper evi&ione : evinci dicirur , quod lis fuper evi£rione coir- 
teftata eft , inde quod evincitur , in bonir non effe dicitur ; /. quod t eviner- 
tut , it R. J. nam 6c qui ferviun alienom bona fide pofttdet , ex re ipftus vel 
ex operii fervi adquirit , donee fervus evincatur . ex b. fj. id eft donee Its con. 
teftata fit . Bonx fidei emptor remanet bonx fidei pofleflbr , eriam poft fcien- 
tiam rei aliena* , usque ad litem conteftatam , ad hoc nt feciat fruclus fuos , at 
hie , & ut hnpleat ufucapiooem ; /. ft ftfl > fnpr. it rei viniie. I. t mi. verf. 
hoc tantummtio , C. it ufucap. transform, item ut non prarftet nanralem in- 
teritum rei , fi joftam caulam litigandi habeat ; /. illui , ie hired, petit. L 
utiquty t in print, vert. tnim,ie rei viniie. Bonx fidei pofTeflbr lite conte- 
ftata incipit effe male fidei pofleffor, ut teneatur de frudibus , item ut in tec 
runpatur prrt-fcriptio /. ficut in rem , /. cum notijj'imi , C. it prtftript. JO. 
snn. Opponitur /. bmjt fidei , $. in tmtrarium , infr- it tdqu. rtr. iom. ex 
qua bona? fidei emptor , qui cognovit rem alienam effe , frucrns fuos non fa- 
tit , quia non eft bona* fidei poflelfor . Sed hie fpe&atur arquitas , ibi rigor ju- 
ris , vel quamvis frafius fbos feciat , & non teneatur de fru&ibus extamibns 
■net vindiutione , extantes reftiiuit officio indicts ; /. tmQ.it , fupra , h. tit. I. 
ttrtum y C. it rti viniie. J. ttji in rtm , inji. it effit. juiit. 

L. 16. 

V Emtio in frucTu fundi non eft , nifi frnfius fundi ex venatione eonfier, 
ex b. /. fubaudi maximi ; /. frnnio infr. it i«/?mc1. vtl infir. Itttu Et 
hoc cafu reditns venationis , id eft captura , perrinet ad frucluaiium j, X. item » 
(j. 0Btupmm» , I. Hfufrtiftutrhtm 61. it *fufru&. 

L. 37. 

SI patrifamilias , id eft treditori vel legatario, feme! mora feBa fit, jam in 
herede ejus non quarritur mora : Icmtl commifla nr.ora non purgatur mor- 
te creditoris vel legatarii , fed transmittirur in heredem , id eft mora fennel 
commifla defundo prodeft heredi , ex h. I. Mora in folveodo legato vel fidei - 
commiflb prodeft heredi ad hoc nt ufurar debeantur, donee pecunta folvatur.-/. 
Tit'tM Stioy <). 1. it Uttt. 2. Mora fennel commifla non porgatur , nifi folta- 
tione . Et ad hoc nt uforr , qux femel corperunt currere a mora facia defuo- 
flo , non definant carrere heredi , non eft opus nova imerpcllatione , mora fe- 
mel commitfa prodeft vel nocet heredi , & 



X. 28. 

BOnx fidei pofrelTor & frucluarins, fruflos pleno jnrt fuos fedf , ita nf non 
teneatur reftiruere frudos femel percept os. Hoc dtftat botir fidei poifeiTor 
a fiuaoario , quod bonx fidei jwfteflor fruflus ftatim fuos fecit , id eft ftai' 



Digitized by Google 



DE USURIS DIG. it 

atque a folo feparati funt : frucTuarias. fola perceprione frucrus fuos fecit , id 
eft cum collect & in horreo conditi fiat ; /. out ftit , $. t i. vtrf. pr stent . 
fupr. b. tit. Hoc commune eft bon* fidei oafTeflbri & f ru&uario , quod in fru- 
du peconun eft foetus > ficut lac , ptlus , & kuia • Frucrus ordinanus pecudum 
eft lac , lana , pilus : extraordmarius fcetss, u« agaus , haedus j Varro ac rc ru- 
ftic libr. 2. cap. it. Si fit idem adfeceritis de eutratrdtatrit ptrudum fruSu t 
mt prtdilhtm eft dt ItBt in eo & tonfurt Itns . Lamm arietum & pilum ca- 
melorum > qui tonduntw qootaanis , ve&igai- annuusn vocat Ambrof. tpift.7%. 
( mI. 43. num. 17. ) Itaque agni , hoedt» vkali ftatim fiuot bona? fidei pofle£» 
i'oris, or fru&uarii, ut hie , & I. borne fidei , $. ult. infr.tk «^k. rrr. </««/». 
/. wrv; , </< ufufruB. Partus ancillar. non eft in fruftu , abfurdum enim vide* 
tur hominem homini efle in frucru , cum omnes fruexus mum natura homi- 
num gratia comparavcrit , ex b, I. d. I. vetus , /. /nfiiffime , dt tedil. edili. §. 
im pttudum , </* nr. Wn*/- Itaque partus ancilfx aon pertinet ad frucru*. 
rium, ted ad dominum proprietatis , vel ad honor fidei poiTefibrem . Bona fidei 
poffefTbr partum ancillar factt fawn , non ut fmcrum , fed qua fi parrum anciU 
tat jure dominii poteu cum petete non direfta rei vindication? , fed pubiicia> 
na , id eft ntili in rem a&ione ; I. ft tgo, $. partus , dt publident . Eodem 
jure , heres rogarus reftituere hercditatem , partus ancillarum editos ante diem 
Meicommifli cedenrem fuos facit, & imputat in falcidiam, id ell Trcbelliaru- 
cam , & fakidi* fruftus > L ftUtdu 14. $. 1. ad I. ftkti. 

L. 29. /. 30. 

IN ftricris judichs , ptrta in mutoo , ufura: non debentur , nffi* ex ftipulatn / 
/. 3. C. b, tit. I. T'ttiui , dt prtfetip. verb, ufurx pecuniar publics deben- 
tur civitatibus ex nudo pacto , ut hie , favorc reipublicat feu civitatis . Neque 
obftar, quod civitates privatonim loco habentur; /. turn qui vt8igti t Jt V, S, 
quia iu quibusdam civitates eaudem privilegio reipub!ic», put» ut pecunix pa. 
blicae aiurar debeantur ex iok> pafto fine ltipulatione : ufurz etiam frumenti, 
hofdei, & fimilium fpederum debentur ex nudo nafto \ I. frumenti , C. b. tit* 
Dt confulatur rufticis egentibus propter incerrum fruituum eventum. Item ufu- 
rs mutuce pecuniar acceprx ab argeaurits debentur ex nudo pafto, eriamfi ia 
fnpulationem dedufta: non fint : mm. Jufl'tn. 136. cap. 4. bvore argentano* 
rum . Item pecuniae nauricx ul'ura debentur ex nudo pacto y /. 7, dt tuttit'u, 

X. jr. 

STipulatio ufuranun nuriius eft mocnemi, nifi certns modus adjidarur , ex A» 
/. nifi apparcat de quibus ufuris actnm fit ; I. tutor , $. ult. infr. b. tit. I, 
ubi mutem , %. pen.^ de V. O. ftipuJatio ufurarum fimpliciter fafla , non adje- 
ftis certis ufuris, non valet, quod fpeciale eft odio ufurarum . Alias numntis 
indrftine)e legatis > mtnorcs debentur j I. Minimis , dt Ugmt. 3. favore ultimat 
voluntatis . 

L. 32. 

ifOra non committirur ex re , fed ex perfona , ex mterpellatione debito- 
J VI ris , opoortuno loco & tempore , fi debitor interpellatus opportuno loco 
& tempore non folverit , ut bit & I. ji foiuturus , infr. dt foiut. I. ft e* le- 
gtti y dt V.O, An interpellatio facH fit opportuno loco &t tempore , hoc pen- 
dct ex arbttrio judicis ; /. quod fi , fupr. it rtb. credit, Ideoque Pomponiut 
ait, difficiliorem effe mom definitionem, cum fit magis facti, quam juris: facln 
funt inccru . Mora cotnmittitur denuntiatione lada ipfi debitori ut (blveaet : 



tt ADTITULUM 
mora non fit fi fervo debttorts abfenris non demintirrur a creditor? vel procu* 
ntore ejus ut Solvit , prwsquam ipfi domino denuutjatutn fit : quod fi intewcl- 
latus debitor , poftea fui poteftatem focerit morse pusgandx caufa & creditor 

u"rgS <&ui ft foSo^ t n^^OT ebki dS ^,ia0, ' a jauakur**' m 
mora femel commiflj , debitori renuJuTbtelligitur. Sicut oblatio d'eotraris non 
purgat moram, tiifi debitor in ea perfeverer y /. 3, */r. it til. ,mpr. /. 
/?<M»<r » §. Iw# , it V. O. Ita denuntiatio creditoris non conftuuit debuorem in 
mora , nifi creditor in ea perfeveret , nifi creditor inftet , id eft urgeat debiri 
folutionem . Params judicium accipere moram facere non videtur fi ab ad- 
wfano ejus ccftatum eft/ /. pmrmmn. infr. A. rir. Interdum mora fit re ipfa, 
fine interpclladone (avore libertatis ; /. urn., §. tpptrtt, it fiitit. tiberl 
Ut. In minonbos etiam mora commimtur re fine interpellatione , & ufurx eis 
currunt ex che fine interpellatione/ /. m mmorum , C. In quib. ctuf. in integr. 
rtftit. nam tft mctfTsr. I. eurtbit , C. it ttt. tmpt. Interdum mora comrnittitur 
ex die fine interpellatione ; /. mi iitm infr. f it V. O. I. trattQitut t infr 
At Mig. &t£i. I. msgnmn, C. it fmtrtbtni, & ctmmitt. Jiifulst* 

£. in bout fidti. 

rj bonx fidei contrafiibus ofunr debenmr ex mora , at hie, & hoc pro con- 



JL fuetudine regiorus ubi con t radium eft / /. 1. fijpr. b. tit. ut in aclione 
rraria negotiorum geftorum , que eft bonx fidei, fi 



ego ut te libera rem exol- 

venm pecuniam creditori tuo , uebentur ulunr , qux in ea regione ufu fre- 
quentantur : quod fi mutuants dedi pecuniam , debentur ufiarx quas jpfi? prxfto,/. 
CT in tamtrtrit ,_intr. h. t,:. /. m bvue fiiti ,C. b.tit. hi etiam in atlione tutelar, 
qua- eft bona; fidei , debentur ufurx , vel ouincunces, vel iemifles, vel beifet 
pro more regionis / /, turn \ qui reptriorium , §. 10. vtrf. cjr cttms . infr. it 
aim. tutor. Quod fi pater conveniatur ex con t/a£tu filii aclione quod /ulTu vel 
de peculio , vel ex mora fua , fi quidem pater ' 



fua , ex mora patns filtus non tenetur de ufuris , mora paaris non nocet filio 
ad hoc ut prxftet ufuras ; /. turn filiusf. it V. O. Mora patris non nocet filio 
ad hoc ut prxftet ufuras , mora non fit ex re , fed ex peribna , ut di&um eft 
init. b. /. id eft ex interpellatione perfonx ■ In fijium tamen dabitur acuo ut 
quod minus a patre »Qor confecuros eft filius prxftet , nomine form fi non 
ufurarum : quod fi filius moram fecerit , tenetur in folidum quoad fort em St 
ufuras ex fua mora , & pater dutntaxat tenetur aclione de peculio , qua ten us 
eft in peculio : vej fi pater conveniatur ex contraau filii ex mora fua non 
prxftat ufuras , exempio fidejufioris , fidejufibr non tenetur de ufuris ; i. I. cum 
fMurf. r.ii: ip omnem cauCam iotercefierit {. qutrv, locat. In hone fidei judi- 
ciis ufnrr currunt ex mora, ' 
teftata ufunr currunt 
litem canteftatam, 
rae veniunt ex mora 
jd eft caufa cognita officio judicis Sic in aaione'dotis', qu.t eft oonx fideTT 
ufurat debentur ex mora biennii ; /. ult. §. prtttna , C. it jur. iot. In bona; 
fidei judkik fruclus veniunt omnimodo, id eft ante moram; /. vLUtmus , 
ftn. infr. h. tit. In legatis ft fideicommuTis, ficut in bonx fidei contra<arW ufu- 
ffC debentur ex mora ; /. 3 . C. in quit. ctuf. in integr, rtftit. non tft ntceff. 
/. 1. tf tot. ut. C. it ufur. Ugtt. aftiones ex teftamento , licet fiut ftriaa* , 
comparantur aflionibUs bona; fidei, favore tuendx voluntatis defuncu. In judi- 
•io tamiUc ercifcundx veniunt ufura; fumptuutn , quos unus ex heredibus fecit 
Id «bu» heredjcaiui a die won:; I. bis cm/tqutmttr , \./umptuum, fup. f*m. trtift. 

l/ti 




» 



Digitized by Google 



%.ftdfidua. 



SI fiat duo rei debet idi , unrns mora alteri dob now* , ex b. $. ad hoc at 
currant ufunr contra aliom, quia mora conftituitur ex perfona, id el* ex 
hncrptll.it tone perfona-, non ex rr . Neque obftat,quod in duobus reis promit- 
tendi interpellatio unius nocet altcri quoad inter rum pendam pra-fcriptioncm ; /. 
aft. C dt dutb. raw , quia hoc feeeiale aft bit odio ufurarum . 

§. utt. 

MOra rei fideruflori nocet , ex h. \. & I. fi quit folutk*i t $. i. fopr- h. 
tit. I. mora , dt V.O. Sed fi rtdejuflbf foiut moram iecerir , non tenetur 
Ae mora, quia non obtigatur in duriotem caufam , quam reus promirtendi . Sh 
cut li fidejuflbr Stithum promrfFurn Occident , non tenetur direcu a&ione ex 
flipuiatu > led vuli % tx h. $. & d, t. 



'I pecunix public* bene , id eft idoneri nominibus , collocatar fint Tub ufu- 
> ris , debitores in fortem inqureTari non debenr : creditor onerofus & gravis 
eft audiendus j f. fi hum , dt ft/punas, ait. qaod fi locate fine fine fti- 
pulatione ufurarum, przfes provincix profpicew debet fecorttari icipubHear, ira 
nt curator retpublicx non accrbum & toatumeliofum exaclorem fe prxbeat , 
fed moderatnm , & cum cflkacia benignum, & cum inftantta, id eft non omif- 
(u mftamia feu diligentta . humanum , ut quod deberur fotvatur , nam inter 
infolcntiam iacurioiam , & diligentiam non ainbinofam , id eft non fimula- 
tam > hi ul rum intereft : proprerea curare debet > ne pecuniar pubLrcx credantur 
absque picnoribus & hypothecis, non fine pignore vel fidejurTore. Pecunix pu- 
Wica? fokbant mutuar dari levioribus ufuris , ut faciiius inveoirent debitorem , 
qui ea» acciperet ; Vlim. fibr. to. earft. f 55. Ntt rnvtwunfur V" «e/rar dtbt- 
tt rti**b/kd t prx/erfim duodtnis ajjibus ,quanti a frhnrtis mutuantur. Et root.- 
difi'ibutndtm imer deturicrui pecuniam , ito ut rtiie reipublica cavtant , quod 
auamquam invitis tf ncufamiktu t minus at a bum nit /rwera u/urs tompituM • 

X.J4- 

USurx vicem frucluum obtinent in actione ex tefiamenro , in legatis & 
fideicommifnt « in a&one tutelar , 61 ceteris bona; fidei rodiciis , ideo h) 
adiione legatorum ufurz debenfOf ex mora / /. 3. u. dt ufur. Itgtttr. puta ex 
quo fruftrandi fir morandi caufa here* beneficium legit fakidiz imploravit ; /. 
dhiy tdt.ad Itg. faitid. fir (kot in bona- fidei judiciis frucltr rrttitnonrttf ex 
die mora- y /. xidtnmts , %. nt tanfa , iafr. h. tit. ita & afar* ; /. rncra, ^. 
in bona fidei , fitpr. A. th. quia v£\m font vice frucluum • Lex ah vice fru- 
cfoum , quia petunia fna natura fterilis eft , non parit ufur;<m , & uforr non 
tam ex re , quam jure , id eft ex negotiatione , percipiantur /. prtdtarnm , 
infr. b, tit. 1. fi navit. da tti vindicat. /. ttt annuo , 1. & I. Jtq. dt don. 
int. twr. & uxor. /. m/ur a, da V. S. ufura non eft in frucra , quia non percipi- 
rur ex ipfo corpora, fed ex alia uufa , id eft nova obJigauone d. i. ufurs x 



- 



AD TITULUM 

£.35. 



Lite conrefiata ufuix currunt , ex b. I, In bon* fidei judicus ufijri current 
ex mora, id eft mcipiunt currere ex utterpellatione extrajudicial* , f: ow- 
ta pmcelTtTir litem cocteflatam /Latere ^ §. ht betut fidei ^ b. tit. ufurx currant 
• lite conteftara, cum mora iton pneceflit litis conteftatiooem , fit ofune quar 
cacpcrunt currere ex mora ante litem conteftataa , 000 definunt rutrere lite 
conteftata , licet lite conteftata novetur obligatio & afiio ,• /. eliem tern/em , 
dt mwet. mora , quae femel commifla eft , non deiinit lite conteftata quoad utu_- 
ns : I. uh. rerjie. ft enim novetur, C. de mfut. rei fud'te. Edam in ftri&b ju- 
diciis, puta in mutuo, in quo ufura* debebantur ex ftipulatu ante litem conte- 
ftaram , lite cooteftata non dcfmunt correre > quia ftjputatio ufwarum non peri- 
xnitur judicio ccepto, id eft lite conteftata, & triune ejus temporis, quod prav 
cjeJTit litem conttJtaum, peti poflunt a&one ex tbpulara ; I. 1. C. dt jud'tt. 
quia lite cooteftata novatur quidera obligation led non extingmcur prior obliga- 
tio, verum cumulatur aAio judicati y d. /. elmt ceufem . 

£.3* 



TnHuAmm vice foot etiam penfiones urbanorom pracdioruai . «e tic opcrK 



w«u |miirTm uilmitviikii prccuiuriuii f vr\ 01c opsmc 

J7 fcrvorum, vc&urar navium & mmeatoram; /. merctdct , it btrUit. petit. 
I turn /trues, $. J. dt Ugei, 1. 

L. 37- 

TN bonar fidei judiciis , ne dum in direfta a&one negotiorum geftorom , ve- 
X niunt ufurc ex mora ; /. t etfmi neture, §. mm temum , /. qui fim »/*- 
ris t de negot, gift, led etiam is contra ri'a aflionc negotiorum gcftorum , quae 
datur negotiorum geftori contra dominum , debentur uiw*, que in regionc tre- 
qucntantur, vel quas pra-tlkk pro *o , cuius negotia curavk, ex b. (.& t. ob 
ntfotium , C. dt jegot. gift, de quo plura <hxi in /. more , $. in tone fidei 
judiciis , iupr. A. tit. 

X. J8. t 1. 



IN aAione In perfonam , pota in condiflione ob caufam dart, (omnes coiufi- 
iriooes funt action es pertboales ) vem'uat frultus ex tempore more : puu ft 
fundus ob rem , id eft ob caufam , datut fit, veiuri doth caula , & renuntiata eft 
affinitas , id eft reiiunfiatum eft fponfalibus,Duntio repudii mHTo ,-fru^us p<»cepu 
eo tempore , quo fpera-batur affinKa<; , quamdm fpcrabatiw Jefhnatutn matnino- 
aium , refhruendi hut , Ted* & pofterioret, id eft qui perceprj font fohttis fpon- 
falibus , omnino rcilituendi Tunc : fed etfi per mulierem (ktit quominus no- 

Eix contraherentur . magis eft ut debcat fru*rus recipere . Ratio eft , quia fi 
luris fponfalibus fpcmfiis non reneretur de feucTihos perceptis,. unpune iiceret 
ci negligerc fundum , ut bk & I. Ji more , infr. foiut. metrim, quod non erTer 
fe rendu m : & mulier ob (bluta fponfalia tenet ur in duplum arrharum IponfaJium 
acceptarum ; /. mulitr , C. de fpenfelib. & non debet duplici poena a£ct • 

item fi indebitum , t i, idemqme ejl . 

ETiam in condiflione indebiti veniunt fruftus a tempore mone'; I. indtb'ui % 
I. n> fnmme t §. « fui , fupr. dt condiii. htdtbh. quod probatur duobus 
exemplis in t b. §J. Primum , fi tibi foivi fundum indebitum , in cot>di3ione 
jpdebiti venJuot quoque fruits perceptj. Sccunduxn eft, fi fundus mortis caufa 



Digitized by Google 



D E USURIS DIG. as 
donatus , & convaluerit donator , reconvalefcentia revocatur donatio , & in 



m Favitna , f §. Cr ideo , q\ /rem /? t* • 

IN aexione Favtana , & Pauliana , per quas revocantur alienata in fraudem 
creditoruan , (nidus quoque refliwuntur, nam is hac afiione przeor id agK., 
ut omnia perinde fmt , ac C nihil alienatum diet . Verbum reftiruas , quo w 
hac re pnetor ufus eft , jpleuam habet figmfkationem , at rrudus quoqae re(H- 
ruantur, ut hie & I. rrjtitutre /. ulL dt V. S. I. in condemnation , $. t. 
it R. J. I. praterta , /. & ex dtvtrfo , fupr. de rn vtndicat. In adkrae Pan. 
liana veniunt fni&us perceptt , quia res reftitui debet cum omni fua caufi , qua 
continetur ornnis ublitas ; /. t t. $• xon folum , infr. de vi & vi armat. Ufurc 
debentur , nrfi in (lipularum dedu&ae fint , aut nid contractus fit talis , 



rchra Aipulationem ufurae debeantor ex mora ; /. ait prater , $. ftr him , 
§. prat ere a as. qua in fraud, end. Alia eft ratio fruftuum , ac ufurarum , 
quia cum froclus fmt accefliones natarales , & ex re proveniant, uon vtdentr 
reilitui res,nifi fruftu* percepti refb'ruantur . Ufurz non proveniunt ex re ipfa, 
led ex negotiation* . In hac acrione veniunt fmftus , qui alienationis tempore 
erant pendenaes, oui funt pars fundi, item fru&us percepti port litem corned*, 
tarn : frudus roedii teinporis in reftitutionem nou veniunt ; /. ulu $. non ff 
lum , tod. tit. Ut in interdifto xnde vi , in quo prxror rem reftitui jubet , et-> 
iam frucrus reftituuntur.ut hic,& /• i. $- tx die, infr. dt vi& vi trmtt. In 
a&ione quod met us caufa veniunt etiam fructus , ne dum a tempore mora; , 
led etiam ante moram, id eft ante interpellationem. £t hoc eft quod infinuatur 
bis verbis, wr mart t met mihi tliquid axftrt. Ratio eft, quia non aliter reftitui 
anihi res videtur , nifi teftituatur cum fructibus , ex b. $. t tern fi vi. In aclkxie 
quod mttut caufa, fruclus reftituuntur, non folum percepti , fed etiam qui per- 
cipi potnerunt ; I. fed & partus , qmd met. cauf. quia res reftitui debet cum 
omni caufa : veniunt frucrus percepti ante moram leu interpellationem , quia 
snetum mferens femper eft in mora / /. i.Ct dt bit qua w mtt. eauf. L fub- 
trtilo t C de furt. 

ftriflis judicits , pat* in aftione ex ftipularu , 8c condifliooe certi, (iuflus 
non veniunt ex mora , id eft ex fola imerpellarione judicialt , ted a lice 
conteHata. Et in hoc Sabiniani difTentiebant a P roc u Hants, exifcmantrs in ftri- 
fiis judiciis frulhis non venire, nifi a tempore litis contcrtata-, quorum fenteu- 
tia obtinuit ex naturali arquitate . ex b. $. /. "* fundus , fupr. dt reb. credit, 
L 8. dt rt judK. i. a. C dt btrtdit. petit. 

§. tx caufa, t f. ftd in foc'utatibxs . 

IN aflionibus bona: fidei , pura in acttone empti , fru£h>s omnimodo reHi- 
tuuntur , etiam fi mora nulla intercefterit , ex b. $. f. tx caufa , Cf $. m 
ceteris , infr. b. /. t/-4- $■ i. /• mora , §. in bona fidti,iupt. b. tit. /• venditor 
ex bcredhau , qutmtdmodum , dt hired. vtJ act. vtndit. In aftione pro fo- 
cio frucrus etiam communicant funt . id eft dividendi inter focios , ex k §. t 
fed in focittatibus . In bout fidei judiciis ufitne non veniunt ante monm, fro* 



Tom. VIII. Vol. II. 



r. 



AD TITULU 



IN a&iooe depofiti & commodati , qua; funt bom fidei , frufitm prrftantur 
ex mora , ut hie & I. mora t §■ m bona fidei , fupr. b. tit. In interdicto 
quod w amt dam , omnis caufa , id eft accefliones naturales & frudhis refti- 
tuuntur , idco interdiclum quod vi aut dam datur etiam fruSuario / /. 
M , infr. quod vi amt cUm. 

ante , \ §.eadem ratio y item . 

TN afrione de dote , fru&us peitepti ante nuptias una cum dote reftiruunrur, 
J. ex b. $. t ante » quia fruous dotis percepti ante nuptias convemmtur in 
dotcm , doteni augent ,♦ /. datit fruHut , §. i. infr. dt fur. dot. I. 6. folmt. 
matrim.ili&aa ratio eft in rxudibra pra-diorum urbaiiorum , t ex A. esdem ra- 
tio , id eft in pen/imibus ardrnrri , fi in dotcm data; lint ante nuptiat. In judicio 
dividundo fru&us dividuntur inter confortes , deduflis imoenfig , ex 
b. $. t item , quia fructw non intelliguntnr , niti deducts impenfs „• /. quod 
m t fruBut » infr. b. tit. I. fi a domino , $. ult. dt txred. petit. I. fonri , §. 
fumptus y fi part Ixrtd. pat. I. fruQms , /* f r. yW*f. matrim. NuUos eft cafus , 
qui hoc genus deduitionis iropediat,- /. fundus qui , fupr. famii. tttift. 



SI dot prarlegata fit oxori , fruclus dotis ante nuptias percepti veninnt in cau- 
fa legal i . Ratio eft qua: defumttur t*\$* prox. fupr. quia frulrus dots per- 
cepti ante nuptias , dot is Hunt , dctexn augent , & beat funt in dote , ita or 
Junt in dote praiegata. 

X. jo. 

T? Quit & equabus , quia mafculinum concipit femininum , per fideicommif- 
jQj Turn legatis , ficut fruclus ita & fortus ab herede prirftantnr ex mora . 
tquitk) autem legato, etiam 6 mora non interccflerit , incremento magis foe- 
tus accedunt, veninnt in aftione ex tcftamento legati vel fideicommifTi nomine, 
quia fortus augent equitrum , augent legatum uxuverfaJe , ficut frueius augent 
bcreditatem , ut Air, & I. 8. fapr. b. ut. 

L. 40. 

I^Rulrus pignoris imputantur in ufuras , & quod excedit ufuras in fottem / 
*~ l.i.C.de pigner. a&. usque ad diem dirtractionis pignorum : ex quo enim, 
debitore in folvendo , creditor pignora diifaaxit , foluta fone ceffat re- 
id eft compenfatio ufurarum cum froflibus ; /. emptor , da ni vrndic. 



L. 41. 

SI tutor condemnatus appcllaverit , execution is ten ten tic per appellationem 
morandar caula , fi judex appellationis frufhatoriam morandi caufa appella- 
tionem interpofitam efle judicaverit , appcllantem condemrurc debet in ufuras 
medii temporis, a tempore fententiat usque ad diem confirmats, ex in'tt. b. I. 
I. ult. infr. dt re judic. I. negot'terum t \ ff. dt apptllat. Neque obflat , quod 
condemnatis ufunr non currunt intra quadrimeftre rem pus t quod datur conde- 
mnatis jodicati faciendi caufa y /. ult. C. dt ufur. ret fudic. quia ft fruftratorie 



Digitized by Google 



DE USURIS DIG. 



*7 



•uis appellaverit , cutrunt ufunt medii temporit , ae frurtratoria appellatio pro- 
fit appellanti . Ita ex refcripto Seven 61 Amcmini , qui frultrationts caafa be~ 
ncficjum legis fakidiat implorat , ufuras kfjatonim or 
flare tenetur ; /. t d'tvi Scvcrms , $. i. ad leg. falc'td. 

$. Lucius . 

s^vBIatio & obfignatio toons fbrtts aim ufuris filb't curium nfurarum , it li- 



berat debitorem ; /. acctptam , C. h. tit. L eijignet'wm , C. </< /•/«#. /. 
Julianas A. \affirri t de s(i. empt. Oblatio & obOguno partis debiti non fiftit 
curium uluramm tortus debiti , nifi convraerit , ut liceret per partes folvere , 
ex b. §. I. quidam , de reb. credit. I. qui pignert , dt pifmrib. Spec Laic eft fa- 
vors Hberratis , quod fi Stichus manumifTus fit fub conduione fi decern dederit, 
beret cogendus per partes acciperc; /. cum hens , $. item fi decern , de jiatulib. 

§. Hit. 

USuix non debentur ex annuo citra vinculum ftipulationis ; /. quamvit j. 
C. h. tit. I. Titiut , </e prafcript. verb. & nifi modus uTurarum expreifus 
fit , id eft certus : puta fi quis chirographo caverit , fe decern mutna accepifle 
fbivenda cum fuis ufuris , ufunr non debentur , niu appareat de quibus ufuris 
convenerit , ex A. Stipulatio ufurarum non valet , nifi cert* uforar pi 
fint , /. 31. fup. h. tit. ubi dixi , /. ubi autem , $. pen. iafr. dt V. O. 

> 

L. 41. 

Ffado per fideicommifTum relifto , fruiftus percepti poft adquifitum ex canfa 
fideicommiffi dominium , id eft poft diem fidcicommiffi cedentem , perti- 
nent ad fideicommiflarium , licet pars mafor anni prxterierit ante diem fidei- 
commiffi cedentem , ex b. I. quia fructus pendente* funt pan fundi /. fruilus 
44. de ret vhdir. fee us in fundo dotali . fructus dotis ultimi anai quo ftetit 
matrimonium , divorrio foluto matrimomo drvidunrar inter virum & uxorem 
pro rata anni ; /• divertio , til. I. 7. feJ. matrimou. I. un. §. t cumqus ex fit. 
pulatu , verf. fed C nvwffmi , C. de ret user. mS. Ant. Faber, 7. ttnjetJ. 
7. DonelL de fur. civil, lib. 10. cap. 9. 

L. 43. 

F I feus temper ufuras exigit ex fuis conmSibus , etiam fi ufnrar in ftipula- 
turn deducto non fint : hoc eft fpeciale in fifco ; /. cum quidam % ^. fifcus, 
fupr. b. tit. ceffionarius fifci , qui mandatis feu ceffis a fifco aelionibus experi- 
tur , poteft petere ufuras rem pons quod ceffit poftquam fifcus fucceiTit credi to- 
ri, etiamfi in ftipulatum deducrx non fint, ex" A. /. Hoc verum eft in prxtt. 
rirum , quoad ufuras , qua? ceflerunt a tempore quo fifcus fucceffit creditori t 
usque ad tempus quo fifcus ceffit fuis aclionibus , non in futurum, quia ufuraa 
accipit hue fifci , non jure fiio , ex ceffione . 



I.44. 

MAjores ufura? non pofTunt promitti, ob non folutam lortem ad diem » fii^ 
pra modum iegitimum ufurarum/ /. petunia , /. placuit , fiipr. h. tit* 
I. cum alleges , C. tod. Sic nemo poteft ftipulari per nam pro ufuris , fi noa 
(blvantur ad diem, ulna modum Uutum ufurarum, ex b. L quia poena eft vice 



,8 ADTITULUM 

ufuranim , & non poteft excedere modum licinim ufuranim : at fi conveners* . 
ut pretio empttonis noo foluto ad diem , dupfom pnrftaretur , couventio nou 
valet, quia excedu modum leg.umum ulurarum; I Julianas , ibidem , de 
a&. empt. 

L. 4J. 

FRuclus ex rc donara percipiendo vir vel uxor fuof facie , non omnes , fed 
induftriales rantum, id eft manu faros, fruclus naru rales noo item , velu- 
ti poma , vel ligna filvar cardux . Sicut & bouse fidei porTeflbr quilibet fruclus 
rndufhiaies fuos facit , non narurales , ex h. I. fruclus ex rc donata percepu* 
vir & uxor fuos facit , quia in fruetibus & ufuris l:cita eft dooario iiiacf vi- 
rum & uxorem; /. de frutiibus , de don. int. vir. & uxor. Ex donation* fnv 
cluum vir & uxor non videtur fieri locopietior , quia fruclus confumunror in 
fumptus communes . Ratio dubirandi erat , quia quod uxor viro aut vir uxori 
donavit pro polfedore pollidcrur ; /. ntc ullam , §. i. de hatdit. petit. I. quod 
**»r , de ada. feffeff. Ergo quia pro pofTeflbre poflidctur , fruclus fuos non 
facit . Bona? fidei emptor fruclus narurales vel induihiales percipicndo fuos in. 
term facit , id eft donee res cvincatur , quia re evifia eos reftnutt , & noo 
lucrarur,nifi confumptos. Bonac fidei porteflbr fruclus induftriales tuos facit, ira 
uc nou teneatur de fruetibus coofumpm , & de extaatibus tenearur non rei 
vradicatiooe , fed officio judicis ; I. 4. %. ptft litem , fupr. fin. regrnnd. §. etfi 
in rem, inft. de effic. fudic. Fruclus naturales quilibet bona; fidei poffeflbr fuos 
non facit , extantes ab eo viodicantur , coafnnrpri condicuntur condiclionc fine 
caufa ; d. I. 4. $. pojl litem , /. rertum , C. de ret vindicat. Mulicr in adquiren- 
dis fibi fruclibus manu fatis ex prardiis douatis, bonar fidei pofleflbri compara- 
tur, ex caufa donationis non omnino inutilis, quia morte & filentio donatoris 
confirmatuT ; I. rum hie flatus , de dm. int. vir. Cf ux*r. & fi res donate 
non reflituantur , mulier libcratur prxltando jaftum pretium , quia cau&m pof- 
fidendi donatio prarbuit ; /. fi t donata , tod. tit. & fi mulier per vim de^cla 
fit de pcffcftione rei donata? , datur ei interdidum made vi , quia ad hoc intej- 
diclum fuflkit nattaralis poffeluoy /. 1. J. dtfuitur, da vi, & vi at mat. 

L. a.6. 

v^VUod in fruclus redigendos impenfum eft , fruclus mmuit, ex b. I. id eft 
petitione hereditaris , vel in rei vindicattone ■, fruclus reftituunrar , 
^^prius deduftis fnmptibus. Fruclus non intelligunrar , nifi deduclis fumpti. 
bus faclis frucluum qtnerendorum caufa; l.videamus 38.$. t anteptn. fup. h.t'tt. 
Nollus cafus eft, qui hoc genus deduclioais impediat ; I. fundus qut , famtl. extift. 
exam malar fidei poffefTor fruclus non reftituit , nifi dcauclis fumptibus; L fi 0 
domino , i [rutins , fupr. de here J. petit. 

L. 47. 

JT^Ixi ad /. 34. & I. ja, fopr. b. tit. 

L.pen. 

U Suras & fruclus legati & fideicoaMnuTi debennir ex mora ; I. in fideieom. 
taijjfi , fup. h. tit. tot. tit. C. de ufur. & fruQ. legat. id eft ex extra- 
judicial! interpellation? , vel etiam ex mora tacka , quia aSio ex teftameiiro 
fimilis eft acliom bonar fidei : puta fi hires, a quo legarum vel noeicommuTum 
neliftum eft, dolo fecerit, ut fi uxori ulusfrufrus term panb bonorum legarus 
fit, & cum Ubtros habuerit tenia: partis proprietas , fi betes teftamenun falfi 



Digitized by Google 



DE USURIS COD. »» 

•ccufaverit , petitionis legati morands caula , & conditio legati tertiar partis 
proprietatis interim extiterlt , unico filio fuscepto , 8c poftea apparuerit falfum 
non cfte teftamentum , fruclus lecati pneflaator^ rructus fcilioet ulusfruftus le> 
gati a die mortis , & legati coaditionalis proprietatis a die exigent is condkio- 
ais , ex b. I. impeditua pro iaterpellato habetor ; /. i. fi quis , infr. qutd 
vi tut eltm. 

L. ult. 

pRuftns rei eft vel pignori daie licere , ex b. /. tt I. 72. dt R: J. ia 



actione ia rem , in fru&uum refthutiooe veniunt aoa folum fru&us 
rales vel civile* , puta ufura: vel penfiones xdium > quar locari (blent fed & 
redirus omnes, quos poifeflor ex ea re percepit, puta rem pignori dando , quia 

!|ui rem pignori dedit , fru£his percepifle videtur , vice ufurarum. quas folvuTet , 
1 mutuam pecuniam acceptlfet fine pignore . Vel in fru&u eft , quod p ignore 
dato facilius pecuniam mutuam invemflet . Foment ores vix pecuniam crede- 
bant fine pigooribus » & fruSus pignoris funt vice ufurat , it imputantur ia 
ufuras & fortem ,■ /. 1. C dt figmr. *&. Ufura: non debearur ultra leghi- 
nuoi modum ufurarum, etiam (1 pecunia credits fit fub pignoribus L 4. inf. 
dt nautic. fan. I. petti y C. ma 



AD TIT* 

De ufuris C. « 
X. 1. 

T TSorje son debramr ex mutuo , nut in ftiputarioacm deductx fint ; t. 
LJ qutmvis 3. iaf. A. tit. I. Tains, dt pr.tfcripi. verb. Mutuurn fui natura 
eft gratuitum, ufune mutu* pecuniar debentur ex prom ill! one imerpofira inter, 
rogatione praxedenre , id eft ex ftipulatione , qua? coatrahitur per interrogario- 
kid &. refponfioDcm , fpvndes > fpondeo , etiam & iaftrutaeato eonferipta non 
fit, ex b\ 1. quia ftipulatio eft verborum obligatio. qua' verbis contrahitur pei 
imerrogationem & iwponfionera ; /. 5. §. ftipmletto , dt V. O. Hioc intcrro- 

fa ftipuli ' 



tio hepe i» jure ponrtur pro wfa (tipulatiooe r quia iacipit ab 
oe j Seaec 3. de beaef. 1 5. Ilk no* eft htterroeettont content us , nifi 
man* Jut ttnuit. In ftipulatione non requiritur lcriprara , fed folemnitas ver- 
borum , id eft intenogatio & refponfio, modo probetur teftibus, ut magis aclus 
valeat, quam pereat ; /. quotient il. dt rtb. dub. in ftipulatione, fi inter prx- 
fentes aSum fit , rolemnia peracia prxfumuntur /. Titia , ^- idem rtfpmdn 1. 
dt V. O. 

Lit. 

US Ufa preai rei emptaf 8r venditar debentnr a die rnone , kf eft a die tra* 
dhioois , quia funt vice fruduum quo; percepit emptor » ex b. I. I. Jw 
Hemes , % t WMmr auttm , ff. dt «cr. empt. I. turabtt T C. rod. Sola vera 
ohfignatio pecunue ia caufam depofiti , id eft ut pro depofita Ik , 00a fiftit 
curium ufurarum , nifi prxcedat oblatio , & in mora cooftiruarar venditor , ex 
b. I. oblatio , confignauo , & depofitio pecuniae fiftit curfiun ufurarum , or li- 
beral debitorem , quia eft vice folutionis ; /. ttttftgm , C. h. tit. I. obfigna- 
titne , C. dt faint. Ante traditionem ufura non debentur ; I t Hbtralitetis , 
J. 1. /. A tit. quia emptor non eft in mora . 



3 » ADTITULUM 

L. 3. 

IN bonz fidei jucbais , pott m emptione , venditione , ufurz veniunt ex mo- 
ra, ex ch* venditioni, fi pretium non folvat. In bona? fidei judiciis ufurz 
debcatur ex mora officio judicrs ; I. quart , ff. locat. in contractibuc ftri&i ju- 
ris, puta in mutuo, ufurz non debentur exTolo pa&o, citra vinculum ftipia. 
lationis , licet paclum de ufuris pntftandis in continenti apponarur y /. It&a t 
dt rtS. credit. I. T'tt'tus , de prafcript. verb. Ratio eft , quia mutuum eft Con- 



or rtu. (rtoH, «. a Himi , jnmjmf*. -vnv. n«iu wi , «jwa umiuuin CII CUII- 

mfhjJ ftncli juris , pada adje&a in continent! comraciibus i'trifli juris non pa- 
riunt actionem y d. 1. 1 /*ct\» , rr£. credit. In bonz fidei contract bus ulurz 
debentur non modo ex mora , fed etiam ex paclo ab initio y A mm quidam t ^.\ 
«* lectio , I. mora, $. in bona fidei y ff. h. tit. I. Lucius, ff. dtptfit. I. t initio f 

C. dt pail, int. empt. & venditor. In contract] bus ftriSi juris ufurz non de- 
bentur citra ftipulationem , fed ex pafto folutz neque ut rndebhr reperuntur, 
neque in fouem accepto feruntur , ex b. I. qui fortis debirar nfuras indebitas 
solvit, non repetit, fed fi supra modura legrtimum ufuras folvit, ex reicripto 

D. Severi eas non repetit , fed imputat in fortem ; I. fi non fortem , dt con- 
diil. indebit. Ufurz fupra cenrefimam folutz , qui eft modus legirimus uran- 
ium , fortem minuunt , id eft imputantur in fortem , & confumpta , id eft ex- 
stquata forte , repeti poftunt y d. 1. left a , /. dtniqnt , ff. dt fur. fife. I. fi pro 
mutua , C. fi cert, pttat. Hodie ufurz indebitz folutz , exclufa veteris juris 
varietate , repetuntur y /. indebitas , inf. h. tit. cap. f ad noftram 10. dt fiat, 
jur. Auguftin. epift. 54. ( al. 15?. num. ) Quid dicam dt ufuris , quts 
etiam iff* leges tf judicts rtddt jubent . Cujac. 8. obfetv. 39. 

U Sural ex fob paclo fine ftipulatione peri non poflunty /. pro*, fupr. Ta- 
men ufurz ex paclo . per rrtentionem pignoris fcrvari poftunt, fi pignus 
etiam in ufuras obligatum fit , id eft tarn in fortem , quam in ufuras : fed fi 
tempore contractus accepto pignore de minor bus ufuris convenit , pro majori- 
bus ufuris non datur pignorts retemio , quia tempore contractus pignus in eas 
obligatum non eft : fed nec pro minoribus quia minorum con vent io novations 
fublata eft pofteriori conventione de ma fori bus , ex h. I. & /. pigneeibut , 
infr. b~ tit. Etiam file us , qui privato debitori fucceftlt , fi mutuum datum fit 
tub pignore , ufuras prarftare debet , fi eas dependi faltem paflo placuit y /. a. 
C. de fifctiib. ufur. lib. 10. 

X. 5. 



QI creditor majores ufuras ab initio (upjilatus fit, & poftea per cerfos annoc 
O minores acceperit, fi poftea majores ufuras petal ex ftipulatione, repellitur 
exceptione taciti pafti ; etiam fi ufurz debeantur defenfori civitatis , ex h. I. 
*y I. qmtmvis 8. infr. b. tit. ufurz majores promiftz racite remirtuntur rece- 
ptione minorum ufurarum per certos annos , ex h. t. & d. I. qvamvit , /. 
fti femiffes , /. cunt auidam , §. d'nmt Fius , ff. b. tit. Si minores ufurz ab 
initio ex ftipulatione promiflz finr, & deinde majores per errorem przftitz fint, 

?uod plus ufurarum nomine folutum eft imputatur in fortem y /. creditor t f 
, uh. ff. de folut. favore liberationis y /. Jbianus, de oblig. & g&. 



L. tf. 



Digitized by Google 



D E U S U R I S COD. j, 

L. 4. 

OBlatio fortis cum ufuris facta creditori coram t eft i bus, & eo eon accipien- 
te obfignatio & depofitio , fiftit curium ufurarum a die oblationis . Obla- 
-tuM.cn; pecuniar fequitur obfignatio : nummi , maxime deponendi , l'olebant reponi 
in facculo , figillo obfignato ; Senec. epift- 68. Furem figuat* /Mount. Au- 
guft. de verb. Apoftol. ferm. t 19. a!. 17*. non. 8. Et ne forte quareret *ltemtm t 
qtujivit fig** , intemgayit faeeuli qual'uatem , figtllum , feJidorum tttem mnu- 
r*>» . Joann. Chryfoit. in Matth. hem. t 5> in princ. JW^w u\> yip «< »xi>«, 
hm/Smr , Agl mt {SuAurmtr «irt«'iiru, *gi ofpcyifu tr$mi**tr . Fautos rrrnn num- 
mos aliquis tut ptem reponit in factuloy & obfignat figillo. Abfente creditorc, 
pnrfes iupcr hoc interpellandus eft , ex h. /. oblatio pecuniar debitar facia cre- 
ditori , fit eo non accipicnte , obfignatio & dcpofitio fifth curiam ofurarum v 
it liberat debitorem y /. atceptam , infr. h. tit. /. objignatiout , infr. de folut. I. 
nee ereditores , fupr. de piguerat. *R. I. tit prator, 1. de minor. I. tutor pro 
pupillo , V t. dt *dm'm. tutor, quia ha bet vim folutkmis . Abfente creditorc , 
fola oblatio , obfignatio , & depofitio pecuniar non fiftit curium ufurarum , nec 
liberat debitorem, nifi facta fit audoritate judicis , ex h. L Abfente creditor*, 
fi non fit cui orTeratur pretium, puta mortuo creditorc, mcerto fucceflore, to- 
la oblatio non liberat debitorem ; /. eviSit , tdt. g. h. tit. Si pott depofi- 
tiooem debitor rece petit pecuniam , fir non perfeveraverit in depofito , tx to 
die pnrftat uiuras ; d. I. *ccept*m , /. debim yff.b. tit. 

L. 7 . 

USurar non debenrur ex mutuo, nifi inftrumemo debitt probentur in ftipu- 
latum deduetar . Et obligatio ufurarum non conftituitur n eo, quod ali- 
quando , id eft certis annis , ultra pra-ftitx tint , ex h. I. fola prxftatio ufura- 
rum certis annis non conftiruit obligationem in futnrum ,- /. fi eertis emit , 
C. de pad. Ex diutina prarftatione ufurarum , pau longi temporis , inducitur 
obligatio ufurarum / /. cum de in rem verfo , /;. h. tit. 

L. i. 

• 

SI minores ufurat ab initio promifTar firrr , fit fi minoies non pneftarentur ad 
diem , convenerir ut ma jo res prarilarentur, 8r poft tempus caution is , id eft 
poft moram debitoris in folvendis minoribus ufuris , crediior easdem ufuras ac- 
ccperit , id eft creditor , qui potuit petere majores ufuras , minores receperit , 
nec majores exegerir , hoc cafu non debentur majores ufunr , fed pneftandc 
funt minores v in quaram exaclione creditor perteveravit . Prarftatione mino- 
rum ufurarum majores tacite remufa: cenfentur , /. ptcuni* , /. qui ftmijfet , 
/. b. tit. 

L.9. 

SI convenerit , ut minores ufunr praftarentur , & fi non praftarenrur ad 
diem , ut ob moram ma lores ufurx fblverentur , fi per debitorem non fte- 
tit quominus minores ufuras folverit , idque apud judicem prohatum fucrit , 
ufurr majores non debentur , & fi debitor fortem depofuerit , inde uiurx non 
currant , ex h. I. fola oblatio fit obfignatio non fiftit curfum ufurarum , fed 
requiritur depofitio folemnis facia auetoritate judicis / /. fi creditriti , I. T at- 
teptam , infr. h. tit. /. obfitnatione , infr. de foiut. Ob minores ufuras non fb- 
lutas , majores non infliguntur a dk contraclus , fed a die ceflationis fcu mo- 



3t AD TITULUM 

nt ; I. turn qu'uiam , in ft. ff , A. fif. umen ob fort em non foluttra id diem 
graviores ufurx iiifliguunir ex ipfo die contrafrus ; /. USa , in pr. ff. de u6. 
credit. Item poena non committitur , fi per reum non fletit quominus promif- 
furo folrnet i I. Ctlfut , ff. da rtttpt, qui arbitr. 

L. 10. 

USurx per tempora folate non profkiunr reo ad dupli computationem , id 
eft ut eomputentur in duplum , ad hoc ne debeantvr ultra duplum : ju- 
re enim ultra fortem ufurx non exiguutur , queries tempore foluttonis fortis 
ftunma ufurarum excedit earn computationem , id til excedit fartem , ufurx 
ultra duplum non debentur , ubi xquaverint fortem , ut fi fors (it centum , 
& debitor ducenca folverit , liberator am a forte quam ab ufuris , ut hie , 
Cr I. Ji mm fortem , $. i. ff. de tendiS. rndebit. Ulurar ultra duplum non de- 
bentur* , ut fi xquaverint lonem . ipfo Jure definant currere , edi de facTo 
continuetur folutio ufurarum , quidquid deinceps folvitur imputarur in fortem t 
& cum iterum iummam fortis , 6r fic duplum xquaverit , ipfo jure libcratur 
debitor t tarn a forte quam ab ufuris : pro opens fitrvi rraxenrix feu nauti- 
cac pecuniae gratia iecuti , quod in fingulos diet in ftipularum dcduclum eft, ad 
fincm ufurx centefimx non ultra duplum debetur ; /. 4. §. pro cperis , ff. de 
nautit. fcenor. Poena , quae in ftipulatum dedulb eft , fi ad diem pretium non 
folvatur x non debetur ultra legitimum modum ufurarum ; /. turn allegat , 
infr. h. tit. 1. petunia t ff. eod. I. Julianas t $. ibidem Papinianur , ff. da 
ad. em pt. Ufurx ultra duplum fervari non poflunt per retentionem pignoris ; 
I. pen. at. 27- j. 1. infr. b. tit. 

L. 11. 

SI ea lege pignut creditori datum fit , ut frufrus percipiantor vice ufurarum 
quo geuere conftituitur anrichrefis , pactum valet / /. fi ea lege , infr. b. 
tit. hoc cafn fola oblatio fortis jure facta , id eft opportuno loco & tempore t 
folvit antichrefim , & poft oblationem frucrus percepti non imputantur in ufu- 
ras , fed in fortem , ex b. I. Hoc fpeciale eft in muruo dato fub pignoribus , 
ut fola oblatio babeat vim folutkmis.ee liberet debitorem , in odium foenera- 
torum , qui vtx pecunias credebant , nifi fub pignoribus . 

L. 11. 

REgularirer ufurx mutux pecunix non debentur , nil! ex ftipuLatu ; /. 
quamvis 3. fupr. h. tit. I. Titius , de prafcript. verb, ufurx frumenti , 
hordei . vini , olei , & fimilhun fpecierum debentur ex nudo pado , ex b. I. 
tf /.•/<• , infr. b. tit. Ufurx proprie non dicuntur de frumento t oleo , & 
aliis fpeciebus , fed acceffiones tantum , ut probatur hie , quia ufurx proprie 
debentur tan mm ex quantitate , id eft pecunia , non ex corporibus feu ipecie- 
bus , licet foenus re vera nihil aliud eft , quam crefcentis in dies fingulos pecu- 
nix acceflio f t. 18. C. Tb. de luftral. tenia t. id eft accefllo fortis , qux cre- 
fcit ex ufura . Tamen ufurx frumenti , olei , vini ex nudo pacto prxftari 
folent , ut coofulatur rufticis Sc. pauperibus , quo facilius inveniant creditorem , 
qui eis credat frumentum alimonix caufa j Hieronym. in Ezechiel. lib. 6. cap. 
18. Put ant qutdam ufuram tantum tffe in pecunia , folent in agris frumenti 
& milii , vini Cf olei , eeterarumque fpecierum ufura exigi . Idem in Amos 
cap. 8. qui expeilatis kalendat ut negotiemini , & ufuras augiatis de ufurit , 
6t sabbaia , ut aperiatit berrta , dttisque frumentum , ampliut rtceptmri . Ufu- 



Digitized by Google 



DE USURXS COD. 33 

rx ctum frumenti & aliarum fpecierum debentur ex nudo oa&o , propter Va- 
lium & incertum pretium fruguro / /• J. ff- de oo quod cert, loc. I, pretia t 
ad Ice. ftlad. qua a&iooe petatur id genu; ufura: ex pael© , nimtrum condi- 
cfcoJ « b. <o«JUt«»». , ut refle ammadvertu gloff. Cu*c 3. JS- 



rf bonx fidei judiciis , at negotiorum geftorum , ufunr debentur ex mora of. 
ficio judtcn 1 6k & t. mora * m £ow< fidei t ff. b. tie. I. quia tan- 
t undent t dt ttegot. gfft. I. quaro , loc at. I. adverfus , C. roti. /. ufura , C. 
deptfit. Sed fi judex Jencentia fua minoris eondemnaverit reum non adjedis ufu- 
ris , nee a fententia provocatum fit , fententia tenet propter au&oritatem roi 
judicata; , quse non poteft retractari , nifi per appellatiooem ; oec ejus temporis , 
" poft appelhtionem eftiuxerir , id eft quadnmeilris teaif 



ouod pou appellatiooem effiuxerit , id eft quadnmeilm tempom, quod datur con- 
demnatis judicati facieudi caufa , ufunt ullo jure praftantur: id rem pus immune 
eft ab ufuris »• I. 2. C de ufuris ret fatditat. per quatuor cnen/es , ex caula 
judicati , id eft a&ione judicati , ufurae centcfimat rci judicata? debencur ;d.Lu 

L. 14. 

SI creditor pecuuiam mutnam dedertt eo ptclo , ut dotnum inhabitant , 
vice ufnrarum , or pa&o ut convenit ufus fit , & domum inhabitaverit , 
bob etiam locando , penfionem redegerit uhca modum ururarum , non refertur 
qua-ftio per exception em , quaii domus plus peofionU redigeret , fi locaretur , 
quam lepit:maium ufurarum ratio tenet : licet enim ubenore forte poterit , 
id eft poflet , coarrahi locatio , id eft merces locationis poflet excedere modum 
ufurarum , non idee tamea illicirum faeous eft contractum , id eft quod am- 
plius arftimari poteft habitatio , non impuutur in fortem , fed melius , id eft 
minoris coudueta habitatio videtur , ex b. I. Antichrefis exprefla non fervat 
modum legitimarum ufurarum , propter incertum eventum fruftuum ; I. ft ta 
lege , infr. A. tit. Tacita antichrefis fervat modum ufurarum /. rum debitor , 
ff. m quib. <a*f. fig*, vel byfoth. Cu>ac 8. ebf. i 7 . SaW de mod. *f*rsr. 
tsf, 14. 

X. 15. 

SI cred i tor pecarmm mutuant dederit , ea conditioue , ut fi (on ad diem 
non folveretar , quadrupli poena pneftaretur , fi ad diem for* non folvatur , 
poena non prarftatur ultra legitimum modum ufurarum , ex h. I, & /. pern, 
via , ff. b. tit. I. Julianas , $. ibidem Papinianus , de ad. empt. ne poena: 

ultra legitimum modum uturarum . 

L. id. & atub. t eawi non . f AtaKtim 



UBi peconta credirur fornori , ita ut certus modus fntmcoti vice 
pnrfterur , oV mfi prarfterar , additamentum folvatur t paAum non in- 
let ultra legitimum modum ufurarum ; /. Julianas , $. ibidem Papmianmt , 
ff. de a(i. empt. maxime in rafticis , poena convenrjonalis , qux eft vice ufu- 
rarum , non poteft excedere legitimum modum ufurarum / /. t ntafli , t V. fi pro. 
J. s. ff. de tab. cred. bat- Et v. ct- 

Aatb. ad hat iam A44. ff 

b. tit. O" 

OI frumcntuna credatur rafticis , vet pecunia , pro modio frumenti odava gloff.'mautb. 
^TmTuiTl 11°° S °* eSk ' ^ foW0 ffli<JU!K U ^ niW>> * 



Digitized by Google 



J4 ADTITULUM 

Stlidut cm- Si eo nomine pignus datum fit , five in pra-diis , five in rebus mobilrbus t 



SoKdut cm- Si eo nomine pignus datum lit , nve m pwaiis , live u 
fiat filiguit ornnino reddi debet . Si quid cxigatur ultra hunc modum , 
14. Modius cadit ab tftione , id eft a debito , ex bat amb. 8t boc fpeeiale eft favor* ru- 
ronrwrt /fjr- Iticorum : alias ftipulatio maiorum ufurarum non reprobatur , nifi 
tarm x6.Cu- excedit modum legitimum ufurarum ; /. cum alUg.s , fupr. b. ta. 



X. 17. 

i pnedium creditori datum fit ea lege , ut frufhis fiat vice ufurarum , px- 
_ Emm valet, etiam fi exeedant modum leptimum ufurarum, ex h. I. pro- 
pter incertum eventum truciuum , & varietatcm tempdtatuna , & creditor , 
cui fundus datus eft pignori t ut eum pofTideat fibi & tni&us iuos faciat , pra 
ufu petunia: fruerus iuos tacit , quia fuodum poffidet naturaliter / t. ami \ pi. 
gmru , ff- dt adqu. ffafi- & hoc valet in cxprefla amichrefi . Sec us in fim- 
lici pi^nore , frufios imputantur in ufuras , & quod amplius eft m fortem ; 
t. C. dt pigntr. aS. quia propne non poffidet f & habet nudam dercntio- 
/. turn Gt /mis , %. 1. Jf. dt fig*. *&. Cuiac «d L 1. $. 



S 



i 



ucm pignons 



f*H. £. dt ptgnar. ^ ^ 



'Sunt Hidebitar ante fortem folutat > imputantur in fortem : uforc fodebitfc 
\J poft fortem folutat t cum in fortem cedere non poftint , condicuntur , 
explofx vereris 'jaris vanetate , ex b. I. I. fi mm fmttm , en pr. ff. dt cohJ. 
indtb. Nec refert fi pro forte & ufu re piguus obligator* fit , vel non , quia 
pi gnus datur tamom pro fecurkate debit* y I. per rtttnt'mum , fupr. *. tit. 
Ufurar debitor ex nudo pafto fervantur per retentionem pignoris / /. quamvis 
9. /. per rttmtiontm , fupr. /. fi ufurat , l.jignwibms , mtr. b. tit. t. im bit , 
t> We de- {. lmptram, L crtdittr , \ Famlus , fit film. 
fidcratur in/. 

ertdittr.Ex- L. 19. 

Rat in /. prx- 

ttd. ioi*v.fi ^01* oblatio (brtis cum ufuris > per eonteftationem id eft denuntiationcm CO- 
Uau ^\ nm teftibus fafla creditori , & poft oblationem obfignatio & depofitio a 

publico , put* in atde hen , vel ubi judex deponi juflent , fiftit curium ufu- 
rarum folvit pignus & antichrefim , or liberat debirorem , & credkon fuper- 
eft utilis advo in rem , vel depofiti adverts dcpofitanum , vel detentorern 
pecuniar , ex bat. I. /. fi treditrtei , fupr. b. ttt. I. obfignauamt , C. dt j»lut. 

L. so. 

EXceptiones , qoz profunt reo , ne ufurx ultra legitimum modum ufurarum 
, folvantur , profunt etiam mawUlori vel fidejurTori , ex h. /./.•) tstf 
pt texts , /. tmnts , dt ****?*• S ui * "*» "ntereft easdem excepnones , qui pro- 
funt reo , prodefle fidejurTon , ne tencatur mandati ; /. tts , m Or. mtr. *. 
tit. Eicepcio etiam non numeratar peeunia; , qua; prodeft reo , prodeft - 
mandatori & fidejufTori i I. tarn mandaseri , C. de tmt num. ftcun. 

L. xi. 



t V.fifaclt. 
£• v. etiam 
l.y $.tdt. w 

w * ttuia ufotarum , quam'fiarctt ; /- \ 1. f. dt ftlut. 



SI pignus datum fit pro forte & ufuris , & in cominenri numerata peeunia , 
poftea vel ante debitor non defignaverit , utrum in ufuras , an in fortem 
foiverit , creditor folutum poteft imputare in ufuras , at./, quia potior ex 



£. xx. 



Digitized by Google 



D B U S U R I 8 COD. *s 
L. u. 



USu« debentur ex nudo pa8o fme ftpulatione , ubi pignus datum eft pro 
muruo , quia pignom datio Habet vim tacit* rtipulationis ufuranun y /. 
per rtttnttonem , fupr. b. t'tt. Si pignus datum fit , ufunr . qua* citra ftipula- 
tioncm peti rton poterant , ex pafto ret men poffunt f id eft fervari per reten- 
tionem pigixwis : quod fi nullum pactum de ufiitis interpofitom fit , fed tau- 
tum certa poena promifla fit , fi pignus noo (blvarur ad diem , poena commu* 
f» , dcc peti , nee retaeri quidquam am pints potelt , ufurarum nomine fcili. 
cet , & lone pecnaque foluta , creditor compelli pots* ad pignoris folucio. 
nem , id eft refhturionern , ex h. /. quia poena adjctU , noa poteft uabi ad 
ufuras . 



D 



lai ad /. is. 

X. 24. 



s 



I mater negotia filii abfentis geflerit, cum omnem curam adbibere debeat» 
ufuras pecuniae quam adminiftravit pradhuv debet , ex b. /. quia potuit 



e«m collocare farnori . Negotiorum geftor , fi pecuniam otiol'am habuerit , 
ufuras prxttarc debet , fi dominus confuevit fcenewi y /. qui femijfk* , $. 
tdt. ff. b. tit. 

JL 15. 

USurat non debentur ex auro , argento , vefte t vel aliis (peciebnc , tan- 
turn ex pecunia y / • ) 12. Xupr. b. tit. nifi fpocies fint aritimatar , ut 
hie, & J. im fidmcammiffi b. tit. I. f pro mutum , C ji 



JL 16. 

4T*Ublata principali actione , perfonali vel hypothecxria , frcicripticne 30. vel 
O 40. annorum , tollitur petitio ufuranun vel fruenram prartcriti tcmporis : 
fubtato principali tollitur acceflbrium , ex init. b. I. I. cum principalis , da 
A. J. I. z. da pecul. Ugat. Ubi pignus datum eft , (ubmota peribnah actione , 
prxfcriptioDe scilicet 30. annorum, durat bypothecaria in 40. annos y L 2. C 
da luit. pignor. RemhTo pignore fupereft perfooalis actio ; I. 2. C" 3. ff. d* 
pail. Transaaione Lie finita , tollitur peutio fumptuum litis y L termini * 
C. dt jruti. CT lit. utptmf, 

§. fuper ufurantm - 

TN bona* fidei jodtciis , ante conftirutionem Ju(tmi.-mi, ufurx prritabantur pm 
J confuetudine regionis , ubi coatra£him eflet \U 1. /. 0* in cxmtraria , ff. 'u tit.- 
Aj. da to quad ttrt. for. ut in aclione tutelar , qua; eft bonz fidei, ufurx pne- 
ftabanrur pro confuetudine regionis , aut quincuncea , aut uiemes , ant fi quae aliaf 
leviores iu ea regione frequentabancur y /. tutor qui reptrtorium , $.f 10. vatf. 
tx trteris , dt admimflr. tutor. In actione ex TeJlamento legatonam nomine 
veniunt ufurx , qtur pnrftantur pro confuetudine regionis ; I. cum fervus ,$-t 
1. vtrf. hi u/urarum , dt legal. 1. modo non fktt ultra modum legitimar ufu U/ura ctnta. 
ra, que eft centefima ; /. 1. & 2. C. Tb. b. tit. Conft. Juftintani ufuris mo- Jima afl^qus 
dus impofitus eft , illuftribus & fuper Uluftribus non licet ftipuJari ultra trien- pant ctnttji- 
tes ufuras ex quocunque contiaQu . Ante conftitutionem fenatohbus omuino mamfon'it 'm 

£ ji 



Digitized by Google 



1 6 AD TITULUM 

fimfuloj men- faenerari vetirum /. 3. 4. C. 7"A. A. tit. Auguft. qoarft. utriusqut teftam. 
fei,idrj}duo~ cap. 102. Senatoribus quoqut fttnus difamia eft. Idem Joan. ChryfoU. in Mar- 
decim turns tn « homil. jd. al. ^7. n. 6. «j m * pt?«xl» £«X»V, »r riryxXwrnr 

pro centum in » • *«f* ,f ( T *' T '" xipttcw nmrnt^undat' uAm riotO" 1V1 r«|» teWoi* a «tw 

fingules an- romim irwnyofiunr uiola . nec amplifjimor btm'ma 9 quot fcntyres app ti- 

nes t quia l ant 1 hujutmodi emolument!* deturpari ftnunt . Sid leges prohibent , nt qui 
annus conftat remfubltcam gerimt , tali Intro macnlentur . Ckricis etiam uMerdicitur ufuris 
1 2. mtnfwus. centefimis , vel altis , ouas vocant ip'tetmt , id eft fetnifle ; concilium Nictn. can. 
Trientesufu- 17. ifnod. Laodicen. tan. 4. fyn. 6. in Trull, can. 6. can. A pofrolicus 44. (al.4}.) 
ra f*nt,qu* Adeoque facerdotibus paganorum oranino frcnus vetitum futt; Jul. Firmic ma- 
par'tunt qua. rhef. hb.3. cap.»j. Nunquam ptcunia fetnus extrctat >nt* alienis in nectffitaitbus , 
*hot ««reM tmferam tibi peruma t«n\tratur augment um . OHm ufura Mutica noo habebar 
promt urn in modum , quia fors erat periculo creditoris ,• I. a,. Ha nantk. fotner. Ex hat caw 
fmgaiat an- ft'*' ufura nautica non pottft extedere centefimam , qui eft modus legmmaa 
nts . Stmi[fts ufurarum , quia deflit cite periculo aeditom . Tis qui pnrfunt ergaftertis , id 
*fuT*fexaa~ eft oienfis argentariis vel aliis negotiationibus , non licet ftipolari uforas ult*» 
rrts pn, ten- bmittes . Euam in omnibus caiibus , in quibus ufurat fine ftipulatione debcn- 
tum in fin- « n0OT » officio judicis , non licet judjci ampliare modum ufurarum , ec 
guli anms. cafione confuetudinis regionis . Si ours aurem creditor (fipulatus fit ultra mo* 
* dunv legitimnm ufurarum , nullam de fupcrfluo habet actionem , id eft de eo 

vtrj . inttraicta . 

EX conftir. Juftiniani ufurat prohibenrur , ultra modum legitimum ufura- 
rum , id eft ultra centefimam , quocumque colore : puta crerJitonbus inw 
terdicitur , de pccuniis foenori dandts , aliquid drtrabere vel retinere , vel filj. 
oirarum , vel Iporrriarorn , id eft munufculornm , vel aKo qnolibet nomine . 
Inde munufcularii difii fimeratores , quia prsrter fortem or ufuras corradebanr 
munutcula a debitoribus ; Auguftin. de civit. Dei lib. ,j. cap. 4. Tamquam miotu- 
JeuJarios veBigalium taniumns , vel tanquan opipcts in vie* argent trio . Se- 
nators , quia ulune eis erant prohibitar t munut accipiebam ; quod pnmum 
permifit , rem veruir Alexander Severus ; Lamprid- in erus vrt. Senatores ? ft 
fosntrarentur , ufnras ateipere prima vrtnit t nip aliquid muntris can fa atctpt- 
rtnt , poflea tanten jnffit , nt femuntias attipertnt . mama mm fnflulit . Erant 
& fomeratores , qui vice ufurat munufcula accipiebam ; Hieronym. in EzechieL 
lib. 6. cap. 18. Alii pro ptcunia fetntrata folent ntunufrula accipere d'tverfi ge- 
neris, & tnm inteilignnt ufuras appellari. Atioqutn fan pro ea quanrirate mi- 
nuetur ab initio, & ejusdem ufurx tollentirr . Denique ex h. etnflh. non licet 
ftipulari majores ufuras ultra modum legitimum ufurarum , etiam per intcr- 
pofitam pcrfooam , id eft per argentarium , & fi petantur per interpoHtam 
perfonam , hoc cafu deiertur jusjurandum , ex b. §. Centefima eft ufurat legi- 
trow modus y /. letla , de rtb. credit. L fi pro mutua , C. ft cart, pet at. I. I. 
C. Tb. de ufur. Sencc de benefic. lib. 7. cap* 10. Quid fant iffa tabula , 
quid ctmpui ationes y & venale rempus , ty fnguinolent* centefima I Pfin. lib. 
9. epift. zg. Proende prima quaqua oceafiem mttte , appafitis quidam ufuris » 
quae ega ( non parous paffum ) ceutefimas computabo . 

L. t *7« 

U So rat ufurarum non debentur ; I. ft non fortem , §. fupra duplum , da 
cenJifl. indebit. /. a. $. fi indemnitas , de adm. nr. ad civit. pert in. I. 
no men , da legal, 3, /, imptobum , C. *m quit. cauf. enfant- hreg. /. • ) 2. C. 

dt 



Digitized by Google 



DE USURIS COD. 37 

it pignor. id eft ufurz prxteriti temporis, vel futuri in fortem redlgi nonpoC 
funt , nt parianr ufuram , ex b. /. 6c ufurz eon debentur ultra duplum , ita 
at cam srquaverint fortem , amplius non currant , & debitor liberetur , ez h. 
i. etiam fi pignm creditori datum fit pro (one & uforis , cujus occaiiorie quat- 
dam veteres leges ufuras ultra duplum admiuebant j /• pretii , C. maud at. 
Cujac ad /. 41. da V. O. 

L t *lt. 

t Super his U, 

T TSarar non debentor ultra duplum , etiam fi in fortem redacts; fint , ne 17. & ult. 
LJ verbis non rebus lex impofita fit , ex A. /. & I. pro*, fupr. /. a. in juxu Cujac. 
fin. C comm. de It gat. Ufurar nullo paclo in fonem redigi poflunt. Am- cogita : nam 
brol. de Tobia cap. ti. Vtnimt kalenda , parit fort centefimam : . . . Crtvit mihi uni quar- 
ctnttfima y petit ur . net folvttur , applicator ad jcrttm . . . . Itaque nan Jam dam tributa 
ctnttfima intiph effe , ,/W fumma , Aw e/1 ma fctnorit ttnttftma y fed fotnut videntur, qua; 
eentefima . Dixit , veniuot kalenda: , quia ufura? folvebantur fingulis kalendis ad alteram 
initio cujusque menfis j I. fi ita quit , </* P. O. M. Tull. 6. ad Atticum . pertinent :& 
Ntc id fattt efficitur in u fur am mtnftruam . Forneratoret pecuuias collocaban: c coutra . 
kalendis ; Horn. epod. ( a. 69. ) 

Omntm rtlegit idibus petuniam 

Quant Kaltnd is pouert . 
Eo nomine folvebantur ufune in anreceffum ; /. qui m futunmt , ff. da ptB. 
/. qui Roma , de V. O. I. a. $. fen. dt dot. & met. except, quo alludit Se- 
oec epift. 11 8. Bene credi tibi fcio : itaqut in anttctflum dabo : vel a pud 
alkjuem depone bantur , ut itta die acciperet creditor ; /. Thia , 4. pen. de V. 
O. Uma eft cafes , in quo fors dicitur fieri de ufura , cum ez aliorum ftudio 
proncimus ; Plin. in pran. Obnaaii proftfio aninu , & hefelicit ingenii eft , 
dtprthendi in fan* mailt , quam mutuum rtddtre , rum prafertim fort fiat ex 
ufura . Cum qurrrrar quis fit modus tonus debiti , que major pars creditor 
rum , qui pacifcumur de remittertda parte debiti, fumrme applicantur ultra//. 
fi plans , in fin. de pod. ufura cumulatur cum forte t non ad hoc ut pariat 
ufuram , fed at fciatur quis fit modus debiti , qua? major pars creditorum &c 
AHis ufurat non prorogabantur , fed ubi fen mutuo data irddebatur , ufura? 
fimtd cum forte folvebantur ; Gregor. Turonenf. hift. Franc libr. a. cap. 3a. 
R°g° 1 fi ptetas tua habet aliquid de petunia , nob it tommodtt , qua t'rvet no~ 
Jhot reJevare valebimut , cumque hi negetium txrrcenttt , fptmfonem in civits- 
te nefira , ficut reliqua habten , prajiittrint ptcuniam tnam cum ufurit Itgittmit 
rtddamut . Ufurz ex ftipulatioiie peti poterant fobe fine forte ; /. centum Ca- 
pua y jf. de to quod cert. lot. quia debeotur ex ftipularione , erant in obliga- 
tiorw nominis , perinde ac fors ipfe . Ufura* non debentur ultra duplum . 
ita ut fi ufura- fehitz duplo a-quaverint fortem , fors ipfa peti non podil . 



Digitized by Google 



fit , L- 



AD TITULUM 

== . ■ ■ =g 

AD TITULUM 
Dt Jirt Jet turn . 
DIG. 
X. i. 

|Otis auft perpetua eft. legis inteHeflo fcilicet,quia dos conrrahitur eo 
' pa So , ut perperuum fit marrimonium , & dos temper a pud maritum 
i ex b. I. C /. iz. C. nt fidtjuff. dot, dtnt. In panegyric. Maximian. N*~ 
ptiarum vol urn ftmtl fa&um , futurtim tji fern pit ernxm . Dos per pet ua dicitui 
Ipe&ato voto contrahemmm potius , quam cxitu . Sicari ami dicimus , parte fu- 
perfhte libera effe qoafi dominos ; /. in fmir , dt liber. G pojlb. propter vo- 
tum parentum , cum omnia , quae noftra font , libera ex voto paremus „• I. pen. 
§. fed numqnid , de bon. libtrt. Alia etiam ratione dos perpetua dicitur , quia 
dote , id elt dotis datione, dominium tranrfmur in maritum ,* /. t }• it P*- 
bJuitn. in rem 08. I. m rtbus , C. A. tit. I. doc* tntUltm , C dt rti vindic. 
Ideo tiominibus in dotem datis , marito datur otiltt aflio quad ex em pt tone 
nominis ; I. ncmimibns , C. dt oblig. & *&. Domioii cauu fua natura per- 
petua eft / /' * ) qui fie t dt foUtt. L id qmd nojirum , dt R. J. Et hoc 
proprium eft matrimonii contraifi per coemptionem t in quo mulier quan e ni- 
pt tone veniehat com rebus fuis in potellatem, vih , it fit bat propria viri : quo 
(e refcrt VirgiL 4. JEneid. ( 1x6. ) 

Cennubio jmngam Jit bill , profriam/jut dicmbo . 
Item dos perpetua dicitur, quia datur matrimonii caula,quod non habet finem 
certi temporis . Perpetuum dicitur quod non babet tempus litnitatum ; t. Jm- 
nsptritox , infr. dt txatftt. hex ait dotem conrrahi . Dos , id eft doth datio» 
non eft donatio , fed contrafhjs ; /. tnigtrt , fupr. dtfudk. I. 1. %. dtbttwm , 
dt conftit. pttun. I. tmtrtSms , dt R. J. Quam ob caufam dos non intkget 
infinuatione ; /. nit. C. b. tit. Ait dotis cauia , id eft doc, Sic caufa Ncarrat 
tCorri^. P«> N«ra; TibulL lib. 3. el*. H . 
x. Et vTno- l.&dgmu hu fitiu tfi , dolor buic & cmu/a Nt*r* . 

tarn in voL I. . 
hujusce torn, ** ** 

F a S-34S« T^Otium exnfx temper & ubiqoe prccipua eft ; I. 1. mfr. folmt. mttrhm. id 
1 3 eft privilegiaria , nimirum fecundum jus digeftorum habet privilegium 
inter perlbnalea aAiones , id eft inter chirographarios creditores ; I. q**f\-um t 
§. mlt. dt nb. mQer. judic. peffid. I. dotit stliont , C. /olut. mttrim. Hodie 
mulier dotis caufa prarfertur omnibus creditoribus etiam anterioribus fpecialem 
fiypothecam habentibus ,• /. tfftduit , C. qui potior, in pi/rn. & conftxnte et- 
iam matrimonio , mulier potert dotem repetere marito vergeote ad inopiam ; 
I. ft ronfttnte t infr. folut. mttr'tmon. Ratio eft , quia publice intereft multeribus 
dotem falvam efle , propter quam nubere poflint , ex h. I. & d. I. 1. /. hoc 
, dt ctmdit. Cr* demonfrrtt. Patris intereft filiam dotaram efte , propter 



affeclum / /. ptier , in fin. dt tvi8. ot confolatur filur pudkitia; 
, J, cum propmtrttKt f 



Digitized by Google 



DE JURE DOT I U M DIG. 



"p%Os non eft , nec donatio propter nupttas , obi matrimonium nullum eft, 
JJ puta fi ineertar list auptic , vel non legitimac , puu cum puella im. 
puhere ; /• tnetrtti 9 I. t dho . fuwr. dt tit. nuptitr. I. hoe modo , dt audit. 
& demtnflr. I. qtutfitnm , §. mil. & I. feq. it ttb. tnSior. jnd'tc. poflid. I. nit. 
C. dt donat. awe nupt. Dot non eft fine nuptiis, dot opinata t id eft per erro- 
rcm data ob caufam dotis caufa no* fecuca , qua? eft pnvtlcgiah* t id eft pri- 
vik^um prarlat»oiMS habet in aSiontbus perionalibus , id eft intt-r pnvilegntos 
cred; tores ; 4. /• qntfunm . $. nit. I. turn qui dugs , C. ««f «y. ./*/. <fr 
*/«/«r. Ex conftit. Seven doc propter J I Latum matnmonium fit cadnca , id 
eft aufertur a fifco /. dttt , fupr. 4> W*. mttpt. i. ». $. i. dt Jem. hit. ur. 
fJP uxor. I. s. §. t. dt his qut ut indign. /. man'ifcfium , C. rf* nupt. Dot 
non eft fine nuptits . fed quail dos / /• w niitm , $. i. «tr htttd. petit, ubi 
pro pofleflbre poffidet , qui a minore 11. annis fibi nupta quafi dotem fcient 
accepit. Tamen nuptia- fine doit cotulftere poJiunt y /. quod fi rnrnU* t it rt- 
Jigief. L nit. C. it dm. tote nmpt. nifi inter illuftrcs perfonas / mv. 117. 
ftp. 4. tiah. t mtsamit , C. dt nmpt. adeoque olim indigndTirnum erat me- 
Jierem dote car ere • /. enm ptter , it ptil. itttl. Tamen fi quit andotaum 
uxorem duierit . ob id earn repudiare non potent /. jubemns t $. i. C. it 
rtpni. Dos fimpliciter promifla , promitti mtelligitur fub condition* fi pupter 
fequantur y /. t ftipnlttnmem , h. tit. & videtur dari ob hanc caufam , ut 
tnatrimonium fequatur ; /. fi tturtntns , dt rondiR. ctnf. itt. prat i puu m do- 
tit etiam eft , quod fi mater pro fllia dotem promiferit , noo juvatur Velleja- 
wusii.fi dtttrt , C. U Vtlltjtn. Cn#ac. *$. ob/. a 5 . 



I proprietati nudar in dotem datar , conftante matnmonio ufusfruclus 
ferit , acceffio eft , non eft nova dot , fed incrementum dotis , queir 



S 1 

dum fi quid alluvione accefterit, ex h. I. quia ttfusfruflus eft pars 
coniolidatur proprietati , quali pan parti . 

PRofefiitia dos eft » qua? profecla eft a patre vel pa rente virilis (exus. ftili- 
cet defcendente per viriiem fexum , puta avo patemo , de bonis vel facto 
ejus , pan fi dot data fit contemplatiooe paths ab extraneo , puta amico vel 
cognato ; /. fed fi flares , ^. im tdroftto , dt vnlgtr. & pupiIJtr. Seoec. <. 
de ben f Sc. to. Jed nt t dialogorum tlierttt'temt ftptfitt » ttmquam jur'istvnful- 
tns refpondiam , mens jp titer, (it tfl dtntis . Btmefietnm ti Jedit , tni dttum 
volnh . Stent fi in pttris hmtortm fecit , ptter teetpit Ixntfu 'tum ; fit fata 
Jf0t it cjif 19 ^\ latin coil a to &$}*t t£w\'tt$tr ^ tt tjs wi ^\ jrtittitf * 

DOs profecTitia eft , qua; data eft a patre vel avo patemo de bonis vel fa- 
, id eft beneficio ejus t five pater dederit dotem" t vel procurator t 
five iuftit alium dare , five cum quit dediftet negotium gerens , id eft fine 
«tandato animo serendi negotii abfentis , pater ratum habucnt , quia ratihabj- 
tio xetxo trahitur , & mandate comparatur : vel fi quit path donarurus dotem 
^cdit. Et £ avus dotem dedertt ncptis numiBe , mortua nepte , dos ad pairesn 



40 AD TITULUM 

non revertitur , quia non poteft videri ab to profe&a , qui nihil ex hit fui 
habuit ; /■ avxt > infir. h. tit. Dos data ab avo paterno . port mortem avi 
mortua in mammon io filia , ad pattern revmitur , quia dos profeAa ab avo 
propter filiam , videtur profe&a a pane . Officium am circa ncpteai , pendft 
ex officio patris erga filiam / /. dotem , dt collst. Son. 

Mtd& fie***. 

DOs profefliria eft , quae proteSa eft a patre t vet enratore dato furiofo « 
prodigo , vel ei cut bonis interdifhim eft , vel cuilibet alteri , quia da- 
eur nomine patris , & quafi volontate patris : filia furiofj vel meure capti 
poteit nuptias contrahere , dote data a curatore furiofi . pro facultatibus patris, 
!& dignitate mariti ; /. quan , infr. b. tit. I. fi fumfi , C. dt \ naft. 

§. ftd & fi proponat . 

DO* profcaitia eft, qui profecra eft a patre , vet patre capto ab tioftibus , 
vel a iatronibus opprefto , id eft detento , data eft filia? ex bonis pa- 
tris , decreto prartoris in urbe , vel pntfidis m provinciis , ex A. patre ca- 
nto ab hoftibus vel a latrotiibus , datur dos decreto prrtorts vel pnrfidis pro 
facultat.bus & dignitate patris & mariti ; /. quart , infr. b. tit. 1. fi furiofi 9 



C. dt nwft, 

$. fi pater 5. 

^•1 pater delatam fibi hereditatem repudiaverit , dotis couftituend* caufa 9 
O forte quia mariras fibi fubftitutus erat , aut legitimus heres , dos non eft 
profeftitia ex Juliano : idem eft 11 pater legaturo fibi relictum repudiaverit , 
ad hoc ut apod heredem generum remaneret , quia pater nihil erogavit de 
fuo , fed non adquifivit , id eft occafionem adquirendi omiferit . ex b. f. 
Aliod eft fi mulier ipfa hereditatem vel legatum repudiaverit , dotis caufa 
fubllitut© viro } I. fi nmptura , $. ult. dt fund, dotal, w. re&e dlftinguit jloff. 
quia in tnuliere alia interpretatio a/Tumi, non poteft , qoam earn repudiafte he- 
rediutem vel legaram dotis caufa , ne eftet indotata . Si manrus heres infti. 
tutus repudiet hereditatem donationis caufa , donatio inter conjuges valet , quia 
maritus ex ea donatiooe non fit pauperior > qui nihil de patrimonio fuo depo- 
fuit , fed non adquirit / /. fi fponfus , $. fi maritus ij. de dm. m*. wr. rjr 

$.fip«tr 6. f Sf<J fiftt. 

QI pater 000 quafi pater , fed alio do tern promittente pro eo fidejuftit , & 
l3 quafi fidejuflor fblvem , Neratius ait , nan effe profeefitiam dotem , quam 
pater a reo principali fcryare son poflit , quia non eft i'olvendo : fed fi pater 
dotem promiferit 6t fidejuflbrem vel reum pro fe dedit , Ulpianus exiftimar f 
dotem effe profe&iriaai : fufficit cnim quod pater dotis caufa fit obligatus reo , 
id eft expromiflbri vel fidejuifori , Jblventi Jc. 

yfifiliutfam.%. 

ST filiotf. pecoJiUm mutuatus creditorem delesaverit , at daret in dotem pro 
filia fua , vel ipfe munuun acceperit , & drderit in dotem , dos videtur 
ab avo profecn , quarenus avus eflet dotaturus neptem fuam : id enim videtur 
in rem avi verfum, ex h. l.j.$.mlt. dt in rem vtrf. I. fiiimtf. md M*ct- 
den an. Hoc venin ell , li hoc auimo dedit , ut patris oeeotium gerens , non 
fuum, ;d. I. J.*.*. i.fi 



Digitized by Google 



D E JURE DOTIUM DIG. 41 
Dvratitia dot eft , qua* a mam rel avo materao . vet alio 



A Dventitia dos ell , quae a moire rel avo maferno . vet alto qoolibef ex- 
J\_ traneo profe£ta eft : putt fi mater , vel alius quilibet , certain pecuniar 
quantitttem donaverit patri , ut pro filia in dotem daret . Sic adventitia pe- 
cunia eft , quar profectt eft ab extraneo ; M. Tull. pro Rabir. Pofth. Si ad- 
ventitia petunia petitur ab ea , tui fua non redditur . Dos non eft profe&ita. 
quia pater nihil dat de fuo , & pater tenetur , quod datum eft filue , in dotem 
dare t & fi non der , tenetur condiftioiie oh caufam dati , cauta non fecuta » 
n h. $. & I. five uxor , de drnat. int. vir. & uxor. Dos advenritia eft euara 
dos data a flliaf. ex fuo peculio,cujus liberam admin'ulratiooeoi habebat ,• l.jp 
fiiiaf. infr. k. tit. Adventitia quoque dos eft dos data a patre filial emanct- 
par* nomine f ex rebus ei a fe donatis , forte tempore emancipationis , quia 
dos a filia , son a patre videtnr data ; /. fi res , infr. h. tit. Morrua in ma. 
rrimonio muliere , Temper , id eft five extent liberi , five non , dos adventi- 
tia cedit lucro mariti ,• /. Cel/ut , de religiof. I. t fad & fi pofi mortem , da 
eviB. I. t needier , de eondit. iitflit. I. ee qui mortem , de his quib. ut in- 
dign. I. 5. de ton. damnat. I. t. C fi adv. dot. Hodie ex conftit. Juftinia- 
ni dos advenritia non cedit lucro mariti , morrua in matrimonio muliere . fed 
reftituitur heredibus uxoris , nifi aliter conveneht ,• /. ume. $. ill* procut da- 
bio , C. de ret uxcr. a3. 

S. fi fUiasfam. 10. 

Sf fitiaaf. pro filia fua dorcm promiferit , & fni juris faAus morte patris 
dedcrit , dos profeftitia eft ; non enim pro hereditate patris , id eft qoafi 
heres patris as alienum folvit , fed fuum ars alienum fusceptum , Hum filiurf. 
effet , paterf. facta evoneravit , ex h. $. Hoc verum eft , fi dotem promifit 
fuo nomine , & animo donandi dotem pro filia ; /. 7. %. alt. da in rem verf. 
quia filiusf. ex omnibus caufis tanquam paterf. obligarur ; /. filiusf. 19. da 
oblig. tT a&. maxime ex caufa dotis pro filia , & pracfomimr habuifte ani- 
mum donandi in dotem filia- ,-/.*) pater , m fin. de evift. /. * ) mtdier , 
4. turn propeacrttur , ad Trtbeil. 

J. fi pater \ 1 • 

SI pater pro filia emancipara dotem dederit , nihilominus profeftitia dos eft , 
quia uon jus poteftatis , fed parentis nomen , id eft pietas & affeclus , do- 
tem profe&itiam facit ■ Inde ortum diftidium Celfi , & Servii . Celfus in /. 
dotem , infr. de tollat. bortor. ait , dotem ab avo patemo nepti ex fitio datam t 
poft mortem avi morrua in matrimonio filia , reverti ad patrem , quafi ab eo 
profedam , quia avus viierur uepti dotem dedifte propter filiura . Servius ia 
/. avus , infr. h. tit. negat , dotem ab avo neptis nomine datam , poft ' 
rem avi morrua in matrimonio filia ad patrem reverti . Si pater pro filia e 
cipata dotem dederit , dos profeditia eft , fi ut parens dedit . Cetcrum , fi 
debitor eflct filiac ex quacunquc caufa , putt fi petunia data fit patri ea lege , 
ut fiii* in dotem daret , voluntate filix dedk , dos adventitia eft. Si pater pro 
filia emancipate dotem dederit ut parens , etiam fine ilipulaciooe y dotem ad 
fe reverti , mortua filia in matrimonio absque liberis , dos quad profeftitia ad 
patrem reverti tur : qua: (ententia tutior cfle videtur Imerio , ex h. t $• /• 
flit , folut. mat rim. rjf /. fi jplia , de divert. Si pater pro filia 




Tom. 



dederit , deft etiam fine Aipulatione ad patrem revertitur , quia etfi 
.VULVel.ll. F 




4 i AD TITITLUM 

cxtraneus dotem dedit pro puella , dos non revertitur ad dantem , nifi ftipula- 
fit fibi dotem reddi : tamen excipirar pcribna patris manumiflbris , quia 
-inis parenton^, qui perfonam dotatam in potertate 

r"iiir'3M c ^ ^ 1 1 i-i c k 1 '-j 

EManciparus per emancipationem pro extraneo habetur y I. qammiam, im fin. 
it rit. mm ft. I. mitt I tmttnft , $. 1. nr. amatar. I. tmm ami 5©. $. ami 
fibi , it V. O. Si pater pro fllia emancipara dotem conftituerft , dos profefli- 
tia eft , majis enim quafi pater fuo nomine t quam quafi curator nomine adul- 
tar dedifte vtderur : in dobio canta pietatts prsrvalet ; in dubto quia prxfumi- 
tur a liquid iecifie fuo potins , quam alieno nomine y /. merit* t prt jtc. /. 4. 
it feint, in dubto pater pnrfumitur filiam dotafle , potius fuo uomme , quam 
y /. tit. C. it dm. prtmiff. 

§. adept 1 



DO profe&iria eft etiam , qusr darur a pane adoptivo , & ft pa tar dotem 
dedcrit , ha bet ejus repemionem , quia adoptio imitator naruram y A ait- 
pita , it adopt* 

$. ult. 

SI quis pro puella extranea dotem promirerit , & prom i (Tori pater paella: 
here? ntirerit , multum intercfl an ante nuptias pater heres exriterit , 8c 
dotem dedertt , an poft nutxias : fi ante viderur dos ab eo profce'ra , potuit 
enim , nuntium fponfo remittendo , folvere dotem , id eft diflblvere caufam 
dotis : pater porcft diffolvere fponfalia filia? , qua: eft in poteftate ; /. in pett* 
fiatt , fupr. it fpmftl'tb. ctp. • ) tu ptrtt , it rtjtit. /polierpr. Quod fi poft 
liuptias , <kx non elt profectitia , quia res in eum cafum iocidit, a quo iucipc 
re non poteft y /. pen. §. tit. it V. 0. 

L. 6. 

MOrtua filia in matrimonio , dos profeflitia redit ad pat rem , ne & fili* 
amifTar , & pecuniae damnum fentiat , ex imt. b. I. & I. dot a patre, 
C. folmt. matrim. Et hoc indiftinAe admittebar Bulearus . five filia decelMet 
fupenhtibus liberis , five fine libera . Mantnus diltmguebat . dotem profecli- 
tlam redire ad pattern roorrua filia fine liberis , fee us exiftsntibus liberis rema- 
nere apud virum propter I.Seros, ut notat gltjf. in i. I. i*t a pane . BuLgari 
opinio defenditur his argumeutrs . I. Quod valet conveotio , ut liberorum no- 
mine dos apud virum remaneaty /. fx iotali t iufr. , /o/. mttrim. Ex quo effv 
citur , ceffaate conventioae , dotem ad patrem redire . II. Ari;umcnto /. tit. 
im pr. infr. rem rat. htitr. ex qua fi pater dotem a fe da tarn ablence fllia , in- 
terpofita cauttone de rato , repetat mortua filia , priusquam filia rarum habe. 
ret llipalatio de rato non committitur , quia nihil mariti intercft ratum ha- 
keri , cum mortua filia profectitia dos falva cfle debeat patri . III. Argumen. 
to /. ji ab boflibus , infr. fdut. matrimott. Filia nupta capta ab hoftibus , mor- 
tua apud nodes , dos a patre profecla redit ad patrem , perindc ac fi nupta , 
id eft domi in matrimonio , decefTuTet . IV. Amu men to /. pottr y it eviii. 
ex qua fi pater filia; nomine ftntdum in dotem dederit, evicro eo, patri com- 
mittitur actio ex empto , vel ftipulatio dupUt , quia patris intercft , propter 

fpem 



Digitized by Google 



1 r»rm 

&u.a 



DE JUREDOTIUM DTG. 41 

quandoque recipient* dock * Marrim opieio juvetur his ratjombu* . I. 

morrua filia fopentitibu* liberis, maritus noo definic fuiliaere onera mti 
,~aii ; I. fi mtritut , fornU. tnift. Ex quo srquum eft dotem circa rum 
man ere propter libera . II. Ex /. fi ftttr , mfr. it ptEk. tUtthh. ubi fi pa. 
ter (bpulatus fit , mortna filia faperfb'tibut liberii , deducla tenia , reiiquam 
dotem fibi reddi , ant poft mortem foam filiit , African** reipondet , v^Jere 
hujusmodi liipulationem : quod fi jure ipfo dos proftNftitia ad pattern rediret , 
fuperflitibas liberii , fruftra ulU ftipulaito interponeretur . III. Ex/, poft Jot em] 
infr. folut. matt'm. ubi fi pater poft dotem datam & nuptias contractas itipu! 
latus fit voluntari filia; , divortio facto dotem fibi reddi , divorrjo UQo » & 
poft divortium fine liberis defunfla filia , non eft impediendus pater quominut 
ex ftipuiaru agat de dote redden da Ergo iuperihtibus liberie morrua filia , do. 
tis reperirio patri non datur . IV. Ex 7. t -it. i. tn Itgmt. /trv. uuf. tav. 
nbi uxore mortua reliQo filio , dos penes vintm remanfifle dicitur . V. Ex A 
ilLm , C. dt nllat. ubi nepntes ex filia fiaccedeates avo conferunt dotem ma. 
tris , quod non contiugeret , fi morrua filia foperjtitibus liberis , dot rediret ad 
i. Et fententi* Martini, quafi arquior , ohtJnuit propter libera. " 

xxi to fill* , dos cedit lucre mariti . 



pater 

rit , < 




(. fi ptttr 

alienurn fundum bona fide emprum a non domino in dotem 



lenurn fundum hoiia fide emprum a non domino tn dotem dede- 

proieftitia iotelbgitur , ex h. $. quia pater eyifto undo , habrt 

/. pmer , dt 



empro , vel ex ftlpulatu dupl* 'de eviction* 



$. *//. 

SI in dote danda circumvent** fit alteruter , id eft maritus vel uxor 
majori 15. annis fuccurritur , beneficio Icilicet reiHtutionis in im™ * 
quia bono & squo , id eft ratiooi boat & squi , aon conveak . mm Incrari alL 
quern cum damno aherius , aut damnum fentire pro a I terms lucre , ex b. $. 
in ^idicio de dote maiune ipecfatur boaum , & srquum , itaque de dote actio 
coocepta eft in bonnrn St rquum ; L tts , dt ctpit. rn'mut. id eft formula 
adioais de dote concioitur his verbis , y««d mtliut squint. Si mulier circum- 
venta fit in dote danda , puta fi dedo circumventa , omnia bona fua in dotem 
dedit , vel dotem dedit ultra modum facultatum , reftituitur adverfos dotem . 
quatenus dos excedit modum bonorum ; /. fivt gtntralit , /. Tint , infr. h\ 
«. vel fi mulier circumventa fit iu dote daada , pma daado femim aAoretn 
in dotem , qui habebat tioiitiam rerum & facultatum hereditaria rum , in inte- 
grum rclfcrmtur adverfos dotem datam , ad hoc ut fervus reftituatur . Quod fi 
circumventa fit in aflimatione dotis , quia res m irons quam eflrnt sftimatc 
font , clec'ti* eft mariti auum juftaru aritimatiooem , an porius rem pnrftet . 
Et hoc fi fervus dotalis vivat , quod fi deceflferit , magis aftimarJo prrrtanda 
eft non iufta . fed ea qua- beta eft , quia in hoc boni viri arbitrio confolitur 
mnliert , quod fervus fun xftimatus, ut hu^ I. drcumfcript. , C. f»Ut. mo- 
trim, quia dotis rftimatc pertculum perttnet ad maritum . Et hoc locum ha- 



bet in minore circumventa , id eu non modo in minore circumventa t fed 
etiam in majore 15. annis , id eft etiam major 15. annis reilituitur adverfos 
dotem , fi res minoris arftimatar font , & maritus reilituitur adverfos iftimatio- 
nein , It re* majori? xftimatx font . Et hoc eft quod dicitur in /. qmtttns C 
b, tit. fi res arftimatar in dotem demur , maritum foluto matrimonio liberari 
1 , fi res jure zftimatac fiut , id eft foo pretio . Quod 
in aittmationc djtts tempore dotis data: habuit 



44 AD TITULUM 

rem jufti pretii . tunc reftituitur adverfus arftirnaticncm dotis , fi fit minor 15. 
annis ■ Quod u mulier circumventa fit dolo mariti in aibmationc dotis t re- 
ftituitur adverfus dot em , etiam major 25. snub; /. fins t J. fi mutter , b. tit, 
d. I. fi crrnrmftripta • Minor non reftituitur adverfus dotem , vel doiutionem 
propter nuptias, fi facia fit pro modo facultttum ; /. 1. C. ft adverf. donat. I. 
uuic. C.ftadvtrf. Jot. I. ult. vtrf. turn auttm , C. Ji major fait, alien, fine dt. 
trtt. rot. hob. d. I. fivt gontralis , d. I. This . Et hoc caiu ceftat /. pradia t 
C. dt prad. minor, fine dtcret. mm alien. & I. f /«* » fua> futures , C alt ad. 
mm. tutor. ^ 7> 

DOs , id eft dotis datio non eft donatio , fed contractus , quia dot datur 
1 titulo onerofo propter onera matrimonii ; /. *Jt. C. b. ttt. I. eaigtre , 
fupr. dt judit. ideo conftante ma tn monk) t dotis fruclus pertinent ad mantutn 
propter ooera matrimonii , quar fuftinet , ex imt. h. I. I. pro omnibus , C. 
tod. I. plerumqut > $• t M fottut , infr. b. tit. I. unit. §. tumqut t C. dt rti 
tutor. 08. I. ult. infr. ftiut. matrim. I. fi moritus , famil. artife. Si focietas fbl- 
vatur conftante matrimonio , maritus , qui eft onus ex fociis , dotem praco* 
pere debet , quia do* apud euro eflic debet , qui onera matrimonii fuftinet; /. 
ajditme , $. ult. fro Joe. Ideo dos fungi dicitur conftante matrimonio , quia in. 
fcrvit oner 1 bus matrimonii ; Vlpian. in fragment, tit. dt dotib. Dotis caufa eft 
onerofa propter onera matrimonii, quar maritus fuftinet; /. Jnlianas #»r, many 
dot. Ideo maritus in dote creditoris aut emproris loco habetur , propter onera 
matrimonii , quar fuftinet ; /. fitut , %. fed ft ptrmiftrit , amb. mod. pign. vol 
bypoth. folv. I. ult. §. t 2. vtrf. in moritum , qua, in fraud, creditor. I. tx 
promijfwu , do obi'tg. Cf ail. _ 

$. fi t fru&uf . 

» 

F Lucius percepti , conftante matrimonio dotis non enmt , fed cedunt Iocn> 
mariti : fruclus ante nuptias percepti augent dotem . nifi convenerit ut 
fponfus fruclus funs factat ante nuptias , tunc enim quart donatione ante nu- 
ptias facia non reftituuntur , ex hot §. & I. fi fervc , infr. b. tit. I. fi ami , 
Joint, matrim. 1. videamus , $. 1. $. ante , dt ufur. 

S> fi afusftuttus . 

SI ufusfruflus fundi in dotem dams fit , auarritur t arrum morte viri , vet dj- 
vortio foluto matrimonio , fruftus reddendi fint i Celfut ait , mulrom in- 
terefle quid aclum fit , & nifi aliud aclum fit , fruftus percepti conftante 
matnroonio non reftituuntur , quia jus ipfum ufusfruflus in dote eft , non fru- 
clu;,qui perctpiuntur conftante matrimonio. Si ufusfrulrus in dotem detor, jus 
ipfum ufusfruaus eft in dote , non fruclus percepti conftante matrimonio , ex 
0. $. & I. turn in 
la eft , quar non I 
dos , /. Ji pattr 



eft in dote , non fructus percepti conilante matrimonio , ex 
1 J 'undo , infr. b. tit. alioquin dos eflet fine fruclu. Dos nul- 
lervit oneribus matrimonii ; I. fi is fui Stkbum , §. ibi 
r , infr. h. tit. 



§. fins. 

SI res in dotem date fint , in bonis mariti fiunt > ex b. $. ad hoc fcilicet 
ut maritus conftante matrimonio lucretur fruclus dotis jure dominii , quia 
traditione dotis dominium transfertur in maritum : licet conftante matrimonio 



Digitized by Google 



D E JURE DOTIUM DIG. 4S 

munm municipalia , quar impoounfur pro modo fubftaatia: , do* non compu- 
tatur in bonis mariti ; /. Lucius , rtfpondit 4. *J municipal, ne am. 

ritus , qui fuftinct on era mairimoaii , duplici onere gravetur ; I. fideiemtmif. 
yi y $• ji fir decent , de ttgat. 3« Si res altena in dorem detur , acceffio 
tempo ris ex perfona mulieris marito conceditur , id eft polfeflfio mulieris prod- 
eft marito ad implendam ufucapiooem , ut hie & /. Pempeneur , \. in f da- 
te , tnfr. it adqu. peff. Dos ante «1 port nuptias dari poteft , & conftante 
matrimooio augeri poteft.nec videtur donatio inter virom & uxorem ; I. ft inter 
14. de paB. doteltb. I. Jt etmftante matrimenio ,C. de don. ante nit pi. & fiunt res 
mariti, in bonis mariti, fi conftaote matrimooio in dotem den tut , ex h. %. Quod 
fi ante nuptias res dentur in dotem fnb ea condition* , ut ftatim ejus font t 
ftatim ejus efficiuntur: quod fi dentur Tub ea conditione , ut tunc fiant mariti f 
cum nuptia? fecutar fmt , ejus efficiuntur nuptiis fecuti* . Pronuflio dotis ha bet 
in fe tacitam conditionem , fi nuptic fequantur ; /. flipulatiemem , /. tali t 
mfr. k. tit. Si res in dotem data- fint , ut ftatim accipieatis fiant , nuptiis not* 
fecutis condicuntur condiflkme ob cautam dati , caufa non fecnta , ut hit & 
I. qui ft dtbtrt , $. ult. dt tondiQ. cauf. det. Quod fi res in dotem da tar fmt , 
ut acapientis fiant nuptiis fecutis , nuptar nuntio repudii miflb , ftatim vindi. 
cantur , quia non defierint efle in botiis mulieris , quod data; eflCent fub con- 
ditione nuptiarum : conditio fuspendir translationem dominii / /. is cui , dt 
eblig. & «fl. Sed fi res vmdtcentur ante nuntium mi/Tom , maritus futurus 
poieft fe tueri oppofita exception? doli , vel in factum , propter fpem nuptia- 
rum : dott enim deftinata non debent vindicari , nt fubjunRitur in calce h, 
J. quamdiu eft fpes nuptiarum , ne tcmere diflbhratur fpes nuptiarum / 
I. quad Strviur , de tondtQ. eeuf. det. 

L. 8. «. 



SI ego Sei« res dedero,ut ipfa fuo nomine m dotem daret . ejus effi 
licet in dotem non fint da tar , fed muiier tenebitur coudictione ob 
dati, caufa non fecnta , ex init. h.l.\q. & I. licet quotient y mh. h. tit.l.fi 
denatnrus , fupr. dt candid, cenf. det. Quod fi ego pro Seia res dem , fiquu 
dem ante nuptias, multum imereft fcire qua conditione dedi, utrum ut ftatim 
fiant accipientis , an fecutis nuptiis : (i res datar fint , ut ftatim fiant accipientis , 
nuntio , id eft nuntio repudii, miflb , & non fecutis nuptiis, condicam condt- 
ftiooe ob caufam dari. Quod fi res date fint,ut fiant accipientis , nuptiis fecu- 
tis , interim , id eft ante nuptias , potero vindicare , quia res meat font , id 
eft non de fie runt efle meat : quod fi rraptiz fecuta* non fint propter matrimo- 
nii interdi&iooem , quia nuptiar vetita; erant , pofteriore eafu , id eft eo cafu 
quo res, data: font , ut fiant accipientis fecutis nuptiis , res meat reman ebunt , 
quia quod datum eft fub conditione , puta fub conditione nuptiarum , defi- 
aente condhiooe reperJtur condicoone ob caufam dati//. & gentrulittr > uuV* 
de donat. I. sitqnsnde , de eondit. & demtnjhgt. 

Y fi res. 

SI res certas alien] , id eft marito futuro , tradidero , ut fecutis nuptiis dotis 
fiant , & ante nuptias deceflero , quarritur , an fecutis nuptiis pod mortem 
dantis dotis efle incipiant ? Ratio dubitandi erat , quod ubi res data: funt fub 
conditione nuptiarum , fecutis nuptiis poft mortem donatoris , donatb non va- 
let , quia obligationes collate poft tempus mortis , non poflunt iucipere ab 
herede ; §• poft mortem t inflit. de hurttl. flipuUt. 1. nn'te. C. ut e&. eb he- 
ted. & evntr. bend, ineip. Res data; dotis causa fub conditione nuptiarum , 



V. 



4* AD TITULUM 

auptiis fccutts port mortem donatoris , noo efficiunrur in dominio ejus cui da- 
ta! font > qui* peodet , id eft in fuspenfo ei\ donatio in dtcin uupturum , or 
pod mortem fi hoc admittas , incipit domiaium dtscederc ab co qui dedit , Be 
com exiflit conditio nuptiwum jam heredis dominium eft , a quo disccdere 
uon powft co invito : quod feme! aoftrum efle cotptt , fine facto noftro ad 
alium traiitfern noo pot /• id auod mflrum t dt R. /. &. do mi mum re- 
ram oon potuit tnaneru in peodenti >* /. pen. %. mlt. infr. de rajirenf. pecul. 
wbi dixi in Trypkenmum . Sea benignlus eft fevore dotium , heredem compelii 
confenore ei , quod defunctos fecit , etG abfir , vel in mora fit f etiaui eo in. 
Tito , domiaium ad marirom ipfo jure transferor fine traditione , ne mulier 
maneat iodotata , ex h. §. In ambiguis pro doubus refpooderc melius eft / /. 
in tmkigmt , infr. h. tit. Ex dotis datio intelligitur facia eo tempore , in quod 
t V. fi fecit, cooiertur ; /. t Stithus t dt mxammiff. tajiam. I. 4. C. dt dust. am. nupu 
Etadd./.»i. D« dau e* meute intelligitur , ut quandocumque fecutis nuptiit in dote ciTet. 

§. 2J. it don. 

,»t. vir. & §. t doth , $. ttttrum . 

uxor. O" I. 

7. §• *• * TTNOtis canfa data accipere debemus qua: in dotem dantur t ex b. §. Am/. Quae 
0. 1 V dantur extra dotem, ur ea qua* Gnrci quar Gaili peculinm ap- 

pellant , qualt proprium peculinm & patrimoruum mulieris ; ramen cfikiun- 
tur manti , fi id actum fit , or foluto matrimonio non vindicantor , fed 
condiennmr condi&ione ob caufam dati , quar eft privilegtaria inter peribna- 
les acliooes , id eft inter chirographarios creditor** /. fi ffonfa , infr. b. tit. 
/. fmcfitam , $. ult. dt rtS. antler, '/adit, poffid. nec peturttur actione de do- 
te , quia non eft dos , nec actio de dote . Et hoc ex relcripto D. Marej 
Severi or Anionini . Scd fi res marito detor extra dotem in libellum colla- 
tar , ut vulgo Romar fieri folcbat , adhtbira fuKlcriptione mariti , ut fit loco 
chirographi apud mulierem t traditione non rransfertur dominium in maritum , 
quia non traduntur dominii transferendi caufa , fed ut ex libelio fubferipto a 
marito appareat ret illaus in domum mariti . Et fi cuftodia? caufe r« depofi- 
tae runt apud maritum , mulier i datur actio depofiti , vel maadati : & fi ma- 
retineat animo amovendi , malieri datur actio re rum amotarum ; vel 
•Sio ad exhibeodum , ut res exhibeantur , 6r cxbibit* vudiceutur , fi mari- 
tus non habuit animum amovendi t ex h. J. tttttum . 

L. to. im ft. & $. t, 

DO$ confsftrt in reboc arflunatis , vel non zftimarts . Hoc intereft , quod 
dotit iaa-ftimata? periculum ad mulierem pertinet . Dotk aeftimaor ad 
maritum , etiam fi ufu u torn deterior fecTa fit , puta fi animalia , pecora vel 
Tumenta in dotem data t vel veftis , qua mulier utitur , 6l ufu uxoris detrica 
fit , ex A. /• & I. cam ptjk , ^. pen. infr. h. tit. I. fnatiam , /. turn dotem t 
C. tod. I. mortis fu* , ^. t.- dt den. int. tar. & uxor. I. ptm. J. fi msmi- 
pi* , folitt. metrim. I. un, ^. & cam lex , C. dt rti uxor. atf. plerumque ve- 
ftis erat in dote cftimata mulieris , ne ufu uxoris confumcretur periculo mu- 
lieris ; AuguiHn. libr. 5. contra Julianum , ( cap. 2. num. 7- ) Qait e»im do- 
But , vel tndiHus igmtet , a>xat perizomste nmegant corporis partes ? a nod 
women ttgminis ttiem i» ftmirjrum doubus frtqutnieri & ajiimari falet. Ideo 
plerumque intereft triri res non effe aeltimatas , ne perk alum rarum ad cum 



Digitized by Google 



DE JURE DOTXUM DIG. 47 

fa JtTX^i , 

TVArtns ancillz dotal is inaftimatz non ccdunt hicro mtriti ; fed pertinent 

.T ad oxorem , quafi ptrs dot is , ex A. $. /. in his rthmJ, J. mane'tpia , /«. 
Z*/. matrim. I. ink. §. tumqut t* fiipalatm t C. dt rai uxor. s8. quia partus 
ancillz Don eft in fruclu y /. i* pteadam , fupr. 4e ir/nr. Et hoc eft quod 
itttelligitur hit verbis : Si ftrui foMrm tdidtnm ; mafculinum enim conapir 
fcmininum ; /. eqais , it ufur. /. ji alums , Stavala , <f# a/map. L ami 
vat , $. ra* furtivt* , «f* /in*. Partus dotalium ancillarum , id eft non arfttrna* 
tarum , que proprie dot ales funt , funr ponio dotis , & pertinent ad uxo- 
rem , 8r iaeo mirtra pacifcuntur vir & uxor , ut inter virum & uxorem 



munes fmt y /. turn pofl. §. mlt. infr. h. tit. nec videtur dos refhtui , aid 
tus ancillarum rrftitutus fit ; I. fi marite , §. alt. infr. fdat. matrim. Ti 



fi port xftimationem dotis actum fit inter conjuges , ut res ipfir extames , & 
ancillz, qua* erant dotales , cum partu reftituantur, quo tamen cafu res erant 
periculo viri , valet paefco , vel ftipulatio y /. t. C. ftiut. matrim, 

§. fed for its . 

F(Etus dotalium pecorum ad marirum pertinent , quia funt in rrudv , ira 
ut gregem fuppleant, & in locum demortuorum capitum alia ex agnatis 
fubmitrat . quia frudus dotis ad euro pertinent propter onera matrimonii , ex 
b. §. Cr I. dotis, (opt. h. tit. 

S fi 



7f7 Stimatio dotis ante nuptias habet tacitam eoodirionem , fi traptiz fcquan. 
J \ \ tur , fecutis nuptiis perficirar , & fit vera venditio , & a ta datur 
a£tio empti venditi y /. car tanventHme , C. de pjii. Dos non eii ante nuptial , 
fic srftimatio dotis ante nuptias hahet tacitam condiiionem y fi nuptiz Grauatu 
tur , 8c fecutis nuptiis vera fit venditio , ex b. & I. JitpiJatiaaam , b. tit. 
iEfttmatio dotis pro ventlirione habetur , quia ficut vcnditione & traditione do- 
minium mmfertur , fic dote srftimata , commodum & periculum ad virum 
pertinet, quafi ad emptorem y /. cum [pofl > $. t ptatdt. b. tit. I. aftimata v 
foluto matrim. Et foluto matrimonio tir non tenet ur refthuere rem , fed li- 
berate prrftando arftimationem y /. 5. , t & 10. C- h. tit. Doris zfttmatio 
ante nuptias habet tacitam conditioncm , fi nuptiz feqaanrur, ideoque nuptiis 
non fecutis , res ipia repetitur , non arftimatio y /. in rtbmt , infr. A. tit. 

• * 

tndt quart . 

7T7 Stimatio dotis habet tacitam conditionem , fi nuptiz fequanmry proa. 
1 1 A fupr. h. tit. inde fi mancipia dotis cauia zftimata ante nuptias interim 
prriertnt , periculum eft muliem , quia cum zftimatio dotis ante nuptias fit 
conditionalis venditio , ot pendente conditione morte fecuta extinguatur vends, 
tio , confequens eft dicere , res mulieri periifTe, quia nondum adimpleta erat . 
iEiltmatio dotis eft vera venditio . fecutis fc. nuptiis : obligatio - 
deficiente conditione extinguitur y L fwtitns , dt nnat. 



AD TITUtUM 



SI re* arftimitc in dotem data fmt , verum conveoerir , at am armaria , 
am res prarftentur , fi quidem adjeclum fuerit , utruxn mulicr velit , ele- 
B'm eft mulieris : verum u adjedum fuerit , utrum maritus velit , elecxio eft 
mariri : & fi de elctfione nihil diflum fit , elcftio eft mariri utrum rem prar- 
ftet , an pretium ; nam in alternativis obligation) bus cleflio eft debitoris . » 
b, $. & I. qutmadmodum , %. ft tUbitori , infr. h. tit. /. I. §. ScavoJa , de a 
etuod cert. Ice. I. fi m emptitme »§•./» emptie , de tomrab. empt. /. adit ere . 

»/r. de ;«r. patron. $. )» , wn/. Amv *»rrnr , n^/. de <r#. fed 0 

tnarirus rem non prariiet , omnino arid mat ionem prarftabit , ex h. §. Cum illud 
•ut illud prommitur , utrumque eft in obligatione , alteram in folutione U 
fi duo rei , de K. 0. Scd fi fimpliciter convention lit , ut res arftimata? in do- 
tem data? reddantur , foluto matrimoiiio . arftimatio non fit venditio , fed ta. 
xatio rerum ; /. cum pofi , §. t antepenult, infr. h. tit. Taxatio eft aniimatio, 
qua? fit non vendendi caufa , led ut lciatur quanti res fit , ut taxatio expen- 
farum litis /. termmato , C. de fruH. & lit. expenf. Auguftin. •pift. aoi. 
( aJ. 9c. ) De darnnis jacilit pottjl baberi taxatio , tantum jupplitia deprtta- 
mur . Uti arftimatio , qua: fit non emendi . fed dividendi animo , non facit em- 
ptipnem , nec transfen penculum in adjudicatanum ; /. fervor , femit. eni/c. 

L. 11. 

SI convenerit fimpliciter , ut res arftimata? in dotem data? foluto matrimonio 
prarftentur , aut arftimatio , eleftio eft mariti , utrum rem prarftet , aut 
srfiimationem %. ult. I. pros, ita ut deteriorem fadam redderc poffit , id eft 
ut liberctur reddendo etiam deteriorem fa&am , ex h. t /• quod caute intel- 
ligeodum eft , fi deterior facia fit fine dolo ot culpa mariti , vel fi mavis , 
dceft neeativa , ita ut res deterior fafta reddi non pofllt . quia arftimatio dotis 
eft venditio , quae periculum transfert in maritum , velut in emptorem . Si re- 
bus arftimatis in ootem datis convenerit , ut res ipfie reftituantur , fi res ex* 
tent reftituuntur , quod fi res non extent arftimatio preftatur /. aftimatit , 
infr. folut. ttutrim. Si convenerit , ut enrdem res, quar in dotem arftimatar data; 
funt , foluto matrtmonio reddantur ? eardem quoque licet deteriores faclar red. 
den dor crunt,fed ita tamen, ut detenorationis ratio habeatur , hoc eft , ut quod 
propter focutam deteriorationem deeft conventar arlrimationi , per maritum fup> 
pleatur ; /. fi ifter , C. h. th. Pugnat /. 1. §» ft res 16. depefit. it res ae- 
pofrta deterior reddanjr, agi poteft depofiti t quafi reddio non fit . cum deterior 
ledditur : fed hoc fpeciale eft in depofito , propter fiiem depofiti . 

L. 12. 

SI res ab initio arftimata hi dotem data , port contrac*rum matrimonium , do- 
natkmis caufa viliore pretio rftimau adprobetur , id eft probetur , nulla eft 
arftimatio. quia nec venditio , viliore pretio facia, conftante matrimonio dona; 
tionis caufa valet inter virum & uxorem . Res igitur arftimata in dote rema- 
net : fed fi ante matrimonium res viliore pretio fuerit arftimata donationis cau- 
fa , donatio collata videiur in tempus nupttarum, & ideo non valet . Dotis dq* 
tk> vel arftimatio dotis caufa confertur in tempus nuptiarum , habet taciratn coo- 
ditionem, fi nuptiar fequantur ; I. pttrumqut ante , fupr. b. tit. Et ideo non 

valet , quia confertur in id tempus , a quo incipere non poteft /. exiflimo , de 
V. O. cum in venditione quis pretium rei ponit , donationis caufa non exaclu- 

ru*, 



Digitized by Google 



DE' JURE DOTIUM DIG 4 « 

; /. cum in vendition* , de eontreh. empr. 



SI mulier ctrcumventa eft « hoc ipfo , quod rem aliquant in dotem dedir 
puta fernim adorem , tjui habebat norinam rerum ; /. It* qui , C. de Mint, 
tutor, moite viri , vel divortio foluto matrimoaio , mulieri damr actio ex fH- 
pulatu de dote , ut fervum repetat . Quod fi mulier crrcumvcnta fit in modo 
arllimationis, quia rem minorit xiHmavit, electio eft .mariti, utrum przftet hi- 
ffaun seiUmationem , an rem. Et hoc fi res extat, puta -fi fervus in dotem da- 
tus vivit : quod fi res non extat , marine libera tur prarffando earn arftimatio- 
nena quae facta eft , quia boni confulere mulier debet , quod res nut arftimata 
quia dotis oon acftimatz periculum perrinet ad muliercm ; /. plerumqmt 4. f 
ttide qutri , fupr. h. tit. Idemqae probatur & in minorc circumventa . 'plane 
fi mulier tempore irflimatioBis emptorem habuit jufti pretii , tunc jufta aefrima- 
tio pnrftanda eft, idque dumtaxat minori 25. annis conceditur : quod fi mulier 
dolo mariti circumveata fit in aritimatione dotis , maxims tenetur prarftare ju- 
ftam acftimationcm . 

$. ulu 

SI mulier nuptura debirori pafta fit , ut maritus in dotem nabeat id quod 
debet ex muruo , morre viri vel divortio foluto matrimonio , mulier actio, 
oe de dote age re poteft, id eft a&ione de dote poteft re pet ere debitum de quo 
pacta eft , ut in dote eltet , licet eium maritus ipfo jute priore obligatione Ii» 
beratus non fit , novatione fc. jure facta , quia padtum non novat obligario- 
aem , -non pant obligationem & actionem , fed exceprionem tanrum y /. juris 
gentium , tj, fed cum mdl* , de p*8. tatnen maritus coaventus ex priore obi- 

L. 13. 

SI mulier poft divortiirm antequam de dote agat, & dotem repetat, ad eun- 
dem virum reverfa jit , or pollea de dote agat aftione ex fhpulatu de do- 
te , repellirur exceptione doli t quia dos repeti non poteft quousque marrimo- 
nium conftat, ex h. I. quia fx mulier calore offenfar discerTerit a viro & bre- 
vi redeat, nec divertifle videror ; /. quidquid , de R. J. paciiitentia dos rediiw 
tegratur, idem matrimonium, eadem dos manet , non divortnim, fed friguscu- 
lum, feu jurgium fuifle videtur , dos quafi renovatur ; /. quod fi 31. /. dhuf\ 
infir. k tit. f. pen. $. t ««r , folut. mttrinu I. plerique , de rit. nuptiar. nifi 
extraneus pro muliere dotem dedcrit , & ilipulartK fit dotem reddi foluto ma- 
trimonio , hoc cafu ftipulatio de dote reddenda ab exxraneo foluto matrimonid 
flatitn commktituf , nec redmtegratur redintegrato matrimonio ; /. ftipulatio, f 
»fr. h. tit. Alias fi pod diem mulier alii nupferit , & poftea ad priorem vi- 
rum redierit . do* tacite redintegratur ; L poft divortium , iafr. h. tit, I. ten. 
S- T **or f folut. matrtm. 

L. 14. <5* 15. 

DOtis cftimata; periculum non perrinet ad maritum , nifi a die traditionts , 
nifi maritus fit in mora accipiendi, ex his 11. Si mulier rem arftimatam 
in dotem dederit, id eft dare promrferit , & poft moram in traditione ea in 
rerum nature efle defierit, non habet aftiortem de dote , quia dotem facit nu- 
meratio, oon cautio • L 1. C. dt dot. taut, non numtt. nifi maritu* fit in mo. 
Tom. VllL Vol. IL G 



5 o AD TITULUM 

ra accipiendi , quia noft moram emptor is in accipiendo , periculum penioct ad 
etnptorem , ut hie & I. ilimd, \ lupr. dt per'u. CT commod. ret vendit. 

L. 16. 

DOtis aHUmaric* vera vendirio eft / /. pieritmqtu , $. fi mttt , fapr. A. r»r, 
dos (implex vending fed vendirio dotis caufa. Hoc iiuerelt inter vendi- 
tiooem fimplicem & vendirionem dotis caufa , quod evicla re vendita , fi em- 
ptor a&ione ex empto dupium comecwus fit , id emptor habet plenUfimo jit. 
re , nee umquam rettrruit veoditori : at quoties res aihmata in dotem datur t 
evifta ea, maritus a&ione' ex empro contra uxorem agerc poteft , & quidquid 
eo nomine fuerit confecutus r foluto matrimonio id rdhruit uxori , quia arfti- 
matio dotis , non eft fitnplex vendirio r led vendirio dotis caufa r ex b. I. & /. 
I. C. h. tit. Item quod vendirio fafta viliore pretio non refcinditur , nifi fi 
fit ultra dimidiam jufti pwir ; t. x. C. de rtfr. vendit. at in dote arftimata t 
marito fuccurritur r etiam fi la-fio fit infra dimidiam jufti pretii ; I. jure , % 
mtt. b. tit. I. «. C fotmt. mstrim, Cujac i6.«bferv- t it. & 17. ebf. 1. 

L. 17* 

DOtis adKmat* periculum perrinet ad maritum , qua/I emptorem , quia dos 
arfthnara pro vendita habctur ; /. fi rem , & Jeq. fupr. h. tit. In rebus 
dotalibus imrftimaris , quae proprie dotales funt t marirus prsritat doltrm & cuL 
jwm, & ditigentiam, quam fnis rebus adhiber, quia fua caufa dotein accent, 
id eft propter on era matrimonii T quar ad maritum pertinent , ex b. I. df 1. 
mufier , 6. 1. infr. h. tit. I. etiam yf.fi cvn/fantf, §. A maritxt , 1. m bit r*. 
bus r Mr. faint, mstrim. Dotis caufa eft ooerofa r non luenrriva , quia dos d-tur 
propter onera matrimonii , idco maritus , cum dotem petit , creditoris vel em. 
ptoris loco quodammodo habetur ; f. ex prcmijfwne , infr. de oUig. C? a&. 
Credltorts, quia debitum ex caufa onetofa petit: credirores accipiuntur, quibus 
ex qui cum que caufa debetur / /. creditoris T de V. S. Emptoris, quia pro em- 
ptore habetur qui dotem etiam Mrafttmatam accipit propter onera matrimonii / 
/. ficM y ftd fi permiftrit t quilt, mod. pign. vtl bypath. fidvat. 



$.firv. 

SI its arftimatar in dotem data* Cat ante nuptias , arftimatto rata eft fi no. 
ptiar fequantur : arftimatio dotis facta ante nuptias habet ucttam conditio. 
nem , fi nuptiz fequantur / Lpkrumqut , %. ft mttt , fupr. A. tit. Nupiiis noa 
(ccutis res repetirur condictione ob caufam dati f notr pretium feu arftrmario 9 
quia id actum videfur, ut ita de mum urltunatio rata fit t fi nuptiar fequantur 9 
nec enim fuit alia aula contrahendi, 

L. 18. 

TXOtis srfrimatar periculum pertinet ad maritum , ex b. I. & feq. & I. fi 
_L/ rem , fupr. b. tit. Si marirus mancipia artrimata in dotem acceperit , ( nu- 
bentibus fervi vel ancitls dabantur prater dotem , ut hie ,<?•/. fervmm dot*. 
Urn , infr. de man Hint \J. I. ult. C. Je ingot, ttumtmiff. Plaut. ill afinar. ( 1. 1. 
72. & fcq. ) 

Dotelrm fenxm Savrtem uxor tut 

jfddusit , tui plus in mrm fit , quam tibi. 
Tertullian. de refurrca. can. cap. 63. Nam etfi tnimam quit cmttndtrit 

{am, 



Digitized by Google 



DE JURE DOTIUM DIG. 51 

ftm , vet dotis naming frquitur aiimam tan . Non trit anima prtflituta , 
ut nuda fuscipiatur 4 fponfo . Habex infirmnevtum , babet tuition , habet 
mandpium fuum cerntm . ) Si nuritus » mquam , manctpia arflimau in do- 
rem acceperir eo pafto , ut divortio fecuto tanridem a-ftimata reddantur , 
partus anciilac interim edirus manet apud maritum ? quia mancipia xftimata fue- 
runt periculo martti-i txh. I. pin. §. mantipit , infr. [tint, matrim. Pu- 

gnat /. 1. C. tod, ex qua port srftimatioriem dotis , padtion* vel llipulatione 
interpofita, ut foluto marrimonio res ipfx dlirmtr , U extent , reddantur , & 
ancilias cum partu ex fupulatu judicio reftttui oportet . Sed hoc fpcciale eft , 
quia rati one , vel ftipulatione aihim erat , ut ancilbe cum partu redderentur , 
vel ut eflent periculo viri . Et eleaio erat mariti , res ipfas dctcnores fadas , 
vel sftimationem reftituendi , ut ootat Accurfms . 

JL 19. 

Mftritus de dote obligator, five ipfi data fit , five alii juflu mariti, ex ft. 
I. I. ft nuptura , in pr. de fund, dotal. I. ft turn dot em , transgndia- 
mur.folut. matrim. Res mini tradita videtur , fi juflu jmeo tradita fit alii.- A 
,. |. ft jujferm , Mr. de adquir. pojfeff 

L. lo. 

QTipulatio, cum morieris dotis nomine tot dari, valet, quia valet & «onvetv> 
O tio , ne a viva doc exigatur : qua: duo valde differunt , nam .aliud eft dtf- 
Jerri exaclionem dotis , aliud conferri ilipulationem dotis in id tern pus , qua 
m ammonium futurutn non fit , ex h. L & I. fi pater mulierit , infr. h. tit. 
Ratio dubitandi erat , preraiftio feu ftjpulatio dotis non poteft .conferri in id 
tern pus, quo matfimonium (blvetur: dos -nulla eft,qux <noo Xervit oneribus ma- 
trimanii d. I. ft pater mutieris . Stipalatio cum morieris dari fpondes, valet, 
quia ab Jierede promittemis impleri poteft J. quodcumque , infr. de V. O. f. 
tut. C. de tontrab. & fommit:. fiipuat. §. fofi mortem , in/}, de inatit. fiipu. 
lat. Item valet conventio , ne a focero dos exigatur L ob ret , $. alt. de pall, 
dotalib. I. fi fixer t §. Lucius , fotut. matrim. Titio cum morietur ufusfrudut 
milliliter legatur , quia confertur in id tempus , quo a perfona discedere incipir/ 
/. Titio cam morietur , de ufufrud. fic libertatis legatum non poteft con fern in 
id tempus, a quo incipere non poteft ; /. Stiebus 39. de maaumijf. teft. 

L. xu 

QTipulationi dotis caufa meft taciu conditio , fi iiupt'ue fequantur t ex h. L 
^ tr I. ptomittendo , %. 1. /. in rebus , §. fi res , /. m« eaim , h. tit. Et ita 
demum afiione ex ftipulatu de dote agitur , quamvis non fit expreda conditio, 
fi nuptiar fequantur , id eft quamvis non fit difium , pecuniam vel rem dotts 
caufa dari , fi nuptiar fequantur . Qnaie nuntio repadii miifb , conditio ftipula- 
t ion is defeciffe videtur t ex h. I. & I. pieramaat . §. fi ante , fupr. b. tit. /. 
quod Strvius , de nndtft. ob cauf. dat. & I. 4. J. kujus rti , /upr. de paS. 

L. xx. 

ET fUpulatio femel defecta non convalefcit , licet poftea eidem nupferit, ex 
h. I. tr I. fi femfalibus , in pr. mfr. h. tit. quia obligatio feme) extinfta 
non revivifcit / /. Mtvius . $. 1. de leeat. 2, /. -qui rts y %. aream , de fotut, 
maaime fi aliat nuptiae media: iniervenennt;/.,^ fpvnfaljbut, in pr. infx.b.tit. 

G ij 



S i ADTITULUM 

L. 23. 

IN ftipulatione , vel datione dotb caufa , noa eft neceflaria dot is adjtcno,e* 
h. I. Si mulier nuptura promittat vel det centum viro futuro , licet oon 
dicat pro dote, intelligent pro dote dare , quia non poteft intelligi alio titulo 
dare vel promitrcre, ne lit indotatay /. divmt, infr. h. tit. 8c melior interpre- 
tatio non poteft atfumi , quam quod datur vel promittirur dari titulo dotis y 
/. dotem , infr. h. in. Quod nubeoti fniar pater dar fimpliciter , in dotem dare 
videtur-, cum patris officium fit dotare filiam y/.f»t libtros ,al.l. 19. de rit.nupu 
l.ult.Cde dot. promiff. AuguOmus quad, in exod. cap. 78. (num.;.) Secundum 
jnfiificaitonem filiarum faciei ei t id eft ut fie tradat tancfuam filiam , dotem fit- 
licet apponenr a . In dubio praefumitur potius fe liberate velle, quam donate; 
/. * ) 1. a. j. infr. dt folut. Et fi mulier omnia fua bona rnarito dederit , 
cenfetur dotis caufa dedifle,& mulier nubendo nulla dote difla ,cenfetur omnia 
bona fua in dotem dbdi/Te y ^feff. in I. trndta bona > inir. b. tit. Gukt Pap. 
«r, 40*. * f< 9 . 

* X. 24. 

SI filiaf. qtnc haSebat liberam admmifb-ationetn peculii,ex pecufio dotem vi- 
ro dederit , deinde cum in eadem caufa , id eft in caufa dbrix , peculium 
eflet, divortium fecerit, dos ei reete folvitur , quafi a quolibet peculiar! debito- 
rs , ex A. /. quia filrus , qui habet liberam adminiftrationem- peculii , folutum 
accioere, novate, contrahere pnteft , donarc noa poteft j I. fi nans , in pr- /. 
ttntra , $. fi filius , dt pott. 

L. 25. 16. tj. 

DOs eoavenrione permurari poteft de re in rem , vel de pecunia in rem , 
dummodo permutatio fit in rem nxorii, ex /. 25. a*. & 27./. qua fun- 
dam , /. ult. infr. A. fir. /. 7. dt tut. dat. quia dotis conditio pa&is detehor 
fieri non poteft y /. dt die, (X Jtqa. I. fi mulier , da pail, datalib. 

X. 28. 

FNl nnptias pater non poteft deterforem condltienem filis in dote fecere r 
puta loluto matrimonio dos invita fiJia patri reddi non poteft, ex h. I. & 
pater poftquam dotem dedit , non poteft ex intervallo ftipuiari dotem fibi red. 
di , niu confentiente filia , quam vis in poteflate fit y /. cm dos , dt pad. do- 
taltb. I. quotum , folut. mainm. Pater lolutd mafrireorno non poteft dotem re- 
pot ere fine confenfu filix , quia dos eft proprium patrimonhun mulieris , nifi 
ablente filia , prarfens enim fir tacens coafentire videtur , fi pater caveat rem 



filiam habituram y /. *. folut. matin*. /- non felttm , \. fi de dott , da 
frotur. Si pater dotem dederit filia: , non poteft earn repetere conftante matri- 
mnnio y ne oonfentiente quidem filia : foluto matrimonio eadem invita dotem 
repetere non poteft y /. filia , C. folut. matrim. Dos lemel data filiar , non 
poteft adimi , vel minorari : dos ante & pod noptias dari poteft , & conftante 
matrimonio augeri poteft, quia dotis datio non eft donatio t fed repen&tio one- 
rum matrimorrii y /. inter Joterum , §. cum inter , de patl. dtalib. I. f a. §, 
credit um , de rtb. credit. I. fi conftante matrimonio yC.de don- ant. wept. Dos 
promifla filia? non refolvitur per emancipationem y /. fi pater 44. infr. b. in. Dos 
non poteft fubftitutione , vel fideicommiflb gravari y 7. pater filiam , ad I. faU 
itd t I. a filia , ad Tttbtll. aec poteft adiou pet exhetedauonem y /. ante. §. 



Digitized by Google 



D E JURE DOTIUM DIG. 53 

vUttmus. C. dt rti uxor. aB. Dos filue femel data in prioie matrimonio , 
son poteft minui , nifi cafu lapfis faculuubus / *utb. f fad quamvis , C. 
tit. at rti uxor. 08. 

L. 29. 

SI pater down pro filia promiferit, & poftea tettamento dotem legamit, fi 
quidem marito legavit , legatiun non valet , quia fi creditor! legetur id 
quod debetur, nullum eft legatum, nifi amplius /it in legato, qua in in debitor 
ut hie, ty I. fi creditor* , dt Ugat. 1. I. fi deportati t \. fi quit creditor) f da 
Ugat. 3. Quod fi filia; legaverit , legatum valet ; dos enim ex promifTione ma- 
rito debetur , legatum nlia? ex tettamento ex caufa legari , fi filia probavent 
tettatorem legafle eo animo,ut doplicaret legatum, ut utrumoue prxftaret do- 
tem & legatum. Cum pater dotem pro filia promifit, & dotem legavit filiz , 
non aUter urrumque debetur filtx , quam fi probaverit , voluntatem rettatoris 
fuifTe, ut utrumque praeftaret dotem « legatum , quia non eft verifimile tetta* 
torem duplici prsrftatione heredem onerare voluifte ; /. Titia , $. qui iuvita , dt 
Ugat. a. /. fi cum dotem >%.fi pater y folut. matrinu Quod fi probetur, tettato- 
rem alterutrum pratftari vol uiife , dotem vel legatum, fi mulier legatum petat, 
repellitur exceptione doli, nec alias cogitur heres legatum folvere,quam fi ca- 
verit mulier de indemne eo nomine nerede prxttando adverfu? maritum agen- 
tcm ex promifTione dotis, ut bit . Et hoc eft qod dicitur in /. hujutmodi , §. 
cum pater , dt Ugat. 1. cum pater pro filia centum dotis nomine promifit , 
deinde eadem centum ei legavit , fi heres conveniatur utri usque nomine , tue- 
tur fe exceptione doli , con venire enim inter coniuges oportet , ut alterutra a- 
ftione contend lint : fed fi maritus prius agat , non tenetur cavere heredi de in. 
demniiate pra-ftanda : verum fi poftea mulier agat , repellirur exceptione doli , 
quia femel dos pnetfa'ta eft , ex h. I. Si dotem ab alio promiflam maritus ab 
uxore dari ftipuletur , dos non duplatnr , fed fit novatk) ooligarionis, fi hoc a- 
fium eft j /. fi Stitbum, §• ult. dt mtvat. 

L. 30. 3 r. 

POft divortium ledintegrato priore matrimonio , dos , quae in prius matrimo- 
nium data eft , non aliter convertitur in potterius matrimonium , quam fi 
hoc aftum lit, dum hoc agi temper interpretemur : in dote femper ea inter, 
pretatio aiTumitur, quz pro dote favorabitior eft /. in ambiguit , infr. b. tit. 
nifi probetur aliud convenifle , nifi nomirutim aliud a£rum fit . Honetta inter- 
pretatione creditur hoc adum , ut redintegrato matrimonio dos tacite redinte- 
gretur, redintegrato matrimonio, dos tacite redintegrata intelligitur ex volunta- 
te mulieris, quz uttque non indotata redire in matrimonium voluit, id eft vo- 
luiflc creditur ; /. divas , infr. b. tit. I. fi dmaturut , dt coitdiSl. cauf. dat. I. 
5. §. ptn. dt ikl. & met. except, quod verum eft etiam fi pott divortium mu- 
lier alii nupferit & poftea ad priorem virum redierit ; /. pofl divortium , infr. 
b. tit. I. pen. $. uxor, /Jut. matrim. Et hoc verum eft fi pott divortium mu- 
lier m matrimonium redierit , non dum revocatis inttrumentis dotalibus prions 
matrimonii ,• d. I. divur , id eft nondum foluta & reddita dote /. pUriqut , 
dt rit. nuptiar. Et redditis inttrumentis dotalibus , quae foltita dote reddebantur. 
Solutio probatur redditione chirographi , vel cautionis ; /. 2. $. t. dt paB. U 
petunia , C. dt fotut. Idem verum eft It poft divortium maritus de dote red- 
denda non caverit , & cum alii nupfiffct medio tempore , poftea ad priorem vi- 
rum redierit /. poft divortium , infr. b. tit. Et hoc verum eft fi verum di- 
vortium intercetTerit , redintegrato matrimonio dos tacite redintegratur , nifi no- 
tninaum aliud a&um fit: quod fi non divortium, fed frigusculum feu frivusctar 



5 4 ADTITULUM 

lum ti eft jurgiura fuit inter virum & uxoftm , doc nod cenferur nrftitufa t 
inimo dos ejusdem mmimoaii manet, etiam fi aljud actum fit , puta oe cju 
dem dos maneret , quia dotis .conditio paftis deterior fieri pota poteft ; /. ^#lft#- 
licinMSy infr. <fc •«& f""* $• w pf'w?* » Redin- 

tL-grato matrimonio dos tacite redimegratur , idem matrimonium eadem dos 
pcrmanet , fi intra non multum tempos mulier reconciliau fit viro . & res 
fit integra. id eft nee dos reddita, iiec mulkr alii uupfient , vel yir aliam da- 
xent ; d. L plerique. 

L. 31. 

tTT maritus ex lapidicinis fundi dotal is lapidem , vel arbores . quae fro&us non 
O eiTent , id eft majores arbores, que non funt in fruAu, vel fuperfkiem ardi. 
ficii dotalis voluntate mulieris vendiderit , oummi ex venditione redafii funt 
dotis, non cedunt lucro mariti , fed imputantur in dotem , ex A. /. Qpod fi 
maritus in fundo dotali lapidicinam marmoream invenerit, & aperaerit fuo 
fumptu, & fund am frutfuoiiorem fecerit , ut fi lapis aba crefcat, marmor ac- 
tum cedit lucro mariti, & maritus impenfas repetit a muliere : quod fi mari- 
tus fundum deteriorem .fecerit , eo nomine tenetur , nec fumptuum ratiouent 
inducers poteft ; I. (rutins , fi vhr , folut. matrim. I. ult. de fund, dotal. 
Quod fi fundus in dotem datus fit, in quo inifatura erat lapidicina . lapidicinac 
commpdum ad maritum petrinet , quad fruclus , nifi mulier in dando (undo 
id fibi receperit ; /. fi fundus , folut. matrim. Quod fi maritus e fundo dotali 
arbores deciderit, qua: funt in frudu, puta arbores carduas vel cremiates, ce- 
dunt in frii&um . Qycd fi maritus fundum deteriorem fecerit, tenetur aflionc 
de dote : ficut arboribus vi tempeftatis dejeclis , earum pretium non cedit lucro 
mariti , fed mulieri reftiruitur actione de dote i. 1. fru&us , §. fi fundum , 
Res emptar ex pretto rei dotalis venditar fuut dotales , fi emptor fint voluntate 
mulieris } & hoc cafu res emptar ex pecunia dotali dicuntur yideri dotales ,* /. 
rts qua , infr. b. tit. Alias res empta ex pecunia dotali ? non eft dotalis ; /. t* 
petunia , C. h. tit. I. ult. C. de Jrrv. pign. dat. manumtff. Lex Julia de fundo 
dotali non alienando non perrinet ad res mobiles , maritus poteft alienate res 
dotales mobiles fi ut folvendo, puta fuperncium pnrdii dotalis poteft alienari 
voluntate mulieris , ex h.l. quia fuperncium , id eft aedifkium jmpofitum (bio j 
Aon eft jvt foli , ut obfervat Cujac t 17. obf. a. vel quia venditio fuperficii 
non eft alienatto , St domino foli pro eo prxftatur folarium . Maritus etiam pot- 
eft manumittere fen-os dotales .• /. ttfi dotis , C. h. th. I. 1. C. dt few. Wfw, 
S«.m™m,Jf.l./m*mdotsU/iBh.d t msmtmiJf. 

SI extraneus dotem promifit, isque defeftus fit faeultatibos^ man to imputatujr 
cur eum non convenerir, & urferit ad folution«n ? maxime fi ex neceflita- 



te non ex voluntate promiferit , puta ut debitor muberis , Quod fi extraneus 
dotem promifit donandi caufa , utcumque parcendum marito , qui eum non 
pnrcipiravit ad folutionem, qui donavit, & qui fi conveniretur , tenererur tan- 
turn in id quod facere poffet, ex refcripto D. Pii, ut bit f & I. qui ex dons, 
n* time , dt denst. Et hoc verum eft fi cooveniatur a muliere , nam fi conve- 
siatur a marito conftante matrimonio , tenetur in folidum , cum maritus agat 
ex ftipulatu , non ex caufa donatioots ; /. Ntfemius , de re jndicat. quz ita 
concilianda eft cum h. I. .Quod fi pates' vel ipfa mulier dotem promiferint, fi 
son fint folvendo , pericuEnm eft mulieris, nec enim auisquam judex propitiis 
nuribiK audiet mulierem dicentem, cur patrem, qui de fuo dotem promiferit, 
poo urferit ad folutionem, multo ramus , cur ipium uou convenerit, a b. L 

Quod 



Digitized by Google 



DE JURE DOTIUM DIG. $j 

Quod fi maritus ab eo , qui mulieri donare volrbat , tot dotis nomine dari fti- 
pulatus fit, deinde dotem acceptam fecerit , periculum eft mariti , perinde enim 
eit , ac fi dotem acceptam fecerit , It eandem promiflbri donaverit ; /. vir ab 
to , iofr. k tit. I. pen. %.[t vir, feint, matrim. Acceptilatio eft vice folutionis. 
Si marirus fine dob & culpa dotem promiflam non exegit , neqtie exigere po- 
tuit , quia conftabar t debitorem non effe folvendo , non teoetor de dote , ne- 
que acltone d? dote . ncque adione mandati , quafi ceflis aclionibus traditiane 
intmmemi dcbiti ,• /. t Mavia , infr. /oht. matrim. Hodie poft decenntun 
dotis non nz6he periculum pertinet ad maritum,«*tA. quod locum f C. de Jot, 

I. 34. 

PAter rem uxoris filix in dotem dare non poteft . in Tela vel invira ea, ex 
h. I. quia patemum ofTtcium eft dotare filiam / /. qui likens , al. I. 19. de 
rit. mpt. Mater filrce airrum utendum dederat ad ornatum , pater nubenti pueU 
1* aurum appendit , id eft appenfom in dotem dedit , infcia vel invita nxorc , 
morrua marre , id aurum vindicari poteft ab herede ejus , quia id actum ma- 
net mams, & cmnino rem in dote efle non placuit , quia datum non videtur 
quod non fit accipieotis ,* /. non videntur data , de R- J. & evifla dote , ma. 
tito fupereft aclio de evictione ex ftipulato adverfus foceram , ex A. /. 

35- 

SI dotem a patre, vel alio quoIiSet promiflam , vir novandi caufa ftipuletut 
dari , periculum definit efle mulieris, & incipit viri efle, ex b.l. 

L. 16. 37. 

DEbitor mulieris juflu ejus pecuniam viro expramifit , id eft pro mulier* 
pecuniam dotis nomine expromifit , id eft debiram in fe recepit tarn- 
quam reus principalis, ( Expromiflbr eft, qui pro* non obligate obiigarur . tam- 
quam reus principalis eltganter ,6. fervus pa&ionis ? de del. I. altquan- 

Jo , in pr. ai Vtlltjan. ) deinde vir juflu mulieris pecuniam acceptam fecit 
debitori- Multum intereft, utrum dotis nomine , an ex alia caufa expromiferit: 
fi dotis nomine exprornifit, St juflu mulieris pecuniam acceptam fecent , res mu- 
lieri perit , acceptilatio eft vice folutionis . Multum intereft etiam , utrum ante 
nuptias id fafhim fit, an poft nuptias ; nam fi poft nuptias id factum fit, dote 
jam couffitura , marirus accepto terendo perdit dotem , quoad ipfum debitorem 
ic. non ut periculum dotis ejus fit, cum non donandi ammo acceptum fecerit, 
fed exequendi mandati gratia : fi autem ante nuptias , nihil videtur conftimrare , 
perinde ac fi nulla dos cooftituta feu data efler , quia acceptilatio juflu mulie- 
ris facia diflblvit & evacuat dotis promiffionem , ex I. 3d. Non enim alias mu- 
lieri perit aclio in debitorem nuptiis fecutis , quia non eft dos ante nuptias , 8c 
fi nuptix fecutar non fint , debitor mulieri obligatus eft , id eft obligatus ma- 
net / /. 37. 

I. 38. 

SI vir dotem acceptam fecerit juflu mulieris , res mulieri perit ; t. debitor , 
fupr. h. tit. quia mulier , quod juffit marito acceptum ferre , obligatur man- 
dati atlione, & hoc ipfum in dotem convertitur. Mulier mandati judicio obli- 

Satur : & quod dicitur rem mulieri perire confequens eft ; nam fi mulier de 
ote agat , ipfa fecum debet com pen fare juflum fuum , id eft repellitur oppo- 
fita exceptionc , fi non juflit accepto ferri . EHeaus hujus exceptionis eft , 



,6 ADTITULUM 

quod mnlkr ipTi fecum compenfare videtur juflum cum dofe • 

JL 39. 

INter fervos son eft connubium , fed coarubenrium ; /. 3. C. de imtfl. mpt. 
Inter fervos non eft connubium neque dos , ubkumque dob eft matrimo- 
f Comge /. B uun , neque dos eft . Dos fine matrimonio effe noa poteft ,■ /. t C. h. tit, 
a. A. *«. Si ferva feu ancilla fcrvo quail dote dederit , deinde conitante con jun Stone 
& adde l-to. liberatem am bo pervenerint , dou adempto eis peculio , 8c in eadem conjun- 
dcdomt.tmt, ftione permanferint , quod velut in dotem tempore fcrvicutis datum eft , vide. 

tur tacite in dotem converfum , ut ejus adbmatio mulieri debcatur , ex b, 
t, & /. Pm*i*s, infr. b. tit, 

fi fpadvfM . 

SI Biulier nupferit fpadoat , difttnguendum eft, aa faerie cartratus nec ne. Ia 
cailrato non eft matrimonium neque dos: in non caftrato eft nutrimoniurn 
& dos 8c dotis afiio , ex b. §, Iu caftrato non eft matrimonium , quia fpem 
ecnerandt non habec ; I. 6. $. 1. dt liber. & ptftb. Nuptise contrahunrur li. 
berorum fuscipiendorum caufa ; Plaut. in captiv. {4. a. 109.) liberetmxa 4*4* 
rendarum cam) a ei , credo , uxor data eft . Augoftin. de tempore form. 144. ( al. 



l~ 40. 

C*l mulier, qua: dotem dederat , part divorttum rurfus ad prius matrimonium 
O nrdea*,non nrvocatis inftrumentis id eft rebus omnibus integris, id eft non 
reddita dote, neque redditis inftrumentis dotalibus , dos quail renovatur , id eft 
dos prior tacite redintegratur ex tacita voluntary muliens , nus non indotara 
redire in matrimonium voluiffc intelligitur , ex refcripro D. Seven , ex A./. /. 
fi dmatnw* dt ctnditj. citf. dat, I. 5. §. fen, dt dot. & met. except. 



L. 41, 

PRomittendo dotem omnes oMigiauir r cujuscumque fern* condition isque finf, 
ex h. I. i* pr- Puta patre funofo vel ab hoQibus capto , C filia nubat , 
poteft dotem u*bi conftituere y /. quotient , infr. dt paQ. detalib. Si mulier pro 
filia, vel alia qualiber dotem promiferir, non juvatur VeJlejano,- /, fi dptart, 
I. Jt. C, ad Velle/an. Mums, furdus , csecus, dotis nomine obligation* , quia 
& nuptias contrahere poflunt ; A mutus, '« p- infr. b. tit. Lex ait , promit» 
tendo, ad differentiam diGionis dotis, nam didione dotis rantum obligatur mu- 
lier qux nuptura eft,& debitor muliens, ut parens, puta pater aut avus pater. 
bus : mar era us dotem dicendo noa obligatur ; Ulpian. h fratm, tit. de dotib„ 
Dotis diclio fiebat per ftipulationem , decern tibi dott amt if.fi ei , fupr. /. ft 
pater , %. 1. /. quemadmodum , J. 1. /. wtptuta , infr, h. tit, v. Cujac ad /, %, 
J. credit ton , dt nb P credit. 

$• >• 



D 



Ixi ad I, il. 



Digitized by Google 



DE JURE DOTTUM DIG. 



AGceptilatiooe dos conftituirur, fi mulier, quae miptura eft debitori , ei ac- 
ceptum ferat quod debet dotis conrtituendar cauia ,«£.$. Acceptila- 
tio ante nuptias intcrpofita dotis conftituendae caufa , Don Jecutis nuptiis nulla 
eft , & fuo loco maoet priJlina obligatio / /. licet , infr. b. tit. Ob/tat Life 
mulier , de nmdiB. can/, iat. fi mulier , quae crat nuptura, debttori fuo pecu- 
niam debitam acceptam fecerit cum docem dare vellet , nuptiis non fecutis re- 
de pecuniam ab co coadicet , quia nihil intereft utrum ex ntuneratione pecu- 
niam fine caufa, an per acceptilarionem dederit. Ergo acceptilatio non eft inu- 
tilis, erJam fi nupriz non fequantur, (r. obligatio non manet fuo loco, ex quo 
non fecutis nuptiis niulieri neceflaria eft conditio fine caufa , vel integrum ei 
eft agere priftina obligatione . Obfervandum eft quod ait A. I. fi mniitr cum 
dare vellet , id eft cum ei eflet animus ftatim dandz dotis fponfi> , ut fettina- 
ret nuptias . Igitur pecuniam , quam acceptam tulit , cum ei eflet animus fta- 
tim dotem dare fponib, ftatim Iponfo dedifle videtur,& fecifle accipientis , fub- 
lata priftina obligatione & converfa in caufiun dotis , ut jam fi nupti* non fe. 
quantur, non fit ei integrum agere ex priftina obligatione, quae novara 6t fub- 
lata eft, fed competat tanrum coodiitio pecuniae , quafi cauia non fecuta. Si 
extraneus fponlb mulicris dehitori quod debet acceptum tulerit , dotis mulieri 
conftttuendae cauia, fi donare in torum mulieri voluit, nuptiis non fecutis mu- 
lier habet condidionem fuo nomine : quod fi extraneus debitori acceptum tulit, 
animo repetendi quoquo modo foluta matrimoRio , non fecuto matrtmonio pe- 
cuniae debit* condictionem habet, quafi caufa non fecuta ; <L I. licet, §. ami- 
tint. Et hoc intelligendum eft , fi eo animo acceptum tulit , ut debitor fibe- 
retur, fi nuptix fecucz fuerint , nuptiis non fecutis integra eft aftio ex priltina 
obligatione , quafi acccptilatione facta fub tacita conditione , qux non fecuta 
eft, vel neceflaria eft conditio ob rem dari : & hxc diftinflio comprobatur 
arg, /. 7. J. nit. & I. 9. fupr. A. tit. 

§• fi * debitor* . 

debitor mulieris juflu ejus dotem viro promiferit fub conditione , & 
O pendente conditione folvendo efle defierit, periculum pertinet ad mulier em, 
non ad virum, quia non videtur id nomen fecutus, id somen agnoviue, ante- 
quam id exigere poflct : quod fi jam eo tempore, quo promifit, folvendo non 
hierit, idque mantus fciverit vel fcire potuent , periculum pertinet ad maritum, 
qui ultro fecutus eft nomen minus idoneum, ex b. $. & L licet , infr. h. tit. 
Booum nomen prarltat , qui admittit debitorem delegatum , etiam fi folvendo 
non fuerir ; /. inter camfer , §. tbefft , ntanJat. qui non idoneos ftdejulTore* 
admillt, id fuz facilitati imputare debet , nec alios fidejuflbres exigere poteft f 
/. 3. J. ilt. ut in foffeff. lejat. I. 3. in fin. it fidejuff. Quod fi mantus de- 
bitorem , qui folvendo non erat, a muliere delegatum dotis conftiruend* caufa 
admiferit animo donandi mulieri, periculum totius pecuniar debit x non pertinet 
ad maritum , fed ejus tantum , qua: a debitore fervari poteft , aut potuit ; /. cum 
wr , infr. h. tit. periculum non pertinet ad maritum , quia donandi cauia ino- 
pem debitorem accepit , atque donatio qua; fit inter virum & uxorem vel con- 
ftante matrimonio vel ante nuptias non valet , cum donatio confertur in rem- 
pus matrimonii , ut cum dos confbtuitur , cui fempet ineft tacita conditio, fi 

Tem.VIJLVol.il. H 



51 ADTITU1UM 

i a*. 

CI debitor mufieris marito dotem prom iferir , At mulierem heredem retiquerjr, 

O periude eft atque fi ipfa marito dotem promififlet . Igitur foluto matrimo- 
nio fi ipia dotem repetat a marito* qoam debitor ei promiierat , rqxllitor ex. 
eeprione doli mali /. t 7* n* fit. fupr. b. tit. nec tnim a-quum eft , ut wit 
datfl&crtur rmlieri ejus petunia; nomine , qoam iplamet debeat , fed in hoc tan. 
turn damnabirar , ut per acceptilationem mulierem liberet,ex b. §. Cum quit 
in alteriui locum fuccedit , & aHqoid ex ejus perfooa debet , perinde habendus 
•ft, ac fi ex peribna fua deberet; /. turn quidam , §. jS/ou, £ »/«r. 

X. 4*. 

LEx 7«/<4 de (undo dotali non alienando nan pertinet ad rn mobiles, qtun 
rrnritus aBcnare potett conitante matrimonio fi fit folvtndo ; /. ftrvum 
dvtaltm , infr. dt rnannmi[f. 1. t. C. da ferv. pign. dat. manumrjf. Res in do- 
tem datar , quae in pondere , numero , menfurave confirtunt , mariti periculo 
funt , quia in hoc dantur , at eas maritus ad arbitriura foom dnrrahat , & quan- 

ejusdem generis & qualitatis alias rdtituat. 



doqut foluto 

L 43- 

D Oris worn ifiioni inert tacit* conditio; fi nupti* ffquantur ; /. fltrvmqiu i 
i. fi ante , /. flipmlatiomm t /• promtxtendo , §. i. fupr. b, ttt. Dos pet 
acceptilationem folet conftitai , puta fi mulier debitori fuo nubat,folet ei quod 
debetur acceptum racere, dotis conftitucoda? caufa ; d. t. pnmittnde , \. actt- 
ft'ilatiott . Dote per acceptilationem conltiruta , qua: eft vice folutiosrt , fi nu- 
ptiar non (equantur , priftina obligatio raanet , quafi acceptilatio non cxtirerir , 
ex init. h. /. Opponitur /. fi mtd'ter , de cimditt. esmf. tLt. fi mulier nuptura 
debitori fuo pecuniam debitam ei acceptam feccrit cum dotem dare vellet , 
nuptiis non lecutis pecuniam rede ab eo condicet , quia nihil intereft , utrum 
ex numcratione pecuniam fine caufa, an per acceptilationem dederit . Ergo ac- 
ceptilatio non eft inutilis ettam fi nuptiat non fequantur, & obligatio non ma* 
net fuo loco, quia non frcutis nuptih , mulieri necelfaria eft conditio ob cau- 
fiun dati , vel integrum ei eft agere ex priftina obligations . Obfervandum eft 
quod ait d. I. fi mtd'm , fi mulier cum do rem dare vellet , id eft cum ei ef- 
fct animus ftatim dandar doris fponfo, ut feftinaret nuptial . Igitur pecuniam 
quam acceptam tulit , cum ei eflet animus ftatim dart fponfo , ftatim fponfo 
dediffc vidctuT , &r fecifle accipientis , foblata priftina obligatione, or convcrfa 
in caufam doris , ut jam , fi nuptue non fequanrur , non fit ei integrum ayere 
ex priirjia obligatione, que novata 6r fublata eft t led competat tantiun con. 
ahAio pecuniar , quafi cauta non fecuta . 

SI Atraneus debitori fuo fponfo mulieris quod debet acceptum rulerit doris 
mulieri conftituendx cauta, nuptiis non lecutis liberatio non fequetur, debitor 
non liberatur, quia acceptilationi , qux eft vice folutioius , inert tacita condi- 
tio , fi nupfix fequantur , nifi forte fic aocepro tulit , ut vellet mulieri in totum 
donare , id eft ut acceptum tulerit mulieri donandi caufa , etiam non Cecum nu- 

£iis . Tunc enim credendum eft brevi manu acceptum a muliere & marito 
turn , ficoone brevis nun us . Debitor , id eft vix , fingitur folvere cxtditori , 



Digitized by Google 



D E JURE DOTIUM DIG. if 

creditor dare uxori , uxor marito futuro . Celeritate conjungeniarum a&ioiratn, 
una actio occulrarur / /. j. §. fid fi dtvitorcm , de Jon. in\ vir. & user. 
Ceterum nuptiis non fecutis, id eft alioquin nuptiis noo fecuri* , mulieri can. 
difho ob caufam dati caufa non frcuta adqujri non poteft , U eft nifi ranter 
fingatur donafle , fed alias nomine ejus ei non quarreretur aclio per liberam 
perionam : I. a. C. per qu*t ferfin. Plane fecutis nuptiis mulier foluto ma- 
trimonio dotis exacKonem habebit, nifi forte fic accepto tulit,ut ipfe , quoquo) 
modo iolatum fuerit matrimooiam , condiCtionem habitat , rune enim noo ha- 
bebit mulier afbooetn , fecundum que dote per acceptilarionem conitituta , St 
fecptis nuptiis , is effecius erit accepciiationts dotis exadioni , quoad dotis ex- 
actionem, at b quidem pun Gt obligatio, que accepto lata dt , una ipfa iar* 
reftuueuda eft , id eft obligatio, qua: acceptation e eirincTa eft, non at reftt- 
raenda , fed folveada dot fecundum faa te m per a , id eft tribus penfioatbus , 
annua, bima , tttma die. Si vero obligatio fuerit in diem , uec ante lolutum 
matrimonium d»es obijga-ionfs extiterrr, obligatio rrirairranda, id ell reilituenda 
erit in prrtrinum fbtum , & li debitum fuent cum fatisdatione , fatisdatio reftt. 
rum da eft f quia per acccptilationetri obligatio fidejutibfia , qua? erat accerJoria, 
extincra erat . Smlrjer li conditionalis fuerit obligatio , quae in dotem converfa 
ell , &. pendente obligation* , id ett pendente condittonc , divortio folurum fir 
matrimonium , obligatio tub eadem conditiona rellituenda eft, obligariooes a- 
mirlx itftituuatur tales quale* fuerunt / /. tdt. de mmarit. led fi conditio ex- 
titerit coaftantc matrunonio , a die divortii tempo ra exaclionis numerantar . 

L 44- 

SI pater filise nomine dorem promiferit, it ante nuprias earn emanciparerir, 
dotis promiflio non reiblvitor emanciparione , nam St fi pater morerctur 
ante onptias , heredes ejus ex promirtione dotis oblipati manebant . Ratio eft* 
quia emaaci patio , que eft b-netkfum patris , non cL*bet nocete filir. Benelu 
cio adjuvari nos non dectpi oporret / /. m amandin , pent tmum , iupr. 
eommtdat. Pater dote promifTa ante imp-ias , flliam enumcipando, non iareili- 

fitur voluifle dorem promiflam adimere , fed beneficium beneficio cumulare . 
>os femel data non adimttur per emancipationem , immo neque per exbere- 
dationem ; L unic. $. viJeamut , C. de rti uxor. *fl. Do* etiam non potefl 
fubibtutione vel fideicomcniflb gravari ; L fitter filitm , ad leg. falckd. I. « 
flit, *d TrtbeH. 

f** deiittrtm * 

MUlier, quae nltumf. debitorem habet , fi parrt eras uaptura dotem prorni-. 
ferir , quod mihi debet , vel quod filius turn mihi debet , doti tibt erit . 
non obligarur pater in lolidum , fed quazenus elt in peculio filii , in id quoi 
adione de peculio a parre fervari poteft , in dote fc Si igitur poft h.vc , id efl 
poftqrjam dorem dtdit , conll.mtc mammon io r pater cum rilio vel filun cum 
patr- agere inftituerit, exceptione pafti conventi fiibmovebirur , quia conftante 
martimonio dotem datam vindicate non potel ; /. doct eni/lam , C. de rti 
\.ind. Quod fi foluto nutrirnoaio agat aSioue ie dote in parrrm , ea adione 
confequetur quod in peculio fuifle apparebit eo tempore quo do* promifFa 
eft : fi vero ante nuptias dot promifla eft , ejus temporis periculum adlimari 
debet, quo nuptia? nerent, id eft cum qujrritur quid fit in peculio filii, ut te- 
nearur pater actione de peculio , fpe&atur rempus contra fK matrimo ih , a quo 
iociprt eue dos , ex t A. V /. nuptmre , infr. h. tit. peculinm eftumatur to 
tempore , quo nuptue fierent , ut fciatur quid cflet tn dote . 

H ij 



D 



AD T I T U 1 U 

L. 45. 

Ixi b Tryphoninum likr. I dtfpmtct. 



Ucmadmodum fi fervus ftipuletur dari, domino etiam invito adquirit , ex 
V^/_ mrr. A. 1. & l- ttiim hrvitit , infr. rfV rcr. ita fi dotera do- 
mini nomine fibi promitti pauatur , obligatio id eft dotis aftio domino 
etiam invito adquiritur : fed neque periculttm neque culpa m prarllat dominus , 
donee promilFionem dotis ratam kabeat . Tiaditkme quoque ict dotalia fervo 
vel filiof. facra , fine ftipulatione dos conihtuitur , ita tamra ut neque colpam 
dominus aut pater przftet , donee traditioncm dotis ratam habeat. Ideoque mu- 
lier etiam conftante matrimonio, priusouam pater vel dominus promuTionem vel 
traditionem dotis ratam habeat , ne dominus vet pater ex facte fervi vet filu 
in vitus periclttetur . rem in dotem da tarn coodicere poceft, eondiciione ob eau- 
fam data , vel condifhooe incerti afleqni , ut liberetur obligation , ex hut.b.l. 
& hie eft cafus fmgularis, quo mulier conftante matrimonio poteft repetere do- 
tem promiflam vel t radium fervo vel filio pro pane vel domino , fi pater 
vel dominus promiflionem vel traditionem dotis ratam mm habeat ; Ant. Fa. 
ber, 7. tvHjtct, 1. 

§. fi dtbittri . 

SI mulier nuptura debitori fuo ita dotem promiferit , quod mihi debes, aat 
fundus Sempronianus , doti tiW erit, utrum mulier voluerit , id in dotem 
erit. In altemativis obligationibus eleclio eft debitoris utrum przftet ; /. pit. 
Tumqm* , $. ult. fupr. h. tit. Et fi quidem mulier maluerit debitum dotis cau- 
fa a pud virum remanere , poteft fe tucri exception pacti adverfus 



petentem fundum . Quod fi mulier fundum in dotem dederit , pecuniam a ma- 
rito condicet, condictione ceni feu mutui, qua: erit prior aclio, ex h. $. 

$. kit. 

SI pater falfo exiftimans fe filiac debitorem eflie f dotem promiferit , obligator , 
quia fublata canfa debiti , fupereft caufa officii & debiti paterai , obfigarur 
ut pater etiam fi noo fit debitor fili* , quia paterrrum officium eft dorare fi- 

liam; /. qui liieros, al. I. 19. dt tit. nupt. fublata falfa or~ ; — r - A — 

fa pietatis /. fi mftitmu , §. nit. & I. ftq. dt taoff. tt 



ttfl* 

L. 47, 



SI fervo, ante nuptias in dotem dato , aliquid ante nuptias donatum vel le. 
gatum merit , dos ampliatur , ficut ex fractious fundi ante nuptias in dotem 
tradhi , ex b. t /. FrucTus dotis percepti ante nuptias non cedunt lucre marirj , 
immo augent dotem ; /. dotis , §. 1. fiipr. h. tit. I. fi mtritt , $. *lt. falut. 
mairim. 

L. 48. 

SI pater ante nuptias genera future ftipulaoti promiferit decern dotis nomine 
in anno proximo, annus numerandus eft ex die nuptiarum , quo dos efle 
incipit , non ex die ftipulationis , ut fi nuptue non fint fecutz videatur dos ex 
ftipuUtiooe deberi ante nuptias , ex out. b. 1. Proouflioni dotis ioeft tacita 

eon- 



Digitized by Google 



DE JURE DOTIUM DIG. 6 t 

conditio ft" nuptue fequantury /. pUrumiut , $. fi ante , l.\ flifulatimtm , fupr. 
A. li>. 



SI (beer genero filiar nomine centum teftamento legaverit , legati 
unique compeu't aftio ex teftamento or genero or filiar , & petunia exa£ta 
legatis accepta refertur , ita ut falcidia detranatur fi falcidia; tocos (it ,• /. r«» 
ttntum , §. *//. <*V row/. 0* </m. fed divonio foluto matrimonio . mulieri da- 
tur actio de dote , quamvis legati , non dotis nomine , pecunia reltctt fit, quia 
levari nomine dos a patre filiar lefle conftitui pot eft : in obliganonibus & a- 
ftionibus non titulus adionis , fed debiti caufa ot origo fpectanda eft ; t. tu- 
rn , de fidejutf. I. fmi id yuod , de donat. immo & fikx fi maloerit compctif 
hu jus modi adio, *d eft adtio legati ex teftamento . Cum quxritnr quid cui re- 
lictum fit, fpectatur cuius cod tern platioue reliclum tit , /. fed fi plum, $.n»t 
adrogan , de vulgar. & papillar. Opponitur /. fervo legato , t fi teftatte , 
dt legat. i. ex qua fi tenator filiar nomine genero dorem dari joflerit , non 
penero , fed filiz competit actio ex teftamento ? fed adhibenda eft hujusmodi 
diftinclio . Aut pater dotem genero legawit , quam ei debet ex ftipulatkxie , & 
hoc cafu gener quidem habet actionem ex ftipulatu , ted non etiam actionem 
ex teftamento , quia inutile eft legatum fi creditor debitori legat quod debet • 
Igitur hoc cafu actio ex teftamento foli filiar comperit . Aut focer genero le- 
gavit dotem, quar ante deberi non corperat , ut fi dotem filiar nomine legato 
genero relifto moriens augere & ampliare voluerit , & tunc aftio ex tertamen- 
to utrique competit: fed hoc cafu alterutra aftionc contend efle debent. 



X. 49. I 

SI vtr ab eo , qui uxori ejus dotem facere id eft dare volebat , certam pe» 
cuniam eo nomine ffipulatus fit,deinde earn acceptam fecerit, quarritur, an 
ea pecunia in dote eflet/ )ulianus refpondit . fi acceptam non feciffet , or pro- 
miftbr folvendo efle defiiflet culpa mariti , id eft mora in exigendo , periculurn 
dotis efle mariti , perinde etiim eft ac fi peconiam acceperit , or eandem pro- „ . 
miflbri donaverit, ex *. /. AcccptiJauo eft vice foluuonis /. f fi entrant** , t V. in ter- 
fupr. h. tit. minis/. 107. 

x. 50. dtfoiut. & 

I. 1. & tel. 

T)Oft divortiom redintegrato matrimonio dos prior redintegrarur , ut hie & tctt ~ 
X /. dotem 30. /. dnmty I. ptfl d'tvortium , h. tit. Si mulier, quae fundum p»ut* 
in dote habebat , divortio fade com in prius matrimoniom rediret , pafta fit 
cum viro , ut decern in dote eflent , & fundus fibi reftitueretur ,( quod pactum 
valet : conflante matrimonio permutatio dotis fieri poteft , de re in rem , vei 
de re in pecuniam , ut probatur hie, & i. fi ei nmptura , & feq. h. tit. I. fi 
mulier, de paft. dotal ii. 1. 7. de tutor. & cur.dat.) or datis decern priusquam 



fundus ei rertitueretnr , in matrimonio deceflcrir , quxritur qua adione heredes 
ejus fundum repetere poffint ? Et Africanus ait , ex bona fide 



& 

t radio , id eft ex natura contractus , fundum repeti condiftione fine caufa, qua* 
fi apud marttum fine caufa elfe cccperit , pcrmmata dote de re in pecuniam \ 
immo or agi poffe adione de dote, quar fuperefTe videtur, donee fundus relti- 
tuatur : & iu pacta fada pcrmuratjone pignoris , putt ex fundo Titiano in 
Corneltanum , ea lege,ut fundus Cornclianus redituatur, Itttira xecle agi poteft 
pigneiatitia ad recipiendum fundum ' 



Digitized by Google 



lunrate 



AD TITU1.UM 

L. 51. 

Os profecYiria eft qnc proiefia eft a patre » vel de bonis vel facto ejus ; 
A 5. fupr. A. w. S m 1 qnas pater filur emancipate dooavtt , ex vo. 
ejus poftea pro ea in dotcm data; fint , dos non videtar data a patre , 
; femel domtx filiz funt extr 



I. 5*. 



NOn folum fi cftimatos fundus ( fed etiam non arfumatus in dotem datus 
eft , & multer duplum de evictions promUent , cum accede noa habe- 
tet, quia dupla promitiitur de evictiooe ex cauia empttooii ; A fciendum } A 
fi dictum, do evttl. At dotis arflioiatio noa eft fimplex veuditio , fed veoditio 
dot is cauia ; l.qutntns , fupr. b. tit. Dote evifla , quodcumque tnaritus eo iiomi, 
ne conlccmus fucrit a mulicre , quandoque foluto matrtmanjo reititutt muiicri 
de dote agenti , ex A. /. tSr d. A quotient , A 1. C. A. tit. 



L 5 j. 

QI debitor mulierit , qui folveodo non erat , delegatus a mulieit 
O rno promiferit , & maritus delegationem tnuitcrts dotis cauia fusceperit t 
cum vir utori dotiare vellet, perkuiun eft viri , qtutenus vir fuit folvendo , & 
fi poftea debitor locupletior factus fit, periculum crelcit ad earn fumma<n,quz 
acceflit facultatibus j debitoris , & periculum fcmcl contraclum permanet, etiam fi 



rurfus pauperior factus fit , quia neque tunc cum dos promittererur donatio facta 
,nih ejus pec 



eft , nth ejus pecuniar , qus a t debitore fervari non poterat , neque cum folven- 
do effe cocpit , doaattonis cauia permanet , cum res recidit in eum cafurn in 
quo eilrt , fi cum doc promitrcretur debitor iocuples fuiftet , ut hie , tJ A f 41, 
§. fi * debitor* , fupr. n. tit. Obligatio valet , fi ret recidat in eum cafum , a 
quo incipere poruit ; A pro parte . de ftrvitut. A quie in turn cefum , ed A 
Aqutl. I. exijiimo , \ im prim, de V. O. 

L. 54. 

IP Es ex dofali pecunia comparatr dotales videntur , ex h. A & I. fi turn 
dotem*, in fin. Jehu, motrint. Opponitur /. «r pttumm , C. A. th. ex qua 
res ex doiali pecunia comparator non funt proprie dotales* fed dotales vidmrur, 
idcoque rei ex dotali pecunia comparator, fi maritus non fit folvendo, non nifi 
Wilis vindicatio datur uxori ; /. t wror miritt t ff. it itn. im. vir. & tutor. 
tltoqui ei tantum compel it aflio de dote . H*c lex eft Gaii ad edicrum pne- 
torh urbani de prsdiatoribus . Prardiator eft , qui nexus eft tilco ob fuum de- 
bitum , cum fins bonis .* lege prtd'tsteri* bona conduttorum veflicjalium a fi- 
fco tenentur fifco , ut fi noo folvant , bona eorum venalia pendeant fub hafta 
in vacuum, id eft quafi vacantia fifco addicantnr, fi cmptorom non invent riot, 
de quo M. TulL fro Bslbo ( ao.) tf ia. ed Attic, ep. \ 14. & 17. Tr 
quilL im Claud, cgp. 9. Cujac 5. ebf. 29. Idem ad A 9. C 10. sd Tut 
Turaeb. xy. sdverf. 19. 

L. 55- 

DOtis ftipnlatiooi fidejuftor accedcre poteft t vel cxpromiffbr , qui in fi; re- 
cipiat totam obligationem /. * ) in to no. J. t. dt R. J. ftipulationi 
dotis fidejuflbr accedere poteft /. frofeMti*, $. t / peter 6. & ftq. fupr. b. 

ta. 



Digitized by Google 



DE JURE DOTIUM DtC. 4 

$k. L W/ftr , I. votndat. vel expromiflbr , & fi derur 
>ufTor co nomine datus tenetur , nemo eft idoneus expromiflbr rei alien* fine 
tatisdatiooe, id eft nil* adhibrto fidepiflbrey d. I. in ».-Fidejuflbr dan potetf a 
muliew vel pane vel citraneo pro dote dm da . Et fidejuflbr to nomine da- 
ws tenetur : fed fidejuflbr a marito «*igi non poreft pro dote fervaixJa or re- 
ftituenda . Et fidejuflbr co nomine dams non obligator ; /. i. e> x. C. aw /S. 
A/atf. </or. dew/. /• ««r. C. TA. dr ./Mr/*/*. d«. quia fi mulier fefe (unwove 
dotem manto credidit , cur fide;uflbrem exigit , ut caufa id eft materia perfi- 
diat in coram connubio generetur } Nec obllat,quod pignus feu hypotheca pro 
dote reftituenda contrahi potefty /. rtt hypothec* , Jt pignorib. I. 1. qui potior. 
m pign. I. quod tut em , fi utm , d« inawr. hit. vb. & uxor. /. Collippo \ 
aJ. A fMmvri, do foiut. mokfta & gravis eft fidejuflbris dark) , non pienoris . 
Pofl divonium fidenjflbr de dote rettituenda dari potelr ,• /. fi emftante, §. ^ 
'!u7VJu an *' ** * " / ^" f * w * ** t W larar* , §. yi *.*//rr, 

X. 5d. 

DEbhor ip£b jure liberatur natnrali interim rei , ante mo ram conrineente t 
I. quod to , do nb. trtdit. I. fi ex logon , do V. O. /. fi mi hi oliennm . 
4e ^ lu l\I l " ^ Ul , Sl,thum mulieri debebat ei delegatus fit, & antequam fol- 
veret debitor Srichus naturali facto decenerit , neque per debitorem fteterir 
quominu* fotveret, neque maritus fuerit in mora agendi , id eft exigendi, peri, 
culo mulieru Srichus moritur , quamquam etiam fi maritus noram fccerit ia 
ex.gendo, fi Sticbias aeque momurus fuit apod marirum , aeW dons maritus 
boo teneatur. 

$. Hi dos, f $. poft mortm. 

r\\ dos efle debet , ubi on era matrimonii funt , ex h. §. t thi dot : puts dos debet 
efle apud marirum , id eft dotis frufrus pertinent ad marirum , quia onera ma- 
trimonii fuftinet y /. quamvit , infir. h.tit. vel apud patrem,qui dotem acccpir, 
poft mortem patris ftatim onera matrimonii fifium feqaojtfur,ilcm liberie uxor, 
ex h. M p*fl mortem y& l.fifili*,1>.\ a. /. fi nurttms , fomil. erei/e. I. *R*o- 
m , ^. ult. pro foe. Ideo conltante marrimonio dos vidctur communis inter vi- 



rum & uxorem , & fondo in dotem dato , rir k. uxor ejus fundi pofleflbres 
mtelliguntur ,• L fciendtm , S- fi, f**d*$ , fupr. fid fothd. tog. In jodicio ra- 
milur erciscundar filiusf. hcres inftirutus debet prarcipere dotem uxoris da tarn 
patri , quia fuftinet onera matrimonii y d. 1. fi fits , d. /. fi moritut . Diflra- 
«a (octetate , fi unus ex foeiia fit maritus , dotem praecipe re debet , quia dos 
apud eum effe debet qui onera noatrimonii fuftinet ,• d. I. 0810m , f. ult. Qui 
rem in dotem dedit , vendidifle vidcrur propter onera matrimonii ; /. fieut , $. 
S*dfi ptrmferit ,fupr. qmih. mod. pign. vol hypotbtt. Et fi dot focero data fit, 
& filius patri heres exunrit ex aMc , vel pro parte , dotem in sere alieno dedu- 
cit in ponenJa ratione legis falcidta? ex afle , vel pro qua parte heres patri «x> 
titit , nc uxorem inJotatam habeat ; /. fi dot, »d I. Jolc'td. 

quod Jiatur, 

IMpenfis neeeflTariti ipfo jure dos minuitur , ex quo non ftatim efrkirur, ut 
fi fundus in dote fit , ftatim propter miperuas neceffarias definat efte doraht 
ex aliqua parte : fed nifi impenfa reddarur , datur retenrio totius fundi , aut 
partis : fed fi tamum m fundum unpenfum eft , quami fundus eft , de'inir efle 
doralts , nifi mulier ultro marito wtra annum impenfas offerat. Si pecunia , id 
eft certa quantitas pecuniz , & fundus in dote fint , & neceflaria: impeoik in 



.■ 



< 4 AD TITULUM 

fundum h£lx Tint, dos qua: confiftic in pecunia minuitur propter impenfii ne- 
cellarias. Quod fi mulicr impenfas folvcrit, ftatim agar in caufam dotk rever- 
titur , rurfus incipit eflc dotalis : fed interim alienatio fundi inhibetur , ex h. \. 
t. 3. §• ult. I. 5. dt impenf. in ret dotal. f*8, I. 5. m fin. dt paft. dotatib. f. 
dote , d* rit. immw. /. fi pro rt , 4. fi pro rwflww , ^« ru»/f. /. kwr. j, f 
tattat, verf. fed not ob impenfas , C. de ni mmot. $. pan. htji. de ail. 
Cujac 13. 0*/. 11. Ant. Fabcr, 2, amjtS. 2. « 

X. 57. 

EX contralto filiif. duo obligantur , filiusf. in folidum , pater quatenos eft in 
\ peculio , vcl quatenus in rem patris verfum dt ; l.fi quts cum filiof. dt petul. 
t efl tones autem , mfl. de acl. Si mulier nuptura filiof. debitori fuo , fbcero do- 
tem ita promifcrit , quod filiu* tuus mihi debet in dote tibi erit, multum inter- 
eft utrum filii obligatio , aii patris perfecutio , id eft obligatio , quod eft in peculio. 
vel quod in rem patris verfum eft promiflione dotis contineatur . Nam fi id», 
quod /ilium dare oportet mulier in dote effe voluit , tou pecunia , in quam fi- 
ll usf. obligatus eft , promiffione dotis continerur : fin autem id , quod patrem 
a&ione de peculio , vcl de in rem verfb pneftare oportet , arftimandum eft quan- 
tum fit in peculio > vel in rem verlb , eo tempore quo dos promitrttur , ut ea 
fumma in dote fit , qua pater eo tempore tenetur filii nomine a&ioue dc pe- 
culio, vel de in rem verlo . Quod fi non appareat de cujus obligattone mulier 
fenferit promittendn dotem , prarfumptio ad filii debifum fbedatur . id eft prx- 
fumitur in dote effe id in quo filius obligatus eft , id dt quod filius debet in 
folidum, nil! evidentiffime contrarium appareat . Prarfumptioni juris ftandum 
eft , nifi contrarium probetur y /. non eft , quod met. cauf. In ambiguis pro do- 
cibus refcondere melius eft , id eft favorabilius interpretandum eft ; /. in ambi- 
guis , infr. b. tit. 

L 58. 

t. 

DOtis ftipulationi inert tacita conditio , fi nuptia: fequanrur . Et hoc intelli- 
gitur de primis nuptiis: dotis enim promiffio extmguitur , fi media: nu- 
ptia: cum alio lntercefTertnt ; /. datit promiffio, infr. h. tit. Si ante fponfalia 
dotem Tirio Seiar nomine promiferis, cum Seia pro qua dotem promifuli Ti- 
tio nubere nollet , tamcn fi poftea ei nupferit , dotem debebis , nifi alia; nu- 
ptia; media; intervenerinr , ex init. h. I. Conditio nuptianun de primis nuptiis 
WUigitur ; /. boves , §. hot fermone ,deV.S. P ? 

fi mulier. 

QI mulier ancillam Pamphilam a Titio dari ftipulata , deinde Titio nuptu- 
O ra, quod is fibi debebat , Titio in dotem promiferit , etfi Pamphila non 
trit viri , ipfa tamen Pamphila in dote & muliens periculo erit : an & par- 
tus ancilla:, qua: eit in dote, erit in dote,& morte viri vel divortio foluto ma- 
trimonio mulieri reddi debebit , quia fi in fua caufa prior ftipulatio manfiffet, 
id eft fi ancilla, quae in ltiputatum deducla erat,noo fuiffet promifTa in dotem, 
foluto matrimonio non redderetur: fed multum refert, an vir habuerit penes fe 
rem , quam debebat , tempore conrtitutar dotis, nam ita potuit videri res ipfa 
ad eum perveniffe, ficliooe brevis manus fc an non habuerit, nam fi non ha- 
buerit , mae>s eft ut liberatio obligationts potius , quam res ipfa ad eum jam 
per/enuTe videatur, ideoque nec ancilla , nec partus ancilla; debetur : maritus 
liberarur narurali intentu rei /. fi eu legati, dt V. O. 

1.59. 



Digitized by Google 



DI JURI DOTIUM DIG. 
X. 59. 

SI mulier marito ftipulanti promiferit , dotem viro ant Tirio doth nomine 
dari , hoc cafu Titio dari poteft : red de dote vir renetur , quemadmodum 
fi Titio juflilfet dari , quia dos Titio folvitur quafi adjecTo iblutionii aula 
/. t «t*ro pncuratori . $. pew. /. aliud , <fe /o/«r. Nee minim fi mulier promit- 
tat viro aut Titio dot em dari : cum etiam promi/Tura viro dotem poffit 
delcganre eo alteri promttrere. Delegatio pro (ufta prarftatione eft/ /. quodde* 
Letter , dV per*/. Etfi diet folet , mulierem alii quam marito noo pofle obligari 
dotis nomine ; his enim cafiSus dos viro adquiritur , quia mulier non creditor 
promififle alii dotem dari , at de Tirii nuptiis cogitaret ; id eft Titius non eft 
adjea«s folutionis caufa , ut eflet in obligation , fed ad/eflus eft folutiouis 
caufa , ut ei folvi poffet . 

§» ear f afft . 



SI hem inftitutos ex afle , & rogatus reftituere dodrantem hereditatis 
ri , juftu ejus quod debet in dotem promiferit, non eft obligatus nam mu- 
lieri in hoc tenetur, ut reftiruendo hereditatem transient omnes acWnes aftivas 
& paflwas, quas transferre ad alium non poteft , quam cui debet fideicommir. 
fum. Rationem dubitandi fibi objicit Marcellus , quod in certi a&ione, id eft 
condiclione cum eo,id eft herede rogato, agi potert. ut marito ex delegatione 
mulieris prarftet arftimationem fidcicommifli : fed nihil movetur Marcellus hac 
objeftione , quod mulieris debieorem ita dcmum marito obligari arquum fit fi 
accipere id ipfum quod mulieri debetur vir poftlt : vir autem non poteft acct- 
gcre fideicommilTum quod debetur mulieri , cum non alii fit reftitucndum ex 
TrebelUano , quam cui teftator voluit. Verum ne indotata mulier efle vidcaw 
tur, Marcellus ait , mulieri ex Trebelliano reflituendam efle hereditatem , ut 
earn marito in dotem folvat , ex caufa dotis , non ex caufa ceffinnis feu dele- 
gationis fideicommifli : & hoc eft quod dicitux in fin. §. delegation- propter nh- 
miam fubtiHtittm & cafus neceffkatem minime obtinentt . Delegatio feu ceflio 
fideicommilTi non admirtitur , quia ex Trcbelliano non poteft reftitui nifi fi. 
deicommUfario , & cafus neceflkas, id eft neceflitas daudar dotis , ne 'indotata 
mulier fit, & matnmonium impedtitur, excludit fubriiitatem juris , id eft de- 
legationem .quae eft remedium juris: cum de bona fide agitur, de apicibus ju- 
ris non eft dtspuramlum ; /. fi fieU;uJJor r $. quetdum , fupr. mandat. Sed omifTa 
delegation!* via. Cuius eft hereditatem reftitui mulieri , ut reftitutam heredita- 
tem mulier marito prarftet in dotem . Delegatio non admittitur propter nimiam 
fubtilitatem , quia delegatio habet vim folutionis y /. quod debetur da pecul. 
Et cafus neceflitas , id eft neceflitas prxftndat dotis , que non fcrt moram & 
circuitum delegationis, excludit detegationem ; Ant, Fabcr, 5. 7 . 



§. nit. 

EI . qui decern dotis nomine dedit pro ancilla , quae pro libera habebafur : 
datur conditio ob caufam dati caufa non fecuta , ut ei , qui dotem de- 
diflet pro libera , da tar conditio nuptiis non fecutis . Ighur fi mulieri id eft 
ancilla: donarurus dedifti , conditio damr domino : quemadmodum fi ei , qui 
fibi donaturus eflet, mulieri donate jufliffet, ex A. /. Cujac tj. otf. 40. 



Tom. VIII. Vol. II. 



U ADTITULUM 

L. do. 

#^Urttor generalis Wl fpecialit dari pottft dork conftiroendar cant* ; I. five 
y ^ gtmttslit , iofr. A. r«f. /• mmlier , C. mJ> A 7. <fc rarer, ranrr. </#f. Cu- 
rator adults mulieri , & mioori 25. annis , dotem prominent! coufenfum ac- 
coovaaodiic debet pro modo facultatum patris & dignitate mariti . Modus dotit 
cooiHwrndus eft pro facultatibus &. dignitate multeris & mariti , ex b. I. & 
I. cum pcfiy §.£Owr,^Mi0UM, infr. b. tit. I. f*i Ji b tmt ,*!. l.ig.dt tit. nttpt. I 
ult. $. tmimqut , C. dt dot. pre miff. Et fi cantor fit in mora , adito prarfide 
compelli potent dotem dare puella- pro modo facultatum ; l.fi emrsttnty C. dt 
tdm. tutor. It* & alimenta pupillo & magtilris mercedes pro -faculratibiK & 
dignitate nataliom pnrftantur / /. cum plmrtt % $. rami t*Ur t f. tti. I. i. & a. 

L. 61. 

SI cantor genenlis vel (pecialis doris coaftituendc and datus , dolo dot cm 
promiferit ultra vires patrimonii puella- , promifTio ipso jnre 00a valet , quia 
lege rata non habetur auetoritas curatorit dolo malo interpofita . Quarrttur an 
promifr>o doris in totuai inftrtnetur , an in id quod excedit vires patrimonii I 
Et ntilius id eft cquius eft , promiflionem tamum infirrnari in id tan ram modo, 

rd eft fupra vires patrimonii , ex hit. b. I. Opponitur /. turn foft , J. t.infr. 
adntiniftr. tutor. 11 tutor per errorem bona fide dotem promirtat ultra vi- 
res patrimonii , tenetur, fed caofa cognita reftitoitur beneficio prartoris . Sed fi 
dolo dotem promiferit ultra vires patrimonii , fciens facul rates im pares efle , 
non reitituitur. Sed fpecies funt diverfcr, nam ia b. I. curator dotem promifit 
pro puella, promiffio ipfo jure nulla eft quoad puellam : fed quia promifit do- 
tem fciens dolo oltra vires patrimonii , propter dolum tenetur in id quod ex- 
cedit vires patrimonii , ut refte diftinguit gUff. Alioquin fi puella minor 15. 
annis dolo circumfcripta dotem dedent ultra vires patrimonii t reftitoitur in 
integrum adverfus dotem , quatenus excedit modum doris y /. fi tx etm/s , 
m dotit , \\xyt. tk miaorib. 

ii/hsMttm. 

CTJntor generalis vel fpecialis puellx datus doris conftiruendc cauia , tin* 
poteft alienare res immobile? puellar , dot is conflirueodsr cauia , fine d»» 
ere to prartoris, puta fi puella aliter bonefte nubere non poffit , fi non inveniat 
maritum , nifi petunia in dotem detur , forte xris alieni (blvendi cauia , ex b. 
t J. & I. ult. infr. b. tit. 

L. 61. 

QI Titia, cum eflet minor 25. annis, quartam hereditatis materns permuta- 
O verit cum fratribus , accepto ab eis rando , quafi emptionis jure , or poftea 
hunc fundum cum aliis rebus marito in dotem dederit: fi adverfus permutatio- 
nem mulier reftiruta fit beneficio maris , & ut partem maternar hereditatis re. 
ciperet fundum reddiderit fratribus : quarntur an maritus contentus ede debeat 
ceteris rebus in docem datts , & fundum reUituere fratribus axons ? Modcflinus 
lefpondit , marito dotem auferendam non cfle , pro parte , vel in tot urn , quia 
monua in matrimonio mutiere dos adventitia temper cedit lucro mariti : led 
mulierem vel heredes ejus marito condemnandos efie in meram a?ftimation(?m 
lundi , quanti fc. fuit eo tempore , quo in dotem datus eft , ex b. I. Evifto 
fundo in dotem dato, quern mulier poflidebat ex caufa pcrmutatioois cum par- 
te hereditatis materuar , marito datur actio ex em pro in mulierem , vel here- 



Digitized by Google 



DE JURE D O T t U M* DIG. 6? 

, in id quod tntereft fundum eviSum non efle , quia pennutatio eft 
ptioni venditioni, /. fcit»dum y %.ptn. dt sdil. ediH. I. i. C. dt nr. 



fimili* em 

perm, ita ut mulicr vel heredes" ejus tencantur prxftare allimationem fundi 
quanti fuk tempore contractus ; Ant. Faber , 8. c<m/t(i. 10. 

L. 6 J. 

SI extraneus, qui dotcm dedit, flipuUtus fit do tern fibi reddi foluto matrimo- 
nio, divortio foluto matrimonio ftatim ftipulatio comminitur, nee redintegrate 
matritnonio aftio ex ftjpulatu femel quxfira intercidit , ex priori pane b. I. 1. 
m infultm , $. mmtrim. Actio femel extinda non revivifcit ; 

/. f«i re/ , §. trttm , dt folia. Hoc cafu, ut redintegnto matrimonio dos re- 
diiuegreruT, denuo confenriente ftipulatore dos couftiruenda eft , ne fequenri 
matnmoaio mulier indotata fit , ct hoc li vult , non enim cogeudus eft ; /. 
dottm, fupt. b. tit. I. cum mtritus , %. Thins , it pttl. dottlib. fed rtugit 
fuadetur confcntire , ne mulier indotata fit ; I. ft dontturus , <fV tmditl. ctuf. 
dir. I. 5. /. avn. //« </»/. <>* met. ttctpt. Doc data ab extraneo interpofita ra- 
puLatione de dote reddenda foluto matrimonio , divortio lemel fafto r.oo redin- 
tegratur redintegrato matrimonio fine confonfu ftipulatoris , nifi dos ab ipla pro- 
fedta fit, quam alius permiftu ejus ftipulatus eft fibi reddj foluto matrimonio , 
tunc enim confenfus ejus non eft oecciTarius , id eft dos redintegratur redinte- 
grato matrimonio fine confenfu ftipulatoris , tunc enim mulier confentiendo do- 
tem ab ipfa profeclam aliquem ftipulari fibi reddi foluto matrimonio , non vi- 
detur renuntiatfe juri communi , ex quo divortio foluto matrimonio , fi mulier 
redeat ad maritum , dos redintegratur redintegrate matrimonio, ne mulier in- 
dotata videatur /. divut , fupr. /. turn foft , infr. b. tit. I. fi mulicr t ft- 
lut. mmtrim. I. ult. nr. tmottr. 

L. 6+ 

SI mulier divortio UQo alii nupferit , tt poftea ad priorem virum redierft t 
dos tad re redintecratur , fi poft divorrium mariras ei de dote re^ituenda 
nihil caverit, ex b. L & I. fi mulitr , /. ptn. §. uxor , fjut. mttrim. Redin- 
tegrato matrimonio dos redintegratur , etiam fi medio tempore mulier alii nu- 
pferit , quia idem matrimoaium eadem dos reperita videtur , maxime dote noa 
reddi ta, etfi tempore divortii mariras de dote reftituenda ei nihil caverit, fee us 
fi caverit de dote reftjtuenda. Cautio de folvendo habet vim folutionisy /. ult. 
C. sd Ug. fsltid. 

L. 65. 

SI fervus dotalts heres inftituatur, vel aliquid ei lege tor , interim id man to 
adquirirar , fed foluto matrimonio reddendum eft mulieri , ex b. I. quia le- 
gatum aut reliflum videtur contemplatione mulieris , exemplo fruetuarii ; /. ft 
Jtrvi ufusfruttuty & ftf. dt ufufrud. 1. ult. C. tod. I. ftrvut dotulir, infr. Jo- 
lut. mttrtm. I. * ) htm , §. I. eommun. divid. I. 4. com mod ft. nifi contempla- 



tione mariti reliaum appareat ; /. ftd fi plunt , %. h tdrogtto , de vul/a 
Cr pupiilar. Hiac lege Julit fundus fervo dotali legatus alieaari non poteft . 
quafi dotaiis / /. 3. h*. dt fund, dottl. Cujac aj. 38. 

L. 66. 

USusfroiTus id eft jus ufusfnifhis in dotem dari poteft , ut bk , & I. ufu- 
fruit* , infr. ftlut. mttrim. I. unit. §■ t cum tutem . verf. ext3io, C. dt 
rti umot. sti. Si extraneus ufumfructum fundi , id eft jus ipfum ufusfruttus 



o8 ADTITULUM 

fundi , pro maliere in dotem dederit , coins fundi proprietatem mulier non ha- 
bcbat, divortio foluto matrimonio , qoomodo mulieri reddenda fit dot , qua: 
confiftit in jure ufusfruclus r Ratio difficultatts erar,qood ufusfruclus a fruclua- 
rio cedi non potefl , nifi domino proprietaus , or fi cedarur extraneo confolida- 
tur proprietati . Remedii loco induftum eft , ut maritus mulieri vendat vel lo- 
cet ufumfruftum nuaimo uno , ut jus ipfum ufusfruclus remaneat penes man- 
turn , percept io vero fruduum , id eft emolumentum feu commodum frufhram 
pertineret ad mulierem . Venditio vel locatio nummo uno eft imaginaria ven- 
ditio vel locatio, quae remedii caufa excogitata eft rerum cxjxdieiidarum caufa, 
ut bic, & $. prattrea ,'tnft. quib. mod. fus fttr. pet. folv. & $. i. inft. dt re- 
Jiam. Cujac ad I. ult. pro donat. Alias venditio vel locatio nummo uno non 
valet ? quia doiiationis inftar inducit; /. fi quis donationit , de emtrah. tmpt. I. 
fi outs conduxtrit , tocat. ccnduR. Maritus , qui eft vice frucruarii in rebus do- 
talibus , con:b»nte matrimonio potelt venJere vel locate ufumfniclum nummo 
uno, quia frufrus dotis ad eum pertinent, ex b. I. & I. arbmibus , %. u/ufru- 
Ruarius , dt u/ufruB. foluto matrimonio dotis reftirucodx caufa poteft locate 
ufumfruuum mulieri nummo uno , ut jus ipfum ufusfruftus remaneat penes 
maritum , commodum frucluum pertineat ad mulierem dum ipfa vixerit , ne 
fi ccdatur ufusfruclus mulieri cefRone amittatur , & redeat ad proprietarium 
Ufusfruclus poteft in dotem dari, & divortio loluto matrimonio non extincui- 
tur, remedio locationis nummo uno facia? mulieri , quia jus ipfum ufusfruclus 
remanet penes maritum , nec foluto matrimonio folvitur ufusfruclus dotis caufa 
darus . quia dotis c«ufa , qua transfertur dominium , videtur perpetua ; /. i. 
fupr. h. tit. vel pctius ufusfruftus in dotem datus , cum foluto matrimonio re- 
dit ad mulierem , videtur non abfceffiiTe a perfona mulieris , ne fraus videatur 
fieri proprietario per locattonem vel venditiouem imaginariam , qux fit num- 
mo uno. Quia ufusfruclus non diflblvitur divortio foluto matrimonio, ne mu- 
lier dotem amittat , ne fi ufusfruclus extinguatur , rcftitutione dotis mulier in- 
dotata fit; /. divus, I. fi mulier, §.«r ajjf y fupr. h. tit. cum ufusfruclus ven- 
ditor, vel locatur mulieri nummo uno , jus ipfum ufusfruclus remanet apud 
maritum , quia locatio vel venditio nummo uno, que eft imaginaria , non 
transfert dominium , jus ufusfruclus remanet penes maritum , & ex ipfius per- 
fona arftimatur , nec transit in mulierem niu perceptio frufruum . Altud eft 
jus ipfum ufusfruclus , altud perceptio feu commodum frucluum ; I. ntctffsm 
§■ Kit. dt petit. & icmmod. rei vend, vel etiam maritus tenetur de novo con- 
ttituere ufumfniclum mulieri dotis reftituends caufa , ne mulier indotata abear; 
/. cum m fundo , infr. t b. tit. Quandoque etiam ufusfruclui fcmel extinclus 
rrrtituirur officio judicia ,• /. * liberto , infr. dt bm. libert. Ant. Fabcr,3. cm- 
M*- 10. Doneli. dt /are chit, libr. to. tap. 19. 

I. 67. 

JNter fervos non eft matrimonium, neque dos,- /.30. fupr. b.tit. Si ancilla, 
qua; quafi libera nupfit , dotis nomine pecuniam viro dederit , five fciens' 
live ignorans fc ancillam efTe, pecuniam non facit accipientis , & pecunia ma- 
net cujus fuerat , antequam dotis nomine viro rraderetur , id eft domini, nifi 
forte ufucapta fit , id eft nifi forte maritus poffidendo earn pecuniam pro fuo 
ufuceperit , antequam ft. matrimonium eftet , ut indicant verba qux fubjun- 
guntur .• prepius efi y ut txifi'mem eum lucrifeciffe; utique , fi antequam matri- 
montum ejje tepent , ufuttpit . Et fi femel maritus earn pecuniam ufuceperit 
antequam matrimonium effet , mulier poOquam apud eundem virum libera fa- 
cia eft, ejus pecuniae caufam murare non poteft , id eft ufucapta pecunia non 
poteft conveni iu dotem , quia ufucapione pro fuo transferrin in maritum do- 



Digitized by Google 



DE JURE DOTIUM DIG. 6 9 

. i pro fuo . Itaqoe fafto divortio mulier non poteft earn peranum repe- 
tere dotis jure , id eft actione de dote . Quod fi vir earn pecunitm poffidcndo 
pro fuo ufuceperit , quia fc per errorem exiftimavit mulierem libenm efle , pro- 
pius eft ut earn luenfecerit ufucapione , fi antequam matrimoeium efle ccepit , 
td eft antequam libera eflet ufucepit. Idem dicendum eft fi quid vir ex ea pe> 
cunia comparavit , antequam dos eflet , ita ut non pofl'ideat earn , nee dolo de- 
licm pomacre . 

I. 68. 

IN nuptiis- filii , qui eft in poteftate parris , non requiritur conienfus prarce- 
dens paths , fufficit ut conienfus patris poft nuptias fcquatur y /. fi uxor , §. 
fi qu'ts uxartm , ad leg. Jul. de adulter. Ideo dotis promifTio non ideo minus 
valet , quia ab initio patre infeiente nuptiar contract* fint , fi poftea pater oxi- 
fenferit , quia dotis promifiio tacitam conditionem acctpit futuri matrimonii : 
dotis promiflio confertur in tempus nuptiarum , hnic inert tacita conditio fi nu- 
ptia? fequantury /. flipuletionem , /. promt t undo , §. i. fupr. h. tit. nam h & 
puella miuor 12. anms, ut major deducta fit , id eft nupfcrit & deducta fit ia 
domum mariti , quod eft argumentum rite impleti matrimonii y I. pen. §. uh. 
de don. hit. vir. & uxor, non funt jufta; nuptir antequam major 11. annis 
apud virum efle cceperit y d. I. fi uxor , $. fi minor, I. minor em , de rit. nupu 
Et hoc cafu dos non petetur aflbooe ex ftipulatu de dote, antequam major a- 
pud virum efle cceperit , quia tunc primum incipit jufta uxor efle. Quod enim 
vulgatum eft . proroiflionem dotis tautum deftinari primis nuptiis , ut bit , & 
I. Saves , $. hoc ferment , de V. S. neque durare obligationem , id eft evane- 
fcere promiflionem dotis , fi poft alterius marrimonium et nupfcrit , cui dos 
promifla fit, tunc locum habet , fi medio 
1. inter four**, §. ult. de paH. dotalib. 



tcienrc 



L.\ 69. 

Ivortio raclo culpa mutieris , petitio dotis promiffsc marito competit etiam 
poft divortium , ficut retentio dotis, traditx : quod fi poft divorrium viro 

i mulier loogo tempore poirederit ea pntdia , qux in dotem promiferat , 

tacite coBceflifle videtur , ne maritus dotem promiflam peteret , & fi petere cce- 
perit, exceptiooe uciti pacli a muliere repeilitur , ex h. I. hit. Dotis petitio 
tacite remittitur filentio lonei t cm pons , ut petitio ufurarum , vel fidcicommif- 
fi y /. nun quidem, §. 1. dt u/ur. I. Proatla, de pnbat. 

$. mulier . 

Ql mulier peraniam fibi debitam a Seio in dotem promiferit com ufurts m- 
^ turi temporis, eas quoque ufuras , quarum dies poft nuptias ceffit , dotis 
portion em efle rationis non eft : fic enim legendum elt adjeda negativa , quod 
comorobatur /. fi mulier , infr. A. tit. ne fi ufura? dotis poft nuptias fint in do- 
te , dos fit fterius & infrueluofa . Dos nulla eft , quae non fervit oneribos ma- 
trimonii y /• fi pater , infr. b. tit. Idem confirmatur /. 4. infr. de ps8. do- 
talib. nou valet conventio . ut frudus dotis fint in dote , ne dos fit fterilis , 
ne mulier indotata fit , niii convenerit ut fru&us cederent fort is loco , fi mtu 
jores eflent , & maritus contentus effct ufuris redafiis ex perceptis frufiibus > 



AD TITULUM 

$■ * fur at. 



REdintegrato matttmonio dos ticite redintrgratur , at Jar , 0* 1. from* , 
fupr. h. tit. Si port djvoninm yir promilent tiaxwi , fir foluntrom dotem 

^-.mm nf ■ trie 



cum uiuria , pofkea redimegrato matrimooio ufura? dot is Don debentur a die (e- 
cundi matrimonii, id eft rcdintegrati matrimooii , quia nec fortis exafiio locum 
habere corpit. Medii autem temporis ufura: de beta ur, quia medio tempore ma- 

mittvc nn Inltinnir oncn matrimonii . 



in 

SI pater fills nomine dotem promiferit , & ufuras dotis quoad earn folve- 
ret , filia deduela in domum vin a blends , nullo interim in earn ex re vt- 
ri fumptu facto , reverfus maritus ufuras ejus tern pom improbc petet , quia 
uxorera non exbibuit , ex h. §. Ufura: dotis debentur propter 



mi ,• /. in in/ulam , §. ufttrat , infr. Joint, matrim. I. fi quit pro nam { $. fi 
uxor , tfV ttW. int. wr. & uxor. I. nit. in pr. dt dot. & met. except. I. cum 
dt in rem vtrfo , $. t. it n/nr. Inanis eft iupulatio ufurarum , fi mulier mari- 
ti fumptu alta non fit • Ex conitirut. ufura; dotis debentur polt biennium a die 
contract) matrimonii , fine pacto vel ftipulationc / /. nit. J. praterta. C.b.tit. 
Hodie ufura: dotis debentur ipfo jure a die nutniarum , vel a die deftinata* b- 
lutioni* ; cap. falubciter , dt n/nr. cap. per vtjhras , dt don. int. wr. & 



SI gener a focero ftif ulatm fit dotem dari irbitrio (been , non demonftrata 
certa re vel quantitate, arbitrio detracto, id eft remoto, ftipulatio valet;/. 
3. C. dt dot. promt (f. nec fimite videtor , quod Iegatum fundi vel ftipulatio 
fundi ftmpliciter, non demonflrato certo fuudo, non valet, incerta* rei nullum 
eft legatum , vel ftipulatio fundi , ut fcriptum eft , Air , fy /. fi domnt , in fit. 
de It gat. t. /. Stia. dt tut. C argent, ftget. quia multum intereft , inter mo- 
dum conllituendar dotis , St Iegatum vel fnpulationem corporis ignoti id eft in- 
certi , quia dotis modus conilirui poteft pro facultaribus patris fit dignitate 
viti , ex *. J. fir /. quart ^ fupr. b. tit. Opponitur /. i.C. da dot. pmnijf. 
mit , ftipulacionem dotis nullam efTe, fi mulier marito ftipulanti dotem pre 
lerjt , non oemonitrata re vei quantiiare . jviuitum iniercir , utrum pater dotem 
promiferit pro filia , vel ipfa mulier nuptura pro fe : pater enim dotem filiac 
conffituere debet pro modo facultatum fuamm fir dignitate man'ti . At incer- 
tum eft quam dotem mulier fibi tpfi conftitoat, & funScit vel modicam dotem 
dari , ne mulier mdotata videatur . Item legatum conferri poteft in arbitrium 
aiteTios tamquam arbitrium boni viri , quia arbitrium boot viri certam quanti- 
tarem continet y /. I. /. amidam , dt Ugat. \. I. fi filia , da legat. a. arbi- 
trium boni viri fern per certum eft . Alias apod comicos certum diftinguirur 
ab arbitrario ; Plaut. in Paenulo ( a. 5. 4a. ) .• Nunc pol tgo perii ctrto, baud 
arbitrerie . 

$. mptiit. 



NUptJis ex voluntate id eft deftinatiooe patris puellar com filio 
tra^is , dos pro modo facultatum fit dignitate naulium a rut ore coo- 
(titui poteft , ex h. $. Tutor pupillam fibi vel filio matrimonio jungere non 
poteft , nifi defponfa fit a parre , vel deftinata teftamento patris / /. tutor y f 
de rit. nupt. Hoc cafu jufta: funt nuptir cum tutoris filio , fit dot a tutor* pu. 

P iU 



Digitized by Google 



S 1 



DE JVEE DOTIUM DIG. n 

pill* tonftirui poteft . Nec obflar , quod tutor rton poteft efle aucror in rem 
foam ; K. a/*, inft. it mmB. rarer. At !• /**' qutfitum y td TreMl. quia 
ex quo juftae font nuptiar , necerTaria eft dotis datio , ne mulier indouta fit . 
Et tutor non vidctur efle audor in rem faun, fed exeqai voluntatem patris t 
ut fi quk ab co tundum etnerit . cuius filio poftea tutor datus eft t poteft fib! 
* * polfeffkMiem fundi j I. fijiulst, %. ftmiwm , Ae ttntrth. tmpt. quia pof- 
a patre pupilli jam tradita videtur, vel (altera ex voluntate patiis. 

§. patron a , 

petronus pro liberta dotem promiferit , vel dederit ,1100 poteft eim retine- 
. _ jt vel revocare ob infrratitudinem liberrar , ex k k & I. ji dtttm, C. A. 
nr. ae eoncordans matrimotiium turberury /. i. k ult. dt lihtr. tttbiitnd. 

SI convenerit, at res arftimatar in dotem ditar foluto matrimonio redderentor^ 
rebus evicts , mulier ft bona fide eas dederit noa tenet ur de evitfione , quia 
hujusmodi arf.imarto non eft venditio , fed declarario feu taxatio fumm* dotis . 
Hoc cafu par eft caufa dotis arftimatar, & iiisftimatar //. unit. §.t 15. verf. m 
fund** C. de rti uxor. tfi. Alioquin u mulier mala fide eas dederit , tenetur 
de dolo , ex *. non direcla aelione de dolo , quia actio de doio , quae eft 
famofa , in uxoretrr vel earn quae uxor futt non datur in honorcm prtftini ma* 
trimonii ; /. t. 1. ttr. tmtttr. Si mulier res xftimatas in dotem dederit y 
rebus eviAts viro tenetur a&kne ex empto, vel fhpulatione dupl* : verum di- 
vortio facto, quidquid evt&ionis nomine ab ea maritus confecutus fuerit, dotis 
art tone id mulieri reftituere tenetur , quia dotis rftinutio noo eft (implex ven- 
ditio , fed venditio dotis caufa/ /. quotient , fupr. h. tit. Quod fi mulier ret 
•on aeftimatas in dotem dederit , re evicta non tenetur de evielione , nifi ultro 
mariro caverit de eviflione, &. tunc divortio fafto , quidquid evictionis nomina 
maritus ab en confecutus fuerit, id mulieri reftituere debet iLmm/otmm, fupr. 
*. tit. 

§. pen. 



RE bos arftiniatis in dotem datis , earum dominium viro adquiritur , 
eas mulier in ufu habcat f ex k $. & periculum earum ad virum perti 
et , etiam fi nfu nxoris deteriorcs riant ; /. tfiimtt* , mfr. Joint, mttrim. nia 
fit , ut in cafu /. 1. C. *. t*. 



D 



§. Ut. 

ltd ad /. pJerttmqut, $. fi firm, fupr. k tit, 

X. 70. 



IN ambiguis pro dotibus refpondere melius eft, ut hie ,& I. m tmbiguit 8<. 
Jt R. /. Hare regula refpicit formulam aftiotm rei uxoitae , quod xquius 
melius fit dari, repromittive , cujut vcltigium extat, in l.ptn. in fi*. ftltu.mt- 
trim. & apod. M. TulL pn Rofck Comado ,<T ^. ojfic. In ambiguis ea inter- 
pretatio fumtrur . qux pro dote facit , id eft pro dote fervanda & rcilituenda 
mulieri • Ut in I. a. inn*. Jt psll. dottlib. fi convenerit , ut quoqaomodo fo- 
luto matrimonio liberie intervenientibus dos a pud virum reman eret , qui fermo 
eft, nam am 04 gu am eft , utrum id convenerit divortio vel rnorte 



7 i AD TITULUM 

vwi fotuto rnatrirnomo : Papinianus refpondit, non videri convenifle, at morte 
vfri foluto matrimonio dos apud virurn vel heredes remanent , iu mulier ia- 
doTiti effet : nee fi id pomrnarim conveniflet conventionem valere , quia eft 
contra dotem, quod aiulierem iodotatam faciar , qua; eft fuperftes viro . Et in 
/. t nuftura , fupr. h. tit. fi mulier nuptura filiof. ita dotem focero promiferit. 
quod filius tuus mihi debet iu iblidum , quia obligatus eft in folidum, vel. quod 
Alii tui nomine debet, quatenus eft in peculio , favor dotis priorem interpret*, 
tionem recipit, ut amplior dos focero debeatur , ut totum quod filiusf. debet 
fit in dote . Et in /. turn fttr , infr. dt paR. dottlib. fi promifla vel difta 
dote (beer ita cum oenero pacifcatur , ne fe vivo dos petatur , neve cooftante 
marrimonio , hate polbema verba , wit conjlaut nuitrimonio , ambigua funt , quia 
duas diverfas fententias continent , vel ut cooftante matrimonio fc vivo non pe- 
tatur, vel ne omnino petatur a fe vel herede Too cooftante matrimonio , led 
demum finito matrimonio . At prior interpretatio aflumeoda ell , ut fc. mariro 
ftatim atque focer diem obierit , dotis petifio comperat , ne mulier cooftante 
matrimonio indotata videatur. lndouta enim efTe videtur, cujus dos non fervit 
ooeribus matrimonii , id eft cujus frudus maritus non percipit A j6, infr. A. 
tit. v. /. Gaius , in fin. inir. feint, nutrim. 

L 71. 

SI extraneus, puta dehiror mulietis , dotem promiferit, periculum eft mulie- 
ris, 11 nulla fit mora mariti in cxigenda pecunia debita , vel quia debid 
conditio nondum extiterat , vel quia nonJum fecuta? erant nupttc , vel fi de- 
bitor fuit non Ibtvendo tempore promifla; dotis ; I. non enrm , /. promitttndo , 
%. fi m debitort , fupr. h. tit. Quod fi extraneus mniieris nomine dotem pro- 
mi lerit , & t marirus nomen fecurus , a debitore ufuras exegerit , periculum eft 
mariti, ex h. I. in creditum iifle videtur dulcedine ufurarum,- /. tit f rotor t §. 
fi quid in frtudtm , qu* in fraud, creditor. Bonum nomen facere videtur , qui 
admittit debitorem delegatum ,• /. inttr ctufnt , §. nbtfft , mandtt. Periculum 



eft mariti , fi moram fccerit in exigenda pecunia debita; /. fi 
b. tit, 

L. 72. 

MUlier omnia bona fua in dotem dare poteft, ut Air, & I. »«//«, C. b. 
tit. I. 1. $. 1. infr. pro dot. Olim fi matrimoniom cootrahcrerur con- 



~ • c in manum • omnia bona viri fiebant dotis nomine, ex M. Tullio in 
Mr. & Servio in illud 1. t Georg. 30. 6t feq. 
Tibi ftrvitt mltinu Thule , 
Ttqkt fibi generum Ttthys emat omnibut undit • 
Si mulier omnia fua bona in dotem dederit , maritus non tenetur oneribus he- 
reditariis refpoodere , quafi heres , in folidum fc. fed plus non eft in promiftlo- 
ne dotis . quam quod fupereft dedufto are alieno : maritus non tenetur credi- 
toribus ultra vires bonorum, quia bona intelliguutur deducto acre alieno ,• /. 2. 
§. illud , d* collat. honor. I. Jubfegnatum , §. 1. dt V. S. I. ult. $. f fin au- 
tem , C. dt bon. qua liber. Si mulier minor 25. annis omnia bona fua in dotem 
dederit , reftituitur in integrum adverius dotem , quia quando 
na omnia in dotem non dari ; /. unit. C. fi tdvtrf. dot. 



D 



§. Paulus rtffond'tt. 

Otis non arftimatx periculom pertinet ad mulierem ; /. fitrumqu* , fupr. 
b. tit. In rebus dotalibus non a-ftirnatis maritus vel pater mariti , qui 



Digitized by Google 



dotem aceepit , non ptarftat periculum , fed pneftat doium & culpam , ex A. $. 
id eft dolum & diligentiam , quam fuis icbus adhibet , quia faa caufa dotem 
accepit,- /. im rebut, I. f *• th. I. , iofc. fehu. matrim. 



DC JURE DOTIUM DIG. 7J 

:cm accepit, 
id eft dolum & 

*pit/ /. im rebus, /. t dotem t 

Ti /TUIier , quz de fio dotem dedit , fi marretn adhiboerit , qaz ftipularetur 
1VL dotem libi reddi foluro rrutrimonio , potuit poftea inftnimentum dotale 
s, id eft ftipulari dotem fibi reddi , non matri , quia 
to Alia* , quod nuda voJuorate revot 

Dixi ad /. 41. fupr. 



COnft ante matrimonio dos uxort reddi non poteft t nifi certis ex eaufis , ve- 
luti ut fiefe fuosque alat , ut fundam idoneum etnat , ut in exilium vet 
in infalam relegato pareati prar (let alimooiam , aut at egeatem virum , fratrem, 
fororemve fuftinest , aut ut argent as alieaum folvat ; ex h. §. /. uit. in ft. A. 
tit. I. quamvit f tt feq. foluu matrim. i. 1. C. da repud. Conftante matrimo- 
nio fi convenent , ut mulier dote fua frueretur , ut tit fuosque pafceret, ufurar 
dotis pett non jpoflunc, quia com pen fan tur cum oneribu* matrimonii / I. ft quit 
pro uxort , fi uxor , de don. int. vir. & uxor. Maritus ob fumptu* funcris 
' uxoris funeraria aou convenietur , fi uxori in matrimonio dotem folverit ex 
quibus caufis legibus permiffum ell / /. fic pro rata , %. maritus , fupr. it nr/i- 
giof. Alias conftante matrimonio dos fine canfa reddi non poteft , quia dotis re- 
pcrfentatio fpecies eft donationis; /. ult. §. fi a form , inn*, qua tn fraud, ere* 
Jit. I. unk. C. fi dot conflant. matrhn. Dos etiam repeti poteft conftante ma- 
trimonio , marito vergente ad inopiam ; /. ubi adhuc , C h. tit. I. fi nnflam- 
u , infr. foluu matrim. Quod fi conftante matrimonio dos reddita fit uxori 
fine jufta catrfa , morrua uxore repetitur ab ejus heredibus cum fruclibus medU 
temporis , fervata proprietate liberis prions matrimonii , viro cranseunte ad fc- 
cundas nuptias / d. I. muic. C. fi dos conflant, matrim. mo. aa. cap. f 39. 

L 74. ' 

MUlier in dote repetenda pra-ferrar omniboa credi tori bus anterior bus , et- 
iam hypothecanis ,* /. affiduit, C. qui potior, ha pig*. St fpoufa dotem 
dederit , nec mipferit, vel fi mmor 12. aanis pro uxore nabeatur , ut fi dedu- 
Aa fit in doeaum quafi mariri , exemplo dotis in condicenda dote babet privUe- 

?um exaclionis inter perfonales id eft inter chirographarios crcditores , ex h. 
L quafitum , 1. & I. feq. de rth. aufhr. jud. pojJU. I. fi cum dotem , §. 
ult. folut matrim. L t faueimus y C qui potior, in pigu- I. turn qui duat t C. t Hate M 
ad leg. Jul. de adulter, non re petit dotem vel quafi dotem a&tone de dote . defideratur 
cjuia do; eft quae julro matrimonio cohxret / /. dotem > de eafitenf. pecul. fed 
condicit coudiclione ob caufam dati , que eft aSio in perfonam , quafi dotis re» 
aufa, quafi dos eft qua- nullo vel non jufto 



L. 75. 

Dixi m Trjfphonimm libr. 6. difput. 

L, yd, 

» Trypbonbmm libr. 9. difput. 



Tom. Vlll. Vol. II. 



f ADTITVLU 

X.7T- 

Xteri in Trypborimm Jtfc. 10. dty/NMr. 

X. 78. 

Dixi in Trypbm'nutm likr. 11. difputtt. 

L 79. 

Dixi in A t 5- ^ 1. fapr. A. fir. 



£*I pater dotem promiferit filia: nomine , cum cotnmodom frit , fenetnr cum 

O primum fine infamia or turpitudine dare potent , ex k J. id eft cum pri- 
t V. fi fc- mun ? P 01 "* fu,< i"w»n>modo , dedudo xre alieno , (alva digwtate ; /. t Som- 
en . Et jun- * i* >• "*P CS 1 it V. S. 

86 £ 12: * r fl» 

tondu.&dt- *~ 8o * 

^^*£>ij. C' debitor mulieris dotem fponfo promiferit , mulier aate nuprias non poteft 
Jim ^ e,m pecuniam a t debitore peteie , quia ea promiffio eft in pendenri , donee 

* ' ea obligario in ea caufa eft , id eft in caafa dotis , ex b. I. & I. > AW , 
infr. A. tit. ut exiftimat Javolenns rejecla fentemia Labeonia , ne temere diiTol- 
Tatur fpes nuptiarum . Dos vd quafi dos data ante noptias , non eft repetenda 
priuiquam fponfalia difiblvantur : iocivile eft do tern datam ante quptias re peri ? 
Sum Iperatur futurum mairimonium . Cafum adverlamque forrunam i'peftari 
hominfe liberi , Deque civile , neque natnrale eft y /. inter JUp^ttm , $. fa- 
cram , it V.O. 

L. 81. 

SI pater nummos alienos , qoos muruos acceperat , aut in crediram id eft 
folutum receperat , fili* in dot em dedcrit , confuroptis nummb , dos profe- 
cTitia efficitur , ex b. I. & I. ft tlieni , /. t fi it tui nummot , infr. it feint. 
quia nummi alieni crediti, vel tn folutum dati, non hunt accipienris , & mo. 
tuum non contrabitur , vel liberario non conringit priusqaaro coafumpti Hat ; 
/. tttm etfi fur , it rti. ertdit. Cujac. ij. oif. xS. Neque obftat /. ;«rt fmt. 
turfum tfl , $. i. (upr. k. tit. fi pater alienum fundum bona ride emptum a 
non domino in dotem dederit , dos profe&itia intelligitur , quia hoc verum eft in 
em p tore bona; fidei , fi res evincatur habet actionem de eviclione adverfui ven- 
1. Et rem habere videtur, qui habet actionem de eviclione . 

L. 82. 

tor virutn fuum pecuniam , qnam fibi debebat t in dotem filiar comma- 
dare jufferit , obfervandum eft utrum maritus fuo an uxoris nomine 
dotem dederit : fi fuo nomine , nihilominu* uxori debitor manet , quia dotem 
t Let rfb dediffe videtur ut pater , non ut debitor mulieris ; ex h. I. & I. \ fuumrfwm 
non ex tat. #/?, %. ult. fupr. h. tit. Paternum oflkium eft dotare filiam,- /. ifui libtnt,*l. 

t. 19. it rit. mtPtitr. I. kit. C. it dot. promt ff. fi uxoris nomine dotem de. 
dcrit, ab uxorc libemur , quia maluiftie videtur fe libcrvc, quam dotem dare 

de 



SI xnt 
nis 



Digitized by Google 



DC PACT. D0TAL1B. 7T 

de fuo : nemo in neeeffiutibas libenlk exiftit ; /. fnm'mt , dt rit. 
I. rem legatsm , dt adimtnd. Ugat. 



Dili sd I. go. 

L. pen. 



QI nmncm dotem promiferit , condemnatur (n folidum : fi pater dotem pro- 
O raiferit , manence affinitate, id eft contbnte matrimouto , tenerur tan rum 
in quantum fa cere poteft , deduao ne cgeat . Si foluro marrimortio conveniatur, 
tenetur in folidum, fi fciens fupra vires patrimonii dotem promifrrit, ut fpecie, 
id eft colore , & illecebris future dotis genero infidiarerur , ex h. /. & I. ttitm , 7. 
fi ctmfiamte , infr. folut. ma trim, idem probatur /. ficut auttm , f> f t q. dt n 
judk. Cujac. *d I. 18. de R. J. Ant. Faber , 1. con'ftcl. 14. Si curator ultra 
vires bonorum dotem conftituerit, teneror m folidum , quia officium fuum e- 
greffus fponre fe obligavit / /. am poft , J. i. dt admtniftr. turn, vel vide- 
tur promififfe demand! animo ; /. fi domuurut , de eendiB. etmf. dot. I. \ m 
commodate , §. fictu tuttm , cemmodat, 

L. utt. 

PAter fiJiar nomine fundum m dotem , vet partem dots dedit , 0 poftea fifia 
patri ex afle bcres extiterit , & urgeutibus creditoribus hereditanis , utilius 
videatur fundum dotaiem quia minus fruduofus erat dittrahere , & hereditarios 
rcrmere , marito confentiente dos mulieri reftitui pored, conftante matrimonio. 
Si nulla in ea re fit caprio , id eft deceptto multeris , id eft fi pretium reda- 
&um ex veiiditione fundi dotal« creditoribus (olvatur , & alii fundi hereditarH 



rradantur marito vice ejus qui diftraftus eft, quia dos non tollitur marito, fed 



de re 



! ejus qui oiuractus eit, quia 00s non tollitur mant 
rem , Sc hoc utile eft > /. ita ccmjiatte , (opr. h. tit. 



AD TITULUM 

De ptB. dotalib. 
L. 1. m ft. 

DE dote rertituenda pacifci licet port nuptias , eriam fi nihil ante convene- 
rit, ex hit. h. I. dammodo dot,, caufa deterior non fiat ; /. cmm w«- 
, infr. h. rit. 



PA 
1 ' 



fta , qua? de dote reddenda front , inter oranes fieri oporret , qui dotem 
repetere poflunt . & a quibus dos repcti poteft , ne ei qui nou interfuir 



apud arbitrum cognolccntem ( AcTtoni de .lore a pratorc addici folebar arbiter, 

la?; de quo in I. 7 « find, dotal. I. Titia , infr. 

de feint. Tertull. 2. ad uxor, de mulieribus Chriltiams : Quorum dotem objt- 

a:~~. * ' - . j._ /:/_.:: . j m 1 t> • . % » 



id eft rude 1 dotis recupcranda? 



{lione nom'mity mereetfem filentii , fiilitet apud arbitrum flipulaterem litieaturi.') 
" profit, id erf noceaty /. 7. 8. xo. $. 1. infr. *. tit. 



j6 ADTITULUV 

L. x. 

Liberis intetrenientibus , doris caufa paeTis deterior fieri non poteft ; /. i. f. 
i. infr. it dtt. prtltg. ut in fpecie h. I. fi convenerit , ut quoquo modo, 
etiam divortio , folate matritnonio , liberis intervenientibos , dot apud virum re* 
maneret , divortio foluto matrimonio valet paclum, ut doc apud maritum rem*. 
neat propter liberos. Morte mariti foluto matrimonio, paclo effici boo poteft, 
ut morte mariti foluto matrimonio dos apud maritum vel heredera mariti ma- 
neat , oec fi id convener it pactum valet , quia eft contra dotem , ex eo fc 
mulier indotata fieret , qua? eft fupcrfles viro. Ita coofultus Papinianus Juniano 
pr.) tori relpondit in htc I. ut in /. Ntftnnius , infr. td I. ftfeid. Paulus cotv- 
fulrus refpondit Nefcnnio judici : in dubiis jurisperiti judicibus confulentibus de 
Jure refpondebant ; /. a. $. ult. vaf. ntqut rtfpon/t , dt trig. fur. Quod fi pa- 
ter dotem dando partus (it , ut mortua in matrimonio filia dos apud virum 
icret , valet pactum etiam liberis non extantibus ,• /. fi ptttr . /. rarer ftct- 
inur, b. tit. I. fi dottli y infr. ftlut. ~ 



.--..j, qua in divorrii tempos collata font, non fado divortio lo- 
non habent, ex h. I. Pacra non extendontur de cafu ad cafom. 

L, 4. 

SI convenerit inter virum & uxorem,ut rruexus dotis in dote efient ,conven- 
tio non valet , ne dos fit fterilis , & mnlier prope indotata fiat . Dos nulla 
eft , quae non ferviat oneribus matrimonii ; I. fi fitter 70. it jut. itt. Quod 
fi convenerit , ut fructu* percepti redieerenrur in fortem , & ejus fortis ul'uras 
maritus perciperet , conventio valet , f! ea contemplatione mulier ma jo rem do- 
tem dederit. Item paftum valeret fi convenerit , ut fructus in dotem convee- 
tt V fi did- teKntur > ^ mulier k fuosque aleret , & univerla onera fua fuftineret . ex b. 
bat Et ad- '* ^ '* ^ c * m l ' ^ a P r ' Je t* n f* P n ***«> §• fi , 

de /. ix. J. * * ***• vir. Cr uxor. Ant. Faber, 6. cmjttt. ult. 

1. b. tit. y 

t Recitatio qit convenerit f ante nuptias vel conftante matrimonio, ne foluto matrimonio 
ifta pertinet ^ ob res dooatas vel amotas agatur , id eft retentiones ex dote fiant , hoc 
ad 4. 1. & pa&um non valet , quia altera pacfo mulieres ad furandum invitantur . id eft 
a. h. I. De provocantur, altera jus civile impugnatur , id eft donatio inter virum, it uxo- 
tmt. verbum rem contra jus admittitur . Et fi convenerit , ne ob im pen fas neccflarias reten- 
tiones ex dote fiant , pacrum non valet , quia tales impenfar ipfo jure dotem 
xninuunt: fi hujusmodi paclum fiat poft divonium valet y Lob rcr, in pr.'uoh. 
b. tit. 

L. 6. 

IN rebus dotalibus non zftimatis , maritus non praeftat periculum , led pracftat 
dolum & culpam / /. in rtbus , /. mulier bent , J. Paulus rtfptniit 1. it 
fur. dot. Maritus non poteft pacifci, ne folum dolum prafftet in dote, videlicet 

firopter utiliratem nnbentium , quamvis pacifci polTit , ne dos fit periculo mu- 
iens , ex b. I. Pafto effici non poteft, ne dolus prarftctur; /. fi until, $. illui t 

Lj. 



Digitized by Google 



DE PACT. DOTALIB. n 

i 7- 

ter ab initio in dote danda , fine confenfu filia- pacifci poteft dotem fibi 
rcddi foluto matrimonio , quia qui dofem dat pot eft ab initio legem dJ. 
rei fua? , ut Ak, & /. oA nrr , §. 1. infr. A. tit. ut & qui rem fuam do. 
hi , ab initio poteft pacifci, ut ea res poft tempos alii reddatur ; /. qwot'unt , 
C. dt demit, qua fub mod. Port dotem datam & nuptias coutra&as, pater non 
poteft id tine confenfu filia? , quia jam adcwfita mulieri dot eft : dot eft pro- 

Sium patrimonium molieris , ut bit , tf I . t. infr. fthtt. mm trim. Et 6 forte 
ia familias temere confenferit parri rx interval lo ftipulanti dotem fibi reddj 
foluto matrimonio, in integrum reftituitur advcrfus earn condirionem, quia 
dos proprium filia? patrimonium eft ; L 3. $. ergo , fupr. dt miner. Filia tola 
non poteft pacifci de dote in fraudem patris , ad quem mortua ea in rnatrirao- .... 
nio dos reverfura eft, ex A. i. & I. t quatkns , imr. film*. masrim. I. i turn t V. /. 1 
0 ftcm , C. dt fir. dat. ^ ^ ^ X 'ma\tm 



PAtre mriofo vei ab hoftibns eapto , filiusf. txroretn ducere , filiaf. nobere 
poteft ; /• fi ntfat , /. t R Uiut , dt fit. nuptiar. I. in btlle , §. medio , 
dt eapirv. tST pttltim. reverf. I. fi furioji , C. de wept. Et confequenrer de dote 
pacifci , ex A. » id eft dotem promittere ,• /. pnmitttnda , fupr. dt fur. dot. 
quia nuptiis permiffis coucefla videntur ea omnia, fine qui bus ad nuptiat per* 
veniri non poteft /. 2. dt jutisdiQ. 

SI pater paftns fit cum genera , mortua filia in matrimonio dotem fibi reddi, 
vel ic mortuo , filio vel heredi ejus , mortua filia in matrimonio , ntilis a- 
flio ex ftipulato darur (bcero , eo mortuo , filio vel heredi ejus , ea A. /. & h 
pater, infr. h. tit. Et hoc eft quod drcitur in fin. A. L btnigmt interpret at'nte 
dtfendi , utiltm fiiputatimtm tjft . Ratio dubitandi erat , nemo alten ftipulart 
poteft , nhl filim p*tri vet lervus domino ; l.Jtiptdatia ijia, ^. aJteri,dt V.O. 
I. qutfumqu* , dt oblig. €r eft. Si pater ftipuletur filia?, filia: darur utilis a&io 
ex ftipulato ; l.qmodt*m<j*t , $. fi quit ha. dt V.O. non dueda. Si avus ma- 
ternus ftipuletur nepti toluto matrimonio dotem reddi , nepti datur utilis aftio 
ex ftipulato y /. Gains , infr. feint, matrim. Si pater paoras fit dotem datam 
pro filia , ea prim mortna in matrimonio nepotibus refthui, urilis eis a&io ac- 
eommodarur,- /.^tttr, C. dt pad. ctnvent. ut in /. t P*blis Mavia , dtpofet. 
mater ntiliter pacifcinir depofitum reftitui filio . Per filium , qui in poteftate 
eft, patri adqwritur dhvcla adio ex ftipularu, quia per filium pater iple ftipu- 
latus vidctnr : filia inutilhcr ftipulatur matri dotem reddi fe mortna in matri- 
monio,* /• htttr fectruMy ^. pot, infr. A. tit. t. dabittr , §, 1. ad Trtbtll. quia 
mater non habet Iiberos in poteftate : pater rel avus ntiliter ftipulatur filio vel 
nepoti dotem reddi : plus tribnitur attedui pa centum , quam liberorum ; /. t t V.fi facir- 



turn pattr , $. rnattr , de legat. 2. Ant. Faber , 1. conjttt. 4. Cujac in /. 38. Et v. /. 45- 
\. m fiipulatkmbas , dt V. O. ff. fok*. ma- 



I avus promittendo dotem pro nepte ex filio , pnfios fit ne a fe , neve a 
film dos petatur , filio heredi prodeft exceprio pa£K, quia heredi fuo cave. 



r j 11 eft, ceteris heredibus, id eft neredi extraneo , non item, ex A. /. 

& I. avustdt paQ. Ratio dubitandi erat, quod qui pacifcitur nulla n 



Digitized by Google 



7 8 AD TIT U L U M 

facta heredis , Gbi & hcredi pacifia intelligirur , quit plerumque tain heredibus 
noftris , quam nobismetipfis cavern us g U fi ptHum , dt probst. Tamen favo- 
K dons , fi pater paciicatur film dotem reddi , pactum non prodeit hcredi ex- 
umeo; C«/ar. 11. okf. Vf. 

L ii. 

SI pater dot em peomittendo pro filia partus fit , ne fc vivo , neve eonftame 
matrimoino dos petatur, porterior pan eonventionis interpretanda eft, quafi 
adjecriorn eflet fc vivo , id eft quafi pactus eflet , ne b vivo coofiantt ma tri mo- 
mo dos petatur , quia indigoi/Timum vifum cit , trueius dotis ab oneribus matri- 
monii feparari, 6r mulierem indotatam videri ? matrimonium fine dote mag« 



& ieq. ) 

Sic Jim dot. dod.jjc , magi, qmm m mtmmonium . 
Dos nulla eft qua? non fervit oneribus matrimonii / /. fi pttttr 76. dt iter. dot. 
Ex quo efficitur ut mortua filia vivo pure , vel divortio facto fine culpa mu- 
lieris , dos peti iron poflit : conftante autem marrimonio mortuo parte dos peri 
poflit , eat b. I. & I. ob rts , §. mtt. infr. b. tit. In ambtguis fernper pro dr> 
tibus refpoodendum eft ; /. in tmbigmu , dt fur. dot. Cujac ad I. 70. tod. tit. 

L. II. in pr. 

DIxi ad /. 2. fupr. h. tit. 

§. ex 



SI convenerit ante nuptias , vel poft nuptias , ut tnulier ex dote promifla fc 
a!at,& conftante matrimonio dos ab ea non petatur, aut certam fummam, 
id eft penfiortem armuam viro prarftet, paflum valet. Quod fi convenent qoin. 
do dos petatur , vel quemadmodum rcddatur , non fern per coomhentium volun- 
tas fervatur . Quod fi convenerit ne omnino dos petatur , pactum dob valet v 
ne mulicr fit jndotaw , ex b. $. 

$• fi tmditr . 

SI mulicr pacta fit ante nuptias , ne amplius quam pan dimidta dotis pro. 
mifla; a fe petatur, adjccta ftipulatione pcenali, ti contra pactum quid fiat, 
alterutro contenta efTe debet , vel exceptione pactt , id eft fe tueri exceptione 
pa£H , fi maritus petat totam dotem , vel plus quam dimidiam. Et fi fe tuea- 
tur exceptione pafiti , acceptam facere debet poena? obligationem , id eft pom am 
lemittere per acceprilarionem : vel fi agat ex ftipulatione pcenali, fi pccnam pe- 
ut ex ftipuUtu , non pot eft uti exceptione pacti , ex k $. cui conpunEsenda 
eft L rtfcrtptum , $. fi p*8o, dt paft. & I. apud Celfum , $. Ltbm tit 7. 
dt dot. & nut. txctpt. Excipitur unus cafus , nifi in 1 tipulattone paenali addita 
fit claufula , rtto numtntt pmao . Hoc cafu , qui pactus eft addita ftipulatione 
pcenali , fi contra paCtioiiem fecerit . repellitur exceptione padi > St, 
r; Upon, dt traafad. I cum proponas , C. tod. 



Q*I fun do arftimato in dotem dato mulier paAa fit , ut quartro pluris venierit , 
»j id in dote fit , vel quanto minoris venierit ipsa debeat , valet pactum , ex 
b. $■ quod fcrvatur etiam in venditioiie ira facia , fundus Hit tibi tmptmr tflo 
cm: km , & quanto pi sorts 

bet, 



Digitized by Google 



BE PACT. DOTAIIB, ?f 



brt.^^geto^rctiuir. , ft plans emptor earn vcoitderit / L Ut vmditi* , *i 

|Uod fi ftmdo arftimato in dorem dato convenerit , ot five plans five rai- 
Boris venierk , pretium quanto venierit in dote fit , p^him valet, atC 
"videtur deterior fieri conditio dotis , quia res tanri arfrimatur , quanti ve- 
•ire poteft y L fi fitrutm , td I. Aqml. good fi dolo aut culpa mariti fundot 
minor™ venierit , id quo minus veeicrk foluto mammock) manrus uxori Tup. 
eiere debet aula dotis caula deterior fieri nco Doteft dolo ar r 



QUod fi fundus non venierit , arftimatio oneftanda eft , id eft ufKmario fa- 
cta, ouia arfUmatio eft vice empaoaaj ; /. pkrimtfut , §. >i *mt > to 

L. 14. 15. id. 

JUre veteri dos reddebarur aniraa , bima , trima die , id eft tribus penfionibu* 
annuK . Ex tonfhrmione Jiutiniani inert annum reddi debet / /. unic, §. 
turn turn , C.Jtm ««r. «*. De die reddendar dotis , id eft qua die fedda- 
tur, pacifci licet, dummodo muliens conditio deterior non fiat, ex A./. t 14. id 
eft de dote reddenda pacifci licet , ut citcriore , id eft propiore quam annua , 
bima, trima die, reddatur, quia dobs conditio pactis meiior fieri poteft, dete- 
rior non poteft ; Li 15. /. AttUid*mt % infr. k.tit. Ut aotem loogtore , id eft 
longiore, quam annua , bima, trima die, folvatur, conventri non poteft, vel ne 
omnino reddatur, quia pactis dotis conditio deterior fieri non poteft / /. 16. J. 
I. AttUic'inus . Si in ipfo dtvortio ex continent! coovenerit ', ut dos ftatim red- 
datur, hare paftio fervanda eft.- /. furisgnuitm , $. qummmo. de pad. Divor- 
tium pro contra iiu habetur i I. * ) ji «aw, fupr. it fudic. licet fit fl ' T dj- 
ftractus , quam contractus. 

L. ij. 

I ante nuptiac cociveoerit inter virum & uxorem , ut quibw diebus dos dav 
_ ta , iisdern divortio facto reddatur, paChun valet : fi convenerit , ut propio- 
re die , id eft propiore quam annua , bima , trima die , dos reddatur , pactum 
valet : fi convenerit, ut longiorc die dos reddatur , pactum non valet , quia pa- 
dotis conditio mebor fieri poteft, deterior non poteft, ex h. I. tT /. diud 
tft , infr. A. tit. I. fi mmu , %. pa&mr m Pettrtt y it paff. Quod fi convenerit, 
ut dos prafeati die reddatur, & poftea placuerir , ut dos reddatur intra legicu 
mum tempus, id eft annua, bima, trima die, pofteriut pactum valet , nee vi. 
detur dotis conditio pafto deterior fieri . quia dos redditur forma;, id eft natu- 
re fuar; d. |-t p*aut «* patent, quod u port divortium convenerit , ne inns 
tempos (larutum dos reddatur , fed ftatim, pactum non valet, ne ex pacto na- 
fcasur actio j I. '/wit gtntium , fj. f 5. verf. ut putt, dt 

L 18. 

SI conftante marrimonto coBvenerit inter virum & uxorem , ut foluto mam- 
mon 10 longiore die dos reddatur , pactum non valet , quia e'.t donatio > 
Quod fi port divortium ex iufta caufa convenerit , ut longiofe die reddatur , 
puta ut parcauir inopia: mari:i , pactum valet. Eadem ex caufa in dote refti- 



S 



AD TITULUM 

maritus non tenetur , nifi in quantum facere poteft , dedufto ne cgcat . 

L. 19. 

rOc jure dos reddebatur annua, buna, trim* die 9 id eft tribns penfiooibus 
j X annuis . Si pater pro Alia Momiferit , dotem b daturum annua , bima , 
tnma, quadrima , quintana , or pactus fit,ut iisdem dicbus dos rcdderetur, folu! 



trima, f . . 

to marrimonio pactum valet, & ex eo filia tenetur, fi filia patri b 
rit, & interveuieme filia paaum convemum fuerit, ex b. t. ubaudi 

'lujusmodi paT 
utt. C de t 

Im 20. n fr, 



nam & fi filia noo intervenerit hujusmodi paflo , ti patri 
nciur ut heres , non at filia ; /. utt. C dt htrtd. t8. 




Dixi fiipr. /. 5, 

f. 

Dixi fupr. /. 7» 

S. "It. 

SI convenerit , .ne a moliere , neve a pane dos petacur . pa&i exceptio 
prbdeft hercdi patris , quia paaum penbnale non prodeft heredi : fed fi 
venem , ne manente matrunonio vivo patre , dos petatur, monuo parte ftarim 
etiam confbiite matrimonio dos peti poteft : & fi non petierit maritus , & ob 
xnoram ejus in petenda dote hero patris defierit efle folvendo, maritus tenetur 
de dote ob culpam , ut hie & I. fi txtrmeut , fupr. dt jut. dot. nifi forte an* 
te folutum fit matrimonium , quam facultatem petendi habuerit , ut hie , & I. 
t Mtxity infr. /Jut. mstrim. aut fi cafu t debitor lapfus fit faculcatibus ; U 
litis maefistt , §. fi t fttum* , de ntgot, gtfl. 

L at. 

SI mulier dotem promiferit in pecunia numenta , & pro en mancipia id eft 
ancillas in dotem dederit , ea condition* , ut perkulo ejus eflent , & quod 
ex his oatum diet ad earn pertinent , paaum valet , quia dos convenrtone 
nermutari poteft de pecunia in rem, fi mulieri profit, ex h. I. & /. 26. fupr. 

L 22. 

MUlier marito fundum in dotem dedir , ea lege ut mercedem fundi vir 
uxori annui nomine daret, id eft alimentorum nomine , ut infra inter- 
pretatur . Plerumque enim annua dantur alimentorum nomine ; /. This , de 
arm. legal. I. 6. dt ceff. honor. Deinde eum fundom maritus focrui locavit cer- 
ta penfione: eaqoe, cum mercedem ejus fundi deberet, deceflerat, filia ex afle 
herede rclicta , divortio faao quarritur , an filia quafi heres matris teneatur 
prarftare marito mercedem fundi conduai / Jultanus rradit , exceptionem padti 
convent! non dari mulieri , quia annui pneftario fpccies eft donanonis , qu* ve- 
tita eft inter virum & uxorem , ex A. 1.& I. fi fiipdtu , dt dm. int. vir. & 

pneftet uxori , quo fe fuosqt 



•mint, nifi annuum maritus prarftet uxori, quo le fuosque 
tit. I, m*tuf, dt jur. dot, 

JL 13. 

SI pater in dan da dote paflus fit , & mox ftipulatus ( paoo adjict fol« fti- 
pulario , ut detur aftio ) mortua in matrimonio filia , liberis fuperftiti- 
bus , deduaa parte tenia reliquam dotem fibi , aut port mortem fuam filiis 

fuia, 



Digitized by Google 



; J> E PACT. D O T A L I B. tt 

fuss , ouos in poteftatc habebat , reddi : port mortcin patris mortua filia liberis 
fuperihubus, filii, id eft frarres filiar. beflem doris ex ftipulatu petere poflunt, 
ex h. I. Si avus matemus flipulatus lit foluto matrimonio nepti dotem reddi , 
nepti datur utilis a&o ex ftipulatu ; /. Ga'tut , infir. folia, matrim. Neque ob- 
ftat /. inttr foctntm , §. pen. h. th. fi filia ftipuletur matri dorcm reddi , mor- 
tua filia in matrimonio line liberis , matri con adquirirur a£bo ex ftipulatu J 

L 24. 

SI conftante matrimonio paftum fit inter viran & uiromn , tt eerta pars 
dotis vel tota dos ob urtum vel plures liberos intervenienres retineretur , 
paftum prodeft etiam liberis natis antequam dos daretur, aut ampliaretur , nam 
fufficit eos ex eo matrimonio nafci , in quo dos data eft , ex b.l. Pater prarfumu 
tor pacifci non modo liberis nafcituris , led maxime natis ante dotem datam 
vel au&ara. Patera a pieras femper optimum con/ilium captt pro liberis/ /. net 
at ta Itgty $. mtt. ad I. Jut. dt adult*. Dos de novo conilttui vel 
poteft conftante matrimonio , ex k. /. 

. . a *" " 1 1 1 

X. aj. 

SI pater in danda dote filiar nomine } paAos fit de dote reddenda, fi data ef- 
kt, mortua filia in matrimonio , idem de non petenda dote conveuuTe vi- 
detur . Et pater , pacli exceptionem nacrns , 
ex h. I. 

I. 26. 



S 



I pater in danda dote filia? nomine paAus fit cum genera , at filia mortua 
' in matrimonio fuperftite anniculo filio , dos tota apud virum remaneret : 
mortua aotem in matrimonio filia line liberis , pnrmortuo forte jam ante an- 
niculo filio , part dotis ad virum pertineret : fi mater & filios anniculus fimul 



cafn, putt naufragio, perierint, pars dotis tantum ad virum pertinet, pars fo- 
cero redditur , quia in dubio mater prxfumitur fupcrvixifle iofanti , ex imt. k. 
1. J. f ant dues , dt reb. dub. t V fi fit 

vir datem. cit.'Etin 

TNter virum & uxorem convenir , ut divortio foluto matrimonio , uno 



INter virum & uxorem convenir , ut divortio foluto matrimonio , uno plu- /• r t mu \:„ 
ribusve liberis exiftentibus ex eo matrimonio, dotem maritus retineret . Qua- lA tit ' 
conventio plerumqoe apponi folebat , ut hit , Cr I. 23. 24. 27. h. th. & /. * 
t. §. 1. dt dot. iraltgat. divortio faflo una filia communi relifta , vir dotem, 
quam ex pado filiac communis nomine retinere poruit , (1 lapfus per e i ro i ei u 
facri reftiiuerit mulieri , id eft matri , filia , qua: parri ex afle heres extiterit , 
matri pro parte , apud arbitrum divifionis, id eft in judicio famibar erciscundz 
hereditatis matemae , non im probe dotem a t patre perperam . id eft per erro- 
rem, folutam prxcipit, id eft per pra-ceprionem ante omnia deducit , quafi par 
p race prion em teftamento matris ei legata feu pra/legata fit , ad evitandam con- 
difrionem indebiti : poteft & dotem condiccre condimone indebiti , quia inde-< 
bitum folvifle videtur y /. qui taceptimtm , §. fi part . dt ccitdift. mJtbit. SI 
tint ex beredibus prxlegatum relictum fit , in judicio familiar erciscuuda* priuff 
deducitur , & pracipuum fervanir ei cui teftator dedit; I. f htrtdtt^. nit. & 
I. /to. femil. trci/c. I. turn pater , in pr. dt Itgat. 2. . 



Tom. Pill Vol. I J. 



L 



» 



m ADTITtJLUM 

■I 

i ill:: 

SI inter foeenmi or generum convenerir , ut in matrimonio fine liberie de- 
funfta filia , dc* focero reitiiuererur , tacite aitum videtur , ut liberis fu- 
perltitibus deuneta filia , dos a marito retincretur . Kt pactum de reddenda do- 
te factum in dote data ab initio , valet in dote data conltante matrimonio ad- 
ditamcnu feu augmerti caula , ex />. quia una & eadem res non debet di- 

- £ j 2? * VeT '° ,UrC « nU * ri * ut & I- 1 J* ** ">' B > de ireat. r. /. fcimus, §. reple- 
m fin.de u. tw ,. fm , C. ^r iwff. tefiam. >wv. 97. r*/>. 2. rap. cum in tua , de decim. Si 
convonerit , at in matrimonio fine liberis defunexa filia t dos patri redderetur r 
tacite aclum videtur , ut luoeri tilt bus liberis dos a-maneret apod man turn pro- 
pter liberos , qujf retentio fit jure communi , ut hie y O" I. etiam , C. de int. 
dot. /. /1 (vnftante, xyt/ic. pachs , C. de don. ante nupt. Calm 
net in dispofitione juris communis,- I. ft cum dotem , Mr. 
ad I. 81. d* R. J. 

commit. 

INter virum & uxorem convenit tabulis nuptialibut, ut quocumque iret fum- 
ptu mariti vcneretur : mulier pactum id ell pafti fidem ad litteras viri fe- 
cura , id c-1 1 litteris viri, qui erat centuno in provincia ,evocara , -n provinciam 
pn tecta ell fuo lumptu : non fervata fide conventionis , mori nulla actio dire- 
ft* compctit, fed tamen datur ut.Iis actio in factum , qui eft prartoria. ex h. 

■>on. ,mer vir. & uxor. 




SI pater ftipuleror dotem da tarn pro filia filio reddi , filio darnr utilis acli© 
ex ftipulatn ,• I. cum dos, l.ji in , fupr. b. tit. I. outdcumque y %. /i quit it*. 
dtV.O. Si avus ttipuletur nenti dotem reddi , uepti datur utilis a6Ho ex ftipoia- 
tu ; l.Gtimsyfolut. mttrim. Quod fi filia nudo paflo dotem pro fe promirtendo, 
pepigit,fi decedent fitie liberis matri dotem reddi, ex paflo filiar nulla quaritur 
anatri acn'o : fi tamen heres filiar matri dotem ultro (blverit , marito dotem 
repetenri obftabit exceptio pafti , ex b. I. debute , 0. ult. md Trtbell. Ex 
paclo non nalcitur a&io , fed tantum excepiioy /. juris gentium , $. t 3. verf. 
tgitur nudi , de pail. 

%. ult. 

oater dando dotem pro filia , dotem fibi dari id eft reddi flipularus fir , 
O fi filia in matrimonio deceflifllrt fine liberis , & conftante matrimonio pater 
capitis damnatus fit , divortio vel morte viri fblrjro iratrimonio , conditio ftt- 
pulanonss deficit , ot in cafum omifTum dos reddenda eft filia: ; I. ft cum do- 
tem , folu . mttrim. Quod fi mulier in matrimonio deceflerit , aclio ex itipula- 
tii filco ddquintur, quia filcus ett vice heredis patrk ; /. inter ea , §. ult. de 
fide/ufl. U 2. C. ad leg. Jul. de vi . Poft verum aurem divortium renovatis 
xtuptus non committitur fifco (UpuUtio , id eft fifco non adauiritur 



.n. ,*i 



tipulatio , id eft fifco non adquiritur aftio ex 

Aipulatu , licet filia defuncla fit in matrimonio , quia ea fiipulatio peninet tan- 
to ra ad primas nuptias , ex /;. §. Hajc (tipulatio , qua pater ftiptJatus eft do- 
tem 1 ibi reddi , fi filia in matrimonio obiret , pertiuet tantum ad primas nu- 
poas, non ad fecundas , iuque divortio expiravtt, ut bic, & I. dotis prxmif- 
fio , nipr. de jur. dot. 



L 27. 



Digitized by Google 



IDC PACT. DffTXLIB, 8} 

X. 27. 

ft » ftl 

C*I aiulier liberis fublatis , id eft fusceptis , fimulato dhwrrio redierit ad vi- 
Jiunn lege , ne dotata fit , vshtfi venak concoriio convenrio non valet , 

ex h. I. quia dotis promiflio eft fpecies dooationis ; /. f ttiam , C. W fW/r- T V. fi pro. 
fan. Donatio inter virum & uxorern npu' valet , ne coocordia prctjo coacilsari bat. E f re- 
vel redixni videatury /. 3. dt don. int. vir. & uxor. curre ad /. 

an.C.ft dot 

JL 28. tonfl. ma- 

trm.Hffv.n. 

SI convencrit ante suptias , ut ex fruQibus fundi in dotem dari creditor tnu- tap. 39- 
Herts dimtrtatur , valet pactum , quia non eft donatio , fed eo modo doc /. ttlt. %. ft 
minor conlatumir . Poft nuptias pactum non valet , quia eft men donatio : * f»ero t ant 
frudus dotis relevant id ell fuftinent onera raarrimbnii , tx b. I. Obndtui A in fraud, tre- 
Juiianusy dt far. dot. ubi valet pac~him,fi mulier pacifcatur , ne a fe viva dos dint* 
exigatur : fed facilis eft refponfio . Dilatio ilia dotis exigendar non eft dona, 
tio , quia id agitur , ut poft rnortem mulieris fruihis dotis conftame matri* 

I. 29. 

SI fnarirm initio matrimonii dotis nomine pra-dia arftimata acceperir , & de. 
inde conftante matrimonio paflus fit cum uxore , ut ea pradia marftimata 
eftent , circumfcTibendar id eft decipiendz mulieris gratia , ut ea pra-dia periculo 
uxoris deterion faccret , pactum valet , fi deteriore loco dos non efler , id eft fi 
maritus pracdia dereriora non fecerir . Quod fi prardia deteriora fecerit , tene- 
tur aftkxie de-dote , ex h. I. Dotis caula paetis deterior fieri non noted; 
/. Atul'tctnus , t fupr. b. tit. I. fi t —ft , $. patttts ne patent, dt pa~i. 

§. Tit'mt. 

TItius mulieris nomine dotem dedir t fce ftipulatus eft dotem fibi reddi , mor- 
te vel divottio foluto matrimonio , qua: dos receptitia dicirur /. mortit 
cam/a cap'trar, $. t 2. vtrf. fed if das y dt mortis caufa don. Gellio lib. 17. 
tap. 6. divortio fecuto ftipulario committitur , id eft actio ex ftipularu datur 
Titio qui dotem dedit . 5ed fi Titius poft divortram non repetita dote decef- 
fcfit, & hem ejus confenferir redmteerationt matrimonii & una redintegration 
ni dotis, & poftea repetat dotem ex ftipulatione, except ione pacli fubmovetur, 
ex h. i. I. dotem qua , /. poft divortium , fupr. dt jar. dot. Kedintegrato ma- 
trimonio , dos quar data eft a patre vel uxore tacite redintcgratur : fed dos data 
ab exrraneo non rediategratur , nifi confentientc eo, qui dotem dedit, vel he- 
rede ejus. 

$. *lt. 

QI mulier in danda dote pacta fit , ut fi in matrimonio decefliflet fratri ejus 
O redderetur , & in eum quoque cafum fratcr mulieris ftipulatus (it fibi do- 
tem reddi , quod ponendum eft , alioquin ex pafcto fororis non haberet aclio- 
nem , nemo poteft pacil'ci altcri / /. inter Joetrum , §. pen. h. tit. St poftea. 
multcr teftamento res quasdam marito & aliis iegiverit , Sl fer\os dotales ma- 
numiierit , quarfiium e<t , an fratf r , qui dotem fibt reddi ftipulatus eft , earn 
rem legatatn repetere poffit , &r fervos manumifTo* I Scarvela refpondit pofle : 
ceterum herein mulieris ttm legata quam libcrtailes- pnrllare teneri , quia U» 

L ij 



Digitized by Google 



t4 AD TITULUM 

eatum non pnrfumirur reli&um animo compcnJandi ; I. trtditorm , dt Itgtt. t. 
7. creditor , C. it legat. 



L. 30. 

Dixi in Tryphooinum lit*. 10. 

L. ptn. 

'I infer virum & nxorem convcnerit , ut 



SI infer virnm & nxorem convenerit , ut fru&us pt 
qui folent dividi inter virum & nxorem pro ma 
matrimonium ftetit / /. (rutins , infr. fotut. matrim. 



» 

; , quo eo anno 
matrim. nondum pcrcepti omnes 
fierent multeris, hujusmodi padum valet, quia donatio confcrrur in tempus fo- 
luti matrimonii , quo valere poteft ; I. ft \ turn , i. dt dm. int. vir. & 
uxor, vel quia conventio facta eft ab initio ia dote danda , & eo minor dor 
aonftituta /. fuarit , fupr. b. tit. 

L. Hit. 

■ [• • , 

TV /f Ulier fundum arftimatum centum viro in dotem dedit , poftea cum viro 
J.VA convenit , ut divortio fa&o , eodem pretio id eft tanti pretii vir fun- 
dum reftitueret : poftea volente uxore vir eum fundum vendidit ducentis, ele- 
£Ho eft viri utrum maluerit dueenta , vel fundum pneftare , quia volente mu- 
Jiere fundus veniir,neque ei pafium remittitur, alioqum ex pafto fundus omni- 
no erat reftiruendus , ex b. I. Lege Julia fundus dotalis alienari poteft volunta- 
te mulieris ; /. ajlimatis y infr. folut. matrim. Cuiac. 8. ad Afrit, ad l.g. dt 
fund, dotal. Sed conftit. JolHniani etiam volente muliere fundus dotalis aliena- 
ri non poteft j I. unit. & cum It* , C. dt rti uxor. ad. 

i fi f*t« . 

SI pater filiae nomine certam pccontam in dotem promifcrit , & in promit- 
tenda dote j>a6tus fit, ne invirus earn folveret, nihil ab eo exiaendum eft, 
quia in dote efle non videtur id de quo convenit , ne ab invito exieatur , vel 
quod dicitur , nihil exigendum effe , intelligendum eft ipfo jure , quia ex hu- 
jusmodi promiflloae vel fttpulatione datur a&x> dorii , fed ea aftio ftatim eii- 
ditui oppoCta exceptione pafti. 



AD TITULUM 

Dt fundo dotali . 
DIG. 
X. i. 

LE o t Julia alienatio fundi dotalis vetita eft . La Julia intelligitur de ftm- 
do non srftimato , qui proprie dotalis eft , nam fundi rfttmati alienatio 
non prohibetur , cuius dominium & periculum pertJnet ad maritum / /. unk. 
J. Q" cum ltx,C.dt rti uxor. aB- quia a-ftimatio dotis eft vera vendirio; /. pit- 
Turnout , §. fi antty fupr. dt fur. dot. fundi dotalis zilimati alienatio non eft 
vctita , immo & ics foii, que jib initio adtiraaia data eft ia doom , etiam fi 



Digitized by Google 



DE FUNDO DOTALI DIG. 8 5 

poftea convener; t inter virum & uxorem , ut eodem pretio , vel tanti pretii res 
rcdderetur , poteft alienari , ex /. Julia , volente muliere; I. ult. fupr. de paB. 
dotalib. I. aftimatir , infr. folut. matrim. Lex Julia pertinet ad res foli , noo ad 
res mobiles : hac lege maritus poteft a Hen a re res mobiles in dotem datas , five 
stftimatas , five inxuimatas , /. quod ft , verb. promertaJes , infr. He impenf. m 
rtt dotal, fail. & maritus fervum dotalem irunumittere poteft , fi fit folveado; 
/. fervum Hotaltm , He manumiff. 1. U C. de ferv. pign. dat. manumiff. Super- 
fkium fundi dotalis, id eft quod folo inardificatum eft, poteft alienari a marito, 
volente uxore / I. fx at lapidieinis , dt )ur. dot. Ncc me movet quod voluit 
V. d. Gvill. Maraous , fraudem fieri legi Julia , fi fuperfkium fundi dotalis 
poffit alienari , quia fuperfkium eft pars fundi , & fublato vel mutato ardificio p 
noo idem fundus videtur ; quia hoc verum eft ut ufusfruelus extinguatur , ufus- 
fruct*s fragilis eft , & fubfato fuperficio extinguitur ; I. 5. §. a. *J 3. quib. 
mod. ufutfr. amitt. I. It. de fervit. ruflit. prad. Superficium eft pars fundi 
quamdiu coharret folo : fed fi tollatur ruina vel alio cafu , definit efTe pars fun* 
di , & a marito alienari poteft , maxime uxore volente . Lex Julia de non a- 
lienando fundo dotali locum habet in alienatione voluntaria.non in alienatione 
necenaria , puta fi ob id quod marinis vicino non cavebat damni infe£H , vici- 
nal miflu*. fit in pofleffionem xdium ex primo decreto , deinde poffidere juflus 
fit ex fecundo decreto. Sic enim vicinus dominus fit , id ell pofTerTor, & pof- 
feflio fundi dotalis alienatur, & per cam proprietas fecuta ufucapione,- /. 5. dt 
damn. infeB. Et valet alienatio fundi dotalis , quia non eft voluntaria , fed ne- 
ceffaria , quae fit ex decreto pratoris , ob non pra-ftitam cautionem damni infe- 
fti . Prohibita alienatione fundi dotalis , vel papillaris , excipitur alienatio quae 
fit iudicio familiar erciscundx vel communi dividundo/ /. t alttnationes . famil. 
artist. I. turn in fundo , §. pen. de fur. dot. I. 2. C. h. tit. I. f fi pupillorum, Cu)*C 7. 
de rtb. tor. qui fub tutel. vol tur. funt y l. x.C.de prad. minor. Prohibita alie- elf. i3« 
natione, non prohibetur alienatio neceftaria ,• /. filiusf. §. dhi 14. de legar. 1. 
/. MM , §. pradium , de Itgat. 2. Lege Julia permittitur alienatio fundi dotalis 
volente muliere , & voluntati comparatur ratihabitio /. aflimatit, infr. folut. 
matrim. Sed ex conflit. Juftin. ctiam volente muliere fundus dotalis alienari 
non poteft / d. I. un. §. & cum lex . Hoc jure fundi piftrinonim afcripri 
emolumentis piftorum doraks dicuntur , quia alienari non poffunt ; /. 7. O* 
13. C. Tb. dt piflorib. 

S. ftd tf per f tmhtrfitatm . 

LEx Julia de non alienando fundo dotali cefTat in alienatione tieceffaria , 
veluti in alienatione quar fit cum univerfitate bonorum : fundus dotalis 
non poteft per fe alienari , fed cum univerfitate bonorum transit in heredem • 
I. quadam , adquir. rer. Horn puta in heredem mariti, non pleno jure , feu 
irrevocabiliter , fed fecundum quod poffibile eft , id eft cum fua caufa 6t one- 
re , ut ftatim reftituatur mulieri , reruns impenfis ncceflariis . Lege Julia fundus Cujac t 7- 
dotalis alienari poteft volente muliere, obligari nou poteft. Ratio diverfitaris obf.i^. Ro- 
eft , quia facilius mulier confentit obugationi , quam alienationi , quae caufa eft, hen auimaJ. 
cur Vellejano fubvenitur mulieri fe obliganti pro alio, non donanti,quia faci- libr. 3. tap. 
lius fe mulier obligat pro alio , quam alicui donat ,• /. 4. in fin. ad Vellejan. 9, 
Lege Julia etiam fundus Italicus non potuit alienari invita muliere , fundus 
provinc'ialis ne confentiente quidem muliere . Ex conftit. Juftin. fublata dirfc. 
rentia inter alienationem & obligationem , inter praedia Italka or provincia- 
lia , fundi dotalis alienatio prohibetur etiam confentiente muliere , ne fragilira- 
te (exus , facile confentiendo , in repeminam deducatur inopiam ; /. un. S> cr 
turn It* , C. He ret uxor. aB . inft . auib. alien, lie. vel mn , in print. 



Digitized by Google 



M' 



AD T I T U L 17 M 

X. ». 

TAnto in lervitutem teaacio , quo cam lervirure lotvirur nuuiummuin , 
,i t J. dominus , in cujus poteilate dt , not poteft alienare iundum dotaiem , 
quia folnto marnmonio pracdiuxn non definit erTe dotale. Quart fi manoas let- 
vus fifci fa<9us fit , & fervus dotalis ad fitcum pervenerit , alienari can pore ft, 
quamvis fifcus femper idoneus fit & fetvcndo , et b. I. Filcas lew per eft loco* 
pies , ideo non tenetur fatisdan / /. i. $. Ji ad fifcmm , ut Ugmt. /em fidtic. 
faro. tauf. cro. I. mfi , %. Htm fcitndtm , fi on pirns quom ptr leg. falcid. 

L. $. 

LEge Julia , fi fundus dotali fervo legatra fit, alicnari non poteft, quia eft 
quail dotalis, « h. I. fi fundus herediute vel legato relichis fit fervo 
dotali , interim adquirirur marito , & loluto - - - 
n; I. fi legate , At fur. dot. 

S.toth 



"Undus dotalis alieniri noo poteft , quoties mulieri actio de dote compel it 
•ut competitora eft omnimodo , loluto fc. matrimonio , ex h. t J. 

L. 4. 

T Ege Julia maritus prohibetur alienare vel obligate fundum dotaiem • /. t. 
I a o. tit. Lex Julia plenius interpretanda eft , ut in fponfo idem jura fit , 
quod in marito , ex h. I. id eft in fiindo in dotem dato ante nuptias , quia 
hie fundus eft quafi dotalis , propter deftinationem & fpem future doris . Prse- 
dium in dotem datum ante nuptial eft quafi dotale , ut altenatio impediatur, 
propter fpem futuri matrimonii , etiam foluto matrimonio non definit eflc do» 
rale /• etiam , h. tit. ita ut mulieri competat actio de dote dotis recuperan- 
dz caufa . Lege Julia fundus dotalis alienari non poteft , St fi alienetur muliec 
alienationem irrttam facit ; /. cum pater , §. qui dot a It , dt Itgat. i. fi mari- 
tus fundum dotaiem veudiderit fcienti vel ignorauti , vendiiio non valet : fed ft 
poftea mortua in matrimonio muliett dos lucro mariti ceflerit, venditio confir- 
matur / I. cum vir , de ufucap. 

L 5. 

LEge Julia marirus fervitutem rando dotali debitam remitrere non poteft , 
quia remifllo hujusmodi eft genus alienationis , neque fervitutem impooe- 
«e. Similiter a rutore vel curatore fundo pjptllt vel adulti (ervitus imponi vel 
remitri non poteft; /. 3. $. pern, dt rtb. tor. qui fub. tut. vtl cur. funt. 

L 6. 

S Ervitus fundo dotali debita , conftante matrimonio a marito remitti non pot- 
eft,- I. prox. fupr. Libertas fervitutis urhano ptaedio dotali debitor, conftante 
matrimonio ufucapt non potefl , ex h. I. quia ufucapio eft alienatio ; /. fi fun- 
dum y intr, h. tit. I. alitnatioiis , dt V.S. Alias libertas fervitutis urbauo prar- 
dio debita ofucapi poteft ; /. 4. §. ult. dt ufucap. Libertas fervitutu urbanO 
prrdio dotali debita; non competir,id eft ufucapione adquiti non poteft ;Cujac. 
7. ol>f. i?. it. tif. 28. 

X. 7. 



Digitized by Google 



DE FUNDO DOTAL! DIG. 

L. 7. 

T marira* fun Jam Titii fcrvi e n t eui pnrdio dotali adquif*rit,fervirus 
> dttur , id eft confufione cxtingttirar : fed ii mm Tiuo reddiderit ni 



fervrtute , hoc cafti maritus tmetur pxcftaic litis srftimationem . Quod fi 
maritus non fit lolvendo , utilis aftio datur muiieri adverfus Tttium ad refti. 
tuendam ferotutem , ex h. LLP^msmMs, * fmit. Cujac f n. a*/. %%. 

ifedcim uxor. 

QI mulier fnudam in dotem dederir, cui fervitus dcbebatur a prrdijs mariri 
O fervitus confufione amirtitur, quia nemini res fua poteft fervire: fed cauk 
fundi dotalis per mantum oon fit deterior ; morte enim viri , vel divortio fo- 
luto matrimooio , officio judicis judicaotis de dote , id eft arhitri dati dotis re- 
cuperaiida- caufa , cujus metnmit /. 1. fiipr. de p*8. dotalib. continctur ut 
red integrant fervitute , fundus muiieri vel heredi ejus reiHtuarur quia'do- 
ts caula deterior fieri non poteft. ' 

I. 8. 

DOte relegata , id eft prarlegata uxori , ligna in fundo dotali excifa , ex a_ 
liveto , precious uxoris , ut novellum repoueret , muiieri reddi oportet , 
quafi porrioiiem dotis, quia dotis actionem continet dotis prslegatum/ L 1. 4. 
mdeo , de dt. prtleg. id eft aAo ex teftamento , quar datur muiieri dotis prx- 
legatz nomine, continet actionem de dote, id legato dotis inert , quod inerat 
actioni de dote . Ait rogatu uxoris , ut intclligatur nihil efle factum contra le- 
gem JulUm, 6r non efle cogendos heredes novellum reponere . Dote poleca- 
ts nxori , dotis ufiire , que debenrur , legato non continentur , fed donations 
tttulo reminac intelliguntur ; /. vir *f*r*s , de dan. int. w. tf uxtr. 

L. 9. X i* pr. & i. & 1. 

SI mulier marito debitori certi fundi , id quod debebat in dotem promiferir . 
dotalis fundus efficitur , t ex inn. h. I. Quod fi mulier el promittat qui 
fundum tut decern deburt , in arbirrio efle mariti quid in dote fit, t w $. 1. 
quia in altcmativis ©bligationibu; cle&io eft debitoris; /. plemmque y «5* 
tbi deff. fupr. dt f*r. dot. Quod fi maritus fundum aut Stichum d'ebuit ,* & 
quoo debuit doti ei promuTum fit , Sticho mortuo fundus in dote erit.t ** sV 
3# ^Ulft uf rxj iri fjuff CISC 10 obi i^^tionC 

J. his consequent . 

SI mulier debitori fundi Cornelian! aut Semproniani , id quod debet dotl 
promiferit , electa eft debitoris quern maluerit fundum alienare , quem 
rerinere quafi dotalem . Quod fi fundum Comelianum alienaverit , poteft 
eum red i mere , & fervare quafi dotalem , fit alienare fundum Sempronia- 
num , quern ante retinuerat, cx h. t §. 

I. to. 

I Cam poteftas legts eft ambulatoria , id eft poteftas legts Julia de son alie- 
nando fundo dotali eft in alternatione, & in pendentj , quia fi mulier debi- 



g8 AD'TITULVM 

tori fundi Corneliani *ot Semproiwmi , id quod debet in dotem dederit , ele- 
Qio eft debitoris quetn velit fundum abenare > quern retinere « & li alictutum 
rurfus red*merit, adhuc in ejus poteftate eft, quern retinuit aiienare, qusa do- 
tb talis eft obligatio , id eft obligatio dotis eft alteroativa . Unde quaritur , 6 
lundo Corneliano , aut Semproniano in dotem dato , maritus fundum Cornelia, 
uum alienaverit, illo nondum redempto , alterum id eft Semproiiiauum aliena- 
re point i Paulus ait , alterum alienari non potfe , alioquiu neuter in dote ef- 
let , & mulier indotata fieret, fed alienatio convalefcit ex noli facto, illo polt- 
ea rcdempto : quod farpius evenh in jure , ut ex port facto confirmetur quod 
erat in pendenti .■ /. fntnde , dt ttb. crtdit. I, fed & ft quid, §. i. dt ufu- 
fruh. Hoc fpeciale ett in lege Julia de non alienando fundo dotali . Poteftas 
le^is eft ambulatoria , ut fundo Semproniano aut Corneliano in dotem dato , 
elc&io (it debitoris quetn velit aiienare , & quern reiinere quafi doralem , St 
fi al:cnarum redement , poteft cum retinere , bt alterum aiienare . In elechooe 
fundi dotalis variare & prenitere licet: mitius agitur cum lege , quam cum ho- 
mine ; /. Celfut , da recept. aui arbitr. I. cum militi , de temptnfat. Optione 
fcrvi data ab homine , optio lervi primo a&u confumitur ; /. $. de Itgat. u 
I. apud Aufidium, de opt. legat. 

L. 11. 

LEge Julia fundus dotalis Inrftimatus , qui proprie dotalis eft , alienari non 
poteft, fundus seftimatus alienari poteft , quia non eft dotalis , eft proprius 
tnarici einotiouis jure ; /. urn. $. & cum lex , C. de rei uxtr. aii. Quod fi 
fundus *flimatus in dotem dams fit ea lege , ut mulieris eleftio fit , an fundum 
repetat , an arftimatiooem , hoc cal'u fundus a-ftimatus alienari non poteft , quia 
mulier quafi dotalem reperere poteft fi velir: quod fi arbitrio manti relinqua- 
tur fundum reftituere, an arftimationem , hoc cafu alienari poteft , ex h. I. & 
I. 1. C. t h. tit. Quod fi fundus arftimatus in dotem detur , muUum intereft an 
arftimatus detur ea lege , ut maritus prarftet x-fttmationem , vel ut refbtuat fun- 
dum : nam fi fundus arftimatus in dotem detur , ita ut arfttmationem prarrtet 
maritus , Cola a-ftimatio eft in dote , fundus alienari vel obltgari poteft ; /. 6. C 
dt ufufruB. ubi non recle legi videtur eadem pofTcflio , pro zftimario . 

L. 12. i 

LEge Julia fundus dotalis conftante matrimonio alienari vel obligari non 
poteft; /. 1. b. tit. br fundus in dotem datus ante nuptias , non poteft 
alienari a fponfo , quia eft quafi doulis ; /. t 4. b. tit. Etiam lbluto matri- 
monio pnedium dottle alienari non poteft , quia etiam foluto matrimonio do- 
tale intelligitur, ex hit. b.1. ad hoc ne auenari valeat j 1. ft turn dotem, $.jS 
mulier, \n\r. folut. matrim. 

feetri • 

F'Undus dotalis permittitur alienari, volente & confentiente muliere: foceri, 
id eft patris mulieris , voluntas in diftrahendo dotali pnedio nulla eft , ex 
b. (. Ex couftit. Juftin. etiam voluntas uxoris in diftrahendo fundo dotali nul- 
la eft , propter fragilitatem fexusy /. umc. $. CT cum Um , C. de rei user. aB. 

L. 13. 

T" Ege Julia inhibetur alienatio fundi dotalis : przdium dotale iutelUgiror ne 
J 4 alienari poftit , ram urbanum , quam rufticum , id eft ©mne m dificium , 
five in urbe fit, five ruri, ex init. b. I. /. fundi y de V. S. 



Digitized by Google 



BE FU W DO DOT A LI DIG. % 
§. ptadii. 

Ege Julia fundus totalis alienari non noted.. Leg* Julis tppellattone ptr- 
£i , etiam pars con tine tur : pan fundi eft fundus / /. flan* , J. t */f. <*V *• 
. i. Proinde five totum enednim in dotem fk datum , five pan prxdii , Wuniadhoc 
an non poteft, pan ptwfo eodem jure cenfetur, quo totum. a 

gltff-tnl.x. 

ftion. v. ra- 

Eee Julia de non alienando fundo dotali , pradium dotale dicitur, caps men fi facir. 
_X 4 dominium marito qusfitum eft , traditioue lit. ex h, §. CT I. 5. infr. /i- v > if. 
/*/. matrim. I. ft foetus , fro foe. Dotale prxdium etiam confhtuitur fine tntdi- $• *• f*» /*• 
tioue fola conveatione y /. /» fundum , infr. A. fir. Cujac ad /. 15. b. tit. & tittk tag- 
t 14. oA/. 9. Traditione dominium transferror in maritum , fi res multerts pro- 
pria fit , fi res aliena fuerit non transfertur dominium , fed poffeffio , fit per 
cam occafio ulucapiendi pro dote ; I. t unie. C. it nfueap. pro iot. Dotale 
prxdium eft > cojus dominium marito quad! rum eft , vel poAeffio , & per earn 
occafio ufucapiendi , nam qui poteft ufucapere jure prziorio loco domiui eft.,- $. 
t fed ifl* , vtrf. alitt tuttm ftmt , mjl. it aS. 

5. heredl . 

NOn tan turn conftantc , fed etiam foluto- matrimonio pratdium dotale efle 
intelligitur , ne alienari pcfiit quoad reititutum fit mulieri , vel neredt 
ejus • Et hoc elt quod dicitur in hoc mulieri ot heredi ejus pnrftari idem 
auxilium , id eft vtndicationem prardii alienati , feu revocationem alienationis . 
Hue vatde peninet I . fi pofl, infr. feJut. matrim. roortua muliere, hcrede ejus 
agente cum viro parenteve ejus , eadem in reitituenda dote fervari , quae ipfa 
muliere agente obfervari (blent: puta ut iisdem dicbus dos reddcretnr,ut mart- 
tus non damnetur in fblidum, fed in quantum facere poteft. Alias privilegiunx 
dotis , puta exaAionk fit hypotheca; , non transit ad heredem mariri , nifi fit 
filius /. ajfiiuis , %. 1. t vtrf. txctptis, C. qui potior, m pign. I. unit. C. tU 
privtltg. ia. 

§. ult. 

SI man tus uxore herede inftituta , ab <a fundum dotalem ltfgavcrit exrraneo, 
valet legatum fi deduclis legatis mulier inveniat in hcreditate quantum eft 
in dote : fi minus fit , mulier ex ea r c t i u crc poteft quod deeft doti , quad noa 
valeat legatum fundi dotalis , quod lege Julia alienari non poteft . Opponitur 
/. turn pater , §. qui iatalt , it Ugat. 2. fi maritus mulieri legatum reliquerit, 




doti , quia legatum miuus erat dote 

X. 14. 

Dixi in /. 19. it jut* itt. 

$. t fi mulitris. 

SI qui* mulieris nomine fundum in dotem dederit , dotalis fundus erif , per- 
iude ae fi ab ipfa muliere in dotem datus eflet : propter uxorem enim . id 
Tum.FIII.yol.il. M 



■' : A D T I T IT t V M i; 

eft dotis caufii , yidetur is fundus ad maritum pervenirTe , ex h. $. 
talis eft , qui nomine uxoris ad virom pervtnjt , ex caulk dotis fc 

§. mlt. 

SI fundum leajatum fibi dotis caulk muKer t repudiaverit , vd eriam fubftim- 
to viro oroiferit hereditatem , vel legat um , fundus erit doulis , id eft non 
definet cffe dotalis , quod repudiatum vel omiflum fit legatum , quia 
non videtur remit tere dotem , qux repodiavit legatum , vel omifit heredi 
fic filius, qui omittit hereditatem, non amittit legatum y l.fitio , it Ugat. t. 

L. 15. 



"pvOtale pratdium conftituitur traditione, ut bic,Cr /. 5. miir. folut. 
M J Finge maritus accepto prardio detail per litreras ad uxortm emifiks que 
habent vim pact. , ut bit . & 1. **i vpi!*, mtnisu /. Ptulus r*rWir , Jt 
libtrsl. cauf. dedaravit , id prxdium doti non lore . Poft hujusmodi litieras , 
prardii pofleflionem retinuit : in matrimonio vita ranela muliere, quo cafu dot. 
qai£ erat adveutitta , ceftlt lucro mariti , vir retinet prardium , quia mulier vel 
neres ejus ex pa&o actionem nou habet, ex b.l. Dots caulk paais deterior fie- 
ri non poteft; Cujtt. t 9. oif. 4. ^ 




Dtxi in Trypbomnwm lUn. 11. iifpmtm. 

■ 

L. fern. 

JuTis ahenano fundi dott^n^vjlet / /. <y psffim, tfupr. *. fcV. 

fed fi mortua in matrimonio muliere dos lucro mariti ceflerir, alienatio 
ex poft faclo convalefcit , & fundus emptori avelli non pot eft , ex h. I. & I. cum 
Ur , in!r. it m/msf. quia res recidit in cum cafum , a quo incipere potuit. 

. 

L. ult. in pr. 

Dixi ad /. it. lupr. it jur. da. 

y ult. 

COnftante matrimonio dos pot eft pennutari de re in rem , vel de re in pe- 
cuniam , feu rftimationem rei , ut h 'u , & /. fi m nmpturt , & f t <j. I. 
faur funium , dt jur. dot. I. fi mul'trr , it pttt. itttlib. Si mulier fundum in 

ott- 
ii interim 

- .fed potior eft fen- 

Javoleni. fruetus pro portione partis animation is non folutc virum ha- 
- , or reliquos mulieri reftiruturum , quia mora non poteft coerceri , ntfi 

pro modo delicti . Et hare eft vera fpecies 0. §. quam Accuruus omnino non 
eft ailecucus, etfi varias fpecies tenia vtt . 



dotem dederit, 01 pacia fit, ut pnrrtita arftimatione fundum reciperet , & 
lier fit in mora folvendr partis arftimatiouis fundi , fruerus tot i us fundi ini 
percept os ad virum pertinere Labeo ait , in pnenam morar : fed potior eft 
tentia Javoleni, (ructus pro portione partis arflimationis non folurat virun 



AD 



Digitized by Google 



SOLtJTO MATRIMONIO DIG. 



AD TITULUM 

a 

Solute matrimonio . 

DIG. 
L. i. 

DOti c crab, id eft dos, temper & unique prtedpua eft, nam & reipa- 
Mice intereft dotes mulieribus confervari , publice intereft dotes rauliert- 
bus fatvas efle , propter quas nubere poflrat y /. 2. fupr. de fur. dot. publice 
intereft mulieres efle doutas , ut inveniant vtrum ad fobolem procreandacn , re- 
plcnJamque liberis civiutem , quia femitur indotata* vix inveniunt vimm y /. 
mlt. $. 1. fKd in fraud, end. Doaum cauia feenper & unique prxcipua eft , 
multa fingularia btroduda funt favore dorium . Ut dos nudo paeto conftituitur 
fine ftipalatione y I. ult. C. it dot. promiff. licet ex nudo pado a&io non o- 
riatur . Dotis daiioni ineft tacira ftipulatio de dote reddenda, 6c tacira hypothe- 
ca ,• /. Mb $. t. & i. C. de ret worn. ail. Dotis datio poteft conferri iu ar- 
bttrium alrerius, vidctur enim coilata in arbitrium booi viri,quod Temper cer- 
tum eft y /. turn pojl , §. genet , fupr. de fur. dot. I. 3. C. de dot. promiff. Le- 
ge Julia fundus (totalis alicnari non poteft y /. 1. fupr. de fund, dotal, inji. quib. 
a/itn. lie. vet mm, in pr. Coii'.tante matrimonio dos repeti poteft ex caufa , 
C. de jut. dot. Mulicr in dote przfenur ceteris creditoribus etiam anteriorihus , 
perfonalem vel hypothecariam aflicnem habentibus y /. affiduis , C. qui potior, 
n p'tgn. Doti repetendz compenfatio non opponirur /. unit. §. m*m( , C. de 
n't uxor. aft. In ambiguia benigna inrerpretatrone pro dotibus rcfponJere me- 
lius eft y /. in ambigmt , fupr. is /'«r. *»r. Dos data ante nupttas non poteft 
repeti , donee fpes eft nuptiarurn y /. quod Servius , de couditt. tauf. de*. at 
diifolvatur fpes nuptiarum . 

X. 2. 

QOluto matrimonio dos reftituenda eft mulieri, ex init.h.l. Plant in Sricboi 
O ( »• 3- 50. ) Uxtr'tn fit reddenda dos divortio I Et hoc eft quod dixifle 
fertur Antoninus Ph. qui cumFauftina uxore , Anroniai Pii nan, imperium ac- 
cepcrat, de ea repudianda admonitus, ft uxorem dim 'tttimut , inquit , redJemut 
*y dottm, ut legitur apud Capitolin. in ejus vit. ne mulier indotata fit : ne« 
oogitur maritus earn alii ab initio ftipulanti promittere , id eft fi pater vel ex- 
traneus . qui dotem dedit, ftipuletur , earn fibi vel alteri reddi , non cogitur 
cavere de reddenda dote alteri. Ratio dubitandi erat, quod fi pater vel extra- 
neus in dote danda ftipuletur dotcm alteri reddi , pafium valet , quia unusquts- 
que poteft ab initio legem diccre rci lux y /. 7. /. ob ret , $. 1. de pail, do- 
talib. I. unic. $. atctdit , C. de rei uxor. ad. I. 9. C. de pad. convent. Ergo 
fi pater vel extraneus, qui de fuo dotem dedit. in dote danda ftipuktnr alter} 
dotem reddi, ibluto matrimonio maritus compelli poteft alii quam uxori do- 
tem reddere : verum quidem eft , quod fi pater vel extraneus , qui dotem dat 9 
initio dotis dandar ftipuletur alteri dotem reddi , acbone ex ftipulatu maritua 
compel 1 1 poteft alteri quam uxnri dotem reddere , quia quisque legem dicit rei 
fine : fed hie non agitur de ftipulatione facia initio danda* dotis , fed ftarim port 
dotcm datam . Igitur fi pater vel extraneus , qui dotem dedit ab initio , in do- 
te danda ftipuletur alteri dotem reddi, valet ftipulatio , & foluto 

M i j 



ox ADTITULUM 

maritus eompellitur dotem redden; alteri , quam uxori. Sed C ftjpulatio fiat 
ftarim poft dotem datam , Iket ab initio fieri videatur , maritus non compelli- 
cur alii quam uxori dotem reddere, quia ftipulatio de dote reddenda alteri non 
valet, m(i interveniat ab initio in ipfa dote danda: maritus ex ftipulatione do- 
tem ftipulanti alteri reddi ftatim port dotem datam , non tenetur alii quam 
uxori dotem redder* , nifi hoc ei nihil noceat . Nihil tarn naturale & arquura 
eft, quam mihi tribui quod mihi prodeft , & alteri non nocet ; /. 2. §. item 
Varus , de Mi}*. & aqu. pluv. arc. I. in creditor! , dt evift. I. refcrrpta , C. dt 
pretib. Imperat. offerend. Si enim maritus quid incommodi fufpectum habeat , 
non eft coeendus alii quam uxori ftipulanti promittere dotem reddi : debitor 
invitus ex aelegatione non cogitur mutate crechtorem ,• /. 1. /. nec creditoret , 
C. de novat. nifi ex caufa dotis , fi wter vel exrraneus qui dotem dat ftipule- 
cur ab initio dotem alteri : multa fingularia contra jus commune introdu&a 
funt favore dotium. 

quad fi in patris . 

MOrte viri vel divortio foluto matrimonio dos rertituenda eft mulieri , 8c 
dotis i£ho datur mulieri fob , fi fit fui juris , putt fi fit foluta patria 
poteftate morte patris vel emanciparione t ** init. b. I. 1, umc. §. vtdeammty 
C. de rei uxor. eft. Et (ilia quamvis patri heres extiterit dotem repetit , fed 
jure proprio , quia dos non invenitur in hereditate patris , fed in bonis filiar y 
/. pater filiam , ad leg. falcid. I. fi fccius , pre foe. I. 4. dt collar, km. I. t. 
$. ult. de collat. doth . Soluto matrimonio , patri fir filia? communis eft aftio 
de dote , pater repetit dotem adiuncla perfona filiar , volente & confentiente fi- 
lia, duobus cafibus, fi dos fit profeclitia , & filia lit in poteftate patris, ex h. §. 
/. filia, C h. tit. Quod fi dos fit adventitia , puta profeda a matte vel avo 
marerna , fola filia agit de dote ; /. Cains , infr. b. tit. & ei agenti pater de- 
bet confentire ficut in ceteris bonis adventitiis ; /. ult. 1. C. de ion. qua 
liber, auth. quod locum , C. de collat. Dotis aflio communis eft patri & filia; 
utroque cafu , fi dos fit profeclitia , & fi filia fit in poteftate patris , quafi jure 
focietaris : fi gener focero dotem folverit ignorante filia non liberatur , nifi ratum 
habuerit , quia in caufa dotis filia eft particeps & quafi focia obligationis patris,* 
/. qui homtnem , $. fi gener , de fofut. Dos eft proprium patri mow urn mulieris, 
dos eft vice legitime , reprafentatio fc legitimar . CefTat hare communio adio- 
nis quibusdam cafibus, & pater agit de dote fine confenfu fiKar , puta fi ftipu- 
larus fit in dote danda dotem fibi reddi ; I. quotient , infr b. tit. aut caulam 
contradicendi filia non habeat ; /. dotem , infr. h. tit. I. ft ut pTfipoms , C. at 
nupt. Aliquando filia fola dotem repetit , puta fi pater ftipulatus fit dotem red- 
di in unum cafum mortis , vel divortii , & altero cafu matrimooium folutum 
fuerit ; /. fi cum dotem , in pr. infr. h. tit. Item fi pater abiens vel furiofut 
fit , vel tarn turpis perfona , ut verendum fit , ne acceptam dotem confumat { 
d, I. fi turn dotem , /. filiurf. fupr. dt pruurat. 

$. voluntattm . 

SOluto matrimonio pater non aliter dotem repcterc poteft , quam volente & 
confentiente filia . Ex refcripto Antonini filia videtur confentire patri , nifi 
evidenter contradicat. Nec obftat /. Titia , infr. b. tit. patri non datur aftio 
de dote nifi probet filiam in fua poteftate efle, & confentire: fatis euim con- 
fen tit filia, qux non contradicit y /. in adoptiouibus , de adopt. Pater quoque 
CX voluntate filiar agere videtur, fi filia furiola fit, confentire creditur,qur non 
poteft contradicere propter demenriam : dotem voluntate filia: recepifle videtur 
pater, fi caofam cootradiceadi filia non habeat j I. dotem t infr. b. tit. filia fu- 

rio- 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMONIO DIG. n 

riob patri dotem repetenti con Urn tire creditor, quafi voluntatis reliquus m fu- 
rioft manentibus ; t. patrt furkfo, dt bit qui fui vel slim, jut.fuut. Contori 
furiofi datur aftio negotiorum geftorum advcrfus furiofum , quafi ex mandato , 

}|uia furiofus mandafle videtux ; /. j. $. ttfi furiofi , dt negot. gtfl. Pater furio- 
i eft vice curatoris /. ult. C. da curst, furiof. Sed fi abfciu filia fit . fane 
mentis fc. patri non datur edio de dote , nifi caveat rem ratam fiham nabitu- 
ram. Pater quad extrancus , fi agat de dote abfente filia , tenet ur cavere de 
rato , ot bic, & I. * ) fi cum dotem , fi patri , infr. b.tit. I. run folum, §. 
fi dt dctt , die procur. quia nemo eft idoneus defeofor rei aliens line fatisdatio- 
ne ; /. « » ?**f ijj. §. i. <fe /{./. /. qui propria , §.2. </* procur. Si genet 
focero filia ignorante dotem folverit , non liberatur , Dili filia ratum habeat,- /. 
aui bomimrm , §. /1 £«wr , dt feint. Soluto matrimonio fi pater furiofus fit , 
itor ejus, voluntate filix, dotem petere poteft : fi curator abfit , filia* agcrc 
ita ut caveat de rato; /. fi cum dotem, §. fi fohttt , infr. h. tit. 

*- 3- 

MOrre viri vel divortio foluto matrimonio , aflio de dote communis eft 
patri & filix , quia dos eft patrimonium filix , vel dos eft quafi com- 
munis patri ot filix , ex h. I. & I. fi cum dotem , §. 1. infr. b. tit. I. j. §. 
ergo tttam , dt m'morib. Non folum autem fi dos judicio petatur , fed & ft dos 
ultro folvatur, utriusqoe voluntas requiritur , quia patris intereft , ne fi filia 
dotem acceptun ferat vel confumat , itemm cogatur earn dotare. Itaque folo- 
tio fada uni non poteft nocere alteri , alter alterius conditionem deteriorcm fa- 
cere non poteft : fed fi dos patri foluta fit , qux ad filiam pervenerit , a&o de 
dote utriusque tollirur , ex h. I. quia patri confenfifle creditur , qua* poftea do- 
tem accepit : plus eft faclo ratum habere , quam verbo . Idem dicendom eft fi 
likat ob juftam caufam dos foluta fit j L quaanit , I. fi cum dotem, $.1. infr. 
k. tit. Sed St fi fiJiaf. quar liberam peculii adminirtrationem habebat . ex pecu- 
lio dotem dederit , dos ei rede folvitur quafi a peculiari debitore .* /. fi fitisf. 
dt fur. dot. Dotis aftio eft communis patri & filiae , non jure dominii , nou 
ut dos fit communis patri & filix jure dominii , led exigendi feu exa^tiotiis ju- 
re , ut communis patri & filiar fit aflio de dote ; /. & btrtdi , $. t fiiiff. d* 
p*(i. Si pater fit in mora aeendi , etiam filiae datur aOio de dob; y new. 97. 
auth. quod locum , C. de cdtat. 

X.4. 

SOIuto matrimonio a&io de dote communis eft patri & filix , fed pater noo 
poteft minuere dotem in fecundis nuptits ; nov. 97. cap. 5. tuth. fed quam- 
vit , C. dt ret uxor. ad. Si pater divortio foluto matrimonio , fine confenfu 
filiar, a viro dotem exegerif,& eandem alii viro ejus filix nomine dederit, uti 
debet, & mortuo parre filia cum priore viro de dote agat , exceptione doli 
mali repellitur, ex h. I. quia dolo facit filia, quae port dotem folutam patri , 
ipfius tacito confenfu , runus agit de dote , maxime cum pater eandem dotem 
vel ampliorem in fecundis nuptm repetiit y /. dotem , infr. h. tit. vel fi filia 
beres patri extiterit , vel ex teftamento legatum accepcrit xquale doti ; I. fi 
turn dotem , §. fi pater , infr. h. tit. 

L 5. 

FRuflus dotis pertinent ad marirum a die contra matrimonii , fi onera 
matrimonii fuftineat; /. fi it qui Sticbum t $. 1. fupr. dt jur. dot. I. pro 
oncribut , C. tod. fru&us ejus anni , quo matnmonium divortio folutum eft , 
dividuntur inter virum & uxorcm pro rata tempons , quo matrimonium rtetit 



94 AD TITULUM 

«o anno. & quo oaera marrimonii fuftmnit ; I. fru&ut \ tot tffit , tab. h. tit. 
L unk. §• t 9. w/. fti & novtjfimi , C. it rei uaw. aft. Et fi port nuptias 
dos cooftitutt & tradita fit , frucrus dotis pertinent ad maritum pro rata tem- 
per is ejus anni , quo divortium (actum eft , computando uon a die contracli 
matrimonii, quia irudus dotis noo retro tranuntur ad tempus contracli matri- 
ii , & non adquiruntur marito aiitequam dos conftituta clfct , neque a die 



conltttutz id eft promilfa; dots , fed a die quo primum dotale pra-dium 
xutum eft , id ell a die traditionis f»flefllonis ;«*./. Dotale pnrdmm 



itituitur non fola cootentione , fed tnditione , quia 
dominium in maritum ; /. dotslt , §. imtlt y fupr. it fund. ittal. Cujtc 14. 



SI fundus dotalis ante nuptias traditus fit, in divifiooe frucluum, qua fit in- 
ter virum & uxorem pro rata anni , quo divortium facium ett, annus com- 
putatur a die nuptiarum . Fruiius dotis pertinent ad maritum a die nuptiarum 
ad tempus divortfl : fi ante nuptias fundus dotalis traditus fit, irucrus pcrcepti an- 
te nuptias augent dotem , & divortio faSo fruclus ante nuptias percepti rerti- 
funt mulieri quafi pars dotis , ex h. I. & I. fundus 51. ft mil. trcife. L 
r , §. ante , inlr. it u/ur. Idem dicendum etfi matrimonium non 



firtat , puta It minor 12. annis ducla fit , propter onera matrimonii , quz fu- 
ftinuit: & hoc lege municipali Bonooi* fcrvari ait Accurf. hie. 

L. 7 . 

FRucrus intelliguntur dedudo fumptu frucluum quanendorum it colligendo- 
rum gratia fafb : qux regula locum habet , non folum in dote , led & 
in omni fniduum computatione; /. videtm ut , $. item fi 14. /. quod in {ruths* 
it u/ur. I. fundus , qui , fupr. ftmil. trcife. I. t. C. it frutt. & lit. exfenf. 
etiam fi a rualx fidei potTe/fore percepti lint ; /. t fi a domino , J. ult. it pe- 
tit, htrtd. I. iomum , C. it ret vmdit. quod Scarvola refert & ad mariti St 
mulieris impenfas : fruclus intelliguntur deduclis fumptibus utriusque , quia dos 
fervire debet oneribus matrimonii ,• /. fi it qui Stithum , §. 1. it fur. iot. t. 
pn tmtrilus , C tod- nam fi mulier pridie vindemias . id eft kalendas feptem- 
t>rii ? fundum in dotem dedit , & port vindemias , id eft kalendis octobris, a 
marito divertit , undecim dumtaxat mciiftum fru/Kis mulieri reftituuntur , & e 
fru&ibus impenfie deducuntur antequam portiones frucluum fierent, ex mit.h.l. 

$. Papinianus , alias $• i'tvortio . 

FRuclus fundi dotalis dividunrur inter virum 6t uxorem pro rata anni quo 
matrimonium ftetit , ut in cafu b. $. fingc mulier tempore vindemiar, id 
eft kalend. oQobris , fundum in dotem dedit , mox mam us collegit vindemiam 
& kal. novembris vmeam locavit, matrimonium divortio folutum ett fuprema 
die januarii , atque ita matrimonium ftetit quatuor menfibus tantum : quxritur 
an maritus pofllt retinere integros fruclus vindemiar , quos percepit , & pmerea 
quartam partem mercedis locationis , pro rata temporis , quo matrimonium ftetit 
a die locationis? Papinianus ait, iron retinere: quod colligit ab abfurdo, nam 
fi mulier kal. OSobris vincam in dotem dedit , & maritus collegia vindemia 
altera die divortium fecit , an retinebit integros frueius -vindemiar I minime . 
Itaque fruclus vindemiar , & quarta pan mercedis locationis , confundi, fen 
commifceri , & una computationis ratio haberi debet , ut ex ea fumma tenia 
viro relinquatur. Fruclus dotis anni noviftimi , quo matrimonium folutum eft, 

dtvi- 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMONIO DIG. 9J 
dividaotur inter virum & axorrm pro rata anni , quo marrimotiium ftetit ; I. 
turn in [undo , §. f l- vtrf. dtvtrtio , it fur. dot. I. fi marito , k. ult. h. *th. 
I, wtk. %. t 9- verf. fed & mvifimi , C. dt rti tutor. aft. atfi aliod convene, 
rit /. pm. dt mc7. dotal ii. Alciat. paradox, lib. a. (A i. Duaren. y;**. 
I. cap. «/>. Cu/ac 14. #*/. ». DonelL * /nr. m*/. Itkr. ,4. ^ 7 " 

J. t tonttario. 

Econtrario fi mulier lefta vindemia . puta kat. oclobris ftatim fundum vi. 
re b dotem dederit , ck vk cum fundum locavit kal. raartiis , ( Locatie- 
nes prordiorum fit ve&igahum fieri folebant kal. martiis > eodemque die penfio- 
aec mferri moria erat , ut tic , & I. dtfxntlo, fupr. dt mfuftuB. I. Cxfar , dt 
publitan. Macrob. 1. Sattmtal. 12. ) & divortium fecutufn eft kal. aprilis, ac 
que ira matrimooium ftetit uoo menfe rantum a loeatione , a traditione fuiidt 
dotalis (ex menfibus : quarritur , an marirus ferat tan rum 1 a. partem mercedis 
locations , pro rata urn us menfis , quo matrimooium ftetit a die locationis , an 
fcmiftem pro rata tem ports , quo fundus dotalis rait ? Et Papioianut ait , ma. 
riuim retioere femifTem , quia frutfw non dividuntur inter virum & uxorem 
a die locationis, fed a die tradition* fundi dotalis ,- $. Pepimanxs , fupr. A. /. 

$. item fi t wtjfts, t §• apfartt. 

MUIier perceptis vindemiis ftatim fundum in dotem dedir,&vir com fun- 
dum locavit kal. martiis . fub ea leae , ut fruAus ejus anni . quo di- 
vortium fafhim eft , colooum , id eft conduitorem f qui nummis oonduxit, qui 
proprie colon us dichur ; /. t fi nttrttt , $. vis major , fupr. loeat. fcquerentur* 
poftea & ante vindemiam Ibiuto matrimonio ^ merces locationii medium ve- 
iiiet in computatione , in divifiooe fruAuum ejus ami , qua* fiet inter virum He 
uxorem , cum fpe futune vindemia,- : merces locationis eft vice fruftuum / U 
dt htrtd. petit. Fruclut , quo* mulier percepit antcquam miberet , 
ia contributioaem , quia fruftut funt mulieris , fri&us non font 

$. ob donations. 

aria; 6ebat retentio ex dote ob res donatas a viro uxori , vcl 
ob res a moras ab uxore . ut rradit Ulpian. libr. rtt. tit. dt dotibtu % 
9. Hoc jure ob res donatas vel amotas , fructus e fundo dotali percepti a viro 
polr vindemiam compenfarj potTunt ; y. rti judicata , $. 1. infr. h. tit. Hodie 
ax conftit Jufriniani , fublata aflione rei uxoriar . & convert in aaionem ec 
flipulara de dote, retentio dotis non fit ob res donatas uxori , quia non valet 
donatio, fed marito , qui res dona v it , datur dire3a in rem actio, vel utilis, fi 
res extent / /. fi dontts , /. utter marito , I. fi mulitr tx pttunia , & ftq. dt 
don. imrr vh. (5* uxor, vel condiSio fine cauta / I. fi fponfus , §. ult. & I. 
fro. tod. tit. Neque ob res amotas fit retentio ex dote , quia marftus habet 
actionem rerum amotarum , & retentio fit ex dote tan turn ob impexuas faClas 
in res dotales ; /. «aw. $. tattot , C. dt n't tmor. ail. 



.none rei ux 



$. quod in anno , t & rm pluribttt , ^. tttm fi . 

FRuftus dotis dividuntur inter viram & uxorem pro rata anrti , quo divot* 
tium faflum ert,fi fundus dotalis talis fit, qui fruclus ferat fingubs annis , 
vel pro rata (emeftris tem pom, fi fundus bis ferat trufius, ut contingit in to. 
<is unguis , vel pro rata quinquennii , ut in filva cardua , quia filva csdua 



9 6 AD TITULUM 

qufato qnoque aono csditnr: quod fi ager locarus fir in quinquennium , ot ma- 
ris erat ; /. fi m lege. §. colmms , /. i 



item qum'ttuT , $. f U pr. lacat. I. fi 
qms t »ec cauftm , i. de rtb. ertJit. fi in location* agri convenit , ut fu- 
per id eft ulna annuam mercedem . qufato quoque anno aliquid amplius prte- 
ftarctur , puta plauttrum ligni , fa diviliooe fructuum inter virum & uxorem , 
id quod amplius eft dividetur pro rau quinquennii . 

§. non folum, f §. in fervo , §. de penfionibus . 

IN divifione frucluum dotis inter virum & uxorem pro rata temporis , quo 
ftetit marrimonium , non folum veniunt fruclus naturales, puta frumentum, 
hordeum, vinum , fed etiam foetus pecoris , lana ovium : fi enim maritus oves 
proximas panui , vel tonfura? , in dotem acceperit , port partum & too fa ram 
earum divortio (aclo , percepti fruclus non dividumur inter virum & uxorem , 
fed manent apud maritum , ratio enim horum frucluum habetur in diviConc 
frucluum , toto tempore quo curantur , non quo percipiomur , id eft hi fruclus 
pertinent ad maritum , vel ad mulierem , non inipeclo tempore quo percipiira- 
tur , ouo foetus nafcuntur , quo oves rondentur , iulpeclo tempore curat non fo- 
lum oebeniur marito pro oneribus matrimonii , fed etiam pro cura pecoris & 
ovium , t ex A. J. nonjolum . In divifione frucluum. veniunt etiam opcrar fervo- 
rum , pro rata anni , quo matrimonium ftetit , fi in annum forte eorum opera; 
locara: funt, ut opera; in prateritum , open prarteriti temporis pcrtiiieant ad 
maritum , port divorrium autem pertineant ad mulierem , f ex h. $. in fervo . 
In diviftonem veniunt & penfiones pnediorum urbanorum , ficut & rufticonun » 
ex h. \ $. dt penjumibus , quia penfiones ardium font loco ftufioum ; /. 
dei, infr. de bred, petit. I. pftdiorum , de ufmr. 



Ql uxor fundum viro in dotem dederit , isque inde arbores deciderit ,fi he is- 
O bores fint in fruclu, puta arbores carduat . Siva carina eft in fructu ; l.quh 
t Nihil fa fundum 40. %. runt fundum , dt amtrah. tmpt. vel cremiales feu gremiales t 

ffalm 142 S 11 * dicunrur cremia ; /. tigni . §. 4. dt legtt. 3. & p/aJm. t 142. Divortio 
11 r ial" * •rbores, quar funt in fruclu , cedunt lucro mariri pro rata temporis , quo 

vero toi 4. matr ' mon ' urn ftetit: quod fi arbores non funt in fruclu, puta imports arbores, 
cPa me a ta "P* ^ unt P* 1 * ' un( ^ » mar ' tus nas arbores deciderit, tenetur mulieri aclionede 
cremium a ™ te » ' un<lum deteriorem fecerit : & fi vi tempeftatis deject ar fint . non 
cedunt marito, non maeis quam fi thefaurus fuerit inventus in fundo, fa fniftu 
non computabitur : quod non eft fa frufiu ad maritum non pern net y /. unit. 
§. cumtfue , C. dt ret uxor. oQ. Sed pars thefauri dimidia remtuttur mulieri t 
ouafi fa alieno inventi , ut in bee cui con;unge /. numquam , §. tbtfatms t 
de edquh. rer. dentin. 

§. fi W , t §• ftd fi mtifodin* . 

LApidiclia non funt fa firuAu, nifi lapis vel m armor ibi renafcatur: fi ma- 
ritus in fundo dotali lapidicinas marmoreas in venerit , vel fundum fructu o- 
fiorem fecerit , fic enim legendum pro & fundum fru&uoftorem fecerit , quia 
lapis non folet ibi renafci , m armor quod ibi carfum , neque expo rra rum eft t 
mariti eft , licet non fit in fruclu , pro fruclu habetur ut adquiratur marito t 
propter operam & impenfam exbibitam in aperiendis St cffodiendis lapidicinis , 
fit tmpenfa non eft ei pnrftanda, quia deducenda eft de fruclibus vel quail fra- 
clibus , quia m armor non eft in fruclu , nifi tabs fit lapis ut ibi renafcatur , 
quajes funt fa Gallia & Afia t , ex h. £ fi wr, de quo Plin. Ubr. jt. c*p.i%* 

fed 



Digitized by Google 



S O L U T O MATRIMONII DIG. .'97 

fed fi cretifodinae , auri vel argenti fcdinat fint in fundo dotali , in fiructu ha- 
bentur, t ex h. tretifoditu . & fruclus ex his percepti veniunt in divifio- 
ne inter virum & uxorem pro rata anni, quo matrimonium ftetit : bis conjiw 
gc /. ult. fupr. dt fund, dotal. 

%. interdum. 

IN divifione frucluum , qux foluto matrimonia fit inter virum & uxorem , 
pro rata anni, quo matrimonium ftetit, veniunt non tamum fruSus perce- 
pti a mar-to , fed ctiam fruelus ftantet , id eft pendente* : qua de caufa (1 mu- 
lier fundum dotalem recipiat ftanribus fruflibus , marito cavet de fruAibus , id 
eft de fructibus reftituendis pro rata temporis, quo matrimonium ftetit . Inter- 
dum maritus fundum omnino reftituit cum fructibus , cum fc fructus pendente* 
funt , quia pas fundi eflc intelliguntur ; I. (rutins 44. de rei vinditxt. hoc ca- 
fu, ut coniulatur marito, a muliere cavetur de fru&ibus cum percepti fuerinc 
reftituendis, pro rata anni, quo matrimonium ftetit. Internum maritui rorum 
rennet & nihil refti;uet uson , nempc fi non plus erit in fruSibus perceptis v 
quam pro portione, id eft pro parte anni, quo matrimonium ftetit, cum retine- 
re oportet: interdum vcro partem reddi , li plus recepit , quam retinere eum 
oportet, pro rata anni, quo matrimonium ftetit. Si vir in quinquennium fun- 
Hum dotalem locaverit , 6c poll prtmum forte annum divortium intervener^ t 
non alias mulieri fundum reddi oportet , quam fi caverit cum indemnem prar- 
Itare adverfus condu£torem , n quid maritus prater unius anni locationem da- 
mnatus fit : fed & maritus mulieri cavere debet , quidquid prarter primum an- 
num ex locatione conlecutus fuerit ei reftituturum ; /. t fi fitiof. §. tilt. infr. 
h. tit. Cujac is- cif. ii. Quod in marito dictum, ejusdem juris eft , fi cum 
focero , vel heredc alterutrius , id eft patris mariti , vel mariti ipfius , qui pa- 
ttern non habet, agatur. 

i ult. 

"TNlvortio foluto matrimonio fruihis dotis dividuntur inter virum & uxorem 
_LJ pro rata anni, quo matrimonium ftetit. In divitione fnnftuum fruSrus in- 
telliguntur deduitis impendiis frucluum quxrendorum & colligendum caufa , 
puta agri arandi ferendique caufa , in turelam id eft refectionem xdiheiorum , 
vel curatiooem fervi xgri ,- /. ouod in fruRus , de ufur. I. 3. %. ult. /. pen. 
de mpenf. in res do-ul. fx3. dedudlis fumptibus e mercedibus locationis xdifi- 
ciorum , vel ex operis feu mercedibus opera rum fervorum , ex /;. §. ty I. unic. 

cumaue ex flipulxtu , C. de rei uxor. ad. Cujac 15. obf. ?6. Sed cum ma- 
ritus fruelus totius anni retinet , puta foluto matrimonio anno expleto , hx 
impenfx non petentur, quia prius deducuntur e fruclibus : fi maritus neceflariag 
impenfas fecerit, puta in nova: villa.- cxtruclionem , vel in vcteris fine culpa 
fua collapCr reftitutionem , ejus impenfx pctitio datur marito.. Idem juris eft 
fi maritus paitinum feu pallinam inftiruerit , quod genus impenfx eft neceffarium 
vel utile; /. impenfx , $. 1. de V.S. i ftmptr , §. t. q*od vi aut flam . Pa- 
ftinare eft planum, fodere: pallinario Accurfio hit eft plantatio arborum juxta 
ripam fluminis,ne terra labatur. De paftinatione ColumelJ. ltb.$. txp.13. & 14. 



I. 



SI fundus in dotcm datus fit , in quo lapis csdifur , -id eft cxdi folet , & in 
fruclu habet ur , lapidicinarum commodum ad maritum peninet , quia licet 
lapis non fit in fnjftu , fi non rcnafcatur, tamen lapidicinarum commodum ex 
re percipi folitum in fniftu habctur /. item fi fundi , 2. fupr. dt nfufruR. 
max i me quia palam fit, fundum eo aoimo datum, ut ifte fruclus ad maritum 
Tom. mi. Vol. II. N 



9 t AD T'T T U L U M 

prrtlneict , nlfi eontrarlam volontatem in danda dote dcclaraverit mulier , et 
tnh. A. /. Pactum , quo conveners inter virum & uxorem , dc lapidicinarum 



commodum ad man nun pertmeret , valcre poteft » fi alios frudus hide marina 
percipere poruit : alias pa&um non valet ; A 4. fupr. dt pad. dotalib. ne dot 
fit fine fruftu. 

§. quod in ftmentem . 

* 

"N divifione fruftuum , qua? fit inter virom & uxorem divortio tac%o , fum- 
. ptus cultnrar & feminis prius deducuntur e froftibus ; /. pnx. $. ult. fupr. 
quod m fruBmt , fupr. dt ufur. , Qpod in fementem crosarum eft , fi meltis 
non refponderit , ex vindemia ejusdem anui deducendum eft , quia licet diverfat 
t al A 7. & <»« fpecies fruanum , totius anni unus frufitus eft # - A hattcnut , dt \ ufufrmB, 
v. fi facit . * ***** P°™ /** 

I. 9. 



s 



M' 



I mulier merit in mora recipienda? dotis , maritus in ea non pneftat culpa m, 
O id ell neeligentiam > fed dolum dumtaxat , ne fafio , id ell mora , mulie- 
ris , agrum ejus in perperuum colere cogatur , ex b. /• Maritus in rebus dota- 
libus prarllat dolum & culpam ,• /. etiam , §. 1. infr. b. tit. tamen fi mulier 
moram fecerit in reeipienda dote , maritus ob dolum tantnrn non ob culpam 
tenetur t tx h. A Sola oblatto rei debirac liberat debttorem , fi poll oblario- 
nem pecunia debira prrierit fine culpa debitoris y A qui t dtctm , dt /tint. 
Alias Tola oblatio non liberat debitorem , uifi fecuta fit obfignatio,- 1, accept am, 
C. dt ufur. A obfienttiont , C. dt folut. Fcufhi? tamen , qui perveniflent ad vi- 
rum, redduntur. Maritus poll moram mulieris impune pored inculrum fundum 
omitterc ut alienum y A venditor tx hertditatt , dt htrtd. vsnd. fi tamen fun- 
dum colat tenetur reftituere fru&us quos percepit. Alia eft caufa heredis,a quo 
fideicommiflum petitum iton eft, fruous enim, quos percepit culpa non peten- 
tis fideicommiffarii , non cogitur ei reftituere ; A mutter , $. fi berts, ad Trt- 

I~ to. 

'Ortua filia in matrimonio , dos profe&itia redit ad patrem , five filia roe. 
. rit in poteftate parris , five emancipata , ex init. h. A A filia mea , infr. 
Tt V. fi fa- A. tit. A Jure t fuceurjkm , dt fur. dot. A tt 5- /**■ ^* ^oa. int. vrr. tT 
cit.Et add* -for- A peter , dt evict. A unit. J. vide emu f , C. de rei uxor. atl. Et quod ait 
A 5. infr. dt 4- A. ri/. de filiaf. obtinet etiam in filia emancipata , quia emaitcipatio , quae 
eft beneficium patris, non debet ei nocere,non debet converti ad iniuriam pa- 
tris ; A impubtri , dt aim. tutor. Quod fi filia . qua- nupta erat , & dotem a 
patre profe^ram habchat, capta fit ab boflibus, & a pud eos deceflerit, perinde 
obfervanda funt omnia , ac fi nupta deceffiflct , & dos a patre profe£h reverti- 
tor ad patrem , etiam fi captivitate in potentate patria effe defierit , ex quo 
erat ferva hoftium , dos profeilitia redit ad patrem perinde ac fi filia in matri- 
monio & in poteftate patrts deceffiffet , quia licet captivitate folutum fit ma- 
trimonium , & pania poteftas , ex t h. A A fi quit fit , infr. b. tit. A in bttlo y 
medio tempore , in Jin. dt capt'tv. & poftlim. rtvtrf. fWtione legis Comeliz 
fingitur decefiiffe primo captivitatis momento , prxambula hora captivitatis y A 
Jtx Corntlia , dt vule. & pupill. fingitur decefiuTe in civitate , & confequen- 
ter in matrimonio , & in poteftate patris . Alter cafus eft , cum filic argr* in 
hoc re pud i urn mifit maritus , ne dos ad patrem rediret , filia mortua poft (fi. 
vonium patri datur utilis aAio dotis recupetindx aaufa y d. A filiet . 

f.)5 



Digitized by Google 



SO LU TO MA T ft I M O N I O DIG. 9? 
$. fi wr. 

MOmii in matrimonio uxore , dos adventitia cedit lucre mariti : quod fi 
vir oxoiem Occident , dotis actio dator heredi bus axons , iicc enim a> 
nuum eft, virum ob racinus fuum lucrrfacere. St maritns uxorem necaverit do- 
tem amitrit : idem juris ell , fi uxor mariti culpa periit , forte quia medicum 
non adhibuit , vel imperitum ; /. 3. it his qu* mi iniign. /. q uei fi nelit , 
4. fi mencipium , it titl. tii8. I. ntcere , dt libtr. egmfc. Idem e contra rio 
ftatuendum eft , fi uxor virum Occident , in ut non lucretur donationem pro- 
pter nuptias. 

I. 11. 

SI mulier fcieas rem alienam in dotem dederit , divorrio foluto nutrimooio. 
ei datur actio de dote ad rem repetendam , quafi foam dediffer , ex b. I. 
& I. turn fpenfus , dt publicum, in rem eti. & fnnffoj dotis dividuncur inter 
virum 6c uxorem pro rata anni , quo divortium faduaj eft , ex b. I. 

L. ii. t O 13. 

MAritus de dote non tenetur m folidum, fed in quantum facere poteft de. 
dutlo ne egeat , ex h. I. I. fitnt qui , & ftq. de re iuiicet. I. m ten* 
Jemnet'tent , dt R. J. Hac exceptione non utitar maritus , fi dolo fecerit , nt 
folidum prxftare poffit /. euem , §. 1. infr. b. tit. Ex conftit. D. Pii , ma- 
ritus fi de dote conveniatur , tenetur in quantum facere poteft : ted fi conve- 
niatur ex alias conrraftibus , puta qui delegatus eft uxoris creditor! , in folidum 
tenetur ; /. Ntftmius^dt re /edit. Si maritus conrtituerit fe foluturum dotem, 
quam debet , in folidum quidem tenetur ex cooftituto , fed uxori in quantum 
facere poteft condemnatur / /. quod ft meritut , dt cenftit. pec en. Maritus de 
dote non tenetur in folidum , fed in quantum facere poteft , propter reveren* 
tiam maritalem : verum tenetur cavere de pra-ftando folido , fi ad meliorem 
fortunam pervenerit , quinimmo tenetur in folidum , fi dolo fecerit , ne folidum 
prxftare poftic ; I. aw. %. turn tuttm , C. dt rei uxor. 08. Si dos filiof. data 
fit , pater filii nomine cooventu* actione de peculio , tenetur in folidum , fi 
dolo fecerit , ne dotem , que erat in peculio , folveret ? - /. m bone fidti , dt pe- 
at I. Hoc benefkium non datur extraneo heredi mariti , quia beoencium perio- 
nale eft , non egreditur perfonam , fed datur heredi patris fi fit e libera / /. 
eti*m t infr. b. tit. non datnr heredi extraneo ; l./dtndem t dt rt jud'ttet. He- 
ra mulieris , quisqnis fit , folidum non exigit a marito , fed quatenus facere 
poteft . 

L. 14, 

BEneficium , quod com petit marito , ne de dote teneatur ultra id quod fa- 
cere potell , non datur heredi extraneo , quia eft perfonale non egreditur 
perfonam ; /. t. §. plane , dt confiit. Princip. Quod fi defenfor , id eft procu- 
rator vel negotiorum geftor abfenm , conveniatur adione de dote , non damna- 
tur , nifi in quantum damnarctur maritus fi conventus effet , id eft in quantum 
facere poflet \ ex b. I. & I. Ji cum proem tore , infr. it rt judicet. quia non 
convenitur fuo nomine , fed ex perlona viri . Alia eft caul'a fidejuffom , quia 
fuo nomine convenitur , non mariti ; I. Pepimienes , fupr. maniat, I. qui bone, 
$. 1. dt deem, rmfeil. ideoque folidum ab eo exigi poteft , quod pollea repetit 
* marito; /. ttfi fiit/effer, it rt judie. Exceptiones , qua: cohstrent perfona;, 

N ij 



AD TITULUM 



id eft ito ration* perfooz , non tnmseunt id fidejuflbres ; /. tttaptionts 7. dt 
txttpt. $. ult. tnft. de rtpiitat. 



Ql maritut pacifcatur , a* in id quod facet* poteft , fed to folidum 
O mnetur, pa&im non valet , quia eft conn bonos mores , & contra rece- 
nt am , id eft moribus receptam , reverenriam , qua? marito exhibenda eft , ex b. $. 
Hoc paftum non nocet marito: fi enim conveniatur in folidum ex paeto.tue- 
tur fe exceptione dolt : alioquin fi maritus ulrro folidum folvertt , non nabet 
condiftionem indebiti ; /. mmmt , d$ toudiS. indtbit. Si pod divortium 
ncgotia uxoris geflerit maritus , tamquam voluntarius procurator , & cum id 
temporis folvendo effet , a fe dotem non exegerit. in folidum convenient; /. 
di-cortity dt ntgot. f geft. fi fecuto divortio fiat id paelum , non valere fenfit 
Irnerius, ex b. I. & art. I. quod fi nulla , dg rtligicf. & fumpt. fun. contra 
nonnulli exiftimant id valere, arg. d. I. drvortio . 

L 15. 

CUm quarritur quatenus maritus facere pofllt , fpeAatur tempos ret judicata*, 
ex init. h. 1. & I. vtrum , $. ttmpus , pro for. I. nic maritus , C. b. 
tit- Immo fi maritus pod fenrentiam locupletior faftus fit , adhuc in folidum 
couveniri poteft , Quia hoc beneficio juris omnino non liberarur , fed fuftinctur 
exaclio dumtaxat donee folvendo fiat ; /. unit. §. rum auttm, C. it rti uxor, 
aft. In pupillo , cui fine tutoris auctorime folurum eft, cum quarritur, an ex 
ea pecunia locupletior faclus lit , fpeclatur tempus litis conteftatar ; /. litis , de 
ntgot. gefi. I. quod autem , de dm. inter vir. Cf uxor. /. in pupillo ^ dt tu- 
rn pt. I. tn pupillo , dt foiut. 

§. btrtdi. 



H' 



'Eredi mariti ertraneo , fi non competit hoc beneficium , ne de dote 
_ J. tur ultra quam facere poteft , ut Arc, & I. maritum, & ftq. fupr. h. 
tit. tamen fi conveniatur de dote, poteft opponere compenfatione* , quar ad pe- 
cuniariam caufam refpiciunt , vcluti ob res donatas, vel amotas, vel ob impen- 
fas , ut hie, t9* I. divortio, at. /• 7. $. ob denat'tonts , fupr. b. tit. non ob 
mores uxoris, puta .ob adulrerium , quia heres mariti non habet mo rum coer- 
cttionem in uxor* dcfuncli y /. ult. C. de rrvoc. don. Jure civili marito lice bat 
t V. fi fecit . retinere dotem vel partem dotis ob mores uxoris /. t v'm , infr. b. tit. Ulp. 
Et v. etiam IH. T tg. tit. dt dttibus , §. 9. Plin. libr. 14. cap. 13. Cn. Domains judex 
I. 47. b. tit. pnnuntiavit , mulitrtm videri pins vini bibiffe , quam valttudinis taufa , vim 
tnftitntt , ae dett muhovit . Getlius libr. tc. cap. 25. ex oratione Catonis de 
dote: M.Cato non folum txiftimatas ,ftd mult at as quoqut a judiet mulitrts re- 
ftrt non minus , ft xinum in ft , quam ft probrum & adulttrium admiftfftnt . 
Et contiitutione Juftiiiiani retenrio dotis non fit ob res donatas, vel amotas, nee 



ob mores , fed tantum ob impenfss neccflaria* , vel utiles ; /. uuk. §. ta 
C. dt rei uxor. ail. I. ult. C. de rtpud. 

%. focero t & I. 16. 

QOcer a nuru de dote conventus tenetur in id quod facere poteft , quia pa~ 
O icntis loco eft, ex h. %. & I. 16. 



I. 17. 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMONIO DIG. 101 

L. 17. 

SI focer de dote cooveniatur a nenero . idem honor ci habendum eft, ne te- 
nesmi ultra quam facere poteft, ex h. I. & /. fmt qui, I. ficut , imWe 

'* §. ittm fi . 

MUlier ex promiflTioiie dotis coovenra , tenetur in id quod facere poteft , 
hoc colore , quod lit focia omnium booorum , ut hie , & I. mm tan- 
turn , infr. dt rt judic. Socius omnium bonorum conventus a&ione pro focio , 
Don tenetor, nifi in quantum facere potcfl; d. I. fmt qui . Eodem iure mulier 
ex promiflione dotis non tenetur in folidum , fed in quantum facere poteft , 
quod fit focia omnium bono rum ; d. I. It non tantum . Mulier eft focia di- De fb- 
viiur St humana: domus y /. advtrfus , t C. dt crimin. txpilat. btrtd. cietate ver- 

. . . .... bum nullum 

$.fim,udtc*. tic V. I. si. 

(aim ttt* 

SI in judicio dotis judex ignorantia juris marirum coodemtiaverit in folidum, /.i.'rwwrw*.'. 
in executione judjcati mariius potdt fe tueri oppofita exceptione doli , ex 
b% §. Exceptiones , quar feotentiam non impugnant , fed modum aliquern im- 
portant , poiTiint opponi in executione rei judicata? ; /. ft fxdt'fujjortt , §. 1. da 
fidtfuff. Sic in afriooe noxali , judex ita conderenat reum , ut noxx dedendi 
facultatem ei non adimat ; /. milts, $. 1. infr. dt r« judical. §. 1. tnfl. dt of- 
fic. judic. Oppolita exceptio doli mali habet vim appellationis vel retra^a- 
tionis fententiar , quod eft contra jus civile ex cooftitutionibus / /. mm difl'm- 
, §. cum quidam , dt ttctft. qui arbitr. 

L. 18. 



BEneficium hoc , ne maritus teneatur de dote , riifi in quantum facere pot. 
eft,t ncn com petit hercdi, extraneo fc Item privilegium , ne mulier ex a t 
nromifltone doth teneatur, nifi in quantum facere poteft, non datur extraneo LJt^I 't.' 
nercdi, fed datur film mulieris , id tft filiii ex eodem matrimonio fusceptis , u^a' 
qui patri heredes extiterunt , ex b. /. non datur filiis alterius matrimonii } id eft " t _~'"^ , (- ' 
priviginis, quia pro extraueis habentur . Item privilegium tacitar hypothecx , [ j 1 ,"' c 
vel exaftionis dotis, non datur extraneo heredi , fed filiis tantum ; /. ajfiduit , J£ "xJj* 
C. qui potior, in pign. 1. f unic. C. dt priviltj. dot. id eSiSS 

t i, ctt eodem ma. 

trimonio fus- 

Llcet maritus pneftet dolum & culpam in rebus dotalibus , non aeftimatis —^hereSes 
fc. tamen cum quarrirur . an maritus in a£tione de dote tenetur tantum ^ • ^ 
in id quod facere poteft, dot dumtaxat comprehenditur , id eft excipitur, id eft . » 
maritus tenetur de dote in id quod facere poteft , nifi do!o feccrit quominus " c ^? on 
folidum folvere poflet , ut hie , G I. unic. %. cum auttm, C. dt rti uxor. aB. • ■ 11 _ 
Maritus non amittit benefkium legis ob culpam in rebus dotalibus fervandis , * 
quia in return ipfius adminiflratione non erat culpa , id eft cut par ratio, ab eO 
cxigenda : in re propria culpa fere prarftari non folet , quia licet unicuii 



re 

fua arbitrio fuo uti ; /. in rt mandata , C maud at. Marito nocet dumtaxat do- 
lus , quo ufus eft propter uxorem , ne folidum pneftare poflet , non dolus, quem 
admiiit propter quemlibet alium , puta alterius crecfitoris fraudandi caufa , ut 
kic t & I. FuUbms, $.quod fi adv*fusA.illt,d,quib. tx cauf. in pojf. 



Digitized by Google 



tot ADTITULUM 

I. films, %. art. sd leg. Com. de fttfi AcW Pauliana tenetur , q u i alien*, 
vit rem fuam fciens onum creditorem fraudari , etfi de ceteris ignoravit • / ait 
frftor, $. Mud , qu* in frtud. creditor. Offilius exiftimabat, fj dolo mariri res d'ota 
let periiflent, fir alioquio folvendo non eflet , marirwn damnandum in folidum 
rei dotala nomine, id qua dolum feaffet, quamvis dolo non iectflet qucm.nus 
folvendo eflet , atque fi dolo leaflet quominus folidum facere poflet Cete- 
rum fi res dotales perierint fine culpa & dolo mariti, maritus tenetur Unrum 
cedere afliones, qua* co nomine habet. mulieri, put. actionem furti, vel da- 

KSini us tz ^i.tr 

£. 19. 

Tl Edinfeerato matrimonio dot tacite redintegrarur / /. dotem, 1. dhmt Srve- 
JLV rus , lupr. de fur. dot. bi mulier port divortium lite de dote coteftata re- 
dient in matnmonium , redintegrate matrimonio expirat judicium de do-e & 
omnia in priftino ftatu remanent , quia perempto Jure agentis expirat judicium • 
!• ,. ) » * N " vmdtcit. ut redintegrato matrimonio folvitur 

judicium return amorarum / /. a*, rrr amotor RedTntegrato matrimonio do. 
rcdmtcgratur, mfi dos fit receptitia, id eft nifi extraneus dotem dederit & ca 
vent divortic 1 foluto matrimonio dotem fibi reddi , hoc cafu uxore ad virum" 
reverla poft divortium , judicium acceptum de dote reddenda non diflblvitur 
nee officio jodicti maritus abfolviror / /. in injtdom , $. «//. b. tit dos mini* 
me repetita intelligitur . nifi is qui dedit conieofir denuo ; /. fiipuUtio de do 
te , fupr. de /ur. dot. I cum mmmnt , §. 1. de p*(i. dottlib. Si fiii. , qui 
eft in patns poteftate, fine confenfu ena redeat ad maritum , nihilominus dos 
a patre exigt poteft ; I. fi ut propoms , C. de nupt. 

L. 20, 

COnftanre matrimonio* dos uxori reddi poteft juftis de caufts : «uta ut « 

. ^SSTL^T? ' ««« • **.«km ut libera ex alterius 

mammon^ egemibus vel parentibus confulat , vel ut ab hoftibus eos red.mat, 
ex h. /. CT /. mutus , %. mmente, I. art. fupr. de fur. dot. Extra has caufas 
dos conitante matrimonio uxori reddi non poteft , quia reprxfentatio dotis eft 
fpecies donation* y /. untc. C. ft cmflont. nutrimon. tamerfi foluro matrimonio 
dos fili«, qua- eft in potdVate parm , non reddatur fine confenfu patris ; /. ? . 
W m T . & 15 foluto matrimooio dos reddatur filiirf. fine patre , dotis agio 
fupereft parr, 1 : tamen fi ex : hts caufis dos reddita fit filiarf. cooftante m 
wo , dotu agio non fupcreft patn ; /. fi turn dotem, §. 1. int b. tit. 



L. xi. 



D 

fi for 



|Os uxori reddi poteft eonftame matrimonio jnftis de caufis : outa ut as 
ahenum patns, cui fone heres extitit , exolvat , aw pmlia idemea ermt, 



, do, J '! m coUocari in emptione prxdiorum , vel ut paremes 

alat, vel ab hoftibus redimat,- /. prox. (ape. Sed & fi maritus ex dote expen- 
aent, ut a latronibus redimeret nece/Tarias perlbnas muliens vel ut mulier e 
vinaihs propter reatum vindicet aliquem de neceflariis fuis , repuratur ei ouod 
expenfum eft ; fi pan doti. > fit, pro ea parte ; & fi tota dos fit expend , h\o 

^innTm. ' fi ° a r ntUS ob - ,MS ??r* s doKm "Penderir , & conveniam, 



. A n:„„ m f " 7"-' wrcm cxpenaerit , ot conveniatux 

aciione dc dote, tuetur fc excepuoae doll , quia exceptio doll »eft action, de 

dote 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMONIO DIG. 103 

dote & ceteris bonsr fide* jodiciis v ot fcriptum eft bie,tyi.^.de nfemj.vendit, 
1. hu/mrmodiy J. f«' Jtrvum , de legot. t. maxime fi fumptus faclus fit voiunta- 
te fili*: alioquin invua & contradicente muliere , (alius in cam 
imputarur marito ; /. mit. C. de meat. geft. 

£. xz. 

parer vel extraneus in danda dote , pro muliere pacfrus rtipulatusve fit 
^ dotem fibi reddi , in mium cafum dumtaxat mortis vel divortii , in cafu 
omiflb mulieri compstn repetitio dotis , ex imt. b. I. Cafu* omifliis remanet 
in dispofitione juris communis j /. m/rr focerum , §. arm mr«r , fgpr. ^ ^f?. 
dotsiib. I. nmmodifjimt , <fe /»£rr. <5* /^/M. /. «r« pralor , </e /«4ir. /. alt* 
mentor urn , <fe affignand. Itbert. /. voluntatis , C. de \ fidticomin. Quod in ul> 
tiaiis voluntatibus locum habet; /. tommodijfme , <& /Jirr. poflb-t. tdt. C. 
dt pcjlh. bered. inftit. Interdutn tarn en At , ut exiftente cafu oraitTo, dos nihil— 
ominus (tipulanti redden da fit : puta fi cum pater ftipulatus eflet fub hac con- 
dition? , fi filia in matrimonio deceflerit, & ea dolo malo in fraudem patris a 
marito diverterit ; /. fil't£ , infr. b. tit. /./if filia , fupr. dt d'tvtrt. Si inter 
patrem puellz , & geaerum covenerit , ut in matrimonio fine liberis defunAa 
filia dos pairi refiituatur , fi liberis fuperftitibus filia defunfta fit , id altum 
inter contrahentes intelligitur , ut dos retineatur , id eft remaneat apod mari- 
tum propter liberos ; d. I. inter forerun* , (. cum inter. Pafhim factum in ca- 
fum moms, valet in caiura ingrcflus religtonis ; /. Deo nobis , C. da Epife. 
& cterit. 

§• fi P°fl • 

SOlutO matrimonio, vivo patre , dos profeftitia non recle (blvitur filiar, & 
ea folutiooe non tollirur actio competieos patri coufitmpu dote , nifi fuerit 
jufta caul'a folvendi ,- /. fuaimvit , fupr. b. tit. I. mutus , msntnte, fupr. da 
fur. dot. Divortio foluto matrimonio fi filiaf. fine conlenfu patris , exaftam 
communem dotem , id eft cuius exaltio communis erat patri & filia; , coofu- 
mat , patri integra eft atSio de dote , fi perdirune foluta fit , id eft fi mariras 
earn folverit filia: (ciens earn perditum iri. Si non perdirune foluta fit , & ex 
juftis caufis, patri nulla fupereft actio, nec mortuo patre heredi ejus,nec mu* 
lieri , «&.§./. trnic. $. videamtu , C. dt ret uuor *8. 

fi mutter . 

QI mulier foluto matrimonio egentem reum per novation em , id eft novandi 
caufa, dolo adverdrii decepra admifcrit, integra eft ei dotis actio, ex h. §. 
Nequc oblbt, quod delegatio pro folutiooe eft , & maritus per delegationem 
liberatur .- /. inter caufat . §. abeffe , fupr. mandat. quia favore dotis mulieri 
deceptae dolo delegantis falva eft aeno de dote . Non obftat etiam /. fib pre 
textu , C de tr an fail, ex qua fi creditor dolo debitoris deceptus rransegerit , 
darur ei aflio de dolo , quia ipfo jure liberatio nulla non eft . Tarn en favore 
dotis , fi mulier decepta mopem retun novandi caufa admiferit . integra eft ei 
alho de dote , quia beneficium legjis Jtdis de non alicnando fundo dotali 



eriam port oivortium , donee dos foluta fit/ A IX. da fmtd. dotal. 

£• yi pater • 

MOrte viri , vel divortio foluto matrimonio , patri & filiar communis eft 
aflio de dote : abfcnte filu patri datnr aclio de dote , ptzftiu cautiooe 



,04 AD TITULUM 

de rato , ex b. §. tf?* /. 2. in fin. fupr. h. tit. I. ttcn folum f §. fi de dot* y 
ie pncur. Si pattr abfente filia dotem a fe rrofeclam exegerit omifia (atisda- 
,ticne de rato,& filia patri here* extiterit , vel tcftamento patrij tan turn ei le- 
gatum fit , quantum efTet in dote filiz , denegatur ailio docis , & quod a 
patre datur com pen fan Jum cum dote , ex h. Opponiiur , quod in dubio le- 



t h. ifte de- gatum non prarlumitur rflifhim animo compenfandi ,• /. Titia , §. t qui dot* 
fHWratur. v. '* » d* I* gat. a. /. ft compenfandi , C. de hertd. inftit. fed hoc vcrum e.t in vo 
/S< tod tit luntario debitore, quia legatum ell mera liberalitas , animus compenlandi oon 
cum concor- prxfumitur . Sed in ncceilario debitore , oualis eft pater , qui dotem promifit 
daur F° filia > ex °® tio P"" 110 l«gatum prxfumitur relichim animo compenfandi 



cum dote , pater potius fe liberare quam dooare velle prxfumitur : legacum in- 
telligitur reliflum dotis ncmine. ne duplici prxftatione heres ooeretur;/. fidei- 
commijfa , $. fi quit decern , de iegat. j. J ure ff. fi legarum a marito uxori re- 
ljdum ellet , licet expreilim non eflet rclitfum animo compenfandi , alterurro , 
id eft dote vel legato , cam efle contentam oportebat , propter edictum de al- 
ter jtro , Sed ex conltit. Juiliniani, fublato ediclo de alterutro, legatum a ma- 
rito uxori rcliclum , non inrelligitur reli&um animo compeiuandi cum dote , 
nifi fpecialiter exprefium fit ; I. uuic. J. f j. verf. fdendum , C. de ret uxor, 
oil. Cujac. t n- "V- a 5- 

§. ft patri. 



ABfente patre propter condemnationem , propter quam patri in urbe efle 
non liceat , ubi dos peratur , puta propter inhoneilam miiTionem e mi- 
litia / /. 2. §. 1 ienomiitix , de his qui not. tifem. vel propter relesationem e 
patria , ctii interdichim eft parria , & urbe abftinere debet ; I. 7. tonfiitu- 
lum , de interdict". & relegat. filia; datur aflio de dote , adhibita cautione de 
rato , ex h. §. A in infulam , in pr. infr. b. tit. Calamitas patris non debet 
nocerc filio/ /. 5 $. ingenui > de fiat. horn. I. adopttvum , \. nit. de in jut 

§. co tu'.cm . 

A Ctio de dote communis eft patri & filix , patri datur aftio de dote notv^ 
l\ fine confenfti filix ; /. 2. $. nit. fupr. h. tit. patri agenti de dote filiam 
con fenfire oportet tempore litis conteftarx , pater umcn tolus aeit y gtoff. m 
I. tT hertdiy §. filief. de fail. Quod fi filia , qux femel dixit ie coruentire , 
ante litem conteftatam mutaverit voluntatem , vel etum emancipata fit , fruftra 
pater aeit : in judiciaiibm licet ptrnitere ante litem conteilaram ,• /. ft ronve- 
nerit , de furitditl. I. is qui fe , de ni vinditet. /. quamvis , de in jus vee. 

nante litem conteftatam res eft integra : litis conteftatio eit initium litis s 
nplius , rem rat. haber. Ante litem conteftatam procurator nuda voluntatc 
revocatur ; /. ante litem , de procurator. I. fi ante , judic. folv. Cujac 3. obf, 
\6. Faber , 4. conjetl. 9. 

§. nec non . 

T^Atri & filix communis eft aflio de dote , ita ut patri detur aftio de dote 
J. non fine confenfu fili* y /. 2. fupr. b. tit. interdum caufa cognita patri 
denegatur aflio de dote , fi tarn turpis fit perfona , ut verendum fit , ne acce- 
ptam dotem confuanat : ideoque officium judicis interponendum eft , ut filia' & 
patri confulatur. Sed fi Utitet filia, ne tali patri confentire cogatur , patri qui- 
dem datur aib'o , fed caufa cognita . Quid enim filia fi verccundc per abfentiam 
patri contradicat , id eft li non contndicar palam coram patre propter verecun- 
diam,id eft propter revereiitiam patris,fed per ablentiam,id eit abfens per li- 
bcllum i Confentire non videtur , qui verecundia nou cantradicit ; /. ft quis 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMONIO DIG. tot; 

am feint , de fun. I. cum t w» > $• apparet , it )Ur#c. /«£m. Hoc cafu pa- 
tri oon eft danaa actio de dote : quod fi pater is fit , cwi otnoino conientire 
filiam decet, id eft vita probata.- , & boa* frugi , fiUa levis naulier , vet ad* 
roodum juveois . ( Qua: nota eft loqueodi formula , Ut m /. ?. §. I . de fepulcr. 
violet* admodum impu:>cres. Tacit. 4. annaJ. de L. Antonino. dixit : admodum 
edoUftentulum . Idem lib. 1. annal. Marcellum admodum adoltfcemtm , dixit 
Pontificcm & ardilem curulem (actum i Frontin. ftrateg. lib. 4. P.Sc'tpie adele. 
fctns admodum . Mulieres admodum infulfa? i Plaut. in Pccnulo .) Vel nimia 
circa maritum non merentem , id eft nimis aflecla in maritum , potius eft ps~ 
tri a pnetore dari actionem* 

§. fi m tri tut . 

FUror impedit matrimonium contra hen dum , fed non dhTolvit contra&um , 
ut bic t & L pane furiofo ,fiipr. de his qui fui vel alien, jur.fuxt.t. t ten- t V. fi pro- 
fenfu , C. de rtfud. quid enim urn humanutn, quam fortuitis cafibus mulieris bat. Et ad- 
virum vel uxorem virt participem eflei nifi furor fit non ferendus, ita ut nul- de A 16. §. 
litis culpa videatur OJlTbivi matrimonium , neque in damnum alterutra pars in- mlt. de nr. 
cidat , id eft vitetur pana legitima , quae eft amiflio dotis vd terum propter »*?#./. 4, de 
, f ex b. 5. dhmt. I. 8. 

§. fin autem . rf f ffonfal. 

I maritus uxore furiola nutrimonhim dolo dirimere nolit , fed uxori aliment 
ta & curam non prarflet , tunc compellitur officio judicis , peteute curato- 
ry , vel cognatis furiofar , pro dotis raodo alimenta prarftare : immo etfi nulla 
dos fit tenetur alere , 5c fumptus faflos in earn rem repetere non poteft , fed 
atfeSioni fua? debet expenfas ferre; /. quod fi nulla , de relifhfis, /. verb vi- 
8ut> de V.S. I. quod in uxorem , C. de negot. gefi. Conftante matrimonio do-, 
repeti non poteft , nifi cx juftis caufis . Quod fi maritus conftante matrimonio; 
dotem profliget , tunc dotem fequellrari oportet , id eit dor em apod fequeftrum 
deponi , ut ex ea competent folatium mulieri & familiar ejus pntftetur , ex hi 
§. Sequel t ration is ufus in quibusdam caufis mo~' 
$. ul$. de appellat. 

§• ,tem f" er • 



s 



SI maritus uxori furiofar non prxftet alimenta , tunc curatori furiofar, vv I con 
gnatts datur actio de prxftandis alimentis , nec foli curatori furiofar , fed & 

rm furiofar datur actio, ut dos reddatur , nuntio divortii miffo , ut hie , & 
Julienur , fupr. de divort. quia pater eft vice curatoris & plus quam curator. 
Patema pietas fern per optimum confilium capit pro bberis; I. net 'm ea Uge t $.uIr K 
ad leg. Jul. de adulter. 

§. fi foluto , t §• idem , ' 



SOIuto matrimonio filiar , fi pater fit furiofus , curatori patris datur aftio de 
dote, aut fi curatoris copia non tit , filia? datur a&io de dote , ita ut ca- 
veat dc rato : idem diceodum fi pater fit captus ab hoftibus , filia: datur actio 
de dote . 

§. transgreJiamur . . t V. G fa- 

cit. Et ad- 

SOluto matrimonio dotis aclio competit adverfus maritum , five ipfi dos data de /• it. §. 
lit, five alii iuflu ejus: nihil refert mihi an alii folvatur juffu meoy /. t 5- de pign. 
et'um fi , C. de jut. dot. I. nihil , C. de folut. Sed fi maritus fit in poteftate- aft. 1. 49. 54. 
patris. & dos focero data fit , dotis adio datur adverfus focerum : plane fi dos '5 6. 64. & 
filio data fit, fi quidem juffu foceri,adhuc actio datur adverfus focerum.: quod .66. de folut. 
Tcm.yjII.Pol.lI. O 



Digitized by Google 



to* ADTITULUM 

fi dot filio datl fit fine jurTu patris , nibilominus cum patre agi oporto : Ax 
caim vidctur pervenifle ad ram, penes quern eft peculium , id eft dominium 
peculii , vft bet ■, & I* fi filio f*mili*s y f in pr. infr. b. tit. I. fi filio nupta , 
fupr. femil. trei/e. ad hoc ut damnetur quatenus eft in pecnlio , vel q oaten ui 
verfum eft in rem patris / L 3. pninde . it in rem vtrf. I. tarn tx contrs- 
ffibui , Jo jmd'u. Quod fi focero do? data fit , in marhum non darar a£ho dc 



SI mulier per errorem napferit fervo quafi libera , non eft dos neqoe matri- 
monium , quia inter fervos non eft matrirr.onium , fed contubernium , & 
quod datum eft dotis nomine non repetirur a£tione de dote , fed condiltiom* ob 
ciutam dati caufa non fecuta , qusr eft privi Injuria inter perionales a£riones , 
id eft inter chirogTapharios cred:tores , datur ei aftio de peculio in dominum 
fcrvi : in a&ione de peculio mulier non pneferrur domino fi quid ei debetur s 
pater vel dominos conventus a&ione de peculio , ante omnia dedacit quod fibi 
debetur ; /. dtpofiti , J. wit. dt petml. Mulier in adione de dote vel quafi do- 
te non prarfertur domino, fi quid ei debetur in caufa peculii j nifi in nil tan- 
tum rebus , qux in dotem data; funt , vel ex dote comparatz quail fir ha* do. 
tales fint : mulier in repeteoda quail dote pntfertur ceteris creditoribus chiro. 
graphariis , ut hie , & I. qui fit urn , $. ult. & ll. ftqej. de rtb. emBot. iudic. 

poff.d 




L. aj. 

mulier per errorem napferit fervo quafi libera , non eft dos neqoe ma- 
3 trimonium , tamrn mulier quaii privilegium ha bet in dote vel quafi dote 
reperenia ; $. pnx. fupr. fit fi quid in earn dotem impenfum eft , per reten- 
tiooem fervahitur, oppofita excemione doli mali . In vera dote ob impenfas , 

qua? ipfo jure minuunt dotem, id eft ob impends neceflarias , darur retentio do. 
tts, impenl'a: neceffariae fcrvantur per retentionem doris , quafi pignorts vice ; 
A dote , iufr. dt dote prxlegat. I. dote , dt tit. nttptiar. I. unit. f 
vtrf. cunt mint neetQttrt* > C» dt Tti tutor, ttl. 



L 14. 

^^Onftante matrimonio dos axon reddi non poteft , quia doris re pre fen ratio 
V> fp^ ies & donationis ; /. unit. C. fi conftmt. matrimonio . Excipiuntur 
Monnulli cafus . I. Conftante marrimonio dos uxori reddi poteft , ut fe fuosque 
atat y /. mutut , $. 1. fupr. de jut. dot. II. Marito vergente ad inopiam, ut 
hie , & I. fervum dotaltm , infr. dt mamtmiff. /. uii sdhme , C. dt /nr. dot. 
Idem in focero dicendum eft quod in marito , fi dotis atStiooe conveaiatur , quia 
eadem ratio verfatur. Quod fi maritus profliget dotem mulieric furiofz , dos 
fequetrranda eft ; /. fi cum dotem , §. fin intern , fupr. h. tit. ut coniulatur 

-XL-til * __■•». Ju — J a -. -/ l. 

muiicri , cui aos tuto reaa: non potdt . 

> 

/^Onftante matrimonio dot ab uxore repeti poteft marito vergente ad ino- 
piam » ex hut. A. L puta marito exheredato . Et dotis aclio incipir a die 
adita; hereditatis patris . Ante aditam hereditatem non datur aciio de dote , 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMONIO DIG. I07 

quia exheredatio nullius eft momenti, niii adearur hereditas ex reftamcoto/ /. 
Jtlium , t in fr. vtrf. fed cum exheredntio , de honor, pojjejf. eontr. tab. 

§. quotient t J. five, 

COnftante roatrimonio maritus nan tenetur farisdare de dote reddenda; /. t. 
O" 2. C. ne fUtjuff. dot. Jen'. Divortio foluto matrimooio 11 maritui pa- 
cilcatur de dote folvenda pott certutn tempos datis fidejufioribus , tenecur ex 
paclo latisdare fe dotem folutunim ftia die , vet eriam tenetur ex julta caula 
utisdare de dote folvenda fua die , puta fi labatur taculraribus . Io omuibuc 
bonar fidei judiciis ex Julia caufa ante diem praarandx pecunix , prxttatur em- 
tio de folvenda pecuoia cum dies venerit ; /. in emntlms , ie jmdk. Quotiea 
mamas ex jufta caufa vcl ex p*ila tenetur farisdare de folvenda dote poft 
diem , fi ndejuAorem dare oon poffit , compellitur offic'o jiidicii refiduum re- 
prar fen tare deduilo commodo medii temporis, id ell deducto iotcrufurio, deda- 
fiis uiuris medii tempore , ncc auditur mulier fi malit pati dilatiooem , quant 
in reprxfentatioue d;-duftioncm commodi medii temporis , quia hoc ltatuitur 
officio judiris , ut coniuiatur fecuritati doth . Immo fi cum maritus latisdare 
portet, nollet , condemnatur llatim in tolidum , id eft damoatur integram do- 
tern prxftare, uon habita rati one com modi medii temporis, in pcenam contu- 
macix, t ex A, §. qmtitnt. Similiter ti pater heres inQitutus , fie rogatus pott 
diem hereditatem Kitituerc filio, profliget fideicommiflum , cogitur id repralen- 
tare filio deduclo commodo medii temporis / /. Imfxratcr , ti Trefoil. Sure au- 
tem tnariti, five uxors periculo dos lit, id eft five dos xftimata five inxftima- 
ta fit,loluto matrimonio maritus tenetur earn folvere legitimo tempore , ex t b. 
§. five , id eft annua , bima , trima die, tribns pen (ion i bus , vcl hodte intra an» 
num fi dos confiftat in pecunia , ex conftit. Juftiniani , /. awir. §. 1 7* verf, tx- 
aclio . C. it rei uxor. 

MAritus poteft tmnumirtere fervo* dorales, fi fit tolvendo , ut hie, t. 
detelem , infr. Ik tit. I. fervum iotaltm , it menumiff. Si vir fervos do- 
tales manumiferit volunrate mulieris,fi mulier confeufit manumiffioni fervorum 
dotalium , animo donandi viro , foluto matrimonio vir uxori non tenetur a£rio- 
ne de dote prepare ar.ttmationem fervorum dotalium , nec tenetur de operis 
liberutis caufa impofitts ei prxftandis, id ell de mercedibut operarum, quas in 
tnanumiifiooe libertatis caufa impofuit, quia talis donatio fervorum manumit- 
rendi caufa valoit inter virum & uxorem , favore libertatis ; /. iotelem , cum 
tribes ftqq. infr. h. tit. I. quoi eutem , $. hit. & id. II. feqq. it ion. int. 
taV. & nxor. I. maritus , C. rod. Quod fi negottum inter virum or uxorem 
gertum eft . id eft fi coovenerit inter conjuges , ut quidquid vir confecutus fit 
«x bonis liberti , vd ex obligatione , id eft' oceris libertatis caufa impofitis , 
redderet lolnto matrimonio, officio judicis tenetur cavere , fe reftituturum mu- 
lieri quidquid ad eum pervenerit ex bonis liberti , puta ex fuccirffione liberti , 
inteftati fine liberis , aut ex obligations feu paclo operarum ; /. ft ve<-o t h. tit. 
Simile eft m /. Ji nnis fervum , it ecL em ft. & I. i. C. ie fen*, pitn. dot. 
menum. Alias de alieua hereditate pacifci non licet ; /. ul: C. ie fed. Valet 
hare paflto de hereditate liberti , quia jufta eft caula pacifceatium , quae ma- 



O ii 



,o* AD TITULUM 

f Ji mttttMS * 

IN rebus dotal ibus maritus prtrftat dolum & culpam , id eft negligenriam t 
& diligentiam , quam rebus fuis adhibere folet ; /. in rebus , fupr. dt jar. 
dot. Si maritus farviat in fervos dotales , fi tan turn farvus fuerit in fervos uxo- 
ris , id eft dotales, or in fuos mitior fuerit , tenetur hoc nomine : fi veto & 
in fuos eft naruralis, id eft natura fa-vus , (i fupra modum farviat tenetur hoc 
nomine : quam vis enim in rebus dotalibus prafttet tantum diligentiam , quam 
rebus fuis adhibere folet , attamen firvitia , qux in prophis culpanda eft , in alie- 
nis coerccnda eft , hoc eft in dotalibus, ex h. §. Idem in depofitario , prxftat 
dilieentiam , quam fuifrebus adhibet ; /. quod Ntrva , dtpofit. Res dotales funt 
in bonis mariti conftatite matrimonio y L quamvit, (upt.de /itr. dot. I. Luc'iut, 
§. idem refpottdh conftante matrimonii , ad municipal, quia dos datur marito 
ad fuitinenda onera matrimonii : infpe&o exiru funt mulieris , quia foluto ma. 
trimonio dos redit ad mulierem , & hoc rcfpe&u maritas tenetur de fxvitia 
in alienis fervis, hoc eft dotaiibus 

i - 1 

S. fi uxor . 

SI uxor invito & prohibente viro rem ejus commodaverit , t eaqne perierit, foluto 
matrimonio , in judicio de dote ejus rei compenfatio &. dedulrio fit: fi non 
prohibente viro , id eft fciente , & non coutradicente , officio judicis mulieri datur 
modicum tempus , c< indulqcrtur cautionem prarbenti , id eft fatisduione prarfti- 
ta , fe rem reftituturam . Hodie nulla compenfatio opponi poteft ad morandam 
actionem dotis ; /. unit. §. tattat , C. dt rei uxor. acl. 

§. ult. 

BOnis mulieris pro parte publicans , pura ob delictum mulieris perpetrarum 
ante contiaflum matrimonium , foluio matrimonio mulieri fupereft reltquac 
dotis exafrio: immo etfi dos pro parte publicata fit , port litem conteftaram , 
aclione de dote arbitrio judicis condemnatio fit pro parte reliqua .- & fi tota 
dos publicata , judicium ex pi rat , id eft juJicium de dote folvitur , fie maritus 
abfolvitur ab obfervatione judicii in rem ; /. fi in rem a&nm fit , dt rei 
dit. I. fi petiior , dt Jkdic. fi dos pro parte publicata fit , pro parte port litem 
conteftatam judicio de dote fufficit arbirrium judicis ad pancm condemnation is 
faciendam , id eft non eft opus novo judicio , novo judice : videtur dote , de qua 
agehatur , publicata pro parte folutum judicium , cui judex add ictus eft , fed of- 
hcium judicis fupereft in parte non publicata . Judex addiclus judicio dotis re~ 
cuperand* , non definit efle judex in parte qua; fupereft . Dos mulieris publica- 
tur ob commifla delicto, puta majeftatis ot alia y /. 3. & dd. ftqq. da box. 

L. 25. 



s 



I filiof. dos data fit iujuffu patris , pater fi conveniatur aclione de dote . 
tenetur quatenus eft in peculio dumtaxat , peculium aagetur ex eo quod 
pater ha bet actionem ex perfona filii ob impenfas facias a filio in res dotales , 
vel res donatas a filio uxori, vel ob res amoras ab uxore . Nam in peculio 
funt , ncn tantum res corporales , fed fir nomina debitorum y /. 7. §. in pt- 
tulio , de pecul. Et fi totum eft prxftandum mulieri quod eft iu peculio , quia 
adhuc fit quod uxori debeatur , pater non tenetur in folidum , fed quatenus eft 
in peculio. Sed fi peculium non fufficiat, totum quod eft ia peculio prxftan- 
dum eft . $. ma- 



Digitized by Google 



IOLUTO M AT RIHONIO DIG. ioq 

§. man turn . 

iy Jf Antra in rebus dotalibus fcrvandis prarftat dolum & culpam , id eft ne- 
IVl gitgentiam ; /. ttiam , $. I. fupr. /. pen. in pr. infr. k tit. ubi adfcr- 
tur elegans excmplum de Licink uxore Gracchi , cujas res dorales perierunt io 
feditione, qua Gracchus occifus eft , quas res, confaltus P. Mutius refbondir t 
Liciniar prarftari oportere , quod Gracchi culpa feditio common diet - Maritus 
in judicio de dotede dolo malo& culpa cavere debet: quod ft dolo fecerit quo* 
minus rcrtiruere pofllr , damnatur quanti mulier in litem juraverk y id eft te- 
netur preftare ariiimatkmem litis jurejurando acloris , ut in judicio vindication 
nisy /. qui rtJUtuere , dt rti vittdic In iudtens bona? fidei ot arbitrariis jura- 
rur in litem ; /. in etlionibus r dt im lit. Jur. Si dos data fit filiof. injuffu 
patris , pater non tenetur in folidum , led de peculio dumtaxar : quod fi dolo 
patris capta fraudatave eft mulier , tenetur in folidum ;/.$.»» pr. I. in bo- 
rn* fidei , dt ptcuL filiumf. depefit. 

%• fi pofl di-jortium . 

SI poft divortium res dorales perierint , ver deteriores facte fint , poft moram 
mariti in leddenda, dote y maritus omnimodo prarftat periculum rei , cat A* 
i. quod fervatur in omnibus bona? fidci judiciis , ut periculum rei perempt* 
poft moram pertineat ad reum ; /. Ji dmo , §. nit. I. pnmiffar , dt eonfiit. pe- 
tnn. I. venditor zi.de bend, ixndit. /. cum res , §. *//» de legit, i. I. fi em 
Ugati cam/a , de V. O. Poft moram etiam fi res perierint fine dolo & culp» 
debitoris, omnimodo periculum fpofrar ad reum : mora enim non eft fine do- 
lo , dolo facere videtur , qui cum haberet coptam ceftitueodi iion reftituit ; /. 
in bona fidei y in fin. de peatl. 

S.fii qui . 

QOluto marrimonio , fi qui (ervorum dotal i urn fint in fug* , maritus debet 
O cavere de fervis perfequendis , & fi eos receperit reftttuendis , quia maritus 
son prxltat fugam fervorum dotalium , qui cuftodiri non folebant : fun f ervo- 
rum , qui cuftodiri non folcbaat , numeratur inter caius fortuitos /. fi a bans 
fidei , de rti vindie. I. in rtbus , rommoddt. I. eontraSus , de R. J. In- aliis a- 
ftionibus obfervatur eadem cautio de lervo , qni eft in niga , penequendo , vei 
de re perfcquenda ; /. hem Ji cum , §. t qwd fi bam, fupr. quod met, earn/, 
l.fervo legato y $> ult. dt lege*, i. 

§» lit. 

SI vir random locaverit in quinquennium y ut pJerumquc fiebat ,- I. 4. %. ptn\ 
de reb. credit. I- qui per rollufiontm , dt act. tmpt. & poft prim am an- 
num location is , divortkt folutum fit matrimonium , mulier non tenetur ft are 
location! faclar a marito : verum mulieri agenti de dote repetenda , non aliter 
fandnm dotalem reftituere tenetur maritus, quam fi caverk, fi quid poft uniii 
anni locationem maritus damnatus fit , id le marito praatkura iri , ex b. §. 
Eadem ratione fi mulier foluto matrimonio agat de dote, debet cavere marito, 
fc indemnem eum prarftaturum ad v erf us vicinunt , cni maritus cavit de darnno 
iflfedo ; /. cum mulier 55. infr. h. tit. E dtverfo mulieri cavere debet maritufj 
quidquid prefer primum annum ex kxatione comecorus fuerit , id eft mercedes 
lequcntium anoorum , fe ei reftiraturum . Eodem tnodo emptor fundi non te- 
netur ftare location! facia: a venditor* , fed venditor oonducrori tenetur ex con- 
dufto in id quod inteteft locatione perfrui ; /. fi menu , 1. (bps. lettt. L 



tJO AD TITtTLUM* 

emptor**! , C. tod. I. arborts , §. i. dt mfufruft. exemplo venditioni* con faro- 
to ufufructu, frufluarius poteft cokmum expellere, nifi id lpecialiter fucrit e» 
ceptum ,■ d. I. arborts , $. t. 
^ L. 16. 

J^JOri puTgatur oblatione rei vel pecuniar debit* re iategra , ex h. I. <Jr /. 



interdum , $. «/*. /. fi ftrvum, % ftquitmr , </« P. O. /. qui t 
£ V f*r $. i.da ftJat. I. ftd tf fi alia % dt confiit. pecan. Semel fafta mol 
ra in reftituendo fervo dotali , foluro matrimonio , fi fervum dotalem poflea of. 
fercnte marito , accipere noluerit mulier . & is ita dcceilcrit fine culpa mariti 
fuo fato, maritus heresve ejus pretiurn, id eft rftimationem fervi , pnrrtare non 
debet, ne damnum fentiat mantus , quod pcliea cflerente eo tervum dotalem 
cnulier accipere noluit . Ubi uterque moram fecit, creditor & debitor, mora 
novifTima, mora pofterior nocet ; I. Mud , dt perk. & rommod. rei vendit. I. 
t fi & per emptorem , dt ad. tmpt. I. debitor , dt ttfur. Alias li (emel mari- 
tus moram fecerit in reddendo fervo dotali , & poflea fervus dotalis mociatur 
fuo fato , non purgata mora , perkulum pertinet ad mahtum ; /. pros. fi 
pofiy fupr. 

L. 17. 



SI poft divc/rtium mortua muliere , here* ejus cum viro parenteve ejus agat 
de dote repetenda , eadem videntur de rettituenda dote intervenire , que 
ipfa muliere agentc obfervari folent , id eft ut mantus vel (beer damnetur de 
dote in id tantum quod face re poteft /. rei judicata , tn fin. fupr. h. tit. i. 
ftcut , infr. da rt tudicet. & ut priusquam dos folvarur , fundus dotalis aliena- 
ri non poflit /. dottle, $. heridt , it fund, dotal. 



X. ii. 

MAritus de dote dumtaxat tenetur in id quod fa cere poteft : facere polTc 
videtur maritus, eriam in id quod a muliere confequi poteft, puta fi jam 
et aliquid abfit , ob impenfas in res dotales, vel ob pecuniam mandato mulie- 
ris folutam . Cum quzntur, an maritus facere poflit , lpe&arur non tantum 
quod maritus poffidet, fed eriam quod confequi poteft aliqua a&ione, puta oo- 
mina & a&iooes / /. fi maritut im id . infr. h. tit. Rem in bonis habere 
videtur , qui ha bet actionem ad rem adipifcendam vel recuperandam /. rim 
in bomt , it adqn. ret. dem. Cct<"rum fi nondum ei abeft , puta fi fob condi* 
tione fit obligatus , nondum videtur facere poffe , ex b. I. quia expeclandus eft 
eventus conditionis , ut fciatur an debeat: quod debetur fub conditione , nondum 
debetur y /. it cut f de oblig. Gr ad. Et abeffe videtur in quo quis pure obli- 
gatus eft i I. fi quts mandatm , dt mtgot. gift. 

L. 19. 

n & filue communis eft a&io de dote repetenda ; I 1. f> fupr. h. tit. 
nifi pater in tradirione dotis ftipuletur fibi dotem reddi , vel in continent! : 
it pater in dote danda, vel in continenti ftipuletur fibi dotem reddi , folus pot- 
eft agere de dote fine Alia ? in fuam perfonam de dote actionem tramfert fU- 
pulatione adhibita in tradirione dotis, vel in continenti, ut hie , & L cum a 
fx no , C. dt jur. dat. Ceterum fi ex intevallo ftipuletur fibi dotem reddi , fti- 
pulatio non valet , nifi facia fit confentiente filia , quamvis in poteftan* fit , 
quia dotis conditio padis deterior fieri non poteft , nifi filia confentiat . Plane 
it pater ante nuptias dotem dedcrit, poteft fiipulari ex intervallo, ante nuptias 



Digitized by Google 



SOL U TO HATI IMONIO DIG. tn 

contra voluntatem quoque filaf dotem fibi reddi , quia videtur ftipulatu* ab 
initio , cum ftipuletur ante nuptias re intern , quia do* cooferrur in tempos 
■uptiarom • Cum pater dotem dat pro filia absque ftipulatione , actionem de 
dote repetenda absque ftipulatione in perfooam fuam non transfert : mater fob 
pa&o ; /. uvtt t C. dt jut. dot. Ratio diverfitatis eft , quia neceftaria eft do- 
th darjo. que rtt a pane , non voluararia . Oftcium patris eft dotare fiiiam f 
I. qui liber* , «/. /. 19* * nuptitr. 

§. fi quit. 



SI quis pro muliere dotem dederil or convenerit , ut quoquo modo , id eft 
morte vel divortto (bluto matrimonio dos rpfi redderetur , 6t poftea divor- 
fk> foluto matrimonio . maritus uxori dotem dederit , id eft reddidcrit , nihil- 
ominus ei, qui dotem dedit, datur actio de dote contra marirum , quia quitibet 
potert legem dicere rei fua? ; t. cb res f 6. 1. dt pa£i. dottlib. St mariras foce- 
jo dotem (blverit ignorante filia , non liberatur , & poreft 
i I. qui beminan , fi {our y dt /tint. 



L. jo. 

DIvortio foluto matrimonio , fi mulier alteri nupferir , noo prohibefur do- 
tem repetere a priore viro aftione de dote . Ratio dubttandi erat , caufa. 
repecendz dotis ceftare videbatur, pofrquam mulier alii oupfiflet, quia reip. in. 
tereft mulieres dotes falvas habere , propter mas nubere poftint / /. 2. dt fur. 
dot. At ratio publics utilitatis ceflat in muliere Cecundo nupta , qua? vinrm 
iavenit: fed dotis aclio fuperert mulieri, etiam fecondo nuptx f ne fit indota- 
tt , quia viram iirvenit fpe dotis , cujus nomine acooaera habeoat . 

MArims foluto matrimonio dotem reftiruerc cogitur , fi culpa fua id eft ne> 
gligentta earn noo exegerit /. fi txtrumut , fupr. it ptr. dtt. Qpod fi 
culpa vtri acciderit , ne dos a Tocero vel quolibet alio debitore exigererur , fi in 
matrimonio filia dtcelTerit, aut matcrf, cum t qui dotem promifcrat , hertden? 
inftituerit, nihil amplins prxftare debet, quam or earn obligatione Iiberet , per 
acceptilatiooem fc. nec enim poteft quis oojicere culpam , ex qua lucrum fen- 
tat /. cum in fund* , |. t !■ lnpr. dt jur. dot. 

L 31, 

SI marito publico judicio damnato , pars bbnorum ejus publicata fit , fifcus 
tenetur creditoribus ejus, quos inter uxor eft dotis caufa , pro ea parte , 
ex b. I. quia fifcus fuccedit cum fua caufa , & onere ; /. x. C. h. tit. L tt 
quit pefimtc ^C.de hot. prefer ipt. I. tutor's , C td leg. Jul. de v* public- 
Fifcus cum in locum privarJ fuccedit, jure phvati uthur ; /. turn quids** , $♦ 
fifcut , fupr. dt ufut. 

t-fiputtr. 

I pater ducentis filia? dotis nomine promiflis , pacta fit , ne amplius quam 
1 centum a fe petantur , & (bluto matrimonio egerit de rota dote repstenda, 
centum, de quibus convenit, ne peterentur ,non intelliguntur dotis efle: quod it 
monuo parre cum herede ejus maritus agere cor pent , ifta quoque petunia, ut 
eft tota ducenta, in dote erunt. Pa&un, ne a fe dos petatur, eft perfonale . 



S 



Iia AD T I T U L U M 

nec prodelr licredi ,• /. rum ftttr, I. ob w, §. t 2. ir faff. <for«ft& /. )I fr- 
bi t , J. fi quit pafcaiu* , </« /wfl. 

§ yi volttmatt . 

r^l voluntate filix procurator a patre datus , litem de dote conteftatut fit , & 
" re fecundum earn judicata ,Jjententia 1c. coocipiebatur in perfonam procu- 

r lite 



iris / /. i. C. de ftntent. & tnurlocut. quia procurator lite conteftata fit 

. linos litis /. frocuratoribus , C. dt froenr. ) re , inquam , fecundum pro- 

curatorem judicata , pater deceflerir , xadicati actio filix potius darur , quam 
heredibus patris , ex h. §. quia dotis ac"bo , qua* erat communis patri & Alias 
pane fuperftite, eo mortuo fit propria filix , & a&io judicati acccdit aitioni 
de dote , nec ita earn novat , ut perimat / /• *Iiam , infir. dt wtvrr. quia res 
in eum cafum recidit , a quo incipere potuit , ex quo mortuo patre aSio de do- 
te foli filiar datur. Conllir. Juftiniani actio de dote , qua: communis eft patri 
& filiat , mortuo patre , ad filiam transit in folidum , ejusque propria efficitur/ 
/. unit. V vidttmus hoc,C.dtrti u*or. & 

$. f cum pttft. 

Ql patri dos data effet , marirus non tenetur de dote mulieri , nifi quatenus 
O P»«i heres extiterit ,■ /. fi cum dotem , %, trtnsgttdirmur , fupr. h. tit. Si 
patn dos data lit, & filius ex parte heres fub conditkme inftitutus fuerit , adje&s 
coheredibui pure inflitutis , & pendenre conditione coheredes ejus pro parti bus 
fuis mulieri dotem folverint , hoc minus filius, exiftente conditiooe fc. ex dote 
prxttaie debet , quoniam nullam actionem habet adverfus coheredes pecuniar 
rccupcrandi caufa , quia folvit ut heres ex parte exiftente conditione ; I. fi 
mtntusy fmtil. erci/c. ^ ^ 

DIvortio foluto matrimonio, fi mulier per errorem fnndum dotalem recepe- 
rit , non habira ratione frucluum pro parte anni , quo matrimonium non 
fletit , nihilominus de dote agere poteft , id eft fruit us repetere poteft afiione 
de dote , quia eo minorem dote recepit. Frudus percepti a marito poft divor- 
rtum.augent dotem , & veniunt repetendi aclionc de dote , non tamquam fru- 
ftus or acceftlones , fed tamquam pars fundi . Idem dicendum eft fi mulier par- 
tus ancillarum dotalium non rcceperit, aut legata vel hereditatcs, quae poft di- 
i per fcrvos dotales marito quzfitz eflent, hxc omnia veniunt in - u; - 
: , quafi augmenta dotis ; Cujac t >4* «• & 25. ebf. 36. 



X. 31. 

MArirus divortio foluto matrimonio , fi conveniatnr de dote , tenetur dum- 
taxat in id quod facere poteft /. mariium , fupr. h. tit. I. t Msvto , 
+ V fi facit %> * mt* dt Ugtt. 2. Divonio facTO , fi nondum repetita dote mulier nupferir 
Ft addc / alreri , & prior marirus polteriori , tamquam debitor mutieris dotem ex priori 
b tit matrimonio debitam promilcrit , non in amplius tenetur , quam in id quod 
"49. 'dt rt f «"« PO««ft , fKundo non tei»etur in amplius , quam muhen fi agerct 
iudu. cum dote . 

X. 33. 

MUlier marito ftipulante dotem promifit , & in continent! Titium adhi- 
buit , qui ftipularetur partem dotis foluto matrimonio fibi reddi : ea nuU 



Digitized by Google 



SOL U TO MATRIMONIO DIG. flJ 
la dote data decefttt , marito herede inftituto : 

«diit : quamvis hereditas folvendo non fit , mamus Titio tenetur in folidum 
ex itipuUtione, quia adeundo he red. rate m mulieris , intelligitur ipfc i bi dwem 
fblvifle, & Cecum compenCafTe earn cum hereditate , ut hie t & I. Stic hum , 
§. aditio , infr. de folut. I. debitor! , de fide/uQ. I. cum a matte , C. de re) vin- 
dicat. qua ratkne non taotum Titio tenetur in folidum , fed etiam ceteris 
crech toribas hereditarily , quia hereditas folvendo effe intelligitur , qua* herede m 
invenit ,• I. 3. td let. fakid. I. libertus qui , de bvn. iibert. qui adiit bereditt- 
tem , obligatur quad ex contractu ; /. t fi quis abfentis , $. htrts , dt oblir. 
& *a. &. tenetur creditoribus etiam fi nihil effet in hereditate . 



L 34- 

MOrte viri vel divortio foluto matrimonio , patri & filia: communit eft a- 
ftio de dote . Si Alia in poteltate patris fit , patri competit aQio de do- 
te adjun&a perfona filix , ut hie . & I. 2. §. quad fi i* patris , fupr. h. tit. 
I. fdijt , C. h. tit. I. —tic. §. videamus , C. de rti uxor. aci. I. pater filiam , 
td I. fakid. Si filia fit fui juris, foli fill* competit repetitio dotis; /. in infu. 
lam , infr. h. tit. I. fi cum dotem , §. eo autem tempore , f fupr- »'r. d. I. 
tmic. $. videamut . Et hoc eft quod ait /. pattr , fupr. da evid. uno cafu , fi 
filia emancipata fc. mortua fit in matrimonio , dotem reverti ad patrem. Et 
eo pertinet quod dicitur in hac I. divortio facto , fi pater filiam in poteftate 
fua e(fc dicat , & dotem fibi reddi pofiulet , ipfa fe rrurrem familias dicat , & 
fola de dote agere velit, finge earn fuiffe in polfeffione libertatis , ita demum 
patri non dari repetitionem dotis , nifi prober filiam in potcilare fua efTe, 8c 
confentire (ibi de dote agentt. Patri incumbit onus probandi filiam in potetlate 
fua efle , quia filia erat in pofleflione libertatis , ut materfamilias ar^jbat . Si 

?uis in poflfelfione libertatis fuerit,i«, qui agit,probare debet fc dominum efle; 
. libera , §. ult. infr. de liberal, cauf. /. f nan ideo , in fin. C. eod. I. fi de 
pojjejjione . C. de probat. Soli filia; competit etiam actio de dote , fi pater vita: 
fufpecta: fit ,• /. fitiusf. fupr. de procur. 

LEge Julia & Papi* liberta , qui nupfit patrono , eo invito non poteft di- 
v en ere ab eo , ex h. I. & I. ult. fupr. de d'roort. nifi manumifia fit et 
caufa fidekommifli ; /. pen. eod. tit. I. proxime , de tit. nupt. Hoc jure liber- 
ta nupta patrono , qua: voluntate patroni ab eo dtsceffit , cum eo poteft agere 
de dote ei data . 

L 36. 

Aritus de dote tenetur in quantum fa cere poteft, five conveniatur a mu- 
liere , vel herede ejus >• /. maritum s I. fi pofi , fupr. h. tit. five a fifco, 
qui fucceffit mulieri ex caufa connfeationis bonorum. ( Quod evenit in cafu 
/. 3. de bon. damnat. ) Si maritus minus facere poffit, & dos mulieris publi- 
cata fit, maritus fifco condemnatur dumtaxat in quantum facere poteft , twin 
pemiciem mariti mulier puuiatur , ex h. 1. Fifcus fuccedit femper cum fua cau- 
fa & onere; /. fi eonftantt , §. ult. fupr. h. tit. I. cum quidam , §. fifcus, dm 
ufur. 

?7- 

Fktri datur aftio de dote voluntate filiae ; /. 2. %. quad fi in patris , fui 
A. tit. Dotem voluntate filia: patrem cepifie videtur , ex b, I. 
Tom.mi.Vol.il. p 



M 



i, 4 ADTITULUM 

videtur filia , fi noa eftntradicat; d.1. i. $. valuntatem , vel contradicendi 
noa habeat, maxime fi poftea a patre, aotpliore fumma dotata fit.Di&o 

UBK eft lH5pTlCJt!V4 y H icl ltd It^jOC y 8 



x. 3 i 

!rins filiusf. voluntate pants Marviam axorem duxit , & dotem pater acce- 
pit : Mar via Titio repudium mifit : max pater abfcote filio , 



filii contraxit : foluto matrimoaio culpa mulieris , qozricur fi 
Mxvia de dote asat cum Titio quondam marito , 6t a patre hercde fen pro , 
an poflit maritus propter culpam mulieris , id eft ob adulterium , ( fic vocabant 
veteres ; Virg. 4. /Loeid. (172.) Cenjugium vocat , hoc pratexit nomine eulptm .) t 
dotem retinere I Marcellus refpondet , etiam fi Titius ut heres iaftitutus a patre 
itur , amen fi fponfaiibus a patre coutra£hs non con fen fillet , culpam 
muliandam efle,id eft mulierem dote multandam efte.ob culpam. ob 



muucris inuuauu<iiu nc, m «-n muuncui tww iiiuiuiuhuii bk. ua u 

adulterium, fi matrimonium culpa mulieris diflblutum eflet,nui port 
filius confenferit fponfaiibus a patre contract is , quia hoc cafu non poteft queri 
de utore , quam irerum dticendo probavit ; /. cum mulier , infr. h. tit. I. \ fi 
nxor y $. ult. ad I. JuJ. dt adulter, fi culpa nxoris matrimonium diflulutum fit. 
ca dotem amittit; /. cmfenfu , 4. C. dt Rediutegrato matrimoaio vtl 

», prior culpa recoilTa intelligirur, flc dot taint eft rnuiieti • 



L. jo. 

OB graviores mores, id eft ob adulterium , mulier dotem amittit ;/.I*ri«/, 
fupr. h. tit. I. cen/en/u, $. 4. C. de refud. DivorrJo (bluto matrimoaio 
mulier agebat de dote in maritum : maritus incufabat mulierem adulterii , St 
Co nomine intendebat rerincre dotem : mulier excufabat delictum , dicens fe la- 
pfam lenocinio viri : judex pronunciavit utrumque dediflie caufam repudio : qua> 
rirur t qua? lit vis & poteftas hujus pionuntiationic I Papinianut reipondet , u- 
trumque teneri lege , td eft lege Julia de adulteriis, & ea lege, quam am bo 
contempferuot , neutrum vindicari , id eft maritum non poflfe adulterii accufare 
uxorem , cui lenocinio caufam dedit . Paria enim deliaa mutua enmpeufa- 
tione tolluntur, ut bic , & /. fi d*o y de dol. I. ». m fin. ne quit turn out in 
jus voc. vi exinu I. fi niter , $. judex , td I. Jul. de adulter. Mutua delict* 
compenfantur, vel quafi compenfantur inter virum & uxorem, quia fi mulier 
viri lenocinio aduiterata Writ, nihil ex dote t retinctur : cur enim improbet ma> 
ritus mores , quos ipfe aut ante corrupit , aut poiiea diftimulatione probavit i 
Ex fententia leait hoc efficitur, ut maritus non poflit uxorem accufare adulte- 
rii , cui lenocinium prabuit ; /. cum mulier , infr. h. tit. I. fi uxor , §. ult. td 
leg. Jul. dt adulter. Hoc efficitur ex fententia , non ex verbis legis , quia le- 
ge Julia rantum fcriptutn eit , mulierem dotem amittere ob adulterium . oi- 
hil diaum eft de exception* lenocinii . 

L. 40. 

PAter, cum dotem dat pro filia, in traditione dotis. vel in continenti, fine 
voluntate filiat recle lUpulatur fihi dotem reddi foluto matrimoaio : poft 
dotem datam , St nuptias contraclas , ex iatervallo non refte ftiptllatur divor- 
tto facto dotem fibi reddi fioe voluntate filia: ; I. quotient , fupr. h. tit. Si pa- 
ter poft dotem. datam, & nuptias contraclas , ftipuletur voluntate filiae divor. 
tio faflo dotem fibi reddi, hac cemditione fi filia fine liberie deceflerit, exiftci- 

pater quominus agat ex fti- 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMONIO DIG. 



._ . Quod fi viva alia agat ex flipulatione', exceptione fubmoverur, quia 
aftio de dote communis eft patri & fflix , & pater noo poteft agerc de dote , 
nifi adjun&a perfoua Alia: ; /. i. §• ivod fi m pstrh , fupr. b. tit. I. t quod t V. fi fa. 
Servius , de eondiR. etuf. dat. Cafus ftipolationis coiiditioiialis , fi filia fine li- «'"'• Et ti. 
beris deceflerit , non trahitur ad alium cafum . Cafus omiflus remaner in dispo- ^ e 34* b. 
litione juris communs ; /. mtir f ftttrmm , §. aw wr/er , de ped. dotalib. *. C. 

e«J. 

X. 4»- 

Q*l pater poA divorrium filiar folverit dotem protnilTam pro filia , ignorant 
^ divonium , non ha bet condiftiocem indebiti , non videtur indebirum folvif. 
fe , dotem folvit ex caula promiflionis , fed habet actionem de dote, quia aiiio 
de dote communis eft patn & filia* / /. 2. §. quod fi in pttris , fupr. h. tit* 
& nit* iatereft dotem repeti potius afliouc de dote , qua: eft privilegiaria , 
qu»m condiihone indebiti . 

I* 41. 

PArre deportato ante divortium, hoc cafu dotis repetitio (bli filiar. compettt, 
non filco , ut h* c » C /. fi turn dotem , $. fi pater , fupr. h. tit. quia de- 
portatus pro mortuo habetur s /. 1. $. t p*»» de bemr. poff. centr. tub. Poll 
divonium filia:, srque dotis adto 'mulieris eft , ex b. I. quia dos eft proprium 
patrimonium mulieris ; L 3. §. «rj* e»##n» , <fc miitorib. Cujac 6. «*/. »j. <T 
ix. 14. 

J. jruttut . 

I matrimonium cum ancilla per erro r em contractual fit > non eft matrimo- 
ium , neque dos ; /. cum uncillis , C. </< i»tc«/?- & iuutHib. nupt. Tamen 
-Jus bona fide percepti ex doris optnata* pradiis , qui erant quafi in dote . 
& propter onera mulieris , ante caufam liberalem , antequam quarftio ftatus et 
moveretur confumpti funt , quamvis poftea fervam efle cooftiterit , non repe- 
tunrur. Sumptus vero neceftarii & utiles in quafi dote fafti , cotnpenfaris fru- 
itibus perceptis , ad finem fuperflui , id eft quatenus excedunt fruftus , fervan- 
tur per retentionem oppofita exceptiooe doli , ut fit ab alio quolibet boose fi- 
dei poflefforey /. fumptus, I. emptor , de ret vimdicat. Ubi verum juftumque 
eft matrimonium , maritus fructus lucratur propter onera matrimonii/ /. pm 
oneribut , C. de fir. dot. Sumptus neceftarii Br utiles in res dotales fofti noa 
compeniantur cum rructtbus, fed eos omnino repeat maritus ab uxore l.fru- 
&ut\S. t impend* y fupr. h. tit. 

ufurts, 

T)Ater pro filia genera centum promifit doris nomine , numeravit aotem net. 
1 rem , & ftipulatui eft mortua in matrimonio filia earn partem dotis tola, 
tarn fibi reddi , & ufuras dotis , quoad tardius reddererur : contra quoque gener 
a ibcero , quoad refidua pars dotis fibi folveretur , lripulatus eft ufuras . Mor- 
tua in matrimonio filia , fi pater apat ex llipulatu , gener ei opponere poteft 
compenfationem ad finem mutux e'ebits* quantitatis , ex flipulatione refidua; do. 
tis , fi fumptu proprio uxorem exhibuerit : alioquin fi patris fumptu exhibit* 
fit , inanis eft ulurarum flipulatio , ut nec compenfatioiii profit . Ratio ell , 
quia ftipulattoni ufurarum dotis int-ft tacita conditio , fi maritus uxorem fuo 
lumptu aluerit : uiurx dotis debentur propter onera matrimonii . inanis eft fit- 
pulatio ufurarum , G muiier mariti fumptu exhibiu oon fit ; /. turn pofi t 
■ -1 , fupr. de /atr. dot. I. ult. m pr. de dei. & nut. 



P ii 



Digitized by Google 



tU ADTITULUM 

$. tdt. 

Dili ad /. 19. fupr. *. tit. 

L. 4J. 

MAritus de dote renetur in id dumtaxat quod fa cere poteft , deduiro ne 
cgcat ; /. t maritum , fupr. h. tit. Si maritus , de dote cooventus , :n id 
quod facere poteft condemnatus fit , & nomina lint ad dotis quantitatem , in 
bonis tantum habeat nomina, id eft caution es fceneraritias , concummtes ad do- 
tis modum , non ultra , ncque quid amplius habeat prarrer nomina , qu* ei 
neccnaria funt ad victuro , non tenetur de dote , neque adiones mandarc de- 
bet, quia non tenetur, nifi in quantum facere pore ft , dedu&o ne egeat. Mari- 
tus, fi fit folvendo, oc bona fint in nominibus, liberatur ccdendo a&ionibus . 
Delegatio , id eft cell'. ) aclionum , pro jufta prffftatiooe eft y /. quod dtbttur , it 
petal. Sed ft nomina non fufficiant ad viclum deducta dote , non teoerux de 
dote , neque tenctur cedere nomina Be. aaiones. 

^ 44- 

ACtio de dote communis eft patri & filia: ■ /. 2. §. quod fi in patris , fupr. 
h. tit. Quod fi fixer a genero heres iriftitutus adierit hereditarem , poft- 
ea mortuo patre foli fili* competit actio de dote adverfus heredes patris , im- 
mo 8c patre fuperftite foli filiar competit actio de dote adverfus ipfum pa- 
trem , Ii fit emancipata , ex iniu b. I. 

§. Lucius. 

PAter filia* nomine centum in dotem promifit , mox coovenit inter genennn 
& focerum , ne dos a focero quamdiu viveret cxigerctur. Poftea culpa t 
mariti divortio foluto matnmonio , moriens pater extra neos heredes inftituit , fi- 
lia exheredata , hoc cafu maritus ab heredibus foceri dotem exigerc debet , ut 
earn exaftam mox reftiruat mulieri , vel actionibus fuis cedere mulicri ad. 
verfus heredes foceri , nec fubmoverur except ione doli , quail dolo faciat qui 
petit quod mox rcftitururus eft. Dolo facit qui petit quod mox reftiraturus eft 
ei quern convenit ; /. dclo , infr. de dot. & met. except. I. in tondemnat'tmt , 
$. mlt. dt R. J. Dolo non facit maritus, qui petit quod mox reftiru turns eft, 
son eidem cum quo agit , fed alii , nimirum uxori. Lex ait, filia exheredata , 
quia exheredatio non tollit dotem ante datam filia; y /. unic. §. tideamus , C. 
de rei uxor. a£i. & contemplatione dotis filia videtur exheredata , dos ei legata 
videtur ; I. emptor , §. ami I lam , de rei vindie. I. qui volebat , de hertd. injiit. 
Sed etfi ex parte filia patri heres extiterit , maritus a coheredibus pro virili 
dotem exigere debet , & mulieri redd ere , aut adiones prxftare . Maritus libe- 
ratur aclione de dote ccdendo adlionibus fuis uxori , quia non eft in mora cxi- 
gendz dotis , propter pactum initio interpofitum , ne vivo focero dos ab co pe- 
tatur , & ha bet tantum actionem de dote adverfus co he redes foceri . Qui te- 
netur tantum quod habet aclionem , liberatur cedendo actionibus fuis ; /. quod 
dtbttur, de ptttd. 1. 1 operator , t '* fr. de Itgat. 2. 

L. 45. 

SI avus matemus in danda dote neptis ex filia nomine , qnar eft in poteftate 
patris, ftipulatus fit, divert 10 facto fine culpa mulieris, vivo patre, in cuius 
poteftate eft, dotem reddi nepti vel avo nuterno , aciio direcla ex ftipulatione 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIM0NIO DIG. n 7 

dotis repttendar nepti non com petit , quia aeme alteri ftapuUri poteft » ni/i fi. 
lius patri, vel fervus domino; I. flipu/atie ifi* >§. aftrri > dt V.O.lmma null* 
actio de dote nepti competere yidetur, quia magis folutionis gratia * quam oV. 
ligationia adjecta videtur ; I. Stitbum.f). q unfit mm y de felut. perinde eft , ac fi 
avus ma tern us ftipularus eflet dotem hot a at nepti reddi : fed ei datut utilis a- 
ftio ex ftipularu , ne commodo dons, fraudetur r & hoc receptum eft favore 
nuptiarum , maaime propter affect ionem perfbrarum, a. h. L & I. peter t C, 
de pmd. convent. Ex conltit. Jnftin. cxtraueo dotem dame > eoam fi oon pact, 
fcatur dotem reddi mulieri , vel minus legitime pacifcatur muliefi daxut aiUo 
dc dote /. unit. $. etctdtt y C. de rei utter, oti. 

X. 40. 



QI pater dotem pro filia proraiferit , ac deiade ei teitamento rem cert are vel 
O pecuniam lega verit y utrumque debetur , dos ex promiflione y legatum ex to> 
ftameuto , legatum aon videtur rcli&um amino compeufaudi , ut bie % & I. t t V.fi pro- 
turn peter, lupr. dt jut. det. I. 1 hujusmedi y §. cum pater , de Itgtt. 1. Quod bant, & re- 
ft quis dotem ftipalanri uxori ptomilerit >erdemque teftameato qua-dam legave. cone ad / 
rit , ita 1 at ab hetedibw dotem non peterer , & qua; lega* fust uxor capere «*. $. 3. C. 
non pofl.t>qaia eft forte incapas a lege, puts, ft Jeeata fit uxori lerti* aotquar- dt 1 " 
ta bonoram , qoia lege Popie vir & axor inter fe nihil ex teftamento capere e&. 
poffunt , pratter decimam bonoram , & ufuaitruirum tertiat partis boaorum , or 
dotis pnt legatum ; l.qui uxeri, infr. de net. & arg.ltg.ttt. Ulptan. in fregm. tit. dt 
t dettm. Immo lege Vocoaia mulier inftitrri non petuic ^ M. TalL Verr. f 
J. 42. VoeomuSy qui leg* f us btrtditettm ademit nulli , tuque virgin* > neqm 
mulieri : fenm'tt in pefterum t ne qu i peft tos ten/ms etn/us effet y bertdtm w. 
giitm , neve mulitnm fecertt . Et eo fe refert Auguilin. de civil Dei libr. j. 
cap. m ) ai. mUbmtdivitet fieri femhutj t ftiebent nihil tfle intttUtebiltut dra- 
ft ftmtna. Doth actio mulieri non eft deneganda adverfos heredes viri , quia 
beneficium viri non debet ei efle captiofum . Beneftcio nos adjuvari non decipi 
— /. hi anunc^to > $. JUut t fupr. 



JL 47. 

Dix. ad /. 30. fttpr. b. tit. 

L. 48. 

MOrtua rtGa in matrimonio , aullis exrfteotibus liberis , dos a patre pro 
cla revertirur ad patrem ; /. jurt futttufum tfl , fupr. de jut. dot. I. an 
4 patrt, C. k. tit. I. uh. ret. rem heker. Exiiteatibus liberis., dos a patre pro« 
(cfta rcdibat ad patrem » quiatis in hagulos libera reliftis penes pat rem j UU 
pian. in frag. tit. dt dttib. $, 4. Supemrtibua Cbem pater tatam dotem oon 
retinebat propter liberos , nifi pactum effet inter contranentet A ft peter , /. 
inter fteerum , §. cum inter y de patl. dotelib. Si dotalibus rabufis ftipulatio iru 
terpofifa fit , at propter liberoa divoruo foloto matiimorrio dos apod virum re» 
maneat, valet ftipalatio, & prodeft non blum filio^ fed & nepotibus ex filio. 
Cum quathtar de fetinenda dote propter liberos , liberorum appellations conti. 
aemur oepotes, ut bit , Cr I. littrorum , de V, X. 

• 

L. 49. 

INftnrmento vel chirographo tradho ex caufa vendlrfonis, donatioais , dot if , 
vel iegati , afiio mandata & cefla. intelligitury A fervmm filii >%. turn qui, 
de legMt. 1. /. qui tbtrtgxapbum , de It get. j. /. a, C. de dm*. Mulier pra- 



AD TITULOM 



ter aim res etiam inftrumentum in dotem M\t marrto , quo L. Trtna ei ea- 
verat, fe daturum decern, id eft decern cnillia cum nuberet, cidemque actioitet 
eeffit . Maritus nihil exegit a Titio , quia ncc potuit , forte propter inopum de- 
bicoris, Tel aliam caufam , quamvis eum farpius coovetierit, id eft interpeila. 
verit extra judicium : divortio facto muliere dotem repetente , fi fine dolo & 
culpa vir cam pecumam exigere non potuit , oon reuetur mulieri action e dt 
dote, neque aQione mandatj, ex emit. A. /. /. fi mrneus , fupr. dt jut. dm. 
I. ei res , $. t fi f ******* dt fm$d. fail. Maritus do- 

lum & culpam dumtaxat pnrrtat in rebus dotalibus. 

$. fundus* 

*T«I pater fciens in dotem dederit pro filia fundum arftimatum , qui erat obli- 
O gatus priori crcditori , evido (undo a priori credirore fine dolo & culpa 
eiri , divortio fafto fi mulier repetat srftimationem dotis , fubmovetur except to- 
ot doli. Ratio dubitandi, quam opponit Paulus , hare erat : mulier dtcebat fe 
non teneri de dolo patris , quia dos ei data erat a parre ei officio ratetno ; I. 
fui libent, J. I. 19. de rit. nupt. & filia non teoebatur pradlare factum pa- 
tris , quia beres ei non extiterat . Paulus refpondit , evirto fundo dotali fine do. 
lo & culpa viri , maritum oon teneri de dote , bt fi conveniatur tueri fe ex. 
ceptione doli , ctiam fi filia heres non exttterit patri , quia dolus patris debet 
nocere Alto cum agat ex caufa lucrativa. Dolus auctoris nocer fuccefTori agen- 
tt ex caufa lucrativa / /. mpud Celfum , §. de uuderii , de dol. & meet, except. 
Si pater fundum obligatum creditori , arftimatum in dotem dederit fiiiar nomi- 
ne, mortuo patre, fi filia dote contenta abftineat fe hereditatc patris, rtlius he- 
rn patris tenetur mart to adtione ex empto , ur a creditore bypothecario luat 
fundum , & marito liberum pnrftet ; /. t creditor , $. prgdium , fupr. de aih 

t V. fi tacit, tmft. I. t *via , C. de fur. dot. 

br adde /. 5. I. 50. 

C. dt evict. 

*r*I res arftimatar in dotem datar fint , maritus libera rur prarftando srftimario- 
O nem dotis, quia arftimatio venditio eft : /. plcrumque , $. pen. fupr. de jut. 
dot. Si rebus *ftimatis in dotem dan's, pactum fit, ut ex quacunque caufa dos 
reddi deberet , res ipfat fi extarent rcftituerentur habita ratione augmeoti , k 
deminutionis , boni viri arbitratu : que vero non extarent , arflimatio earum : 
quarfitum eft , cum quardam res , quas maritus vendiderat , extarent , foluto ma- 
rrimoTiio mulieri rertituendar eflent ? Scarvola refpondit , res extant es , fi neque 
Toleute , neque ratum habente muliere veniiflent , ex pa&o perinde redden das, 
atque fi nulla arftimatio interveniftet , quia valet pactum , ut res arftimatar in 
dotem data? , fi extent reftituantur , ac (1 nulla arftimatio interveninet ; /. ult. 
de peil. dot elib. 

L. 51. 



SI res arftimatar in dotem date fint, periculutn eft mariti, eriam fi ufu uro- 
ris dcteriores nam : puta fi veftis arftimata in dotem data fit , oust ufu mu- 
lieris adtrita fit , ex h. I. Cf /. pltrumtyut , in pr. fupr. de fur. dot. ubi diii , 
dos darur propter oner* matrimonii , atque licet res arftimata in dotem 
fit, nihil vetat earn ufu 



3at 



Dixi in TryphoTuoum lib. 7. di/putat. 

1,53. 



Digitized by Google 



S6LUT0 MATRIMONIO DIG. ttj 



t 5 > 

Dai in TrypfeoniBum tit. is. difpeust. 

L 54. 

MAritus , focius , patron ut , parensvt tenenrur in quantum fceere poiTuaf , 
nullo dedufto xre alieno , ex h. I. Cr I. funt <jui , infr. d» rt fmdk. I. 
in condemnation , de R. I. At is , qui ex donatione convenitur , tenetur in 
quantum facere poteft, dedufto omni are alieno , ex h. I. I. inter eot y $. 1. 1. & 
txberedttum , it rt judicat. ue Ubcralitate fua mops fieri periditctur ; L m 
Ubcralitate , tod. tit, 

L. 55. 

Dixi in /. »5« S* *lt. fijpr. h. ttt. 

L. '6, 

MAtrimonium folvitur captivitate , deportation* , fervitute , at hie , & I. 
5. de ben. demnet. I. \ 5. C. de repmd. I. res uworir, C. de dim. int. f Corrige /. 
vir. <y uxor. Hi pater vel extraneut dando dotera ftipuletur fibi reddi, fi quo 1. qgam vi- 
cafu folutum fit matrimonium , hac generali commemoratione ftipulatio corn- de : nam , 
mittitur, id eft actio ea flipulatu , in cafum captivitatis , deportationii , vet fer- prout & a- 
vitutis , puta fervitutis poena? , ut hic.Cf I. cum quertbeiur , dt V.S. puta fi ob [ix laudarx 
delictum damnata fit in metal lum. Hac enim conceprione verborum orrmes hi \tgcs , son 
cafus continentur . Plane fi quzratur quantum veniat in ftipulatione , utrum folvi ait • 
quafi morte . an quad divortio folutum fit matrimonium , humanitis eft id ve- 
nire iu ftipulatione de dote reddenda , quod propter mortem , id eft in cafum 
mortis coo venerit , quia cafum adverfamque fortuuam fpeclin hominis liberi,ne» 
que civile, neque naturale eft; /. inter t fiipultntem , §.facrtm t deV.O. 

L. S7- 

SI mulier ufumfrafhim fundi vlro, cujus ent proprietas , do tit nomine dede- 
rit , divortio foluto matrimooio , mar i tut tenetur cavere mulieri } quamdiu 
viaerit (e. paflurum multerem uti frui , heredem ejus non item , quia ufusfha. 
itus non transit ad heredem frueluarii . Quod fi mulier fundi fui ufumfruetum 
in dotem dederit , maritus foluto matrimonii tenetur reftituere , id eft de novo 
confticuere ufumfru&um mulieri , vel heredi ejus , quia ufusfru&us cum pro- 
prietate ad heredem trantiiflet , nifi vir in reddendo fecufet moram . Quod fi 
mulier ufumfruc~tum fundi in dotem dederit , cujus proprietai altena eft, id eft 
neque pertinet ad mulierem, neque ad virum, fed ad tertjum pofleflbrem , vel 
fi debitorem fuum delcgaverit , ut ufumfru&um fundi fui viro ejus doris no- 
mine daret , maritus debet cedere ufumfruclura mulieri , ut hit , & I. cum in 
fundo t §. quod ft mulier, de jur. dot. 1. necefftrio , ult. de petit. Cf corn- 
mod, rei vend. I. i fi ufusfruSus , de novel, ficut poteft &. cavere fe paflurum 
earn uti frui , vel debet agere cum proprietario , ut mulieri conftituat ulum- 
ft-ufrum , vel aliquid det pro eo . Neque obflat , quod fructuarius non poteft 
cedere ufumfruclum extraneo , & fi cedat coofolidatur proprieuti , nam licet 
frucluarius non pofllt cedere jus ipfum ufusfruclus extraneo, ut in ejus perfo- 
11a hxreat , tamen potel) cedere emolumentum feu com mod um frufluum ; /. *r~ 
lmibus % §■ %-dt ufufrud. vel remedii caula ,ut dos reftttuatur,ne mulier fit in- 
dotal a , poteft vendere vel locare nummo uno ufumfructum , ut jus ipfum ufus- 
fru£xus penes fe remaneat , pmeptio veto & utilitas fruiiuum cedat mulieri 



Digitized by Google 



llb AD TITULUM 

vel heredi y /. fi ufmsfruSluty de jut. dot. nam fit mulier poteft vendere ufum- 
frufium proprietatis domino , volenti fc cmcre , & hoc calu mulieris hercde 
agente de dote , vir facere cogetur , id eit confentire tali venditioni doiis refti- 
tuendx caufa , quoniam fi moram non fecitfet * marine , prwium ufu;frucrus «nu- 
licr heredi fuo reltquuTet . Quod fi mulier ufutnfructum proprietario vendere 
non potuerit, quia non vult emere , hoc calu maritus tenetur pr.dtare heredi 
mulieris patientiam pcrcipiendi fru&us , quam ipfi mulien prxftare debuit , ex 
hac I. & A. I. turn in fundo , quia patten ua , muiierem uti frui , pro roditio- 
ne habetut y /. nit. de fervitut. 

L. 58. 

SErvin heres inftirutus ab aliquo non poteft adire herediratem injuflu dominr, 
ne infcientcm obliger xri alieno y I. 6. de adtjuir. hertd. Semis dotalis he- 
res inrti turns ab aliquo , mariti juftu vel adire vel repudiarc debet hercditatem: 
fed ne maritus aut facile repudiando, aut temere adcundo ignotam hereditatcm 
dotis judicio uxori fux obligetur , ut confulatur unique St mariro & mulieri , 
mulier interroganda eft coram teftibus , utrum velit ominere an adquirere he- 
reditatem , edi repudiate le dixcrit, facile mariti juilu repudiabit : quod li here- 
ditatem aguofcere malucrit , fervus heres inllitutus reddendus eft a marito uxo- 
ri ea conditions , ut cum adierit rurfus marito retradatur , id eft reftiruarur , 
ut hac ration? confulatur marito &t uxori . Scrvus dotalis heres inftitutus non 
adquirit hereditatem marito , fed uxori , hereditas adita auget dotem , or refti- 
tuirur mulieri foluto marrimonio , quia in frufru non eft ; /• fi t legate , fupr. 
de jut. dot. I. hint quaritur , §. poteft , de perm/, nifi apparcat hereditatem vel 
legarum reliftum contemplatione mariti y /. fed fi flutes , in ad regno , dt 
vulgar. & pupillar. Servus dotalis heres inllitutus non poteft adire vel repu- 
diare hereditatem fine juftu mariri , quia conftanre matrimonio maritus eft do- 
minus dotis ; /. quamxts , fupr. dt jut. dot. I. in rebus , C. cod. 

.O.Hvi ,mw[4 t mw w Mw^ i r^ * •»*""*» .» v !r» I'nuimO utfyfl ( *utvfc» tef 

L. 50. 

SI pater dotem dando pro filia ftipulatus fit dotem fibi reddi mortua filia in 
matrimonio , &. tili.v emancipara* argra* vir in hoc repudium mifcrit , ut 
mortua dotem potius heredibus ejus , quam patri redderet , patri datur urilts 
a&io de dote, dotis recuperandar caufa , ex h. I. & I. dubium , C. de rtpud. 
Repudium miffum xgrx mulieri , prxfumitur miflum in fraudem patris , qui 
hoc cafu excludttur . Idem in renunciatione benefici fac"ta in fraudem ejus , qui 
fin mum vacaturum expcclabaty cap.i. de renunt. in 6. Alter cafus eft, in quo 
foluto matrimonio captivitate , fi filia ab hoftibus capta efTet , qua* nupta erat, 
dos a patre profecla redit ad patrem , perinde ac li filia in marrimonio decef- 
fiflet y /. ft ab bbftibus , fupr. b. tit. quia fervitus morti comparatur . 

t rio' " L. 60. 



SI pater pro filia fumptum funcris feccrit , tametfi dotem poft tempus , id 
•ft annua , bima , trima die gener ei reddere debeat , ramen ftatim fum. 
ptum funeris repeterc poteft, ex /;. /. Ratio dubttandi erat , quod mulieres de- 
tent de dote fua funerari y /■ in turn , & feq. de religiof. trgo \ ideh.it ur a- 
ctiontm patris differri donee dos exigi poflit : tamen patri vel alii , qui fum- 
ptum funeris fecit, ftatim datur repetitio fumptus funeris, ne mora agendi cor- 
pora infepulta jaccanty/. quod fi nulla, red. tit. licet alias dos exigi non pof- 
lit ante diem y A unit. $. t 7. verf. exattio , C. de rei uxor. nec non quia 
qui fumptus funeris fecit videtur iiffe in credirum , videtur contraxifTe cum de- 

fun- 



Digitized by Google 



SOLUTO MATRIMOHIO DIG. txt 

fun&o ; /. i. dt rtligiof. C fumpt. fun. Sumptus funeris eft ses alicnum defun- 
Ai ; L Pafmianus , §. quart a auttm , de imoff. tefi. 

L. 61. 6i. 63. 

LEge Julia & Papia vk dotalem fervum conftante rnatrimonio manumit- 
tere poteft , fi fit folvendo, ex h. I. & I. ftrvum dotalem . infr. de ma~ 
numiff. /. t filiut emamtipatus maritus^ad tea. Cornel, dt faff. I. ttfi dotis t 
C <fc jtr. dot. Si vir dotalem fervum marmmifem invita fir refrigaotc uxore, 
& a iibcrro hcres folus, id eft ex afle, inftiratus , fern to matrknonio portiooem 
hereditatis , quam confecutus eft ut patronut , qua: olim erat femis , hodie ter. 
tia , uxori rethtuere debet : alteram vero ponionem , dotis judicio reftituere de- 
bet uxori, fi manumiferit cefragante uxore ,-/. 1 61. & I. ji vero hem quid- 
q%td , infr. h. th. Quod fi vu voluotate mulieris fervum dotalem manumife* 
rit , muliere coolentiente manumiflioni ammo donandi , hoc cafu maritus nihil 
prarftare tenetur uxori , uec operas libertatis caufa impofltas , id eft inert edes 
operarum ; t I- 6i. quia donatio fervi dotalis manumittendi ctufa ralet inter 
virum & uxorem ? - /. fi conftante , §. fi vir , fupr. h. tit. I m«iti extern , 
mlt. dt dan. int. vtr. & uxor, quia marirus ex ea non fit iocupletior ; /. mart- 
tus t C tod. Lege Julia marirus confentiente muliere poteft manumirtere fer- 
ritin dotalem , quia hujusmodi donatio valet inter conjuges : & port manumif- 
fionem deficit fervus in dote efle , quia cui manumittendi cauta donate licet, 
«i quodammodo donaffe videtur , qui permifit manumitti ; t /• 6$. 

L. 04. t *tqux ad §. 4. 

SI marirus negotiurn gerens mulieris non invitar, id eft fcientis & non refrt- 
gantis , dotalem fervum voluntate ejus manumiferit , uxori reftituere debet 
quidquid ad eum inde pervenerit . Sed fit libertatis caufa tmpoGta , id eft ope- 
ras libertatis caufa impofltas , vel mercedes operarum prarftabk , fi forte non 
opera: ipfa: prarrtitar fint , fed mercedes operarum . Plane fi open ipfar marito 
fuerint exhibits , non arftimario earum , eo nomine mariras quidpiam uxori 
non prxrtabit , uec enim ranquam inter infeftos amare iltud tracundum y /. Ji 
id quod , §. fi quas , de don. int. vir. tt uxor. Sed fi poll manumilTionem a- 
liquid liberto fit impoPrum , id uxori prxftandum eft . Sed & fi pro tmpofiris 
reum , id eft expromiflbrem , acceperit , ( expromirTor eft qui in ie foripit a- 
lienam obligatioaem ) cque adverfus ipfum debet oUigarionem prarftare , id eft 
aftwne cedere . 

^. tttm qutdquid . 

CI maritus fervum dotalem manumiferit invira uxore . qoidquid ad earn es 
O bonis libeni quad ad patronum pervenerit, arque foluro matrimonio uxori 
prarftare cojjetur : nec enim uxori reuetur de benehcio feu munere fibi collato 
a liberto, u*d tantum de eo quod confecutus eft jure patronarus . Plane fi pa- 
tronus a libeno heres inftitutus fuerit ex majore pane quam debita , qua; olim 
erat femis bonorum , hodie tcrtia , quod amplius eft , quod excedit ponionem 
debitam non prarftabit : & fi fone cum ei nihil deberer libenus , fone quit 
amilk jus fuccedendi, impofitis operis , vcl pecunia libenaris onerandz caoia ; 
/. is qui euerand* , infr. dt oper. libert. I. fi quam , C. tod. eum heredem 
fcripfit, nihil uxori reftituet, quia alio jure , non jure patrotutus accepit, ut 
quilibet extraneus ; /. 6. quod cujutcunq. urnvtrf. 

Tom. VI II. Vol. II. Q. 



AD T I T U L U ; 
^. t iabit mm tent , f §. tijicitur. 



Ege fi maritus fcrvum dotalem manumirerit , folnto matrimonio te- 
t netur reftituere uxori hercvJive ejus quod ad eum jure patronatus pervene- 
lit ex bonis liberti : pcrvenifle intelliRttur, quod jam excgit vel exigere potuit , 
quia jam aclio ei di-Iata eft , tt h. §. t dabtt auttm. Rem in bonis habere vi- 
detur, qui habct actionem ad rem coufequendam , ut hit , 0* /. 15. </* /{./. 
Eadem lege tenetur &. fi quid dolo malo fadum eft quominus ad eum perve- 
niret ,«M §. «i//««rr , 0 /. fiJius emamipatus , ult. ai I. Cornel. <U 

W I * fii'ium 



iE§e J*//* fi maritus fcrvum dotalem manumifcrit , tenetur reftituere uxo- 
t x\ quidquid ad eum jure paironarus pervenerit ex bonis liberti , quia quod 
eum pervenit ex bonis liberti dotem aupet. Quod fi patronus id eft mari- 
tus, filium exheredaverit , ut ad eum hona liSerti pervenirent, quia exheredatio 
patris non nocet filio quominus fuccedat libcno ex lemifle olim, bod'e ex ter- 
tia , & ad filium, qui a patre exheredatus eft, bona libeni perveniant , quar- 
ritur, an heres patris hoc nomine teneauirf Et cum nihil I ad I ipfuai patronum 
nc^^e ad heredem ejus pervemat ex boms liberti, quomodo hen point, ut hoc 
nomine ten atur ) quia riltu< patroni exheredatus fuo jure fuccedir in bonis li- 
berti , & nihil cojifequitur a patre , fed a lege, oc prarfcrtur he red 1 bus patris. 

§. it viro. 

LEge Julia & Papia fi vir heresve ejus fcrvum dotalem manumifcrit , te* 
netur reftituere uxori quod ad eum pervenerit ex bonis liberti . Lex lo- 
quitur tantum de viro heredeve ejus: quod fi foccr vel heres ejus dotalem fcr. 
vum nurus manumifcrit , & aliquid ad eum pervenit , de eo nihil lege Juiis (5* 
Papia fcriptum eft : quo cafu lex deficit, nec dircda nec utilis ad 10 danda eft. 
Hinc nec utilis dan da eft, quia nec fuggerit asquitas dari . 

§. ult. 

QI maritus fcrvum dotalem manumifcrit , lege Julia & Papia tenetur refti- 
vJ tuere uxori quod ad eum pervenerit ex bonis liberti. Et tametfi verbis /V- 
gii teneatur pnrftare tantam pecunia r , quantam accepit : tamen ex benigniori 
interpretatione legis , non tenetur prarftare : pi as res hereditaria^ , fed liberatur 
preftando arftimationem hereditatis vel bonorum . Pecuniar appellattone contine- 
tur , non tantum pecunia ftgnata , fed etiam res foli vel mobilis , or ram jura 
quam corpora ; I. talis fcriptura , de legal 1. /. pecunia , it V. S. Maritus , 



qui fcrvum dotalem rtwnwnilit. tenetur reftituere uxori tantam pecun 
bonis liberti » id eft arftimationem , quae eft vice rei , 



tus res ipias tradere maluerit . Sic fi unus ex hered^ibus 
milium reliclum emerit , xris alieni hereditarii folvendi caufa , prarfente & ad. 
fignantc, id eft tradente, eo, cui fideicommiflum debebatur, non fundum, fed 
prerium ejus reftituere debet , nifi malit fundum reftituere ; /. ft fundum par 
fiieieommtJJ'km , it legat. t. Idem in /. ult. it patt. iotalii. ubi dixi , & in 
I. pda/kjjer , it dtl. & mtt. 



L 61. 



Digitized by Google 



SOLUTO MATH IMONIO DIG. n } 



S 



I maritus fervum dotalem manumtferit invita uxore,ei ftar&are debet quid- 
quid ad eum pervenerit de bonis liberti jure patroaatus / /. pros. fupr. h. 
tit. Hare aflio competit mulieri etiam coiatante matrimonio . AAio de dote 
conitante matrimoiiio inulkri non competit , nifi certis ex caufc ; /. f dot a t V. fi fa. 
/w»r< , C. A, iii. /. /» eonJiante t m pr. fupr. A. «f. fed hare Urn hod eft acci- cit, & adde 
pienda <k adiotie dotis , fed de a&ione ex lege /Wm O* Papia,(eu conditio- /• ao. /. ?o. 
Dc ex lege • Si maritus net*otium gerens rrrulieris fervum dotalem mnnumiferit, in pn.C.de 
uxori debet rellituere quid^uid ad earn a liberto , quafi ad putrooum , perveiw- jur. dot. & 
rit . Hxc aclio datur mulieri etiam conftante matrimonio , quia noa eft aftio no v. 97. cap. 
de dote , fed aftio mandari , vel negonorum geftorum , quia maritus mantunu 
fiftc viderur ex mandato , qui manumifit voiantate mulieris , 000 invita u»o- 
re: fi maritus fervum dotalem manumiferit invita 
ex lege Julia , feu coodiflio ex lege . 

L. pen. in pr. 

Dixi in /. 25. $. 




Q*I fitrvis uxoris vir Ditmrnos in veftiarium dederit , intra annum divortk) &• 
^ fto , qualia veftimcnta eftcnt tempore dtvortii , talia viro reddendn funt . 
Idem non eft , C vir ipta veftimenta emiffet , & fervis dediflet , quia in ufurn 
cuuuoi data videntur , non ut in peculio efient /. id vejimomtum , dt pent, 
I. qui nncubinam , in pr. de /re*;. ?. Quod fi veftimenta non redduntur , tunc 
vir pretium veftium in dotem , id eft cum dote , ad concurrentem quanritatem 
compeoiat . Hodie nulla compenfario doti oppohta folutionem dotis unpedire 
vel morari poeeft,- L umc. J. tactat, Q . dt ret uxor. 

$.fili*f. 

DIvortio foluto matrimonio patri & filiar communis eft aftio de dote//. a, 
§. quod fi in patris t fupr. h. tit. patri non datur a&io de dote absque 
voluntate filiat . Quod fi fHia divortk) ta£to dotem patri rrddi junVrit, pane 
dotis ioluta patri, patre mortuo, reliqua pars dotis , fi nec promifla patri no- 
vandi animo , mulieri folvi debet : & a<3io de dote foli mulieri porius datur , 

En heredi patris ; t. fi mart to , §. ft voluntatt . I. in infulam , /. ft focer v 
. b. tit. Dotis aftio communis eft patri & fuiar , quamdiu inanet in po>- 
te patris: fed mortuo patre, propria eft filiat, qua eft patrimonium filiar, 
quamvii hercs non extiterit patri ; t. unit. S- vidtamus , C. dt m uxor. aB. 



PArtns dotalium ancillarum non atfttmataram non cedunt lucro mariti 
quia partus ancillx non eft in frufru ,- /. vttus , dt ufufruR. I. in pteu- 
dum , de ufut. Quod fi maritus maiictpia xflimata in dotem acceperit , & poft- 
ea convenetit , ut divortio faclo , mancipia taut idem afftimata redderentur , 



de partu dotalium ancillarum quidquam diftum fit , partus dotalium ancillarum 
manet mariti , propter pcriculum dotis arftimatar , quod pertinet ad marirum , ex 
b. §. Neque obftat /. 1. C. h. tit. ex qua , fi dos aMlimata data fit , & 

0. ii 



Digitized by Google 



114 ADTITTJLUM 

renerit, at res extutes folato matrimonio reddaiitur , & anciDas cum parro 
judicio ex ftipulatu de dote reddi oportet.Hoc cafu, etiam dote arflimata , re- 
ftituitur partus ancillat mulieri , quia convenerat, ut res ipGc mulieri reddereu- 
tui , etiam fi arftimatx eflent, & hoc valet ex pacta . 

nuttier . 

SI marirus poll divortium mulieri , que centum in dote habebat , per erro- 
rem ducenta ftipulanti promiferit , live fcienti , live ignoranti , lion teuetur 
ijifi in centum , ex h. §. Quod fi fciem pro centum dacenta ptomiferit , ex 
(lipulatione tenetur in centum , in alia centum adiouc de dote it.fi diver*. 
tio> de V.O. 

§. uxor, 

Dixi in /. 30. fupr. de jmr. dot. 

J. fi vir feeere . 

SI vir conftante matrimonio injufTu uxors dotem acceptam fecerit . etiam (r 
id propter egeftatem foceri fadlum effet , viri tamen periculum eft , ex b, 
$. quia acccptilatio elt vice folutionis , qua; liberat debitoreni i I. ulu de ttce- 
ptitat. item per ccceftitetionem , infl. quib. mod. toll, oblig. Et qui acce- 
ptum fecit quod fibi debetur % perinde habetir , ac fi ab eo acceptum effet . 
Ratio dubitandi erat , quod maritus acceptum fecit non animo donandi , fed 
propter inopiam foceri , fciens non efle folvendo & inanem futuram efle actio- 
nem , nec quicquam videtur impurandom mariro , qui remifit dotem , qua? pro- 
pter inopiam debitoris exigi non poterat ; Lfi extrmeus , fupr. de jut. dot. ta- 
men fi ultra dotem acceptam fecerit tenetur,. quia Colutum acceptfle videtur. 

§. utu 

SI qui": pro muliere dotem vim promiferit t deinde muliere herede ex parte 
rel&a deceflerit , qua ex parte mulier ei beres extiterit , pro ea parte do- 
tis periculum, quod viri fuiflet, ad mulierem pcrtinet , quia a£Ho de dote eft 
bonx fidci , & conceptam habet formulam his verbis , quod *quiut meliut ef- 
fet , ut oftenditur hie m fin. & in I. fi arm CenuHus , de feint, nec rrquum 
bonum effet , quod exigere vir ab uxore non poruiflet y ob id ex dctrimento 
viri mulierem locupietari j Cujau 12. ebf. t 14- & '** 70. fupr. de fur. dot. 

L, utt. 

MAritus prxftat dolum & culpam in rebus do ta lib us confervandij , etiam 
in peculio fervi dotal is : ft maritus quid adquifierit ex peculio fervi , con 
tx re mariti vel ex operis fervi , id peculium auget ; I. Aim qutritmt > §• i» 
de petul. Et id venit in parte dotis reftituenda: . Et fru&us ex peculio fervi 
dotal is percepti ad tea mum peruncnt, quomodo fruclus cujuslibct rei dotaiis , 
ex b. 1. 



AD 



Digitized by Google 



D E ADQ.UIREND. HEREDIT. 



AD TITULUM 

Dt adquirend. vel omitwtd. hendit. 

TTI c thulus cooceptus eft de adquirenda, vel omittenda, id eft repudiandav 
X J. hereditate . Hercditas nihil aliud eft , quam (ucceffio in univemim jus y 
quod defunelus habuit y /. nihil 24. dt V. S. Hercditas non eft jus fuccedendt 
in bonis defuncli , nam jus iuccedcndi habet quis antequam adeat hereditatem. 
Hercditas eft univcrfum jus in bonis , qui dcfun&us nabuit tempore mortis : 
hcres eft juris univerfi lucccfTor / /. heres in omnt , infr. b. tit. L quotient , $. 
htredes y de htred. in/lit. I. cum heres , dt diver/, temper, prsfcript. Hercditas 
eft jus omne , quod adquiritur bcredi tdtamentarie "vet legirimo adittone hcrc- 
djtatis, id eft a&u adcundi vel immixtione. Ubi femel adita eft hercditas , non 
eft amplius bereditas, fed patrimonium heredis; /. fed fi plum , §. filio , dt 
vulgar. & pttpitlar. I. \. %. veteres , de adqu'tr. pofjeff. ut peculiars, fi filtusf- 
(ui juris fiat , morte patris vel emaucipatione, deftnit cite pcculinm , & aliis re- 
bus , id eft patrimonio , confunditur ; /. ult. tn fin. C. de imffit. tefitm. Herc- 
ditas adquiritur ipfo jure vel faclo hominis : ipfo jure , puta in fuis & neccfli- 
riis exiftentia, qua a Grarcis «r«t*tott dicitur, vel irnmixtione, fuus enim ipfa 
jire heres exiftit \ led quia habet beneficium abftinendi a prartore , ut cum ef- 
feflu heres dicatur & couvenin pofllt tamquam heres, needle eft,ut adquifitio* 
nem hereditatis , qua; eft a lege, in rem leu eflefium perducat , quod fit im- 
mixtione/ /. m /uh t de liber. & pqfibum. /. ftn. §. t penult, tit ion. libenor. 
In extraneis hereditas adquiritur jure civili aditione , vel pro herede geftione / 



L pro herede, infr. h. tit. Jure practorio , per bonorum poflc^onem , vel ex 
confulto Trebelliano per rcftitutinnem fidcicomrnilTaris; hereditatis . Adi«- 



per 

tionc hereditatis dominium traiisfcrtur in heredem lege fine traditione y /. cum 
bertdts , infr. dt adqu'tr. poffeff. I. legatum 80. dt legat. ?. /. a Titio , dt furt* 
Hcredjtas amittitur in fuis abftentiene , in extraneis repudiatione , vel omtffio- 
ne : omittitur hereditas fi intra tempos Ireitimum non- adeatur ,• /. quod fi mi- 
ner, %.St*vola, fupr. de minorih. I. 1. \. ult. infr. ut in poffeffkm. legat. h 



alirnationit , de V. S. I. unit. C. 4»**tl. non petent. part. Sic hofti* omitti di- 
citur, fi bellum non conficiarur: Tacit 4. annal. (cap.2?.) Nam pr'mtt duett r 

0 iufigni fujpctrt res fuas tndiderant , hofitm omit' 



r " 

L. t. & 2. 

HEreditas fcindi non poteft , rd eft pro pane adiri pro parte repudlari , ex 
h. I. t. quia hereditas eft nomen juris ,• /. hereditatis 119. de V.S. He* 
red it as eft res inoorporalis , quia in jure confiftit , id eft in jure univerfo fuc- 
eeflionis, licet enim in ea res corporales contineantur , jus ipfum fucceffionis 
eft incorporale ; /. 1. % r 1. fupr. dt divijf. ret. inde hercditas etiara fine ulla 
corpore juris intelkcxum habet ; /. hereditas , dt htred. petit, id* eft hzieditas 
kuelligitur etiam fi nullum corpus fubfit in hereditate : St cum hereditas in ju- 
te confiftat non poteft dividi ; I. Pomponius , dt ret vindit. Jura root incorpo- 
ralia, St non dividunrar, & confequenwr non pofiunt pro parte agnofci , pev 
parte rcpudiari . Puta heres infihuUK ex pluribus partibus , non poteft uiiam 
pattern a dire r aliam repudiate r quia adeundo unam partem , orrmes adquirit ; 



L 2. /. fi fduty m pr. & % 1. infr. h. tit. 1. quidam t C. de deltber. Et 
here* inftitutus ex pane T ldcwique tubiututus filio- rmpubcr: & cohei 



coheradi ex alia 



ti6 ADTITULUM 

parte , qui portion em fuam adiit ex teftamento , morruo filio impubere , ex 
lubimuttone pupillari riereditatem adire tenetur, d. I. quidam>tfa* mora eft 
tcltamemum patris & filii; /• l. illud , dt bend, vtt all. vtndit. I. fatrit % 
dt vulgar. C puptllar. I. paterfamilias , dt ret. au£hr. ptdie, pojfid. Heres quo- 
que inltitutus ex afle noo poteft hereditatem pro parte adire , pro par- 
te repudiate . Et hie videtur efle cafus bujus I. i. obi fcriptum eft , 
eum , qui toum hereditatem adquirere poteft , puu fi (it inHitutui ex afle , noo 
polfe eam Icindeiido pro parte adire : vel fi duo fmt heredes tnibturi , & 
tnvicem fubftituti , portio repudiamis adcrefcit coheredi etiam invito , quia he- 
reditas pro parte adm , pro parte repudiari non poteft,- /. tmtc. bis it a dt- 
fnitit , C. dt tadut. ttlltud. I. ttfiamtmo , C. dt rmpxb. & aliis fubftit. fir 
hac ratione beres etiam pro non ldoneis pratdiis fifcalia onera agnofcere debet , 
vel omnibus bonis hereditatis cedere ; /. 4. C. dt tmni Mgr. dtftrt. lib. n. 
Et fi dominus ft. pater , fervus & filius eodem teftamento heredes infliiuti fint, 
bt fervus vel filius juffu domini vel patris partem adierit , ftatim ex iaititutio- 
ne fua , id eft ex parte fua , heres erit : vel fi dominus vel pater ex parte fua 
adierit , tenetur jubere'^ ut fervus vel filitts partem fuam adeaot ; I. fi ego , 
/. fi tx f-a pcrtt , infr. h. tit. Aliquando tamen fi heres inftirutus ex afle de- 
ftinaverit partem hereditatis habere , videtur in aflcm pro herede geftifte ,• t.Ji 
tx afft, infr. h. tit. quia deftinatio partis herediutis nabend* , videtur facta 
animo pro hereae gerendi in aflem . Sicut hereditas , ita & legatum pro parte 
agnofci , or pro parte repudiari non potelt ; I. legator tut , dt ugat. 1. L 4. dt 
icqat. z. fed fi duo leeata relicta tint , unum repudiare , altenim amplefti poflu- 
mus , trifi unum ex legatis fit cum onere , alterum fine onere / L fid duobur t 
md. tit. dt Ugat. a. 

JL 3. 

Uamdiu prior beres , id eft heres primo loco inftitutns hereditatem adire 
poteft , lubftitutus non admittitur , ex hat I. & I. quamdiu t 3« at. oy. 
infr. h. tit. & quamdiu heres teftamenurius adire poteft , letklmtts non 
tt Legf admittitur 1 I. quamdiu t a. al. 39. infr. b. tit. I. quamdiu , dt R.J J.S.C.ttmmun. 
& box qui- dt fuettjf. I.X.C undt liber. Idem fervatur in tutelis , quamdiu teftamemaria fpe- 
dem , vtrf. ratur , legitima ceftat / /. ft qua fub cotdhimt , fupr . dt ttfl.tuttl. I. fi tutor , 
ftdquia.hu- t. it tutti. & rat. difiraL Quamdiu infhtutus vocatur , fnbAitutos non adnrie- 
pfum mo, tirur,id eft fubftitutus non »dmittmir priusquain irrthturasexcladarurprarfcnpriow 
in eo ouod ne ternporis vel repu<fiattooe; d. 1. 8. Jus adeundx hereditatis per fe eft 



01 




dicitur hit, id eft non excludrtur prafcriptione longi ternporis, led taeturn prrkrptwne 30% 
hodie non annorum ; /. licit , Q. dt jut. dtlibtr. Idem in petitiooe hereditatis ; /. arJr. C. 
efle certum dt petit, btredit. Et hoe verum eft fi nulli creditores poftulent adiri hereditatem, 
tempusadde- vel nulli liberi exheredati queranrur de inofficiofo teftamento , nam portulantibus 
liberandum , creditoribus , vel inllaBiibws liberis exheredatis , hirredi fcripto poituLaoit da tor 
fed rudicisar- congruum tempos ad deliberandum de adeunda heteditate; /. fi tutattris t 
bitrio defini- C. dt jur. dtlibtr. quod non eft minus & anguliw^ quam centum dierum ,• /. 
ri,noQ fuifle %. jf. ted. tit. quia & (blemne cretioois tempos fbit cenrom dierum, ut liquet 
aucloris, ar- cx formula cretioois apud Ulpian. libr. regular. \ tit. qui htrtd. iufth. pyjf. 
gumento eft, ^. Ttt'tus hens tjh , ctmito iue in ditbus centum proximis , auibus fcttris 
quod qua; di- pottrisqut. Hodie tempus ad deliberandum non efi certum, fed defiiiitur arbt- 
cenda erant trio judicis ; /. fc'tmus , $. t t ftd quia , C. tod. tk. Renla joris dt t 
dixit infra in qoamdiu heres teftamentanus admittiror, legitime locum noo effe. Ab hac re- 
recitat. ad d. cula excipitur cafus /. fi quit ita herts , fupr. dt bend, injtit. fi teftamento 
§. & bat beres inftiruattur fub hac costditioue , fi lesjitimus heres hereditatem vindicare 
quidtm , ubi noluerir , legitimo vindicaote hereditatem ab inteftata , deficit conditio tefte- 
vide. mcnii: fed hoc non procedit a lege, fed ex voluntary teftatoris, qui non alirer 

voluit 



Digitized by Google 



DEADQ.UIR. HEREDIT. IJT 
X.4. 

QUbfliturus non admittiror, cuamdiu inftirurus beredirarem aire poteft , at 
»j prsrmuTum eft /. pros. Non videtur nolle adire hereditatem , qui non pot- 
eft adire , ut flarim fubjungitur in hat I. pun qui exdufus eft tempore , vel 
repudiatione : ejus eft nolle , qui poteft velle ; /. ejus eft , deR.J. & retro non 
videtur nolle . qui non poteft velle . Non poteft repudiare beredicatem , qui non 
poteft adire /. qui pottft \y+.eod. tit. Exemplo fit , he res inftitutus fub conditione 
pendente coodittone non poteft repudiare hereditatem ,quia nec poteft adire ,&fi 
ante eaiftentem conditionem repudiet , nihil agit /. is qui lutes , infr. h. tit. 
Is poteft repudiare , qui & adquirere poteft / I. is poteft , infr. bj'tt. Pura he- 
res pure fcriptus , vel cui Wgitirr.a bereditas delata eft ab inteflato , ftatim a 
morte teftatoris poteft repudiare , vel adire : qui non poteft adire , non poteft 
repudiare: & qui fuperftitis bona repudiat, poft mortem ejus adire non probi- 
betur/ /. ntmintm , /. qui fuperftitis ,infr. A. tit. Viventis bereditas non poteft 
adiri , nec repudiari , quia viventis nulla eft bereditas ; l.t. de bend, vel a£L 
vm Jit . Aliud ezemplum ponitur in filiof. vel fervo : filiusf. vel fervus beret 
inftitutus non poteft repudiare hereditatem injuftu patris vel domini , quia non 
potett adire fine juflu patris vel domini , ne invrtum obliget hereditati / /. 6. 
infr. b. tit. & 15 filiusf. he res inftitutus repudiet hereditatem fine ju/Tu patris , 
lepudiando nihil agit ; /. it qui bent , $. ult. infr. b. tit. Repudiare legiti- 
mam hereditatem non videtur , qui nekit legitimam fibi deferri ab inteftato ; 
/. nutter , de inojjic'tof. teft. Heredkas repodiari non poteft antequam delata fit/ 
it, t. $. decretal ts , infr. de fntteff. edtff. 

I. 5 . 



MUtus & furdus etiam natura pro herede gerere poteft , & pro hem 
gerendo hereditati obligator, ex mit. b. leg. Servus murus, fi heres ii 
ftituatur , juifu domini pro herede gerere poteft , 5c pro herede gerendo domi- 
num obiigat hereditati: vel murus pater vel domiiius, filio vel fervo herede 
inftituto, poteft nutu jubere cos adire / /. fitter. $. 1. & 2. infr. h. tit. quia 
murus, vel tardus . etiam natura , intellcclu non caret ; /. in quibuscumqm , 
de ebiig. Cr alt. id eft intelltgit quod agit. Pro herede gertio fit fola volunta- 
te : pro herede gerere videtur, qui quoquo modo re vel vet bo voluntatem 
fuam declarat de adeunda hereditate / /. pro herede , infr. /;. tit. %. mlt. infl. 
de hered. qualit. & different. Eadem ratione mutus furdus bonorum poffefTvo- 



nem admittere pofliint . fi quod agunt intelligant ; /. 2. de honor, pojfeff. fit. 
tie/- infant. Mutus find us pro herede gerere poflunt , fed 'non poflunt adire 
hereditatem . quia aditio heredttatis eft aflus folemnis , qui fit in jure judicio- 

r verbis folemnibus , hunt bertditattm adeo cermqmt / I. aSus Ugitimi , de 
J. Pro herede geftio nullam lolemnitatem deficient , nuda voluntate perfi- 
citur, & tolo nuru heredis figniricamis , fe velle efie heredem / d. §. ult. t? t Corrige, it 
A uk. C.Tb. t ** Ugit. hmdib. legit, heredi- 

$. eum cut . ft. fit v. fi 

IS, cot lege bonis mterdiclum eft, id eft prod igus, cui Ie« 1 s. tab. bouotum 
adminiftratione interdxfrum eft , ex contractu non poteft obligari , alium 
vero fibi oblieare poteft/ /. r*rfi,§. f fed & fiy fupr. dt rth. credit, t. is emi 
honit , de verb, oblig. I. t. de twrat. furiof. Idem non potett teftamentum fa- 
cere / /. is eni , fupr. qui teft am. far. Sed ex teftamento capere poteft , & fi 



Digitized by Google 



It8 ADTITULUM 

heres rnfn'tnatur , hereditatem adire poteft , ex hoc §. non fine automate cu- 
ratoris, quia prodigo, cui lege, id elt 1 2. tab. bonis interdictum eft , darur 
curator y d. I. 1 • «< curat, furidf. Prodigus , cui lege bonis interdidum eft . 
poteft adire hereditatem non fme curatore, ne temere adeundo obligetur an 
theno, & temere adcat damnofkm hereditatem. 

I. 6. t Cr f. 1. er 2. 

SI filiusf. vel. fervus heres inftituatur, non poteft adire hereditatem in juflu 
patris vel domini , ne invitum patrcm vel dominum , cui per filium vel 
fervum adquiritur hereditas , obliget hereditati fone damnof* , ut oftenditur 
init. b. Us- & I. is qui lures , $. ult. I. A quit mihi , $. /uffum , iufr. b. tit. 
£t in adcunda hereditate juffus patris vel domini prxcedere debet ,• d. I. ft quis 
mibi , §. jujfum , in ut aditio nereditatis facia innaffu patris vel domini non 
convalefcat , fecuta ratihabitione patris vel domini , Idem in petenda bonorum 
pofleffione , filiof. vel fervo non licet bonorum polTeflioiiem pttere injuffu pa- 
tris vel domini . Sed hoc differr aditio hcreditatis , ab agnitiooe bonorum pof- 
feftionis , quod in adeunda hereditate juffum paths prarcedere necefTe ell , in 

rtenda bonorum pofleffione fufficit ratihabitionem fequi , ut hie t « $. t. & 
ult. %. 1. quis erdo in honor, pofftjf. fervet. I. bonorum , rem rat. hater, I. 1. 
C. qui admitt. ad honor, pofitff. Adiri hereditas non poteft > nifi prarcedat juf- 
fus patris vel domini : peti oonorum pofleffio poteft fine juflu patris vel domi- 
ni , & quar ab initio non valet , ex poft fafto convalefcit , fi pater vel domi- 
nus agnirionem ratam habeat , quia bonorum pofleffio eft minus folemnis , ma- 
gis eft fa&i, quam juris. Hoe verum eft, 11 ratihabitio habetur intra tempus 
quo peti potent ; d. I. bonorum . Hoc jure filiusf, non poteft adire heredita- 
tem fibi delatam injuffu patris, ne invitum obliget forte damnofa; hereditati : 
fed ex conftitutione Jutiniani filiusf. recufanre patre, (i pater nolit confentirc , 
poteft adire delatam hereditatem injuffu patris, & hoc cafu pater aminit ufunv 
fruclum bonorum , & omne commodum vel incommodum transit in filium / 
/. ult. in pr. $. 1. & 2. C. de bo*, qu* liber, fi legitima hereditas matris de- 
feratur filto ex S. C. Orficiano , idem dicendum eft , quod in petitione bono- 
rum pofTeffionis , ut oftendirur in fin. A. $. f a. Servus vel filiusf. heres infb> 
tutus, injuftu domini vel patris hereditatem adire non potefl , ne invitus xxi 
alieno dominus vel pater obligetur : conditionem vera inihrutionis fine juflu 
demini vel patris implere poteft / /. 5. infr. dt condit. & dem. quoniam eo 
fafto nemo fraudatur, & impleta conditkme hereditas non adquiritur , fed in 
eo res conftituirur , uc inftitutio , quae erat conditional , rut pura, & adhuc in- 
tegrum eft adire, vel repudiare hereditatem/ /. fi pupiilus , do condit. inflh. 

$. Sed & fi t 3. 

Filiusf. non poteft adire delatam fibi hereditatem injuftu patris , ne invitum 
obliget am alieno & aliis oneribus hereditariis , ut didum eft t rnit.b.1. 
fed fi filiusf, delaum fibi hereditatem longo tempore, id eft decennio , pof- 
Cedent non contradicente patre, eo ipfo, utpote agnita hereditate juflu patris. 
ejus commodum parri adquifiifle videtur sl.fi filiusf. C.de petit, here Ait. Quod 
fi delatam fibi hereditatem non adierit filius , diu tamen pater pofledit heredi- 
tatem , credendus eft uterque , id eft pater & filius , adiifle hereditatem , ex re- 
fcripto D. Pii, t ex h. $. Ex diutina pofleffione pnrfumitur folemnis aditio 
hereditatis . In antiquis omnia pnrfumitur folemniter a£ta ,* /. cum do in rem 
vnfo, de ufur. I. feiendum % dt V.O. tap. cum inter vos^de fent. & re judical. 

$. i ft 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HEREDIt 

§. f Si is qui 



SI is, qui per errorem puubat fe filiumf. patris juflb adierit herediutem v 
neque fibi hereditat?m adquirit , quia noo habuic animum adquirendi fibi % 
fed patri : neque ei , qui juflit , adquirit herediutem , quia non potuit adquirere 
ei, in cujus poteftate non eft. Jure civili nemo poteft alteri ftipulari ,■ /. ftipu- 
latio ifia , $. alteri , de V. 0. Et hie elt cafus regular , quod potuit noluit , 
quod voluit adimplere nequivit ; /. mutum , C. fi quit alteri vet fiki . Qoam* 
im is , quern pater verus juflit adire hereditatem , fi mortuo patre adierir , 



obligat fe fieredirati , ex fententia Juliani , id eft adq uint hereditatem fibi , & 
adeundo obligator bereditati, nee fpeclatur juflus patris , id eft non vitiat adi. 
tionem faftam port mortem patris , quia eo tempore adiir , quo folutus eft pa- 
tria poteftate, & potuit adire fuo jure : nam 8r qui dubitat in jure, utrum fi- 
liusf. maneat , an morte patris paterf. faftus fit, poteft adire hcreditatem: dubita- 
tio filii de ftatu fuo , non vitiat aditionem , quia Veritas opinion! prarvalet ; L 
Imperatens , dt proiar. I. cum in {undo , $. uxor , dt jur. dot. Error vcl dubi- 
tatio femper cedit veriuti : fit Alius , qui dubiubat de ftatu fuo , an morte pa- 
tris paten, faclus eifet , adeundo videtur folvifle dubitationem , & magis credi- 
difle, fe morte patris fadum efle patremf. ita ut poflet fuo jure fibi adquire- 
re herediutem . 

§. inttrdum . 

Flliusf. heres hvftitutus non poteft adire herediutem injuflu patris ; I. fi quit 
mthi bona , fuQum , infr. h. tit. Julius patris prarcedere debet aditio- 
ncm , & jufliim lequi debet aditio , ut adita hereditas patri adquiratur , per fi- 
lium hereditas patri , in cujus poteftate eft , non adquiritur priusquam adita rue- 
rit . Hinc fi fervus heres inftitucus fit , dominus non fit locupletior priusquam 
juflu ejus adiu fit hereditas ; I. prttia y infr. ad ttg. falcid. & adita hereditas 
rtatim patri adquiritur , ita ut ne momento quidem refideat in perfona ejus , 
per quem adquiritur/ I. placet ,\nh.h.tit. l.x.fi a parent, quit manum. Ideo li filiusf. 
vel fervus heres inrtiturus fit, pater vel dominus poteft onerari fideicommiflb, 
quia commodum hereditatis rtatim patri vel domino per filium vel fervum ad- 
quiritur i I. cum filiof. dt legat.i.Et fi dominus & fervus heredes inftiruti fint , do- 
minus in falcidiam impurat quod capit ex parte fervi, quia id capit quart here*;/. 
fi pupillus y %-fitgo y aJ I. falcid. Internum filiusf. heres inftitutus & fine aditione 
adquirit herediutem patri , in cujus poteftate eft. Puu fi nepos ex filio exhe- 
redato heres inftituafur ab avo, pattern fuum fine aditione tacit heredem , 8c 
quidem neceflarium. Ait fine aditione, quia nepos ex filio exheredato inftitu- 
tus ab avo eft funs & neceflarius heres avo, quart patrc fublato, quia exhere- 
datus pro mortuo habctur ,• $. fui auttm , infi. de hered. qualit. & differ. Et 
ita nepos ex filio ipfo jure heres exiltit avo fins aditione , & per exiftentiatn 
fui heredis , patrem , in cujus recidit poteftatem morte avi , neceflarium here- 
dem facit,quia rtatim ei adquirit herediutem , licet enim filius exheredatus pro 
mortuo habetur quoad fe , umen vivit & i'uperftcs eft in perfona nepotis , Sc. 
per cum et adquiritur hereditas patris , nec per femetipfum , fed per filium feu 
ex perfona filii ad hereditatem avi admittitur /. films patreni , de ionis Ir 

fed fi quit beret . 

SI exrraneus heres inftirutus fit filio exheredato, & heres inftiturns adoptetur a 
filio exheredato, necerTarium eum heredem non facit, id eft fuum & ne- 
ceflarium heredem fine juftu patris adoptatoris, & fine aditione , fed cogendus 
Tom.VllLVol.U. R 



ip ADTITUtUM 

eft prarforcm adire , quoniam mortis tempore in poteftate adoptantis non fait : 
nam per cum quis exiftere neceflarius heres non poteft , qui ipfe non eft exti- 
turus , id eft extraneus heres inftitutus & adoptatus a filio exheredato , non fit 
hens filio exheredato , qui ipfe non eft extiturus per femet ipfum , 



i. Ctlfus. 

Ui metu veibeiuui , veJ aliquo rimore , id eft alia caufa metu coaflns , 
fallens, id eft (imulans fe velle adire , adierit hereditatem , five liber fit , 
heres nan efhcitur , five fervus fit, Heredem dominum non tacit . Opponi- 



tnr /. fi mttlier , §. fi metu 5. fupr. ami met. can/, fervus heres in Oi tutus , 
•ui metu coaetus adiit hereditatem , dominum heredem facit , quia voluifle vi- 
detur , qui coafhis voluit : coacta voluntas , voluntas eft ; i. fi patre t cogen- 
te , it rit. nuptiar. fed facilis eft folutio • Servus , qui coa&us adiit , dominum 
heredem facit , quia voluifle viderur , qui adiit coaetus , iade (i fervus coaftus 
adierit hereditatem, dominum heredem facit, & excludit fubftirutum , in cafum 
fi noluerit adire hereditatem; /. ?. C. it herei. mfih. At ft fervus metu ver- 
berum , vel alia casta merus , fallens , id eft fimulans fe velle , adierit heredita- 
tem , non fit heres , neqne facit dominum heredem , quia finaalata voluntas 
nulla eft , St ex ea aditio nullum habet effe&um . Quod fi liber , qui bona fi- 
de fervit, heres inftitutus, ju/Tu bona: fidei ponVfToris adierit hereditatem invi- 
tus & coacrus, dominum non facit heredem ; /. liber homo , it herei. mflit. 
I. t homo liber , it aiqwr. rer.tkmhi. Si fervus metu verberum , vel alia cau- 
fa coaQus , fallens adierit hereditatem , ri liber fit , heres non fit.fi fervus do- 
minum heredem non facit, puta li intelligens fe cogendum , clam vel coram 
teflibus proteftatus fit , quod licet adiret hereditatem , pro nihilo volebat eflfe 
aditionem, ut ait ghffa hie . EffecTus protcftationis eft. quod nullam facit adi- 
tiooem : proteftatio confervat jus proteftantis / 1. fi iebitor , §. 1. fupr. quib. 
mod. fig*, vel hyfoth. folv. fi fiat re Integra , puta ante aditionem , vel 
emptionem , ut in cafu /. fi fundum , C. it rti xindtc. proteftatio fada poft 
aditionem nihil opera tur , proteftatio actum prsreedere debet ad refciffionem 
actus. Propofitum in mentc retentura nihil operatur ; /. pen. (. infuUm , it 
Itgat. 2. /. fi refetendi , C. it conditt. ob caufam . 

L 7. 

SI filrusf. heres tnlbrotos fit , eiqoe , fi heres non effer, Sempronius fubftiru- 
tusfit,fi juflu patris adierit hereditatem ,fubftirutum excludit. Ratio dobirandi 
erat , quod conditio fubftitutioois , fi heres erit , videtur defecifie , quia filius 
adeundo hereditatem, fibi cam non adquirit, fed patri , fi adierit hereditatem 
non fit heres , fed pater , ergo fi Alius juftii patris adierit hereditatem , fubfti- 
tutus non excluditur: fed licet filio herede inftituto adeunte,non filius fed pa- 
ter virfearar heres fieri , fubftitutus excluditur, quia Sempronius ita fubftitntus 
hitelligitur, fi filius hetes non erit ? id eft li hereditatem fibi vel patri non ad- 
quifierir ; /. fi t pat erf. ie herei. mfiituend. Filius adeundo hereditatem , licet 
patrem heredem faciat, tamen ipfe videtur heres fieri in perfona patris , quia 
hereditas lege 1 2. tab. redit ad filium ab inteftato ; %. fu't auttm , inflir. it he- 
rti. aualit. & iiferent. & omnia, qux noftra funt,liberis ex voto pa ramus ,• 7. 
fen. §. fed tmmquii , ie bonis libert. I. t IS- ie inojfie. tefiam. maxime ea, qua: 
nobis adquiromur per liberos, voram & deftderium patris ea redire ad liberos, 
ne doleant bona per ie parw transferri ad alios / erg. I. tit. C. ie alluvicnib. 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIJLEND. HEREDIT. X} t 

fi film*. 

LIberi, qui font in potentate tempore mortis , funt fui & neeeflarii he redes, 
id eft ftatim ipfo jure etiam ioviti & ignorames heredes exiftunt , citra 
immixtiooem , fed habent beneficium abftinemu a pnetore ; fui autem , in- 
fiit. de hertd. qualit. & different, I. neceffcriis , infr. h. tit. nee obligantur one- 
ribuj hereditaria , antequam fe imraifceant boob / d, I. neceffsriis , iofr. h. tit. 
I. I. C. ft mince ab hertd. fe abflin. /• * ) qui fe , C. tmde Uteri. Si filtus, 

Eriusquam fciret hereditatem fibi delatam , decdTerit relifio filio in potellate t 
cet nepoti ex fiiio abftinere fe avi hereditate , quia & patri ejus idem lice ret, 
ex hoc %. Sui heredes ftatim ipfo jure heredes exiftunt, oc drlatam hereditatem 
• transmimmt ad fuos heredes / /. %. C. de /nr. deliber. & jus abftinendi quoque 
transmittunt ad fuos heredes. Immo St conftiturione Juftiniani, fi heres cx te- 
(tamento vel ab intcftato decefferit intra tempus deliberandi de adeunda heredi- 
tate , jus deliberandi intra annum transmit tit ad quoscumque heredes fuos 
vel extraneos j I. cum in antiquioritms , C. de jur. deliberandi 

4. tdt. 

^1 hero ex teftameuto , vel ab inteftato , adierit hereditatem Titii , heres 
^ ejus non poteft omitterc hereditatem Titii , id eft adeundo hereditatem pa- 
tris , non poteft omittere hereditatem Titii , ex hoc §. quia heres heredis eft he- 
rn teftatoris ; /. heredis 6" 5. infr. de V. S. I. a. fupr. de petit, hertdit. I. tdt. 
C. de bend, injiit. I. in annalibus , C. de legat. Adita hereditate patris , he- 
reditas Titii , quar confufa eft cum ea, iion eft amplius herediras , fed eft pa- 
trimonium heredis ; /. cum heredes , de adquir. pojftff. Mutatione perfonx mu- 
tator caufa booorum j I. per curatorem , infr. b. tit. I. hereditas , it adquir. ret. 

X. 8. 

JUre civili pupillus non poteft adire hereditatem etiam lucrofam fine tutoris 
aucloritatc ; /. obligari , $. hereditatem , fupr. de sudor, tutor. §. rteque , 
mfi. ted. tit. quia hereditas etiam lucrofa impliciu eft litibus & fumpribus , 
& plerumque minoris intereft litibus 6t fumptibus non vexari ; /. minoribus t 
de minorib. & ita recle fentit Otiotredus contra Joannem & Azonem . Et hoc 
eft quod dicitur initio hvjus leg. moribus noftrz civiraris , pupil lum fine tuto- 
ris auftoritate non obligari , id eft fi adeat hereditatem fine tutore , non obli, 
gari hereditati , id eft *ri alieno , or ooeribus hereditariis . Minor qnoqoe 15. 
annts, noti poteft adire hereditatem fine aucloritate curatoris ; I. cum quxdam , 
Cm de sdmiuiflr. tutor. Pupillus non poteft adire hereditatem fine au&oritarc 
tutoris , ne tern ere obligetur ari alieno fine tutore , quia hereditas nos obligat 
srri alieno , etiam fi iton fit folvendo , ex h. I. & I. in princ. infr. de bettor. 
P°(F e ff* Op* a< ^' t hereditatem obligatur c red iron bus hereditariis, etiam ultra vi- 
res hereditatis, quafi ex contractu, quia qui adit hereditatem , videtur contra- 
hcre cum creaitoribus ; /. fi quit ebftntis , §. heres quoque , de oblig. tf 48. 
I. epud Jtditnum. ult. quib- ex eauf. in poff. cetur \ heres quoque. inji. ft V. fi fa* 
de oblig. qiu quef. ex contrail, nefc. Quod di&um eft , pupillum non adire tit . Et v. 
hereditatem fine aucloritate tutoris , ne tcrnere obligetur oner 1 bus hereditariis , etiam , I. 57. 
locum habet in extraneis heredibu; , non in fuis & ueceirariis , ut fubjungitur b. tit. & §. 
hie , quia fui & neeeflarii heredes , ipfo jure heredes exiftunt fine aditione fine a. de hertd. 
tutore , & per exiftentiam fui heredis ipfo jure obligantur credttoribus heredi- qualit, f> 
tariis , licet habcant beneficium abifanendi a prattore d. spud Julian** , differ. 

R i ) 



Digitized by Google 



i 3 i AD TITULUM 

§. «/r. nec pofTunt conveniri a creditoribus , aatequam fe immifceant bonii , 
quia immixtione , quafi aditione contrahere videntur cum creditoribus ; i. I. 
afud Jultanum > §. t uh. Exiftenria fui besedis confirmaf teftamentum , & ta- 
bular pupiLLrcs, & fideicommilTariis libertates , & eundem effecrum ha bet , ac 
aditio ; 1. cum quafi, $. ftd if fi quit , it ndtuommifftr. libtrtat. I. fi fijiut 
qui pttri, it vulgar. & puptllar. Sicut pupUlus non pored adire bereditatem 
tine tutore audore , non poteft eriam eandem repudiare ; I. pupillorum , C. it 
ttpuitani. htrtiit. Aditio & repodiatio eodem jure regunrur , qui adire noa 
poteft , repudiare non poteft ; /. it pottfl , infr. h. tit. Sic or fervus proprius 
Jieres inftirutus a domino, qui folvendo non eft , fit liber & here* neceflarius 
domino, 6t creditoribus hereditariis obligator in folidum, etiam fi fit minor 15. 
annis , « hereditas non fit folvendo , ex h. I. & I. muffariit , in fin. infr. i. 
tit. nec reftituitur adverfus aditionem berediratis beneficio cutis , quia non eft 
lapfus qui jure communi ufus eft; /. nit. C. it m inttgr. rtflit. minor. 

intpnbts • 

PUpillus non pot eft adire hereditatem fibi delatam fine aucloritate rut oris , 
quia pupillus nec velle , nec nolle creditur , nifi appofita tutoris audori- 
tate. Tutoris auQoritas fupplet judicium animi , quod per artatem deeft pupil- 
lo ; /• pupillut , it R. J. Sed fi infanti , id eft minori feptem annis , delata 
fit hereditas, tutor pot eft adire hereditatem nomine infantis ; I. fi infanti, §. 
2. C. it rur. itlibtr. Si impubes fit , qui in alterius poteftate eft , puta fervus 
vel filius heres inftituatur, & juflu ejus adierit hereditatem, licet coufilii capax 
Bon fit , ei adquirit hereditatem , ex Ixx §. quia juffus patris fupplet nroainr , 
2t defectum orutis pupilli , & audoritas tutoris in adeunda hereditatc fupplet 
defectum a?tatis pupilli . Hoc diftat jufius patris ab auctoritate tutoris, quod au- 
floritas tutoris interponitur in ipfo negotto y /. cbligari , tutor JUtim , fupr. 
it auQor. tutor, juffus vero patris pnrcedere debet aditionem ; /. fi quit mthi 
bona , §. juffum , iufr. h. tit. 

L. 9. 

PUpillus fi fari poffit , id eft fi fit major infante , major feptem annis , poteft 
adire hereditatem tutore au&orc , quamvis intellefhi careat , & caufam ad- 
auirenda* hereditatis non intelligat , hoc enim ei prarftatur favore artatis , ex 
hac I. I. ftrvo invito , $. ft pupilto , iufr. td Trtbtlt. I. 5. it R. J. I. turn m 
una , §. ult. it apptllat. Solus tutor non poteft adire hereditatem nomine pu- 
pilli , hereditas non poteft adiri per tutorem, curator em , vel procuratorem nomi- 
ne pupilli, vel adulti ,* /. per curniortm, infr. h. tit. I. potuit ,C. dt jur. it- 
I'tbtr. Sed pupillus vel adultus poteft adire hereditatem audore tutore vel cu- 
ratore . Tutor folus non poteft adire hereditatem fine aftu & voluntate pu- 
pilli ; i. I. potuit . Pupillus non poteft adire hereditatem fine auetoritate tuto- 
ris , quia fimilis eft furiofo, id eft non fecus ac furiofus caret intellecru, nec 
enim artas ilia intellieit etiam qua* videt ; I. 1. C. it f*lf. momt. Hoc diftat 
a furiofo , quod pupillus poteft adire hereditatem tutore aucrore : at fi furiofo 
hereditas delata fit. folus curator furiofi nomine ipfius adit hereditatem , quia 
furiofi nulla eft voluntas ; /. uh. §. ttli haqut, C. it curat, furiof. 

L. io» 

SI heres ex aflfe deftinaverit partem hereditatis adquirere , videtur in affern 
pro hercde geiUffe , ex hac I. quia deftinatio eft nudum propofitum animi , 
quod noa xnuut feu tollit eficftum legis, ex qua heres ex affe fi pajrtem adie- 



Digitized by Google 



DE ADQ.UI REND. HEREDIT. 

rit , videtnr in foltdom adiifTe , quia hereditas non poteft pro parte adiri . pro 
pane repudiari y /. 2. fupr. b. rir. Et hoc vcrum eft, ft beres , fciens fe here- 
dem ex afle , adierit pro parte . Contra fi heres fcriptus ex fcmifle , per ena« 
rern adierit pro quadrantc , nihil agit y /. or fmiffe , infr, b. t'tu 

L. it. 

TT Iberi , qui font ki poteflate morientis , funt fui & ncceflarii heredes , id eft 
I j ipfo jure heredes exiftunt, antequam fe immifceant bonis,- /. in /tut, da 
liber. & pojib. /. in fuis , de fuis & legtt'm. fed habent beneficium abftinen- 
di a pretore y $. jut amtem , btfi. dt bend, qualit. & differ. I. ntceffariis , 
infr. b. tit. /. 1. y qui funt m poteflate , infr. fi quit tmijf. tauf. teftam. 
Liberi heredes inftituti , fi lint impuberes , omnimodo abftincndi potettatcm ha- 
bent , id eft fi fine tutore fe immifcuerint , habent poteftatem abftinendi fine 
beneficio reftitutionis , quia pupillus non poteft adire herediutem fine tutore , 
& talis aditio non valet ipfo j«re ; /. pupillus , fupr. h. tit. I. obligor* , {. Ar- 
nditattm , de audor. tutor. Puberes autem ita demum habent beneficium ah? 
fttoendi , fi fe non immifcuerint : quod fi femel fe immifenerint etiam fine cu- 
ratore , non habent /us abfttneiidi , nifi adico prxtore per reftitutioncm in inte- 
grum , ex bat I. cujus veluti commenurius eft /. ntctffariit , infr b. tit. Mi- 
nores , qui femel adierunt hereditatem damnofam , non habent jus abftinendi a 
lege , fed a prartore per reftitutionem in integrum ; /. ait prater , fc. ftd & Ji 
btrtditatem , de mimrib. /. ft tuxatortm , C. da in integr. refiiu minor. 

JL 12. 

Fllius , qui eft in poteftate morientis , eft fuus & neceflarius heres t id eft 
ipfo jure heres exiftit , antequam fe immifceat bonis : led fi it non immi- 
fceat bonis , poteft ablHnere , five major fit , five minor , nee ei nccefle eft adi- 
re prartorem, ut abftineat, fed furhcit fc non immifcuifle , ex hat I. & I. i. 
C. ft miner ab bend, fe abfl 'm. Liberi funt fiii & neceflarii heredes , & ipfo 
jure obtigantur creditoribus bereditariis , fed fi fe non immifceant , non poffunt 
convenin a creditoribus y /. ueteffariis , infr. h. tit. Et ex refcripto Seven ad 
Viclorinum nepos ex filio non poteft conveniri ex avito contractu , nec indigeC 
reftitutione prartoris , fi pater fe non immifcuit , vel pro herede geflit, nec 
quicquam amovit ex hereditate ; fuus heres eft heres nomine non effecta , nifi 
fc immifceat , vel pro herede gerat . 

L. i j. 

HEreditas repudiari non poteft antequam adiri poflit ex teftamento, vel 
ab inteftato : is poteft repudiare hereditatem , qui adquirere poteft ; /• is 
potejly infr. h. tit. I. qui pettft 174. de R. J. Et hoc eft quod dicitur , jus 
agnationis paflo repudiari non pofle; /. jus agnationis , dt tah.'xi eft non pof- 
fe repudiari ,ne repudietur hereditas, qua: jure agnationis deferri poteft, priua- 
cuam delata fit . Heres infhturus ex teftamento , vel heres ab inteitato , repu- 
uiando amittit hereditatem , fi in ea caufa fit hereditas , ut adiri poflit . Here- 
ditas non poteft repudiari antequam adrri poflit . Ut & bonorum pofteflio non 
potelt repudiari amequam peti poflit y /. 1. §. detrttalis , dt fucctff. eJitt. Ut 
heres inftiturus fub conditione , fi ante exiftentem conditionem repudict heredi- 
tatem , nihil agit , qualis qualis fit conditio , etfi in arbitrium heredis collata 
fit , id eft etfi fit poteftativa ; \ t* hoc I. quia qualiscumque fit con- 
ditio cafualis , vel poteftativa , hereditas non defertur priusquam conditio exti. 
terit . Ratio dubitaodi erat , quod fidcicommiflum in diem vel fub conditione 



tJ4 AD TITULUM 

reltQum , pendente die vel conditiooe pafto rcmitti poteft / /• t. /. CMw fro~ 
ponat , C. d* ^eff. /• </« fideieommijft , C. 4* transact. Ergo videbatur & he- 
reditas, qua: dchetur fub conditione , ante cotiditionis evcntum polfe repudiari . 
Hereditas ante diem vel conditiooem non poteft repodiin , ex bar I. Cf I. qui 
fuperfihis, infr. b. tit. neque legatum conditionale repudiari poteft ante diem 
vel condition em ; I. )i it* fcriptum , yi /*A conditio* , </« /^*r. z. paflo 
temitti poteft, quia repudutio eft voluntatis unius, remiffio fit pacto duorum , 
repudiatio hereditatis eft aftus folemnis , qui fit in jure Ac judicioy /. fieut >C. 
d* repud. vel abjtm. htrtdit. Remiffio eft a&us non lolemms , qui fit nudo pa- 
do, nuda voluntate , &. idcirco hereditas non dum delata facilius pa (fro remit- 
ti potelt , vel potius , quod dicitur , fideicommiffum conditionale , vel in diem, 
ante diem vel conditionem pafto rcmitti poll: , pertinet tantum ad fideic 
xnifJum mutuum inter coheredes & francs . quod pacto remitti potelt 

conditionis incertum, tit cufene prodttum eft in d. /. i. C d* p*&. 

* 

§. fi quit t dubitet . 

HEres teftatneutarius , vel leeitimus , non poteft adire vel repudiate here- 
ditatem priusquam cert us fit de morte teftatoris ; $. tdt. tuft, de bored, 
qualit. CT differ, puta li beres inftitutus dubitet vivat teitator nee ne , repu- 
diando nihil agit, ex hoc $. Et heres inftitutus , li putet teftatorem vivere , 
ouamvis jam defunitus lit , dti poteft adire hereditatem ; /. kens inftitutus , 
infr. h. tit. , ut ejus qui eft apud holies hereditas adiri non poteil priusquam 
certum lit eum mortuum efle; /. 4. C. de pcfll'm. reverf. Hereditatis aditio , 
oc repudiatio , requirit certam fcientiam de morte teftatoris , quia viventis nul- 
la eft hereditas ,• /. qui fuperftitis , infr. b. tit. I. 1. fupr. de hertd. vel *8. 

fubftitutus. 

SUbfti tutus quoque C\ ante repudiet hereditatem , quam heres inftiffltus decer- 
nat de hereditate , id eft repudiet hereditatem , non valet repudiatio , nee ex- 
cludit fubftitutum fi caius fubfbtutionis exritcrit , quia fubftitutus Don potelt re- 
nuneiare juri non dum quadito ; /. qutmdi* 69. infr. b. tit. 

%. ult. 

Flliusf. heres inftitutus non poteft adire hereditatem fine patre , ne pater 
ignorans vel invirus per filium oblige tur arri alieno & oneribus heredita- 
riis ; I. 6. fupr. h. tit. nec poteft repudiate hereditatem fine patre , neque pa- 
ter fine Alio : & t pater repudiando fine filio, non nocet filio, ut bk , €r I. 
4. /. rtniteute , C de fur. delib. I. *//.$. t. C. de ban. qu* liber. 1. filio , C. 
de repuii. honor, pcfieff. I. at repud'iatioue , C. de fidticomm'tjf. ne filio adima- 
tur fpes adquirenda; tibt hereditatis fi fiat lui juris , id eft fi deferarur eo tem- 
pore , quo lui juris erit ; in adeunda enim herediute fpeftatur conditio initituri 
tempore aditionis, fi fit liber , fecus in fervo. Legatum fervo reticlum dominus 
poteft repudiare fine fervo ; I. legatum fervo , de letat. 1. /. t. §. per fervum , 
de /uecejf. edid- Idem eft in filio, cui legitima hereditas defertur ah t inu' 



L feq. h. tit. id eft non poteft repudiare hereditatem fine patre, neque pater fi- 
ne fuio , & repudiando neuter nocet alteri . Sic foluto matrimonio pater non 
poteft repetere dot em line filia; /. z. 1. fupr. feint, matrimen. I. fi fociut } 
pro foe. quia dos eft utri usque patrunonium . 



X. 14. 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HEREDIT. «j 5 
Z. 14. 

De bat I. diftum eft in fin. I. prwr. 

L. 15. 

IS , qui putat fe fuum & neceflarium hcredem efle , cum fit voluntarius , id 
eft extraneus, non poteft repudiare herediutem , nam in adquirenda heredi- 
late plus eft in opiniooe , quam in veritate , & magis fpe&atur quod eft ia 
opinione , quam quod in veritate , ez hat I. quia hereditatis aditio confiftit ia 
animo §. uit. injt. de bend, quaiit. & different, id eft requirit cerrum animi 



, & qui a£therediutem_ certus efle debet de morte teftatomy /. que 



hereditatem , infr. h. tit. Et hoc fpeciale eft in adeunda hereditate : in 
cafibus opinio cedit veriuti , ut in cafu /. Imperatorts , <j . mulier , de probet. 
profeflio matris irat* & infenfar marito , ob divortium , profitentis ilium fllium 
fpurium 6c adulterinum eiTe, non nocet filio, quia verirati (em per locus fuper- 
ert , id eft potior eft caufa vetiutts . E contrario , qui fe putat neceflarium he- 
redem, non poteft voluntarius exiftere. Qui per errorem putat fe fuum & ne- 
ceflarium hcredem efle , non poteft adire hcreditatcin , certus efle debet de jure 
fuo/ /. qui btreditatem , /. in rtpudtanda , /. qui \ fe pupillum , rafr. b.t'tt. 

L. 17. 

IS , qui putat teftamentum nullum , irritum , aut hilfum , non poteft adire vel 
repudiare heredi ta tern ex eo teftamento, quia qui adit vel repudiat heredi- 
ty rem certus efle debet de jure fuo, an valeat teftamentum , an verum vel fal- 
fum fit , ex quo aditur heredi tas I ideo fi certum fit , nullum vel falfum 
non efle quod falfum vel nullum dicitur , poteft adire vel repudiare herediu- 
tem , ex hat I. Cr I. turn quidam , §. mit. infr. b. tit. Puta cum falfum tefta- 
men turn dicitur , <i quidem ipfe heres falfi accufetur , rede adit heredi ta rem , 
quia ipie certus eft fc falfum non feci fie : quilibet certus eft de faclo fuo . Si 
auiem alius falfi areuatur , citra confeientiam ejus , id eft citra participium 
ipfius , 1100 poteft adire quail dubitet verum efle teftamentum ; /. turn falfum , 
infr. h. tit. id eft donee falfi quarftio decidatur habet caufam dobitandi an ve- 
rum fit teftamentum : pendente cognitione falfi , non liquet de jure teftamenti : 



qui dubitat de jure fuo , non poteft repudiare hereditatcm ; /. is qui beret , $. 
£j fupr. b. tk. qui dubitat de viribus teftamenti , interim hereditatem ex ea 



H 



€. beret in/litutut . 

Eres inftiratus , idemque legitimus , fi quad inftiturus repudiet , id eft fi 
repudiet herediutem ex teftamento , quafi legitimus non amittit heredi- 



1 , fi ignora vent herediutem libi delaum ab inteftato : fed fi 
repudiet quafi legitimus , fi fciens fe hcredem inftiturum , videtur 
pudiaiTe , id eft uno aclu, una repudiation , videtur hereditatem repudiate « 
teftamento , & ab inteftato : fi ignorans ad neutrum ei nocet repudiat io , neque 
ad teflamentariam, quoniam hanc non repudiavit , neque ad legitimam , quoniam 
nendum ei fuerat delata , ex hat I. id eft quia ignorabat fibi delatam : fuccef- 
fioni ah intetnto locus non eft quamdiu locus eft tcftamcntariar ; /. 



39. infr. b. tit. I. quamdiu 80. de R. J. Heres inftiturus idemque 

i, poteft ampleai herediutem ab inteftato, iu ut 



, 5 «5 ADTITULUM 

feet legata teilamenro rebfta , perinde ac fi adierit bcreditatem et teftamento , 
ex ediao y? ywx wwii/i caufa teftamemti . 

X. t8. 

De hoc I. diftura eft t in /. 4. fupr. *. tit. 

JL 19. 

/~\Ui adit hereditatem , vel petit boooram po Hellion em , fcire debet caufam 
V^/ adquirendse hereditatis ; /. pupillus , fupr. A. fir. iiimirtun Cure debet, an 
teftamento , an lege ab ruteftato fibi defcratur heveditas , an jure patro- 
narus , an jure agnationis ; /. fi is ad quern , infr. h. tit. certus efte debet , t*- 
ftatorem deiuoftum elTe , ut oftenditur hie . Item certus efle debet de viribus 
teftamenti , puta teftamentum jufhim , verum , non nullum , irrirum , falfum ef- 
fc; /. nec is qui , t fupr. /. cum qui dam , $. ult. /. cum falfum , infr. h. tk. 
Qui adit hereditatem , certus efle debet de roorte teftatoris , ut hie , & qui fu- 
perttitis bona repudiat nihil agit ,■ /. neminem , /. qui fuperflitis , infr. h. tit. 
quia vivenris nulla eft hereditas y /. 1. ^« £«reW. t*/ *c7. vrW. Item fcire de- 
bet quia eft pure inftitutus , vel conditio inftituaonis extitit ; L is qui heret 
fupr. h. tit. 

L 10. t in pr. & §• I. 

HEreditas defertur ex teftamento , vel ab inteftato : ex teftamento here- 
dibus fcriptis , ab inteftato fuis , vel proximis : hereditas veto delata ad- 
quiritur cretione, adirione , geftione pro herede , immixtione , agnitione . Aditio 
ell aflus legitimus & folcmnis , quo in jure judicioque herediras adquiritur ; 
/. alius Ueitimiy de R. J. Hereditaits aditio fiebat in jure judicioque pro tri- 
bunali apud prwtorem certit fx folemnibus verbis puta his verbis, illam here- 
ditatem adeo ctrmque , apud Ulpian. libr. regular, tit. 22. §. 28. /. 4. & 5. 
C. Tb. dt bon. matem. Cretio erat aflus folemnior , quam /implex aditio, ad- 
hibiris multis teftibusj M. Tull. ij. ad Attic epift. t 46. Ex eo cognovi ere- 
ticnem Cluvii ( 0 Vtfiorium negligent em ) Uberam cretimem , tejlibus prafenti- 
bus , fexaginta ditbus . Cretio etiam fiebat adhibitis certis fymbolis , puta per- 
culTione digitorum , aut faltatbne ; M. Tull. ?. offic. Itaqut fi vir bonus ha. 
beat banc vim , ut fi digitis concrepuerit , foffit in locupleuum tejhmenta no- 
men ejus irrtpere , ac vi non utatur . At fi darts hanc vim m. Craffo , ut 
dieiterum percuffione beret poffet firiptus effe , qui re vera non effet beret , m 
foro , mi hi crede , felt ares . Et apertius Ambrof. 3. offic cap. 11. Non ego in be- 
reditatibus adeundis , digitorum tereujjkmes y C nudi fuctefforis f el tat loses no- 
te bo , nam h*c etiam vuigo mtalilia . Non inepta fuere hare folemnia in ad- 
quirenda hcreditate , digitorum percuiTio fcilicet eft fignum feu fymbolum ad- 
quirendi dominii ; Artemidor. libr. 2. cap. 1*. O' MoeTuKiopit fi rim tn«t>»r, 
Con Jilismus, id eft digitorum percufllo, impenum , faltatk) veto eft (ignum gau- 
du & lititiar , quz natura animum afficit in profperis cafibus , ut adttiooe he- 
teditatis & emptione bonorum; Hieron. in Ezechiel. cap. 7. in ilia verba. Qui 
emit um latetur , & qui vendit non lugeat . Natural* eft , inquit , in poffeflio- 
num emptione /atari , in vendit ione lugere . Alix etiam differentia: fuere inter 
cretionem & aditiouem , quod cretio non tiifi ex teflamento fiebat, aditio vero 
ex teftameuto vel ab inteilato ; /. pater , infr. /;. tit. Item cretio locum ha- 
bebat , ubi heres inilitutus erat cum cretione , id eft ea lege , ut cemcret he- 
reditatem intra certum tempus , puta intra centum dies proximo* , quibus fde> 
rit poteritque , dato certo fpatio ttmporis hetedi fcripto ad deliberandum de 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HEREDIT. x 37 

adeunda heredittre , puta his verbis , Thius beret tfio eernitoque in ditbus 
centum pnuimit , qu'ibut fcieris poteritque ; I. ft quit beret, b. tit. & apud UU 
pian. d. tit. 22. §. 27. Adirio veto , cum hem inftitutus erat fimpliciter fine 
cretione : crctiouis JutCtn folemnitas fublata eft d. 1.4. C. Tb. de bon. ma tern. 
Pro herede geftio eft modus adquirendj; hereditatis , a be res re id eft faS» vel 
verbo declarer voluntatem fuam de adeunda hereditate / $. ult. infi. de bend, 
qualit. & diff. Hsec fuit differentia inter aditiooem & pro herede geitionem » 
quod adirio erat aftus legirimus & folemois; J. /. e&us legitimi : pro herede 
autem geftio erat afius infolemius , id eft omni folemnitate carens , qua: fiebac 
jiudo facta, fit antmo , id eft nitda voluntate heredis . Item qui partem (turn 
nefciebat , id eft quota ex parte inftitutus eflet , per aditiooem fibi adquirere 
bod potent ; /. t ** ftmiffe , infr. h. tit. I. Mud ? fupr. fi part beted. Pttat. 
Idem tamen poterat hereditatem adquirere per geftionem pro herede ; 1. fi f 
quit extraneus , $. ult. b. tit. quia nihil vetat , ilium qui partem nefciat pro 
herede gerere 6c heredcm fieri. Immixtio & agnitio eft in fuis & neceftariis be- 
redibus , id eft in libera, qui erant in poteftate morientis, adirio in extraneis/ 
§. m extraneit , infi. de hexed, qualit. & diff. Sui & neceflarii non dicuntur 
ad i re . fed fe inranlcere , fir agnofcere patemam hereditatem . non heredes fiunr, 
fed ftatim ipfo jure exilhint , or ilhco apparent y /. ult. §. fin van , C. de 
curat, furiof. non hereditatem percipere viientur , Ted liberam bonorum admi- 
niftrarionem confequi : denique immixtio ikmi eit adquifitio hereditatis , Ted con- 
tinuario dominii ; /. in fuit , de liber. Cf pofth. uius heres non fit , fed ipfo 
jure deprehenditur ; I. pen. fen. infr. de bon. libert. Effectus adirionis eft % 
quod adirione hereditatis adquiritur dominium rerum hereditariarum , pofleftlo 
non prius qnam enrporaiiter apprehenfa fuerit ; /. cum heredes ^ infr. de adquir. 
t vet emitt. poffejf. Ex Tola Relatione non adquiritur hereditas , pr.vterquam 
in fuis heredibus , defertur enim ignoranti 6c invito , fed non adquiritur , nifi 
volenti ; I. nee entere , C. de fur. deliber. Et adirione hereditatis here* obliga- 
tur creditoribus & legatariis quafi cx contractu ; $. beret , infi. de oblig. qua) 
qua/, ex contrail. 1. | fi quit abfentit , $■ beret . infr. da obltg. & n^i. I. 4. 
ad Trtbtll. I. 3. §• ult. cum I. feq. quib. eu cauf. in poff. tatur, adeundo enim 
heres videtur contrahere cum creditoribus & legatariis. Denique omue jus te- 
ftamenti ponder ex adirione hereditatis : nihil enim debctur ex teftamento, ex 
quo non tit adita hereditas , neque legatum , neque altud quicquam ; /. fi noma, 
9. fupr. de tefiam. tutel. I. \ earn , quern , C. de fiJtic. Et hoc eft quod dici- 
tur in /. fi nemo, de R. J. fi nemo fubiit hereditatem , omnem vim teftt- 
menti (blvi. Adirio, vel pro herede geftio , vel immixtio , alia eft exprefla , 
alia taciu , puta fi filius heres fcriptus , easdem res , de quibus inftitutus eft , 
alii teftamento reliquerit f hoc ipfo videtur hereditatem adire , vel fe immifce- 
re ; I. ft avia , C. de fur. deliberand. Idem eft fi heres fcriptus exfolvat xs 
alienum herediutts /. 2. C. rod. I. parent/but , §. 1. C. dt imffic. tefiam. 
Et pro herede gerere videtur , qui aliquid facit quafi heres , nam in pro nere-r 
de geftione duo concurrere debent , factum , & animus , id eft deftinatio ani« 
mi , Sc. voluntas pro herede gerendt . Et hoc eft quod ait Ulptatu ex Juliana) 
nit. b. leg. pro herede gerere , non efle fafli , quam animi , id eft non magis 
facli > quam animi , nt interpretatur Ant. Auguftin. 4. emend at. cap. 8. Pro he- 
rede gerere factum demonftrat , fed pro herede geftio non fit nudo fado , fed 
in eo etiam requiritur animus pro herede gerendi, 6c ut quis pro herede gen- 
re intelligatur , noc animo effe debet , ut velit heres efie , ut fubjungitur in 
b. I. ut rem gerat animo heredis r quo fenfu Paul. libr. 4. fitment, tit. 8. $. 
6. docet , pro herede gerere eflc deftinarione futuri dominii , id eft animo adqui- 
rendi dominii . aliquid ex rebus hereditarits ufurpare . Geftio pro herede non fit 
nudo faao, nifi adfit animus & voluntas. In ea tamen maxime fpeclatur anU 
Tm.Vlll. Vol. II. S 



1$ A T> T I T TJ L U M 

mus , feu deftinatio voluntatis. tdeo qui detimavit , id eft apud fe propofiiit » 
habere herediratcm , viderur pro herede grililfe ,• /. /i ex afle , fupr. A. tit. 8c 
pro herede gent, qui ant mo id eft nnda votuntate agnofcu herediutem , licet 
nihil ex hercditate i < eft ex corponbus hereditarm aumgaf . Unde li he res re- 
tineat domum defimito pignori datam , cujus porleffio qualis qualis fuit in he. 
reditatc, item fi rem alienam pofudeat ut hereditariam , pro nercde eerere vi- 
detur ; /. gerit , infr. h. tit. Fro herede videtur, qui aliqtvid tacit quail 
hem , unde li hcres iuftitutus iub conditione , fi ruraverit fe darurum v vel ta- 
fturuiTi, jura vent quail hem > id eft animo heredis, videtur pro herede geflifle/ 
4. jtattfiius , inir. h. tit. Cererum fi quid ptetatis , aur cuftodiar caufa lecent , 
puta fi pattern tepcherit > vel rufta ei recent , vel dam dclibcrat de adeundx he- 
redicate , res herecbtarias tempore pcritura; drftraxcric , non videtur pro herede 
ceffifte , ut fuofungrtur in princ. (T (>. i. h. leg. Idem eft fi mancipia qux- 
dam hereditaria diftraxerit in fumprum funeris ; /. i. C. de jur. dt'.tbtr. vet 
£ in domo patris hab:tet, non ut heres, fed ut inquilmus , vel cuftos; t.i.C. 
die repud. hered. Suus hcres vel extraneus mortuum funeraudo , hoc ipfo non 
videtur adire > vel pro herede gerere , ut docetur in i. h. leg. & I. 4. /. 
etfi qua impediat , plertqut , fupr. de reiigiof. €5" fumpt. ftmer. 1. nut trot , 
in fin. famiit. m fc. quia prxfumitur pietaris caufa id facere. Nec obttat,quod 
£ vir uxori heres extirerit , & in funos impenderit , partem videtur impewrere 
quail heres , partem dotis nomine , quam lucratur ; /. ft vir xxori , ad leg. 
faletd. quia in eo cafu non qiUTebatur , an pro herede gefftflet, fed an totum 
impendiKet quafi heres , an partem ex dote quam tucrifecem . Attamcn (ut , 
vel extranei , cum defunflum foncrant, ne ex hoc fe tmmilcuiAe , vet pro he- 
rede gclliffe vi&anmr , folent teilaii , id eft per libellum protellari , fe id fa- 
cere pictatis caufa, non animo fe immifcendi , vel adeuudi, ut fcriprum eft in 
|.t. h. leg. tT m §. pleriqua d. 1. & fi auis impediat . Proteftario bie i 
nitur juris fui tuendi caufa , quia proteftarto jus conferva r , ut in hoc 
in alias plerisque caufis ; /. 5. §. ft auis ipji , /. an folu 



optr. mmtiat. I. qui in aliens , £ Celfus t fupr. h. tit. 

J. fi quid ttmm 9 \ %. fed & que 1 



SI quid films ouafi heres petat, de his qu* 
f unt , para fi a liberro patns defuncli op 



ad heiedem 
operas petat , qo 

petere non porTet , non videtur pro herede geiTiiTe , ut oftenditnr in h« % . A lis 
tint opera; fabriles , aloe officiates feu obfequcales : fabrilcs rran^tfunt in hcre- 
dtrm quemlibet , ofric ales rrnnseunt in fitium , etfi heres non f it , dumroodo 
non fit exheredatus , non in heredem extraneum ; /. fabriles , I. opera , $. r« 
/. fi aferarwm , mir. dr optr- libert. 1. liktrti , C. mil. 1. fi patnmi infr. 
TrebeU. I ' 



TrebeU. Igitur (i filius petat a liberto patris officialea operas % quae debentur pa- 
tiono foli > vel filio . non heredi extraneo, non videtur pro herede gerere » quia 
fauyusmodi operas videtur petere ut filius , non ut heres , magisque pnrfiimirar 
«as petere jure fuo & proprio nomine , quam heredirario . Cum quis aliquid 
gent , quod fuo jure fuo nomine facere potef t , magb fuo jure nnennnirur id 
Face re , quam alrcoo ; L 4. infr. de feint, quoniam diligent qwlrbet paterf. in 
Degotram fuum gefiurus videtur y /. mm ex pluribxs > eod. tit. ne fc. oblige- 
tur eoenbus hereditariis 9 fi petat quafi heres . Filius , inquam , petendo a li. 
berto patris operas , quas exmneus heres petere non poflet , id eft operas orri- 
cialet y non videtur pro herede gcffifle,cum earum pen no , maxime futurarum, 
cat etiam nou heredibus , fic legendum , non creditoribus , refie docutt 
. que eft Pa^miani. Memo perendo operas officiates 



Digitized by Google 



DE ADQ.DtHND. HER EDIT. • j* 

el fir abftinentibus , datur petit to hujusmodi operaTum , dumnaode son Cnt ex- 
hcredati , iwc creditor ci poiTuot petere operas oficules a hberto clebHons ere. 
diti fervandi caufa , poftquam muTi funt tn pedTeilirjDem bottorum dcbitoris cre- 
dit! uarvandi caoia, quia hujusmodi opera: debenrur fob patrooo , vd filio , 
ita at von trameant m heredem extraneum : iiliis patroni etiam oon heredibut 
datur pernio operarum , tnasime futurarvn , id eft earum , quae dcbcri cotpe» 
rum part mortem deJiinAi ,. id eft alarum dies eelfit . Et quar petit* fust 
opera: debentur, priusquam earum dies ceflerit, ncc <edit dies priusquam indi- 
aar Cnt / A /» amis bac left* §• ptd'ttium y /. arm t pstmms, I. Ji operarum , 
infr. d* o/«r. lioert. Sed 8c funis, qui morruum intulit in fepulcrum heredita- 



, non viderur pro herede gcftuTe , nee coniequenter obligatur creditoribus 
he red i urns , ut docet hie Ulpianus ex Papinuno, cujus lententiam ut buma- 
ntorem probat , licet pugmirtem haberet julianum - Liberi mortuum infereodo 
in tepulcrum heteditariuni , non video rur pro herede gereee , quia ius (epukai 
hercditarii fenrator liberis etiam exheredatis, nifi teftator fpecialher vetueric a 
/. 6. t verf. tsbettdatij, lupr. de reiifiof. & fumptib. frnner. atque at' 
rata h credit ate ex Trebelluno , jus fepulcxi hereditarii apud beredem 
i. quut perinde , I. fi pa: rant , $. 3. verf- «wc ink «d TreitU. 

$. Ptpmimms . 

A N alius hem in ft i tutus accipiendo pecuniam a ftatulibero y id eft a Ccrao 
JnL rnanumiflb fob coodttiooe dandi decern vel vigtnti heredi , vtdeatur pro 
herede get ere , & ex eo obltgetur creditor) bus hereditariis , dubkatum eft • 



Quidam vulgo exiiTimabant, ut refertur hie a Papiniano , fiiium heredem in- 
culiares fuerint , five non , quia quod condhkmis impleodar caufa datur , ex de- 



1 vulgo 

ftitutum , qui fe abftinuit , fi a ftatulibero pecuniam acceperit , pro herede gef- 
fifle videri , ita ut a creditoribus hereditariis valeat conveniri , five nurrtmi 



funfti volunrarc accipitur , vel (altetn quaii ex vokantate teftatoris L Pipima* 
ttus , fi eomthiem, fupr. de inofftt. ttjlament, ot hoc masime li quod datur 
a ftatulibero fit de nurnmis, peculianbus , quia pecunia hereditaria eft ; L nee 
ullam , $. t 6. vtrf. fed Sahimu , lupr. de petit, heredi*. Idem multo maeis 
dicendum exiftimavit Julian us, etiam filio non abilinente . Papinianus hac «- 
ftindliooe utitnr, ft filius fdus eft heres inftitutus , accipiendo pecuniam a ftat 
tulibero , cjtn nrann m 1 1 Tus eft fub conditione dandi decern vel viajrnti heredi v 
videri pro herede gefiifle : quod fi coheredem ha beat , qui pro parte fua adierit 
hereditatem y & filius abftmuit , & poftea acceprt pecuniam a ftatulibero , non 
videri pro herede t>eiTiffe, 6r confequecter non teneri creditoribus hereditariis 1 
nam cum filius anhnet , idem debet com ie qui jure prartorio , quod cenfequitur 
emaitciparus , qui hereditatem repudiavit , ut fc. creditoribus hereditariis non te* 
nearar . Sui font neceflarii heredes , id eft ipfo jure iirviti heredes exiftuiit jutt 
civiK, fed habent beneficium aKllinendi a pmow , & poft abfteotionem non 
poftimt conveniri a creditoribus heredttariby/. nectffariis } infr. h.tit. I. en tort* 
irellu , de re judical. I. f rum , qui , C. ariitr. tuttl. quo faflo , id eft fi fi* 
has abftinnerit , & potfea acceperk pecuniam a fhtulibero , qui noirunatim pj&. 
ius erat dare filio, non heredi , ftatuliber ad Ubemtem perveniet dan do filio , 
& non heredi y id eft etiam fi fe abftmuit , & hcres hoc cafu accipiendo pecu- 
niam a ftatulibero, non viderur pro herede gerere, quia non accipit ut hens* 
led porios ut filius , & tunc dicendum eft fiiium pio herede gerere , quo ties a- 
liquid ucit , quod citra iKxmen & jus heredis facoe non poflet , ut conduditur 
m fn. h. §. Filius , qui fe abftiauir, accipiendo pecuniam a ftatulibero vtdetut 
pro herede gerere , fi fit hests ex aft; , non ad feci 0 cohcrede , tunc enim non 
nifi ut betes acapete poteft, aec alia interptetatio accipi po«di . Ubi vtro ad. 



I4 e ADTITULUM 

jefim eft cohere* , qui pro parte fua adiit , tunc filius accipiendo pecuniam , 
qua? datur a ftatulibero conditionis implendx cau£i,non videtur pro herede ge- 
rere, quia prarfumitur cam accipere ut filius, non ut heres, &. quod a ftaruli- 
bcro vei a legatariis datur cooditionis implead* caufa , id heres nan capit jure 
hereditario, Jed magis mortis caufa , quam ob caufam heredi non imputatut 
in falcidiam ,* /. in m'mnt 30. §. tamttfi , /. id atutm , infr. si I. fulcti. nee 
venk in reftitutionem fideicommuTi ; /. qui htrtd't , $. cum Unditst , infr. it 
cmdit. & (Urmnjlrst. 

S- uJt. 

Filius , qui agit a&one fepulcri violati , licet hereditarium fit , non videtur 
fe bonis immifcere , quia hac a&ione nihil capit ex bonis patris, bate e« 
nint afho eft ponalis , non rei perfecutona , hax a£tio pecnam 6t vindidam 
potius , quam rei perfecutionem continet , ut exponitur in hot §. Et hoc eft 
quod dicitur in /. quxfuum , infr. it ftpulcn viol at. actionem fepulcri violati 
transirc in heredem fuum & neceffarium , qui bonis fc non immifcuit , quia 
hire adio in bonum & cquum coocepta eft , id eft orta eft ex bono & aequo 
& xquitate naturali , & datur cuilibet,cui arquum fit earn dari, & merito da. 
fur filio , qui etiam fi abftineat , habet jus fepukri quamvis bereditarii ; I. 6. 
fupr. it rtliriof. Adeoque filius , qui fe abftinuit , 11 agat action* fepulcri vio- 
lati, non tamen conveniri poteft a creditoribus heredirariis , quia etfi per here- 
ditatcm , id eft propter hereditatem vet occafione hereditans,obtingit hare actio, 
non eft hereditaria , nihil enim per earn capitur ex defuncti bonis , nec ex de- 
funcri voluntate, & quod ex ea aflione pervenerit , non in rei perfecuiiane , 
fed in tola vinditla conli:ut , ut recte dicitur in d. /. qudfitum . 

L. 11. 

r)Ro heredc gerere videtur , qui aliquid facit quafi hem , animo heredis , 
J. animo adquircndar herediratis ; /. in*, fupr. h. tit. Idcirco (i extraneus 
heres inftitutus , rem hereditariam quafi fubripiens , quafi cxpilans tenet , non 
gerit pro herede , nam admiffum , id ett delictum , contrariam voluntarcm de- 
clarat , ut eleganter dicitur init. h. leg. Extraneus non videtur pro herede ge- 
re re , qui rem hereditariam occupat animo fubripiendi & cxpilandi quafi rem 
alienam , quia habet animum funuidi potius & contreifranai rem alienam , 
quam adeund. : nihil tam cootrarium adquifitioni hereditatis , quam animus fu- 
randi : furtum non fit rei fuc , fed alietur tan turn . Qui fubriptt rem heredita- 
riam proprie furtum non facit , quia rei hereditaria? furtum non fit ; /. htrtd'u 
ttri* re*, infr. it fun. quia furtum non fit, nifi rei qux poflidetur , heredi tas 
autem a nemine pofTidetur / /. t. §. Scrixia , fi it qui ttlUmt. libtr. tfft jujf. 
I. ult. vcpilat. htrtiit. I. in to , dt tiqu'tr. rtr. domiu. Sea quafi furtum facit , 

r'a habet animum furandi , non pro heredc cerendi . Secus fuus heres, d dicat 
nolle heredem effe , aliquid autem ex hereditate amoveat, fe immifcere ia- 
telligitur, ita ut ex eo beneficium abftineudi amittat y /. fi fervum quis, §. 
f tutor ait , tf ftqq. infr. b. tit. mirius agitur cum fuo herede , quam cum ex- 
traneo . Suus heres fi rem hereditariam amoveat , honefta interpret a tione non 
animo amovendi res contreAare creditur , fed potius animo fe immifcuifle , 
non delinquere fed immifcere fe creditur , ut optime ait Accurf. hie. Sui funt 
neceffarii heredes , qui ftatim ipso jure heredes exilhmt , ctiam non apertis ta- 
bu & citra aditionem ; /• in fuit , fupr. it libtr. 6f pofth. I. in Juis , infr. 
it fuit & Itf it'tm. 1. 3. C. it jut. dtlibtr. Si ideo facilius creditur fuus rem 
accipere quafi hereditariam , quam amovere . attingere quafi alienam : lex ma- 
laut interpretari, fibum fi amoveat res hcieditarias viden fc immifcere, quam 



Digitized by Google 



D E ADQ.UIREND. HEREDIT. 141 

res hereditaria* fubripere, honefta imerpretatio a lege famitur pro liberie ? ut 
confalatur eorum fame & pudori : fic fui non dicuntur furan , vel fubripere 
res hereditarias , fed amoves* y d. I. fi forvmm. 



hterdum, t fid its 
pRo herede geflio eft fa&i & animi, ut oftend int 1. pro*, h- 



id eft pro herede gcrere viderur , non qui folo corpore attingit res 
tarus , fed qui corpore Sc. animo adqmreuda: hereditacis . Sed maiime infpid- 
tor animus , & in hanc fentenham pro herede gerere dicitur,qui animo agno- 
fcit hereditatem, licet nihil hereditarium attineat . Unde & fi domum pignori 
dacam ficut hereditariam retinuit « cujus pofieuio qualis qualis fuit in heredita- 
te , pro herede gerere videtur , idemque eft fi alienam rem ut hereditariam pof. 
fideat y /. gerit , infr. h. tit. Sed hoc generaliter non eft admittendum , fad 
in cafibus tan rum expreftis a jure : & hare eft fententia Ulpiani in hoc §. 
cum ait, interdum animum folum heredem obftringenr bereditati , puta fi re 
non hereditaria, quam fc per crrorem putat hereditariam , ut hereditaria uta- 
tur . E cootrario filius , qut nondum fe immifcuit bonis paternis , fi forte fun- 
dum patomum ut matemum ignorans polTideat , non videtur fe immifcere 
bonis patcrois . nee ex eo amitrit beneficium abftinendi bonis parentis y I. t 
turn bonis , infr. h. tit. quod in pro herede geftione, vel immixtione maxime 
fpeftatur animus heredis , nec pro herede gerere vel fe immifcere videarur f 
qui non habet animum adeundi, & qui errat cum fundum paremum poflideaf 
ut matemum • Velle & confentire non dicitur qui errat , nihil enim tarn con- 
trarium eft confenfui & voluntati , quam error y /. fi per crrorem , fupr. de ju- 
risdiS. Eftecnu idem eft aditionis & geltionis pro herede, nempe ut adquiratur 
hereditas. Aditio & pro herede geftio eft in extraneis , immixtio in fuis. Et 
be earn bonis fe mifcere convenit , qui remoto fatnilic vinculo , id eft fublat* 
patria poteltate , quae eft totius familiar vinculum , quo contincntur liberi , id 
•ft inter fe coojunguntur , pro herede gcrere videretur / /. turn bonis , infr. b. 
itt. Et hoc juris etiam commuite eft pro herede geftioiti , cum adittonc, quod 
ficut hereditas non poteft adiri antequam delata fit , ut hie f in $. fed it a de- 
mum , tf m I. infr. b. tit. 1. puberem , C. de jut. deJiber. Ceterum 
ex quibus caufis qui repudiat hereditatem nihil agit,ex iisdem caufis,nec quic- 
quam agit , qui pro herede gerit , ut addhur in fin. b. f fid itt dtmmm . 
Sicut euim hereditas nan poteft repudiari antequam delata fit y /. is qui bents, 
t fupr. /. qui fitperftitis , infr. b. tit. I. fi if fcriptum , fi fub condition* , 
de legtt. 2. ita nec hereditas adquiri poteft per aditionem , vel pro herede ge. 
ftionem antequam delata fit. 



a' 



Ui ignorat partem ex qua inftitutus eft , non poteft adire hereditatem y /. 
illud , fupr. fi purs bend, pot. exempli gratia inftitutus ex female , fi per 
errorem adeat ex quadrante nihil agit y /. ex fimiffe , infr. b. ut. quia 
qui adit hereditatem certus effe debet de jure fuo y /. qut hereditatem , fupr* 
7. beres inftitutus , cum dd. fiqq. infr. h. tit. Aditio hereditaris eft a£rus legi- 
thnus & folemnis y /. sBus legitimi , de R. J. in quo qui adit hereditatem 
certus effe debet de jure fuo . Qui veto partem ex qua inftitutus eft ignorat , 
non vetatur pro herede gerere , non folum ft inftitutus fit pure, fed etiam fi 
fub conditione. quam ignoret extitiffc , dummodo extiterit: illud fane infpicten- 
dum eft , ubi heres inftitutus eft fub conditione , an ilia conditio fit fafli , an 
juris . Conditio facli , id eft quae confiftit in facto . pata fi navis ex Afia ve- 
, etiam fi impleta fit impedtt aditionem heredintis , quamdiu ignorat he- 



Ul ADTITUtUM 

m earn implmm jfle . Conditio juris , quz venii ex jute t pan fi Oat 

Turn , miu^fcondlt. & demoujlrat. Inftitutus fub conditione non poteii ad ire 
hereditatem pendente conditione ,• /. ei qui ita , fupr. At condit. infltt. Qui moo 
ignorat conditionem fub qua iniututus eft , ignorat ram en condiriouem extirif- 
le , qua? revera extitit, poteit adire hereditatem, ex hoc §. puta fi conditio fit 
facti . Ouemadiaodum & heres inftitutus ex pane , idemque i ubi htutus cohere, 
dt in calum vulgarem fi heres non diet , poteft adire herediraiem etfi ignore* 
partem coheredis , cui fubftitutus eft , eo repudiante fibi delatam , ur oftenditur 
in f„. h. <). quia coheres idemque fub:titutus coheredi , eo repudiante videtur 
ab initio in/h tutus ex afle, unde fubiututus prarfcrtur conjundoy /. eokereS t 
$. qui Jiarttas.de vulg. & pupUl. I. Kmc. $. im prim..,, $. t fin autem , Cdm 
cadut. teUend, Inftitutus fub conditione daudi quinque , qui putat le inftitutum 
fub conditione dandi decern, dando decern potdt adire hereditatem y /. qui pu- 
tat, in print, infr. h.tit. non videtur conditionem ignorarc, qui pant le infti- 
tutum fub conditione dandi decern , cum inititutus fit fub conditione dandi 
quinque , quia match lummar minor ineit ; /. diem proftrre , f $. Ji plum , 
dt rettpt. qui trbitr. I. 1. $. fi fiipuiauti , de F. 0. & ita non obitat quod di- 
citur in d. I. multian , non viaeri paruiffe condition! fa&i heredem , qui rgno- 
: earn impletam ene, quia non videtur ignorarc conditionem , qui putat con- 
icem dandi , que ell W, efte gr.viorem quam eflet. 



QUi adit heraditatem fcire debet canfam adquirendar herediratis , ex qua 
caufa fibi deferatur hereditas , ex teftamento , an ab inteftato , ex bat I. 
"/. pup'illus , (apt. I. fi quit mihi bona , §. titter at que , /. pier , infr. 
h. tit. Alias fi quit tgnorans caufam adquirendx herediratis adeat heredifatem v 
▼el pro hetede gerat , non obligarur hereditati , id eft adeondo vel pro bercde 
gerendo non obbgatur creditoribus fit legatariis , & poftquam favh ex qua 
caufa deferretur hereditas , ei integrum eft repudiare , vel adire , quod proba- 
>lis in hat /. ut li is., qui erat legitimus heres defun&i , puta 



agnatus proximus , putaverit per errorem defunclum fervum fuum efie*, St 
quafi peculium ejus naclus fir, id eft bona occupaverit jure peculii , quafi do- 
minus , non <juafi heres , quia fervus non habet heredem ,- /. ftrvus , C. com- 
mtm. de futteff. non obljtgatur hereditati , id eft non tcnerur creditoribus & le- 
gatariis ultra vires peculii . Multum intereft utrum bona capiat jtrre peculii , 
an jure hercditatis . Si enitn bom occupet jure peculii , non tenet ur credirori- 
Heres pro bus in plus quam eft in peculio . Sed fi bona capiat jure hereditatis, renetur 
domincsPla- creditoribus , nifi confeilo mventario . Idem de patre dicendum eft in bonis ad- 
ut. inMene- venritiis filii ; t. fi infami, C. de jut. delib. Idem fi quis defuncTi bona oc 
dim. ( 3. 2. cupet iure patronaras quaii liberti fui , cum eftet ingenuus , non ohiigatur he 
ti. ) Hant redinti. Nam , ut quis pro herede gerendo obligetur hereditati , fcire debet 
nn us htrtt qua ex caufa fibi deferatur hereditas. Idem eft ft agnatus teftamento inititutus 
iiumquam t- here* pondum prolans tabulis, cum exiftirnam parrrmfamilias mteitatum , omnia 
rtt pofl hmrtc pro domino fecerit , id eft quafi heres ab inteftato . Veteribus heres appellatio- 
rf»fl»,&infr. oe domini continebatur ; ult. infi. de hertd. quaiit. & diff. I. deminus de 
( ibid. 28. ) condif}. indeBiu heres tamen non ent , id eft uon obligator heredrtati , & pro* 
quo* ego a- tatis tabulis et integrum eft adire , vel repudiare hereditatem ex teftamento . 
que f *c he. Idem juris eft , fi non jufto teilamento heres fcriptus , cum pu rarer julhim . 
ret erem.Cu. omnia pro herede geflerit , & prolans ubulis apparear non juftum efie , non 
)ac. 10. ebf. adquirjt hereditatem , id eft prolatis tabulis pot eft repudiare , vel adire beredi- 
tatem quafi re Integra : non videtur aduife herediutem , qui adiit ignorans cau- 
fam adquirenda: hereditatis. JLaj. 



.1 1 



Digitized by Google 



DEAD Q.U IREKD, HEREDIT. 



Ionian feetwdirittjm vrl leextum certu<: efle debet de jure fuo , et 
V^jb- Repudiaiio &. adtrio oodem ;ure> regunrur; /. it pattjl , fupr. /,>. 

Sicut qui adK hetedr»iern emus ctfe debet de jure fuo, id eft certus efle 
alebat fibi deiatam eflie heteditatem ; /. prvx. I. if qui hem , fupr. h, tit. ita & 
qui repudiat herediiarem . AJioquin qui adit vel repudiat hereditatem incerrus , 
Vel duhitans de jute too , nihil agit > id eft non obligatur hereduari y & 
adit hereditatem ex teftamemo , quod pinat valere, non viderar repudiat 
guimam hereditatern , quasi nekat fibi defend /. mam > vmf. 

* I-** 

IN ^uaftionem dedue'ram eft , ttr pro herede gerrre videatur , qui pretium O- 
mittend* hereditatis , id eft pro emitacuda hereditate, mortis «aufa capit . Ec 
port variam disputationem obtinuit,, hunc pro herede quidem non gerere . qui 
rdeo pretium aceepit ne hem fit^tameo inddit in ediflum pnrtoris > id eft te- 



xerur ediQo^ prsrtoris ft fits om'tfj* caufa tttitnunu , ut tenearur prarftare le- 

' '. ft quit 



ex cdS&o pranorwy /. i. & a. infr. ff quit tmrff. cauf. ttfam. I. f i. C 
acd. Qui pecnuiam accipit omittendoc hereditatis caula ,1100 videtur pro herede 
gercre , quia accipit ne lit heres y 8c oon capft jure hereditario , vel ex hew* 
, fen ex volnmate dcfun<fti , fed mortis caufa capit a fubftituto , vel 
, ad qwm pe r van en * eft hereditas: qui pretio accepto heredi- 
ttit,five ad fubftitutum , five ad heredem legitimum pervemura 
fit hereditas , mortis caufa caperr viderur, nam qoicquid propter aUcufos mor-. 
rem , id eft occafione mortis aficttjus , obvenit » mortis cauia capitor ; in print. 
/. f ami prttio y /. mtat'u aaafa capita* y infr. da mart. tauf. Joust* Idem eft 
five a futatiiuto y five a iogirimo herede aceepit heres t mortis caufa accepifl"? 
vtdetor , ut tie , & <L t. ami pm'w , Idemqoe erit etfi noa aceepit , fed pro- 
arriHa fit ef pecwiia, nam & ftipahndo morti* caufa capit y ur btt , & d. U 
marxit tanft taphwr , I. mar tit tanfm dvmatie 14. t*L tk. Pro herede severe 
■on vkJexur , qui pectin iam aedpit omittendat heneditaris caufa, quia accipit ne 
fit heres. & ita orrmino abeft a propofito & confilio heredis r fed fr aceepit 
▼el ftipulara? eft dari y mortis caula expire ciderur , ad hoc ut tenearur lega- 
tariis ex ediclo ft fuit ami (fa caufa ttftamenti , quia rem habere videtur , qui 
babet prerium rei , vc! aftionem ad rem confequendam , /. ram tn banis » ia 
• Lbonon,m y l. id ap?d y d*V. S. 

£. 35. 

I ferra alienuf t qma roihi bona fide lervit r pa tans fe efle fervum meum . 
^ here* inititutw fit, & juITu meo adeat herediratem. nihil promovebit . il 
eft nihil pToderit,ur adnuirat mihi hereditatem: nee frucluarios quidem, id A 
fi fervtjs y m auo ufumfrwftom habeo, heres infttturus juftti meo adeat heredi. 
tatem , adeundo adquiret tnihi fteredkatem , ex har I. quia fervus adquirir fru- 
ftuario ex doabus caufi» tanrum , ex re rpftw ? & ex o peris fitis . idcoque fru- 
cltrano ntxmquam adqwrit hereditatem /. adtt'ta , frattrta infr. k. tit. quia 
hereditas id eft henrditatis aditio non eft in operis fervi ,* t. fruBmarh 9 it aa% 
qam. nr. domin. St. kx nop eft i» fruftu , ut per fervum adquirarur fruftuario, 
mi quod provenit ex operis fervi ^ nifi heres inftttutm fir contemplatione fro- 
fttrarir, quo cafu fi frufluarii jufTu adeat hereditatem adquirit fructnario ; /. fi 
fervi , & /tf. fupr. da ufafntS. /. fid fi flirts, §. ht adragau , da vaJgau 
& paptllar. 



S 



t44 ADTITULUM 



S 1 



I fervus municipii , curia; , vel coUegii , hem inftirurus manumiflus fie. , vel 
alieuarus , adibit hereditatem : nimirum fi manumiflus fit , fuo arbitrio adi- 
bit, & fibi adguiret hereditatem: fi alienatus, juflu domini in cuius pordtat* 
erit y I. jlntijtiusy i. infr. b. tit. <j. fervus , mfl. de hmd. mftit. Quod fi 
ferais municipii, cunar, vel coUegii, here* inflitutus in eadem caula pennanferit , 
juffu municipum , cunar. vel collegii adibit, & ei adquirct hereditatem . Nec ob- 
ftat , quod univerfiras aicitur non pofle confendre y /. t an. §. i. dt itbert. 
.tativtrjust. I. fed & ex dolt , (. i. fupr. dt dot, quia univerlitas non poteft 
confentire vel jubere per fe , fed per alium, id eft per fyndicum vel curarorem, 
qui admin iftrat res municipii , vel coUegii ; d. I. t unic. I. ntunicipibus , dt 
condit. & dtmonftrat. & hoc intelligendum eft , cum collegium eft licitum , 
quia collegium niil licitum fit non poteft capere hereditatem ; /. cum ftmtus 9 
tCorrigeA*- '* dub ' * fad'tatcm^ c - d * htnd ' 
reditatts.8*. fi fifci fervus . 



v. fi facit 
Adde /. col- 



j. jr*!. fervus fifei heres inflitutus , juflu prociaratoris Carfaris adeat hereditatem , 

legtum , u. ^ £f (0 jjq^jei hereditatem : fifcus adquirit hereditatem per fervum adeuntem 
'Jr*' c * u "' u P roeuraior ' s Catlariay /. aufertur> <> fervus , infr. de tut. fife. I. i. in fin. 
2. cr 3. {• j t 0 a^ t pncur. C*f. & hoc fpeciale eft in fifco . In privatis heredltas 
de tncert.per- ^ p^/^gj ^ pxocuratorem ; /. per curamtm , infr. k tit, 
Jon. 



. ■» " §. fi quit plane . ; 

DAmnati ad gladium , vel ad beftlas , vel in metal I urn fiunt fervi pcrnar , 
ex hoc §. I. out damnum , %. quicumqut , infr. dt pern. Si fervus poena; 
id eft damnatus ad gladium ad beftias vel in metallum, heres fuerit inflitutus, 
pro non fcripto hoc habetur, inftitutk) nulla eft, fervus poena: non adquirit 
hereditatem fifco, quia damnati in metallum fiunt fervi poena;, non fifci vcl 
Cxfaris y /. in metallum , infr. de fur. fife. 1. fi in metallum, dt his qua prt 
non fcript. habent . ■ 

§• juffum. , 

Flliusf. vel fervus heres inflitutus non poteft adire hereditatem fine juflu psu 
tris vel domini , nec pupillus fine auaoritatc tutork y I .qui in alma. , /. 
fupillus, fupr. ktit. In adeunda hereditate hoc diflat juflus ejus qui in pote- 
ftate habct, ab aucloritate tutoris,quod juflus pa tris vel domini prxcedere de- 
bet aditionem hcreditatis . auftoritas tutoris mterponitur perfecTo negotio , id 
eft in ipfo negotio, /. obiigari , §. tutor , dt auftor. tut. $. tutor y injl. tod. tit. 
I. numquam , de ufurap. vel ftatim in continenti poft perfeclum negotium , 
quia que in continenti fiunt inefle videntur y /. leSa , de rtb. credit. T. pttens, 
C. dt pabl. Aliud eft in hereditate caflrenfi , puta filiusf. heres inflitutus a com- 
militone , vcl ab alio occalTone militia: , citra jufliim paths fuo arbitrio poteft 
adire hereditatem vel pro herede gerere y /. 5. infr. de cajbtenf. pttul. quia 
Alius in caftrenH peculio pro patrefamilias habetur: & in adventitia hereditate, 
«cufante patrc , ia eft non confentiente , filiusf. per fe poteft adire hereditatem; 
/. ult. C. de bon. qua liber, m patrjs morofitas noceat filto . Extra hos cafus 
filiusf. heres inflitutus non poteft adire hereditatem fine juflu patris , ita ut juf- 
fus prrcedat, in aliis cafibus rarihabitio furficit , quia ratihabitio retro trahitur, 
tc mandato comparatur ,- /. ult. C. ad MactdoH. I. fi autem , §. 1. de aqu. 



Digitized by Google 



D E ADQ.UIRENIX HEREDIT. i 45 

& tqu. pluv. trend. In adeunda hereditate juflus prarcedcre debet , & fieri po- 
teft etiam per nuntium vel epiftolam , ut addirur in fin. hujut %. fee us ell in aucto- 
ritate nitons. Tutor pupillo prxfens audor efle debet ;d. l.obligari ,6. tutor. 
In petenda bonorum pofieffioae filiof. delau, 161a latUubitio patris fufficit 
C. qui admttU ad honor, poffeff. 

§. fed t tttrum. 

m 

FIHusf. heres inftitutus non poteft adire hereditatem fine juflu patris , & in 
adeunda hereditate juirus prrcedere debet, nec fufficit mandatum generate: 
puta fi pater mandaverit geiteraliter adiri hereditatem , quvcumque hcreditas fi- 
lio delau fuerit . Et magis placet mandatum fpeciale requiri in adeunda here, 
ditate. In multis cafibus mandatum generate non fufficit , immo mandatum 
foeciale requiritur , ut hie filiusf. non poteft adire hereditatem fine fpeciali juf- 
lu patris, & minor non poteft petere refiitutionem per procuratorem , qui gene- 
rale mandatum habet negotiorum gerendorum , fed tantum per procuratorem , 
cui id ipfum nominatim mandatum fit ; I. illud , §. t« fi talis , de minorib. Et 
procurator , qui general: mandatum habet , non poteft transigere de cena lite / 
I. mandate generali , it procurator. Et filiaf. non poteft nubere fine fpe- 
ciali confenfu patris generali mandato quxrendi mariti , id eft fi pater genera- 
le mandatum qtmendi mariti dedcrit filial familias , nuptix non contranuntur, 
nifi prius demouftrata perfona viri pater nuptiis conlenferit ; /. generali , de rit. 

$. t an nominatim . 

SI pater nominatim mandaverit filio, qui eft in poteftate , de vivi heredita- 
te , id eft de adeunda viventis hereditate , aditio non valet etiam fi nomi- 
natim & fpecialiter a patre mandatum fit adiri hereditatem , quia viventis he- 
red uas adiri non poteft ; /• ntminem , /. qui fuperftitis , infr. h. tit. viventis 
nulla eft hereditary /. i. de heredit. vel ail. vendit. Improbus eft, qui follici- 
tus eft de viventis hereditate ; /. z. §. 1 a. infr. de vulgar. Cr pupillsr. I. ult. 
C. de pad. Plane fi rumor fuerit teftatorerh deceffiffe , poteft mandari Alio , ut 
hereditatem adeat fi fcriptu* fit heres , vel fi adhnc claufis tabolis incertum fit 
an Alius fcriptus fit heres : & aditio valet , modo Alius tempore aditionis fciat 
tertatorem mortuum efle & delatam fibi efle hereditatem; Lit qui Aer«,fupr. 
/. heres 31. h$ peine, infr. h. tit. 

§• fed t quid fi . 

QI pater mandaverit filio , ut hereditatem colligat , vel ut petat bonorum 
^ potrefTionem , aut ut rem hereditariam diftrahat , aut petiram per filium 
bonorum poflefTioncm ratam habuit , vel fi mandavit filio pro herede gerere , 
it filius adierit hereditatem , his omnibus cafibus filius juflu patris adiiffe here- 
ditatem videtur , quia juflus adeunda: hereditatis eft facli , non juris , & quibus- 
cumque verbis concipi poteft , modo appareat de votuntate : melius eft fenfum ver- 
borum potius , quam verba amplefli ; /. 3. %. conditio , de adimend. legat.Si pater 
mandct filio , ut hereditatem colligat , vel pro herede gem , & fimilia , videtur 
juflifle , ut adeat hereditatem , quia hie juflus idem operatur & importat , quod 
juflus adeunda; hereditatis • 

§. pater, $. t quid fi. 

SI pater ita (cripferit filio , /rio, fili . mod pro tua prudentia mvigilabit be. 
reditati delata tibi Lucii Titii , vel fi mandaverit filio , ut adeat fi expe- 
diat adire , fi adeat hereditatem , juflu patris adiiffe videtur, & valet aditio . 
Ratio dubitandi erat , quid hxc verba videntur non inducere juflum , fed ma- 
7cm. Vlll. Vol. 11. X 



t4 * AD TITULUM 

git confilium , qnod non eft aMagamnum /. cm pain , (. , 4 I*. 

#*f. t. Sed in adeunda hercditatc jutfns inducitur ex hb verbis , quia magts 
liV'Utur lententia, quam tenor verboram . Et pater mandando filro , ut tnvi- 
gilaret hereditati deUoe, non alio animo videtur mandafle , wim ut tdtret he- 
reditatem , quia hax verba , fen quti hn>igtlabis heredittt't del at* , prafuppo- 
nuot adirJooem hereditatb , vix euim eft ut invigiletur hereditati , nifi adiue . 

_/i nram . 

SI pater jofferit filium heredem hrfthutum adbe heretnoten coram Titio , 
vel arbitrio Titii , recle jeffifle videwr , & aditio hereditaria non valet , 
nifi adeat pnrfeote Titio , vol adhrbiro confilio Titii . Sic fi tutor datus roga- 
tut fit admniiftrare tuttUm confilio t Titii fratrb , fi a debitoribus hereditaria do- 
mina exeyerit (bint fine Titio , non liberat deb i tores ; I. Ti thorn y it tdmimjh* 
int. 

f. fti ft mandtvit 11. 

SI pater mandaverit filio ouafi ex afle inftitnto , ut a duct hereditatem , 6c 
inveniarar ex parte inftttutus, fi adeat hereditatem , non videtur adiifle juf- 
fu patrb. Quod fi pater mandaverit filio , quafi ex parte rafututo adire here- 
ditatem. fir mveniatur inftirutus ex affe,poteft ex afle adbe hereditatem , 6c vi- 
detur adire juffu patrb , quia pater , qui juflit adire hereditatem ex pane ( 
multo magb videtur juffifle adbi ex afle, cum ex eo melior flat conditio filit: 
pi etas pateroi nominb femper confilium capit pro liberb,* /. net hi et lege t §. 
wit. ti Itf. JmU it minim, pater femper prefumitur ftudere comonodb libero* 
rum . Si pater mandaverit Alio quafi heredi ab imeftaro,ut adirct hereditatem, 
6t filius ex teftameuto adierit, non videtur adiifle juffu patrb, & aditio nulla 

wil anaii J - ^ * — — Cam* *t.#va*,Ji*>n u*a!* — J I an ■ ■■« •* mi \ ■ ■ » ■ - -L-u - * — 1- I ' . 

eit , ne aetetior nai conditio patris aaitrone ex teitamento , lorre cuia neTcci[2i 
*ft onerata legatb. At fi pater mandaverit filio quafi heredi ex reftarncoto , «t 
adirct hered-tatem , Alius poterit adire 6*c ab inteftato fi fit proximuc ab inte- 
ftato, quia non facit deteriorem condrtionem patris , cut per fUiura adqairirur 
heredi tas , immo meliorem effictt , quia non tenetur iegatb . Et fi pater man. 
daverit Alio quafi inttiruto, ut adbet , Be. inveniatur fubfthutus . At adeat ex 
caofa (ubiritutionb, videtnr juffu patris adiifle & e contra , quia nihil few inter, 
eft utrum adeat cx inftitutione, vel fubftituttone , quia non fk decern 
tio patrb, utroque cafu per filium hcrcditas patri adquiritur , nifi ab 
Jcgara relkfa fint, a fubflituto nulla. 

y fti ft msndavit 12. 

SEd fi pater mandaverit filio , ut adbet hereditatem patrb quafi inflrroto te» 
ftamento parernb, & b fit fubftitutus impuberi , junus patris non fufficR , 
«t adeat hereditatem ex fubftirutionu puptllari , quia licet unum lit teftamentum 
•upillare^ot patcmurrt , due funt heredtutesy /. 2. % print mttm , it figmr. 

SI pater mandaverit filio » ut adeat fi qua ex teftamento L. Titii defenttir 
herediras , fi fit fubftitutus pupillariter , videtur juflu patris adiifle ex fubfti- 
«urione popillari , quia unum eft teftamentum pupillare ot patemnm , Ike* due 
fine frcreditatet/ d. /.a. print tuttm. Nec obftat quod juflus adeund* here- 
ditarb debet efle fpecialis , nec fufficit generalb ; $. T f*d mtrinm , fijpr. ktt {. 
juiTus eflet generalb fi « nciperetur ita , qutcumqut dtftrtm ixnUm 

fed 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREMD1 HIREDIT. I47 

fed juffus videtur fpccialit ka conceptus , fi qua t* ufimmmt L. Titii daft**- 
fur bereJitat, & julius comprchendit etiam cafum fu & hfutioots pupillarU , q«U 



§. f fed fi fofitaquam , S- "It. 

SI pater mandaverit filio , at adiret hereditatem , & pcenttuerit prituqaam 6- 
lius adiret , Alius adeundo nihil agit . JufTus & mandatum adeund*- hercdf- 
tarn revocatur nuda pcenrtentia re Integra , e tiara G ftliui non merit cerrior 
faclus de pcenitentia , qsia non intereft raandatarii. JufTus & mandatum ie In- 
tegra revocatur pocnitentia , at hie t in $. fi pofleaquam , tt I. f veto pranu 
ratori 1 §. t 1. infr. eh feJut. I. 4. t in ft. dt manumifl. ^itfid ' $£i : . Item Ij pi- 
ter mandaverit filio , ut adiret hereditatem , or priusquam adiret films fe adro- 
gandum dederir , adeunte Alio hereditas patri non adquiritur , ex hoc fj. t «/'• 
quia juflus folvitur adrogatione jubentis , quia in eum cafum incidit , a quo 
tncipere non poteft , & juflTum erus expeftari oportet , cui eft adquirenda here- 
ditas /. Antifii* 



lint , §. 1. infr. A. »/r. id eft adrogacoris , in cujus 
L. 16. 

SI Titius & fervus ejus vel filius pro partitas heredes inftirati fint , fi TV 
tius juflerit filram vel fervum adire partem fuam herediraris , filio vel fcr. 
vo adeunte partem hcreditatis , flatim ex fua inftitutione , id eft etiam ex parte 
fua , heres erit , quia qui juSet adiri partem fervi vel filii , videtur etiatn vel- 
le adire partem fuam. Hereditas loia voluntat*. tacita vel ex pre Ha , aditur / 
%. utt. inftit. dt ktttd. qualit. & dijf. Non obftat /. fi es fua ftrtt, infr. h\ 
tit. fi domintis vel fervum , parer vel filius , ex partibus here les iaftituti fint , 
& dominus vel pater pro parte fua adierit, neceiTe eit parrem vel dominum 
jubere. ut filius vel fervus coheredes adeant , hoc cafu neceftarius eft jutfus pa» 
tris vel domini , quia pater vel dominus adeundo pro parte fau , non videtur 
jubere filiam vel fervum adire pro parte fua , ut in priori cafu . Sed fl pater 
ye! dominus non jubeat adire , non adquirit partem filii vel fervi jure uwitu- 
rionis , fed pot eit adquirere jure adcrefcendi ; /. mnic. §. bit its defimitit , Cie 

C O d Is" C » fOff /ffM^* 

L. 17. 

pro hercde gerere poteft vivo eo, in cujns bonis eerendum fit: vi. 
ventis hereditas adiri , vel repudtari non poteft / /. qui kmdittnm , 
fupr. L qui fupcrfittif , infr. h.tit. Et fi dubitetur de morte tcllatohs, efus ta- 
bu It mfpici prohibentur ,-/. 1. fi iubkttu* , infr. teftaw.qurm. tptr. Pro he* 
rede ex vivi honk nihil issacapi poteft , etiara fi pofTcSor raortui rem fuifte- 
«iftima«erit ; /. 1. krfr. aw bend, plus enim in re feu verkate eft, quam i« 
; L 4. t. infr. dt manual if. vimdici. Ejus qui eft apud hofbts 
hereditas adiri non poteft, priuiquam cermm fit mortaum e4fe / /. ntt t mi , 
C. de pftltm. reverf. quia viventis nulla eft hereditas ; /. 1. dt hered. vet *c7. 
• Hereditas non potett adiri prmsquam delata ft . 



T TEredi fcripto poftulanti , a pritore datur tempus ad deliberandum de ad. 
JL X eunda heroditate ex eiilBb* prxtoris,- /. 1. ^. i- tupr. dt fur. de/tb. Et 
heres fcriptus, Ut dek beret de adeunda hcreiitate , rationes dehincli adtto pne- 
4ore nb «o pe*m poteft apud quern depolkje luut , ex hac L El ht-nsLovp 

T ij 



Digitized by Google 



, 4 8 AD TITULUM 

fcriptis copia inftrumentorum hereditariorum fieri debet officio judicis , ut b- 
rtrucre fe poflint , an adeunda fit beredttts . nec ne ; /. Arijlo , de jur. dtlib. 
Idem datur legataries , ut fciatur , an legi falcidia? locus fit ; /.,/*». in fin. ad 
L fakid. & creditoribus ; d. I. uirifio , /. i. C. dt tdtnd. 

L. 19. 

HE res inftitttus deliberandi caufa de adeunda beitditate poteft petcre ratio- 
nes defunct i fibi exhiberi ab eo penes quern depofirac funt ; /. pnat. fupr. 
£t heres inftitutus petendo /ibi exhiberi tabulas & rationed defuncii a coherede, 
qui jam adiit, non viderur pro herede gerere , ex hac I. nec obligatur heredi. 
tati , quia non videtur hoc petere animo heredis , immo magis ut deliberet , an 
dcbeat adire hereditatem. 

L. jo. 

SI filius , qui eft in poteftate patris , heres inftitutus fit , & pater propter 
abfentiam legationis caufa non potuerit fiiium beredem ioftitutum agentem 
in provincia jubere adire hereditatem , mortuo filio ante aditam herediiatem 
ejus juflu, ex refcripto D. Pii pater reverfus ex legarione reftituitur , ut adeat 
hereditatem, eo quod reipublicx caufa aberat : quia abfentia reipublicx cauu 
cuiquam nocere non debet . Mortuo filio ante aditam hereditatem , pater jure 
com muni amittit hereditatem , quia de jure civili hereditas non adita non trans* 
mittitur ad heredem y /. quoniam fonrtm , C. de jur. deiib. I. unic. §. in 
novijfimo , C. de caduc. to/lend. I. unic. C. de bis qui ante a pert, tab. Ab hac 
regula tamen excipiuntur certi cafus . Primus eft , fi filius heres inihtutus de- 
ceflerit non adita hereditate , quia pater aberat legationis caufa , & propter ab- 
fentiam legationis caufa non potent jubere fiiium agentem in provincia adire 
hereditatem , pater e legarione reverfus reftituitur , ut adeat hereditatem , ex 
caufa abfentia; rein, caufa • Secundus cafus eft , fi infanti heredi us delata fit ex 
teftamento , vel ab inteftato , & infans deceflerit , anteguam pater ejus nomine 
adierit hereditatem , hcreditas devolvirur ad patrem quafi jam jure patrio infan- 
ti quarfita ; /■ fi infanti , %. t. C. de jur. dtl'Aetand. quia filius mortc fua non 
poteft deteriorem facere conditionem patris ; /. filius , C. de pail. Tertius ca- 
fus eft , fi pater heres inftitutus decedent ante apertas tabulas , hereditas quaji 
adquifita transmittitur ad liberos y d. I. unit. C. de bis qui ante apert. tsbul. 
Quartos cafus eft , fi heres deceflerit intra tempus , quod datum eft deliberandi 
caufa de adeunda hereditate , jus deliberandi transmittitur ad quoscumque hete- 

jur. delilxr. Pater abfens legationis caufa , 
puta pro patria , munidpii , vel civitatis caufa, mortuo filio, reftituitur ut adeat: 
quati abeftet reip- caufa. Qui abeft municipii , vel civitatis caufa , proprie non vi« 
detur abeffe reip. caufa , quia civitas privati loco habetur y /. eum qui vetligal, de 
V. S. I. mortuo , de fideptfforib. Et ideo proprie non rellituitur , ut abfens rei- 
pubticar caufa , fed reftituitur ex clau/ula edifli , fi qua alia jufta caufa; /. 1. 
I. fed & fi per pratorem t in fin. fupr. quib. ex tauf. major. 



§. quod dititur 1. t J. five igitur. 

HEreditas nendum delata non poteft adiri , vel repudiari ; /. qui heredita- 
tem , fupr. /. neminem , infr. h. tit. Si pater teftamento agnarum vel 
cognatum proximum heredem inftituerit podhumo prarterito , proximus a _ filio 
po'.thumo heres , id eft qui fucceffurus eft ex teftamento ex caufa fubititutionis, 
con poteft adire hereditatem dam mulier pngnans eft, aut putatur efle prx- 

~M fed fi fcit non efTe prargnantem, 

pro- 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HEREDIT. 

proxirrrus a ventre , qui fuum heredem pariturus , id eft fi aafcaror, poteft ac- 
cipcre bonorum pofleifionem , quia cemu eft de jure fuo , & hoc uiffick uc 
adeat bereditatem . Idem juris eft , fi pater deceflerir ab inteftato relido poft- 
humo: rel&a uxore prargnante, proximus a filio pofthumo heres non poteft 
adire hereditatem quamdiu fperatur poftbumus nafcirurus. Quod dictum eft im 
ventre , qui fuum neredem pariturus eft , idem dicendum eft in ventre, qui pa- 
ri turns eft legitimum , vel confenguineum > id eft agnatum vel cognatum de- 
funao , quoaiam qui eft in utero tempore mortis defuncli , pro jam nato ha- 
bctur , ut Gbi locum faciat , fi nafcatur , vel ut mo ram faciat inferioribus » id 
eft remotioribus . Qui in utcro eft pro jam nato habetur quoties de ipfius 
commodo quarritur , ut fibi profity /. qui in utero 7. de fiat, homin. I. quod di- 
cimus, dt V. S. puta ut fibi adquirat bereditatem , vel ut moretur fubftituturn, 
vel proximum ab inteftato fuccelfurum , quia libera ventri omnia jura Integra 
refcrvantur in tempus nafcendi , in tcmpus partus ; I. antiqui , fupr. fi pars 
heredit. petit. Sicut proximus a pollhumo non poteft adire bereditatem quam- 
diu poftriumus fperatur nafciturus , ita noo poteft petere bonorum poffeflionem 
ediftalem , id eft ex ediflo prartoris . Duplex eft bonorum pofleflio edittalk , 
quar ediclo prartoris defertur municipiis , & corporibus, in bonis alicujus de mu. 
nicipio , vel corpore y /. t. §. a municipihus , de be nor. pojfejf. Decrctalis , 
quae olim debebat peti a pnrtore fedente pro tribuuali ,• /. 1. decretalis t 
de fucceff. ed'18. Hodie bonorum pofleflio Iota volunrate agnofci poteft y /. to~ 
morum , C qui admitt. ad honor, poffitjf. Si mulier fir prxgnans tempore mor- 
tis defuncli , interim ventris nomine mirtitur in pofleflionem bonorum , ut hie 
t in h. q»cd dicitur , & I. 1. de ventr. im poffeff. mitt.Sive igitur mulier re- 
vera fit prargnans, five putctur efle prargnans tempore mortis deftmdi , de c»- 
jus bonis quarritur , proximus a poftnumo heres inftitutus non poteft adire be- 
reditatem t ex hoc $. five i&itur , quia in eo eft , ut teftamentum rumpatur 
agnatione pofthumi fc. prarteriti , nifi pofthurnus inftirutus fit vei exlieredarus y 
4. pofthumi , mflit. de exhered. liber, quia jure civili pofthumi poflimt exhere- 
dan , tnde venter mittitur in poffcfttonem bonorum fi non fit exheredatus ; /. 
1. $. miens , de ventr. in poffeff. mitt. Sed hodie pofthumi non poflunt exhe- 
hcredari , cum exheredatio non fiat fine caufa , quar cadcre nou poteft in poft- 
humum j I. fi qmi$ t fuo , (. utt. C. de ntoffu. ttfitm. 

$. quod dicitur 3. 

SI proximus a filio pofthumo heres inftirurus fit f pofthumo prarterito , pro- 
ximus a pofthumo heres inftitutus non poteft adire , dum mulier prargnans 
eft , aut putatur efle praegnans,- | §§. p rox. (upt.hJtg. Quod dicitur, fi puteturcfle 
pra-gnans, fi mulier dicat fc efle prignantem , ante tempos partus proximus a 
polmumo non poteft adire bereditatem , & interim mulier ventris nomine mit- 
tirur in poffciTionem bonorum , quia fi mulier non dicat , imtno neset , fe efle 
prcgnanrem , alii dicant praqjnantem efle , finge obfletricem dkere . (cum quac- 
riiur defuniti rllius quis fit nec ne , probatur vicints , vel aliis fcientibus , puta 
vicinis cognatis , vel afhnibus ; /. jtiium , fupr. de his qui fui , vel alum. jur. 
funt t I. fi vicinis , C. de nupt. vel obftctricibus / I. \. 6. dua auttm , dt 
Carbon, tditi. ) Si quarratur , an mulier fit prargnans , & oofterrices dicant efle 
prxgnantem , co rum tefthnonio aedendum eft propter perhiam artis : peritis 
in arte aedendum eft / /. feme!, C. de re milit. cap. fignificafti .t >• */• 18. 
de homicid. Interim proximus non poteft adire hereditatem . Quid fi ipfc putet 
folus mulicrem non efle przguantcm i fi jufta ratione duaus , id eft etiam fi 
julra ratione du&us , interim non poteft adire hereditatem : quod fi' jwtct non 



t , 0 ADTITULUM 

communis opinio pro vcritate habetor,- /. Borbarius^ dt offic. pr*m. t. l. C. 
dt nfttm. 

quid erg*. 

SI heres fcriptw putabat mulierem pragnamem non effe , com prnrgnans rf- 
fet, & faifa opmioue deceptus hcrcditatem adiit, & mox mulier abortum, 
vet abotium feccrit , adeundo nihil egit , id eft noo valet adrtio . Tories here- 
ch' fua pnrfuaiptio proficit , id eft tones ei prodeft opinio , quam habct , tnutie- 
fern aon efle pracgnantem > quo ties concunrit cum verkate r id eft qaoties ex 
eventu probatur vera fit (ana fuiflc opinio . Nec obftat , quod abortus non vi- 
«tetur vitiare aditionem . quia abortus pro non nato habecur /. qui mortal , 
infr. it V.S. Ex fi mulier, ex qua fperabatur nafciturus poiftiumus , aborfum 
feccrit , abortus non rumpit teftamentum , quafi agnatiooe pofthumi pnrteriri y 
/. f quod rertttus , C. dt pefih. htretL rnflit. §. f t verf. pofthumi , it tube- 
rtdat. Hberar. quia pofthumus prateritus non rumpit reiumentam ,nifi nifcarur, 
at abortus non habetur pro nato , quia partus non eft vitalis . At it mulier 
pnrgnans foerit impedituT aditio > nec convalefcit fi mox mulier aborium fece- 
rit, quia ad hoc,ut aditio non valeat, fufficit mulierem prrgnanrem fuifte tem- 
pore aditioois . Nec fpedatur cafus abortus , quia adirio non debet peudere ex 
cafu & infeliciute partus . Caium adverfamque fortunam I'pec^ari hominis libe- 
ri , neque civile neque naturale eft / /. inter fiipulantem , fttrtm , dt V.O, 
Nec fpectarar opinio heredis, qui putabat mulierem prajgnaorem non clTc,quia 
toties heredi fua opinio prodeft^ot adeat hereditatem , quoties eoncurrit 



SUus heres etiam ignorans, id eft non apertis tabults, antequam fciat fe he- 
redem efle, heres errftk , ut dicirur in fine A. J. Ideo funs heres illioo ap- 
parere & exiftere dicitur ; A utt. (. fin veto perpetuo , <?. At cur. fur. Nec di- 
crruf adife hereditatem , fed fe mifcere , non repudiate hereditatem , fed ai/ri- 
nere , -non adqmrete hereditatem , fed continaare dominium , fk Kberam admi- 
niftrationem adipitci $. fiti tut em , injl. de hrrti. yumJit. & iiff. -quia foi h«- 
redes vivo patre quodarnrnodo dommi exiftimantur ; I. in fuit , it liber. & pojib. 
Hinc fi quis ex liberis fuus heres patri defunclo faclus , priusquam id fciret de- 
erit, hereditatcm rransmirtit ad quosvis heredes , etiam extraiieos , utpore 
quefnam , licet ignoranti ,• /. >. C. it pw. ietiier. St pater rnwfratas 
hlio uno relifto St tiiofe prrgname, vet teftatus *lio m'muto , fimul 
pofthnmo t & polrhomns non naicntur , fuus neres es a fie heies eciftit , 
id eft fims heres patri ex affe exthifle wtclliejitur , quia etiam igRotans heres 
exiitit : quemadmndum n vacao ventre muiier fumet etfi mtdieran prargnao- 
tem efle pater , fuus heres eft ez afte , & fic poreft adrre hercdHaiem ex aflet 
qnod fi unus potthumos natus fit , quarirar , an fuu?; her« , five inflkurum 
nofihumum proponas , five mtetkram pattern decelliiTe ex teunifTc heres fit t 
PompOnius exitkimat tuum her^Jem , ficut vacuo ventre htfm esc aflSt eft > iaa 
& cum anum mulier utero geftat , nec per naturam aliutn cnncipere pateft , 
( quod quidem poft certum tetnpas coaceptionK eveniet } puta poit qu^draceG- 
*rtnm diem; /. m'nfui> fupr. ft purs bereiit. petut. ) faum heredem exiftere 
femWfc , aon ex aaadrante , ut putabat Julianus . Juliani 'tentemia apeniw 
extat in /. fi puttr-^ At folut. fi pater deccflerit velic^a uxore prxgnanre , 8t 
interim filius , qui eft <Aius heres , a debitorthus heredkariis petierit totum id 
Ouod patri debebatur , quidam dicebam nihil eutn pedidifle , «c fi nullus natus 
fit eecW eom ^ifle: fed Juliamu notat id eft imprebat horum fontentHm , * 

ait 



Digitized by Google 



DEADQ.UIHEND. HEREDIT. „ f 

«lt , eum peteudo torum perdidifle earn partem , pro qua hcres fuit , antequam 
certum fuiflet neminem nafci,aut quaitam partem , quia tres nafci potueruot , 
aut feitam quia quioque: & Julianas videtur fecunts fententiam Sabini , & 
Caffit , cu/us ve'Hghim extat in I. ftd & ft rtflittutwr , §. tilt, it )ud'u. Spe- 
cies eft . fi pater deccftent relifto una Alio fit uxore prxgnante , films a debi- 
t on bus hereditaria non poteit pet ere dtmidiam partem crediti, etiam fi mulier 
unum paritura lit , fed quartam partem ex Sebino & CafTio, quia incertum 
eft an ties nafcertntur , nee rerum natura imueoda eft, in qua omnia cena ei. 
sent , led noftra infcicmia infpict debet. HKconjungenda eft /. mntiqui f ft ptt$ 
be editatit putt, fi filius jam natus fit pcyihumus inftituti tint et a*quis parri- 
bu>, interim filius non ex femifle, fed ex quadrante heres erit, etiam fi unum 
tantum mutter parirura fit . Re£te juris audores interim filio adfignanr qua- 
drantem hercditatis, quia non intuentur ea qua? raro admodum eveniunt , ut 

Siinque nalci poffint , vel ieptem , fed qua: non raro eveniunt . Non pugnar 
t §. cum d. /. omiqui , quia hie locum babet in fuo herede , qui etiam 
ignorant heres exiftit: fit ideo fi nullum paritura ell mulier , fuus ipso iure he- 
res exiftit ex arTe , quia heres exiftit legis poteftare , qua.* temper certa eft , & 
fcic omnia quar fcit natura , fi unum eft paritura hires erit ex femifle , fi tree 
«x t quadrante ; dJ. mu'iqtu , & d. 1. ftd & ft rtftitHotur locum ha bent tantum 
in emancipates veJ extraoeis heredibus , ut interim non polTint a dire heredita* 
tern , nifi ex quadrante , quia fieri poteft , ut non raro evenit , ut mulier pa. 
hat tres. 

%. fcitntit. 

T)Roxirmis heres a filk) poflhumo , pofthomo pnrterito , non poteft adire he- 
I rcditatem . dum uxor defunilt p; argnans ell , aut efle putatur , ne adeatur 
hereditas ex te:lam«uo ,quod proxime rumpenJum el agnatione pofthumi pr#- 
teriti . Quod fi filiutf. vel fervus inftituti fiot pafthurno pfiterito , cum quarri- 
tur , an poflint interim adire henditatem t fpe3atur filii vrl fervi icientia , noa 
patns vel dommi : puta fi pater putet mulierem efle prargnantem , filius certus 
fit noo effe prafgnamcm t poteft 'a lire : fed contra fi films putet pra-gmntem , 
pater non, interim filius non porei adire & adquirere heredimtem . hi his 
qua* deferuntur filio vel servo fpe^ratur fcieoria filii vel iervi , non patns vet 
domini , quibus adquinjntur / /. in hujusmodi , dt tontrsk. empt. I. 
cipiitm , dt sdil. tdtiJ. 

$. nit. 



QUi adit hereditatem emus efle debet de jure fuo , certus efle debet de 
teftamento, pata verum noa failure, juftum non trritum esse, ex hoc $. 
~& I. mc tt t *» pro*, fijp*. /. mm fidfvm , infr. h. tit. Heres fcriptus, 
etfi (altum teilamentum dicatur vel r upturn irritum , It certus fit non tfle sal- 
fum vel irritum vel ruptum , poteft adire heteditaiem , ex hot ^. Et quidem 
fi falfum t eft amentum dicatur , fi quidem ipfc heres accufittur falfi , quoniam 
certus efle debet fir falfum non sexiflc , reck adibit hereditatem : fiu aut -tn 
alius arguatur falfi, ckra confetentiam ejus, non poteft adire quad dubitet ve- 
lum efle teftamenturo; d. /. cum ftlfum . Ncc obilat. quol peodmce qpaiilio- 
pi falfi, executio contrailus mutui non futpenifitur ; /. 2. C. *d /. Cornel, dt 
f*lf. Hoc verum eft in contractu mutui Ac a&s , quia interim pro ioftru- 
mento prarfumitur, & plerumque falfi nomm objicitur foluttonis morandr gra- 
tia / d. I. a. Sed in adeunJa hereditate ex teftamento , cum teftamentum falfi 
& alius accufatur ialii. heres non poteft adire hereduatem , quia e» 



nuod dubitet de failo alterhts . Ideo pendente ovxftione falli, cum falfum te- 
ftamentum dicrrur, interim bonorum pofleffio ab inteftato unde 



liberi, vel un- 



»5> 
dec 




fit mulierem non etfe 



^ pragnantem, & pofthumum ooo nafci , elapfo tempore partus , pars defi- 
cient is adcrefcit coheredi, etiam ignoranti, ex hac I. I. fi quit htret. I. Ji duo 
t. cum hereditatt , /. qui fatri , infr. h, tit. vel invito ; I. unic. hit tta , C- 
dt caduc. tollend. pars deficientis adcrefcit coheredi etiam ignoranti , quafi tap. 
te (ubftituto ex voluntate tettatoris : jus adcrelcendi locum habet inter cohere* 
des etiam ignorantes & invitos , quia tacita voluntate teftatoris inter fe fubfti- 
tuti videntur: jus adcrefcendt inter coheredes habet vim tacita: fubilitutionts y 
/. ft Titioj & Mtvioy JuVtanut , de legat. i. /. mm juflam , C. ad Trt- 
bctl. Heres inftitutus ex parte cum poflhumo, fi DDfthuraus non nafcatur , vi. 
dctur inftitutus in folidum ex tacita voluntate teftatoris ; /. antiqui , & feq. 
fupr. fi pars hereditatit pet. fed hoc verum non e!t in tetlamemo militis . Si 
miles duos ex univerfo afle heredes fcripferit , & alter omiferit hereditatem , 
pars repudiantis non adcrefcit coheredi. fed pan ilia abit ad fuccedentes ah in. 
tcftato , niii hxc voluntas defunfri probetur , ut omittente uno , vellet ad alte* 
rum totam redire hereditatem y /. fi duotut , dt ttftam. milit. 



ditasy /. qui htieditattm , /• neminem , fupr. h. tit. /.!.$. fcievtiam, dt 
b<mor. pcffe(f, fee. tat. debet fcire teftatorem defun&um efle ; d. I. qui heredi- 
tatem, quia viventis nulla eft hereditas; /. i. dt bend, vel a&. vtndtt. I. nihil, 
dt V. S. Heres inftiturus , <i putet teftatorem vivere . quamvis jam defuoftus 
fit « non poteft adire hereditatem , t ex init. h. I. Sea & fi fciat fe heredem 
inftitutum , verum utrum pure an fub conditione igooret , non poterit adire he- 
reditatem , licet pure heres inftiturus fit , vel fub conditione , & conditio im- 
pleta fit; t $. i. h. I. Sed fit fi de conditione teftatorU incertus fit, an pater- 
nmilias , an filiusf. fit', non poterit adire hereditatem , etfi in veriute ejus 
conditionis fit , ut teftari potuerit , ex t $. ult. h. I. quia in adeunda heredi- 
rate, ad hoc ut rede heres adire pofllt , magis fpeclatur quod eft in opinione. 
quam quod in re & veritate , plus eft in opinione , quam in verirare . Quod fi 
quis cum e/Tet pure inftitutus, putavit fe fub conditione inftitutum, & impleta 
conditione, quam injeftam putavit, adierit , poteft adquuere hereditatem , quia 
hxc fufpicio nihil obfuit . Multo facilius fi quis pure inftitutus putavit fe fub 
conditione inftitutum, & conditionem impletam , quam in eventum putabat , id 
eft quam evenifle putabat , poteft adire hereditatem , nam in nullo hxc 
fufpkio obfuit ; I. fed Cr fi dt fx a , $. fed C ft cum eflet , infr. h. tit. id 
eft opinio hujusmodi erronea non obeft veritati . Qui nefcit partem ex qua 
inftitutus eft , fi cetera quz oportet eum fcire non ignoret , puta fi fciat fe infti- 
tutum teftamento , & teftatorem defunftum efle , poteft adire hereditatem ; /. 
illud . in ft*, fupr. fi part hertd. pet. I. fi quit extraatut , §. ult. fupr. h. tit. 
£t aditto nereditatis valcbit pro parte , ex qua heres fcriptus erit . In ufuca- 
pione fcu adquifsttone, quar fit per ufucapionem , plus fpectatur Veritas, quam 
opinio . Puta fi quis rem alienam fub cooditione emerit a non domino , pen- 
dente conditione, etfi putet conditionem extitifle, qua* non extitit, ncn poteft 
ufucaperc pro cmptore; /. x. $. fi fub conditione, infr. pro emptor. 




Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HEREDIT. i J5 

QUi adk hereditatem debet efle certus de morte teftaroris ; /. qui heredU 
r«r<m,fupr. h. tit. & de conditione teftatoris, an ruerit liber, an fen us . 
" In petitioae hereditatis ante omnia quarrirur , liber nec ne fuerit teftator/ 
I. liber , C.de petit, beredit. debet cert us effc , an paterlan filiusf. fuerit , ad hoe 
ut fciat , an potuerit teftari , nec ne . Quod fi heres inftitutus dubitet, an te- 
stator in civitate , an a pud boftes deceflerit t utroque cafu poteft adire rteredha- 
tern , quia fi in civitate deceflit , decefllt civis Rom anus , &r valet teftamen- 
tum : h decefllt apud hofles , teftamentum ejus fuftinetur fi&ione legis Cor- 
neliar , quia fingitur deceffifle primo captivitatis momento , atque ita fingitur 
decefliAc in civttate , perinde ac fi in hoftium poteftate non fuiffet ; /. lege 
Comel'iM , fupr. qui tejism. foe. 

L 34- 

QUi dubitat de conditione teftatoris , an paterf. vel filiusf. fervus, vel li&er 
deceflerit , non poteft adire hereditatem , ut hie y Crl. prox. fupr. hoe t it. Qui 
"dubttat de fua conditione , an paterfamilias fit, vel filiusf. poteft adire he- 
reditatem . Ratio differentia; eft , quod qui teftatoris conditionem ignorat , do* 
bitat , an valeat teftamentum : qui dubitat de fua conditione ccrtus eft de tefta- 
mento , id eft de viribus teftamenti . Qui adit hereditatem debet eflt certus 
de teftamento , id eft de viribus teftamenti . Ideo qui ignorat conditionem te- 
ftatoris non poteft adire hereditatem, quia incertus eft, au valeat teftamentum: 
qui dubitat de conditione fua poteft adire hereditatem , quia certus eft , id eft 
certus efle poteft de teftamento , id eft de viribus teftamenti , quod defideraror. 
Qui dubitat de teftamento , jure an valeat teftamentum , non poteft adire he* 
reditatem ; /. cum fjfum , infr. h. tit. 

S. fed & fi c*m effe . 

SI quis cum effet inftitutus pure , putaverit fe inftitutum fab conditione po- 
teftativa, puta fi decern darer, ot impleta conditione, quam inje£tam putat, 
adierit , adquint hereditatem , maxime cum hax fufpicio, id eft talis error, ni- 
hil ei obfuerit, nec pcricutum id eft damnum attulerit, quia inftitntio condi- 
tionalis pro pure habetur , ubi conditio extiterit ; /. fi pupillut , de cmdit. r»» 
Jhtut. Quod facilius admittendam eft , fi quis putavit fe inftitutum fub condi- 
tione cafuali , qoar in eventu id eft in cafu pofita erat , nam in nullo ei 
hax fufpicio obfuit • Multum intereft inter conditiones facii , & juris . Condi, 
tiones fa&i funt, qua; confiftunt in fafto , puta fi navis ex Afia venerit . Con. 
ditiones juris , quae confiftunt in jure , fi filiusf. heres inftitutus fit fub coodi. 
tione emanciparionis . Qui ignorat conditionem juris impletam , fi re impleta 
fit , poteft adire hereditatem ; /. multum , de condit. tt dtmmfit. Et fecundum 
hanc ditrinftionem accipienda eft fententia Caflii in /. fi quis extrtneus , $. ult. 
fupr. h. tit. fi quis conditionem , fub qua heres inftitutus eft , ignoret , ( tol- 
lenda eft enim negativa ) poteft adire hereditatem , fi modo extiterit conditio 
fub qua inftitutus eft, quod Caffius probare dicitur. Eadera fuit fententia Ju- 
liani in /. qui putxt , §. ult. h. tit. fi Stichm heres inftitutus ab extraneo du- 
bitet, an hbertas ei ex teftamento domini obtigerit, cum nefciat conditionem 
libertatis extitifle , adeundo adquirit hereditatem , fi modo conditio libertatis 
extiterit . 



7 em.VHI.Vti.il. V 



- IJ4 A D T I T U L U M 

SI hers inftitutus ex parte , tdemque coheredi fubftirutiK , antequtm ex cau- 
fa fubftitutionis ei deferatur hereditas pro herede geflerir , cui here? , ex 
oufa quoque fubftitutionis , id eft fi coheres repudiet partem fuam , repudian- 
*is portio adcrefcit invito : an jure adcrefcendi , an jure fuhtitutioois ? videtur 
portion em deficientis ei adcrefcere jure fubititutioait , quia jus adcrefcendi pro- 
prie locnm ha bet inter cohe redes, licet inter fe tacite fubftiroti videautur: fed 
■obi heres ex parte eft fubititutu? cohcredr, pernio repudranttt adcrefcit coheredi, 
cidemque fubttituco , jure adcrefcendi fimul & fub'htutiotus , quia fub:titutk> 
iiujusmodi eft appendix przeedentis inftirutionir , ut fubjungirur infra * Idem 
dicendum eft li hliusf. vei fervus Pint inrituti ex parte ad>ecto coherede, iidem- 
oue fubltituti coheredi , & {one adierint two pane hereditatem juffu parris vel 
oomini , priusquam coheres, cui fubftttuti funt, adiret hereditatem pro parte fua, 
& poftea repudiante coherede , emancipati vel manumifif , ad^ant ex caufa 
fubftitutionis, heredes erunt , fubftitutio enim eft appendix pracefentis inftitu- 
tionis . Et ficut fi duo fint heredes inftituti , & unus agnoverit partem fuam , 
& alter repudiet, porrio repudiantis adcrefcit coheredi eriam ignoranti & in- 
vito /. herediy fupr. h. tit. /. unit. §. hit ita t C. dt caduc. iolle>id. ita & fi 
here? inftitutus ex parte (it fubftitutus coheredi , portio repudiantis adcrefcit Tub. 
ftituto etiam invito , ex hac I. Cf /. fed fi plurts , §. filio , dt vulgar. & 
pupillar. t. teflamento , C. de impuber. & this fmbflit. I. qui dam , C. dt fur. 
Jeliber. quia hereditas fcindi non poteft. Et ut intelligamus , portionem repu- 
diantis adcrefcere fubftituto , ettam jure adcrefcendi , id eft tarn jure adcrefcen- 
di , quam fubftitutionis , porrio repudiantis dicitur adcrefcere invito , quod pro- 
prium eft juris adcrefcendi, & jus adcrefcendi non diftat a jure fubftitutionis , 
quia jus adcrefcendi inter coheredes eft velut tacita fuhilitutio, per quam por- 
tio deficientis defertur alteriy /. fi Titio y O" Mavio , §. Julianur, de leeat. a. 
Jus adcrefcendi facile concurrit cum jure fubftitutionis , quia jus adcrefcendi 
ipfum eft tacita fubftitutio quardam. Jus adcrefcendi vemt ex tacita voluntate 
•reftaroris . Subftitutio venit ex expreua voluntate teftatoris . Subftirutio eft ap- 
pendix & fequela praccedenti? id eft prions inftitutionis , quia in jure adcrefcen- 
di eodem jure cenfetur , quo prima inftirutio , ut portio dehcieotis adauiratur 
coheredi eidemque fubltituro, etiam ignoranti & invito, ut defertur coheredi, 
qui non eft fubirrrutus . Non obrtat /. fi fidut , $. idem fi fervus , infr. h. 
tit. fi fervus fit inftitutus ex parte pure , ex parte fub conditione , da to fc 
coherede , & juflu domini adicrit ex pura inftitutione , deinde eo manumifib . 
conditio alterius portionis extiterit , portio ilia non adquiritur domino , fed 
fervo , quia jam liber eft , & capax fuccedendi : & hoc eft quod air lex , por- 
tionem illam lervum manumifium comirari, exrftente conditione inftitutionis . 
Ratio eft, quia, ut ait /«*, omnia paria permanere debent ifi id tempus,quo 
alterius portionis conditio extiterit , ut adqtriratur ei , cui pnor portio adquifita 
eft : nimimm fi fervus inftitutus fit ex parte pure," ex parte fub conditione, fi 
adierit ex pura infthutione , pan ilia ftatim adquiritur domino : fed fi fervus 
manumi/Tus fit tempore exiftemit condition!* pars ilia adquiritur fervo manu- 
miflb, non domino , atque porrio deficient non adcrefcit eidem , cui pars prior. 
Ratio eft , quia pats , qua? debebatur fub conditione . non adcrefcit ei , 
cui pars debetur ex inftitutione pura , quia inftitutio conaitionalis erat in fin- 
tento, conditio firpendit in'Htutioncm , & conditio extitit eo tempore , quo 
fervus erat manumirTus , 8c capax adquirendi fibi partem illam inftitutionis coo- 
djtiooalts ; Cujac 12. ahf. 14. 

3. ifi 



Digitized by Google 



DEADQ.UIREND. HERtDIT. 155 

S' i fi §• *lt. 

SI pater & filrus ex arquis portionibus inftituti Hut , filius pure , pater tub 
conditione cabxali , vel poteftativa ( &. pater exclufus fit per conditionem 
fibi datam,8c conditio portionis patris defecem , & pod deteetam conditionem 
pater juflerit filium adire , pater non adquirit fuam ponionem , id eft non ad- 
quirit aditione per filium partem fuam , ex fua perfona fuo nomine . quia 
conditio defecit, led adquirit per filium jure adcrefcewdi , quia ponio adcrefcit 
ipfi fUio juflu patris adeunti . Sed fi duo filii ejirdem patns ex female finguli 
inftituti fint, « pater juflerit unum e duobus filiis adire , pats ejus per iilium 
patri «dquiritur . Sed ad hoc ut pars alterius adquiratur patri , pater debet & 
alterum jubere adke, id eft ut tota hereditas patri adquiratur non fufheit 
quod unus « filiis ex parte inltitutus juflu patris adiit partem fuam , fed ne- 
eefte eft alterum ouoque juflu patris adire. quia filius infhtutus ex parte vet 
ex afle, non poteft fine juflu patris adire hereditatem / /. qui bt jU'tens^ fupc 
b. tit. 

L. 36. 

Dictum eft fupr. /. a6. hot tit. 

I. 37. 

HE res fuccedit in jus univerfom defunfii , heres fuccedit non Tantum in 
fingularum rerum dominium , fed 6c in omne jus defuncri , idcirco fuc- 
cedit in ea , qua? in nominibus funt , id eft in nomina & obligations , ex hae 
i. Heres eft univerfi juris fucceflor ; /. qutdam , $. x. it edend. I. auotitnt , 
4. htrtdts , dt bered. inftrt. L cum bent , dt diver/, tempor. pra/cripr. Et 
hereditas definirur fucceffio in jus unrverfum defuncti//. hertdem, I. hertditat^ 
dt R. /. /• nihil ^ dt V. S. Hereditas eft nomen juris, hereditas non confiftit 
in certis corporibus , fed confi.tit in jure fucceflionis : & hoc eft quod dicitur 
in /• hereditas. dt hertdit. pet. hereditas etiam fine ullo corpore juris intelle- 
ctual habet , nerediras intelligiuir , etiam fi nullum corpus fit in hereditate , 
quia juris intellecru percipitor . Ideo hereditas continet etiam damnofam here- 
citatem ; /. hertdit tut 119. de V. S. Hereditas eft jus incorporate , quia in jure 
fucceflionis confilbt , licet enim in hereditate contineamur res corporate , fa- 
men jus ipfum fucceflionis eft incorporate : jura omnia funt tncorporalia / /. r. 

1. fnpr. de divif. rer. Ideo hereditas non adita non poteft ufucapi , quia a 
rjemiae polCdetur. Jura funt incorporaHa, nec poffidentur, Gne poflelfione ufu- 
capio non currit ; /. fine poffeffnme , de ufttcap. Et hereditate vendita , fi res 
fingulx evincantuT , venditor non tenetur de evielione ; /. 1. de hertdit. vel 
ad.vendit. hereditas non evmcituTjquia confiftit in jure fuccedendi, non in cer- 
tis corporibus . Non rede M. Tull. in topic. ( 6 ) dehnit , hereditatem efle 
petunia m , id eft rem corporalem , quia hereditas non confiftit in cents corpo- 
ribus, fed in jure hereduatis. 

I. 38. 



SI duo fint heredes inftituti , fui & neceflarii , vel extranei , or unus agno- 
fcat partem fuam, alter repudiet, portio dehcienris adcrefcit cohercdi etiam 
invito five fuo, five extraneo / /. cum hereditate , /. qui patri infr. h. t'tt. Quod 
fi duo fint heredes inP.ituti , qui erant fui & neceflarii, & unus aWBnuerit, al- 
ter poflea fe immifcest, non potell recutare quomrnus univerfa onera heredita- 
ria Aibeat, quia fcivit, aut fcire potuit confulendo peritiores, adeundo poft ab- 
ftentionem coheredis fe univerfa onera hereditaria fubiturum , quia hereditas 
fundi non poteft , & onera hereditaria dividi son pofluot , & qui adiit poft 

V ij 



, 5 5 ADTITULUM 

abftentionem coheredis , e* condmone adufte videtur , ut totam hereditatem 
adeat , & Integra onera hereditaria fubeat . Hoc tantum ei datur , cum here- 
ditate patris fuus & neceftarius hem ex parte inftitutus heres fe abftmet , con- 
ditio defettur coheredi , ut aut totam hereditatem agnofcat , aut a tota rece- 
dat y /. cum hereditate , infr. A. fir. Et ita qui femel adiit partem hereditatis 
noted fe abftinere propter alium ex nova & improvifa caufa , qui ex fua per- 
fona non potent , quia ratio improvid cafus habetur ; /. in vendition* , faipr. 
dt #fi. tmpt. 

L 39, 

HEreditas non defettur ab inteftato , quamdiu hercditas adiri poteft ex te- 
mento , ex bat I. I. in plurium , /. illud , infr. b. til. I. quamdiu , dt 
R. J. Puta heres legitimus non admittitur , quamdiu heres teftameotarius fpe- 
rarur joriusquam heres teftamentarius repudiet hereditatem vei alia ratione amit- 
tat , id ell priusquam exclufus fit repudtatione, tempore, vel refcifTb teftamento 
per querelam inofficiofi ,• /. antequam , C. comm. dt futceff. Idem eft in tote- 
la, quamdiu tutela teftamentaria fperatur , legitima ceflat//. fi qnis fub condi- 
tion* , dt teflam. tut el. Ratio eft , quia dispofitio hominis facit ceflare dispofi- 
tionem legis. Lei non tollit liberam voluntatem hominis, id eft tcftatoris, fed 
fupplet fi deficiar, & eft quafi vicaria hominis . Ad b, /. dixi etiam /. 3. fiipr. 
b. tit. 

L 40. 



T 



Irius ex parte heres inftiturus , idemque fubftitutus filio impuberi , paterna: 
hercditatis nihil attigit , id eft repudiavit hereditatem ex teftamento pa- 
ths , & filio impubere deruneto hereditatem adiit ex teftamento pupillari , quav 
ritur, an teneatur refpondere creditoribus paternis ? Ratio dubitandi effe videba- 
tur , quod in fubftitutionc pupillari duplex eft teftamentum , papillate & pa- 
ternum, duz heieditates ; §. igitur , inft. dt pupill. fubflit. /. in duplicibus , 
ad I. falcid. Nihil igitur vetabat ex uno teftamento adiri , ex altera repudiari: 
fed Julia nus fcribit , incidere eum in ediAum , id eft in pnenam edic*ti fi quit 
•m'tffa ctuft tcflamtnti . Sicut enim heres inftitutus , qui repudiat hereditatem 
ex teftamento , ut adeat ab intcftato , teneiur prarftare legata teftamento reli- 
cla , ex edifto fi quit omi(fa caufa teflamenti , ita & tenetur folvere ar» alie- 
oum paternum, non ex verbis edicli , quod profpexit tan nun legatariis & fi- 
dcicommifiariis , fed ex intcrpretatione edifti , vel ex alio edicra , quod non 
habemus , quo confulebatur crcditorihus . Ratio eft, quia, qui impugnavit ju- 
dicium defunfti , non debet ex eadem hereditate quicquam confequi, ex h.\ I. 
Quod cotifirmat /. is qui , fupr. dt vulgar. & pupillar. I. 3. $. qui prmtipa- 
It , dt his qua- ut indign. I. ita tamcn , 4. qui fufpeikam , ad Trtbttl. I. m 
fervitutUM , §. fi quit honor urn , dt bm. libert. Ratio eft , quod revera unum 
eft teftamentum patris & filii,- /. 2. §. illud t dt hired, vel ail. vend. I. patris , dt 
vulgar. £f pupillar. I. paterfamilias , dt rtb. auilor. judic. poffid. Et ita du- 
bietatis tollendar caufa res decifa a Juftiniano in /. quidtm y C.de fur. delib. 
ut qui adiit hereditatem ex teftamento patris, non poffit repudtare ex pupilla- 
ri fubftitutione . Marcel lus diftinguit , multum interefle utrum ex afTe fit in- 
ftitutus teftamento patris , an ex parte , ut fi ex parte , remota patris fuccef- 
fione , id eft repudiara hereditate patris , poffit adirc hereditatem ex fubftitu- 
tione pupillari , quia coheredem habet , cuius aditione teftamentum paternum 
fuftinetur , ei eiu'm adcrefcit portio , q^uam repudiavit : fed conftitutione Juftinia- 
ai heres inftitutus ex parte , & fubftitutus filio impuberi , non poteft repudiate 
hereditatem ex teftameto patris , & ampleSi hereditatem ex fubftitutione pu- 
pillari , quia teftamentum fcindi non poteft ; d. I. quidtm . 

L. 41. 



Digitized by Google 



DE ADaUlREND. HEREDIT. 157 

X. 41. 

Filing ex afTe inftitutus & fubftitutus fratri impuberi exheredato , quod fieri 
potuit; $. turn foltm , inft. dt pupillar. fuiftit. I. i. fubftitutrt , dt 
vulgar. & pupillar. etiam fi paterna herediute fe abihnuerit , poteft cx fub- 
ftirutione pupilUri hereditatem obtinere, ex b. I. Cr I. fi filius, fupr. de vul- 
gar. & pupillar. Non oblhtt /. pro*. & I. quid 'am , C. de fur. dtlibtnmd. ex 
quibus he res inftitutus ex afTe , & fubftitutus filio impuberi defuncli, fi omit- 
tat hereditatem paternam , noti pot eft adire hereditatem pupi Harem , quia haes 
It* eft de filio fuo hercde , qui etfi abftinuerit fc hereditate paterna , ipfo jure 
non defmit efle heres per abftentionem y /. 2. §. fed fi funt fui , ad SC. 
Tertyll. I. fi filius 12. de interreg. in jur. faciend. quia exiflentia fui heredis 
cotifirmat teflamentum , confinnat fubftitutionem pupillarem ; I- prut- fupr. b. 
tit. d. I. fi filius , de vulgar. C pupillar. I. paterf. de bonis auaor. judk. pof~ 
fid. confirmat tucelas & liberates y /. fciexdum , de mamtmiff. ttfiam. I. cum 
qua ft , §. fed & ft funs , dt fidtk. libertat. & omnia quae teftamento patris 
lcriptt funt; /. ft poft mortem , de Itgat. i. /. ita tamtn , t %• fi pater , ad 
SC. Trtbi.ll. Nee dt invidendum filio, fi ex fubftiiutione habeat fratentam he- 
reditatem , quam erat habi turns ab imeftato , moriencje fratre ante pubertatem, 
ut rede ratiocinatur gloff. bic . 

L. 42. 

Q Pedes legis hare eft. Filfusf. impubes a patre heres inftitutus ex afle, abfti- 
^ nuit fe patema hcredirate , certum eft,eum non pofle conveniri emcaciter 
a creditoribus paternis y /. paterf. dt ban. aufitor. Judk. pojfid. quia etfi jure 
civili fuus & neceflarius heres , qui femel extitir heres , per abftentionem non 
definat efle heres, ex quo libertates falva funt , etiam fuo herede ft abftinen- 
te , quia non eft line herede , qui fuum heredem habet , licet abftinentem fe y 
L turn quafiy §. fid & fi fuus y infr. dt fidtk. libertat. eum qui fe abftinuit, 
prartor, cujus eft actiones dare , non habet heredis loco y /. fi filius it. dt 
memgat. m jur. fac. Deceflit filius impubes , & aliquis ei heres extitir , he- 
res, qui fuccedit impuberi. non eft compelleudus refpondere creditoribus pater- 
nis, nili efiet fubftitutus filio impuberi . hac ratione , quia ex judicio patris 
venit ad bona pupilli ; d. I. paterfamilias: quandoquidem teftamentum patei- 
num & pupillare pro uno habentury /.a. §. prius,l. patris t <5* filii, dt vul- 
gar. & pupillar. fententia Juliani notata, ia eft repreheufa eft a Marcello , 
hac ratione , quod impugnat utilitatem pupilli , qui ipfe faltem poteft habere 
fuccefforem , (upple ex teftamento pupillari , quod ei feat pater, & cujus inter- 
eft habere fucceiforem , id eit teftameiitarium heredem potius , quam legiti- 
mum , quia heres legitimus accipit hereditatem a lege, & teftatori nullam fe- 
re gratiam habet. Sententia, inquam , Juliaui impugnabat utiliutem pupilli , 
cujus intcreft habere heredem : metu enim onerum patris feu creditorum pater, 
norum timidius quis adibit hereditatem pupilli , fi heres puoilli, qui fe abfti- 
nuit bonis patenus. rcnearur creditoribus paternis: alioquin fit fi f rater fuit fi- 
lio impuberi, hereditatem ? omifla caufe teftamenti, ab inteftato poffidebit, H 
eft po/iidebit hereditatem impuberis : & quidem impune , id eft fine metu pee. 
na: ediifri fi quis tmiffa caufa ttfiamtnti : nee enim videtur omittere heredita- 
tem ex teftamento pupillari in fraudem edifti fi quis omiffa caufa teftamenti , 
fed ut fibi profpiciat , ne adeundo hereditatem ex teftamento pupillari oblige- 
tur creditoribus paternis . Sed quod Marcellus feriplit de fratre , Ulpianus inteU 
ligit efle accipiendum in fratre teftatoris. id eft in patruo pupilli , non in fra- 
tre impuberis, qui pupillo neceffarius eft , nec iu fi fratri impiberi fubftitutus 



, 5 8 AD TITULUM 

fit , omiflb teftamento pupillari , poteft ab inteftato poflidere hereditatem , quia 
eft neceflarius hares pupillo , quoniam qui eft fuus & neceflarius patri , u He 
fubftitutus fratri impuberi , fine dubio dt neceflanus heres fratri impuberi y /. 
a. $. Priusy I. fed Ji pluret ,$. i.de vulgar. & pubdlar. quandoquidem unum 
eft teftamcntum paui* & filii ;d. I. 2.$. prim-. & hoc eft quod dicitur a Bar- 
tolo hie , exiftentiam fui heredis confirmare ubulas pupillares . 

T\Ro herede genre videtur qui aliquid facit quafi heres , id eft animo here- 
X dis i P n herede , fupr. h. tit. I. 1. C. de repud. vet abjlin. hertdit. Si 
filius poll mortem patris perfeveraverit in focieratem , quam vivo patre inchoa- 
verat, quarritur, an ex eo quod perfeveraverit in focietatem, videatur fe immi- 
fcuiflc hereditati patris, ita ut obligetur creditoribus parentis? Ratio dubitandi 
efle videbatur, quod filiusf. vivo patre focietatem cantraxit , & quicquid ex 
contractu vel alio pacro adquirit Alius adquirit patri , & infpe&) initio perfe- 
verando in focietatem poft mortem patris, videtur fe immifcere patents hcredi- 
tati. Sed Julianus rede diltincuit, multum tntcrefle, utrum rem coeptam fub 
patre perficiat, an novam inennaverit , nam fi quid novum in focietate incho- 
avit t non videtur fe immifcuitfe hereditati patris , quia mone patris fui juris 
faerus , videtur de novo repetiiife focietatem , qua: vivo patre contraCb , roor- 
te patris foluta eft. Alia eft focietas , qux inceprt a mone patris ,* I. Ji id 
quod , Ji filuttf. pro foe. I. tutor em qui , de adm. tutor, ubt rem coeptam 
vivo patre perfect poft mortem patris, quia adquirit patri , paterxuc hereditati 
fe immikere videtur; d. /. ft id quod, $. filiutf. 

"t fi fervuM , %• 

SI filius heres inftttutus a patre fervum paternum manumiferit , eo tpfo vide- 
tur fine dubio fe immifcere patemar hereditati, f ex §. fi fervum . Quod 
fi filiusf. miles de caffrenfi peculio fervos a patre comparaverit , & hem inftt- 
tutus a patre, & meatus ab eodem fervos manumirtere, fe abftinucrit patema 
hereditate, & poft aoftemionem fervos manumiferit , non videtur fe immifcuif- 
fe paterox hereditati , nifi evidenrer quafi heres marjuimferit . Quod fi filius 
emancipatus heres inftkutus non agnoverit paternam hereditatem , id eft omife- 
rit feu repudiaverit pateraam heirditatem, & poftea fervos paternos manumiie- 
fit, non obligarur patema: herediuti , quia fervos nullo jure id eft non ju- 
re fuo manunufit ; I } 1. C. de jur. deliver. 

X. 43. 

HE res raftiruras per fervum hereditarium hereditatem vel partem heredha- 
tis vel res ftngulas hereditatis adquirete non poteft, ex hat 1. 1, per he- 
rtAittrivm , dt adqtttr. rer. domin. /. 1. $. Vetera, de adquir. pefleQ. quia he- 
reditas non poteft per alium adquiri ; I. per curatorem , mfr. h. tit. Nec ob- 
ftat, quod poffeffio poteft adquiri per fervum vel filium, qui in poreitate eft/ 
/. i. €. item udquirtmut t de adquir. pcffejf. quia potTeffto eft fadti , non juris; 
/. 1. t furicfuSf tod- tit. St per fervum adquiri poteft: at aditio hereditatis 
eft magis juris, quam facli, eft aftus legitimirs & folemnis , qui per fervum 
expediri non poteft, aditio ankni eft , fir confilii potius , quam facti: & hoc 
eft quod dititur in /. aditio , tnfr. lu tit. aditionem hereditatis non efle in o- 
pera fervili. 

X. 44- 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HER EDIT. ijy 

I- 44- 

CUm pupillus patera* hereditati fe imrnifcuit, & port immixtionem fe ab- 
ftmtut, per reftitutiooem in integrum fc ( Minori enim,qui lemel adiic 
hereditatem, u damnofa fit , datur benefkium remtutionis in integrum propter 
sttatem , ut abftineat adita hereditatey /. neceffartis , §. i. infr. h. tit. I. i. $. 
fi quit adita t infr. ad Tatyll. ) pupiUo abmnente per in integrum reftitutio- 
Bcm t quamvis patris bona fub creditoribus fiant , id eft boiu veneant a credi- 
toribus , tamen auxcumque a pupillo bona fide medio tempore gefla funt rau 
haberi debent : ideoque fi ante abrtentiooem a oupiUo prxdia diltrafla lint tu- 
tors au&ore arris alicni heredirarii folvendi caufa , fuccurritur emptori , net in. 
tereft pupillus folveudo lit , nec ne ,ut definitur in hat I. & I. 6. $. fi pupil- 
lus , infr. de reb. auBor. judic. pojfid. Idem dicendum eft fi pupillus tutore au- 
ftore bona fide pecuniam folverit creditoribus hereditariis , folutum non condi- 
cirur a creditoribus corkli£tione iiidebiti y /. nee novum , /. tutortt , fupr. de 
eondicl. indtbit. nec revocatur ediQo de his qux gefta funt in fraudem credito- 
rum y /. pupillus , infr. de his qua in fraud, treditor. Et hoc jits tutroduftum 
eft propter utllitatem publicam , & bonam fklem eorum , cum quibus ailum 
eft . Eadem ratione gefta a prartore , vel alio magiftratu , qui pro libera habc- 
batur , ft portca fervus apparuerit , nibilominus rata habentur propter publicam 
ntilitatem y I. Barbarius , fupr. de oflk. prxtor. 1. 1. C. de Jenttnt. & inter- 
locut. Sic ex contractu inftitoris inito poft mortem domint , qui przpofuit , 
datur acrio in heredem , etiam impuberem , propter utiliutem promifcui ufus, 
id eft communis ufus ; I fi quit mancipiis , §. fi imputes , de tnfiitor. a&. 

L 45. t init. & 5. 1. 2. & 3 . 



QI fervus do talis he res inftitutus fit , & conftante marrimonio juffu maritl 
O adierit hereditatem , non adquirit marito , quia aditio hereditatis non eft in 
opera fervili , ut dicitur init. b. legit, i & 1. quicqutd fervus dotalis ad- 
quirit ex operis fuis, vel ex re mariti , adquirit marito: fed quod adquirit ex 
caufa hereditatis vel legati , non adquirirur marito , fed foluto matrimonio re- 
iliruitur mulieri , a&ione de dote , quia hereditas, id eft hereditatis adquifirio, 
non eft in operis fervt . ex init. h. 1. & I. fi legato % de fur. dot. I. fervus 
dotaHs > Joint, matrim. I. unit. $. eumque en ftipulatu , C. de rei uxor, ail, 
Coita focietate quaeftus & compendii , quicqutd unus e fociis adquirit ex operis 
fuis, in medium confert, id eft focietati bonorum . Si autem heres inftitutus 
fit, fibi non focietati hereditatem adquirit . \ ex 1. & I. duo. §. 1. fupr. 
pro fee'to: nifi init a effet focietas omnium bonorum y I. 1. /. f fi fotie- 
latem 7 J. eod. tit. pro foeio . Et G fervus fruetuarius , id eft in quo ufusfruclus 
•lienus eft , heres inftitutus fit, & juffu ejus , qui ufumfracrum habet . here- 
ditatem adierit, non adqoirir hereditatem frucraano, fed domino, ex t §'3>& 
I. liber hvmo , /. fruiluario , infr. de adquir. rer. dom. quia hereditas neque ex 
re frucruarii , neque ex operis fervi effe iuteiligitur ; d. I. liber homo , d. k 
frutiutrio . 

$. & quod . 

QI liber homo, qui bona fide nrihi ferviebat , propter me, id eft corrfempla- 
O tione mea , heres inftitntus fit , fi juffu meo adeat hereditatem , mihi ad- 
quirit hereditatem , non fibi , quia non ex fua opera , fed ex re mea , id eft 
quafi ex re mea adeundo hereditatem mihi deiatam adquirere videtur : ficut ftipu- 
lando & per traditiooem accipiendo ex re mia, mihi adquirit, ex hoc f /.") 



I<5o ADTITULUM 

fi quit mihi bona , fupr. h. $ it . Liber homo, qui bona fide mihi fervit , qotque 
ex opens fuis , vel ex re mea adquirit, mihi adquirit : fed fi heres inftirutus fit 
vel legatum ei reUlrum fit , hereditatem legarumve non adquirit mihi . quia he- 
reditas vel legatum, neque ex re mea, neque ex opera fervi eft; J. I. liber ho- 
mo , nifi infbtutus fit contemplatione mea , hoc cafu mihi adquirit . ex Ate \. 
Ut fi fervus dotalis heres inftirutus fit contemplatione uxoris, ei adquirit ; d. 
i. fi Itgato . Si inftirutus fit contemplatione mariti adquirit marito / /. kmc 
quaritur , %. i. dt fetul. Idem in fervo fruftuario /. fi ftrvi u/utfruclus t ty 
ftq. fupr. it u/ufrucl. it tit autam , inft. per quae peyf. cuiq. adquir. Mihi 
datum vel legatum viderur quod contemplatione mea alii datum eft ; I. tali , 
i.t.d.1. fi Itgato t it /nr. dot. I.fti fi plurts, $. in adrogero , it vulgar. 
& pupillar. 

Life. 

Diclum eft fupr./.jo.§. ult.hjit. 

L. 47. 

dommus Merit fervum heredem inftiturum adire herediarem , & porni- 



O tuerit, id eft mutaverit volunutem an tectum fervus adiret, poftea adeundo 
nihil agit ; l.fi quit mihi bona , $4 ptnult. fupr. bjtit. Julius adeundx heredita- 
tis nuda poenitentia re Integra revocatur . Ut fi dominus juflerit cum fervo 
contrahi , & ante contractual juflum revocarit /. 1. §. fed t ego quaro , 
qttoi fujj. vel fi quis mandaverit alteri quidptam . man da rum extinguitur finira 
voluntate ; /. fi vtro not remunerawJi , $. pen. fupr. mtndtt. Et fi dominus 
jufferit fervum heredem inftiturum adire hereditatem, & priusquam fervus adi- 
ret dominus incident in furorem , fervus non poteft adire , quoniam hereditas 
per fervum adquiri non poteft , nifi voluntate domini : furiofi autem nulla vo- 
luntas eft , ex hac I. t /. fi tibi , %. unites . it opt. legat. I. furhfi , it 
R. J. Nec obftat , quod fi dominus fan us vel compos mentis julfit fervum 
adire hereditatem f contingents furore non videtur juflus revocari , & fervus 
heres inftirutus etiam fi juflus non prxceflerit, videtur adire ex voluntate do- 
mini ; ut parte furiofo libcri videntur nuptias contra here voluntate patri$ t 
quafi voluntatis reliquiis in furiofis manemibus y /. pane furiofo ^ de hit que 
jut vel alien, jur.funt ; fir pater videtur dotcm repetere quafi ex voluntate fi- 
lls , fi filia furiofa fit ,* /. 2. voluntatem , folut. mairimon. Sed hi cafus funt 
fpeculcs favore liberorum , & favore nuptiarum & dotis : fed in aditiooe he- 
reditaris requiritur , quod dominus fit compos, id eft poffit 
aditar 



juflus , & tempore aditar bereditatis 

X.48. 

TUflus adeundr bereditatis revocatur fuperveniente furore ejus qui juffitj fupr. 
I /. pros. Quod fi quis altcui mandaverit , ut peteret bonorum poffeflionem 
nelatam , & antequam Ule peteret bonorum pofteflionem is qui mandavit fure- 
re ccrperit,non tfatim ei adquiritur bonorum pofleflio , quia maodarum adeun- 
de hereditatis vel petendx bonorum poffeftlonis revocatur conringente furore 
mandantis : fed fi (uriofus fan* mentis efle cceperit , petitio bonorum pofleflio- 
nis, qua; nulla erat ab initio, ratihabitione coofirmatur, fi ratum babeat is 
qui mandavit , ex hac I. (7 I. uft. §. tali , C. de curator, fur'nf. quia aditio- 
nem. hereditatis jufTus oatris vel domini precedere debet y /• fi quit mihi bona, 
$. fuffum yiopt.hj'H. 111 bonorum poneffione ratihabitio fufficit,ut hie,&L bo- 
norum , infr. rem. rat. habtr. At 1. C.qui admitt. ad honor, pofftjf. Sic juflus 
adeundac hereditatis , morte ejus qui juffit , re integra revocatur : fi tutor pupilli 
per epiftolam juflerit fervo pupilli adire hereditatem , & antequam fervus adtret 
~ , poftea adeunte fervo pupiilus non obligatur nercditati / /• fi 

f 



Digitized by Google 



DE AD'Q.UIREND. HEREDIT. ttt 

pn tpiflolam , iofr. b. tit. quia iuflus adeundat bereditatis revocatur morte , fkut 
pceniteotia, vel furore fuperveniente • Nec obftat,quod in 1. 6.%. ft is qui fm. 
tabat , Apr. b. tit. fi pater jurTerit filiumf. inflitutum adire hereditatem , & fi- 
lms -adieru jam monuo patre , obligarur hereditati , quia etfi pater non juffif- 
fct , Alius jDorte patris fui juris facros recle adiret . 

J- 49- 

T^Upillus hcres in;litutus non poteft adire hereditatem fine auftoritate tttfo- 
X ns , ne temere obligitur sen alienoy /. more, I. pupillus fupr. b. tit. nec 
curatoris .aueloritas ad hoc fufficity /. cum in una , i. dt spptllat. Pupillus 
oon poteft adire herediutem per tutorem, id -eft tutor non poteft adire nere- 
dkatcm nomine pupilli y I. potuit , C. dt jut. de/ib. Sed pupillus per fe adire 
poteft tutore auctose , quia judicium in(antis fuppletw au&oritate tutoris y L 
quomvis pupillus , §. inftns , dt adqu. pofftjf. Nunc quarritur , an pupillus 
poflit adire hereditatem tutore auclore , qui tutclam non gerat , & an adeun. 
do eo tutore auclore obligetur hereditati? Ratio dubitandi erat, quod fi plures 
fint tutorcs . fi emant a pupilto , tutore audore qui tutelam aero non gerat, 
vel cui tutelar adminiftrauo cooccfla non fit , venditio nulla eft y /. 4. dt «»- 
lior. tutor. Ratio decidendi bee eft, quod veoditio fa£ta eft tutore au&ore , 
cui forte a prartore interdiela erat administratio , ut refte notat olojfa & Avk 
Sic tutoti honorario recle folvi poteft , nifi a pro tore ei inrerdiera fucrit ad- 
fniiurltatio , quia periculum tutelar xque pertinet ad tutorem -honorarium , ae, 
ad eum qui non adminifttat /. quod fo jortt , $. 1. dt foluu FupUIos major 
infante iiin potjft adire hereditatem fine tutors automate , poteft tamen ad- 
quirere porTe/fionem etiam fine tutoris auftoritare y /. quamvts , %. in fans , dt 
adquir. pofftjf. Ratio differentia: dt , quia aditio hercditatis elt potius animi & 
coofilii, quam fafli , £t judicium pupilli fuppletur automate tutoris ; d. $. i*~ 
fans. Poffrffio eft potius facli, quam animi y /. 1. $. t furie/ut , dt adquir, 
pvfftff. Et idco pupillus potett poffidere , id eft adquirere poffeffionem fine tu- 
tore auOore , idco poteft per poiTeiTiooem ufucapere y /. 4. $. pupilfa , dt 
ufi*ap. 

L 50. 

Diclum eft fupr. /. t 48. h.tit. 

L. 51. 

OUi adk hweiiMtem cemis efTe debet de jure teftamemi, id eft de viribos 
teilamenti y /. tin is , J. cum quidam , uls. L cum fat/um , fupr. h. 
tit. Hcres fcriptus duobus tefiamcntis ejusdem ^eltatoris , fi dubiret nurn 
pofterius falfum fit , ex neutro poteft adire hereditatem , ex pofteriori nequa- 
tjuam , quia dubitat falfum efTe , nec ex 'priori , quia cum dubiter, an pofterius 
fit verum, dubitare uecefle habet, an prius valeat, quia prius teftamentum po- 
ibjriore lumpitux : igitur ex neutro adire poieft cum de utroque dubitet . 

» "*J. fitiusf. 

Flliusf. hcres fcriptus non poteft adire hereditatem fine juffu parris, & juf- 
fus patris prrcedere debet aditionem y /. fi quit m'thi bona , $. jnffum y 
§. jWrtr, fupr. b. tit. Et juffus fieri poteft per epiftolam, ut hie, 0" l-fip* 
tpifidam, fupr. b. tit. FJiusf. heres fcriptus pattern fuum centorem fecit, vig 
deri fibi effe folvendo hereditatem: pater refcripfk fibi parum idoneam retiun- 
ciari, & mandavit,ut diligentius exploraret , « adiret fi idoneam comperiffet. 
Filius accept is litrerrs patris adm heredjtaiem.Dubiumm eft, an refit adieritf 
. 7om.Vlll.Vol.lL X 



t6x ADTITULUM 

Africanus refpondit , filium fi adierit anrequam ei perfuafum effer folvendo 
cfTe hereditatem , id eft incertus & dubitans , an folveodo effet hcreditas , noo 
videtur adiifle raffu patris , quia jufliis paths de adeunda hcreditate crat con- 
ditionalic . fi idontam hereditatem effe comperiflet : at filius adiit hereditatera 
incertus 6t rWruans, an hereditas effct folvendo : quod fi pater maudaverit 
filio, ut adiret hereditatem, G expedirer, fi adierit aditio valet, quia juflu pa- 
Ois adufte videtur; d. I. fi quit mihi bona, %. f quid fi muUevii . 

§. utt. 

SI quis ita dixerit , fi folvendo eft hertditat , adeo hereditatem , aditio nulla 
eft, quia aditio hereditatis eft a£rus legitimus & (blemnis , qui non recipit 
diem , neque conditioitem ; /. aflmt legitimi , de R. J. Adiiio nereditatu feu 
cretto fit fimpliciter verbis conceptis & folemnibus, adeo cernoque. 

L. 52. 

Flliusf. non poteft adire hereditatem fine juflu patris , ne invitum obI ; get 
arri alieno ; /. prox. I. qui in t alien* , /. ft quit mihi bona. %. /uffum , 
iupr. h. tit. Hoc eft fi pater fit fan* mentis : quod fi pater fit furioftw , ex 
refcripto D. Pti poteft adire hereditatem & fibi earn adqu'rjre, perinde ac fi 
efliet paterfamilias, & poteft fervos hereditarios manumittere , ex tnit.b. I. Ur 
parrc furiofo liberi nuprias contrahcre pcflunt , ne infelicitas patris more tor 
nuptias libsrorum / /. pst*e furiofo , dt hit qui fui vel alien, fur. funt ? /. fi 
ntpos , de tit. nupt. I. fi fmioji , C. df nupt. I. tarn dementis , C. de eptfeaud. 

qui ex parte* 

HEres inftirutus folus , id eft ex afle , ex parte pure , ex parte Tub condi- 
tione, etiam pend«ite conditione poteft adire hereditatem ex pura infti- 
tutione , & adeundo fit hercs ex afle , quia heres futurus eft ex afle omnimo- 
do, id eft in omnem eventum, five deficiat, five exiftat conditio, nifi habeat 
fubftitutum in partem conditionalem , non expeitatur conditio - cujus eventus 
nihil operarur , id eft nihil novi allaturus eft , nt hie , & I. fi quit beret , 
infr. h. tit. I. ft quis ita ftripfit , de here J. in/lit. 1. aliqmando ult. ad Vel- 
lejan. Si in parte fubflitutum habeat , non poteft adire hereditatem , nifi ex 
jurre , in qua pure inflitutus : m alia , fub qua conditione inftirutus , adjeSo 
Tubftiruto neceffe eft expe&are eventum conditionis ; I. fi eat pluribus , fi pars 
bt-ei. pttat. 1. fi te fofum , de beted. hfi. 

I. 3 > 

TTEres inftirutus pure ex parte , ex alia parte fub conditione , fi ex pura 
J. X inllitutione adierit, & d.'ceflerit pendente conditione inftitutionis ex alia 
parte, poftea exirtente conditione ea quoque pars pertinct ad t\\n h;redem,ut 
«krf:nitur init.h. I. Ratio dubitardi efTe viJibatur , quod fubititutto non trans- 
xnittitur ai heredem , mortno fubftituto , antequam ejus conditio exiitcrit ,• /. 
tci 'renty iiifr. h. tit. I. Ji ex pluribut , in fit. de fuis <¥ legit, bend, quia fub- 
ftitutio nondum delati , in bonii noOris non eft ; /. fubjUtntie , dt ada. nr. 
dam. ereo videbatur idem dicendum in inftitutione conditionali , non trcns- 
niirti ad hereJem inftituy . Sed ubi heres eft inftiiutus ex parte pure , ex par- 
te fub conditione , & adiit ex pura inftitutione , & deceflit pendente conditio, 
•e inftitutionis ex alia parte , ea pats quoque adquiritur ejus hcredi , perirde 

ac 



Digitized by Google 



D E ADQ.UIREND. HEREDIT. t 6$ 

»c fi dehinclus ex ea quoque pane inft*tutus eflet pure & fine conditione ab 
initio , vel ac fi conditio extitiflet fuperftite inftituto , cum enim conditio infti- 
tutioni appofita extitit, retro trahitur ad tempus mortis teftatoris y /. quod di- 
eituty fupr. dt teftam. milit. vel ubi idem eft inftirutus. ex parte pure, ex par*, 
te fub conditione ? & adita parte ex qua pure inftitums eft deceffit pendente 
conditione inftitutiouis, ex alia parte exiftente conditione , ea pas transmittitur 
ad heredem , quafi jure adcrefcendi, quod transmittirur ad heredem ,-</. t. i fi ex 
pluribus , vel potius jure non decrefcendi ea pan pertinet ad heredem heredis . 
Cum enim heres adierit ex parte, ex qua pure inftirutus erar , nun poteft non 
effe heres ex alia parte , etiam fi nondum conditio extiterit , quandoquidenr 
non habet coheredem vel fubftitutum , nee debet efie deterioris condinonis , 
quam fi infliiutus efiet ex parte , vel ex certo fuodo , non adjeeto coherede » 
quo cafu inftitutio valeret in aflem, ne teftator videatur pro parte teltatus,pro 
parte inteftarus deceffifle y /. i. fi ex [undo , ftipr. dt hertd. inflit. I. fi 
quit prion , infr. ad Trebetl. Et fi inllitutiK ex parte fub Conditione, idem- 
que fubftitutus cohered] , repudiate? coherede ex fubftitutione adierit , poftet- 
que conditio inftirationis extiterit , non eft opus fecuncia aditione , cum in 
utramque caufam raftitutionis & fubllitutionis una aditio fufficiat y U fi tu ex 
parte , infr. b. tit. 

§. qui femxl. 

UBi duo funt cohered*? , deficientis id eft repudiantis par? tacite adcrefcic 
coherrdi , qui pro pane fua adiit , etiam invito , ut traditur in hoc $, 
ty in K fi axis heres , I. qui patri ,1. fervus communis, h\ tit, I. fi tx pluriiur, 
dt fuis & legitime U ttfiamente , C. de impub, this fubjtit. I. umc. $. bis 
it a , C. de eadue. toJltnd. I. unie. C. quand. mm pet. part, vel iginranti y /* 
ttrtdiy fupr. b. tit. ne teftator fc. pro parte inteihuus decedat . Portio defi- 
cientis tacite adcrefcit cohercdi, id e!t ex tacita voluutate reftworis > quafi ab 
initio folidum ei rehSom fit. Ubi enim duo vel plures funt coheredes , foli- 
dum habettt ab initio, concurfu partes fiunt y /. con/imftim, infr. dt lettt. j. 
Unde coheres tacite fubilitutus effc dkitur in /. fi Titio & Mavio , §. /«- 
lianas, de Ut at. 2. propter jus adcrefcendi, cui locus eft inter coheredes etiaxn 
invitos. ■ , 

SUi runt neceftarii heredes , qui ftatim a morte tefatoris ipfo jure heredes 
exiihint , etiam claufis tabults, id eft nondum apertis tabulis , in ut fin* 
aditione ets adquiratur hereditas y /. rreteffariit , infr. k. tit. I. in fuis, de fuis 
& Itgitim. A 3. C. de jur. delibtr. Extranei non adquirunt hcrcditatem , ni/i 
aditione , vcV pro herede geilione ; verem dfeflus aditionis eft , quod heres 
quandocumque adeundo hereditarem , a morte defunct heres foifle mtelligitur , 
ut proponitur in b. 1. & aditio hereditatis cum tempore mortis conjungirur - 
L amnis 178. de R. /. quia fi&iooe juris aditio hereditatis retro trahitur ad 
tempus mortis, & heres quandocurnque adierit hcrcditatem , retro a tempore 
mortis heres extithTe intelligitur , ex h. I. &" I. fi tx re , $. ult. dt Jlipul. ferv. 
t< ei adquirunrur fruclus & alia commoda hereditaria medii t em pons r ac fi 
ftatim a morte defoncli heres extitilfet , & hoc angumento familia heredis a 
morte defunclt funefta facta intelligitur y d. L fi ex re , $. ult. Hinc filio ex- 
heredato occifo ante aditam herediratem , or poftea hcre^de feripto repudiante 
hcreditatem , quritio habetur de filio, occifo , perinde ac fi dominus, id eft he- 
res eflet y /. fi txktredatus , infr. ad Silan. videtur enim heres fuifie retro a 
tempore mortis . Hxc ramen regula fallit in multis cafibos , ut in /. /fn*« 
bereditarius , infr» de fiiftdat. ferv. jacente berediute id eft nondum 

X ij 



,44 A D T I T U L U M 

reditate ab herede fcripto, fi IcmR hereditaria* dari ftipuletur heredi futuro 
aihil agit , qoia ftipdationis tempore hcres ejtft dominus noo fuit , & ideo 
/. omnia 193. Jt R. J. ait, omnia fere jura heredum perinde haberi , ac fi 
continuo tub tempus mows hcrcdcs exntiffeot. 

I. 55. 

JUre civifi , obf dbo funt coheredes , ponio deficieots ipfe jure adcrefcit co* 
hercdi ebam invite vd ignoranti y hertdi , /. /» f«uY Aerer , /. f «r *jr 
duabmty §. f*i /W , /. ni a#fri , h- tit. Sed cum fuos & neccflarius here* 
lie abftinet, videlicet, quod fupplenu'om eft , port immhuioaem y pet ia iate. 
gmm reftitutionem , portio awl mentis per reihtutionem in integrum adcrsl'cit 
coheredi fuo vel entraoeo, volenti, non invito • Elefrio enim eu coberedis fui 
vcl extranei » at aot toum hercditatem agn ofcar, aut a rota recrdar % & ita 
qui fimel adrit partem fuam , poteft fe ablbnere propter alium , id eft propter 
cohcredem , qoi Ic abftinait port immixtkmem per refrirutionem h» integrum , 

Sui ex fua pcribna non potent : qui femel adiit herediratem , qtnrfiram repu* 
iando nihil agit ; /• ficut , C. 4* npui. htndit. Et qai femel partem fuam 
adiit coherede fi abftinente per in integrum reftitutionem , A* totam heredtta<- 
tem repudiet , bonorum poffcffio credWortbu* datur ,* /. fi miner , iofr. b, tit. 
niil hanc ei conditionem deferant creditores hereditarii , ut dicant fi contentos 
eflfe ejus portione , k» eft ejus qui adiit , & jam pant us eft partem acntam 
dimittere , quia non poteft , inqnit , exonerart , nifl deferarur conditio , id eft 
qui fcmcl adiit partem fuam , coherede fi abftinente jure fuo, vel per reditu, 
ttonem in integrum, non poteft evhare quin totam hereditatem agnofcat , aut 
a tota recedat , nifl creditores hereditarii banc ei deferant conditionem , ut fra 
content! parte quam jam adfir , & hac conditione delata, akerius id eft abftinet*. 
ti< parte abftiuere fe creditores drbent,ut ejus adiones ei qui convenirur der*. 
tur , id eft ita ut creditores cedant a&onrbus fuis coheredi , quern convene, 
rout, id eft aftionibus, que ett com pe rum ad avocandam partem deficienrem 
ejus , qui poft immixtioiiem parte fua- fe abftmuit per reflirntionem in inte- 
grum : qui enim dtmifit partem aditam crcditoribus heredirariis dicentibus fe 
contentos efte ejus parte , non poteft adipifii dencientem jure fuo jure* adcre* 
fcendi fc cam porno portion! adcrefear , non perfotue , id eft portio deficient* 

fed 



ei tantum adcrefcit ^ui P^ nem fua m adm vel^adiram 
tuibus competebat jus pctendx booorutn poffcfl&ooK . 



L 54. 

SI duo fiut fm fir necefTarii hcredes , & (Tnt infbtufl , 8t onus fc hnmifcue*- 
rit hereditati , alter fe abftineat , qui adiit poteft fi abftinere propter co» 
heredem, & repudiando hcreditatem liberator a creditoribut ; /. pnx. fupr. b. 
tit. Et u is , qui fi immifcuit hereditati , decefleTit , alter fe abftineat , eadem 
conditio deferrur hercdi ejos, qua; fit ipfi , ex bst I. nimirura ut fe abftinere 
poffit propter coheredem ablLaeatrm fe. 

2. & 

Dial fapr. /. 11. A- M. 

SErvos ex parte hem inftiturur , 9c fiber , nondum adfta hereditare a co> 
herede , aatequam coheres adkrit it liber & neceflaxius hcres , qoia non 

a co- 



Digitized by Google 



D E A B Q.U I R E N D. H E R E D I T. 1*5 

a' coherede, fal l fanetipfo accipif libemtem , ut bit . C /. fed fi tmdithni, 
$. ult. fopr. de herti. inft. /.a. $. p*. de ftatuliber. I. fi its, $. regul* r da 
liber. & peflb. I. 4. C. dt ntteff. fero. bend, in/lit. ataue ita 00a eft necefle 
ut expe&et quousque coheres adeat hereditatem , quia Lbertas ell iniividua f 
son poteft fieri pro parte liber , pro parte fervus manere . Hoc vemm eft , 
nifi ita inftitutus fuerit , turn miki quit beret erii , Stichus liber & keres */!«, 

?uia inrtitutus eft Tub cooditione , quam prius impleri oponet ; /. qui btrtdi , 
. nit. de emdit.O- demon fir at. 

L. to, 

> 

PAter filium emancipatum ex affe heredem inftittrit,cV fi is beres trcm efiet, 
Terrain libenun or heredem effe juflit : Alius omiftt hereditatem ex tefta- 
mento , quafi a patre demente factum effet , & petiir bonorum pofleffiooem 
ab inteftato mute liberty quxritur, an filius fit heres patri ex teftamento , aa 
ab inteftato ? Labeonis fententia eft , filium ex teftamento patri heredem effe , 
fi probaretur patrem fans mentis teftamentam fecifle . Labeonis fententiam 
improbat Javolenus , quia ex quo filius emancipates hereditatem teftamento pa~ 
tris datam ad fe pertinere noluit, ftatim ea defcrtur fubllituto : repudiatio fit 
fola voluntate /. filii , ad SC. Ttrtyll. & inftituto repudiante , ftatim here- 
ditas transit ad fnbftitutum /■ jam dubitari . de heredib. in/lit. Nec videtur 
pro herede ei teftamento gefliiie , qni omifit hereditatem ex teftamento , 8f 
ex alia parte edifti bonorum pofleflionem petiit , id eft booorom poffeffionern 
ab inteftato uvde I'tberi . Javoleni fententiam probant Paulus & Proculus, quia 
fibi imputare debet , qui ftulte omifit hereditatem ex teftamento , & credidit 
patrem dementem fuifle, qui era: fan us : vana fimplicitas nocet ; /. 3. ad 
Macedtm. 

L. 61. 

• 

J Us adcrefcendi locum non habet in portionibus aguiris / /. unit. §. hit Ut 
definitis ,C.de caduc. tollend. tarn en fi pupillo , qui poft immixtionem 
abftinuit, per in integrum refiitotionem, datus fie coheres, porno pupillt ablri- 
nentis coheredi adcrefcit ; I- fi fufillus , infr. ad Trebell. I. ea coatrettu , de 
re yudicat. quia porrio agnita pro non agnita habetur, quar poft aditionem per 
reftmitionem in integrum repudiata eft : verum adcrefcit coheredi volenti » 
non invito ; I. turn btredhate , fupr. h. tit. Qpod receptum eft ex conftitu- 
tione Seven , ex qua fi minor annis 25. pofteaquam ex parte heres extitit . 
in integrum reftitutus lit, ejus partis onus coheres fuscipere non cogrtur, fed 
bonorum poffelfio datur crcditoribus, ut refertur in bat L id eftcreditores mic- 
funtur in porTeffionem bonorum quaii vacamium rei fervandz caufa . Quia 
iniquum videbarur , portiooem ejus , qui femel adiit & reftitutus eft adverfus 
aditionem , coheredi invito adcrefcere , qui aditionis tempore partem foam 
adiiflet. ne alioqui prattoris beneficium in conccdenda reftiturione in integrum 
ei captiofum fit , cui nihil imputari poflit y l.Paulut t infr. de prater, fitful**, 

L 61. 

SI heres ita inftitutus fit , fi joraverit, putt Capirolium afceodere, coodirio- 
ne impleta , non ftatim ex fententia Labeonis fit heres , antequam pro he- 
rede aliqutid gefterit , quia jurando magis fuam declarafle videtur voluntatem , 
fe velle adtre hereditatem , quam pro herede geAifl** Heres inftitutus fub con- 
ditioner vel cui legal urn reliclum eft fub cooditione, condirione impleta , non 
adquirn hereditatem , nifi poft hnpietam condirjonem hereditatem vel legatum 
agnovcrit J. ei qui its btrtditatem t I. fi pupillut t de rendit. wfiiu Javolenus 



t 66 ADTITULUM 
rtjeda fententia Labeon'u cxiftimat, heredem ka infiiturum . fi juraverit, fatls 
pro herede geflifle , G ut bens juraverit . id eft animo heredis , quia pro he re- 
de eerit , qui aiiquid tacit quafi here* ,• I. pro btrede, fupr. b. tit. §. *//. mjt. 
dt Ttered. fjualn. O" diff. St heres infbtutus fit fab conditione , fi juraverit , 
conditio remittitur ; /. 8. i t 4. cmdit. inji'tt. & ideo fi juraverit dispu. 
tatum eft, an videatur pro herede gefliflfcj Cujac. 13. obf. 12. 

5. ft fen*t> 

SErvus heres infihutus non poteft adire hereditatem , fine juflu domini . Quod 
fi fervus heres inibtutus, port jqflum domini de adeunda fc hereditare, an. 
tequam adiret , aiienarus fit , novus jnflus porterioris domini , non juflus prions, 
exigirur , novus jufTus prions domini non valet , quia requiritur juflui domini , 
in cuius ooteftate eft tempore aditionis , id eft ejus , in quern fervus alieiurus 
eft ; §. ftrvus autem 1. btjlit. it hrrtd. mftit. Et fic fi fervus heres itiftirutus 
eft , & dominus juflit eum adire hereditatem , & port juffum poeniruerit ante- 
ouam adiret , poftea adeundo nihil agit ; /. fi quit mibi bma , $. f /***//. 
fupr. b. tit. 

I. 6> 

FUriofus per fe non poteft fibi adquirere hereditatem , nifi necefiartns patri 
aut domino heres exiftat , puta filius vel fervus , quia fervus vel filius , 
qui eft in potdhue , ftatim ipfo jure , etiam invitus vel ignorans , patri vel 
domino heres exiftit ; /. ?. $. eft autem , de fait tit Itgitim. hertdib. I. mk. 
$. fm vtro, C. dt carat, furiof. per alium autem, putt per fcrvum vel filium, 
qui eft in poteftate, hereditatem fibi adquirere poteft , puta fi fervus vel filius 
iuriofi heres inilituarur , hereditatem adquirit patri vel domino furiofo , adeun- 
do utcumque fine juflu patris vel domini • Et hoc interveniente juflu curatoris, 
qui datur furiofo ; /. qui fervum , fupr. b. tit. Neque obftat /. neque , C. dt 
hrrtd. inflit. ex qua heres inftiturus , cui hoc conceflum non eft , neqae per 
fe , neque per fervum hereditatem quarrere poteft . Quia hoc verum eft in eo, 
qui capere non poteft ob delictum , qui vetitus eft a lege : aliud in furiofo , 
qui non poteft fibi adquirere hereditatem propter infelicitatem fati , ut refle ait 
aloft, hoc Uct. 

L 64. 

e^ Ktvui communis duorum heres nulitutus , fi altcrius domini jufTu tantum 
O adicrit hereditatem, or polhra manumiffus fuerit, adeundo ex pane dimtdia 
heres erit: id eft fi alterius domini jufTu adierit, partem hereditatts ei adquirit 
tantum, pro qua dominus ett ; I. /emu tommuuit , infr. h. tit. 5c fi poftea 
manumilfus fit, adeundo alteram partem fibi adquirit, quia cum manumi/fione 
fui juris fit, adeundo alteram partem fibi adquir;re poteft. Ratio dubitandi ef. 
ft videbarur, quod fervus communis , fi alterius e dominis jufTu adeat heredi- 
tatem , adquirit ci totam hereditatem , quia hereditas eft individua , non poteft 
pro parte adiri pro pane repudiari, n< defunclum pro parte teftatum,pro par- 
te iateftatum faciat ,• /■ 1. & 2. fupr. tit. Et juftiis adeundi eoJcm jure 
cenfendus eft , ut dividi non poffit : ficut fervus communis , uni ftipulando 
omnibus adquirit ; I. 1. $. rtmmumt , dt (lipid at. ferv. fed alia longe eft ra- 
tio. Sen-us communis heres inftitutus, fi alterius e dominis jufTu adeat hrredi. 
tatcm f non adquirit ei, nifi pro qua pane dominus eft , quia non poteft ali- 
cujus jufTu amplius quarri, quam pro qua parte dominus eft. Unus e dominis 
non poteft jubere in amplius, quam pro qua pane dommus eft , & ei adquiri 
ftac juflu fuo non poteft: fed fervus communis ftipulando uni, utrique adqui- 



rit. 



Digitized by Google 



DEADQ.UIREND. HEREDIT. %&j 

tit , quia fervus communis eft fervus duorum , pro partibus indivifis j I. t fer- 
v*t communi* 5. dt fliptl. ftrv. & ideo fi unus fttpulertir , unique fbpulari 
videtur . 

L, ©5. 

SI fervus communis duorum heres inftitutns fit , eique adjeAus fubftitutus in 
cafum vutgarem fi heres non erit , fi alterius e domiais juffu adeat here- 
ditatem , fit poftn manumiffus fit , adeundo ex pane dimidia heres fit , id eft 
adeundo ifotim partem alteri e dominis , qui juifit , & poftea fi maauirhnus 
fit, adeundo partem alteram fibi adquirit , & fubftnutus locum non habet , 
quia fervus communis , fi juffu alterius e dominis adeat , fit heres ex pane al- 
teri ex dominis , ex parte libi , & fubftitutio vulgaris expirat adita hereditate / 
/. foft aditam , C dt impmi, Cr aliis fubflit. Quod fi fervus communis heres 
tnititutus fit, & fi heres non effet, ei Mxvius luWKrurus , ii alterius e domi- 
nis juffu adierit hereditatem, alterius non , & nan fit matmmifTus , fubftituta 
locus erit ,- /. nit. in print, fupr. dt vulgar. <Jr pupillar. Et fi fervus heres in- 
(litutus fit ex pane pure , ex parte fub condirione , dato fc. cohered? , & juffu 
domini adierit hereditatem , deinde eo manumifto conditio alterius port 10ms 
extirerit . non domino adquiritur ponio ilia , fed ipfum rnanumuTam comi- 
tatur ; /. ft Joins , $. a. infr. h. tit. 

L. 66, 

QI fervus communis uni e dominis , vel pluribus , vel omnibus heres extire- 
O tit , nullius eo rum hereditate poteft fe abthnere , quia fervi funt neceflarii 
heredes, & non habent bencficium abftinendi : & in hoc diftant a libcris, qui 
funt fui & neceffarii heredes , fed habent bencficium ablKnendi a prxtorey /. 
mteffariit , fupr. b. tit. §. /mi , in fin. infi. de her. qnal. & diff, 

L. 67. 

SErvus communis plurium ab extraaco heres infiitutus , fi juffu unius e d> 
minis adierit hereditatem , non pro majori parte interim eum heredem ta- 
cit , quam pro pane dominica , ut hie, & ftrvnt amttm J. infl. de hsred. 
in/tit. Idem in legato , fi fervo communi plurium legatum relic! um fir, lega- 
tum ei adquirit pro partibus dominicis y l-fi frrvut plurium , dt Itgot. x. 
Deinde ceteris fociis non jubentibus adire, id eft panes fuas repudiantibus ta- 
citc vel exprtffc, tacito jure ceterx panes ei adcrelcunt: ponio deficientis ad- 
erefcit cohered! quafi ex taciu fubftitutione , quail fubftituto ; I. fi Titio t¥ 
M*vio , §. Julianns , dt Itgat. x. /. non fujtam , C. ad TreMl. Et hoc lo- 
cum habet , cum in deficientis ponione nemo fubftitutus eft . Quod fi quibuv 
dam ex heredibus fubftitutus datus fit , fubftitutus prarfenur conjun'lo, & ex- 
dudit jus adcrefcendt ,• /. qnidam tefiamtnto , /. */.-. dt vulgar. & pxpiltar. I. 
wiic. %. in prime, §. fin auttm, C dt cadttc. tolltud. potior eft ca.iU fubfti- 
tuti, quam coheredis, quia fjibftitutus utitur exprefla voluntate defuncli, cohe- 
res tacit a tantum : provifio hominis facit ceffare provifionem legis:quod fi fer- 
vo communi legatum fit , pars repudianris non aderefcit alteri , quia non con- 
junct im , id eft fingulis folidum ab initio , fed panes legat* videntur, id eft 
panes domtnicr; /. (7 Pncnlo , dt Itgat. i, 



t <* " AD TITULUM 



SI fervus phmura ex afle heres infhtutus , ficot poteft ono eodemqae tempo, 
re omnium dominorum juflu adoe hereditatem , in fir fcpararh feu diver- 
>Gs temporibus fingulorum jti/fu rede adire poteft , ex hat /.Neque obftar , 
quod aditio hereditatis eft actus legjtimus & fofcmnts / /. a&us legit'tni , <fc 
J?. /. fit tdeo noo iterator, unde fern el adeundum , id eft fcmel acuri heredi- 
tas dicitur in /. fi feint , $. «/r. intx. A. rir. quia regula ilia, femel adiri he r 
reditatem , is ejusdem perfona locum habet , non cum per alium adquirenda 
eft hereditas , pura per lervum ; d. I. fi foims , §.«//. £t cum facpius adit fer- 
vus plurium heres toftirutus , non ex reftamenro , id eft ex diverfic ceuamen- 
tts , led ex jure dominorum ven if , quafi ornnes alia inlururi videantur , quia 
fervus communis , duorum fervocum vicem fuftinet >• /• i. §. communis , in/r. 
tffe ftipulat. ferv. Quod utilitacis cap (a receprum eft, ne alterius feilinatione al- 
terius jus lxdatur, quia unius conditio dererior fieri non debet facto alrcrios ; 
/. non drier 74. R. J. A 1. A al'unat, /mdic. mnt. eauf. neque captiofe al- 
ter i us diligentia prxvenienda eft; I. 2. $. fed fi forte , ad SC. Tert/Uian. L 
t %. ifte de» 2. %> t ft mater t I. 4. $. quari t de manumtff. Idem locum habet in fer- 
llderatur . vo unius ex parte pure , ex parte fub condirione inftituto dato tc. cohered* , 
ut nempe dominus poflit iterum adire jubere, fi conditio extiterit,ne alioquiu 
fervo deinde manumiuo portio fub condirione data , vel juflu domtni adiu , 
fcrvum manumuTum conutetur; d. I. ft folus , $. 2. infr. b. tit. 
• • " •) 

L 69. 

OUamdiu inftitutot admitti poteft, fubftinuo loco? non eft , ur Air, & I. 
3. I'upr. b. tit. I. turn m teflamtnto y de bertdib. inflit. I. ft mater , §. u 
de vulgar. C5* pupillar, Sed ne mora flat fublliruto heiedi , poftulami a 
pnetore datur tempus ad deliberandum de adeunda hereditate , ut fubiungitur 
hit t Cf I. 2. (2" tot. tit. fupr. de jur. deliber. I. ft euratoris , C. eod. quod 
non erat minus quam centum dictum ; d. I. 2. /. fi Titio , quid am , quand. 
diet legat. ctd. I. 3. $. etfi beret , de minor, vel anni fpatium ex conftitutione 
JuAkiiani ,* /• rum i* antiquionbus , C de jur. delibcrand. Intra tempus , 
quod prion infliruto datur ad deliberandum , fubfticutus adire non noteft, ne- 
que pro herede gercre : elapfo tempore inftiiutus non poteft adire , 6t ei dene- 
gamur a£tioj)c« , id dt jus adeundi , & fubftituto rurfus datur tempus ad deli, 
berandum . jut adeundi per fe eft perpetuum , heres intlitutu? , qui non repu- 
'diavit, perpctuo adire poteft, quia aditio hcreditatis eft iuric civilis : bcnerlcium 
-legis ell perpetuum ; /. letit falcidia , infr. ad /eg. faleid. 1. fi e tratoris , C. 
</r jur. ddibarand. Sed poftulantibus crediroribus vel legatariis , a judice datur 
tempus ad deliberandum de adeunda hereditate, quo elapfo non licet adire, fir 
locus fit fiiblliiuto , vel creditor! bus bona addicuntur . Quod ft fubftituto da- 
tus lit focundus fubftirutus , & primo id eft herede primo loco inftituto dclu 
-berante de adeunda hereditate , fecundus id eft primus l ubilirutus decedat , fe- 
cundo fiiSftiruto locus fit fubmoto primo, quia tedamentum poteft incipere a 
primo vel fecundo gradu ; /. fi is qui folvende , de hered. inflit. I. quid am 
:teflamen:o , de vuJgar. & fupiltar. Si minor port aditioocm abliiouerit h per 
rcftitutioncm in integrum , fub!litutus admittitur , licet minor poflk re!\itui 
adverfus abftentionem .* /. ait prater, %. fed q»od Papmianus , de mimorib. I. 
Thais * $. t Sptndopborus , de fideicommiff. liber t. 1. 1. C. de hered. inflit. I. 
vnic. §. in prinripio , & $. ht novijfimo , C. de caduc. toll end. Subflitutio vul- 
garis non fit caduca interruptionc graduum , puta fi fint plures gradus here. 

dum , 



Digitized by Google 



D E AD Q.UI UNO. HEREDIT. ««, 

Aim , nempe inftitutus & plures fubftituti gradatim , & primo dsliberante fir. 
cundus deccdat , id eft primus fubftiruttn , 'turn primus repudiet hereditatem , 
fecundus fubftiturus admittitur ■ Subftitutio vulgaris interruptione graduum non 
vkiatur, ut hie , & L j. $. tit. de liber. & ptfth. fubftitutus Tabiututo eft 
fubftitutus inftituto ; /. h Titiut , /. t cohered) , in frinr. de vulgar. & pu- 
pil! or. Et hoc diftat fubft initio vulgaris a pupillari , quod pupillaris graduum 
interruptione fit caduca, puta fi Alto irapuocri Titius fubftitutus datus,& Ti- 
tio Marvius,- /. qui habelat , de vulgar. & pupillar. I. qui du*t ,de rtb.dub. 
Quod fi plures gtadus fint fubftitutionum fidcicommiflariarum , graduum inter- 
ruptio non vitiat fubftitutionem rtdeicommifTariam , ut docet Bartoi. hit & 
pnrmortuo primo fidekonuaiflario, fideicommiffum devolvitur ad fecundura ; /. 
mat. §. pro fetundo , C dt caduc. tcllttd. 

* . , 

L. 70. 

QUamdiu heres teftameatarius admitti poteft , legttinros non admittitur , 
m ut hit, & I. fupr. h. tit. 1. quamdiu , dt R. J. I. antequam , C. 
'comm. de fuccej]'. quia potior eft fucceftio ex voluntate defunib , quant 
legitima , qua; venit ex poteftate legis derlcieate vohintate defunSi , ut fupplaat 
voluntatem , non ut concurrat vel impeJiar . Si idem heres fcriptus (it teftamento, 
& proximus ab inteftato, prius eft ut hereditatem ex teftamento repadiet ante- 
quam hereditatem adire poftit , fit fi utramque repudiate paratus fit , prius eft 
ut hereditatem ex teftamento repudict , deinde legitimam repudiet . Idem ju- 
ris eft in bonorum pofteffione, prius eft ut heres fcriptus repudiet bonorum 
pofTefllonem f ecundum tabnlas , deindc petat bonorum pofleflionem ab intefta- 
to undt liberi , vel undt Ugitimi . Si vero is , qui eft proximus ab inteftato, 
heres inftitutus fit Tub condkione , nihil coaftituere poteft de legitima here- 
ditate . antequam dies conditionis transeat , id eft nihil poteft accemere de 
adeunda vel repudianda legitima heredkate , antequam dies conditionis exftite- 
rit vel defecerit , & in eo cafu , id eft cum dies conditionis exftiterir , fi re- 
fponcBt , id eft fi in jure interrogaras poftulantibus creditoribus & legatariis 
apud prworem dicat , oeutram hereditatem ad fe veJle pertinere, bona defun- 
ct! a creditoribns poffidentur, id eft creditonbu? bona add:cuntur , & curator 
datur bonis , per quern bona /ub hafta diftrahuntur . Quod confirmat /. 1. 
dt curat, bo*, dand. Prior eft cauta teftati , quam inteftati . Si idem heres in- 
ftiturns fit , qui erat proximus ab inteftato , fi ueutram heredxtacent ampIeeK 
velit , dubitatum eft, an fimul, id eft uno aclu , utramque repudiare poffit, 
quoniam legitima hereditas non defertur , antequam hereditas ex teftamento 
repudietur : venim fi idem heres fcriptus teflamenco , & proximus ab inteftato 
repudiet hereditatem, eodem momento mtelligitur utramque repudiare , & ex 
teftamento & legitimam: ficuti fi idem fcriptus teftamento & proximus ab 
inteftato legitimam agnofcat, fciens fe heredem ex teftamento , viderur ante 
repudiare tcftamentum , id eft hereditatem ex teftamento , & iu legitimam 
adquifiiffe ; /. i\lud y infr. hoc tit. Teftamentum pro hereditate ex teftamen- 
to , ut hit , & I. nam etfi , §. ult. dt inoft. ttfl. & I. to. C dt fur. deli- 
Strand. Ambrof. in pfal. 1 18. Norton tamen teftamentum fwguli adeunt , 
emnes pcjfidevt . Auguftin. in pfal. 67. ( num. 19. ) in ilia verba, fi dormia. 
tis inter mtdiox elms . Cur auttm in cteris teftamenta intelligantur , cum hoc 
nomtn Crxcum fit quidtm , fed teftamentum no* ita dicatur , hxe can/a eft , 
quia per teftamentum datur Jmtd'ttts . 

f. ■ . jt • ... ■ ' 

. ■ 

Torn. Fill. Vol. a. Y 



i 7 o AD TITULU M- 

JL 7T. 

SI quis fervum alienum bello captum ab hoftibus redement, fervus redem- 
ptus fit fen us redemptoris , & vinculo pignorts naturalis tenetur , douce 
pretium redemptionis folverit, vel operas quinquennii vice pretii ; /. m bello r 
§. fi quis ftrvttm , iafir. de rapt'rv. O" peftiim. rtverf. L ab boftibas rtdtmpti > 
I. liber. C. eed. 1. ftnatus , %. uit. de Itgat. I. /. fi libertus jr. de bmjiberr. 
Qjiod u quis fervum alienum captum ab hoftibus redement , it teftamento 
euro heredtm cum libemte inftituerit net liber & here* necerTarius , quia 
erat fervus redemptoris » & cum fori pt us eft heres cum libertate r vinculo fuo 
id eft vinculo fervrtutis , quo reuebatur, refolvitur,. id* eft abfolvitur, & in 
hoc folum poftlimtnio redit ad priorem dominum r iion ut iterum ejus fervus 
fiat, cuius erat antequam caperetur r hoc enim fatis impium eflet ,.id eft fervus 
femel liber , non pot eft redire in fervitutem : led ut priori domino- fiam arfti- 
mationem omnimodo oflerat , vel maneat ei obKgatus donee pretium folvat . 
Ratio dubitandi erat , quod fervus captivus rcdemptu*. ab hoftibus, non fit pro- 
prie fervus redimentis , fed vinculo pignoris naturalis* tenetur quoad pretium 
ibivat; d. I. ab hoftibus. Ergo videbatur non pofle- a redemptore inftmti cum 
liberate > & ex teiumento liber & neceftarius heres fieri , Tamen fervus ca- 

Sivus redemptus at> hoftibus- pro fervo* habetur r donee redimeutt pretium 
Ivat , & interim poteft ab- eo inftitui heres cum libertate , in ut ex tefta- 
mento fiat liber & heres neceftarius : & licet fervus redemptus poftliminio re- 
dcat ad priorem dominum Y ad hoc tantum redit , ut priori domino fuam aclb- 
mationem omnino offerat , vel ut maneat ei obligatus quoad pretium folvat . Et 
hoc favoro libertati* hitrodacrnm efl*e ait Ulptarx in Sec toco , in fin. Muita favore 
libertatis introducta funt contra regulas juris communis / /. t gtneraliter , $. fi 
quis fervo , de fidtic. libertatib. 

%. ft quis bat Itgt - 

S Ervus a domino heres inftitutus cum liBcrtate, vel fine libertate, fit liber r 
heresque necerTarius / $. fervus autem i. infi. de hend. infi. I. quidam , C. 
de ntetjf. fen. htrtd. in fin. Quod fi fervus hac lege emptus fit , ut intra 
diem manumittatur , cum libertate heres mftitutus fit ah emptore > qnarrrar , 
an er fuccurrendum fit a pnetore , ut fe abftinere- poflu I Ratio dubitandi erat, 
quoi fervus a domino heres inftitutus y eit heres neceftarius , nec poteft fe ab- 
timere. Ulpian. refpondit, magts eAe-,ur antequam dies man umi trench exftite- 
rit fit heres neceflhrius, quia interim eft fervus emptoris , nec poflk fe- abfti- 
nere r fin aorem dies manumittendi prarterierit r tunc poteft fc abftkrere , a uit 
non eft neceftarius , fed voluntarius heres r quia ex coitftitntione dtvorum Mar- 
ci & Com modi ad Aurldium Viclorinum , fi fervus hac lege emptus »ut intra 
diem manumittatur t ipfo jure fit Tiber,- /. fi amis bat lege , de oper. liken* I. 
Ji quit boc lege , qui C a quibta maiumijf. f. ft ta lege y C. fi mancip. it* 
fmtr. alt t net. Et hoc exemplo fervi , cui fideicorrimiftaria libertas fub condioo- 
ne relicTa, fi ab herede cum libertate inftituatur , pendente canditione eft heres 
neceftarius , quia eft fervus tieredis, exitiente conditioue heres voluntarius effi. 
citur ; /. 3. §. qui f fiddcommiffam , de htrtd. injiit. I. mater t C. de oper. 

llbtTtOT. 

§. fi quit dederit . 

f^XUii fi fervus dederit nummos domino , ur manumitteretur , & a domino 
V^/ cum libertate heres inftitutus fit , quaeritur an ei fuccurrendum fit a 
prartore , ut poflu fc abiUnere i Ulpianus ait , et fuccurrendum , ut polfit fc 

ab- 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIHEND. H E R E D I T. t n\ 

abftinere , fi manumirtatur fc quia manumiflione 6t liber , 6r voluntarius he- 
res: quod fi dob manumittatur eft here* neceflarius, nec poteft abftinere. Do. 
minus, qui ex pafto peconiam accepit a fervo , ut earn manumitreret , non 
eft cogeodus eum manamrnere . Dominus ex ptclo cum fervo non obligator; 
/. cum xJfirnus , C de literal, cauf. I. imterpefitas , C. de tranfaSU 

• 

prxtor ah, t §• fi q*i* f**t , §• non dixit prxtor, §. amovijft, 
§. ah prxtor , %. amovere , §. ulu 

ADttio hereditatis eft juris civilis , eft aftus legitimos & folemnis / /. aRut 
leaitimi , de R. J. tamen circa earn mulca conltiruta funt ediclo prxxo- 
ris, juris civilis fupplendi caufa: puta heredi fcripto pottulanti , fi dubuet an 
hereditas fit fblvendo, a portore darur tempus ad deliberandum de adeunda 
hereditate y <L i. i. fupr. de /ur, deliberand. Filius t qui eft in poteftate pa- 
«ris tempore mortis , eft fnus & necelfarius heres , fed habet beneficium ablK- 
nendi a prxtore /. necefjariis , fupr. h. tit. $. /*/ autem , de hexed, qualit. 
Cf different. Sed ex ediclo pratoris fi funs heres ante immixtionem atiquid ex 
hereditate amoverir , non habet beiisficinm abilinendi , ex h. $$. f prator ait , 
Cf fi quit funt, id eft quafi indigntts ob delicrum, ob amotionem re rum he- 
reditanarum amtttit beneficium abuinendi . Edi£to prxtcrris locus eft, five ipfe a- 
rooverii, five amovendum curaverit . Damnum dedifle videtur , qui occafionem 
■damni dedit ,• I. qui oecidit , « quoque , fupr. ad I. Aquil. Occidifie 
dicitur qui mortis caufam quolibet modo prarbuity /. ha vulneratus, in print, 
tod. tit. Et ideo prator non dixit, fi quid amovent , fed fi per eum /attune 
exit , quo quid ex hereditate emtoverttut ; t $• non dixit prator . AmovuTc 
intelligitur ad hoc , ut teneatur ediclo pnrtoris , qui quid cetavit , intervertit , 
aut confumpfit , five unam rem amoverit , -five plares , five res amotar fine 
ex hereditate , five ad heredi tatem perrineant ; t $. amoviffe, ait ptetor ■ 
puta res cocmnodatz defan&o , vel pignori data; , ficut hi petitione hcreditatit 
veniunt non tan ram res hereditaria*, fed & quae non funt hereditaria! , qua- 
rum periculum pertinet ad heredem , ut res commodate , depofitar , vel pigno- 
ri data; defundo ; /. tr non tent urn , de petit, heredi t. Amovifle non vide, 
tur, qui non catlido amino, vel maligno rem repofuit , id eft fepofuit, abftu. 
lit, ut exponhur t in §• atnovm . iton dolo & animo amovendi , fed per 
errorem , cum -putat non efle heredi tariam . Amotio vel furtum non committi- 
tur fii»e animo furandi ; /. falfus creditor ,$. fi f attune, /. t in furti y j.i.t.fi quit 
uxori , $. f fi qxis de menu , de furt, Edifto pnrtoris teuetur , qui ante id eft 
ante aditionem hereditatis aliquid amovit , deinde fe abftiiiet , id eft fe abftinere 
vult : qui ante fe abftinuit , 6r poftea amovit , non tenetur aclione re rum 
amotarum , fed potius crcdi tori bus tenetur aclione mrti . quafi amoverit rem 
omnino alienam, t ex 5- Neque obftat, quod rei hereditaria; furtum non 
fit , quia furtum non fit rei, qux non poOtdetur . At herediras jacens non pof- 
fidet , neque poflidetur /. hereditaria, it furt. I. t. SixixJa , fi is qui 
teftam. liber tfft juff. quia qui femel abftinuit hereditate , fi poftea rem amo- 
verit, tenetur adione furti credrtoribus , quibus bona addtcta funt a prztore , 
& qui rauTi iunt in poffelfionem bonorum , ut diilrahantur . Alias jaccme 
hereditate , id eft creditoribus non milTis in poftc/rionem bonorum , qui fe* 
mel fe abftinuit , fi poftea rem amoverit , non tenetur furti , vel rerum amo- 
tarum hereditati jacenti , quia amotio vel furtum non fit hereditati qux ja- 
cet , quia hereditas jacens non habet pofTeirtouem , quae eft fafti & auimi f - d. 
/.!.$. Scxvota . Et hoc eft quod ait Ulnian. in fin. leg. etenim qui fe- 
mel fe ahflhwit , qutmadmedum ex pofldtlicio Migxtur J quomodo Qlfi fe- 
mel abihnuit fe hercdiute , poftea amovendo poteft obligari lierediuti , cui 



i7* AD TITULUBC 

furtum non fit f Qui res amovit amittit bcneficium abftinendi fed qoi 
femel fe abftmuit , poftea res amo-zendo non obligatur , non videtur quaji 
portiiminio redire ad hereditatem , nee quail adeundo obUgamr hereditati : deli- 
ctum non collie indultum bcneficium , quod impedit indulgcndum y /. f patrt 
furiofo , de hit qui fui vet alien, fur. fnnt . Amotio- non tollit beneficium ab- 
(unendi jam adquifitum , fed impedit adquirendum . 

SIfft herw (ui ? tm ft » u « intI » certum tempos adeat hereditatenr , dato 
fuMhtuto in hunc cafum : fi intra id tempt* t non adierk , & prior heres 
actequam adiret deceifarit, fubftitutuc lhtim poteft adire,nec «xp«aat nkimum 
diera aditionis r quia non expettatur dies,cnjus eventos nihil novi atlaturusefty 
/. cum heres f fc. qui en parte , lupr. b. tit. Aliud dicendum eft in ftipuUtioni- 
bus 6c promilGotiibus inter vivos , ex ftiptriatione in diem agi non poteit prius- 
quam dies ftipulationis exftiterit . Licet certum fit ftipulatiooem implen non pof- 

eod. tit. qqjj n on quafi heres, Ted qaafi filius patrotri, enetrs r a fiberto paterao air 

O velit > & quafi alimeora petat , »ou videtur fe immifcere bonis patent's t 
ex hoc I. quia non (acit ut heres t fed ut filius patroni : ins patronaeus transir 
ad liberos : paternos libertos re£e videmur dicere noftros libertos ; /. licet 58. 
§. paternos , de V. S. Egemi patrono- debenmr aKmenra a libenis ; /. ft qw 
a liberie, $. alimenta r %. dt alimentit T de liber, agnefcend. Pro herede gererc 
non videtur , qui aliquid fecit , non quafi heres , led quafi patron us vei patro- 
ni filius y /. pre herede , §. f 1. verf feroos , C §. ft quid,, fupr. b. ut. 

L. 74. t hr pr. & $. r. 

HEres inffitufus fub condition? dandi quinque , fi adierit heredirarem , puv 
tans fe decern dare juflum f fi decern dederit , adeundo fiet heres , quia 
pars eft ia toto y /. fi quit cum , ht print, de exceptione rei judical, id eft 
majori fummx mraor ureft y /. quotient r j. dt hertd. inflit. I. diem prefer' 
re, §. ft pluret, de recept.qui arbttr. I. qui quart am t dr /eyar. 1. /. 1. §. fi fit- 
pulanti . de V. 0. I. cum furti , de in lit. furand. At fr adierit hereditatem 
putans le juflum dare quinque , cum decern dare iuffus fit , qoinqoe dando non 
implet conditionems eriam pro parte , quantum ad hoc ut pro pane fiat he- 
re? , quia conditio eft indivtdu* r conditio Ccindi non poteft T id eft pro pane 
knpleri ,• /. rut fundus , infir. de nndit. & demonflrat. I. fi nm fortem , %. pen. 
de conditl. indebit. Quinque dando, tnquam, non hnplet condinonem , fed ad 
aliquid proficit , ut fi aha quinque det , alionim quinque darione impleatur 
conditio : conditio dandi decern vel quinque non* poteft impleri pro parte , fed 
folutio pro pane prodeft , nt foluro reliquo conditio rmptearur , id eft folu- 
tio per panes facta , in totum varer ad tmptendam condirionem ; /. 3. §• yS 
decent , infr. dr flatutibcr. Alias folutio partis- non liberat debitorem y /• octet- 
pant, C. de ufut. I. f cbfignation* , C dt felut. 

|. qui bona fide, f §. fimilit eft , 

Iber homo bona fide ferviens heres inflitnrus, fi quafi juflu domini,id eft 
juffu ejus cut bona fide frrvit , adierit beicdkafem , nou obligator , id eft 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HEREDIT. i 7J 

SOU adquirit hereditatcm quafi domino , ut hie , & I. liber borne , /. homo li- 
ber , infir. di adqu'tr. rer. domin. I. liber homo , de bered. inftit. quia errans id 
eft per errorem purans fe fervum , cum fit liber , adiit hereditatem ,• /. qui in 
alien* , i . Celfat , fnpr. h. tit. Idem dicendum eft fi ftatuliber , id eft fervus 
roanumiflus fub conditione , heres fit inftitutus , & juffu domini adierk heredi- 
ratem, non obligatur, id eft adeundo non obiigatur hereditati & non adquirit 
hereditatcm domino, quia errans adiic putaas fe fervum ,cum jam eflet liber, 
couditiooe expleta. 

de eo . 

STatuliber, id ell fervus manumiflus fub conditione heres inftitorus ab aliquo, 
qui dubitat , an libertas ei ex teihunento obrigerir , cum nefciat conditio- 
nem libertati? exftitifle , vel hereditatcm aoitam , ( fi cui libertas retina fit pu- 
re tcftamcnto, non debetur priusquam adita fit hereditas/ /. 2. §. 1. /. fiatu- 
liberum , §. ult. de ftatuliber. I. Julianus H6. de condit. & demonflr. I. f mnic. 
iibertatibut , C. de eeduc tollenj. ) an adeundo (it heres, id eft an adeun- 
fibi adquirat hereditatem? Ratio dubirandi effe videbatur , quod qui adit he- 
reditatem debet efle cert us de ftatu fuo ; §. pro*, fupr. h. leg. I. de ftatu, fupr. 

J mi ttftam. fat. fed tamen ex fententia J uliani fit heres , quia non erravit , fed 
ubitavit, an eflet liber. Qui dubitat magis videtur fcirc , quam nefcire, qui 
dubitat non tgnorat omnino . Dubitans dinert ab errante / d. I. de ftatu , qui 
crrat noo ha bet animum adeundi : qui dubitat habet animum non certum . 

L. 75. 

HE res fcriptus ex femifle per er r orem petit bonorum polTeffionem ex qua- 
drante , qtuerirur, an nihil actum fit , an vero perinde lit ac fi bono- 
rum pofTeflkmem periiflet, non fa«fta m en t tone quadrantis ? Marcellus ref pan- 
dit , nihil magis actum efle , quam cum heres fcriptus ex femifle per errorem 
adiit hercditatem ex qua drante . Heres inftitutus ex majori parte , qui per er- 
rorem putavit fe inftitutum ex minori, ex minori parte adeundo nihil agit, id 
eft non adquirit hereditatcm in totum, vel pro parte, quia non habet animum 
adeundi , non videtur confentire qui errat ; I. fi per errorem , fupr. de jurisdift. 
Neque pugnat /. f ft tx affe , fupr. h. tit. fi heres ex afle deftioaverit , id eft 
pro pofi turn habuerit , aVlire hercditatem ex prte , puta ex femifle vel quadran- 
te ? videtur in aflem pro herede gefMe , quia heres fcriptus non ignorabat fe 
fcriptum ex afle , & deftinando adire hercditatem ex parte , nihilominus fit he- 
res in aflcm . quia propofitum adeuntis non mutat naturam aflus . Hereditas 
non poteft win ^wo parte , pro parte repudiari ,• /. 2. fupr. h. tit. Immo pro- 
pofitum feu intentio adeuntis regulatur ex natura ipfius afrus , & heres fcriptus 
ex afle , licet deftinaverit adire ex parte , videtur fecundum jus commune vcl- 
le adire in totum , prout debet iacere . Sic error jubentis adire hercditatem 
vitiat aditionem, puta fi pater mandavcrit filio , quafi ex afle inftituto adire 
hereditatem , & inveniatur ex parte inftitutus , non videtur juflu paths adiiffe 
/. fi quit mibi bona , %. fed fi man davit , fupr. h. tit. 

L. 76. 

T TEres inftitutus ex fextante fub conditione , idemque fubfttturas Titio er> 
JTX heredi , Titio omitteme feu repudiante partem fuam , ex fubftitutione 
adiit hereditatem , demde exiltente conditione fextantis , quzritur , an necefle 
ha beat hereditatcm adire ex fextante , ne fcxtantem amittat? Refpoodet Javo- 
lcnus, nihil intereflc utrum ex inftitutione f an ex fubftitutione prius adjcm , 



, 74 AD TITULUM 

com utroque cafu ana aditio fufBciat, ex imt. h. lag. quia teftamenrum poteft 
incipere a fecundo gradu feu fubftituto ; /. quamdiu 69. fupr. h.' tit. Et fi fub 
conditione inftitutus ex parte , idemque fubftirutos coheredi , prius adierit ex 
fubttiturione , conditione exiltente , pan inftitutionis coaditionalis ei adcrefctt 
propter primam aditioaem , noo tarn jure adcrefcendi , quam ;ure aon decre- 
tccndi » quia hews inftitutus ex parte , idemque fubftitutus cohertdi , non poteft 
tmam partem adire , aliam repudiare ,- I. 1. & a. fupr. b. tit. J. Ji Joint , 
infr. b. tit. I. qui Jam, C. de fur. detiber. 

$. item fi t tu. 

HE res inftitutus ex fextante datis eoheredibus Titio & Seio, idemque fub. 
fttratus Titio ex parte, fi partem id eft fcxtaotem , ex quo inftitutus 
eft, omiferit, Titio repudiante partem fuam , noo prohibetur ex fubftitutionc 
Titianz partis panem agnofcere. Qui inttitutioaem repudiavit, poteft fufaftirtw 
tionem vulgarem vel pupillarem agnofcere ; I. qutfitum , /. fu/iemms , fopr. 
h. tit. I. fi filius , de vulgar. tT pupitlar. Hercs inftitutus ex aiTe oon pot- 
eft partem adire , partem repudiare . 



JL 77. 

Ad hanc /. di&um eft fupr. /. 70. h, tit. 

L. 7 «. 

DUo fratres habebant bona communia, alter eonim inteftatus deceftlt fine 
liberis: frater, qui fupererat, cum nollet ei hcres effe, confulebar ,num 
ob earn rem , quod fciens fratrem mortuum communibus ufus eflet , htredi ra- 
ti fc alligaflct / Refpondit Pomponius , nou adftringi herediate ob ufum re- 
rum communium, nifi ammo & confilio heredis ufus eflet : itaque cavere de- 
bet , ne qua in re plus fua parte dominationem interponat , id eft ne pro do- 
mino & herede fir gerat , ultra partem fuam . Pro berede gene re non videtur , 
qui quid facit quad alio jure domuius; /. pro bestdt, fupr. h. tit. tit focim ia 
re com muni, & ideo cavere debet , ne in re communi agat ut domic us ultra 
partem fuam , alias adire videtur : in dubio foci us in re communi magis prx- 
fumitur jure fuo uti , qtiam jure heredis ; /. merito , fupr. pr* fit. 

X. 79- 

S^VUicquid filiusf. vel fcrvus adquirit, id adquirit patri vel domino / /. adqui- 
V^f runtur , I. cs que , infr. dt adqutr. W- domiv. IJeoque quidquid per fi- 
liumf. vel fervum adquiriiur , patri vel domino confcrtim adquiritur, ita 
ut ne momento quidem fubliftat in perfona filii vel fervi , ex h. L Ratio eft , 
quia filiusf. vel fcrvus perfonam & ftarum non habet ; /. 3. & 4. fupr. dt tap. 
minus. & confequenter non poteft adquirere fibi ipfi : verum adeundo ftatim 
adquiret patri vel domino, quia aditio eft aftus fegitimus, cujus efleflus nul- 
la mora fuspendi poteft ,-/. actus , dt R.J. Hoc inrereft inter utrumque, quod 
quidquid fcrvus adquirit , adquiritur domino , etiam ignoranri & invito ,• I. etiam 
ttroittsy dt adquir. rer.dam.L firms vetante y de V.O. Quod vero per filiumf. 
adquiritur, id adquiritur patri , etiam ignoranti , non invito/ /. fdiutf. fupr. 
qui ttfl. fat. I. 1. fi a parent, quis manumiff. I. qui homtntm , §. quiJam , da 



filut. Quod per filiumf. adquiritur, patri adquiritur ftatim, ita ut ne momen- 
to quidem ha:rcat in perfona filii » quia pater adquirit fibi per filium audo fa- 

tio 



Digitized by Google 



DE AD Q.UIREND. HEREDIT. 175 

&o tt mioifterio filii . Natunliter vix poteft concipi, filium fibi adquirtre, ut 
per ejus man us res perveniat ad parrem , quia aliquo momeuto re fideat in per. 
ibna filii ; /. fed interim . §. idem Mont 1 1 us , fupr. de donat. inter tvr. Cr 
uxvr. Adquifitio enim prxmpponit traditionem & pofleirionem filii , que non 
poteft intelligi fine mora aucujus fparii tern pons . Scd fictione juris quod filiusf. 
adqui(it t confeftim patri adquiritur , ira ut ne memento quidem refideat in 
perfooa filii , quia magis viderur pater adqwrere per filium , quam filius ipfe 
fibi adqoirat , ut res transeat ad patrem . Hliusf. patri , in cuius poteftate ell , 
ufunifructum adquirit , fed fingulare eft, quod ufusfruclus per filium patri quae- 
fitus , morte vet capitis deminutione patris non extmguitur , fed pod mortem , 
vel calamitatem patris remanet apud filium etiam 11 a patre he res inltiturus 
non fit , quia ufusfruclus videtur ab initio reli&us , magis contemplatione filii , 
quam patris ,• /. ult. C. de ufufruB. plerumque enim ufusfruclus bonorum ali- 
mcntorum vice reliuquitur; /. pen. $. 1. infr. de aliment, legat. 



L. 80. t in f' & §. idem puto. 

HE res inftitutus ex afle noa poteft partem hereditatis agnofcere , partem 
repudiate ; /. 1. & 2. fupr. h. tit. ne teftatorem pro parte teftatum , 
pro parte inteftatum faciat ;l. jus mfirum , de R. J. Nec licet eidem parti m 
comprobare judicium defunai , partim evertere ; /. 7. de bon. libert. I. is qui, 
dt vulgar. & tupUlar. I. unic. %. bis ita , C. de cadut. tollend. Solus hcres 
ex pluribus inftitutus non poteft imam parrem omittere , aliam agnolcere , five 
in quibusdam fubfhtutum habeat , five non . Ratio dubitandi erat , quod ubi 
inftitutus ex pluribus partrbus habet fubftitutum, poteft partem omittere, quia 
eo repudiante partem , locus fit fubftituto , & tunc pro parte teftarus pro par. 
te inteftatus decedere non poteft: led etiam hoc cafu inftitutus ex pluribus par- 
tibus non poteft partem agnofcere , parrem repudiare , quia judicium defunfti 
non poteft partim comprooari , partim event . Sic Br. inftitutus ex pluribus par. 
tibus adieclrs coheredibus non poteft partem omittere > partem agnofcere , quia 
adeundo utram portionem 6mnes adquirit : aditio hereditatis eft individua , ft 
tamen detam fit , quia heres fcriptus non poteft adire vel repudiare heredira- 
tem nondum delatam / /. nee is, $. ult. fupr. h. tit. I. 1. $. ftientiam , dt 
honor, poffejf. ftc. tab. 

%. item ft fervut . 

SI Icrvus heres inftitutus ex pane pure, ex parte fub conditione dam cohe. 
rede , jutTu domini adierit ex pura inftitutione , deinde eo manumuTo con- 
ditio alterius portionis extiterit . non domino adquiritur ilia portio , led (er- 
ic, omnia enim paria , id eft in eodem ftatu , 



comitatur, cum libenate 
w debent in id tempus, quo alterius portionis conditio exiftat . ut ad- 
ei , id eft domino , cui prior portio adquifita eft : m dtspolitionibus 
enim condmonalibus fpeciitur tampus exiftentis cooditionis ,• /. turn peter , J. 
bereditatem ftfius , de leg**. 2. /. intenidit , /. earn qui pop a per turn , dt con- 
dit. Cr demon ftr at. Et fi iervus heres inftitutus ex pane pure , ex pane fub 
conditione, adhuc in poteftate fit , id eft noa fit mannmifTus tempore exiftentis 
cooditionis , iterum adire debet porrionem coiKurionalem juffu domini , ad hoc 
ut ilia portio arque adquiratur domino • Et quod dicitur, femel adeundam be- 
reditatem, in ejusdem perfona locum habet , ubi liber homo inftitutus panim 
pure, panim fub conditione, qui fi adeat ex inftitutione pura, & poftea conditio 
alterius portionis extiterit , conditionalts ponio et adquiritur fine nova aditione, 
quia heres inftitutus ex plunbus wnibus adeuado unam , omnes fibi adquirit , 
fupr. f *.!.*./. bob cum per aiitun adquirenda eft hcredius , puu pet filium 



, 7< j AD TITULUM 

vel fervum ,qui in poteftate eft , hoc cafu fervus inftitutus er parte pure ,«x parte 
fub conditione , qui adiit ex pura inftitutione , exifiente conditione debet iterura 
adire juflu domini , ut ei adquirat partem conditionalem . Quia ubi hews exi- 
ftit per alium ex parte pure, ex parte fub conditione , diverfae parte* hereditatis 
habentur , pro diverfis hereditatibus , & in urrisque partibus fua adirione opus eft: 
ted ubi liber homo inftitutus eft ex parte pure , ex parte fub conditiooe f qui 
adit, adeundo ex parte, videtur adire in tommy /. fi tx affi , fupr. h. tit. Er 
ideo adita hereditate ex parte pura , exiftente conditione portionis alterius noa 
eft opus nova aditione , quia una eft hereditas , quae feme! adeunda eft, una 
aditio fufficit ad adquircnJas fmgulas partes herelitaxis . 

L. 3i. 

TItius heres inftitutus ex parte , idtmque fubftitutus Seio coheredi , adiit he- 
reditatem ex fua inftitutione, poftea repudiante Seio, pars repuiiantis ei 
adquiritur jure fubftitutionis , fine alia aditione , quia adeundo unam portionem 
omnes adquirit y /• fi folus , §. idem puto , fupr. h. tit. & hoc eft quod ait 
Ulpiau. in hue I. totiens videri inftitutum ctiim in caufa id eft ex caulk fub- 
ftitutionis adiiflie , quoties adquirere fibi poteft , id eft quoties adquirere potuit 
delatam fibi hereditatem , quoties ei dum vivit hereditas delata fuit ex caufa 
fubftitutionis , quia adeundo unam portionem , omnes adquifivity d. I. ft folur t 
§. idem puto. Sed fi adita fua portkme decelfcrit ante exiftentem conditioner^ 
ad hcredem non trausfert fubftitutionem , id eft partem hereditatis, qua? ei ob- 
venit ex fubftitutione , quia fubftitutio nondum aetata non transmittitor ad he- 
redem heredts / /. ft tx pluribut , infr. dt fuit & Ugitim. I. qui libtrit , §. 
ult. dt vulgar. & pupiilar. quod fubftitutio nondum delata non fit in bonis / 
/. fubftitutio , de adquir. nr. dom'm. Si heres inftitutus ex parte , adita parte 
fua decedent, pofiea repudiante coherede partem fuam , pars repudianris ad- 
crefcit hercdi coheredis. Jus adcrefcendi transmittitur ad heredem,quia ins ad- 
crefcendi eft reale, portio porticmi adcrefcit ; d. I. fi ex pluribut , /. her fcri- 
ptura , §. tilt, dt cvndit. & demmftrat. Jus fubftitutionis , fpes fubftitutionis 
nondum delator non transmittitur ad heredem , quia in boms noftris non eft 
priusquam conditio exftiterit , nifi fit inter defcendentes ,• /. unie. C de hit qui 
ante eptrt. tebul. gloff. in I. is cut , de oblig. & aft. Igitur fi heres inftitutus 
ex parte, idemque fubftitutus coheredi adita hereditate ex parte fua deceflerit 
antcquam coheres repudiaret portionem fuam, ad heredem non transfert fubfti- 
tutionem , id eft fpem fubftitutionis , qnatenus fubftitutio eft , feu jure fubfti- 
tutionis , fed transmittit jus adcrefcendi ; d. I. fi tx pluribtu , /. qui patri , 
fupr. b. tit. 

I. 8s. 

LEge CT Papia oxlibes nihil ex teftamento capere poflunt, orbi fo- 
lidum capere non poflunt , id eft non nifi partem feu dimidiam , cujus 
rei veftigium exftat in I. tdiftt , ult. infr. dt jur. fife. 1. 6. dt vulgar. & 
pupiilar. I. in tempus , /. qui mm mil it that , $. ult. dt bend. tuft. Si fervus 
ejus, qui per /. Juliam & Papiam capere non poteft, ut fumat inferiptio le- 
gis , qux eft Terentii Clemen tis ad legem Juliam Papiam ; fi fervus , inquam , 



ejus , qui per legem Juliam <*r Papiam capere non poteft , heres inftitutus , 
& antequam jumi domini adiret hereditatem , manumilTus alienarusve fit , & 
nihil in fraudem legis faftum fit , id eft ita ut non fit manumiflTus , vel alie- 
natus in fraudem /■ Julia <5* Papia y Be ipfe adraittitur ad hereditatem , id eft 
adeundo fibi adquiret hereditatem, nec ea fit caduca feu fifco vindicatur ex le- 
ge Julia & Papia , pet qaam fi quid teftamento rolictum fit ei , qui capere 



Digitized by Google 



DE ADQ.UIREN D. HEREDIT. 177 

Don noted » fit caducum & fifco vindicator , ex Ul piano libr. regui. tit. t 17. 
Sic oc fi filiusf. fares in (h tutus fit, & priusquara adiret hereditatem fui juris fa- 
fltas fit morte patris vel emancipatione, arbkrio fuo fibi adquiret hereditatem 
I. non efl dubium , C. if /»r. deliberandi quia fufficit ut hem fit capax tem- 
pore aditiaik. Capacitas fpe&atur maxime tempore aditc heredkatis ; l.fi eht- 
num , §. 1. fupr. dt bend, infiitueud. Sed fi fervus ejus, qui partem , puta di- 
midiam, capere noo poteft, keres inftituatur, idem dicendum , nihil enim in- 
tereft, an quaratur de univetfo, an de portione , quam capere nan pofiir do- 
minus ejus , cai reliclum , quia utroque cafu fi fervus manumiftus fit amequam 
« non in fraudem legis Julia & Papia , id eft non eo animo , ut fraus 
1 legi Julia O Papia, ipfe admittetur ad hereditatem fuo jure, net here* 
fit caduca , id eft fifco non viudicatur in totum vel pro parte. 

SI quls totam nereditatem , ant partem , ex qua inrtirutus eft , tacite rogatus 
(it reft i mere , incapaci fc. nihil ei debet adcrefcere de parte repudiantts , 
a]uia rem non videtur Habere , ut definitur in bad. Qtii taciram fidem accom- 
modavk teftatori, fe incapaci reftkuturum , velut indignus amtttit jus adcre- 
fcendi , quia pro non inftkuto habetur: ei , qui tacite rogatus eft velut indi- 
gno, eripkur ncredkas, 6t fifco vindicator ; /. in fraudem , infr. de bit qua mt 
tnditn. I. ?. §. cum ex caufa y dt /ur. fife. Seats heres inftkutus ex parte & 
fubftkutus Alio knpuberi , fi tacitam fidem accommodaverk teftatori, fe incapaci 
reftituturum partem iaftitutionis , non definit heres effe, licet fifcus ei velut m- 
digno aufetat portionem hereditatis . Hk igitur noo amittit fubftkutionem pu- 
pillanem pro ea pane, ex qua inftkutus eft , fark enim puuitus eft in eo, in 
quo detiquit contra leges ; /. «r fatto , $. ult. fupr. de vulgar, & pupiller* 
Qui tacite rogatus eft. facilius asnktit jus adcrefceudi , quam uibftitutionem , 
quia jus adcrefcendi eft realc , portio repudiantis aderefcit ret., non perfona* t 
atque ita non aderefcit ei, cui velut indtgno erepta eft hereditas & fifco viru 
dicata . At fubftitutio fequttur perfonam , nec tollitur ei , qui amifit commo- 
dum inftkutionis , ob fidem tacite adcommodatam teftatori, fatk enim punkus 
eft in eo, in quo cotrunifit contra leges caducaxias. 

£.84. 

QI filius emancipatus vel extratiens heres inftiwros fit ventre prafterito, id eft 
O po!thumo prctcrito 4 quamdiu teftametituoi rumpi poteft , fi nafcatur poft- 
humus , per querelam inoinciofi, qua; datur poithumo pnrteritoy/. pc/l humus t 
fupr. de inoffu. ttjlam. vel petita booorum pofleffione contra tabuLts , qua: 
datur liberis prartoritk etiam pofthumis ,• /. 1. idem Cr in p»fthume y infi.de 
boner, peffeff. «mtr. tabul. non poteft adire hereditatem ex teftamento, & hoc 
fi mulier fuerk prxgoaus ; /. 4. §. ult. & fee. de lienor. pofleff. tentr. tab. Sed 
fi mulier non fuerk pra-gntns , & interim dum id incertum eft fuus decefTerir. 
parri ipfi heres fuifle intelligitur : emancipatus ant extra neus non aiiter poteft 
adire nereditatem , quam fctent certusque mulierem not) effe pntgnantem : fed 
fi mulier fuerk pra*gnans, & interim luus vel emancipatus deceflerit , iniquura 
videtur, nihil eos transmitter ad h erodes fuos ,& ideo decreto eis fuceurritur, 
id eft a prctore eis datur bonorum porTefTio, quia alterutro cafu , id eft utro- 
que cafu five pofthumus nafcatur , five polihutnus non nafcatur , omnimodo 
rem habkuri funt , ut dkputatur in bat 1. Filins emancipatus vel extraneut 
teres inftitutus pofthumo praterito , interim dum pofthumus eft in utero non 
pott ft adire hereditatem ex teftamento, quia in eo eft. ut rumpatur ceftamen- 
Vlll.Vel.il. Z 



*7t ADTITULUM 

turn fi nafcatur pofthumus : at qui adit herediratem cermt efle debet, quo 'jvrt 
fibi deferarur heredita? / /. fi it , «d futm, fupr. neque idem adire poteit here* 
ditarem ab intertato, quia nondum ei delata e,t heredita* ab imeitato qoamdiu pen- 
dct cauta teiramcnti , quod poteft valere non naro potihumo. Heredi tas non defer- 
Cur ab inteftato quamJmex teltamento adiri poteft il.quamdim^dt R.J J. amafuam, 
Cuommtm. da Jucctff. Idem nondum nato polthumo pnrterito noii poteft peters 
bonorum pofleffiooem fecundum vel contra tabula;,- /. cum faidam t \.fuod d#- 
titur , tf %. fmrn , fupr. b, tit. Pugnat /. jt fxlius , lupr. it hbtr. & vejih. 
nbi fi Alius heres infiitutus , nutlo cohered* vel fubitiiuro dato , poimumo 
pra-rento, interim moriatur non nato polthumo , tunc , quia eo rem pore, quo ia 
montur, ei eventu eenum ett , neminem ex eo teiramenio heredem fore parri, 
heres exiitit ab inteftato: ergo non induct beneficio pra-toris, cum jure civili 
heres exiftat : fed jure pnrtorio , ad quod fpecrat hsc Itx , in fuo vel emanci- 
pato maxime neceflarium ett docretum , ut ei a prartore detur bonorum poilef- 
uo contra tabula* t interim non nato poflbumo prarterito ; Cujac 3. at>f. at. 

X. 95. 

SI heres fori pros > metos caufa , five per metum adeat heredititem , quia is. 
virus heres exi fit, datur ei ablhnendi facultas, tx bac I. Qui metu coa- 
tfrus adiit hereditatem heres eflkttur , qi»a quamvH fi liherum etTet nollef , 
tam en coa&us voluir : coaAa voluntas voluntas eft ; /. ji fgttt ngvut , lupr. 
da rit. nnptiar. fed noted abmnere beneficio prsrtoris , per reftitutiooem itt 
integrum adverfus adiriooem / /. fi mulier , s). ji metu 5. fupr. aued mttxtnf. 
Sed fi metu coa&us fallens id eft fimulan* adierrt herednatem , five fiber fit , 
heres non fit \ five fervus , dominum heredem non fach ,- /. tut in aiitnt , 
u4t. fupr. /;. tit. quia aditio non valet absque volantate : fimulata voluntas 
voluntas non eft. Invitus nemo compellitur adire hereditatem ; /. mt tmett , 
C. it dtltbtrand. 

L 96. 

Fknnonius Avttus , id nomert getrtilitiurn fenatoriT fanvliT RomanT, ex 
qua proenatus fertur Avitus Auguitus , quern tmum e fenatoribus lecrurrt 
ait Greaor. Tur. libr. 2. ettp.it. memoratur Didius A virus legarus Cxfaris in 
Germaota , rum in Britannia tub Nerone; Tacit^w*/. 1 1. (r«0^o.) C *4- ( f *r*» 
39.) idem ni fallor, qui Vibius A virus ptarfes Aquiranr*, cu us meminit Plin. 
libr.^ rap. 7. A vttus , inquam , cum in Citicia procuraret , id ett procurator!! 
Cawis officio fungeretur , atoue Ha abelfet reipub. caufa , heres inltiturus t 
pnus vita deceffit , quam fe inititotum cognofceret , quia procurator ejus , eo 
ablente reipuhlicx caufa St ignoranr« , nomine ejus petierat bonorum polfcfTio- 
nem iecundum rabulat , & priusquam Avirus bonorum poflefltonem ratam ha> 
beret vita deceffit , Ik quia bonorum pnfleffionem , quam procurator ablen- 
vis nomine fine mandaro petierat , heredes ejus raram habere non porerant , 
quia bonorum potTeffio quidem peti poteft per procurarorem , quod fi fins? 
mandaro meo bonorum pofleffio mihi petita fuerit y mibi non adquiritur prr- 
otquam rarum ha burro quod acrum eu , & fi ante ratihabiiionem deceffe- 
vo , net mihi prodcrit aenita bonorum potfeffio , quia ego ratam non habui , 
neque berrdi meo , quia ratam habere non potert . cum in heredem non 
transeat jus petendx bonorum pofleffionis ,• /. ». tdqu'mre , tnfr. dt bunor. 
fopeffl l.fi is, r«s, iufr. rat- rrm. hahrr. I. tmanripa'a , C qui admitt. ad he- 
lm, paffeff. ob earn caufam , inquam , herede<: Aviri petcbant reditu' iojjem in 
hiregrum , quam ftri£to jdre ex nerfona defuncti compete;* n*eat Pa?in : »nus 
Ma , quia deceffit intra diem adiuoaia , id clt iutra diem petendar bonorum 



Digitized by Google 



bE A D Q.TJ I R E N D. HtREDIT. 17* 

pofTeflionis , quar dies peritionis dicimr,- /. tnttr tmntt , fupr. f*i fat itd. o$g. 
tiimirum quia deceftit antequam cognofceret fe heredem effe , & dies pet en. 
da: bonorum pofletfionis , non cedit nifi feictrti t id eft a die quo frivit « po- 
tuit petere bonorum pofleflionem / L l. iiifr. tmis mi. m honor, fofftff. fen. 
met. Igitur cum decefTerit Avitus ante diem admoais , non dum ufla in ra 
aaptus act brfa furt , nollamque habnit caufam petendat reftitutionis in inte- 
grum , nalla ergo com pet ere poteft heredi refthutio in integram ex perfona 
defuncli , qui ante diem aditionis deceffit : tamen Paprniama exiftimavit , he- 
rede m humariiutis gratia in integrum reftitucndum , ut adeat, mortis conftitu- 
tione divi Pii , qua (error , cum quid am iegationia caufa Roma* eflet , & de- 
ceffit priusquam fciret fiiio delaram matris nereditarem vel bonorum pofTeiTio. 
nem , fine refpeclu (uperioris dcftmationis , id eft five intra five poft dierti 
aditionis filius decefTerit, ei reftitutionem tn integrum competere ex perfona de- 
fundi . Et hoc ex arquo & bono human iutis gratia introducrum eft , ut ait 
PapiniatiBst »»'<- hJ.'m fin. In fimili enim fpecte , fi miles ante diem aditionis 
decefTerit , heredi ejus non com petit reftiturio , ut adeat hereditatem ( ex oonftt- 
tutione Severi & Amoumi ,• L i.C it rtftit in. milit. 

%. n», 

Fllios emancipates rei perduellionis , cui liquet de nrnoceutia patris , fatpen- 
fa cognitione*, id eft ante damnation em , hereditatem quarrere , id efl 
immifcendo fe , hereditatem fibi adquhrere poteft , ex h. §. quia nihil de no- 
vo adquirit, fed jure fuo hereditatem quarrere videtur : reus capitis interim 
ante ferrtenriam prilHnos honores non amittit , novos honores petere prohibe- 
**r „• L rear, dt mmttr. C hnm. t. unit, C. dt nit pojhltt, Mr. 10. 

L 87. 

HOc diftat funs heres ab exTraneo , quod fuus heres ftarim ipfo jure he* 
res exrftif , fine aclu aditionis , vel pro herede geftionis : extraneus fit 
bcres adirione , vel pro herede geftione : & fuus heres non dicirur adire , fed 
fe immifcere boms , non repudiare , fed fe abftinere : & firus heres eo pafto 
fine actu videtur fe immifcere , quo extraneus adire, vel pro herede gerere : 
& quod in extraneo eft aditio vel pro herede geftio , in fuo eft immixtio vet 
agnitio ; I. tf fi quit , t). fleritjut^ dt religiof. O" fumpu funtr. Et hoc eft 
quod ait Papmianus in hot I. eum bonis parris fe knrrrifcere , qui remoro fa. 
miliar vinculo, ( id eft fuhlata patria poteftate , morre patris \*el emancipatio- 
ne , qua: poteft as dkitur familnr vinculum , quia liben vinculo parris pote- 
ftatis inter fe cohrrem , & pro una eademque perfona habentur ; /. frsttr , 
dt eondiH. indtih. or vinculo patria: potelraris liberi m familia tenentury/.K/r. 
fupr. dt cop. minttt. J. pronuntittio , §. 1 infr. dt V. S. ) qui , inquam , re- 
moro familia: vinculo pro herede gerere videtur , id eft qnibus modis fuus he- 
res videtur fe immifcere , extraneus , puta emancipate , videtur pro herede ge- 
rere , & ideo filius, qui fundum patemum poflidet ignorans, non videtur fe 
mile ere bonis patris, non videtur mutafte confilium abftinendi fe bonis pater- 
nis. nihil nocet error exi.'limanti maternum efle, quod erat patemum ; I. cum 
falfa , C. dt jnr. & fsB. ignorant. Aliquando tamen filius videtur fe im- 
miicuifTe bonis parernrs, eo facto , qno exrraneus non videtur (e pro herede 
geififfe. Ut fi nlius fervum oaternum manumifent, videtur fe mifcuiffe pater- 
nsf hcreditatiy /. /*/mvkt, §. ft ftrvum , fupr. h. tit. Si veto extraneus non- 
dum adira hercditate fervum hereditarium manumiferir wpon videtur fe pro 
herede gefluTe , quia nondum betes fervum nuJio jure nffnumint : /. t 1. 
C. itjur. dtlibtrand. Z ij 



,8o AD TITULUM 

i pmpUlit. 

pupillus damnofam herediratem adierit , poteft iWlwere- ettri relHtnrio* 
oera in integrum ,* /. impuberibut , /. neceffariit , fupr. A.m. & abllnicndo 
libcratur oneribus hereditaria t a bac Ld.l. impubtribmt , A necejjariit , fepr. 
A. fir. Sed fi pupillus poft aditionem femel abftinuerit ,. actieoes ,. quas habebar, 
& quar aditione hercdiratis confufir funr , reftiruuntur > ex A#r /. quia effe- 
ftus abfteutionis , quae fit ipfo jute , hie eft , ut res it» ea cauta fit , ac fi non 
adita fuiflet hereditas. Sic reftkuta hereditate ex Trebelliano, actiones, & 
iervitutes , qux aditione confudr erant , reftituuntur & redmtegraotur j i. de- 
bitor , in prim. I. p btrts 73. infr. td Trtbtll. 

£. 88. 

r^Uo funt modi adquirvnic hereditatis in extranet* heredibtri , adlri<r, 8c 
/pro herede geftio five grritio . Aditio hereditatis fit nuia voluntate . (p- 
ne faao aliquo , folo animo ,• §. tdt. infl. dt btrtd. qutlh. & differ. I. fi 
mvia , C de fur dtliber. id eft qmbmcumque verbis declaret } fe velle efle he- 
re<Vm . Pro herede geflio requirit fa£him & animum . Pro nertde gerere vi- 
detur, qui aliqtxd facit quafi heres id eft animo heredby /. pra htrrde , fupr. 
b. tit. §. mlt. de hered. qua!. & different. Et quod Paul us ait in bac I. gere- 
re pro herede eum , out animo agnoicit fucceificmem , licet nihil artingat he- 
rcditarium, id eft de hereditate, de corportbus hereditariis, non Temper focum 
habet , fed eft limirandum , ex /. fi a nit ntrtntns T $. inter J urn T fnnr. b. t'a. 
qui eft etiam Pauli. Interdum folum animam he r edem obftringeve hered*. 
tari , fi re non hereditaria quafi heres ufus fit . Interdum pro herede geftio 
hoc commune habet cum aditione , ^ood fiat folo animo nuda voluntate , fine 
alia prehenfione re rum hered itatis , quod oftenditur duohus exemr»li<. Prius eft, 
fi heres domum pignori dacam retineat , id eft poftldvat quafi heredrrariam ? 
cuius pofleflio qualis qualis eft in hereditate . Pro herede gerere videtur , qui 
pignus transfert, id eft piguoris porTeflkmem in creditorem ; /. cum <Jr fonts y 
\. 1. dt pigntr. aft. I. per Jervum , dt tiLptir. nr. dem'm. Sed qua? penes 
creditorem eft pofleflio ptgnori* non eft civilis , led natoralis r (en corporalis 
tantum ,• /. y §. *//. ad txhibtnd. I. debitor, §. ult. de pigntr. aft. Ideo pof- 
leflio pignora inventi in hereditate qualis qualis dicitur , quia eft fragtlior, 
quam poueftio corporalis , facile amittitur , ftarim atque res abik a poteftate 
noftra : pofieflio civilis facilius retinetur , quia retinerur folo anhrto. Tamcn 
poftefllo pignori? qualis qualis fit, id eft ettam fi non habeat eandem vim ac 
civilis , prodeft ad hoc , ut heres , fi rem ptgnoh daram ficut hereditartam rr- 
tiueat, pro herede gefluTe videarur. Secundum eft, fi heres rem alienam,rem 
lion herediuriam , per errorem ut hereditariam polfideat ,.pro hereie geffinip vi- 
detur : pro herede gerere videtur , qui rem non hereditariam per errorem ut 
hereditariam poffid«,quia pro herede geftio interdum fit fote ammo & opinio- 
oe magis, quam re & veriute / /. fi ouis extrantus , $. interdum , (upr.b.tit. 

L. 80. 

QI pupil I us fine tutoris anfloritate adterit herdrtarem pot eft fir abfttnertr ct- 
iJ tra rcftitutioncm in integrum, quia nulla ett aditio , & tali aditione non 
ebligatur hereditati ,• /. inttubtnbut , /. nnefltriis, I. t turn bv>iis , §. pupil- 
iis > fupr. k. tit. Quod fi rupillus damnofam hercdiratem adierit ttttore auclore, 
pot.'ft le abftincre ; nimirum per tejlitutionem in integrum btneficio 




Digitized by Google 



DE ADQ.UIREND. HEREDIT, iXt 

&. fi fe abftineat, fuccurrendum eft non modo pupillo , fed & fidejuflbribus 
ab co datis , It ex hereditario contraitu conveniamur , fi dati fint propter x% 
alienum defun£K . Si minor abftentus fit per reltitutionem in integrum , refti- 
tutio, q«Lc proielt minori, prodeit fidc|ulTori . Exceptio doti , qtu pcodeit mtnori 
Circumvento , prodeft fideiuilbri; /. *) exceptiouet, iufr. de except. /. minor , dt 
procUrat. quia creditor, qui fidejufforem accepit a pupillo , fcivit pupiltwn & 
fidejuflbres ab eo datos obligari ob as alietuim deiuncii . Alias relhtutio mi- 
nora iion prodeft fidejuflbri, ubi creditor, qui contraxit cum minore, elegit fi- 
dem fidejulibris , non alias conrraclurus cum minore ; /. in taufa , dt miuo- 
tib. /. I. C dt jidtjuflor. minor. 

L. 90* 

TTFreditas per procuratorem adiri non pot eft, & not eft quod fcribir Pao- 
I X cum Icribir, per curatorem hereditarem adquiri non pof- 

ie : procurator enim privati etiam curator dkitur , ut procurator fifci r vel 
Cafaris ; /. a. fupr. de offlc. procur. Cafar. I. coftm , §. I. infr. de publican. 
& curatorem bit non alium intelligi , quam procuratorem , argumento eft , 
quod variat leclio , & pro quo pandeitar Florentine babent per curatorem , 
vulgati codices legunt per procuratorem . Hereditas per procuratorem adiri non 
poteft , quia hereditatis aditio eft aclis legitimus , qui per procuratorem expe- 
diri non poteft ; /. aQus legithmi , de R. ]. bonorum poffeffio per procurato- 
rem peti poteft ; /. fi quit a/icui , fupr. b. tit. I. t par tutorem , /. fervo in. + Mac I. 
vi», $. Ji pupillo , infr. ad Trebell. I. 3. $. edquirm, de honor, poffeff. I. fi defiJeratur . 
mar it us , C. mandat. I. bonorum 5. C. qui admttt. ad bonor. poffeff. I. *) ft cu- Addc /. 86. 
ratorem , C. de integr. re/lit. minor, quia bonorum pofleflio non eft aclus le- b. tit. I. 7. 
primus, id eft juris civile, fed pra*torii , eft aftus minus fdemnis , qui per rat. rem. ba- 
e , vel per alium expediri poteft . Hereditas , inquam , per procuratorem adi- bet. 
ri non poteft : fpeciale e.t in procurators fifci vel C*faris, at adeat hereditatem 
fifco delatam ;l. 1. $. ult. fupr. de otfic. preeurat. Cafar. I. aufertur , §. pen, 
infr. de fur. fife. Per tutorem etiam hereditas adiri non poteft , nifi pupillus 
infans dt ; d. A fervo invito , §. yi pupillo , /. potuit , C. de jur. deliber. cer- 
te tutore auflore pupillus reCTe fibi hereditatem adquirit /. pupillus , fupr. h. 
tit. Ideoque tutorem habenri ft provocet , fpecialis tutor datur ad adeundam he. 
reflbiatem y /. impuberi , infr. de tutor, dat. I. cum in una can fa , t). tutor, infr. 
de apptllat. Aliud eft tutore auclore , aliud per tutorem adiri hereditatem : cum 
enim pupillus adit tutore auclore , ipl'e pupillus adit , & aditionis folerrmia 
peragit , adhibrta tantum aucloritate tutoris : at cum aditio fit per tutorem , 
jpfe tutor adit , & folemnia aditionis explicat nomine pupilli • Idem eft in cu- 
rator? , quod in tutore , ut facile probatur ex Dat I. fi ma lis accipcre de cu- 
more minora ; Cujac 1. obf. 34. 

J. 1. 

SI nepos ex fijio juffu avi , patris,qui de caflreiifi pecutio teftatus eft, (quod 
ei l'cuit,quia flliusf. in caftrenfi peculio pro patref. habetur;/. 2. fupr. ad 
Maced.l.i.Cr l.dt eaflrenf. pecul.l.t filiusf. ad I. fak'd.) *tm hereditatem ,ei 
id eft avo adquirit ea,de quibus pater teftari potuerit, id eft ea,quar erant ca- 
ftrenfis peculii , quia peculium callrenfe de.iit efle caHrenfe mutatione peribnar, 
ut refpondet Paulus in hoc §. Ratio dubirandi erat , quod peculium caftrenfe 
eft proorium patrimonium filiif. ergo patre prxmortuo vi^ehatur jure peculii 
caftrenfi-. adquiri nepoti ex filb non avo : fed Paulus xiAe relpondit , nepotem 
ex fil'O avo adquirere hereditatem patcrnam , qua- confiftebat in peculio caftren- 
fi , quia mutata perfona , mutata eft caul'a bonorum , ut hie , & I. t. 1. 
Ji tx aox. ta*J. atat. 6t peculium callrenfe niorte fiiiif. de;ut efle peculium • 



Digitized by Google 



,8* AD TlTULTTM 

Sc nepos CX filio ju/Tu avi adiit non tamquam peculium caftrenft , ki (flu 
mum hereditatem patris, St adeando adquifivit avo, in cu/u* poteftate rrat . 
Eadem ratione querela inofficiofi non ha bet locum in teftamento filiif. de pe- 
culio caltrenTi vel qoafi caftrenfi , quamdiu in poteftate patris remanet , fed be- 
re locus eft (s foi juris fmSbts fir morte patris vel emancipatione , quia 
iium efle definit , & alii* rebus confunditur , id eft non e" 
fed hcrcditas patrubmilias y /. mh. C. de inojfic. tefiomu 



Lfu 

tpl filius bonis paternis fe abftinoerit , & bona venierint Tub hafta poftulanti- 
O bus creditoribus , & per fuppofitam perfonam bona paterna emerit , a cre- 
ditoribus paternis , perinde conveniri poteft , atque fi Ce immifcuiflet bonis pa- 
ternis , quia (raus prarfnmitur ex eo, quod bona emit per interpofitam perfo- 
rata . Similiter fi tutor per interpofitam perfonam rem pupilli emerit , emptio 
tiullius ell momenti , quia non bona fide videtur rem gefllfle y /. 5. §. fed fi 
per interpofttom , de sudor, tutor. Et fi creditor qooque per interpofitam per- 
fonam pignus emerit , emptio nulla eft , or creditori oblata pecunia cum ufn- 
ris, licet debitori pignus repeterey /. 10. C. de difhali. pignor. I. ult. 6. quo. 
tuor , de legot. x. /. Lucius , $. Titio , od TrtMI. I 1. C. de del. Et fi debitor 
permittente creditore pigneratkio pignus emerit per fuppofitam perfonam , crcdi- 
'ori integra eft actio pigneratitia , quafi manente jure pignoris y l.fuut , §./*per- 
jocuum , auib. mod. pig» vel b/toth. folv. Quod fi Alius , qui fe abftinuic bo- 
nis paternis , palam & bona fide przdia parema emerit a priori bus creditori- 
bus, non potelt conveniri a pofterioribus creditoribus , qui tub iisdem obliga- 
tionibus , id eft fub iisdem pignoribus , pecuniam patris crediderint ; /. 1. C. de 
rtpudiond. t vel obfi'tn. heredttat. quia pnedia hujusmodi non poflidet ut he- 
re* , fed ut extraneus quilibet , & in extranei locum fiiccefiit y /. toe 
%■ em foHo , ;n tr. de dtverf. temporal, proftript. 
■ 

L. 9 i. 



1 



Firms heres inftitorus non poteft adire hereditatem fibi delatam fine juflu 
patris , ne invitum vel ignorantem obliget an alieno hereditatis y I. qui 
in olieno , fupr. h. tit. Si nepos ex filio, qui eft in poteftate avi , adeat mater- 
Bam hereditatem , juflu patris, non avi , nihil agit , jd eft non adquieit fibi he- 
red; tar em , vel patri aut avo , ex hot I. Hodie filiusL poteft adire admrtitiam 
hereditatem fine juflu patris , quia bona adventma per filium adquiruntur pa- 
tri , quoad ufomfructum tan rum : immo & 11 filius adeat invito & contradi- 
cente patre , is amittit ufumfruclum y /. ult. \ in print. C. dt ben. quo liber. 
El ita fi nepos ex filio , qui eft in poteftate avi , mutuant prcuniam acceperit 
juflu patris , non avi , locus eft SC. Macedoniano y /. filium , od Mottdon. 

*■> 93- 

QUi adit hereditatem eertns efle debet de jure fno y /. qui hereditatem, I. 
in repudiando , fupr. b. lit. Quod fi partem ex qua ratlitutus eft ignoret, 
nihil nocet quominus pro herede genjre pofllt y /. fi quit extraneus , $. 
mh. fupr. h. tit. Sed fi filiusf. betes inftitutus fit , quia non poteft adire here- 1 
diratem fine juflu patris, joffus non valet , nifi certns fit, an ex afle , an e* 
parte, an ex inftitutione, an ex fubftitutione, an ex teftamento , an ab inte- 
ftato filius heres exiftat , ex hot I. & I. fi quit mibi bono , §. fed fi mondo- 
9" t fupr. h. tit, Multum intcreft, as per fe, an per alium adquiratur heredi- 



Digitized by Google 



DE ADQ.U1REND. HEX ED IT. i*j 

tas : fi qui* fibi adeat herediratfm, fuffiat iff emus fir fe infhtutom, nifiil no- 
eet ii ignore! ex qua pane inftitutus fit : fed fi adeat hereditatem , ut adtjuira- 
tor alii , pota patri , patris jum»s noa valet, nifi ttrtw Ik , an ex affe , an ex 
twrte heres inftitutus fit . Cum pater filk) rnandat adire hereditatem , corjofior 
at dilieentior effe debet , nt feiat qua ex pane filios mi h tut us fit , quia filiut 
non tibi , fed patri adquirit hereditatem , ita ut ne momcnto quidem adqu<nta 
moreiur in perfona filii ,* /. placet , fupr. b. tit. Sea fi liber homo heres inih- 
tums fit , poteit adire hereditatem , etiam fi ignoret qua ex parte inliitutus fir, 
8c li inftitutu. fit ex afle t agnofceata herediuiera de parte* » videtur pro he- 
tede genre ia aifexn ; /. Ji a afli , fupr. A. tit. 

I mutus. 

TjIHusf. ve! fervu* heres inftiratus , non pored adire herediratem fine juflu 
X patris wel domini / /. ji quit mibi but , <>. fuffum , fupr. b. tit. Quod 
fi pater vel dominus fit mutus , fi imelleclu uoo carcat , nuru tubere poteft' 
adiri hereditatem, ut ei per fttium vel fcrvum adquiratur hereditas. Jufftts ad. 
«mdi poteft iuterponi vel voce , vel fcripto , ut per epilrolam ; /. fi per tpi- 
flolam y fupr. b. tit. vel fi mucus pater vel dominus lit peritus litterarum , 
infius poteft prsrftari per litteras . Et hoc eft quod ait Paulus hie , hoc faciliua 
eiplicari pofle fcieutia licterajum , id eft C pater fit fciens litterarum. 

$. mutus ftrvut . 

fF*I fervus moms fit hem infritutus , iulfii domini pro herede geimdo obli* 
gat dominum beredhati ■ Mutus vel furdus heres inftitutus pro herede ge- 
tendo obligatur heredirati y /. t, fupr. A. tit. Er fi fervus mutus heres iultitu- 
tus fit f pro herede geiendo julfu domini euro. obLigat hereditati • 

X.94. 

QUi vivemis bona repudiat , poft mortem ejus hereditatem adire 5c bono, 
rum ponelTicncm peter* non prohihetur , ex hat t. Hereditas nooduoj 
"delata non poteit repudiari ? 6x qui viventis heredstarem repuHiat nihil 
agir . Subftitutus quoque n hereditatem repudiat pnusquam bcres lenptus de* 
cernat de hereditate y repudiat to non valet ; I. it qui -trtt , §. fubftitutut , 
fupr. '•• tit. Et ii hereditas venierit ejus qui vivit , nihil a£Him eft , qua a vtven- 
tk trutla eft hereditas ; /. 1. fupr. it htrtd. vel *&. vtnJii. Eadem ratiooe to* 
gatum fub conditio ne vel in diem reh&um ,antequam dies vel conditio eaiftat 
rcpuduri non poteit, quod nec ante debetur ; /. jt ita t fit ftriptum , $. /$ 
fub condhiune , dt It gat. 1. Similiter non valet pafium , quod dotalrbus tahulif 
contmetur , ut filia dote contenta nullum ad bona patema regn-tTum haberet , 
ita ut nihilomtnus conferendo dotem ei arquo cum fratribus luccedat /. t *lt» 
iafr. dt fuis & Ugitim. I. j. C. dt ttllat. Et ii pater quidp am donaverit filio 
biter vivos e» lege , ne agat querela inofficiofi , nujusmodi pactum non fub- 
movet filium* a querela inofficiofi , quia ei refponfo Papiniani , mentis magi* 
filii ad parerna obfequia funt provocandi , quam padioinbus adftnntjendi ; /. ft 
quando , §. t. C. dt tmfi-.e. ttfitm. Non valet etiam pa£r>im dotali tn(rru*> 
memo comprehenfum , ut filia poft mortem patris ex cquo cum frarre lucce- 
dat , quia hujusmodi pactum adimit libenatem trlanfi ; I. pactum ,C. dt patl. 
Et focietas ita coiri non poteft , ut trartseat in hrredem defigiiandn Titiutn 
vel Seium , ne libertatem de fupremis ju. J iciix hoc paclo qms conftringat ; /. 
turn duobm , $• idtm rtfpondtt 9. iupr. ftv fie. Qjppotuttu , quod coudiuooa- 



tu AD T I T U L U M 

k fidekommuTnm pendente ceoditione pa So remitti poteft ; t. r. /. turn pro- 
ponat , C. <f« pad. t. de fideicernmiffo , C. de tmfaH. Ergo videtur fideicom- 
miffum condirionale poffe repadiari ante conditkxm even turn , vel hereditatem 
priuscpiam delata fit. Sed hare longe diverfa funt . Fideicommiflum pendente coo. 
ditione pafto remitti poteft, aoa repudiari . Hereditas non poteft repadiari pri us- 
cuara delata fit : jus nondum de latum paflo remitti poteft, puta de legato 
fub conditione relievo pacifci licet; /. & bendi^. t htm jUiafamiliat, fupr. 
de pad. Repudiatio eft juris , remiflio £acli, repudiatio fit in jure fine pafto, 
rcmiffio fit pafto. • 

JL 9$- 

Qlcut hereditas poteft agnofci nuda vokinrate feu deftinatione animi ; %.ult. 
O '»/*• de hered. autlit. C dig. t. fi ear affe , fupr. h. tit. I. fi avie , C. de 
fur. detib. ita hereditas poteft repudiari nuda contraria voluiitate & deftinatio- 
ne • J. $.*//. Hereditas recufari poteft, non tantum verbis , quaiia funt, rtpu. 
dio , ebjftneo , verum etians re , id eft aiiquo fafro abdicando a fe heredita- 
tem , & alio quovis judicio voluntatis , ut bk , tt I. recufare^ mil. ad Trc&ell. 
Tamcn repudiatio heredkatis folet fieri in jure pro tribunali ; /. 3. C. de re~ 
pudittf. vel ojfjiinend. Ixredit. 

L. 96. 

QUi per errorem fe pupiltum exiftimans , cum non eflet , pro herede aeC 
^fit, fine tutoris auftoritatc fc. nihil ei nocet talis error, quominus ne- 
res exiftat, quia error in xtate eft facli, non juris, non vitiat aditionem 
vel pro herede geftioncm : plus eft in re » id eft in veritate , quam in exifti- 
matione / /. 4. \. 1. de manumiff. vinditt. Contra error in «is- t qtut funt 
juris magis , quam fafii , vitiat aditionem ■ Puta qui putac fe neceflarium he- 
redem , cum lit voluntarius . id eft extraneus , non poteft repudiate , id eft re- 
pudiandn nihil agit ; nam plus eft in opiuione , quam in veritate ; /. it , qui 
futat, fup. h.tit, 

L gj, 

H'Ujus /. fpecies risec eft . Clodius condidit duo teftamenta , utroque 
eundem Titium beredem intlkuit : Titius , cum putaret poiterius tefta- 
mentum valere , ex eo hereditatem adire maluit : fed poftea comperto errore , 
idem denuo adire voluit hereditatem ex priore teftamento. Hac de re lire in 
cogniiionem deducla in confiftorio Principis, res agitata variis fententiis juris- 
peritorum^ qui adfidebam Prinupt extra ordinem judicanti , ut oftenditttr ex 
«( I, fit apertius ex /. leSa , kipr. de teb. credit. fS* /. •//. dt jut. fife. L 
JEmiliut , de m'morib. Papinianus putabat , non poflc hereditatem repetere 
ex priore teftamento , quia adira femel hereditate ex pofterior* , videtur repu- 
diate hereditatem ex priore teftamento , quia nemo poteft adire heredkatem 
ex duobus teftasnenris , cum prius teftamentum ruptum fit pofteriori jure per. 
leflo ,- $ poflertorty in& auib. mod. uflam. infirm. I. fi quit priore , iafir. ad 
TrtbtU. etiam fi idem fit inftiturus utroque teftamento . Contra Paukis fen- 
tiebat , non videri repudiare hereditatem ex priore teftamento , eum qui puta- 
ret polterius valere, nec haberet animum repudiaudi ; non repudiat enim he- 
reditatem, qui non habet animum repudiandi ; /. it y qui put at 4 /. in repu- 
dianda. 1. recufari , h. tit. mantis nulla eft voluntas,- /. 8. C. de fur. & fail, 
iftnr. Imperatom* Paptniani fententiam fecutus, pronumiavit,Clodium intefta- 
tutn decejnfte , ut refert Paukis ipfe in hac I. Paptniani fenteotia obtinuit 
apud Principem , magts propter nomen aucloris , quam rationis momentum . 
Pauii enim fentenua nirebatur optima ration* , quod non videtur repudiare 

here- 



Digitized by Google 



DI AOaUIRIND. HEREDIT, it) 

hereditatem ex prior* teftamento , qui putaret pottering vaJere . Et In qui 
condidit duo tenmenta. & otroque eunaem hcredem iuftitnk ( non videtur 
veils recedi • prior* teftamento, nifi pofterius valeat, etiam fi utroque tefta- 
mento idem hem inftitutus fit ; /. fi jart. itrfr. d* Ugst. *. fir nemo jus fawn, 
etiam quod fcit fibi compete re, amittit a elieens id quod pout fib) competere,- 
/. mtttr , tupr. dt moffie. ttficm. Sieut electa inepta aftione, noo videtur pe- 
rempta idonea St rei conveniens a&io ; /. cum ndtbitnm t in fin. fupr. dt corn- 
did, oid Ah. cat. txamuuta , dt jndk. Et fi miles , qui deftinavit jute com* 
muni teftari, teftamenruai imperfe&um reliquerit , teftamentum , quod non pot- 
eft valere jure com muni tamquam teftamenram pagani , fuibnetur jure nilita- 
xi tamauam teftamenrum militis : neque enim qui voluit jure commnni tefta- 
ri , ftatim privilegio militari renunciavit : nec credendus eft quisquam genus 
teftandi elieere ad impugnauda fua judicia, id ell judicium voluntatis / L j. 
fupr. dt tefttrm. miUt* 

L 9*. 

OUi femel adnt herediratem pro parte ftu , fi coheres poftmodum ab he- 
reditate fe abftinuerit per reftirutiooem in imeeram , non cocitur foci. 
pere partem dcfkientis ,* /. cum htrtdhttt t /• fi mint t fupr. h. tit. per. 
(k> coneredis abftincntis fe per reftitutionem in integrum , -ei adcrefcir , volenti, 
non invito . Quod fi ultro agnoverit portionem abttmentis fe per reftirationen* 
in integrum, obhgatur univerfis oneribus heredirariis . Finge , mulier , quar ha. 
bebat neptem ex Sera filia , & pro ea Sempronio dotis nomine centum fpo- 
pondft, & quoad folveret cerras ufuras , deccflit teftamento Seta filia & iiiw 
hcredibus Tnltitutis, qui omnes conventi a Sempronio aSione de dote,6t darrmati, 
ut folverent pro hereditariis porrionibus . Heredes fi conveniautur a credhoribus 
perfonali a&iooe , tenetrtur tantuni pro porrionibus heredttariis / /. t.C. dt J*, 
ted'uar. nd. Poftea datis fide jufTori bus u caverunt Sempronio de forveoda do. 
te pro portionibut , qnibns quisque eoudemnatus esat , iisdem ufuris , quas de. 
funfia praftare foleb;u : poftea , prater ceteri heredes abtlinuerunt tc 

hereditate beneficio Principis per reftitutionem in integram - Iuterdum beaefi- 
cium reititutianis adverfus aditionem hereditatis da tor a Principe/ /. minor au- 
ttm , fupr. de mhtorii. Et abftentione ceterornm cohcredum tota hereditas per- 
venit ad Sciara jure adertfeendi : quarfitum eft , an utile* actiones darentur in 
fiKam pro portionibas ooheredum t Refpondk Scrvola , a&iones utiles dari in 
filiatn etiam pro parabus eorum , qui fe abftinucrunt , quia quar erat mftirutn 
ex parte , agnofcendo partem deficientium cohere' 
grum , maluit, id eft maluifle videtur , integra 
eft cams /. ftq. 

I. 99. 0* ulu 



PAter habefiat duas Alias . qnar cum patri neceftarix heredes ex liferent , al» 
tera paterna hereditate abftinuir, altera bona paterna id eft univerfa bona 
paterna vindicavit , & in jure proferTa eft, fe paratam univerfa 00 era heredita- 
ria foci pere : qusrrcbatur cuinam darenrur ailione<; hereditaria?? Caftlus praetor 
ad it us cognita caufii decrevit, ac^iooes utiles hereditaria-; dandas ei > quar here- 
ditatem patemam ex afle agnoviiTet , & denegandas ei , quae fe abrtinuerat : 
quod refertur ex Ariftone in decreth FrontonianB , id eft in libra decretoruin 
knperialium , qnar colieeit Frouto J. C Qui partem hereditatis adiit , cohe- 
rede repudiante partem luam per reftitutionem in integrum , non cogitur istvu 
tus earn fusciprre jure adcrelcendi , quia benefkium reftitutionis , quod datar « 



prartore, son debet etie damnofum aitcrit fc4 fi ultro ampleaatur , 
Tm.VULVcl.lL km 



,U ADTITULUM 

litar omnia oocra hereditaria fwcipcue / am*. /. «m iaxtihm »/. ji 



AD TITULUM 
Ife /vr. 4aW?K fir «V adamir. bandit* 
COD, 
L t. 

T^Iturs, tpi eft in poteftate tempore mortis patrfs , el! fuus 8r 
MT heres , id eft iplb jure heres exilht fine aditkme & bonorum poflei&ooe ,, 
fine adifionc folemni , Tel non petita pofleffione Secundum tabuias vel ab inre- 
(tato unde liberi ; /. frnum heredem , infir. h. tit. 1. 7. ff. de imffic. ttftam. Er- 
traneus, puta filiua emancipate, iion ctficitur heres, niii adinone vel bonorumr 
po/Ted'ioiie . Hinc fi films emancipatus bonorum pofTeifionem norr petient vrl 
boo adicrir hereditatem f non obiigatur hereditati , id ell arri alieoo & credito- 
ribus hereditarits , ex co auod fervum hereditarium nolio jure manumifit , vel 
tes & mancipia quardam diftraxit in foneris fumptum , cx hat I. Non videtur 
pro herede gerere vel adire hereditarem , qui patrem funeravh , quia magis id 
pietatis gratia frcrfle prarlurnitur / I. & fi f*it t %. pltriqm > ff-dt rtligiof. tST 
Jmtft. fmntr. Major erat ratio oubitandi in manumimone, qaia filius non alio 
quasi neredis animo videtur manumirtere fervum hereditarium . ManumilTio 
eft alienatk) , qux non pot eft fieri , nifi ab herede jure dominii : Ted verios eft 
(ilium emanctparqm , qui manumifit fervum hereditarium , non obligari here* 
ditati, fi non adierir heredirarem vel bonorum pofff-iTionem petient , quia nuL» 
k> jure manumiiit , nihil egifle videtur manumittendo ante aditionesi vel h©» 
norutn poflcllionem , arque ira manumittendo non obiigatur hereditati . Quia 
extraneus , qualis eft emancipatus , non efHcitur heres One adirione vel bono* 
rum poffcifione . Et manumi/Tjo non habet van tacite aditionis , vel pro be* 
rede gestionis . Neqoe obftat , quod Alius , qui eft fuus heres , fi fervum here, 
dttanum manurmierit , fine dobio videtur ie mifcoifie hereditati ; /. Jul'unus y 
ft fervum , ff. h. tit. hoc eft verum in fuo herede > quia fuus heres ipfo ju- 
re heres exiiHt line aditione , atque cum fervum mamimittit t videiur omnino 
fr immilcere . 

L. 2. 

Fllios folvrns as afienom patris , pro portione hereditaria agnovifie hercdi. 
utem non ambiamjr, ex hat I. quia Alius folvendo debitum paternum , 
pro portione hereditaria agnotcit judicium defuncti /. partntibut^ t. C. <h 
ineffic. tejiam. w qui petit tempos ad folveodom , fenteatix acquicfcerc vide- 
HaT £ I. ad feiutuutem ^ C. da ft *** J ' 



TUre eivili herediras non adit* noli timsm : ttit«r ad heredem /. otnmam Jb- 
I rtrem , infr. b. tit. I. mk. %. in nov : l]lmo 9 C. de eadme. uUtntL Augnftin* 
de Hoftr. Chriftian. Lib. t cap. <t. Nupu jure idlo ad htndtm trmjHtttty 
fuodnumouam viva ptfftderat , tut fi" 

j five 1 



? ffldmdum ptt'rvtrat • Fjlius f qui eft ia 
e ex afle , five ex pane hem kali tutus ^ 



Digitized by Google 



DE 1UR. BELTB. ET DE ADQUTR. HEREDIT. COD. ftp 

ff ante agnitam heredirarem decedent , ram transmitrit ad quoscamque here. 
4)es. qara eft funs & neceflarhis hern , ftatim a mo«e patris ipfo jure herea 
exiftit , etiam daufis tabttlis , id eft ante apertai tabula* , ex bat /. Et ha hi 
Ibis beredibus hereditas noo aanita tfansmttritur tuaii jam adquifita , non ad- 
emrenda ; /. fatm heredem t mfr. b. «f. /. ap** 1 heflet t C. dt fuit & legit im. 
Suus hern ex affe hlftirutus, ipfo jure heres eximt etiam ante apertas tabalav 
/. i. $u »/t. tfV jar. C i#m>r. Conftit. Theodofii hereditas non adita 
Cransmittitur ab aficendentibut m defcendentes / /. unie.Cde hie qui ante apery. 
tab. Quod fi Alius fit emancipate & «oa> fuus , & ante aditam hereditatem 
aVccflent , hereditatem non transmittic ad heredem , ex hae /. Jare civili iuus 
heres mftitutus ex afle fiebat heres etiam daufis tabufce. quia lex ir c+- 
ducit non pertrnebat ad heredes ex affe iaftitutos • d. L i. §. irfV. dV /nr. tJP 
/rf?. <£Kcr. qaaan ^/off. addocit A/r, & a pud Ulpian. libr. regular, tit. 17. m 
trim. Sive ex parte infiirurus , quia lex Julia erubuk jogum fuam imponere 
fi betas usque ad tenium eradum / /. Kite. f»» igitur , C. «/« radar, telind. 
iuque fcrvavh jus wtiquom , ut cotligirur txhtef.it Ulpiau* Jar* pr*/**. 

X. 4. 

FTliusf. heres infHtnrns noa poteft adire hereditatem fine juffn patris t ue iav* 
vitum vel ignorantem obliget art alieno / /. qui in alien* , 0". «. r/r. 8c 
fi filiof. deiata lit hereditas , pater non potest adire hereditatem fine fiKo, St 
adcundo fine fibo ei noa nocet , id eft eum 0011 obligat hereditati ; /. is qui , 
$. ult. rod. Quod fi filiofanailias deiata fit hereditas , & pater pro herede gef- 
ferit voluntate filk" , folemaitati juris (atisfaftum videtor , id eft hereditas fo- 
iemniter adita videtur, ad hoc ut adquiratur parri per filium , perinde ac fi fi- 
litis adhfiet juffu patris , ex bat I. Et fi rUiusf. delaram fibi hereditatem longo 
tempore deriouerit , eo ipfo , irtpote agnita hereditate , parri commodum ejus 
adquhh ; I. fi fil'msf. C. it petit, hertditat. quia ea loagi tempo ris poATefltotie 
prjrfumirar adiide hereditatem fcieote & iubeate parre: in autiquis omnia pra?- 
Ksmuntur folemniter afla,7. 6. S- t fed & ft nm , ff. dt adqmrtnd. heredit. t, 
fdtmium , ff, de V. O. Hodie filiasi heres inftiratus poteft adire hereditafem 
fine juflb patris , & fi adieric contradiceme patre , pater ufumfnt&uoi amittit ; 
/. ar/r. t m fr'tmc. C. de bo*, qu* liber. 

I. J. 

PUpillus bob poteft adire hereditatem fine totoris auAoritite , m hie , fj" /. 
t fi mfenti , in fin. mfr. b. tit. I. ebligari , J. t hereditatem t I. fi ad 
ftrpiUum yff.de auderit. tutor. Et au&orim tutoris in adeunda hereditate 
pupsllo deiata non valet, uifi ipfius aclus & voluntas intercedat , ex heel. Hare 
dw> requiruntar , aSus , & volanras , pnrfentia feu interventio , Sl voluntas , 
quia aucloritas tutoris in re prarfenti in iplo negotio hrterponi debet ; d. I. ob- 
it pari , §. tutor fletm. Sed « fi ex caufa fideicommiifi pupillo relHtuenda fit 
hereditas , bob poteft reftttui pupillo fine tutoris aulforitate , quia reftitutio he- 
reditatis non eft folutto tantum , auafi arris alieni , qux eft meri facli, uon ju- 
ris , fed fucceflfio, id eft adquifitio nereditaris. quar fit per reftitutiooem , ex qua 
is , cui reftituta eft hereditas, oWigarur rtereditatt , fed nec ipfi tutori indiftinde 
reitirui poteft , id eft fine pupillo, nifi fit lofans ; /. reftituta , $. ult. & dd.U. 
feqq. ff. ad TrtbelU Bonomm poffefTiooem quoque pupillus petere noo poteft 
fine tutoris auctoritate, uifi folusa prartore fine aufioritate tutoris caufa cognita 
bonorum podeflionem obtinuerit , quia prarroris aucloritas Sc. fcientia fnpplet 
aucloricatcm tutoris : tutor veto pupilii nomiac booorum poiTelTionera agnol"c«- 

A » i j 



,S8 ADTITULU 

re poreft / /. bcmtum 7. C. 9*1 edetitt. sd honor, poffeff. L t fen 



W , /• r^m»|^. iuii. »• *» etc «wr, FYU'IJ- nwf. tuoai. 1 UIOT 

folus bonorum pofte/TioDeai pupillo petere poteft , repudiate Don poceit^ /. /*« 
tw, i. Ji pttfiJU fator, Jf, de mmt. ftjjejf. 

L6. 

HEredhas idqoiritur dooms modis, aat pro heiede- grrende , aut trada v*. 
luntate fuscipiendse herediratis ; |. #jb/7. debited, qualit. & dijfe- 
etnt. Aditio hereditans fit fola voluntate * fine corporali prcbeniione re rum lie* 
eeditariarum . Et hoc eft tjuod dicitur in hot I. hcredem Kriptum eriam ex par- 
te heredem fieri fota animi deftinatione, id eft nudo propofiro atviirw ample* 
tfendz hereditans. Alia eft aditio folemnis, feu exprefla y alia tacita . Adi- 
tio exprefla eft , qox fit his verbis , edto cermem hereditettm . Afia eft tad- 
ta , qox fit boo IpeciaJi , fed tacita voluntate , para fi hem fcriptus de re- 
bus relictb t eft amen to vel inter vivos disponat. Dispofmo de rebus reficTis he* 
reditarits prarfupponit adquifitionent hereditatis , quo cafii hereditatem rransmif- 
tit ad hcredem , ut bk . Alia* hcreditas non aiita. neu tmmmirxitia ad here- 
oem ; /. pro*, infr. 

HEredttas collaterafium non adita non transminirar ad fuos rieredes . Po> 
ta fi foror desefterk ante adkam frarris hereditatem , non transmittie 
herediratem ad foos heredes , ex km /, Aliud eft in fuis heredibus , herediras 
afceadentiuni wanmwnrur ad fuos heredes , id eft libcros ; /. unic. C. de hi* 
emi ante eptrt. tah. I. m*V, §. in mvijjfime , C. de tadmt, toll. Emancipati ve- 
to son transmittunt hereditatem ad foot heredes ; /. emandpete y C. mui ad- 
mitt, ad heme, pefftjf. quia extraneorum loco habentur ; L quinetiem 9 in fat, 
de m, nmpt, 

dl* %w 

TUs adeunir hereditatis eft perpetourn , id eft non ercfudifur rmrfcn'prione 
J longi tern pons . Si fuus heres in caotiocnti fe non immilcuerit booh pater* 
■is, snorans delatam fibi efle herediratem , non cidudirur prrtcriptioee tongr 
tern pons r ex kee /,puta prafcnptiene decern vel ao. aanorum . vel prericripttone 
centum dierum , quod erat teropus cretrouis ; /. i. infr. dt fait <^ Itgitim. 
Ia etiam petitio heieditaric eft ptrpetua ? pjpn tollitur prxferiptione [ongi rem- 
pons ; t. hatditet'u jC.de petti, heredit. fed tolhtur prxt'eriptione jo. anno- 
; d. I. hmditettt t quia omoes *a»on*s reales vel perlbnales tolluntur c» 
[ i I. fitut , /. wont j > C. dt prtftr'tpt. pewter. 



rh adeondx heneditan'seft perpettrum ; Upttm. fiinr. *.»«.& hoe eft qood intef- 
ligirur his verbis hujuttt I. et r qui non repudiavit hmdiratem , earn adire li- 
cet, id eft perpenjo,noi» intra annum tantnm, ut roaluic Piteu* w /«r»: fed hot 
vernm eft , fi nulli creditores vel let;a raru pol!i>lefW heredem adire hcre<riiaiem» 
Quod fi crcditores defuncri , puta pupiilus vel aduJros , t qutbus defanftus tutor vel 
curator eaftitit, heredem convenire parati fint aclione tutelar vel netotiorum nefto» 
mm , ut MteLx vel coratioois tauooes reddaatur , U bcies moram (aciat in adeunda he- 



Digitized by Google 



DC JUR. DELIB. ET DE ADQUIR. HEREDIT. COD. 189 

redittte f it an heres fit interrogari debet , & poftulanti datur moderatum tem- 
pus ad deliberandum de adeunda hereditate, ut hic t Cf I. qui inttrtesstue t g, 
it interrogstor. sii. Jus adeunda? herediuris eft perpetuum , niu mftannbus c*o 
ditoribus vtl legatariis vel fubftituto, a judicc tern pus adeundi prxfixura faerit; 
/. qusmiiu 6q.g. it siauir. hmiit. Ita or oe anguftiut tempus detur, qium 
centum dierum, quod eft ligitimum tempus cretiofus ; /. 2. g. k tit. Quod 
fi poft tempus dtflibtrandi heres mo ram faciat in adeunda hercditate , credi to- 
res mitruntur in pofleflionem bonorum rei iervania- cauta , vel ft res urgeat , 
ator datur bonis , per quern publice veaeaot fob hafta ; /. Jt din , infr.?xf£. 
essf. in pefftff. tstur . Hodie ex cooftitutione Jutboiani tempus ad dekbc- 
dum datur arbitrio judicisy /. mlt. §. t fid quia, iufr. h. tit, f 1 

& hse qui. 

I— IO. dent , vfrf. 

fti quit 9 

QUi femel adtit heredimetn tenctor crediforibus in fbjidum etiam ultra fit v. omni- 
vires hereditatis . non etiam legatariis y /. 1. §. fi is qui qusirmgen- no notam , 
'is, g. si Titbell. Heres fcriptus adeundo hereduatem obiigatur heredi- f U pr.p«$. ud. 
tati ; /. pros. (upr. hoc tit. I. qui in alien* , g. it siquir. hertiit. id eft arri 
alieno, obiigatur creditoribus & legatariis aditiooe qoali ex contractu , adeundo 
contraxifle videtur cum crediioribus & legatariis y L li quit sbftntis , §. heres 
quoqut , ff. de oblig. & s8. I. 3. $. ult. CP I. ftq. ff. is quib. csuf. in pefftlf. 
tut. Si major 25. aonis feme! fe immifcuerit bonis parentis , obiigatur in to- 
lidum arri alieno , neque inopia patris eum exenfat , id eft non reftituiror ad. 
verfus immirtionem , fi alleget heredsratem non efle iblvendo , neque t via 
fratris , portionem hereditariam vel teftainentum id eft totum afTem enptenti? t 
arcet id eft librrat eum de exafliooe creditorum , id eft aon eft audieudits ut 
reftituatur. ft alleget (e fpoliatom portione hereditaria vel teftamento , id eft 
toto aJTe hereditatis , a fratre (uo T qnomuius conveoiri poftk a crcditoribus v 
quia habet aflioncm adverfus coheredem : noo videtur res aheflie , qua? per 
actionem falva fieri pot eft. Sic conductor non poreft p etere remiflioaem mer- 
cedia conduflirmis , quod fnnfTus collect! & in homo depofiri erepti Hot a la- 
trombus erlracluTa horrei ; /. turn in plurrt , $. ult. g. loeat. I. i. C. eod. quia 
habet aflionem ad rem periequendam , vel licet injuriam paflus fit , non ha- 
bet evi&k>nem adverfas locatoretn . 

L it. 

•- 

Filial non poteft a dire drlatam fibi hereditarem fine rofTu patris , oeqoe pa- 
ter fine COflleniu filii ; I. qui ht al'irna , /. is qui hens f ^. ult. g. is 
sdftnr. heredit. Ideo pater rerriteDte id eft contradicente filio non poreft repo- 
diare herediiateni delaram filio, ex hat I. & I. fUio, t fnpr. it rrpuJ. botor. 
f«(feff. /. ult. $. 1. C. de bos. qus liber, neque lervos hereditatis manumittere, 
at additur m jm. L leg. I. 1. mfr. de his qui a non domin. nunHmff. funt . 

I. 12. 

TUre civili JieYetJitas adquin'rur per adirionetn, jtrre prartdrio pcttta a pnrtorv 
J bonorum pofleffione . Olim bonorum pofleflio Mebat deccrni a prxtore « 
net potent dari a masiftratu municioali , quia bonorum potTeffio eft mat} 
imperii, quod non odit in magiftratum mnnicipalem ; /. impcrtum , it fUTtf- 
ittL A m qus , si musuipsl. I. 1. C. csmmun. it fucetff. Hodte bonoruni 
polTetTio citra petitionem agnofti pot eft , quolibet judicto , & teiratioite vo- 
lunuos amplc^cndnc herediutis , apud ^uemlibet jvuiiccro , id ett etiam apiii 



Digitized by Google 



AD TITULUM 

rrranicipalem feu duumvirum / /. pen. & utt. C. qui tdmikt. td 
inn or. foffeff* Cujac 17. *bf. 19. Inde bonorum poflefTio Don dicirur peti 
fed agnoici , quia petitio bob eft neceiTaria , fed fuffkit nuda agnitio & tti\C- 
tio voluntatis ampleclendar hereditatis facia apud quemlibct judicem . Ideo 
pubes agnofcendo bonorum poiTcfTionem , poftquara ci hereditas deUu eft , 
pro herede gerere nan ambigitur , ex bag /. Itrir.o & ft premature bonorum 
poflirffio again fit , intra alienam vicem id eft prioris gradus , intra tempus 
«uo licebat proximiori agnato petere bonorum poflefTionem , eo poftea repu- 
Jianre , vel osnittente pofteiTionem , valet ac fi litis ufa effet cumculis , id eft 
•c fi poft tempus delatx booorum poflcflionis agoiu efTety d. /. ait. 

L. 13. 

JUre civili fiius heres ftarim hens exiftit ipfo jure fine aditione , vel bono- 
rum poflelTione , id eft omifla aditkxie vel booorum poifeflloue . Sous he. 
res poteft hereditatem patemam ample&i omifla bonorum pofieflione , id eft 
funs heres , qui fuccedit jure civili , non eget beaefkio prztoru , id eft ei nc- 
ceflaria non eft bonorum poflefTto , ut obtineat patcnum hereditatem : fecua 
ipatus non ad quirit hereditatem, lift adeupdo vel petendo I 
y /. 1. fupr. hot tit. 

L. 14. 



A Ditione vel bonomm pofleffione hereditas adquiritur , etiam fi non 
XX. qui* nafhis fit corporalem poflefTionem rerum herediurianun ; /• 3. §. t 
her edit atit , $. bomrum , fi. dt bo\or. pofftff. Cum quarritur , an oats heres fir, 
non quarritur , an apprehendit res hereditaria! , fed an admiferit bereditatem , 
vel bonorum poAefllonem ; I. mm hoc , C. unit letitim. Et adita beredita- 
te , vel agnita bonorum poflfeffione , heres poteft agare adione in rem feu 
viiidicatione adverfus poffeliores rerum hereditariarum , licet nondcun nadus fit 
pofleflionem rerum hereditariarum , ex hat /. & I. ft a fee y fi. dt n't vmditat. 
Adkirt hereditatis eft achis folemnis , quo adquiritur dominium rerum heredi- 
tariarum , non potfeflio . Adirio hereditatis ot bonorum pofleftio eft magts juris* 
quam tactt feu corporis ,■ d. §. t htrtditatu . Sic reftiruta beredirate ex cauu 
fldeicommiiTi, res in bonis ejus fiunt , cui reftitufa eft hereditas, ecfi aaodom 
earum nadus fit pofleffionem /. f»St» , /. ad Trtbtlt. 

L 15. 

Fllitisf* heres tnftituriK non noted adire berediratem fine rofin patns , ne 
invitum vel infcicntem obliger zri alieno / /. out in aliens , ff. dt td- 
tjuir. btrtdit. Sed fi Alius priusquam jufTu patris adiret bereditatem , fui juris 
raftui fuerit , morte patris (c. vel cmancipatione , arbitrio fuo bereditatem fi- 
bi quarrere poteft , ex hat I. quia in adeunda hereditate jus heredis fpeflatur 
naxtme tempore aditx hereditatis ,• /. fi alien mm tn etttraneit t fi. dt hertd. 
inflitutnd. puta fi riliusf. heres inftitutus fit Tub conditione , & ante adiram 
hereditatem emancipatus , & poftea conditio extiterit , arbitrio fuo poteft fibi 
adfre hereditatem . Idem in legato conditional! ; /. qn* Jttata , dt R. ]. quia 
in legatis condiiionalibus fpeflatur t em pus evenientis conditionis /. turn fater y 
f. hertdrtatem filiur , dt legat. x. Si nliusf. centum dari fub conditione ftipu- 
latus fit , & ante even turn condirionis emancipatus fit , poitea conditio extire* 
rit , acuo ex ftipulatu patri adquiritur, non filk) , quia U ftipuiauorubus fpe- 
Aatur tCKpus conuaaus; /. fi filituf. it V. 0. 

L16. 



Digitized by Google 



DE JUH. DELIB. ET DE ADQUIR. HEREDIT. COD. 191 

St- 

X. id. 

XT Emo invirus compcllirur rem vcndcre vel f mere , etiam jufto pretio , ea 
±\ bat /. qua; fumpta eft ex /. 149. C. 7"A. dr d*ratr. /. invrtum , fupr. d# 
totttrah, tmpt. /• «*r fd/i , d« r*/ ntdirat. I. non enim y ff. rtr. antot. mil 
ob ptam caoJam , puta ardis facra? a-dificandar caufa , vei monalleni vel fcpul- 
cri caula . Ut £ quis frpukrum ha bear , iter auterrt ad fepulcrum noo habitat, 
& a vicioo ire prohibearur, ewra ordinem compellirur officio jodBcis juilo pre. 
tjo iter ei prxftare / /. ft amis ftpultrwm , ff. da rtliguf. & fumpt. funtr. In- 
vmn etiam boo compellicur donationem acciperc , ex hat I. quoniam invito 
non fit bencficium /. invito, ff. dt R. J. I. hat jure, mn pott/i , de do- 
mat. Invitus etiam son compcllirur darmioCam hereditarcm adire , ex hac 1. vel 
admittere bonorum poflefflooem ; /. §• mvito , ff. de Abbot, poffeff. I. mlt. 
C. and leak, nifi feme heres fit hifb'tutus , quia eft necenarius heres ,• $. 1. 
inJHl. dt htrtd. qmalit. & diff. I. turn aliquit , infr. h. tit. I. nit. fupr. dm 
wtctfftr. ftrv. htrtd. inftit. Vel heres initi tutus rogatus fit refbruerc heredita- 
tern , hoc cafu fi fufpefram dicat hereditatem, in virus cogirur adire & reftitue- 
re bercditatem periculo rtdeicommuTarii y /. quia pot tret , /. Hit a quo , $. ttm- 
ptftivum , ff. ad Trtbtlt. 

L. 17. 

JUre tivili hereditas non potuit adquiri , nifi per cretionem : cretio eft So- 
lemn is adirio hereditatis , qu* fiebat in jure pro tribunali , coram prartore 
his verbis fblemnibus & conceptis: adto btrtdttattm cernoque ; Ulpian. libr. 
mgtd. tit. aa. §. 18. cretioois tempos erat centum dierum , ut liquet ex for- 
mula crerionis .* in ditbut ttntum prmtimis , quibus fcieris , pottritqit , Ulpian. 
tod. tot. S' *7- inde tempos deliberandi , quod darar heredi adeundar heredita- 
tis caufa. non potuit efle minus centum dierum y l.i.ff. dt jur.delibeT. Coo- 
ftitut. Theodofh fublata eft folemniras cretioois , ex hat I. I. 1. C. Tb. da 
'jrtt. & boner, pofftff. & fuhlata foiemnirate crerionis, hereditas adquiri poteft 
fola votuntate, nuda dt^rinatione aoimi amDleitendoe hereditatis /. Ji avia , 
fopr. b. tit. utt. tnftit. dt htrtd. anatit. & diff. 

L. 18. 

Flliosf. non poteft adire vel repudiare heredi ra rem fine patre ? neqoe pater 
fioe Alio ; /. is qui beret t ^. hit. ff. dt adquit. hertdit. rriii filius fit in- 
fans id eft minor feptem annis : fi filius heres inftiratos fit infans & in pote- 
ftate parris, pater poteft adire herediutem , vel petere bonorum poflcftiouem 
nomine filii , ex init. h. Itg. & /. ult. ubi autem 6. C. dt bon. qua liber* 
I. i.C. Th. de trttion. Cr bon. pofftff. Et fi infans , cui hereditas delata eft 
ex teftamento , vel ab in reflate 1, a matre vel avo maremo vel quocumque ex- 
traneo » in pupillari atate decefferit , antequam pater adiret hereditatem , tune 
pater fuperites capit hereditatem jam delaram filio jure patrio , id eft nire pa- 
triar poteftatis , quaii jam infanti qu*fitam , ut pater , non ut heres , hereditas 
devofviror ad pattern non jure hereditatis , led jure patria? poteftatis, quafi 
jam infanti qua-fita, rion quaii adquirenda : nec parri nocet mora lemel com- 
miffa in adeunda heredhate nomine filii , quia bona ex quacumque fuccdliooe 
delata filio pater occopat , non rure hereditatis , fed jure peculii , fen jure de- 
volutionis, rdeo non tenctur ultra vires hereditatis. Hodic rameii pater fucce- 
cfit filio ut heresy nov. Jufi'm. ti8. tap. .2. Quod fi patre jam morte fublato, 
infaiid tutor datus fit , poteft ejus nosnuie adue, & ei adquiiwe licreditatenj 



tc-t ADTITUIUM 

Ttl bonorom poflefTiooem , five pane fuperftite , five jam morruo ei ieht a fits 
in curatore idem di:endum / /■ (mm quxdam , fupr. it admin'tjhr. ttamr. Tuto- 
ii (oil relHtutio fidekommifli fieri poteft pupilli nomine/ /. fanrimut, infr. ad 
TrebeU. I. fervo invito ,$../! , jj 1 "* Si veto iitfans turorcm non ha. 

bebat, vel tutor ncglexetit infautis nomine ad ire hereditatem , 6c infjns 
fern in pupUUri anase ant* adium hereditatem , hereditas non agnita 
ad new, coos perveturec fi numauam tnfanti faiflet delara. id eft non transmrr- 
tirur ad heredes mfantk , (ed ad heredes teftatoris , pen n die ac fi numquam in- 
fant i delata fuilTct , falva heredibus infantis a&ione feu recurfu contra tutorem; 
/. quicqmd , C. arbitr. tmttl. Quod fi intans fit major fcptem annis , conienfii 
patris^ in cujus poteftatc eft, vel audoritate tutoris, fi foi jam fit, pot eft adire 
tiered itatem , vel pete re booorum poflefliouem , quia judicium infantis (apple- 
tor au&mtate tutoris / /. qmamvis y $. ml*, de adqmir. pofftjf. vel fi tutorem 
non babcat poteft adire hereditatem decreto prartoris , ut ktc m fin, I. bonorum 
7. C. qmi aamitt. ad bonorum poffeff. Quod fi infans major (eptetn annis patre 
morruo in puptllari state deceflerit , leges veteres locum habent, ex hac I. 
Hereditas non agnita transmittitur ad luos heredes , nob ad extraneos ; /. 
mic. C. da his qmi am it apart* tabml. 

I. 19. 

~ TUre ctvili bereditas non adita non transmittitur ad heredes ,- /. wait. %. i* 
I navijftmo , C. da caduc. tolltnd. tarn en ex conftirutione Jultiniani jus deli- 
berandi de adeunda hereditate , & una jus adeundi , transmittitur ad qucn- 
camque hcredes five fuos five extraneos . Quod Juflinianus ftatuit fecutus fen- 
teotiam Pauli , ex quo filiutf. patemam hereditatem deliberans traiismirtit ad 
poiteros, id eft fi deceflerit dum detiberaret , jus deliberandi transmittit ad po* 
fteros. Ideo fi heres deceflerit intra tempus datum ad deliberandum, vel fi de- 
cefTerit non adita neque repudiata hereditate intra anni fpatium , quod da tor 
ad deliberandum , jus deliberandi transmittit ad heredem , ira ut beneficium 
transmifllonis uuius anni fpatio concludatur, ui hie. & /. fcimms, $. & hax 
quidem t infr. b. tit. Et fi quis fciens hereditatem fibi delatam ex teftamcnto 
vel ah inteftato. non petita deliberatione , id eft beneficium deliberandi, intra 
annale tempus deceflerit , jus deliberandi intra annum transmittit ad heredem : 
ouod fi port annum deceflerit non adita vel repudiata hereditate , beneficium 
deliberandi non transmittit . Quod fi inftante annali tempore deceflerit, reli- 
quum tempus deliberandi transmittit ad fuos heredes , quo expleto , heredibtis 
non datur regreftus ad adeuodam hereditatem, ex hae I. Heredi , qui non re- 
pudiavit, jus adeunda? herediratis eft perpetuum , nifi poftulantibus credi 
derur ei a judice tempus ad deliberandum de adeunda hereditate y /. Ji 
ris , fupr. b. tit. quo elapfo heredi son datur regreflus . 

L. 20. 

TEftator prima & frcunda & tenia parte teftamenti Titium ex diverfis 
partibus heredem inftituit : quarrebatur , an cum heres ex ana pane he. 
reditatem adiiflct , aliam partem repudiare poflet? Praterea pater filium impu- 
berem ex parte heredem inftituit : extraneum ex alia parte , eundemque nlio 
impuberi pupillaritcr fubftituit, extraneus ex fua pane herediatem adiit, mor- 
ruo filio intra pubertatem , quarebarur an extraneus , qui partem hereditatis 
ex teftamento adiit , faWbtutionem pupillarem repudiare pofht ) Quoad prio- 
rem quseilionem quidam putabant , licere Tino eodem teflamento, diverfis ejus- 
dem partibus ex pluribus pattibus miUtuto, partem agnofcere, partem repudiare, 

quail 



Digitized by Google 



DE JUR. DEI.IB. ET DE ADQUIR. HEREDIT. COD. t 9i 

qiufi eflfent -diverfe mfliruiiones , cum erTent diverfis partibus tettamenti raft*, 
quia «etno compellitur inviius adire hereditatem ,• /. wr em*re, C. h. tit. He- 
ret qoidem (blu$ inftitaras ex pluribus partitas , non poteft partem adire , par. 
tern repudiare ; I. fi /tint , ff. dt mdquir. bmd. oe defunchim pro parte te» 
rhtum , pro parte inteftatum raeiat. Alii contra aegabant, heredem iiiftrtutura 
ex pluribus partibus , aliam partem agnofcere , atiam repudiare poffe / /. 2. A 
qui etc ■dmabus , /. fi folut , i. ». ff. de adquir. hered'tt. Ratio , qux adfenur 
m d. I. fi folus , eft , quod here* adeundo unam portionem omnes adquirat r 
abfurdum enim videtur licere eidem indicium dcfun&i partim comprobare , par- 
tim evert ere ,• L 7. ff. dt ton- tibert. I. unit. §. his itt y C.de endue. totknd. 
Major vere controverfia fuit circa fecundam qasftioMtn , an heres ex parte 
mftitutus, & fubftittrrus filio impuberi, qui partem ex inftitutione adiit, pupil, 
larem fubftitutionem -repudiate poflit? Sane qui ■herediratem ex mftitutione repu- 
*avit,peteft ex fubftitutione vulgari hereditament agnofcere; t.fiftu t \.i. ff.de 
adquir. htndit. & qui inrtrrutionem repjJiavit, poteft pupiHarem fubltitatioaem 
aynofcere ^ /. quotum , i. julianus , tod. I. ft filiur , de vulgar. & pupil. 
Itr. Sed quarftio erat, an "heres, qui ex parte hereditatem adiit., fubftitutionem 
pupillarem repudiare pofiit I Quibosdam placebat , heredem , qui hereditatem 
adiit ex parte, fubftitutionem pupillarem repudiare pofle , hac ratione, quod 
pupillare., & patemum teftatnenrum duo efleut teftamenta , dux heredttates ; 
V igitur.y infl. de pupillar. fubflitut. Quod eflet duplex retramentum patris x 
filii ; /- in duplicHmt , ff. ad t. fakid. Nihil vetabat igitur patemam heredita- 
tem adiri , pupillarem rcpudiari, quafi diverfam hereditatem. Alii contra aiTtr- 
mabant., heredem ex pane , qui adiit panem ex iiiftitutione , non pofle fublU- 
tutionem pupillarem repudiare ; /. qui petri , 1. Julianas , de adquir. bertdiu 
quod effectum eflet unum reflamentam patris & filii ,• /. 1. $. t 4. /. patris 
ty filii , dt vulear. & pupil! sr. i. x. illud , dt hertdit. vet t&. vendit. I. 
paterfamilias yd* rtb. euflcrit. judie. paffiA. f uftinianus utramque qux-ftionem 
rta diflblvit in hat 1. qua; eft una ex 50. dteif. ut heres inftitutus ex diverfc 
partibus , eodem elogio feu te:lamento , qui partem hereditatis adiit , aliam re- 
pudiate non poffit , & qui hereditatem adiit ex inftirutione , non potfit repu- 
diare fub.ritutionem pupillarem , quia abfurdum eft partem ojusdem hereditaiK 
agnolci , partem lepudiaci ; d. i. unit. J. bit its . 

i. t n- 

Q-Ervus here! inrVrtutns non pot eft fine juflu domint hereditatem adire vel re- 
O pudiare: & (i juflus adire hereditatem domint difto audiens non fuerit , 
compellendus eft adito prarrore adire hereditatem ; I. 1. %. quid ergo , ff. fi 
quis cmiff. tauf. ttflam. Quid fi heres inftitutus fit is , cui ftatus controverfia 
movebatur a Titio , qui le dicebctt dom'mum , & ftrvi dominium vindicabat I 
Servi vindicamnr a^tkme in rem , velut quaHibet alia: res mobiles vel immobi- 
les y /. \. t. <6. ff. dt rti vindieat. Et hoc eft qued dick Accurfius in hac L 
fervum vindicari tamtjuam immobilem rem . Adlie , quar datur domino vindi- 
candi fervi cauia , dicitur pnrfudiciafa in rem . Quxftio ftatus eft prrjudicialis, 
quia prius decerni <Jebet , 8c pnrjudicium facit petitioni hereditatis ; I. ult. C. 
dt or Mn. ro tuition. Finge Tittus teftamenro heredem imlituk earn , qui ie li- 
berum dicebat , eui tamen controverfia ftatus movebatur a Seio : quarebatur t 
an interim pendente lite fuper liberali caufa , compellendus eflet juflu Seii adi- 
re hereditatem v ouafi juflu domini , an impune poftet non parere i Veteres hac 
de re in multas fcindebantur fenrentias. Quidam negabant ,Stichum compelleH- 
dum adire hereditatem pendente liberali judtcto , ouafi juflu domini, n« prac- 
>udicinm fieret l»bertari . Quxftio ftatus dt pni'jujkiaiis , fi de hercdwate , & 
Tom.VllLVtilL Bb 



J94 



AD TITULUM 



liberate quarratur , prim disceptanda ell caafa libertatis/ /. 1. C. </# ardia. 
gnat, immo ordinato liberali judicio, is, qui de ftatu litigat, pro- libero habe- 
tot; i. ordinoxa , /. fi cui , j. /«<* , t ff- ^# //&r. /. /«r ordinota , f 

C. cw*. uimirum grave & invidiofum eft , ut qui eft ia poffeifione libertatis , 
pendente liberali caufa , quaii fervus compellatur adire hcrediuuem quafi jutfu 
do mini . Et hare eft ratio , qtaam infinuat Juftinianus bis verbis, imJiautut efl 
quafi domino ei porere . Jufta eft caufa indignandt , ft boom , qui ie dicit h- 
berum , pendente liberali judicio habeatur pro fefvo ut fcrvus compellarur 
- juftu qusrti domini : ubi lis incepta eft, pendente lite nihil 



aovandum . quin fuftinendnm eft, ut lis fuo mane dtcurrat ; /. 
«. ill* pnetddab,*, C. dt fudk. id eft expand* eft eveutu* fetnentiz : 6c 
hoc eft quod ait Juftinianus his verbis , btrtditmem ( id eft litem de heredita- 
te ) per fmmm jus deturrere , & liberate judicium fuam ttpeilore fententiam . 
Jultmranus, ut veterum discordtam totleret,. hac diftin&ionc ufus eft,ut GTi- 
■ius Stkhum hercdem inftituerit facia menrione domini , puta fi drxerit ilium 
Jervmm ill tut htrtdtm tnftituo , a nrdke compellendus (it adire hereditatem , & 
adeundo adquirat illi , qui fe dicit domioum , qui* ex verbis teftaroris apenif- 
fcnum eft, ilium effc heredem inftirarum contemplation? domini , cu;us mentio 
foccialis facia eft > quod fufttcit , ut herediras aJquirarur illi , cuju» conrempla- 
tionc relicla efl y /. fed Ji pturts , in adroqoto , ff. de vulgar. & pupUlar. 
Ita ramen , ut G poftea Stichu» liber pronuntietur . nullum gravamen , nullum 
ouus vet perictrlum fubeat et ad-ta hereditate T led omne commodum or peri- 
culum pertineat ad ilium , qui juflit aditi ; /. liter homo , ff. dt adquir. rtr. 
demin. I. quia peter at , ad Trebell. Quod fi Stichus quafi liber inftitutus Gt , 
nulla fervi aut domini habita meuriooc , Juftinianus voluit noil compelli inte- 
rim adire hercditarem, nee deoegari ei liberate judicium - Servo licet confiOere 
adverfus dominum pro libertate ,• /. via certify ff. de judie. &t heredicaten* 
per fuum jus decurrere, & liberale judicium fuam expefhre fenientiam , five 
agente eo, Gve pulfato, id eft five ipfc proclamet ad liberratem, five pulfetur 
feu- conventatur , & ex poneflione libertatis a domino' vindicetur in fervkutem. 
Ut ft per fententiam fervus pronuncietur , tunc domino hereditatem adquirat : 
fi aurem fiber pronuntiatus merit , tunc earn Gbi adquirat G adire raaluerit : . 
nec eniro compellitur quisquam damnofam hereditatem adire / /. nee emere T 
b. tit* 

L. 22. & ult. 

HEres fcriptus , qui adiit hereditatem pure Bt Gmpliciter omiffo invent a- 
rio f tenet ur creditoribm hereditarits in folidum , eriam ultra vires he. 
reditatts , ut oftenditur t in §. i. h. I. I. aua dot it , ff. folut. mat rim. quia 
adeundo hereditatem videtur conrraaifle cum cretlitoribm ; /. j. $. ult. ff. f 
4}t>ib. et can/, in pa(f. eat. I. ft quit abfentit , $ he.vt qmtque , de obliq. QT 
ail. Idem tenetur & legatariis t in fbhdum , etfi fines h-reditarios excedant , 
& amittit detraclionem quartar falcidix ; nor. t. cap. 2. 2. antb. fed cum 
te/lator y C. ad /. fa'cid. Sed primum ex rdcripto divi Hadriaui fuccurfum eft 
ei , qui hereditatem adiit, ti poft aditam hereditatem gnrrde is alienum,qnod 
latebat , emerferit ,• fciendum , in/lit. dt bared, qualit. & diferer.t. Turn 
conllitutione Gordiani , quar memorarur in hac I. & in d. §. fciendum , nec 
exilat. Hoc juris conceftum eft militibus dumtaxat, qui temrre damnofam he- 
reditatem adierint , ne teneantur ultra vires heredrtatis , hac ratione , quod 
confulcndnm Gt militibus , quos arma mac is quam leges fcire par ei : quod 
comprobatum eft quadam conilitmione Juftiniani , qui eiiam defiderarur . Sed 
ex aita cenftit. Juftiniani, G Seres ex trftamento , vel ab imeftato , rt afle , 
vel ex parte adeat hereditatem conieclo mvenano , aon teottur creJitoriSus 

v c l 



Digitized by Google 




Et cum pater fuccedit in bonis adventrtiis filiif. -von <cnetur ultra vires bono, 
rum , quia pater ca occupat non jure heredrtatis , led jure peculii ; /. fi infan. 
it , ibi ghff. C h. tit. Etbm filius , qui non confecit invenuriara , non 
amittit legirrmam , neque Trebelliantcam , quia utramque ha bet a Jege, nos 
judicio teftatoris, ut optime animadvertit gtejf. in ^.incvmfmtMinme t h.hg.t\~ 
ditio hereditatis perperua eft , non pra?fcnbitur, nifi fpatio ?o. anuorum, oifi 
certum tempus heredi fcripro prsrfixum fuerit ad adeundam heredimem poflu- 
Iantibus creditorihus , -vet fabftitutis ,• /. ejnamdw 09. ff. dt odqmir. hertJir. 
Et quidem heredi fcripto , li dubitet dc adeunda hereditate , a pratore datur 
ei tempus ad deliberandum, an adeat hereditttem , flee oe, quod tcmpus olim 
port turn erat in arbitrio pratoris , ita ut non effet minus qmm centum die- 



.lit adire hereditatem ceafcao inventario, tunc heredi datur tempos «rinm men- 
fium ad conficieitdum invenrarium , computandum a die , quo fchm fibi dela- 
tam hereditatem ex teftamemo vel ab inreftato. Et hoc fi heres prarfens fit : 

J|uod li abfit a loco , in quo -res hereditaria: vel maxima pars earum pofirae 
unt , tunc datur ei armns , numerandus a morte teftatoris , ut exponitur t in 
§• 2. & 3. h. /. In confkiendo inventario hare potiftimum requiruntur . I. at 
invenrarium conficiattir intra tres menfes, fi heres adfit eo loco, ubi res here- 
ditaria? fitx funt , vel intra annum fi heres abfit , & priori <afu ut invema- 
rium inchoetur intra 30. dies , id eft intra menfem , & pcrficiatur intra fexa- 
ginta dies , id eft intra duos memes- Quod intra tempus incipiendum fit in- 



tuor menfes inehoandum efle recte iupplet gloff. hit , ut perficiatur intra an- 
num . Ut enim mventarium , quod perfici debet intra tres menfes , inchoari 
debet intra menfem , ita par eft, in vent ark m , quod conhciendum eft intra an- 
num « inchoari intra quarrum menfem , <ut Temper conficiendo inventario inte- 
%rx fint dux partes temporis, quod -datur a Itgt. Tempus conficiendi inventa- 
rii currit ab apertis tabulis , vel delata hereditate , fed quod fupplendum eft 
fentemia: h. leg. id tcmpus non currit , mfi a die delate or aditar hereditatis , 
nifi fit in mora adaundi, ut optime advenit gloff. hk , e* 1. ftotttlibtnt y 
fi quit heredi, jf. de jiotttlib. Heredi datur tempus ad ineundum tnventarium. 
Tutores & curatores ftatun atqus dati font invents hum tic ere debent ; /. tu- 
tor a 24. C. de aimintfir. tut. 1. tutor qui nptrterium , ff. ted I. ult. t. C. 
mrbitr. tit tel. ut confularur >pupillis , tie -tutores vel curatores impune graflentur 
in rebus pupilli vel minoris anteguam rnvenrartum conficiatur • II. invenra- 
rium debet conftci rerum omnium ., quas defunctus reliquit mortis tempore , 
vocatis quorum intereft, id eft -crcditoribus , vel legatariis, vel iubftinrtis, alio- 
quin invenrarium hdem oon facit , nifi inter quos confedtnn eft ; out h. fi «- 
tunes , C fi minor ob htrtdit. fe abfiimtt , Invenrarium -confici debet pnfea- 
tibus rabolarfis^ iit adhibka fubferiptione hereJis, velfi fit imperitus litterarum, Signum cru- 
vel fcrihere prarpediarur^ adhibita fublcriptiooe fpecialis tabularri , qui pro eo cis vice fub- 
fubferibat , figno -crucis antea tnanu heredis orxpoiito vice fubferiptionis . Porro fcriptionis 
in conficiendo jnventario non idflkit ouda iubferiptio oomrais heredis , fed fub- inftrumcntis 
fcriptio \ quz fignificet quantitatem rerum heredhariatum , & testation em feu apponi foli- 
adfeverattonem propriam heredis , quod res a pud eum tut* Temaneant , ut ex- turaj Ingulf, 
ponitur i in $. b. J. inventarium debet continere fpecificam defcTiDtionem in ehron. 



mum heTeditariaruoi ; J. t. iutons, L fi quit iw;r#, infr. do bonis pnfmpm. Orytltmd. 





B b ij 



, 9 6 AD T I T 17 L U M 

/. j. C. da bo*, vatantib. Pnrterea beret debet fubfcribendo fignifiare qualitfw 
tern rerum , qua. rateatur res inventario comprehends e(Te «pud fe , feque iru 
ventariurn tenim bona fide confeciffe , easdemque bona fide fervatunim . Qyt 
fubicnbebam itrrtrumentis tamquam panes feu contrahemes , pwrter fignum no- 
mints , apporrebant brevem fummam contractus , ut aperte colligttur , ex boa 
kxo , ne» alinr intelligitur quod dicitur in /. murethit r ujpr. da fid. iaflru- 
mew. fi convener if, ut contradus vel aliud inftru men turn in fori pt is Beret , nan* 
prius vaJere , quam e fcheda- to mundum redact um fit , 6t fubfcriprione par. 
eium munirum . Hinc fubforibcns inftrumenro rautui , quod alius aocepit , citra 
folemoitatem vetboram , id- eft t fubfcribeas ut tents ,. non obhgatur ,• /. 
mutuM , fupr. fi ctrt. pet at. Inventarium- eoofici debet coram tabulario 
feu tabeliione , adhibita< Sjbfcriptione heredis , vel fi knpericus fir littera- 
sum , qui pro eo fublcribar , oc adhibitis tertibua qui heredem norint . Ia 
inventano conficicudo reqairuntur tefles tdotiei & fide digni , qui heredem no- 
rint , fi propter imperitiam litterarurrr vel aliud impedimentum is inventario- 
iubferibere nequeatv In contradibus etiam requiruruur teftes , qui contrahentes 
porinr ,• mm. Jaflii. t 7?. tap. 8. nc quid falfi- fiat. In canficWndo inventario* 
Tequiritur non modo fcriprio heredis , quod conftiturum e(V hat I. fed etiaro- 
jusjurandum heredis, nihil le- dolo fecifle , & fusjurandum tern urn-, quod adfue- 
yint iis qua; gefta funt fit uvnullo confeii list fact* ab herede rnaJigniutii «. 
quod additum eft ncv- Jvfti*. t. da hire*. & faltid. cap. u 

J. etfi prafatam *. tjasJL ltt~ 

EX conftir. Juftimanf quadrrjoicx eft 1 benefietum inventarii . I". eft, quod he- 
res , qui adiit hereditarenr , rite & folemniter confeclo inventano , non 
tenetur creditoribus ultra vires hereditatis . II.- eft , quod heres prxftar legata/ 
deduflo xre aiieno , legata non folvunrur , nifi dedacto- sere alieoo ; I. Pepi. 
tumut , $. t quart* , ffi. de inoff. ttjiamv /-r. 1ff.de collar, banar. Et di- 
dufto femel arte- alieoo r fi legata' excedant dodranterrt ,. legis falcidiar beneficio 
utitur adverfus legatarios . OmifTo autem inventario Heres tenetur in folidum r 
Hon modo creditoribus , fed & legatariis non deduct o are aEeno nee falcidia r 
ut proponitur in t fi vero n. h. L ex mm. J. dt bend. & f'lcid. cap. a, 
$. a. Et hetes, qui fecit inventarium r liberatur fotvendo creditoribus etianv 
poilcrioribus , talva prioribus acrione hypothecaria-, vel condiftione iudebiti ad. 
vcrfus poileriores , qui folutioncm- receperunt , u* fubjungirur in b. §. t & 
cuatuor frr/a. quia nihil eft quod impurerur heredi , qui prius folvit creditori- 
bus, qui nbi vicilarunt ; /. quad auitm , §. fcimdum , /. pttpiUut , ff, qua iw 
fraud, creditor, id eft creditoribus , a quibus prim conventos fait , niii dolo 
malo id eft fctetrs ultrove folverie pofterioribu* creditoribus omiflGs prioribus ; 
/. cum ptjl mortem , i. ff. de adminifir. mtr r Eadcm- eft caufa legatario* 
rum, ac creditorum. Poteit heres- fatisfacere legatariis r qui eum con venerint r 
non expeitaris crednonbus r 8l hoc ex rebus heredkariis , vel ex. pretio vendi- 
tioni* rerum ipfarum , ita ut nulla oredltoribus- fit adio ia heredenv , vel em- 
ptor es rerum heredharrarum , quorum pecurria foluta funt legata , fed datur 
creditoribus aflio hypothecaria , vel condiclio indebiti- adverfus legatariot pecu» 
out Kcuperandx cad*, ut additur m hoe $. t & qaatuar Jtqq. 

$. m computation*, 

III. "D^n^ium irrvenrarit eft, quod heres, q*ji adlit hereditafem faflo irr_ 
±J vemario , fi damnofam inverter r , poteft earn dimittere quandocunr- 
qtu etiam po.1 rriginta auaos, quia bsucficiun legis eft perpeiuum, qua ratio- 

ne 



Digitized by Google 



DC JUR. DELIB. ET DE ADQ.UIR. HER EDIT. COD. roy 

tie &. legis falcidix beneficio beret etiam pod longum tempus morris tefratoris 
uti son prohibetur / /. legit fakidia , ff. ad leg. ft/rid. Et fi renunciet here- 
dicati , pot eft deducere quod impendit in furtrptus nineris , quia impenli funeris 
eft as alien urn ddunfti ; A I. ff. it rtlignf. & fumpt. funtr. Item quod 
impendit in tefamenti inlinuationetn apud a£hr , 8t inventarii confectioivem , 
vcl alias caufas neceflarias herediratis , vel fumptus Kris pro tucndis rebus he- 
reditaria , Inventarium confici debet fumptu hereditatis , qui* imereft omnium, 
ad quos fpe&at hereditas : qua ratione & fumptus ele&ionis debet fieri de 
menla ecclefi* ; tap. at prat trite , it eJeB. IV. Invenrarii beneficium eft , 
quod adita hereditate ex invenrario , non confunduntur adiones , qua? heredi 
compctcbant adverfus defun&ura , ut ei falvx (kit perinde atqus aliis ereditori- 
bus neredkarhs , fervato utter eos privilegio remporis r alias aditio ipfo jure 
con fundi t acliones, fi creditor debitoris vel debitor creditoris heres exiuicMy A 
dtbitori t ff. it fidejnff. A S tit bum , $. aditio y dc folmt. 

$. limtia. 

HEres , qui ex inventario adTic heretfirarem , bona fide inventarium facere 
debet, & inventario fubferibere , eafque fubferiptione fignifkare quantity 
tem rerum omnium , & affirmare , fe inventarium bona fide fecifle , ut oiteo- 
bm eft imit, k, leg. Sed fi heres in conficiendo invenrario , res quasdam omi- 
fifte vel eclafte feratur a crediroribos & legatariis, irrtegra eft ae"rio in here Jem, 
ut omifla vel (ubduela fupplearmir , & hsdem datur copta probandi qua? omirta 
vel amota funt quarftione habita de fervis hereditariis , vel fa era men to hereJis, 
vel aliis probatiotribus , puta teftibus , vet inftmmentis . De fervre hereditariis 
ouatftio haberi poteft , ut fciatur verrtas reram , quar funt in hereditate A r. 
|. I. fupr. de jurtjurand. propt. column, dand. I. lex qua , fupr. it admtni- 
Jbrat. tuter. Heres, qai in conficiendo invenrario fciens St dolo quid omht vel 
celavif , hac dc re , fi convi&ut- merit , tenet ur in duplum , ut additur in fin. 
b. §. Ex hac cooftitotione heres, qui quidpiam omifrt vd celavit in conficien- 
do mventario, norr ampJkis prxlrar, quam duplum , punitur dumtaxat in quo 
peccavit , ut heres. qui amovit res hereditafias , in his amittrt falcidiam 8e Trc- 
beliumcasn } I. fakidia 24. /. *) benefieio legit , A htrtditatam , el. I. 69. $. 
alt. ff. ad I. faltid. I. refcriptit , de bit qua ut hid i en. 1. Yeutut rtjpmdtt 
at. ad Trtlitu. Sed jure forenfi heres , qui dote omrnt vel fubduxit res hcre- 
uitarias, amrttit beneficium inventarii , fir ereditoribus regatanhque tenetur in 
folidum , quod legis benefick) mdignus fit , qui committit in legem ; I. eux'f- 
lium , in fin. ff. de mimrib. Nec hoc proTfus alienum eft a jure civili , quo 
etiam fuus heres , qui aliqunl ex hereditate amovit , abftinendi beneficium noo 
habei y /. ti qui ft , A fi ftrvum , ^. fi quit fuus tff.de adqmin bend. 

). dtntt . 

HEres, licet acTierit bere^tarem, intra tempus conficiendi inventarii non pof- 
e:f conveniri a ereditoribus hereditariis vel legatariis aclione in pert'o- 
nam , vel in rem , vel hyrothecaria , non fecus ac heres intra tempus dela- 
tum ad deliberandum de adeunda hereditate , ex bec quia noodum con fat 
pro qua parte heres conveniri poffit , vel an conveniri poftlt , quia tempus , 
quod datur heredi conficiendi mverttarii caufa, tiberum fit tutum eft a eredito- 
ribus & legatariis , qnod detur heredi quafi ad deliberandum de adeunda here- 
ditate : interim la men tpfe poteft convenire debirrrres hereditarios , ex Bartolo 
io bat A Aliud ia tutor* vcl curatore , qui omniuo oon poteft attingere res 



,,8 ADTITUiUM 

pupilll vel minora , nifi prius contecro inventario y /. mlt. in fin. C arbitr. 
tuttl. Et interim idem or pus adverbs detunclom Jitet excipere compellitnr , 
nullum enim privilegium hcres habere poteft in lite canreftata aim defnnfio ; 
/. fi it f Hi Roma , ff. it judic. Net creditoribus vel legatariis iniquo animo 
ferenda eft brevis mora , quia interim prarfcriptio noo currit adverfus eos, uc 
fubditur in fin. h. $. Non vajenti agere non currit prarfcriptio; /. rum mtijfu 
mi , 4. i//**" » C da prafcript. ?o. «r*. /. 1. $. Vf. C. A 

rr/r. /. in rebus, vtrf. omits autem , C. da fur. dot. 



$. yl« v«ro II* 

HE res , qui non confeSo iuventario adiit hereditatem intra tempos datum 
a lege , tenet ur creditoribus hereditariis & legatariis in Jblidum , ex hoc 
§. nec non legatariis , ita ut amittat talcidiam ; nov. 1. dt hertd. *y ftlcid. 
tap. a. §. 2. Ratio eft , quod beneficio legis iodignus eft , qui earn coo 
nendam cenfuit, ut mox fubjicitur in fin. h. Fruftra legis auxiliura it 
rat > qui committit in legem y /. auxi/ium , in fin. ff. dt minorib. 

§. & hdc quidtm , 

COnftitutione ifta dato beneficio inventarii , heredi noo eollitur jus delibe- 
randi de adeunda hereditate, fed fuperftuum ac inane emctrur , cum tu- 
tum fit herrdi omifla deliberatiane a dire heredjtatem confecxo inventario be- 
neficio hujus Its- Igitur etiam pod banc ponihrutioncm volenti & petenti da- 
tur tempos ad deliberandum , nimirum anni a Principe , novem msnfiura a 
judice , ita ut feme.1 non iterum xoncedendum fit , ne quidem a Principe . 
Olim tempus deliberandi erat pofitum in arbitrio pnrtoris / /. 1. j. C 4. ff. 
b. tit. fee ex hac conftitutione t em pus deliberandi Hmitatur , & datur a Prin- 
cipe, non a judice , ita ut femel concelTum non iteretur : contra res bis judi- 
cata* rertUutio datur a Principe / /. minor 18. j§. ftd & Pnttwnto , ff. de mi' 
norib. Sed in hoc cafu Princeps ipfe fibi legem imponit, ne tempus deliberan- 
di datum a lege inftauretur , ut occurtatur dolis & macbinis heredum , qui 
fruftrandi & morandi creditores caub tempus deliberandi diutius trahebant. Et 
ita reftitutionis auxilium in una eademque caufa iierum non conceditor ; /. 2. 
& C. fi fapius in inttgr. refit tut. pofiuletur . Et adverfus fententiam pra> 
fe£h prartorio non licet iterum fupplicare ; I. fi quit stdverfitt , C. dt precib* 
Imper. off trend, ne lites in inhnitum producantur . Tempus deliberandi prnlixius 
darur a Principe, quam a judice , propter prxrogativam dignitatis , ut oftendatur 
Princeps major jnagiftratu ; Tiberius ad fenatum apud Tacit. ?.annai.(cap.5?.) 
von adilit , tut prdteris , nut er>nf*Jis partes fufiineo . mtjut aliquid & txcel- 
fins a Principe ptiflutatur . Ex hac .con.lit. tempus deliberandi , quod datur a 
Principe, eft anni , quod a judice, novcm menfium , quo derogatur /. cum in 
antiquioribus , fupr. h. tit. ex qua tempus deliberandi indiftincte eft anni . 

%. fin tuum t 4 . 



OUi petiit tempus ad deliberandum , intra tempus ad hoc datum inventa- 
rium coo fi cere debet , ne interim dum deliberat res hereditaria* amoves n- 
tur , ut oflenditur hut. hujus §. Immo donee inventarium fiat , ab eo 
qui deliberat res obftgnari debent .enftodix caufa , quod e more in jus transiit; 
I. cum pater, spates xi.ff.de Itgat.z.l. ult. C. fh. de gdminiflr. tutor. Tacit. 
14. annal. (cap. 6.) tefiamtntum Aceroni* rtquiri , bonaqut obftgnari jubet. Et 
fi heres poft dcliberationem adeat hercditatem , vel non recufet hereditatem . 

quod 



Digitized by Google 



DE JUR. DELIB. ET DE ADQUIR. HEREDIT. COD. tyf 

quod perinde eft , quia tacite attire videtur , non ucitur beoeficio hm'pa I. it 
tenetur in folidum creditoribus ac legatariis , ita at •mitut beneficium legi» 
talcidiar , qtrn beoeficio legis ittdicnos videtur, qui legem contempfit, id eft 
qui petiit tempus ad deliberandum lpreto benefkio h. Itg. ex qua tuto pontic 
adire hereditatem fafio inveorario . Quod G hem intra tempos deliberandi in- 
ventarium non fecrrit , & recufet hereditatem , compeUitur res hereditaria* re- 
ftiruere heredibus legiomis, vet creditoribus , quaoti t&or in litem juravetif 
intra modum a judicc ftatuendum , ne ia immenlum juretur , ut definituf in 
hoc §. In a£Honibu> in rem , puta io rei vindication? , & petitione heredi tat is, 
•in litem juratur usque ad ccrtam fummam arbitrio judicis , ne in infinitum 
jurare liceat ; /. 4. §. jutart , /. 5. f. it in lit. jut and. I. rtfiitutrt , dt 
tti vniictt. I. ft quawio , C» unit vi » 

$. uU. 

SUmma hujus eonflitut'mtis eft , quod hem rite 8r, folemniter confeclo in* 
ventario intra tempus non tenetur creditoribus & legatariis ultra vires he- 
reditatis , & fi hem omiflb invemacio malit petcre tempus ad deliberandum , 
poitolanti datur annus a Principe, novem menfes a judice . Et hac conftituuo- 
nt ait Juftinianus derogari duabus e fuis coniftTurionibiK . Qua mm una conti- 
netur /. cum in antiquiortbtn y {u\a. h.tit. ex qua annus indilhnfte datur ad de- 
liberandum : altera eft cooftitutio quxdam , qua? nod rtltat T &memorarur init, 
h. Itg. qu* fuccurrebat heredi propter improvifum as alienum , & continebac 
fementiam conftitutionis Gordtana.' , qua; etiam defideratuf , quxve jovabat mi- 
lites propter infcitiam militarem : vel , ut fan i us loqmmur , Juitimanus am- 
pliavit ha?c omnia jura, & quod ante conftiiutum erat in caufa improvifi arris 
alieni , vel propter militc? , id produxit ad qjoscutnque heredes , ne teneantur 
ultra vim hereditatis , five xs alienum improvifum einerfcrit , five ab initio 
apparuerit y dommodo rite factum fit rnvemarium intra tempus prarftitutumr 
bat lege. Et hare eft fumma Imjut eonjiitutionit , qua expofita *iptey>r , non 
erit quarrere, an heredi remitti poffit confedno invenrarii : & Cujac in twv. 
1. it htrti. & faleii. in fin. exiftimavit , remitti pofle ezerrrplo tutoris y /. 
tit. C. arbitt. tuttl. fed verius eft heredi mimme remitti pofle , fa Item in 
fraudem creditorum . Et ita fru&uario remitti non poteft cautio frufhiaria , 
quam prarftat fru&uarius fe ufurum fruirurum boni viri arbitratu ; I. 1. C. dt 
m/kfrail. I. fcirt dtbetis , C. ut ia pefftfi. Itgat. Et promptius eft rutori re- 
mitti confectionem inventarii, quod prrfumendum fit patrem ita cavifTe magis 
ia gratiam pupilli, ne fecreta patrimonii pandanrur ; /. 2. C. ie alimnr. pu- 
pill. prsfttnd. quam in fraudem & injuriam creditorum . Ad hare quorriiur , 
an teftator heredi prohibere poffit confecoonem invenrarii r id eft vetare ne 
inventarium faciat, ne poftit uti beoeficio inventarii? Cujac etiam in hate le- 
gem credidit poflTe, codtm arguinento tutoris : fcd verius faniusque el heredi 
nequaquam prohiberi pofte confeclionem inventarii , quar eft remedium juris , 
quia jus publicum privatorum voluntate tolli non poteft ; /. ntmo 55. ff. dt 
ttgat. 1. & ita judicatur. Hem ex te:tamento vel ab nrteftato , & cujiKcum- 
que condiiionis lit, miles, dericus, vel privatus feu paganus , minor vel ma. 
jor 25. aimis , mulier , vel rufticus , tenetur conficere inventarium, alioquin 
amittit beneficium invenrarii", ex nov. 1. it htrti. C ftteii. cap. 4. in fin. fed 
minor reftitnitur ob omiffionem inventarii , fi capnn fit ; /. nam pvflquam , ^. 
ft minor fff. t dt jure jar. Juris ignorant ia excufatur in minoribus ; /. 2. C. 
it int. O" faft. igmr. Etiam fifcus heres fcriptus tenetur conficere inventa- 
rium, quia hicceiit ut privatus quilihet : fuccedens ex deli3o , vsl in bona 
vacantia deficient* herede , non tenetur ultra vires bonorum ; /. 1. an bona, 



»oo ADTITULUM 

f. de f**. fifi- qui* non fuccedit ut fores, fed jure fifci . Etiatn malier vel 
rufucus tenetur conficere invenariutn , nec reftituitur oh omiflum mventariura: 
nmcn malier fi ignorant i a juris lapfa non fecerit invrttariam , non amittit do- 
tem , led lucra nuprialia . Jurii ignerantia excufatur in muliere in damno rei 
iuz , uon in luero y A tmr , $ <*V /*»*> f> /iff. imr. /. «/r. C. W. /. /». 
rix , C «dWrr. #W Ammt. H7*/F hac dilhn&ione modus impofitof eft 
mov. Limit no. ex qua malier , qux port mortem iruriti non feck invtnta- 
xium rerum inarm., lubmovefur a petitione dotis & lucri nuptialit , quod ja- 
ris reftitui e republita tfk pUcuk Cujac 14. *J. at occarntur rapinit 



AD T I T U L U 
Dt repudismU vtl tbflintmL 
L. 1. 

T^Ilius*, qui eft in poteftate patris tempore mortis , fuus St neceflarius be- 
JT res exiftit ipfo jure fine immixtione : fed fi bonis patemis fe non immi- 
fecat , non obligatur hereditati, oec poteft conveniri a creditoribus hereditari«; 
/. 1. fupr. pnx. tit. Filius aurean prcfumitur fe immifeuiffe bonk parentis , 
vel pro herede geflifie , fi ajiquid geffit quaG heres , id eft animo bertdis : po- 
tt V. omni- ta U patrem tt fepelivit # vet jufta ei fecit, fervum hereditarinm manumifit , 
Bo /. 40. in vel mancipia diftraut in fumptum funeris ; /. pm htrtdt , in prioc LJtditmt 
fitu fmil. tr- a/. /. fi pupillns , $. t fi ftratm , dt td<?»ir. htrtdt t. vel fi habitet in do- 
ti/t. mo pateroa vel poflideat res hereditarias , nifi liquido id eft manifeftis 



probet fe abftinuifle hereditate patema , nec habitafle in dotno paicrna ut he- 
rcdem , led ut inquilinum id eft condunorem vel cuftodern . Qua de caufa li- 
bcri , qui funt fui & itecefiarii heredes , ita ut ipfo jure heredes cxhbmt fine 
immixtione , ut fibi coafulant folenc teftari , id eft teftatum taccre per li- 
bellum, fe non animo heredis gerere quar gerunt , led pietaris aut cuftodiat 
caufa vel pro fuo ; d. I. pre htrtdt . Alias qui feme! patema hereditate fe ah- 
ftinuit , id eft abflinuifTe prohatur f & liquido pro bat , St non ut heredem m 
domo patema habitafle , fed ut inquilinum vel cuftooem , vel ex alia wfla 
caufa , noo poteft conveniri a crcditoribus hereditariis , puta a fifco vet aliis , 
ex hat I. Aditto vel immixtio hereditatis non inducitur ex foia pofclTlone re- 
rum hereditariarum , nifi fit animo adqitirendar hereditatis . Ideo cum qurritur, 
an quis fit heres , ><on quxritur , an poll idea* res hereditarias , nec ne , fed an 
admiferit id eft agnoverit hereJirateai vei bonorum poftelfiooem y /. mn ktt , 
Q unit hsitiw, 

JL a. 



In hanc kg. djflum eft fnpra ad /. oi.f. de tiq*,r. 

L. } . 

Filius > qui eft in noteftare patris tempore mortis . eft fuus, & necefTarius 
heres exiftit, led antcquam fe immifceat bonis habet beneficium abftinen- 
di a prartore y /*/ tut em , inft. de htrtd. qual'tt. & diff. I. ei qui ft , ff. 
dt tdfiir. htrtdit. Et fuus heres, qui femel le immitcuit bonis paternis , quar- 
fuaoi beieditatem refpuere noo poieft y /. prcx. b. tit. Xuut hem , qui 

teita- 



Digitized by Google 



DE REfUD. VEL ABSTINEND. HEREDIT. »oi 

teftamenrum injuftum dixit, puta filios pnrteritus , vet exheredatus , qui tefta- 
mentum impugnavit per querelam inofficiofi vel viam aullintis , & ant peti- 
tione hereditatis adverfus heredem fcriptum , & poftea in jure profcflus eft , 
nihil fe de paterna fucceftione petitururn, non ex caufc dooationis , id eft do- 
nandi animo , fed rransigendi animo , quo genere videtur repudiafle heredi ex- 
tern , quia repudiat k> hereditatis fit in jure pro tribanali , ex hat I. & I. pro*, 
infr. h. tit. L t. fupr. de rtpud'iand. honor, foffejf. I. non folum, $. uh. ff. do 
nr. mufti or. non fiibmovetur taceptione pacti feu transiSionis a petitione he- 
reditatis. non fubmovctur fc vi repudiattonis , quia repudiatio nuflius eft mo- 
menu, hereditas femel adita repudiari non poteft ; ex hoc /. & i.&rox. I. ait 
prator, alias L ttfi fint , $. ftd quod Papinianus , ff. do minorit. I. i. §. dt- 
trttalit , da futeejf. ed'ifh : non quafi ex donatione , quia non habuit animum 
donandi: non vi transaciionis , quia transa&io, qua; fit nullo dato , vel reten- 
to , vel promiflo , nullius eft anomeiiri, nt tie, Cf /. transaRio , C. da trams- 
a&. nee vi pac"ti gratuiti feu remiffionis , quia non habuit animum remitonu 
di jus Juum , fed iransigendi , ut a lite disccdatur. 

L. 4. 

SIcut major 25. aunis , oui feme! repudiavit delatam fuccefTionera priusquam 
earn adiret, earn repfftere non poteft, ex hac I. & I. f t. de repudiand. 1.4. v £ fc. 
honor, poffejfi A nam quod , §. \\ fed & qui y ff.ad TrtbtU. ita qui femel adifc l\ L lj' 
hereditatem, poftea repudiaudo nihil agit , fed jus femel quxfitum rctinet: qui , * * f 
femel eft heres non poteft definere effe hexes : & II neres fcriptus , qui femel j)*' t" t 
adiit hereditatem, fone lite mota, puta conventus a creditoribus hereditarits , ' ^f* ir 
in jure id eft apud pratorem profeffus fit, fe non effe heredem, non ideo he- l ' J r "/•!' f 
reditatem femel quxfitam amittit . Non obftat quod dicitur , in jure coofefTos HK i' i Z'i' 
Pto judicatis haberi , quia hxc regvh non perrinet ad repudiarionem heredita- J-'*" /A , 

' in jure confitetur fe herdem non^'^f 



♦is, id eft ad eum , qai repudiandi caufa 

efle, fed ad eum, qui in jure confiterur fc debere certam quanthatetn , ex hac + 1 ** 
I. & I. t. ff. do (onfeff. Films patri eft fuos & neceflarius heres , ipfo jnre "/r/f't**" 
heres exiftit, tamen ft fc abftinuerft , port abftentionem non defiuit efle heres: - n l' » '* 
qui femel eft heres , etiam fi abftineat manet here* , fed eft heres nomine fine '"Ijjr* • ftn * r ' 
re ; /. 6. %. ft fiNut , ff. de bo». libenor. I. turn quafi , $. ftd & ft fuus , ^JJ- 
de fideitommtffar. libertatib. /. x. §. fed fi f*m fut , ff. ad Ttrtyll. Tamen 
eum , qui fe abftinuit , pnrtor non ha bet heredis loco : ideo fi is, qui fc abfti- 
ouit, tnterroparus apud pratorem , an fit hem, tacuerit , non tenerur quafi 
heres, quia abfttnemem fc prartor non habet heredis loco ,• /. fi films 11. ff. 
do interrogat. ad. Sed ii Alius , qui abftinuit paterna hereditate , m jure inter- 
rogans , an fit heres, refpoiiderit fc heredem effc , tenetur quafi heres, nam 
ita refpondende , pro hercde ^efliffe videtur, & hereditatem tepetiiffe,- d. A 
filtua. 



De hae i diaum eft fcpr. /. %.ff. do adjuk. heredit. 

I. 6. 

TUre veten (bus heres , qui fcmel abftirjurt boni<: patemis , indiftiuc^e id eft 
J omnino poteft re dire ad ea etiam poft longum tern pus , donee res -paterna? 

in eodem (tatu permanent , id eft fi bona parris noudnm venierint inftanri- 
bus creditoribus , ut refert Juftinian. rait. b. log. quod probatur /. fi qui f**s y 
ff. do far. dtl'tborand. In bonis materats films , qui dixit fc noUc adire hcrcdi- 
Tom.VIILV«LlL Cc 



Digitized by Google 



ut ADflTULUM 

tatem matris , poteft pocnitere , & mutata voluntate admitricw ad adeundam 
hereditatem intra annum rebus integris, id eft fi nondum agnatus eo rcpudian- 
te adeat/ /. filii t ff. ad SC. Tert/ll. & fi habeat fubftitutum , admittitor et- 
aam rebus integris , id eft rebus non dum dillraftis . Etfi minor 15. annis rt- 
pudiaverir hercditatem , fi res in iatecro fit , ooraimodo reftituitur adverfus a- 
ditionem hereditatis : fi veto iam diitra&a hereditate & finitis negotiis veniac 
ad paratara pecuniam , id eft diirradtam hereditatem labonbus fubllituti , noo 
aoditur; /. qued fi miner, $. Stnvels ,ff. de minetib. Ex conftit. Juttmiani , 
qua? antiquum jus correxrt ea parte . fi fuus beres repudiavent hereditatem , fi 
res vendita? fint , null us aditus id eft regreflos ei datur ad hereditatem t quod 
& antiqtris placuic: quod fi fuus heres fit major 15. annis, & tempora reilitu- 
tionis nulla ei luperfirtt , id eft elapfum fit quadrienntutn , quod poft impleturn 
25. annum datur ad petendam reJlitutionem in integrum , nondntn res fiat a- 
lienatx, intra triennium poteft redire ad bona repudiaia: quod fi fit minor 25. 
annis, vet intra utile tempus conllitutus , id eft intra quadrienmum , quod da. 
tur poft 25. annum, tunc impleto qu&inennto, intra triennium ad cadem bona 
redire poteft , ex hat I. Sums, neres , qui femel repudiavit hereditatem , rebus 
integris, id eft bonis nondum diitxachs, facile reftituitur adverfus repudiinonem , 
quia fuus beres jure civili,etiam qui fe abftinet, manet beres, licet nudo 
ae , & fine te , non plan* heres cOe defut 



AD TITULUM 

De cendit'tonibut & dcmonjlratienibus . 

LUbems mihi propofui fingulis leges hujus tituli exptanare , quia valde uti- 
lis eft , & latius pater per omnes fere partes juris , cum pertineat ad o* 
nines contractus , & teftamenta . Hie titulus condpitur de cendit. Kf demon- 
flrer. <*T can/. & mod. tor. qiut in ttfitmem. fcribtmtitr . Conditio , ut dermic 
gteff* <X Odofrtdnt in rubt. b. tit. M ftKpeoijo actus cui inferitur, collate 
in futuxum & incerttim event 



' . Conditio eft futpenfio, quia condition is pro. 
pria vis & poteftas eft , ut fuspendat a&um ; /. turn ad prtfns , ff. dt rtb. 
tredit. ex quo fi legattlm Tub conditione relictum (it , non debetur priusquaro 
conditio extiterit ; /. fi ita fit feriptmm , £ fi fub cendit'tene t de left. 2. L 
it, tui, dt obligat. & tit. I. eedere dim , de VS. I. in frtudem if. I. gene- 
reiiter, qui & e qujb. menumiff. Et fi quts fub conditione heres rnfti tutus fit, 
idemquc r ogams reftituere hercditatem , non poteft adire , nec reftituere here- 
ditatem priuscjuam conditio impleta fit / I. (aha , $t fi fub eondit'tomt y infr. ad 
TrebtU. & conditio deficiens facit deficere aispofitionem : put* IT fub conditio- 
ne res venicrit , deficiente conditione nulla eft emptio ; I. ntrefjarie , t fupr. 
de petit. & commoJ. rti vendit. St fi fub conditione debn r nomine obligau 
fit hypotheca, interim nihil debetur pendente conditione ; I. grege pi fieri , ^. 
fi fub tendttivne , fupr. de pignorib. & fi fub conditione fcrvus Ici;atu$ fit , pen- 
dente conditione non definit effe heredis / /. , 1. $. t fervi, ad Stlen. d. I.gt- 
ntralittr , i. 1. infr. qui (5* * qmb. mtnmmiff. Hoc adeo verum eft, ut etiam 
tacita conditio fuspendat aclum, ut fi quis flipuletur domtrm acdificart , veT opus 
fieri , non ante incipir aclio , quam res per renjm naruram pnrftari poflTit ; /. 
mterdum, infr. de V.O. propterea conditio rcfolutoria, condirionis appellatione 
propne non continetur, quia non fuspendit aftum , fed perfeilum refolvit: pu- 
ta fi fundus commiffbria lege vrnierit , venditio pura ell , fed fub conditione 
refoivitur ; /. t 2. de Itg. cummijf. Conditio proprie dicitur cum confertur in 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMON8TRAT. ao f 

futnrum , com vero coniertur ad prifens , vel pnrteritum , noo hi bet vim & 
poteftatem conditions, id eft noo fospendit aitum: ftipulatio nan fuspenditur, 
id eft pro pura habetur , 15 qui* ftipuletur fab conditione de pnefeuti , fi Rett 
Partbetnm unit , vel de pnrterito , fi Thins am htrtdem fcripfit , licet con. 
m hemes re* veritatem ignorent , quia ipefhrur tan turn quid in rerum nature 
fit; d. I. am si praftnt , & dd. feqq. I. fi its fl'tpulatut 120. inft.Jt V.O. 
I. turn in fecunio , <fc rnjnfi. rupt. I. i. J. yj patronut , aV £o«. libert. Condi- 
tio proprie dicitur , com in fatarum & incerrum eventum confertur ; quae o- 
(nnino exfbtura eft , pro conditione *on habetur : puta centum Titio legata 
fint , ram morittur , pnrmn eft legatum , quia non conditiane , fed mota ius- 
pendtntr / /. hcrts mens, infc b. tit. & qni ftipulatur fub condition? , qn* o» 
mnino exftitura eft, pure ftipnlatus videtur / /. fi pup'dlnt , §. i. infr. oV w- 
vat. & quod debetw Tub conditione , quz omniuo cxftitura eft , .interim fblu- 
tum repeti non poteft condifiione indebiti , quia non poteft dici indention /. 
quod fi, fupr. dt conditl. indebit. Alias conditio accipitur pro pacw & lege 
Panlut rtfpondit , infr. dt liberal, tanf. L ee conditione , 



contractus , ut in L 

C. dt refcind. vendit. t. pen. C. fi mantip. iia fuer. alien, cap. cum Jtanutt t 
de fid. mfinim. Donat. in illud Andriar.- acctpit conditiontm . Conditio eft pa- 
8io tenant legem in fe continent . Augufta. in Joann. cap. t i. trad. 8. num. 
12. in fin. in illud notdum vtnit bora mea . Venit bora non naceffitatit , fed 
vohutatit, mn conditiemt , fed pott/latit . Et hac analogia dicitur , propter 
farvittam dominum cogi fervos vendere bonis conditionibus / $. nit. infl. dt bit, 
qui fmi vel alien, fur. fnnt. & eodem fenfu conditio accipitur pro pa&one nu~ 
ptiaram , quia nuptix fiuut certis pains fit leeibus , ut in /. qui liberot , al, / f 
19. fupr. dt rit. nnpt. a nuptiis liberos prohibere videtur, qui eis conditioners 
non quarrit: & in *. 1. C. dt fponftiib. alii defponfata renunciare conditioni , 
& nubere alteri non prohibetur : & in fponfalibus diflblvendis (biennis fait 
bare formula , conditione tut non ntor y L 2. fupr. de d'tvort. & in fponfali- 
bus contrahendi* plerumque conditiones per interpoGtas perfemas expediri fcri. 
ptum eft /. ult. fupr. de fponfalib. M. Tull. Philippic x. Sortrtm turn t/eei, 
jfti falfa conditione qua fit a . Senec. 7. controvert 6. Q*i enim aliter conditio- 
nem matris nofira habere potuiffet , fi tantnm iuqenumt jmiffet . A ago ft in. de ci- 
vit. Dei libr. <L cap. 10. *•) Qnotdam tamtn calthes rd'tnjuimus , quafi tonditio 
dtftttrhy ut & conditio accipitur pro pa&ione pacis ; Vellejus libr. 2. fiw'rr- 
mcf emits tut belle do mutt , ant condithnibut furit fiu ftdt . Demonftratio eft 
deGgnatio tei , qua: vice noraiab fungitur ; I. 6. fupr. dt reb. credit. I. 6. de 
legat. 1. /. mmtnatim, b. tit. Hoc diftat a conditione, quod demonftratio non 
facit conditionem , fed rem qualis quantaque Gt oftendit , ut Stichnm t qui 
mens eft , do lego ; d. I. 6. de legat. 1. I. nnptr , dt legat. 3. conditio rem 

1 , oftendit ,■ 



demonftratio rem eiiftentem , oftendit ,■ d. /. nnptr , /. 1. de donat. 
Demonftratio in prarfens , conditio in futurum tempos confertur . Conditio omai- 
.no exiftat neceiTe eft priusquam legatam debeatur : demonftratio , etiam fi 
falfa Gt , non vitiat leeatum • Caufa eft , qua: confertur in prxteritum , puta 
quia Ttt 'to doui i fundum , quia negotta mea cnrajlt : hoc diftat a conditione , 
quod caufa refermr in prarteritum , conditio in futurum , ut fi ntgotia mea curave- 
rit: caufa: hoc commune eft cum demonftratione , quod falfa caufa, perinde aa 
demonftratio , noo vitiat dispofrtionem ; /. demonftratio . %. qnod autem , t. h, 
tit. 1. m fumma , $. id quoque, t fupr. dt conditl. 'tndebit. Hoc differt caufa a 
conditione , quod conditio deficient facit deficere dispoGtionem . Alia eft caufa 
finalis , alia impulfiva : finalis propter quam quid fit,ut donationis caufa fina- 
lis eft mera tiberalitas & munificemia ; i. I. 1. dt donat. impulfiva eft , quae 
donantem impulit ad donandum, alias donaturum , ut Titio fundum dooavi , 
quia negotia mea curarit, alias donatunn; d. I. demonftratio , \. \nod mum. 



t „4 AD TITULUM 

Hoc discrepat cjrafa fkulis ab impulfiva , quod defeclus caufar finalii temper 
locum facir condition! in contradibus ,etiam ftnon accipientis culpa, led ex ca- 
fa fortuito , contmgat, quia retnovet ccmfeiifuai : defecrns autem cau£z impuU 
fivz tunc tautom nocet , cam per earn flat , out itnplere debet , quominuc 
implearar , ooo item fi cafu fottaho id fiat ; /. pen. C. dt tondhH. tb ttuf. 
Caufa hoe differt a conditione, quod caufa in pmentum concipitur ^ ut quia 
We mgotia mea euravit : conditio concipitur in futurum , fi mgotia mea r*. 
rtrjrrit . 

Modus eft deftrnatio animi . per quam teftaror fandum vel qutntitatern 
legat Titio, ut ex legato quid faciat , puta . ut monumentum faciat reftatori, 
vel epulum paret municipibus ; /. demonfiratto , §. ult. h. tit* Hoc diftert mo*- 
dus a conditione , quod mo Jus non fuspendit actum r rx contractu vel legato 
lab modo fbrim oritur a^lio T oblata cautione de modo implendo ; d. I. de* 
enonjlratio , $» ult. I. eas caufat, I. quibus d'tebut , §. ult. irnr. h. tit. I. fi ti- 
lt 19. de leg. j. Bened. de Plumbmo in /. caufam , §. uft. infr. de manumiffi 
I. fi' ait , /. cum in teflamanto, infr. de fideirommiff. Hbert. licet aclus refblvatur 
modo non impleto ,• /. cum ab to r fupr, de eontrth. empt. ut probatur exem- 
plo /. 1. C, de donat. qua fub modo, ex qua donatio facta fub modo atimeu- 
to rum revocatur, li alimenta non praftentur. Et hoc eft qood ionuit /. 1. C. 
de bit qua fub modo , in legatis fir fideicommiffis modum pro conditione or*, 
fervari , quia licet purum fit legatum*, modus itnplendus eft. Item conditio 
concipitur per particulam fi , ut li Titius conful erit , fi navis ea Afia vene- 
fit , modus per particulam at , puta . or monnmentum faciat teftarori ; I. qui 
promifit , fupr. de condift. inckb'tr. I. hufutmodi 64. infr. de V. 0. I. caufam r 
J. ult. & ibi glaff. infr. de manumiff. $. longe , inft. de legat. glaff- in I. r. 
C. de hit qua fub modo. Et quod dicirur in d. K 1. in legatis Ac fideicomouf* 
fis modum adjeftum pro conditione obfervarr r non aritcr mtdlrgendum eft r 
quam modum rmplendnm effe quern ad modum & conditionem , fit C modus 
son impleatur actum refolvi , vel ut impleatur adhiberi crfficium judicis ; /. H*, 
bertat 17. §. hoc fcriptura y I. Manna . de manumiff. tejlamcru. 

X. t. 

LEgattim auf pare relinquirur, aut fub conditione. in diem oertum, auc 
incerrum: legatum pure & fimplicirer reticlum fine die vel conditioo*- 
eft prarfens , ut dicirur imt. h. 1. & m I. fi diet , infr. quand. dies legat. ctd. 
id eft debetur ftatim a morte telhroris ; L omnia 7 fupr. de legat. 2. /. tatie. 

cum igitur , C. de cadstc toileted, fir peti poteft dum bercdins fit adita T o» 
muia em'm, qua; teftamento reliiiquuntur finr die 9l conditioae r peti poffuni 
a die adits hereduatis / /. omnia, de legat. 2. Ubi legarum fub conditione 
relinquirur , dies legati non cedif priusquam conditio extiterit; d. I. fi diet, I. 
eedere diem , da V. 5. fit fi legatarius 1 interim moriatur pendente conditione r 
kgatum non transmirritur id heredem legatarii ; d. I. mie. $, fin autem . Ubt 
vero legatum reliclum eft in diem cerrum , leeatam pro pare- habetwr , & dies 
legati cedit a morte tefiaroria r ac fi pure rehftum efTet j d. t. unit. turn 
igttur , fed peti oon poteft ante diem ; d. I. fi diet , dies cclilt-, fed nondum 
venit y d. I. eedere diem.vin leearam reliclum eft in diem cmum, he res non 
tenctur id fblvere ante diem / /. unit, in fin. fupr. quand. dies ufitffr. legat. 
eed. fed ante diem illud folvt poteft, nt dicitur in t. h. I. aimirom fi ne- 
ves nltro folvat \ rta at non (it locus coodiftioni indebiti foiuti , quia qu<>d 
debetur in diem certum non poreft dici indebttum folurum , cum certum fit 
dcbitum iri ; /. in diem, I. fujjieit, fupr. de nndiB. indebit. 

Ubi legatum reiinquitur in diem iiKertum , puta turn bares mmittur , 

Eu- 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONS T RAT. 103 

hujusrnodi legatum eft conditional? , quia dies incertus condition rn facit y /• 
4/*r incertus , infr. A. rir. ac licet mors fit certa , tempus mortis eft incertum, 
nr fcriprum eft in $. diet autem h. I. G I. nam fi cum matter , fupr. dt com. 
did. indtbit. Legatum in diem incertum haberur pro conditional) , piopierca fi 
legatarius ante diem decefferit, legatum non irimmittitur ad heredem ejus; *. 
thts autem h. I. l.fi petunia , §. 1. it let at. 2. /. fi rum beres , /. cum illud , infr. 
quand.diet Itgat. ctd. I. St alius Fiona , ^.Comtlit, de fur. fifed. I* uwc. $.fi* 
autem , C. de taduc. tollemi. I. ult. in fin. C. de contrah. & commiit. fiipulat. 6c 
fi ante diem condirionale legaram folvatur , fotutum repeti poteft j I. qui pro* 
mifit. fupr. de conditl. indtbit. Dies incertus facit conditionem , aiti cum dif- 
ferendar foiutionis caufa potius, quam animo coofttrueudi incertum diem fidei- 
commiffi. collata eft thspofitio in alrerius mortem ; I. Seiut Saturninus, infr. 
ad Trebell. I. ex his verbis , C. quaud. dies legat. ted. aut dies adiecla eft fa- 
vore legatarii potius , quam hercdis ; I. fi ita relieium , $. Pegafus , fupr. de 
legat. 2. /. eum qui , al. /. Jtvoltnus, de arm. legat. Cujac. t3. obf. 1. 

L. 2. 

A Liar foot conditiones, quae quandoque , id eft quandocumque, vivo vel mor- 
tuo teftarore impleri poffunt , ut h* , fi navis ex Afia venerit , fi Ti- 
t'tus C<m f ml ft dux (merit , ut proditum eft in hac I. 1. hat conditio 10. /. «*/- 
turn , birr, b. tit. I. fi quit htttdtm , C de inflit. (T fabflit. Alix funt , quae 
non poffunt impleri, nifi port mortem teftatoris , ut har y f%\ decern dederit , vel 
fi Capitolium afcenderit , ira ut implead* fiat a fciente, non fufficit eas im- 
pleri ab ignorante : & at paruifle ouis condition i videatur , debet fcire earn a- 
fcriptam ; nam fi t fato id eft cam fecerit, puta ii cafu ignorans conditionem 
appofitam decern dederit , vel Capitolium afcenderit , non viderur implelTe 
conditionem, ut fubjungitur in hac I. (9 d. I. mult urn, I. Julianas 86. infr. h. 
tit. 1. quafitum y $. t. tupr. de legat. 1. Condition** cafuales poffunt impleri 
qeandocnmque , etiatn vivo teftarore : conditiones poteftativa? , qua? confittunt 
in daudo vel faciendo, non poflbnt impleri , nifi poft mortem teftatoris, & a 
fciente . Ita & nemo poteft adire hereuitatem vel petcrc bonorum poffeffiooem, 
nifi fciens hereditatem fibi effe datam ; I. htres infiitutuSy fupr. de adquir. be- 
nd. I. 1. ftitntiam , infr. de honor, poffeff. fecund, tab. Conditiones , quae 
confiftunt in ftflo , impleri debent poft mortem teftatoris : hoc verum eft fi 
confidant in fafro,quod facile implen poteft : quod fi confiftant in faflo, quod 
■on facile impletur , veluti , fi nupferit ill* vel illi , quandocumque etiam vivo 
teflatore impleri fufficit ; d. 1. bat conditio , /. cmditionum , infr. b. tit. d. I, 
fi quis heredem. 

L 3. 

TN conrraAibos impoffibilis conditio vitiat contraAum , quia cOntrahentei 
JL nihil vtdentur agere appofita condittooe , quam fcium efle impoffibilem / 
/. mm ftlum . infr. de tbiig. tit ail. I. mptffibiltt , de V. O. $. fi imoofl'*btiify 
hfl. de mutilib. fliputat. In reftamentis impoffibilis conditio Ron vitiat , fed 
viriatur , id eft pro nulla feu pro non fcriota haberur , ut oftenditur in hac /. 
& Al. f fopr. de ctmd'tt. in/tit ut. I. ab omnibus , J. t. de It tat. 1. $. im- 
peffibilisy in/fit. de hertd. inflit. Impoflibiies conditiones dicuntur , qua; eaifte- 
re non poffnnt , ant narara , ut h«c , fi difito calum ettigeris , aut iure , quae 
funt contra leges vel bonos mores, nam qua: facia la-dum pietat^m, exiitima- 
tionem , ac denrque contra bonos mores Sunt , see facere nos pofte credendum 
eft ; /. ro»di lionet q. & 14. /. films qui , fupr. dt tond'tt. inflit. vel facto t 
quat impoffibiles funt , non natun , Ced difficojnte prstitationu , vdtau , Sit. 



tot At) TITULUM 

that mammiffttr fit , fi Titio mi tie mummos dederit „• /. 4. i. i. infr. de fig' 
taltbtr. I. cont'tmuKs , £. i/W , \. fi ab to , infr. it V. O. a. hujusmodi coo. 
ditio non vitiat ftipuUtiooem , quia diftlcultas prxilatioois 00a eft uspcdimen- 
tum natural e ; d. I. cent i rums . 

L 4. 

T)Atrono liberisve ejus prarterius reftamento liberti f extraaeo herede inftitu- 
X to , datur booorum pofleffio contra tabulai , quae olim erat femis hono- 
rum , hoiie rertia ex conltitutione Juftmiani; $• t J. tnfl. de facceff. Ulterior. 
I. tilt. C. de ban. libert. & /nr. patron. & patronus , refciflb teftamcnto per 
bonorum pofleflionem contra tabulas , prarftat legata reticia exceptis paribus , 
id eft parentibus & liberis pro portione fua , id eft pro tenia ; I. 6. \. fi pa- 
tronus , fupr. fi qu 'ts miff. can/, teflam. I. ex afft, ad I. felcid. 1. * ) ita tr 
inert) §. It patronus, ad Trebellian. I. 1. C. de batter. Peffejf. eontr. tabid, pro- 
inde fi libertus teftamento patrono praeterito extraneos heredes inftiruerit , 6r 
liberis vel parentibus centum legaverit fub conditione, fi heredibus decern da- 
rent , refcifto teftamento ob prxteritionem patroni , petiu bonorum poflefiione 
contra tabulas , legata prarftanrur liberis or parentibus a patrono pro rertia , & 
ouod conditionis implendje caufa dandutn erat heTedibus fcriptis pno portione 
cujusque, ut docetur init. h. I. Ratio dubitandi .erat , quod refciflb teftamento, 
quod conditionis implead* caufa dandum erat heredi , videbatur non efle corn- 
n-iunicandum patrono prjterito , quoniam ouod conditionis implcndar caufa da- 
tur heredi , non proficifcitur ex bouts defuncti , nec jure bereditario , led mortis 
caufa capitur ; /. mortis caufa 31. §. fine donatieme, I. quad condition*, infr. 
dt mm. cauf. denat. ob idque non imputatur in falcidiam ; I. in ratione 30. $. 
tamttfi , /. id an tern , /. in quart am , infr. ad I. ft lei J. tarn en quia patronus 
refciflb teftamento liberti per bonorum pofleflionem contra tabulas prarftat lega- 
ta teftamento reli&a exceptis perfonis , id eft parentibus Sc liberis pro portio- 
ne fua, eadetn ratione St. pro portione capit quod conditionis implead* caufa 
dandum erat heredi , quia pro ea parte eft heres : & hoc eft quod ait Pom- 
pon, in hat I. ita a pnrtore temperandam efle conditionem , id eft iu dividen- 
dum efle quod conditionis implead* caufa dari julfum erat. heredi , ut detur 
patrono & heredibus fcriptis pro portione t id eft patrono pro tenia « qua? ei 
deberur , ut commoda « on era hereditaria dividantur inter patronutn & here- 
des fcriptos , quafi inter coheredes . 

§. fi ha , ejusd. leg. 

SI ita legatum relictum fit.' fi in quinqutnnio proximo Titio filial mat at nan 
erit , turn decern Seta heres dato : fi Titius decedent aitte quinquennium , 
non ftatim Sciac decern debentur , fed expe&andus eft lapfus quinquennii , quia 
hie articulus turn extremi quinquenoii-tempus ftenificat , ut dennirar in bee §. 
Ita fi ftipulatus fuero . fi intra biem'mm Capimium men aftendtris , decern da- 
ri , nonnifi prarteriro biennio decern peri poflunt ; /. velati , §. alt. I. quidquid 
ttdjirin/fenda , ^. nit. infr. de V.O. Ratio dubitandi erat, quod videbatur mor- 
tuo Titio ante quinquennium ftatim legatum deberi , quia conditio exftitifle vi- 
detur, ex quo certum eft earn exilituram , & legatum debitum iri ,• /. 1. $. 1. 
/. htres mens , infr. huit. id eft ex quo cenum eft Titio filium intra xjuinqnen- 
nium nafci non poile : fed legatum non debetur priusquam clapfum fit quin- 

Juenuium , propter articulum tarn , quod refertur ad extremum quinquennii . 
n legatis & fideicommuTis non cceprus annus , fed impletus expeAatur , an- 
nus iiKeptus non habetur pro completo, id eft fi legatum filiac reliAum fit in 
diem cenum, puu cum ad iegirimum ftatum pervenerit, & filia decefierit die 

lega- 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 207 

legati c«dcnte , id eft port mortem teftatorts , antequam impleflet vicefimurn 
quintum annum, legati aflio transmittitur ad heredem , Cm non datur aclio 
priusquam clap! urn fit tempus, quo puelta fi viveret impleflet vicefunum quia, 
turn annum ; /. 00 his verbis, C. qutnd. dies Itgat. ctd. 

1.5. 

QI pupillus inftitutus fit Tub conditiorje . poteft pare re conditioni ttiam fin* 
auctoritate tutoris , ut oftendiiur bit & I. /$ pupillur^ fupr. dt ctmdit. m. 
ftitut. Nec movet,quod pupil [us fine tutoris auctoritate non obligatur heredita- 
ti ,* /. obligari , in pr. & i- hereditatem , fupr. dt auclor. tutor, vel quod ex- 
plera conditione necefiarius heres aliquando eue poteft , puta fi (it fuus heres , 
nam hoc nimirum impleta conditione quod fit necefiarius heres, jure porellatis 
fit, id eft jure patrij; poteftatis fuitatis, non coodtttonts explet«,ut additur in 
hat I. Hoc diftant Tut neredes ab exrraneis , quod fni inihtuti fub condition* 
potertativa, fi pareanr, beneficinm abftinendi amplius non habcnt, ut volunta. 
rii , non ut neceflani neredes / /. jam dubitari, §. ult. dt hired, mflituend. fi 
extraneus fub conditione heres inftitutus fit , impleta conditione non itatim fe- 
quitur quod fiat heres /. 1. $. fi partndiyde condicl. cm/, dat. I. Antifiius, 
dt adoutr. band, fed imp! eta conditione res in eo eft, ac li pure inftitutus ef- 
fet ; a. I. Ji pupillus : ita ut adhuc ei integrum (it adire vel repudiare heredu 
tatem,& impleta conditione non ideo fiat heres, nifi hereditatem adeat vel pro 
herede gerat/V. it, qui, fupr. dt ctmdit. ht/Ht. Cujac. 3. obf. id. Filiusf. vet 
Cervus heres inftitutus hereditatem adire non poteft injuftu patris vel domini , 
ne invirnm vel infcium obliget oneribus bereditariis ,* /. turn, qui, §. 1. fupr. dt 
adqa'tr. htrtd. I. 3. C. de bend' inftit. utcrque vero inftitutus fub conditione , con- 
ditionem implere poteft, etiam injuftu patris vel domini, quia eo fac"to nemo 
fraudatur , ut additur in Jin. b. I. id eft hnplendo cotiditionem non adquiritux 
dominus , 



vel dominus , nec filius vel fervus obligatur s*ri alieno , 
impleta enim conditione in eo tanrum res pooitur , ut pura fit inftitutio , & 
ideo in /. fub conditione , fupr. de rondit. infitt. expungendam efTe ncgationem 
refte obfcrvavit Cujac. 1. oof. 16. Si qui fub conditione heres inftitutus palam 
dicar , fe non aditurum hereditatem , repudiare videtur , fi turn id dkat , cum 
poteft conditioni parere . etiam fi poftea conditio exftiterit , adire non poteft , 
fed bona veneunt a creditonbus nomine defuncti : l. 1. dt curator, ban. da>id. 
i. 1. $. qui fub condition*, fi ptis omiff. cauf. tejUnu 



L. 6. 

*I heres vel tegatarius juflTus fir teftatori monumentum facere arbitratu Titii, 



»^ & fi non faceret , decern Titio dare multz id eft pcenat uuu >»ic , 
non committirur ab herede vel legatario, fi is, cuius arbitrium eft , id eft in 
cujus arbitrium collata eft ratio &- fumptus faciendi monumenti , decefierit vel 
peregrc abfir , vel arbitrari nolit , quia per eum non ftat qirn pareat voluntati 
defuncti, ut fcriptum eft hut. b. I. conditio pro impleta habetur , quoties pet 




ram fecerir, a perfnna ejus non eft recedendum , cujus arbitrium infertum eft» 
id eft non rccurritur ad arbitrium alterius /. fi quis arbitratu , in(r. de V. 0. 
Heredi vel legatario juftb monumenTum extruere , potuit mutra id etr porna 
a teftatore indici fi non faceret, ut alcWitur bit, tr in I. in ttfis- 



©S ADTITULUM 

mtnt$ 27. infr. h. th. I. pattrf. fupr. dt hand, inftit. /. utortm , J. e/«r A**e/ 
dt legat. 3. /. *»ic. C. je Aix nomine ttlinq. M. Tull. Verr. 4. In 

tujns ttfiamtnto quodam loco, fi tommifjum quid tfftt,nutlta trat Vtneri , quern 
in locum Afcon. eommifTa, inquit, dicuntur , 9** ow/r* tafbttmis volmuattm fa* 
8a , ««r wow /tfel* 2W<*e , **/« «/i?m ptcnaqut pUttuntur : unde multa 
id eft poena committi dicitur , que incorritur ex teftamento, fi non pareatur 
voluutati dcfuncli , at obfervaie eft ex hat I. & eadem analosia lues cocnmif. 
fa dicitur Virgil- 4^geor#c^( 454. ) Magna tuts nmmiffa , id eft hax eft 

§. fi ftrvos , t'fusd. I. 

SI fervus heres inftiturus (it fub conditione , ft nonnullos servos manumife- 
rit , duobus ex his mortuis ante teftamentum , an defeat us eflet conditione, 
discrepantes iuere fentenrix jurisconfultorum . Neratius exiftimabat, eum condi- 
tione defici , ncc arthmabat parere poflet conditioni , nec ue, id eft son fpe- 
ftabat , an conditio jmpleri poffet in fervis fuperftitibus . Alia erat fententia 
Servij , non in eadem , fed in fimili fpecie , fi heres inftiturus fit fub condi- 
tione , fi filia & mater mea vivet , altera mortua , non defici conditione , 
quia conditio noti deficit , quar cafu extinguitur , fi non ftet per eum qui 
implere debuit : fed obeft cafus /. ana fub condition* , §. wnrtuo y I. fi 
quit ttfiamtnto , fupr. dt condit. infitt. /. cum quid am , C. dt condit. in* 
Jert. Eadem iuit fententia Labeonis , Sabini , & Caffii , qoam probat Pom- 
ponius hie alia rati one , quod hu/usmodi condiiiones auafi impoHtbiles pro 
non fcriptis habentur , ut fubjicitux in fine h. & I. ab omnibus , in 
ttfiamtnto , fupr. dt Ugat. 1. 

L. 7. 

SI ltgatum relidum fit fub conditione , quae in non faciendo confiftit , puta , 
fi Capitolium non afcenderit, ftatim datur aclio legati , przflita cautione 
Mutiana de non faciendo, quar cautio a Mutio Scarvola introduda eft remedit 
oaufa, & fententia prudentum , turn conftitutione D. Pii comprobata. Condi- 
tio nes negative implentur remedio caution is Mutianar , quia pneftatio cautionis 
pro itnplemento conditionis habetur , ut probarur in hat I. <5* /. it , t «»' > t. 
cum fub hat, I. Titio fundus, infr. h. ut. Cautio Mutiana locum habet in 
conditionibus , quae morte legatarii finiuntur , id eft qua? vivo legatario imple- 
ri non poftunt , puta fi in Afiam non venerit ; d, I. Titio fundus , /. htrts 
mens , y qui fofi , infr. h. tit. Cautio Mutiana locum non habet in conditio- 
ne non facienai , fi per aliam conditionem aclio legati differri poffit / /. avia , 
$. Mutiana , infr. L tit. puta fi legatum reliclum fit fub duplici conditione , 
una qu* confiftit in non faciendo , alia in faciendo , quar fuspendit actionem 
legati donee impleatur , nec recipit remedium cautionis Mutiana: . Cautioni 
Mutianx locus eft non modo in legatis , fed & in hereditatibus , id eft inftt- 
tutionibus , puta , fi marinas ab uxore inftitutus fit ex parte fub conditione , fi 
dotem promifiam non petierit , ftatim poteft adire hereditatem przftita cautio- 
ne de non petendo , vel denuntiatione facia coheredi, fe para rum dotem accento 
facere: quod fi ex affe inftitutus fit fub eadem conditione, ftatim poteft adire 
hereditatem omiffo remedio cautionis, quia non eft cui caveatur, cum cohere- 
dem non habear , & conditio pro impleta habetur , quar impleri non poteft , 
ex quo adita hereditate non eft quern polTit de dote con venire , ut addirur in 
fin. h. I. & I. mulitr, fupr. dt condit. mfiitut. nimirum quia aditionc confufa 
eft aclio in perfona heredis , cum idem exiftat debitor & creditor / /. Stitbum 
^. adim , infr. dt folut. I. dtbitori , C. dt fail. /. ut dtbittm , /. fi adul- 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. ae* 

»«, C. d* hredit. aQ. Cawio Mariana locum habet in olrims volunraribuj , 
non in contra&ibus , nam fi centum ftipulatus fuero fub ea conditione , fi ia 
Capitolium noo afcenderis , flipulatio nou committitur ftatim , fed cum certum 
effe coeperit te Capitolium afctndere non pofle,id eft cum morieris , quafi fli- 
pulatio collata fit m tern pus mortis hoc jure , /. t ita ftipulatus t. infr. da 
V. O. §. t 4. vetf. fi quit ita , injl. cod. Et fi dedi tibi decern quafi txans- 
afiionis caufa , ne ad judicem ketur , non datur mibi conditio ob caubm , R 
forte non caveatur ad judicem non iri , fed tunc demum erit locus coiidi&ie- 
ni , fi ad judicem eatur /. 3. ff. de conditl. cauf. dat. Item cautio Mutiana 
locum non habet in libertatibus , puta fi Sticho libertas data fit fub conditio- 
ne., fi Capitolium non afcenderit, caution i Mutiana; locus non eft , id eft li- 
bertas non reprxfentatur prxftira cautione Mutiana de non faciendo ; I. 1 liber- 
1. /. ult. infr. de manumiff. ufi. In donationibus caufa mortis, ficut in 
le^atis , cautioni Mutianar locus eft ; ncv. u. cap. 44. Qui vera cautionem 
Mutianam interponit, (i contra cautionem fecerir, tenetur reftitucre rem lega- 
lism cum fru&ibus , & cU hoc ab initio cavere debet; d. I. heres mtus y %. qui 
pcjl , /. cum films t f. t f« Aluaanam, de legat. 1. Cujac. 5. •*/. z. idem 
14. obf. jz. , 



QI vir uxori dum cum filio ctit annua centum legaverit , fi ea 6b can fa m 
O abfit, puta latitans patronum, id eft ut fe occultet a patrono , forte pro- 
pter ars alienum vel aliam caufam , ( Latitarc dicitur , qui de medio recedrc 
id eft de publico, de conlpc&u , ut occurfum creditoris evitet; /. Fuhiniui,^. 
i. infr. qu'tb. ex cauf. in poff. eat. ) non amittit legatum , fi maneat aoimut 
& propoiitum non dknittendi liberos , quia non omne momentum exigendum 
eft, ut fit cum libcris, id eft conditio, ut fit cum liberis , civiliter accipienda 
eft , nec requirit perpetuam & momentariam prafentiam , rd eft per nngula 
momenta , ne libertas infringatur ; /. Titio centum , $. Titio centum «. infr. h. 
tit. Idem dicendum eft , fi per earn non ftet quomraus cum filio habitet , ut 
additur in b. I. ut fi films ab ea migraverit fine caufa / /. qui quatuw , §. 
uxori , fupr. <& legat. j. Et ita fi libertis annui denarii duodecim legati (Int* 
fi ab uxorc non recefierint, fi mulier affidue vagetur, an tencanrur earn fequi, 
ne amittant legatum , arftimandum eft ex modo legati & excurfionum ; /. M*- 
via , §. 1. fupr. de am. lego*. Immo & fi libertis alimenta legata fint , fi 
morarentur cum alio , etiam mortuo filio alimema debentur libertis ,• /. f an- 
nua , ted. <it. I. 1. C. de legat. quia per eos non ftat quominus habitent cum 
filio . Hoc ita demum locum habet , fi legatum reliflum fir libertorum gra- 
tia : quod fi filii gratia , ut ei liberri in obfequio & minillerio eflent , hoc ca- 
fu filio de medio fublato extinguitur legatum , quod libertis reliclum eft coa- 
templatione filii ; /. illis libertis , infr. b. tit. 

I. 9. 

SI vir nrori centum legaverit in tempos Hberorom , non yidetnr fenfiffe de 
liberis jam fusceptis tempore teftamenti , fed de fuscipiendis , ut traditur 
in h. I. quia conditio non conferrur in prarfens vel pnrreritum , ffd in futu- 
rum; /. cum ad ptffens , & dd. feqq. de rtb. credit, nifi pater ignorarit . cum 
teftaretur , liberos jam natos,- /. fi jam fftta> infr. h. tit. I. fi ita 45. §. ult, 
fupr. de legat. a. Et fi vir trxon legaverit certum fun dum «d certam quanti- 
tatem quandoque liberos habebit , videtur fenliffe de liberis communibus , noai 
de liberis ab ea fusceptis ex alio marrimonio/ /. cum vir f infr. h. tit. l.fi in- 
ter virum 24. fupr. de paS. dua/ib. & dc liberis nafcituns , five fe vivo , fi- 
T,m. VUL Vol. II. D i 



art ADTITWLUM 

re pod: mortem ; /. fi vir aawrr , infr. k h$. ut iu 11 legatum Titio relleluiw 
fit to tern pus libcrorum , & it uxore prargnante decedent , legatum transmittt. 
tur ad heredem : flmiliter fi vir uxorem heredem inftituerit , 6c rogaverit hew 
reditatem port mortem reftituere liberie , videtur tan turn cogkaffe de communt- 
bus liberis; gltjf. h I. ex fatlo „ $. fi quit rog atus , infr. ad Trebtll. quia- pa- 
ter non prarlumitur cogitafle- de ahenis , quia pietas paterai nominis temper 
confilium capit pro liberis ,• /. nee in ea lege , §. tdt. inhv ad LJml. de- a- 
dtlier* ftp. fnper e* ll~ de tefiib. 

L. \tu 

SI a patre legatum filiac reliclum (It , cum nupferit , or ca vivo teftatonr 
nupferit port teftamenrum , conditio implera videtur quia conditiones mi- 
xtz y qux confiltunt partim in facto alieno , parrim in proprio , ut conditio 
cum nupferit , quaudocumque impleri poflunt etiam- vivo teftatore , prarlcrrim 
cum conditio talis eft , ut femel impleri debeat , qiulis elV couditio cum nu- 
pierit . Sed fi nuptix non legitime contractor fint , puta fi ante nubilem arta- 
tem nupferit, vet ei nupferit, cum quo nupriis interdiclum eft, veluti cum tu- 
tore , vel prarfiJe illius provincix, conditio non eft impleti , non videtur enitn 
nupra , q«ar non ex lege nupfit , ut in I. nit. ff. de flatuiibcr, I. dot is promt f- 
Jfo t de /nr. dot. fi fervus legatus fit uxori , & cum ea nupfiftet liber efte' juf- 
fus , & ea ex lege nupferit , liber net : nee videtur nupra , qua per artatem 
virum pati non poteft / /■ pen. infr. quand. diet It get. ced". Sea fi portea legi- 
time nupferit , an pare re conditioni poffit quafi prius non nupferit . dubitatum 
eft* & quidem fi teftator fenfit de primis nuptiis , ftrielo jure conditio defecla 
eft t ax kit Ulptanu? in hat I', hoc enim verbo , cum nupta erit , prima" nu- 
ptix intelliguntur ; /. boves , §. hot ferment , infr. de V. S. I- cum pmter , §. 
t V. fi pro- p at „ ^ j n f r- j e U gat. j. primo aflu quarque dispofitio contcnta eft ; /. t «*« 
bat , & an- c^tiquitat , C. de ufufruQ. & conditio femel defecla arm poteft impleri , con- 
faciat potius di t j 0 f e , ne l defecla non refumitur , /.fK/Vtow ,<fr fidtit.libertatib.bea\%\v tamen, 
/. aitigHttss jj e ft ex atquitwe , idem dicendum air, eonditionem t nondum impletam, de fa- 
ted, tit, ffo f c ^ non defcclam ,. id eft adhuc impleri pofle . Si legetur puclla: in tem- 
pus nuptiarum , legatum eft conditionale , 8c conditio non committitur prius- 
quam uuptiarum accedat feftivitas , ita ut non fufficiat puellam ad nubilem 
tatem- pervenifle ,• /. fanumus 14. C. de nupt. Et ff kbeitas Sticfio nri'icla fit 
tempore nuptiarum tuii vel fiHx libertas non debetur , nifi fecutis nuptiis , 
quia non temput danda: liberuti iiiieclum eft y fed " conditio a *""•» ttjwmr fc 
C. de teflam. manuniff* quia dies mcertus efficit eonditionem • Quod fi lege- 
tur puella; fub conditione nuptiarum , legatum debetur fi puella rnonaftenuni 
iigrediatur / ir**- 1-25. etp. 37. tuth. nifi rogati , C. ad TrebeJl. quia fpiri- 
tuale conjugium eo pnrftantius eft caroaii , quo anima, prxirat corpori; tap* 
inter torporaiia , de transltt. Epiftop, 

S. fific+tiusi. leg. 

SI cui legatum fit fub conditioner fi navis ex A fit venerir, 8c ignorante te- 
ftatore navis venerit tempore teftamenti », conditio pro impleta habetur . 
Idem dicendum eft , fi cui legatum fit y cum pubes erit ex hot ut & fi _ pap- 
ier filiar centum legaverit ubi ea nup>iflet,fi filia uocta lit tempore cooditi te- 
ftamenti , fed abfente patre & ignorante , nihilominus tegarum debetur y LA 
ita fcriptam 45. fi pater , de Itgtt. i. /. ji quit heredem , C. de injj.it. & 
/*»j}it. 



L ti. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. it« 
i. it. 

teftator cut leget fub conditione , tjua* jam contigerat , pufi (lib condf- 
O » fi ravis ex Afia venerit t & tempore teftamcnti navis venerit , dt 
<ciat teltator navem venilfe , qua* uerum fieri pofTutit expeclamur ut fiant , id 
eft expeclatur, tit ireram navis veniat fecunda navigatione facia : quod fi ne* 
aciat navem venifle , prarfenti legatum debetur , id eft purum eft legatum , fie 
prarfenti die debetur Itatim a morte teftatoris, ut traditur init. h. I. Similiter, 
15 pater fili* centum legaverit Tub conditione , qua? iterari poteft , puta Tub 
, fi nupfiflet , fi nupta fit tempore reftamenti patre non ignorante, 
abis nuptiis ienfifle; L fi ha fcriptum 45. fi pater, dt legtt. 1. 

$. hem fciendum , tjusi. I. 



A Liar funt condition** cafualei , quar pendent ex cafu, ut fi Titlus conM 
erit : alia: poteftativx , qua* confiftunt in dando vel facieodo , ut fi de- 
-cem dederrt , fi Capiiolium afcenderit , & ha; promifeua; dicuntur in ice §. 
vel quia facile implentur , vel iterantur , ut vult gioffa h. loco , vel quod pro- 
mifcue iblent apponi teftamentis , &. funt promifcui ufus : promifeua dicunmr, 
quorum ufus eft communis ; I. fi quis mancipiis , §. fi impubts , fupr. dt tn- 
jiitor. a£l. I. ttttrarum , dt ufu & habitat. I. quamvit , C. de fun. Conditio- 
ne* promifeua; ieu poteftattvz implendx -funt poft mortem teftatoris , & a fci en- 
re Sc. babeote -animum adimplendi conditionem : & hoc eft quod dicitur in A. 
t $. fi in hoc fiant , ut teflamento porta tur . Non promifeua; , feu cafualei , 
impleri porTunt .vivo teftatore , & bare eft communis Jententia b. $. Cr /. x . fupr. 
i. ih. 

I. 12. 

SI pater Tirium & Seium 'Iiberm heredes inftituerit ex disparibus partibu* 
& uni ex heredbus decern prreleqaverit hoc modo , qutniam filiut meus 
ma for etc area ■mea dectm fuflulit , herts -minor filiut decern e medio fumito , 
debernr legatum , quia idcirco telilrom eft , tit conditio filiorum exac- 
: divifio fic a patre facia inter liberos habet vhn prarlegati ; /. « ft- 
35. dt hered. inflituend. t. quid ergo 90. §. 1. dt Ugat. 1. & hujusmodi 
legntum habetur pro reiiclo ibb canfa , non poena* nomine , caula enim con- 
fertur in prxteritum „ poena in faturum , ut traditur in b.l. ideoque licet cau- 
fa non fubfit T id eft etiam fi mayor •filius de area nihil fuftulit , legatum fen 
pnrlegaium debetur , quia fa] fa demonftntio non vitiat iegatum ; I. daman- 
ftratio , quod auttm , infr. b. tit, 

L. 13. 

cui fundus legato* fit fub conditione, fi pupillo vel furiofo pecuniam de. 
O derir , conditio impleta videtur tutori vel curatori dando , ut probatur ex 
hac /. Quod conditiotus implendiz caufa dandum eft pupillo vel furiofo , ruto 
tlari poteft tutori vel curatori , fi petunia verfa fit in rem pupilli vel furiofi/ 
/. ftrvus detent , i. Stithum > ^. t * u " 11 fi furkfi , infr. de jfolut. Debitor pu- 
pilli folvens tutori liberatur ; I. quod fi forte 1. /. t folutam, tod. L t 
iMciut Titiut aft- tuttta , & %. ultl da adminiflr. tut. Sed ex conftitutione 
Juftinian. ita licet debitort pupillari folvere tuton vel curatori , fi pr*cedar 
ieotenua judicis,- J. nit. inft. quib. aim. lie I. f animus, C. dt adm. futor. 



i„ AD T I T XJ L U M . 

L. 14. 

SI Titius beret tnfti tutus fit t vel ei legatum fit fub conditiaoe r ft fratusn* 
in municipio pofuerit , fi pararus fit ftaruam- ponere , & locus ei Don datur 
in municipio, hereditas vel legatum ei adquiritur, ez bac I. Ratio eft, quia 
conditio pro impleta habetur, li per eum ftet, in cuius perfooa implead* eft,- 
/. multa, fupr. b. tit. I. cum it* datur, §. ult. inir. b, ttu 



I- 15. 

SI puellae legatum fit fub condirione r fi in familia nupfiflet r conditio imple- 
ta videtur ftatim atquc duda eft uxor , id eft deduda in domum mariti, 
quamvis nondum in cubiculum mariti venerit , nuptias enim non coocubitus , 
fed confenfus facit , ex hat I. Conditio , fi nupferit , impletur deduclione in 
domum mariti , etiam non feculo concubira , quia 4'olemnia nuptiarum impfe- 
bantur deduclione uxoris m domum mariti ; /. hoc conditio , fupr. h. tit. I. 
qua fit um , fupr. de fponfalib. I. mulitran , de tit- uupt. I. eum poji , §. in do- 
mum , de /ur. dot. I. cum hie flatus , §. ft quis ffanfam , /. pen. de donat. in- 
ter vir. & uxor, de quo BruTon. fctcfl. anuquit. jur. civil. Ubr. Leap. 18. 

L. 17. 

FAlfa demonftrario non vitiat legatum , fi conftet de corpore ,- pota fi its 
legctur, Stic bum fervum , quern a Titio tmi , vei fttndum Tufculauum , 
qui mini a Seio (Unarms eft , de U§e T legatum debetcr , fi conftet de <juo fer- 
vo , vel de quo fundo teftator fenferit , ut oitenditur initio h. I. I. nom'matim r 
I. cum tale, §. ult. infr. h. tit. Eadem ratione fi quis legaverit decern Titio, 
quz ilti debet, legatum valet, etiam fi nihil illi debeat;/. t fi ftc legatum , §. 
1. de legat. 1. /. f legavi ,. de liberal, legat. Idem- fi vir usori r qua; nullam 
dotcm habehat , legaverit fundum , quern iHa doti dedit , legatum valet ; I. 
quibus, §. qui dotalem, infr. h. tit. Faifa demonftratio non perimit legatum, 
fi concepta certo corpore legato , veluri veftem illam , qua; uxoris caufa cm- 
pta paratave effet, legatum enim utile eft , licet nequc empta, neque pa rata 
cflct in ufum uxoris : quod fi concepta fit generaliter non exprefla- fpecie , pu- 
ta , qua: uxoris caufa comparata funt , ei do lego , fi nulla fit vefhs in ufum 
uxoris empca , vel parara , nullum eft legatum y /. Quint us Mucins , fupr. de 
out's *y arg. legato , quia demonftratio concepta generaliter,, non exprefla I pe- 
tie » habet vim conditionis , ut docet gUffa bic. 

%. 1. e/usd, I. 

Rror etiam in nomine non vitiat legatum , pota fi erraverit in nomine fe- 
S2j gatarii, legatom valer y fi conftet de perfooa, nt probatnr in- hoe §. <>* 
ft qutdem in mmine , infi.it. de legat. Et generaliter error in nomine non vi- 
tiat teftamenttam, fi conftet dc perlbaa ; 1. fi in mmine r C. de tefiam. Rario- 
cft , quia nomina defigaaadarum perfonarum gratia inventa funt r qua: fi alto 
■juolibet mode intelltgamnr , pa rum retort i d. $. Ji quidem . Quod fi teftator 
erraverit in propria nomine , error vitiat tegmentum , ob fuspicionem falfi ,. 
quia nemo ita fopinvs vel ftultut eft, ut somen fuuna ignowt , I. ult. C da 
bertdtb. infiituend. 

\. q uod 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. „, 
$. quod autem t ejusd. I. 



ITem falfit caufit bob vitiat legatum : puta fi ita legem* Titio , quia net*- 
tia men curavh . fundum do leg* , legatum debetor , licet falfa caufa adje- 
fta fit legato, ut oftenditur hie , & in I. cum tale, $■ falfam 6. iofr. h. tin 
Ratio eft, quia caufa legandi non coharrtt legato ; d.%. falfam , id eft legatum 
conftat etiam fine caufa fpeciali , quia legati caufa eft nheralitas & munifken- 
tia, ita & y fi tibi donavt, quia negotia mta eura/ii , licet hare caufa falfa fx , 
non eft locus condiftioni /. damns , /. in fumma , §. id quoqut , fupr. it 
condi il. indtbit. I. ult. da hertd. tnflit. falfa caufa , inquam , non vitiat lega. 
tum vel donationem , nitl alias teftator vel donator legaturus vel don it ur us 
son fuity d. I. turn talt, $. falfam, & d. I. nit. 

$. at fi , t/usd. I. 

CAufa concepta conditbnalirer , id eft per modum condition!; , vitiat l«;a- 
tum: puta fi ita legatur, Titio , Ji ntgotia mta curaverit , fundum vet 
tertam quantitatem do lego f fi caufa adje&a falfa fit, non debetur legatum ex 
hoc f quia caufa concepta condi tionaliter habet vim & effeftum conditions , 
jjux deficiens facit dtficere dispofitionem y I. legata fub condition* , infr. h* tit. 

§. nit. t/usd. I. 

SI cui legatum relifrum fit , ut atiquid faciat , putt ut monumentum faciat 
teftatori , vel opus, aut epulum paret municipibus , fub modo reliftum vi- 
detur, ex hoc §. Hoc diftat legatum relifhim fub modo a legato conditional!, 
quod legatum fub conditione non debetur donee conditio extuerit : /. legats 
fub conditione, infr. h. tit. at legatum fub modo ftatim capitur, oblata caucio. 
ne de modo impieodo y I. fi tibi legatum , fupr. it legal. j. 

L. tS. 

QI ctti legatum fir fub conditione non faciendi , legatum ftatim capitur a 
^ morte teftatoris , oblata cautbne Mutiana de non faciendo , ex h. 1. Ra- 
tio eft , quia conditio non faciendi , quae expleri quandiu vivir Iegararius non 
potuit, pro implera habetur remedio cautionis Mutiana: . Pracftatio cautionis 
Mutianx pro implemento conditioois habetur, nec modo in legaris, verum & 
in hereditatibus ejusdem cautionis remediura admuTum efty /. Mutianj, fupr. 
h. tit. 

I. if. 

IN conditionibus primum locum voluntas defunfri obtinet , eaque regit con- 
ditiones , ut proponitur hit. h. I. & I. 7. fupr. de hit qua pan. t ceuf. 
ubi peenam a conditione feparat voluntas defuncli, conditionem voluntas facit, 
non fermo. Ratio ell, quia in teftamentis voluntas defun&i totum facit;/. ex 
failo 55. return , de her. infi. I. fi mi hi 12. in fin. de legat* 1. quia volun- 
tas teftatoris pro lege habetur ,' /. t. C. de SS. ecrlef. ut in fpecie h.l. fi Ti- 
tia hem inftituta fit fub conditione, fi Titio nupta erit , non femper mortis 
tern pus obfervatur, id eft non fpeclatur , an conditio impleta fit tempore mor- 
tis , fed voluntate patrocinante conditio ulterius producitur , id eit ultra mor- 
tem teftatori;, ita ut fufficiat earn impkri etiam poft mortem teftatoris, quia 
voluntas teftatoris patrociaatur , id eft teftator ptainmitur ita volmife , ut 



1U ADTITULUM 

ditto tnm nupferit J vel fi mipta cui , quandoeumqae impleri poflit , vel vivo 
teflatote, vel poft mortem teftatoris, quia hujusmadi conditio eft mixta, id eft 
pa mm cafualis, partim poteftativa., qua: partim pendet ex proprio, parrim ex 
alieno arbitrio, quod genus conditionis quandocumque impleri poteft, vel vivo 
tcllatore , vel port mortem teftatoris ; /. bat candiuo, fupr. b. tit. Er ita 11 It. 
beitis alimeuta legata fint, quoad cum Claudio morarenrur, etiam poft mortem 
Claudii debentur ex conjeflpra & interprcixTicme voluntatis defuntti ; /. t. C. 
dt legat. Similiter & ft pater ta tori bus datis fibo impuberi centum legaverit 
fub conditione, fi tutelam gelTiflent in annum oftavum or decimum, & poft 
puberutem filii tutores dati curaverint , ut curatores adulto darentur , conditio 
fdcicommifli defecifle non viderur , quia in condiriouibus voluntas magis fpe- 
Aatur, quam verba ; l.pater Sevcrianam A in ft. infr. b. tit. quia pater voiuifle 
intelligirur , ut tutores dati rutelam filii geierent quoad per leges liceret , id 
eft usque ad pubertatem, qua? 14. anno contingit, cum tutela pubertate nnia- 
eur , quia nemo facere poteft ae leges ill teftamcnto fuo locum habeaat / /. nt- 
m$ 55. dt Itgat. 1. 

y hat t ftripturu, t/utd. 1. 

IN condirionibus in prtmis fpoflatur voluntas teftatoris , indeqne fieri poteft , 
ut quamvis verba vim &. poteftatem conditionis prx fe ferant , conditio 
tamen nulla fit , fi fuerit teftator ea mente , ut non faceret conditionem , ut 
in fpecie h. §. fi teftator ita fcripferat, fi prhniit hertt erit , damnat tfio dart, 
hare fcriptura pro conditione non eft accipieuda, quia magis demoiiftravit terta- 
tor quando legatum debeatur , quam conditionera infcruerit , nifi forte he* a- 
aumo fuerit tdtator , ut faceret couditionem ,. 

I. 20. 

INdubitati juris eft, conditiones turpes *emitti ., id eft pro non fcripris Tiabe- 
ri . vel vitiare tellamenrum , quo in numero plerumque eft conditio juris, 
iurandt, ex kit I. Conditio jumjurandi pro turpi habctur,& a prxtore remtt- 
lirur , non tantum in heredrtatibus , id eft inflirutionibus , fed etiam in legatis 
& fideicommiftis , & donationibus mortis caufa, ue detur occafio perjurto reli- 
fti aflequendi carufa nonnullorum facilitate ad jurandum , vel damno relicli 
aliorum ttmiditate fit religione jurandi ; /. qua fub wtd'titom , fupr. dt <tmdit. 
tnfiitut. /. i. $. f idtmctut eft t ad leg. fair id. Ait pi era m que , fi enim lrga- 
tum reli&um fit municipibus , id eft reipublicar vel univerfitati fub conditione 
jurisjurandi , conditio non remittitur, fed implenda eft per fyndicum feu afto- 
rcm univerfitatis y /. munuipdws , iirfr. h.tit. quia in rcpublica & wivexfitate, 
quar jurat per fyndicum, aoeft fufpicio perjurii,nec verifimile eft,univerfiratem 
vel rempublicam publici commodi caufa pejerare velle, narurale quippe vrrium 
eft . quod commune eft negHgi ; I. 2. imt. C quand. t? qu'tb. quart, part 
debet ur . in libertatibus etiam conditio jurisjurandi non remittitur , ne impe- 
diatur conditio , id eft conditio , fine qua libenas aliter competere non poteft; 
/. fi qu'ts libtrtatem , infr. de manumifl. teflam. In teftamentis > fi quis heres 
inili tutus fit fub conditione , fi juraverit (e dawrum vel fa&urum , conditio ju- 
risiurandi omnino implenda eft , folo jurejurando remnTo /. her fcriptura , 
mH. k. tit. In contrac'tibus autem conditio jurisjurandi non remittitur , puts 
fi quis pa£lus fit cum debitore de non peiendo fi luraverit, isque juraverit v 
debitori datur exceptio juritjurandi , foluti repetitio fi cum tutus eflet exceptio- 
l* perpetua folverir / /. fi outs cam dtbitorts , fupc. d* /are/arand. /. qui ex- 
ttptmum , dt tmdid. indtStt. Cujac 5. tbf. 1. 

L. ix. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRATE si) 

A Lis funt conditionei juris , tlic fafti : conditione* fcfti fu«t , qaar confi- 
ltunt in facto, puta fi Tirius cooful fa&us fuerit, fi navis ex Alia ve- 
merit: conditione* juris, qua: in jure confiftunt , puta fi fuerit paterfamilias . 
Conditiones fa&i implend* tunc a fciente: puta fi hews inttitutus fit fub con* 
ditiooe fafti , quamvis conditio implcta fit , noo potell adire hereditatem , mfi 
fciat conditionem impletam effe : conditione* juris impteri polTunt etiam ab 
ignorante : puta here* inlliturus fub condition?,, fi paterfamilias fuerit ,. poteit a- 
dire hereditatem etiam fi ignorer fe patremfamilias : puta fi erret in jure , fi 
ignoret fe moite patris , vel emancipa(ione > vel dignitatc, pura patriciam vel t 
faccrdotio, fur juris fa£tum. ut dirtirtguitur in hac I. Inrntutiour filiifamilia* 
plcrumque apponebatur conditio , fi paterfamilias faftus eflet , vel fi emancipa- 
te eflet, pnefertim a matribus, ne hcreditas per filium patri adquireretur ; /. 
avta , infr. h. ut. /, quidam , dt hen J. inflit. I. cmn filiofamiliat , dt Itgat. 
/. filttm t dt **r. & arg. legat. I. j. $. ttjt liens , dt minorib. I. ml*, dt, pe- 
tit, htrtd. Conditio hujusmodi , fi paterfamilias eflet , dicitur juris , quia pea* 
det magis ex jure,quam ex fado r ,& plerumque rmpletur fine fa£ro nominis: 
filiusfamilias enim effkirur fur juris morte vel deportatione patris , vel dignira. 
te, id eft patriciam vel facerdotio, quod totum elt a lege , fir fi fui juris fiat 
emancipatioiie : emancrpatio eft actus legiriinus , qui non fit fine pnrtore , in 
quo magis (peclatur jus St. poteftas legj<; , & au3oritas judicis , quam benefi- 
cium fit voMRtas patris ,- /. i. CT utt. C. dt emavcipat. liber, idctrco conditio 
inlbtutionis , G paterfamilias- fuerit , imoletur etiam ab ignorante. Neque ob- 
fttt , quod in /. fi quit extraneut,% kit. fupr. dt adquir. here J, he res intlitu- 
tus fub condhione , qui ignorat conditionem inititutionis exltitiffe non videtuv 
adire hereditatem , quia Jure lex elt de heredc, qui ignorat fe inftiturum fub 
eouduionc . 

I. 22. 

SI mulieri legetur fub conditione, fi non nupferit, & ejusdem fidcicommifiurri 
ut Titio reuituat fi nupferit , etfi nupferit legatum per ere potelt , nec re* 
aetur on ere fideicommifTi , ex hat l. Ratio eft, quia lege Julia conditio viduita. 
lis afcripta inllitutionibus vel legatis rejicitur , fit pro non fcripta habetur ; A 
turn it a , & ftq. inf. h. tit. I. 2. tT i. C. de inditt. viduit. tollead. Non va- 
let conditio de non nobendo,qux rndicitur etiam mulieri, qux femel experta eft 
nuptias . Hodie conditio, fi non nupferit , remittitur in virgine , non in vidua , puta 
fi uxori a marito legetur fub conditioned fecundo non nupferit , valet conditio, 
& !i fecundas ineat nuptias amittit legatum , interim vero capit legatum > non 
ftarim, fed prxftita cautione de re reftituenda cum fru£tibus , fi non pareaC 
condition!/ mv. 22. cap. 4?. auth. cut rtltftum , C. dt indiS. viduit. tolltnd. 
Etiam jme veteri conditio de non nubendo non improbatur , fi non fit perpe- 
tua , 8t indefinita , ti limrrata lit ad certum tempus , vel ad certas perfonas : 
puta fi legeiur mulien, fi a liberis impuberibus non nupferit , quia perpetua vi- 
duitas non inducitur, fed ad tempus pubenatis libera rum , St magis cura, id 
eft tutela liberorum , quam vidiitas injungitur ; /. ftd Ji hoc , ult. I. cum 
tali , Mxvia > infr. h. tit. I. pert, infra , qui & a quib. manumiff. Idem 
dicendum eft fi legetur mulieri fub conditione, fi Titio non nupferit, quia tali 
conditione non injungitur viduitas , non tollitur libertas nuptiarum, cum alii 
nubere non prohibeatur ; /. cum ha , infr. h. in. Huic /. 22. vulgo opponitue 
/. mn dubium , t in princ. fupr. dt Itgat. 3. ex qua fi uxori legatum fit , fi non 
nupferit , idque aUt retUtuere rogau fit , cogenda eft fi nupferit leilituere : fed 



lt , ADTITULUM 

lisr fpecies fViat fatis diverfar ; lex enim ifia eft de legato mulieri ab extnneo 
yeliclo fub conditione , fi non nupferit , & de fideicommiffb ab eadem relicto 
fub conttaria conditione , fi nupferit : lex non dubium , eft de legato uxori relt- 
fto a marito fub conditiooe , fi t noo mipTerit , & de fidefcommifTo ab eadem 
fimpltciter reliSo , non repetita conditiooe fi t turn nupferit : conditio fi non 
nupferit expreffa in fidetcommiflb ut in legato rejicitur , & legarum capitur fi. 
ne onere fideicommiffi : at conditio non expreffa , licet tacite fubintelligarur , 
non remittitur: internum quardam exprefla nocent , non exprefla, id eft quat 
tacite iofimt, non nocent /. nm^wi , intr. b. tit. 

L. 25. 

SI Titlo fundus legatus (it fub^conditiono, fi heredibus defun&i decern dede- 
rit , conditioners (cindere inn poteft , ne legarum fcindatur , id eft alteri 
quinquc numerando non poteft vindicate partem fundi , fed ut legarum arTequa- 
tur tota decern prarftanda funt,id eft alteri quoque heredi, fi adeat heredi tatem, 
alia quinque prxftari debeot,vel eo repudiate hereditatem , tota decern ei, cui 
adcrelcit pars non adeuntis , ex hat I. Ratio eft , quia conditioner funt indivi- 
duar , id eft in totum implendar funt , nee prodeft quicquam ex parte impkri , 
quia voluntas defuncti fcindi non poteft: abfurdum videtur licere aidem partim 
com pro bare judicium defuncli, partim cverterey I. turn abfurdum .infr.de bon. 
Ubtrtor. Inde fit , ut heres ex parte inftitutus fub cooditione , fi heredi decern 
dederir , non alirer heres fit , quam fi tota decern coheredibus dedexit / /. aui 
heredi, §. ult. infr. h. tit. ut legarum pro parte agnofci , pro parte repudiari 
non poflit /. legaearius 9 Ajpr. de legat. 1. Et fi cui fundus legetur fub con- 
ditione , fi 'heredi decern dederit , partem fundi aflequi non poteft , nifi torts 
decern numeratis ; aliud eft fi duobus eadem res leeata fit fub cooditione dan- 
di decern, conditio enim pluribus teftamento appolrta , ftatim videtur divifa m 
fingulas perfbnas , & ideo finguli pro fua parte conditioni parere , & legarum 
capere poftunt , quamvis enim fumma univerfz conditions fit adferipta , id eft 
tota decern contineantur fub eadem cooditione , enumcratione perfonarum vi- 
detur efie divifa • Si vero uni foli legarum fit fub conditione decern dandi , ex 
accident i id eft eventu conditio fcindi non debet , puta fi legatarius deceflerit 
pluribus heredibus relictis , beredes non admittuntur ad legatum , nil! tota de- 
cern prarftitcriiH , plures enim , qui fuccedunt in locum unius , pro uno habeo- 
tur ; I. turn fundus , infr. h. tit. nimirum ex perfona heredis conditio obliga- 
fionis non immuuiur ; /. 2. §. xx bis, infr. de V. O, 

I. 24. 

COnditio pro irr.pleta habetur tarn in ultimis voluntatibus , quam in cou- 
traftibus, fi per eum, in cuju? perfona implenda eft , ftet quominus im- 
pleatur , ex hat I. C /. in jure eivrli , de R. J. puta fi heres in'titutus lit 
fub conditione , fi decern alteri dederit , & ille accipere nolit, conditio pro im- 
pleu habetur ; /. de tondit. inftitut. Idem in legato reliflo fub eadem 
conditione ; /• 5. §. item fi qua , infr. quand. diet legat. ted. Et fi legetur 
Titio, fi heredis defuncli necotia gerat, & non ftet per eum quominus nego- 
tia eerat , conditio pro impieta habetur y /. Mrvta , in tr. de amtu'ts legat. 
Et \\ fervus manumiffus fit fub conditione, fi decern heredi dederit, vel ratio- 
nes reddiderit , liber fit , fi per heredem ftet quominus decern vel rationes 
accipiat / /. flatulibeus 3. init. /• fervus , ft httedt , §. Imptrator , infr. de fia- 
tuliber. Et fi legatum liberto relicluin fit fub conditione , fi a filiis teftatoris 
■on recederet , conditio pro impieta habetur, fi per tutorem ftet quominuc im- 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. aj 7 

pleatar / /. T«i* , )i » , <<V Itgat. ». Ec fi quis ftipulanti decern promife- 
rit fub conditione , fi rtipulator Capitolium afcenderit, & promiffor impcdiat 
quominus ftipulator cooditioni parent , ftipulatio committitur , ut fubditur ia 
fin. b. I. tt I. m taecutkmt , $. ult- mfr. dt V. 0. Conditio pro imple- 
ta hahetur , fi cafu deficiat : utfi Seicho fervo libertas relish fit fub coaditione , 
fi decern heredi dederit, fit Stichus, cans pro pen re: conditionls implendx caufa. 
Jatronum incuriu pecuniam amiferit ; I. nam qui Jam, Cdt condit. /w/Vr/. Quod 
fi heres inftitutus t run Tub conditiooe , fi Stichum manumifero, & Stichus oc- 
xifus fit poll mortem teftatoris , & ejus morte conditio defecerit , hoc cafu 
conditio non habetur pro impleta , quia ftat per alium , in cujus perfona non 
erat t implcnda , Ted pretiura me confecuturum aftione k§i$ Aquilta; , qusr e- 
Irimationem etiam amiffe hcreditatis cootinet ; /. ind* Ntratius, $. idem Jit- 
litmus , at. %• a. Aipr. ad. Itg. Aquil, Conditio a on habetur pro impleta , im- 
mo detecit, fi per eatnneum conditions implementum impediatur : conditio 
pro impleta habetur, fi (let per eum, cujus intereft, conditionem non impieri, 
puta per debitorena , qui promifit Tub conditiooe ; /. in txteuttant , $. ult. dt 
V. O. I. in fun eivili , dt R. J. I. I. $. fi rtus , dt to , ptr quern fail, trif 
qmmm. quis i* fudie. Jift, 

L t »5» 
DiStun eft fupr. in I. 9. b. tit. 

If ac*. v$ prtaCm 

SI Iegatum reliftum fit Tub duabus conditionibus disjunfHvis , put* , fi viginti 
dederit , vel juraverit fe aliquid faclurum , Julianus in bat I. ait , unam 
conditionem effe , qua? habet duas partes . Ratio eft , ut refte fubnotat gtoffa , 
quod quamvis m rei veritate dux tant cooditiooes, pro una habentur quantum 
ad hoc, quia unam impieri fofficit : in conditionibus conjuaftim adferiptis o- 
mnes implendx funt , quia unius loco habentur : in conditionibus disjun&ivis 
unam impieri fufficit ; V. cum pup'dlus t 1. infr. b. tit. I. fi quit ha ftipult- 
tur , /. fi quis ita t flipulatus , infr. dt V. O. Et fi heres inftitutus fit fub 
coaditione, fi juraverit fe decern daturum , aut opus fafhirum , quamvis verbis 
edifti , id eft edicto pntoris adtnittatur ad herediatem , etiam fi non juret , 
tamen tenerur opus facere , folo jurejurando remiflo , ut fubjungitur hie : con- 
ditio enim jurisjurandi remittitur ; /. qua fmb cmdititm , fupr. da conAit. htfth. 
I. f libertut, in pr. dt bon. I'tbcrter. /. 1. J. t idtmqut , ad I. faieid. noa 
conditio faciendi, leu pracftatio pecuniar . 

^. turn tad em , tjusd, I. 

SI duobus eadem res legetur , alteri pure, alteri fub eonditione , vel duo he- 
redes fcripti fint , alter pure , alter fub conditiooe , pars legatarii vel he- 
red is tnflituti fub conditiooe, defkienre conditions, aderefcit etiam heredi ejus, 
cui pure legatum eft, vel hereditas data eft,fi tamen bereditas ejus adita fue- 
rit , ex bee quia jus adcrefcendi transmittitur ad heredem ; /. fi t* pluribus t 
infr. dt fuis & light*. I. unit. §. bis ha , C. dt tadue. toll, jus fubftiturloois 
non item/ /. qui libtritj §. ult. fupr. dt vulgar. & pupillar. 1. tatitns , da 
adqu'n. htrtdit. Ratio dmerentix eft, quod fubftitutio non dum delata, in bonis 
nollris non eft ; /. Jubftitutio, infr. dt adqu'n. nr. domin. quod autem aderefcit 
in bonis noftris efle videtur antequam adcrefcat , & non tarn aderefcit , quam 
non decrefcit , quafi ab initio folido cutque reliao . Porrio deficientis aderefcit 
collegatario vel coheredi > qui panem luam adiit , vel heredi ejus , fi ttmco 
Tom. VIU. Vtl. 11. E e 



it* AD TITULUM 

heredis hereditatem adiit, q«M fix adcrefcendi eft mis , porno pottiooi adcrev 

fcit, rei, non pcrfoo*. 

X. 27. 

SI teftarar jufferit ab hetedibua fuit fibi tnooumenrum fieri , ad exempium 
ejus , quod in via Sataria effet P. Sqwiuui Oemetrii , & nfi illud bcredes 
iecerint, magna em pecunia mukaverit p«nz nomine :(quod rdtatori beet;/. 
rm/m , fupr. Aoc /. **«•. C. 4b Air fnr />**. nemimt rttimj. ) fi non repc- 
riatur in via Salaria monumentum P. Septimii Demetrii , led P. Septimii Da- 
*na? , & hac de caufa nullum monumentum teftatori fecerint, fi quideoa app*. 
rear, teftatorem fenftfie de monumeato P. Septimii Damar , prrna tenentur : 
quod fi non appareat de quo menumento teftator fenfcrir , prrna non commir- 
titur : compelluntur tamen pfo facultatibus 3c dignitate defuntti monumentum, 
extruete , ex hac I. Pcma non committitur , fi hens non (it in mora parcndi 
voluntati defun&i, puta monumenti faciendi , dehciente monument© , ad cujqs 
axemplum teftator fibi monumentum fieri voluit : tamen non Uberarar onere 
monumenti faciendi pro fubftantia* viribus & dignitate defun&i , quia inaenum 
voluntatis dcfunfii fuppletur officio judicis, & fi here* momurarntum non fa- 
cial, ad hoc compelli poteft extra ordinem, principali . vel pomificali automa- 
te ; /. hereditas , fupr. de petit, hired. Similiter fi heres mftitutus fub condi- 
tion , intra diem non pareat voluntati defun&i propter igaoramiam , forte 
nondum apertis tabulis teftamenti metu SC. Silaniani , fuccurrmir ei ad im- 
plendam conditioner!! ; /. 3. %. fi nndttkm , fupr. de SC. 

L *8. 

filla; legetur Tub eonditione, fi arbitratu Titii nupferit, Tirio mortuo an- 
te teftatorem , legatum debetur , ot ofrenditur in hoc /. <5* /. cum tale,%, 
fx errbitraru , infr. h. tit. I. turpi*, §. 1. fupr. de lego*, t. Ratio duplex red- 
ditur In d. $. fi trbitratu: una, quia conditio deficit , id eft conditio pro im- 
pleta habetur , cum deficiat morte Titii ? in cujus pcrfona imptenda erat /. y 
fupr. de cendit. injlitut. /. 1. C. de inftit. & fubflitut. altera, quia conditio 
fuspenfa quoque pro nihilo forer , Jd eft conditio li adhuc effet in pendenti-^ 
nec dum defe&a, remitteretur velut turpis : conditio nuptiaram collata in arbi- 
trarum alterius remittitur, quia impedit tibertarem naptiarum. Matrimonia li' 
bcra efTe debent , non ex alieno arbitrio oendere y /. Titio centum, §. Tim 
centum 1. infr. h. tit. Quod fi legetur puellar fob conditione, f> nuplerit idhi- 
bito confilio Titii, conditio valet, quia hujosmodi conditio non tollit liberta- 
tem nuptiarum, mulier enim tenetur confilium requirerc , fed ei integrum eft 
non fequi , quia coiifilium non eft obligacorium ; /. 2. in fin. fupr. mandat. 
I. 5. §. Papinianus , de admtnifir. tutor. I. cum pater, $. ntando, de legal. 2. 
tap. cum tlim ,de arbitr. Licet conditio nuptiarum collata in arbitrium altenus 
fton valeat, dos -tamen poteft conftnui arbitrio alteriusetiam foceri, quia cot- 
hta imelligitur m arbitrium boni viri , & cOnftiturnda elt pro facultatibus par 
tris, & dignitate mariti /. cum pdfl , §. gener, fupr. d* peri dot. 

'%. t Atria, e'jusd. I. 

SI vlr ttxori legaverit optionem Phylargrri pneri,ideft fervi, (Veteribir! pue- 
ri diconrur fervi ,• l.fervis legatii ,de iegat.^. Ambrof. libr. 1. de Abraham 
<ap.o. (num.82.) in ilium locum , (S r vecavit puerttm fcn'weem demur (us. Diftt 
h'mc, quod etiam fenmis aiatia fervuli pueri dirantur a deminh , vel a quibus- 
fke prttoribus : quod oflenditur illo loco Virg. ( eel 1. 46. ) pa/cite , ut am. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. n 9 

ft, Witt , fneri &c. Unde & pueros dkimns ? quaodo fervulo? fignirkamus 
non actatem exprimenres, fed conditionem. ) bi vir, inqnam , legamit uxon 
optionem Pbylargyri fervi , & Agathea; ancillar , id eft uoum e duobus, qui 
fiii erant cum morietur , & port teftamentum Agatheam vendiderir , & poftea 
and I las duas vel plum emem , & uni ex hit Agathec no men impofuerit , 
( plerumque enim ememes Cervos nomen eis mutabant in fignum parti domi. 
nii j Jo. Chryfoftom. homil. 14. in gcnef. ( num. 5. ) in ilium locum , quod 
vocavic Adam , hoc eft nomen illi , Iw a} » f\jftff»K»r iWpTN«r tut <t f 

*u» ttnvrmu , iruSir o'tnimts *v»rmrm , ptrmStt'M muikV «i( x^*7ir>i0»«r • 
ar< ^ SywtMm dtmmii per nominum impojimmm nguofcatur . Ntm & bo. 
minibus mot eft hoc facet* m fignmrn demiuii , *f cum fervos emtrint , if jorum 
vemina muttvt . ) qux/itum eft , an anal la pod teftamenrum empta , cui nomen 
impoitru.-n eii Agathea , legata videanur } Paulas bic refpondit vidcri . Ratio 
eft, quia aacilla poft teftamentum empta , vendita ancflla Agathea , & impofu 



no ei nomine Agaftiea* , viderur fubrogata in locum ejus , que erat tempore 

locum lubrogatur : unde 



leftamenti fubro^atum fcpit naturam ejus , in cujus 
ft hexes rogaxus port monem reftituere quicqutd ex berediute fupererit , & 
p ret 10 mum hereditaria rum alias comparaverit , hx venient in fuieicommiiti 
rcftitation* ; /. Imperatar , §. ult. de legat. 2. 

L. 29. 

HJbc conditio, fi Capitolium afeenderit , fic accipienda eft, fi Capitolium 
arcendrrh cum primum poruerit, ut ait Julianus in hmt I. id eft cum 
primum line incommodo poruerit , ut in condhione dandi/ /. cum quidem , dt 
T Ugat. 2. ut fi pater filia: decern promiferit , quum potuerit , vel cum com. f Sub h. tk. 
modum erit, hate verba accipienda font, cum potrrrt fine incommodo, deduct exftant I. turn 
prius arre alieno, falva dignitate y /. lupw, infr. dt V. S. vel fine turpi tudtne quidem 21. 
& infamia ; I. ft*;, §. ». fupr. dt jut. dot. & limiliter m /. Itbtrtts, $. 1. tir 14. v . 
infr. de manumiff- ttfttm. Hsec conditio, fi Stichus Capitolium non afeenderit fi (aciunt*. 
liber efto, ita accipienda eft,fi, cum primum poruerit, Capitolium non afcen. Et v . «ia"m 
derit, in lesatis hoc verum eft :in heredum mftitutionibus conditio, fi Capita. /. xq.qusnd. 
Iium non akenderit, fi Tmb decern dedent , quandoenmoue impleri poteft , dies )et4t. 
ctiam ultimo vitz momento / /. ult. de cmdit. mftit. Heredi darar laxius tern- t id, 
pus, quam legatario, ad imp! end am conditionem , & adeundam heredi tatem , 
quia hereditas poteft efle darrmofa , ex quo longius tempos ei dandura eft ad 
deliberandum de adeunda hereditate: legatum uon item , onus enim xris alie- 
ni fpetfbt ad heredem , non ad legatarium ; I. ult. C. dt btrtd. ad. heredi ta- 
in en inftituto fub conditione, cui pami fiicrle poteft , fi conditionem rrahat , ei 
pra-finitur rem pus implendat conditionis , & adeunda: hercduatisy /. fi quit »»• 
ftituetur , it bend, inftit. 

L. 30. 

SI disjunlrim duobus idem fundus legatus fit , alteri pure , alteri fub condi- 
tione , & is, cui legatum eft fub conditione, deceflent pendente conditione , 
pan defkientis adcrefcit collegatario fine onere implendi conditionem , quia et- 
1am deficiente conditione pars collegatarii ei adcrefceret , ex has I. & I. un, 
$. ubi autem , C. de taduc. tellend. folidum ab initio cuique relicHm eft , & 
pars deficientis collegatario non tarn adcrefcit , quam non decrefek. Quod fi 
conjunctim duobut eadem res legata fit , pars deficientii adcrefcit collegatario 
cum fuo onere; /. Mtvio, de legtt. 2. d. I. un. §. ubi -uuttm. Et fi duobut 
eadem m legata fit fub conditione, fi heredi centum dedennt , & niter e» bit 

£c ij 



Digitized by Google 



txft AD TITULUM 

partem foam agnoverit datis quinquaginta, bus ejus, qui ilia quinquaginta noa 
dedit , alteri cum fua conditione adcrefcit if.fi amis Ugata , §. i. infr. b. tk. 
Quod fi duo vel plum cohered es conjunctim. vef dujunclim infbtuti fine , pes- 
tio deficientis adcrefcit cohcredt cum fuo onere, pro hereditariis portionibus , 
puta pars coheredis, a quo fkletcommitfum pelirtum eft, adcrefcit cohered, cum 
onere^deicoininiai; /. fi T*m C Mrm, $. /ibw, d* legated, l.u*i*. 
§. Am 

JL 31. 

SI Sfkha & Pamphila? libertas relida fit , eisdernque centum legata Rat , fi 
nuptias invicem contra xerim , & Stichus ante apertas tabulas decefterit f 
part Sticbi defe&a eft , quia legatum fob conditione reli&um intercidit , fi le- 
gatarius decefferit pendente coaditiooe ; /. tntertidit , infr. h. tit. Scd & Pam- 
phila videtur conditione defeira , idcoque pars ejus apud heredem remanet . Sed 
fi utenque fuperftes fit, & per Stichum ftet qaominus Parnphilam urorem du- 
cat , pars Stichi fit inutilis . id eft caduca , flt apod heredem remanet , quia 
conditio deficit , fi non impieaiur mora & rmpedimento ejus , qui impiere de- 
bet; /. pen. %. 1. infr. h. tit. Pamphilx veto legati pars debetur, quia condi- 
tio mixta , quae peadet ex facto propno & alieno f put* conditio nuptiarum 
pro impleta habetur , fi per me non ftet quoawtos impkatur/ /. jure civiti 9 
fupr. h. tit. Nam & fi Titio legatum fit , fi Seiam uxorem duxerit , fi Sei a 
moriatur, fubaudi ante apertas tabula*, ut ponitur in priori fpecie, Titius de- 
aeitus conditione intelligitur , (i Titius moriatur , nihil ad heredem fuum trans- 
mittit , quia motte ejus conditio defecit , ut kic % & I. legatum , C. de emtt'tt. 
infert. Quod fi uterque vivat , & Titius nolit Seiam uxorem duoere , aihil ex 
legato confequitur : quod fi per Seiam ftet quomions Titio nubat , legatum 
Titio debetur , conditio enim pro impleta habetur r fi ftet per eum , in cuiuv 
perfona lmplenda eit , quo minus impwatury /. Titius , t fupr. h. tit. I. i,C 
d* inftit. &fubfiitut. I. 3. fiipr. dt audit, tufiitut, Cujac. 17. oif. 12- 

SI fervus uftor manumiffus fit fub conditione' , fi rationes reddiderrr , & is 
bona fide rationes reddiderit , ft km fi per imprudentiam , id eft per erro- 
rem calcirH , minus (biverit, quam efTet in reliquis, fit liber, ex ha* I. Rati* 
dubitandi era. , quod rationes redder* nihil aliud eft t qua or reliqua folvere, uc 
proponitur init. %. I. id eft rationes reddere non mtellighur quis , nifi reliqua 
f V. fi fa. m totum praeftet ; I. \ non folam 8. is qui reddere , fupr. de liber, lent. 
aiunt , fit ad- /• fi ita fi* fcriptum , /. fi it* fuerit , §■ z. mfr. de manumiff. te/iam. I. fi 
de /. 80. 8t. *«rr, de fideicommiff. libtrtat. L bovts , )« mlt. infr. de V, S, I. t **»V. C ut 
k. tit. 1. 69. etuf. pefi pmbertm. 7. t *tt» C de perk, tuttr. I, \ fi nutter , C. in quib. rsttf. 
$4*de evifi. fjs". W hjtpetb. tacit, centrah. Sed fi bona fide rationes reddhx fint ,& ftatu- 
/. 4. C. de liheri , id eft fervi manumifli fub conditione , & heredis culpa minus folurom 
ttftam. ma- fit » id eft communi utriusque errore iu calculo , conditio rarionum reddenda. 
numiff. cum nun impleta videtur 7 quia par culpa , par delictum mutaa cornpenfatione *oi- 
aoncordaat. litury/. tt vht t l eum mulier 47. ft fupr. feint, matnmon.l. (i *xor , ^. ju- 
dex y infr. ad I. Jul. de adulter, alioquin vrx quisquam manumiffus fub condi- 
tione rationum reftdend^Tum umquam perveniret ad libenatem , fi error calculi 
m ratiooibus reddendis & praftatione retiquorum impidirct implemcntum coo. 
ditronis: non ell ansaftanda via, qua. ducit ad libertatem : & hare eft lumma 
k /. Quod fi fervus teftamento manumiffui fit fub conditione, fi rationes red- 
diderit, non fit liber, fi reliqua tantum in folle , id eft facculo obtulerit , nifi 
edi.j$ & aomputatis cum acred* rationibus , reliqua prxiUicrit y /. twn /**- 

vaug 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. tit 

vus mh. h. tit. Et ii Tennis manumiffus fub condirione , fi rationes reddide. 
tit , in reddendis rationibus pariator inventus lit , id eft par ratio accepti 8c 
expenfi comperta lit, ita ut retiqua nulla effent , libertas pure legata videtur, 
inipe&o fc. exitu ; /. J mi tut Pamlms , infr. h. tit. Pan a tori ooponitur reliqua 
habere in d. I. Julius taulus , & pariationi reliquatio ; /. mlt. $. idem qusfttt , 
fupr. At cvnditt. indebit. I. qui nominibus, de admin, tutor. Paha dicuntur fie- 
ri , cum par eft ratio accepti & expenfi ; Plin. libr. 37. cap. i. de felicitate 
Policratis Sam n ; Satis piamenti in unius gemma voluntario dam>u vi demur , 
fi rum fortuna veJubilitate paria faceret . Pares rationes fieri dixit Tacitus rj. 
MttL ( cap. 14- ) Sane pepigerat Pallas , ne cufus fatli in prattritum inter- 
rogaretur , paresqme rat'tmts cum republica habtret . Par ratio accepti & expen- 
fi ; Plaut. in Moftellar. ( x. a. 146. ) Bene igitur ratio actepti atque etpenft 
intar ms eonvenit. 

L S3- 

FAlfa demonftratio non nocet legatario, vel fideicommifiario , vel heredi in« 
ftituto . Puta fi teftator extraneum fub nomine fratris vet nepotis heredem 
inftituerit, vel ei legatum aut fideicommiflum reliquerit , hujusrnodi falfa de- 
rnonftratio non vitiat legatum vel inftitutionem , ut oltenditur init. b. I. Ratio 
eft , quia falfa demonftratio non nocet , fi conllet de perfona , de qua teftator 
ientit f I. demonftratio , fupr. b. tit. I. pros. infr. h. tit. unde hoc ita cautum 
dicitur bit juris civilis ratione, & conftirutionibus Sever: & Antonini . Sic qui 
inter non eft, fi fratema car; rate diligitur , recte cum nomine fuo fub appel- 
latione fratris heres inftituitur y /■ nemo , §. f qui frater, fupr. de btred. injlit. 
nec ideo minus uxor jure heres inftituta viderur , quod non uxor , fed afftnis 
teftamento viri nominata eft ; /. 5. C. eod. Quod (1 quis per errorem aliquem 
quafi filium heredem iuftituetit , qui eft fuppolitus , non inftituturus fi alien urn 
fciflet , hereditaa ei a fifco auferrur quafi indigtio , ex refcripto Severi & An- 
tonini ; /. 4. C. eod. I. 5. C. de f teftamumtis , /. aufertur , infr. da fur. fife. 
I. rum tabuiisy de bis qua mt indign. Falfa demonftratio non vitiat quidem 
legatum, fed non facit legatum , veluti fi quis com Titio nihil legafiet , dixerit, 
e centum , qua; Titio legavi , quinquaginta Seio heres dato , quia non animo 
leeandi, fed diminuendi legatum , quod falfo datum exiflimabat , ita fcripfit 1 
I. cum tale, $. ult. infr. b. tit. 

$. fed ft cut , ejusd. leg. 

SI cui quafi liberto , id eft inter libertos, legatum fuerit,non idcirco legatum 
amittit , quia poftea jus annulorum aureorum ab Iroperatore accepit , quia 
jure annulorum honor auclus eft, non conditio mutata , ex refcripto Seven fit 
Antonini , ut oftendirur in hoc V Jure aureorum annulorum augetur diguitas 
liberti , quia 1, bonus , qui jus annulorum aureorum impetravit, pro ingenuo ha- 
betur ; /. pen. & ult. infr. de fur. aurtor. annular. & fit ordinis equeftris . 
Dio libs. 4H. poftquam fcripfit, apud Romanes non modo libertis , fed ne in- 
genuis quidem non licere aureis annulis uti , nifi effent fenatores , aut equeftrif 
ordinis, proiade Prirtceps, mquit, libertis, quibus volebat, honoris caufa i* mu.it 
ftp* > ut libenis prarftantiores viderentur & equeftris dignitatis mi /TiXwrv 
• nmmi mrt\tv$tp'«t» , tniuufn tvncftiron , aureorum annulorum ufum largie- 
batur . Icelum Galba: Iibertum annulis donatum in equeftrem ordtnem afciturn, 
it equeftri nomine vocatum, tradit Tacit, libr. 1. hift. ( cap. i*. ) Nec mi- 
nor gratia Uelo Galba liberto , quern annulis donatum , equeftri nomine Mar- 
tianum voeitabant . Tamen libertus , qui jus annulorum impetravit a Principe, 
ton defimt effe Ubenus, ut patrono pratcrito teHamesto libera , «fi jw ■» 



ut A D T I T U L U M 

iralorum aflecutus fit a Principe , datur booomm pofleflio contra tahulaj liber- 
ti ; hie enim vivit quail ingenaus , morirur ut libertus / /. j. init. infr. de bin. 
libtrt. Et libertus, etfi jus annulorum impetravit, non excufatur a tutela li- 
berorum patroni , quia adhuc cuilodit libertorum ordinem , ex refcripto Marct 
Antonini ; /. Itbtrtam , §. fed etfi , fupr. de etcufat. tutor- Denique jus anna, 
iomm aureorum non mutat (latum , noa facit ingenuum , fed jura ingenu-.tam 
quoad vivit dat ; /. I. C. * /ut. aurtor. annul. 1. fed fi baa Uga , f t 
fed fi fus , de m jus wand. 

§. /i f«ir t legaverit y f §. «/r. Ag. 

SI quia rem legaverit Tub condition* , fi mortis tempore ejus erit , net tunc 
ejus inveniarur. nee afftimatio ejus debetur, cx hoe. §. t fi fit iegervarae. 
Neque pugnat,quod res aliena legari poteii, ita ut heres cogatur a domino rem 
emere & pnertare , G parari pofllt , vel *<timationem ; /. cum feruus , $. con- 
flat, I. fi demm , $. ?«i ttmfitttur , fupr. <4r /f*«f. i. /. *«» dubtum , J. «</r. 
/. f«j quatuor , §. */r. ^« /*wt. 3. quia ubi teftator legat rem , quam fciebat 
alienam , videtur velle heredcra rem a domino emere, & pra-ftare,ne inane & 
luforium fu legarum : ubi vero res legatur t , fi mortis tempore ejus erit , fi mortis 
tempore ejus non inveniatur , nec res, nec a-ftimatio legau videtur , ut fcriptum 
eft ait f in^.fiquis legavcrit : Jegatum eft condit ionale,quod deficit detecla con- 
ditione. Quid U quis Stichum St Pamphilum Titio legaverit, fi rati trunt cum 
moriorl h< urtum ex his alienaverh , alter debetur legarano, hie enim fermo, licet 
pluralis,refolvitur in fingularem,& perinde eft ,ac fi Stkhus legatus eflet ira, k 
mtur erit turn mortar , ut fubjungitur hie f in $. ult. & in I. t. $. uh. da 
emdit. mflit. Ratio eft, quia numems plural is geminat fingularem , ut proba- 
tur , ex /. t fi fervus , $. fi plurium , fupr. h quis taut. & alris legibus , quas 
hie Accurf. adducit : proinde fi teftator ita legaverit , Stithmm , qui mtus erit 
turn mortar y hares data , & communis fit mortis tempore , debetur pro parte , 
nam illud , qui mens erit , tnagis facit conditiooem , quam domoniirariooem ,• 
i. ferviy $. i. I. Stichum , tU legat. i. Si teftator ita dixerit , fi Stkhus & 
Darns fervi met in mea pattflatt trunt cam mvriar , libtrt Junto , & furtdum 
fthi habento , fi unus fuerit alienatus , vel manumifius , alter liber erit , t & 
legatum habebit, ex conjecrura voluntatis defuadi ; /. qui tmcubinam , % % ult. 
dt legat. 3. 

L. t 34* 

Diaum eft mh. /. pn*. fupr. 

SI fervus reftamento manumifTus fit fub pluribus condirionibus feparatim po. 
fitis , velutt fi navis ex Afia venerit , fi carlum digfto tetigent , fi Titio 
decern dedcrit, leviftima conditio fpeitanda eft; /. quod vulgoy infr. ie manu- 
m'tjf. ttflam. Leviftima vero libertatis conditio intelligenda eft , quae ad liber- 
tatem perducit, quam vis natura durior & gravior fit,ut exponitur in had. id 
eft que manumifto facilior (it,* /. m libenatibua , de manumijf. ttflamant. qua; 
fichus perducit ad libertatem , qualis eft conditio , fi cjrlum dipito attigent . 
quamvis enim hujusmodi conditio natura durior & gravior fit , utpote impof- 
fibilis , a men levior habenda eft libertatis aliequeadae cauia > cum pro aen ad. 
habeatut ; /. 3. fop. b. tit, 

!•,••• 



L p. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. MJ 

Ljd.it This. 

Ql Titta codicillis ad teftamentum fafiis Septitiam rogaverit, at filio (uo 
^ cum erit annorum \6. reftituat pradia ei teftamento rcljfta , vel fi id. 
annum non impleverit ,ut ea reltituat P. Marvio & Gaio Comelio: fi Septitia 
deceflerit , & deinde Alius 15. annum agens defundus fit , heredes Septitte 
con tenentur reprsrfentare fideicommiflum P.Manriofc Gaio Cornelio, id ell re- 
ftituere ante diem, quo fi filius viveret impleflet 10. annum, quia non eft vert- 
fjnule, teftarncem voluifle fideicommiflum marurius reftitui fubftiuitis, ouam fi- 
lio, « hoc §. prius enim vocati fit proximtores cenfenrur mas is dite&i ; /. 
omnia , alias /• cum ita , $. in fidtictmmiffo , I. ptto , 6. fratrt, fupr. dt Itgat* 
%. I. utt. C. dt V. S. Pugnare videtur /. a filia , §. alumna , infr. ad TrtttlL 
cuius fpecies hare eft : teftaror alumno centum iegavit , & man davit Seraprouio> 
tradi ab heredibus fub conditione ufurarura prarftandarum alumno donee ad ao. 
annum pervenerit : deinde alumni fidei com mi fit , ut fi fine liberts decedat, par- 
tern wftiroere* Sempronio , partem Septitis . Defundo alumno intra annum 
2.0. ibbftitnri ftatim fideicommiflum petere poflunt , nec cogunrar fuftinere its 
id tempos , quo fi viveret alumnus .10. annum impleret . Sed refpondendum 
eft , fideicommiflum repra-fentari in b. I. quia dies adjelhis erat favore alumni, 
non heredis , vel Swrrpronius erat tan turn adminiftrator pecuniar legata; alumno: 
alloquin ubi fideicommiffum relifram eft in diem certum , licet purom fit fi- 
deicommiflum & nata fit a&io fideicommifli , non potest agi ad fideicommifTum 
ante diem ; I. ttdcrt diem , infr. dt V. S. I. cx his verbis , C. quando d'tts Itgtt. 
ttdat : & fic non eft locus reprarfentationi fideicommifli . 

SI quit fcrvnm , quern ipfe manomirtere non potent , forte quia teftamenrn 
vetitus eft manumittere fervum male merirum ,• /. 2. C. qui mm po(f. ad 
hbrrt. pervenir. legaverit Seio mamimmittendi caufa , legatarius non repellituc 
a legato, quoniam magis legatarium voluit teftator ferre aliquod commodum 
ex tervo legato, quam heredem : fed non compellirur manumittere, quia le- 
gataHus non cogirur parere voluntati teftatoris contra legem , ex h. I. Volun- 
tas teftatoris, fi fit contra leges, impune contemni' poteft: nemo enim facere 
poteft , ne leges iu teftamento locum habeant ,• /. ntmo , fupr. dt Itgat. 1. 
Contra facit /. fi omit quot f dt Itgat. 1. fi quis quos non pot erat manumittere 
Ifgaverit , nc manumittercntur , nec legatum , nec libertas, fi ultro data fit, va- 
let . Solve , nec legatum , nec libertas valet , fi fervus omnino manumitti non 
potuit, neqoe a teftatore, neque « legatario: contra libertas non valet, legatum 
valet , (1 fervus a legatario manumitti potuit , a teftatore non potuit } Do- 
nell. dt fur. (nil. lib. 8. tap. 17. 

L. 38. 



LEgatum teftamento vel codicillis dart poteft . Si legatum teftamento ita re- 
linquatur , quantum codidllis Thio Itgavero : licet codicillis legatum ex- 
plicerar, tamen debetur ex teftamento , quia vires accepit ex teftamento, & 
cxplicatur tanram codicillis : nam & apud veteres legata ita reiinqui morit 
erat , quantum ei per epi/iolam frripftro : legatum enim vel fideicommiflum per 
cpiftolam vel libeflum reiinqui poteft adhibitis quinque teftibus / /. & in tpi- 
Jiol*, C. dt fidtiammiff. I. milts ad Jortrtm , dt Itgat. 2. /. epiflolam , ad 
Trtbtll. vel ita , quantum tx ilia aBiont detraxen , id eft quantum ab ilb 
debitore exegero, 'ex bat I. & fi teftator ka caverit , qutm btrtdtm ndUM* 



ll4 ADTITULUM 

ftripftta , htrtt tflo, 8t codicil lis Titium heredem tnftiraertt , ioAtratio valet , 
quia licet codicillis hereditas dari vol adimi non poflit , tamen hax ex tefta- 
men to data videtur y /. ajft »ro, fupr. dt htrtdib. inftitutnd. I. inftitmtie , it 
aandit. inflitut. 

L. 30. 

/""•Onditio , quar ad genus perfonarom pertinet , id eft generaliter ad 

heredes inflitutos etc fubftitutos , ut fi facia inftirutione 6r fuWnrutione re- 
flator dixerit, taitumqut hertditat mta dtftrttur , it a fit mi hi htrtt , fi Tim 
decern dederit , non ad certas pcrfonas , puta Titium & Seium inftituros , ea 
tocius eft teftamenri , id eft pertinet ad totum teilamentum , 8c ad omn.es he- 
redes inrtitutos; id eft conditio generaliter appofita inftrtutioni , cenfetur repeti- 
ta in fubftirutione : at conditio , qua? impemimr cerris perfonis , puta Seio vet 
Marvio inftiruris vel fubftitutis , refertur dumtaxat ad eura gradum , quo rue 
perfonar inflituts funt: puta conditio adjecta inftitutioni, non cenfetur repetita 
in fubftitutiooe , vel conditio appofita uni gradui fubftitutionis , non cenferur 
repetita in alio gradu , ut oftenditur bic y & in /. fub ccndiumt , fupr. it ha- 
rtd. infiiu Ratio eft, quia conditio eft onus , quod femel iajunctnm in uno 
pradu , repetitum non intelligitur in alio , ne heres oneretur in infinitum ; /. 
fidticommtffa n. §• fi quit dtttm y dt ttgat. 3. Quod fi filiusf. heres inftitutui 
alt fub conditione , puta emancipationis adjectt in inftirurione , cenfctur repeti- 
ta in legato y /. duos , /. avia , infr. h. tit. I. cum firms , $. utt. fupr. dt 
I. ult. J. ult. mix. it dol. ty met. 



$. cam itt, t/nsi. Itj. 

SI quid teftator juflerir fieri in foro, non adferipto in quo foro,fi non appa- 
reat de quo tellator fenferit , in ejus municipii loco net , in quo teftator 
domicilium habuit,ex hoc §. Sic legatum ecclefiar, vel pauperibus retienjm, de- 
be tur ecclefur, vel xenodochio loci illius, in quo teftator farem fovity /. quo- 
mam, C. dt SS. tttltfA.fi quit ad dtclinandam , C.dt Efifc. t* dak. mv. 
131. tap. 9. 

L. 40. 

% 

COnditio pro impleta nabetur, fi deficiat facto ejus, cujus mtereft non im- 
pleri, veluri qui ex implemento conditionts debiturus erat//. t/aw civiii, 
fupr wir. Conditio deficit, fi deficiat facto tertii, cujus non intererar , puta fi heres 
infti tutus fit fub conditione ,fi Stichum manumiferir, & Stichus occifus fit poft 
mortem teftatoris , conditio inibrutionis deficit , at heredi datur dumtaxat aftio 
Jegis Aquilix adverfus eum, qui occidity /. inie Neratias a. ai I. AquiL 
Quod fi centum legenrur Titio (bb conditione f fi intra decern dies Capito- 
lium afcenderit , & a vicioo per calumniam . id eft per vim & ioiuriam, pro* 
hibitus fit via publtca ire, cum ire vellet ad parendum condition!, forte quia 
inclufus domi tenebatur, nec ftetit per eum quin agendo ob calumniam eum 
fubmoveret, id eft per vim impeditus eft , ne apud judicem ageret aftione vis 
tk metus , quo cafu impedimentum probandum mcumbit ei , qui allegat , alio- 
quin non pnefumitur quis vim paffus in urbe , cum reclamare potuerit, feu 
jus publicum invocare , & adire magiftratum , qui eum vim pati prohibuiffct y 
nan tft , fupr. quad. mtt. tauf. hi dies condition! non imputantur , ut fubri- 
Uter dicitur in hat I. id eft dies , quibus impeditus eft ne afcenderet Capito. 
lium , non computantur in termino dato ad parendum conditioni : impedito 
non currit prxferiptio y A centra , C. it inoffic. ttflam. /. in rthut , vtrf. amnis 
anttm , C. it /nr. iot. /, turn notiffmi , J. Mud auttm , C. da fraftript. 30. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. ixj 

'armor, impeditus fc per triduum , ne pareret conditioni dandi intra decendium, 
reltituitur , ut alii Ores diet ei dentur ad parendum conditioni, hoc cafii coo- » 
ditio non naberur pro impleta , quafi demerit fafio rertii , fed tern pus, quo 
impedims eft, redintegratur ad. itnpLsndam conditionem , quia noa eft impeditus 
per totum tempus , quod erat in conditione , & fatis erat ei rcftitui tempus , 
quo impeditus eft, ne pareret conditioni. 

$. quidam ita , efusd. /. 

SI teftator fundum Seianum Titio legaverit , Tub cooditione, fl impenfas ia 
eo facias heredi dederit, non rcflituit pretium fundi : impenfar appellatione 
non continetur pretium fundi , fed eos dumtaxat fumptus reftituit, quos in eo 
fundo fecit a die emptionis , ita ut non dedu&is fru&ious impenfarum ratio 
habcn dcbcat , id eft ita ut fruftus percepti ab herede ei non computentur in 
arftimatione impenfarum & meiioratiomun , quia heres percepir huSbx jure 
fuo , jure domini ; /. in fideitommiffaria , infr. ad Trebell. nee eos reftituere 
tenetur, nec compenfare cum impenfis : non cnim ea videtur fuifte voluntas 
teftatoris, ut impenfar computentur cum frultibus , maxime fi fmt impenfar > 
qua: pertineant ad perpetuam utilitatem & meliorationcm fundi : multum fc. 
intercft , an fumptus facti fint in prxfentem , an in perpetuam uiilkatem rei : 
fumptus fafti in prxfentem utilitatem , puta fru£hium quarrendorum & colli- 
gendorum gratia , compenfantur cum fractious, quia funt onera fru&uum , qui 
non intellieuntur , nifi dedu&is fumptibus; I. fi a domino , $. pen. fupr. de pt- 
tit. bertd. 1. quod in [rutins , dt ufur. Sumptus vcro faili in perpetuam utili- 
tatem rei non compenfantur cum fruitions ; /. 3. §- t ms generaliter y dt im- 
ftnf. in ut dotal. faR. funt meliorationes, qua? augent pretium fundi , Bt fa. 
ciuot partem rei : qua propter heres non deduc t is Iru&ibus , quos percepit jure 
fuo , impenfas in co fundo facias repetit quateous res pretiofior fa£h eft j /• 
Faulut , §. t *• fupr. dt pigmrtb. 

§. qu'tdam Titio , ejusd. I. 

TEflator centum Titio legavit , deinde ita dixit , quas ptctmiat caiqut tega- 
vi , eat herts mens , fi mater mta moritur , id eft cum morietur , dato : 
port monem teftatoris , viva matre ipfius, Titius deceftit: quarfitum efty.au he- 
redibus Titii legatum deberetur? Ofilius exiilimabat, legatum deberi , quoniam 
legarura erTet ourum non condirionale , deinde dies folvendi adjeda , conditio 
appofka in ipla dispofitione in contractibus facit contractual conditionalem , 
conditio appofita poll perfe&um contractual non facit contractual conditional 
lem , fed qui eft purus ab initio fub conditione refolvitur ,• /. obligationum 44. 
%. conditio , dt obtig. & a&. I. 2. dt in diem addiB. Alia fuit fentenria La- 
beonts , quam comprobavit hit Javolenus , legatum hujusmodi relictum fub 
conditione , fi mater morietur , efle conditionale , quia nihil intereft, utrum ita 
fcribatur , quas petunias cuique Ugavi , tat herts mens , fi mater moritur , datt t 
an vero ita fcribatur , nifi mater mea moritur , t ne dato , legatum col latum in 
tempus mortis eft conditionale , quia licet mors fit certa , rem pus mortis eft 
incerrum , dies incertus facit conditionem; / diet incertus y /. heres mens, §. 1. 
infr. h. tit. Et ita mortuo Trtio viva & fuperftite matre teftatoris , legatum 
oua/i conditionale non transmittirtrr ad heredem Titii , & legatum reliclum 
fub conditione , fi mater morietur , fub contraria conditione , nifi mater mo- 
rietur, ademptum intelligitur , ut additur in fine h. §. quod fub una conditio* 
ne datum ell , fub cootraria conditione ademptum intelligitur ; I. aliquando , 
infr. h. tit. I. fi Iteatumy I. legata mutiliter , fupr. d< adime»d. legat. I. quod 
Tern. VIII. Vol. II. P t 



» 6 AD TITULUWt 

infra* fund, diu legattrxtdat , /. ?«f<f«m , in fin. de eondtt. tnfiit. ewp. 
•iim esufam la. dt rtfiitut. fpliam. 

%. daminus , f/W. /* 

T^vOminus teftamento Sticho fervo quinque it* legavit cum libertate , Stietm 
J J ftrvo , quern ttjlamento libitum effe juffi , <«t»; qu'tnpu , » 
/« , id eft ex rationibus meis, , J#ro, ex mutuo , vel alia caafa. Servius 
confultus refpondir , nihil Cervo legarum effe , quia dominus fervo nihil debere 
pored : inter dominum & fervum , inter pattern & filium, qui in poteftate eft , 
nulla obiigatio & actio civili* poteft conftitui . Contra Javofenus cenfuit hie , ex 
voluntate teftatoris . quae in teftamentis in primis fpoffanda eft , & vioem le- 
gis obtinet ,• /. verbis legis, infra , dt V. S. naturaliter legarum deberi fervo 
ne minis & ineflicax fit voluntas teftatoris , quia naturaliter fervo deberi po- 
teft: fervus ex contractu qoidem civiliter non obligatur , fed naturaliter & 
obligator & obligat/ /. fi quod , fupra, de cmdift. indebit.l. ftrvi ex deJiilis , 
infra, dt obligat. tt etl. fit cum tervo deberi dicimus , co verbo abutentes fa- 
ctum magis demonftramus , quam ad jus civile referimus ,* /. f »ee fervus, de 

+ . p « i pecul. MJicthxs hujusmodi legati eft, quod fi ultro ab herede folvatur fervo, 
' ' reperi non poteft : ex natural i obligarione non datur aftio , fed folutum re- 

qutcumque pcri ^ . i t „ /lrrg / f/> /. | t qu4Ktomjut , tod. tit. dt atl. & M- 

V', . . 5 , ' gat. I. naturaliter , /. /rater a Jratre , §. qaejitum , de cmditl. indebit. I. fide. 
7 fir" hi ^*^* r » n * tUT ^' t -> dt fidejuff. Quod li quis teftamento conferTus fit fe centum 

act. cr o »- ^jjjpjg j-ioo ex caufa murui , depofiti , vel alia caufa , fi non appareat de de- 
v * J 1 jT bito , non datur actio ex debito , fed eft aflio ex legato feu fideicommiffo ; 

A I « 1* Lue '" ts 88 - $■ «o. de legat. 1. I. Lucius oj. §. Sempronix, de legat. 

& uft. * Melius, l uit. dt liberat. legat. I. qui teflamentum , dt probet. 

'aTsc id: %. uk. tiusd. 1. 

ecJon. l. 'i.i. r-p'Hermus minor, id nomen teftatori , teftamento cavit , quorum arbitraru 
i j. j i. j j - monumentum fibi fieri vel let ; ( Veteres enim plerumque curam mnnu- 
r J_j CMm C0 "~ menti faciendi conferebant in arbirrium heredis vel legaiarii vel liberti ,• /. in 
teftamento , fupra , h. tit. I. fi hereto dt condicl. cauf. dat. I. fi quis ft fulcrum^ 
§. fatms y dt reiigiof. Horat. libr. i. fatyr. 5. ( 104. 105. } 

Stpultrvm 

Ptrmiffum arbitr'n , fint fordibus exrrue . 
Vt 8c epulum funebre arbitrio cuju^piam credi folebat a tertatore ; Horat. 
latyr. 3. emsd. libr. (86.) 

.... atqut epulum arbitrio t Art) y 

Quo fe referens, arbitrium funeris (ibi ademptum queritur M. Tull. in Pi- 
(bnem (9.) Arbitria ncn met ftJum , fed patrije funeris abfiutifli . Et iJtrm in 
orat. poft redit. ( 2. 7. ) Non dum palam ftfitim erat omdiffe rempublictm , 
turn ttbi a bitria funeris folvebantur . Et eodem allu ione facia , arbitrmm timo- 
ris dixit idem pro domo (4.) puto , fuo qutmque arb'urttu t'mert opnrttrt . ) 
deindc teftator eisdem, pro impenfa 8c fumpto monumenti faciendi , mille ab 
herede prrflari julTir legati nomine: quxfitum eft, an eis detur ailio legati , 
non obfata fatisdatione de monumento faciendo ? Trebatius cmfulras hie re- 
fpondit , perinde effe ac fi ita legarum relictum effet , fi fatis dediflent fe ex 
ea pecunia monumentum fa€hiros: quam feutentiam Labeo. & port eum Pro- 
culus comprobavit, & Javolenus iple, qui eft audtor h. legis . Ratio eft , 
quia legarum fub rrtodo relifiom , nimirum uti quid faciat , puta monumentum, 
ut kit , non poteft peti, nifi oblata cautione, qux fit datis fidejuffbribus de mo- 
do implendo , /. demenftratit , §. ult. /. tat caufas , h. tit. I. fi ttbi Itgatum , 

de It. 



C9Tao 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. aa 7 

it Ittat. 3. /. fi cui , /. t cum in teftamcnto , de fideicommiJJ'* Uteri. /. 1. C» 
it his qua fub node . 

L. 41. 

LEgatum fob conditione relicrum, non (brim, id eft a moite teftatoris, 
fed cum conditio exftiterit deberi incipit, ideoque interim legari non po- 
teit, ex bac I. Legatum rcli&um Tub conditione , interim pendente conditions 
non debenir , quia nullum eft legatum ante conditions eventum : conditio fus- 
pendit actum ,- /. tedvt ditm t infra , de V. S. I. necefforioy it portent. & cm- 
mod. rti vindtt. Legal i fub conditione relicti dies non cedit priusquam conditio 
exlhterit y I. 5. %. Jed fi fub condition , infra , quani. dies legal, cedat . Und« 
fit ut is , cui lub conditione legatum eft , non videatur creditor priusquam con- 
ditio exlUterit y /. is t cui , infra it oblig. tT ail. £t legatum rebel um fub con* 
ditione , pendente conditione repudiari non poteft , quia non pertinet ad legata- 
rium antequam conditio exiftaty I. fi its fcriptum , §. fi fub conditio™ , de 
legat. 2. Ideo etiam res legata fub conditione a legatario interim alii delega- 
ri id eft legari non poteft, quia pendente conditione manet in dominio heredis,- 
/. 1. k. fervi , fupra , ad Stlan. I. generality , k. 1. infra , qui & a quib. 
tnanumiff. Quod li fundum legatum a teftatore fub conditione pendente condi- 
tione he res alii legaverit , vel fundo legato fervitutem imponat ; exiftente con- 
ditione legatum extinguitur . & impofita fervitus finitur ; /. ft fundum , infra, 
b. tit. Et fi legatum vel fideicommiffum rcliclum fub conditione iu IlipuJatio- 
nem fuerit deductum animo novandi , non ftatim fiet novatio , fed ubi condi- 
tio exfliterity I. ft Stickum, k. 1. iufr. de novat. quia obligatio nondum nata 
non poteft novan : & fi legatarius pendente conditione naclus fit poifeiTiooem rei 
legata; non per manus heredis, heres interim poteft vindicate rem legataracutrt 
fruclibu? medii temporis y /. omnia, k. 1. de legat. 2. Exiftente conditione le- 
gatum debet ur ac fi pure ab initio relictum effet , & conditio exiftens retro 
trahitur ad tempus mortis y d. I. fi fundum . Unde fi fundo legato mihi fub 
cooditiohe , pendente legati conditione heres me heredem inftituat , ac poftta 
legati conditio exiliat, in falcidix ratione fundus non iure hereditario, fed lega- 
ti, meus effe intellisitur y /. fundo , infra, ai leg. fatcid. In fervis tamen lega- 
to fpeciale eft, conditionem exiftentem non retro trahi , puta fi fervus fub 
couditioue legatus fit , licet conditio exiftens efficiat , ut defioat elfe heredis , 
■on facit nc interim videatur ejus effey i. I. 1. §. ftni , i. I. gentralittr . 

L. 42. 

SI filiof. vel fervo legetur fub conditione , fi in poteftate patris vel domini 
manfiffet , magis patri vel domino legatum vidctur , & utrique fuo nomi- 
ne datur legati actio , ex b. I. Legatum relictum pure filiof. vel fervo , adqui- 
ritur patri vel domino t quidquid enim filiusf. vel fervus adquirit , id adquirit 
patri vel domino y /. adquiruntur , /. ea qua , infra, de adquir. rer. domin. Et 
quidquid per filiumf. vel fervum adquiritur, ftatim adquiritur patri vel domino, 
ita ut ne momento quidem fubfiftat in periona ejus per quern adquiritur y /. 
placet , fupra , de adquir. btredit. Ratio eft , quia filiusf. vel fervus perfonam , 
& (latum non hahct y /. 3. & 4. fupra , de capit. mi nut. & confequenter non 
poteft fibi adquirere. Quod fi legetur filiof. vel fervo fub conditione, fi in po- 
teftate manliffet , ftatim id adquiritur patri vel domino , quia magis patri & 
domino, quam filio 6t fervo legatum videtur , cum contemplatione patris vet 
domini relicrum videatur propter conditionem adjeclam legato , fi filius vel fer- 
vus cui legatum eft in poteftate manfiifet : & ita fi legetur viro & uxori , le- 
gatum debetur ei , cujus contemplauonc relictum efty /. fed fi plans , %. in 

F f i j 



„S "AD TITULUM 

tdrogau* in «Wj«r. tr pupilkr. K uli facia, $. i. da jut. dot. 

L. 45. 

^"NUatuor dimfi cafus propcnuntur in hoc lege . Primus eft ex Plaurto ve- 
V^J-teri jurisconfulto , qui claruit temporibus Antooini Pit , cuius nomen 
prarponitur in bac lege , & ad quern Julium Paulum 1 8. u'bros fcripfif. 
fc patet ex iefcriptione hm/us I. & all is legibut : Hbertus pnrterito patrono , 
tr ft* men to mftituit heredem Seium , & eum rogavit perceptis id ea accepris 
decern totam hereditatem reftjtuerc Cajo : poftea patronus petita bonorum pof. 
ie/fione contra tabula* , avocavit partem deoitam hereditatis, quae olim erat fe- 
rn is booorum , hodie triens/ §. fed mftt* , inflit. de fueeeff. librrtor. qiwrfitum 
eft , an fideicommiflarius , id eft is , cui ex fideicommiHb reftiruta eft herediras, 
quod folvit heredi conditionis impleads caufa poflit repetere pro rata dimidiae 
vel rerriar , quae auferrur a patrono per bonorum pofTelTionem contra tabulas I 
Paulus lib. 8. ad Plautium ait a Proculo & Canto refponfum , fideicommuTa- 
rium , quod folvit heredi conditionis implendar caula , pro rata repetere condi. 
ftione ob caufam dati, caufa non fecuta. Ratio eft , inquit Paulus, quia que- 
madmodum patrono prartcrito data bonorum poftefTtone contra tabulas pro rer- 
tia , heres exoneratur per pratorem , id eft ex edi£h> prartoris, prarlratione lega- 
to rum , & fideicommifforum pro rata ; /. libtrtus so. f libtrtus , <Jr" feq. , de 
boi. Itbertor. I. i. C. dt honor, poffeff. conn, tabul. fic ira refciflb teftamcnto 
pro parte per querelam iuofficiofi , heres legatis & fideicommiflis exoneratur 
pro parte; /. cum duobus y C. de itnffic. teflam. I. etfi contra , de vulgar. & 
fup'illar. ira & heres partem tantum ferre debet de eo, quod ci dandum erat 
conditionis implendar caufa, & 11 totum id folutum fit , pro rata reddsre de- 
bet : qui eravatur in uno , relevandus eft in alio ,• /. tare fuccurfum efl , de 
jur. dot. I. turn pater j §. eum txiflimartt , de legat. x. /. in rat tone tt. $. lm-' 
perator , ad leg. fafcid. Diverfum eft , St hinc incipit fecund us cafus , fi fat- 
cidia interveniat & minuat legarum reliaum Titio , fi decern heredi daret , 
hoc cafu fi legatarius tota decern det heredi conditionis implendar caula , non 
poteft repetere partem de illis decern , pro rata ejus quod detraftum eft de le- 
gato per falcidiam , quia in folidum condhioni parerur , id eft parendum ell:' 
conditio eft individua, & confequentcr in totum implenda eft, nec prodeft fuif- 
fe impletam ex parte, nili cum ex coujeclura voluntatis divtfto conditionis in- 
duci poteft y /. qui duobus , /. qui heredi , $. ult. A tut fundus , h. tit. I. 
fi heredi plures , de condi t. inflit. I. fiflulas , $. qui fund urn , dt eon- 
trah. empt. Si cui fundus legatus fit fub condi tione , fi decent dediiTet , quamvis 
fakidia legatum deminutum fit, tota decern (blvere debet ; in toto enim fun- 
do legatarius habetur ; I. ad veterani y ad leg. faltid. Tertius cafus , fi Titio 
legetur fub conditioue dandi decern heredi , jus dandi fcinditur , id eft onus 
dandi decern conditionis implendar caufa fcinditur, id eft remittitur pro parte , 
fi is , cui legatum eft , non poteft partem hereditatis totam capere . Pone partem 
btreditatis vel bonorum legatam , quod licet de jure / /• ft quit bonorum , /. ab 
tmnibus , §. ult. de legat. i. /. turn autewt , de legat. 2. /. t w , qui non atn- 
plius , de mart. cauf. donat. nam hoc cafu is partem decern , id eft quinque , 
prxilat , partem feu quinque illi ,qui auferuntab eo quod plus reliftum eft, quam 
a lege conceditur, puta fubftitutis Icgatario ft capere non poffit pro parte vel 
in totum ; d. t /• «, qui. Quartus cafus eft , e duobus heredibus fcriptis , 
unns rogatus eft tibi hereditatem reftituere , tu Titio certam fnmmam , heres, 
qui rogatns erat, tibi partem hereditatis reftituit, dedufra fakidia id eft quarta 
Pegafiana feu Trobellianica , qua; falcidi.T appellatione contiaetur , quia compa- 
*aca jeft ad exemplum falcidiar , quanto minus beres pra;ftitu: , propter dcdufrio- 



Digitized by Google 



DIE CONDIT. ET DEMONSTRAT. ti, 

toetn fakidix , tanto minus te Titio prxftare non eft iniquum , id eft xquum 
eft, ex hac I. & I. pmaaltt, $. t pm. *d l.faleid.l. facia ,%.fi Titius , infr. 
ad Trtbell. quia fideicommiflarius non poteft oneraii ultra vires fideicommifli e 
1. Jxliusf. $. apud Marcdlum , de iegat. i. I. bnperator , da lagat. a% 

■ 

L. 44. f ntqu. ad $. 4. 

SI legetur Titio fab conditione dandi decern heredi , fervo alieno herede 
inftituto, legatarius non domino, fed fervo inftituto dare debet , nam Sc. 
qui juffus eft fervo TitH dare alio herede inftituto, non libera tur aliter, quant 
oando ipfi fervo, quia ea qnx funt fafti non transeunt a fervo ad dominum , 
ex mm*. A. /. ea qux funt faQi cohxrent perfonx ejus qui facere debuit , nee 
transeunt ad heredem / I. quod d'uitur 1 jo. infr. da V. O. §. ftd rum fatium, 
infl. de ji'ifuiat. fen. I. fi flatulihera , §. ult. de fiatulib. Condition es implen- 
dx funt in forma fpecifka , uri conceptx font, & condition?; non funt amhu- 
iatorix , ut eleganter ait Papinianus in /. fenrnt fi hertdi , infra , dt ftatuJibar. 
id eft conditiones, qua? font fafti, implendx in quo ut implerentnr teftamenta> 
cautum eft : quemadmodum fi flipulcrar mihi dari,aut fervo Tirii , non Titio . 
fed ejus fervo dari poteft . Et fi quis ftipnletur fibi aut Titio dari , foli Titio 
■on ctiam ejus heredi folvi poteft; /. cum quit , infra, de K O. I. fi ftipula- 
Iks 81. it folk t. Statulibcr quidem, id eft manumiffus fob conditione , puta fi 
decern dederrt fervo Tirii , poteft dare etiam domino , & hoc fpe&ara non tam 
demonftratione perfonx , quam dommii rarionc , qua; facit ut magis fpe&erur 
perfona dorrrioi , quam fervi ; d. I. fervus fi hered'u Contra vero , qui juffus eft 
dare decern conditionis implendx caufa , non implet conditionem dando fervo , 
iiifi dominus confeiniat ; conditio enim non poteft impleri invito vel aefeccre 
«o, in cujus perfona implenda eft , nt fubditur ra fine t §• 3. h. I. 

* 

$. cum htreditat , t $• ftd cum, $. fi autem , §. fed fi, e/utd. leg. 

SI Seio res certa legata fit fiib conditione , fi decern dederit heredi , & here* 
reftituerit heredi tatem Caio ex- caufa fidcicommifli , quxfitum eft , reftituta 
hereditate ex caufa fideicommiffi , an decern dan da tint heredi conditionis im- 
plendx caufa , an fidekommiffario cui reftituta eft hereditas i Et Pautus in hoe 
t lUTR htreditat refpondit , quod a legatario dandum eft conditionis im- 
plenda: caufa, dandum efTe heredi, non fideicommiflario , quia tideicommifTarius 
non eft heres, fed vice heredis / §. reftituta, infl. de fideicommijf. htrtd. l.po- 
fiulamt , $. 1. infr. ad Trebell. L fi filimsf. $. »• fupr. quod cum to , qui /« 
alien tot eft. tfi . Conditiones implendx funt in perfona ejus, in quo conftituta* 
funt ut implerentur, quia conditiones, qux funt fectj, non transeunt de per- 
fona ad aliam . nt fenptum eft in d. t cum htreditat . Et ob id , quod 
conditionis implendx caufa datum eft heredi , non ven rr in refbtutiooem fideicom- 
Hiiffi , ut fubjungitur hie ; quia quod implendx conditionis caufa datnr , non 
ex teftamento, fed mortis caufa capitar; /. Mxvktt , infra huh. I. mortit cau- 
fa ? 1 . $. fine donatione , de mort. cauf. donat. I. fi quit fub conditione , fi quit 
emiff. cauf t tfi am. ac proinde non impntatur in falcidiam/ /. id out em , f. in 
auartam , §. ult. I. acteptit , infra , ad I. falcid. licet imputerar in quartam 
Trebellianicam ; d. /• in quartam , verf. fed & quod , quia occafione heredrtatis 
capitur, ut mnurt gioff. hac ton. ^iod fi heres ralpeftam heredhatem dixerrr ? 
ik coaclus adierit & TrtHtnerit , dubitarum eft , an ei auferendum fit quod ei 
datum eft a legatario conditionis implendx caufa? Sed benignius feu xquius eft; 
•it Paulus hie t in §. ftd rum , nihil ei auferri . Dubitationcm movebat , quod 
heres rogatus, qui fufpeaam hereditatem dixit , & coagus adiit & rtOituit, 



* 3 o ADTITULUM 

amittit quart&m 8r omne commodum , quod ex ea herediute capere potuit ,• 

/. 4. /. f fMf* fufpetlam, t. ft patrmiy %. qui fidekommijfam , infra, 

*«f Trebell, %. f 6. -Jfr/". /» tttufabat , #*/i#r. <*V fideicommiff. hertd. ergo vi- 
debatur hercdem , qui coactus adiit & reftituit hereditatem ex caufa fideicom- 
miffi , iton retinere quod conditioois implendz caufa ei datum eft : multo for- 
tius obitabat /. is, cui, de cmdiQ. indtoit. in qua is , cut toca hereditas reili- 
tuta fuit , ac pnrterea legatus fundus, fi decern heredi dedifict , quod datum eft 
beredi conditionis impleads caufa , condicere poteft condi&ione indebiti , fi he- 
ics accepiis decern fufpeclam herediutem dixerit & auiius adierit : fed fi cre- 
dimus glofts, h*c eft de beaignitate id eft de zquiute: /. is, cui de rigore ju- 
ris: vel fi mavis fequi fentcniiam Antonii Fabri in d. I. is, cut , heres , qui 
coa&us adiit & relHtuit hereditatem, una refHtuit & fundum lcgatum , quia 
erat hereditatis : nihil enim vetabat fideicommifTum conftitui de tota hereditate 
reitituenda pnrcepto aliquo fundo hercditario , & pari tor propter coaftionem ab 
eo condicitur quaft indeoitum quod conditionis implendz caufa datum ell a fi- 
deicommiffario . Heres inftimtus, a quo legata relifta futit , fi ei fiat contro- 
verfta hereditatis , puta fi teftamentum falfum dicatur , interim tenetur prarftare 
iegata , oblata fc. cautione evicu herediute legata reftitutum iri cum oinni fua 
caufa , id eft cum ufuris & fru&ibus , ut oftenditur in h. %. t fi anient , /. 
Ji tejtamentum , de petit, bertdit. I. ult. C. eod. I. 3. §. fi tegatarius I. 4. 
init. infra , li cut plusquam per leg. fair id. I. ji in fraudem f C. de 
legat. Quod fi heredi inftituto , cut fit controverfia hereditatis , tegatanus caveat 
evidtt herediute reddi legatum , & ipti cavendum eft ab herede rcddi quod da- 
tum eft conditionis implenda? caufa, ut deflnitur in h. 6. t fi autem ; quia non 
debft effe durior conditio legatarii , quam heredi: quoad onus przitandz cau- 
tionis , cum commune fit periculum eviSionis hereditatis , nec una & eadem 
res debet diverfo jure cenferi ; /. t eum qui, in fin. infr. de ufucep. cap. cum 
in tua , de deeim. can. cognovimut , 12. qu. ». Quod fi heres rogarus fit rcfti- 
tuere hereditatem Caio acceptis decern , quacfitum eft an ilia decern , qua; con- 
ditioois implenda? caufa data funt , reftituat ex caufa fideicommiffi ? Et Paulus 
ait in t h. §. fed fi , quod conditionis implendz caufa datum eft heredi a fi- 
deicommiflario , non venire in reftitutionetn fideicommiffi', quia quod conditionis 
implendz caufa datur heredi , non capirur jure teftamenti , jure nerediurio , fed 
mortis caufa. Nec obftat,quod heres, qui coaclus adiit & reftituit hereditatem, 
amirtit quartam & omne commodum, puta prxlegatum, vel quod conditionis 
implendjr caufa datum eft; d.l. is, cui , d. I. tea tamen , $. ji praceptis, quia 
hat I. eft de herede , qui fiponte adiit hereditatem , alic vero //. funt de here- 
de, qui coa&us adiit & reftituit hereditatem , ex quo fit,ut omne commodum 
amittat . 

%. fi duorum , eiusd. I. 

SI Sticho fervo communt duomm fundus legatus fir , fub conditione dandi 
decern heredi , non pofTe p:r partes conditioni parcri quidam ajunt , quia 
fc. conditiones funt individuz , & confequepter noa poffunt implcri pro parte ; 
L qui ductus , t fupr. /. tui fundus , infr. h. tit. Paulus hie coutranum punt . Ra- 
tio eft, quia fervus communis duorum dominorum , duorum fervorum vicem 
fiytinet,-/. 1. §. communis , infra, de flipulat. fervo'. Sod fi duobu< eadem res 
legata fit fub cenditione dandi decern , per partes poteft pareri conditioni , quia 
conditio ex voluntate teftatoris div'tfa intelligitur in fingulas pcrfonas , ex quo 
pluribut appofita eft; /. fi quit legata , $. 'ult. I. cui fundus , iufra b. tit. I. 
tees , $. iv infr. de t dual), reis . 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. »jt 

§. fi pars, tjusd. leg. 

SI fundus Titio legatus fit Tub conditionc, fi decern heredi dedifiet , & inte- 
rim , id eft fuperfbte teftatore , pan fundi legari ufucaptus fit , qiurfitunt 
eft , an legatarius teneatur parere conditioni in folidum ? Et Paulas ait in hot 
$. pofle dici pro parte parendum , ex fentemia id eft voluntate teftatoris , quia 
in conditionibus maxime fpeclatur voluntas tefUtoris, eaque regit conditioaes / 
/. m cmditionibus , fupr. h. tit. or legato fundo fub conditiooe dandi decern ,& 
parte fundi ufucapta vivo teftatore , tcilator noo intelligitur volaiffe pareri con' 
ditioni in folidum , fed pro parte lantum reftdua fundi : quemadmodum fi te- 
ftator partem fundi alienaffet , noo eflet parendum condition! , nifi pro reliqua 
parte fundi ,* org. L ft ex mo , fupr. de legat. i. alienare enim intelligitur qui 
patitur ufucapi ; /. fi fundum , fupra , dt fund, dotal. I. ulitnat'tonis , infra dt 
V. S. 

$. kit. ejusd. I. 

SI heredi ex parte legatum fit , is partem legati capit a femetipfo jure here- 
dirario , partem a coherede jure legati ; /. legatum eft , $. t. fupr. de let nr. 
I. I. miles ad forortm y §. I. de legat. 7. I. in quartern , infr. ad leg. fafcid, 
Sed fi coheredi prarlegarum fit fub condirione, fi centum heredibus dediftet , ex 
alias centum deducet partem hereditariam . At fi heres infhtutus fit ex parte 
fub cemdirione, fi decern heredibus dediffet, tota decern przftare debet cohere- 
dibus, quia non aliter admittrtur ad hereditatem , quam tota decern dando . 
Ut fi fervus oroprius trttatoris ex parte heres fcriptus fit cum libertate , fub 
condirione , ti decern heredi bus dediffet , non aliter fit liber & heres , quam fi 
tota decern coheredibus dederit, « hoc §. is enim , cui hereditas vel legatum 
relinqaitur , non poteft adire hereditatem vel agnofcere legatum ante impletani 
coudkionem ; /, ii qui ita , fupr. de <ondit. hftitut. 

L 45. 

SI legatarius , cui legatum eft fub condirione , fi decern heredi dediftet , here, 
di accepto tulerit decern, qua: ei debebantur ab herede , non quidem vi- 
deniT conditioni paruifle , quafi decern dederit > quia condiriones implendx funt 
in forma fpecifica , id ell eo info modo quo teitator juftit ; I. proxim. in princ. 

§. 1. /. Mtcvint , infr. h. tit. accept ilatio , licet habeat vim folutionis , quia 
acceptilatione folvitur obligatio y /. r. infra, de acceptilat. non eft proprie fo- 
lutio , fed poteft petere legatum quafi exfiiterh conditio , cum per heredem ftec 

?|Uominus implearur per acceptilationem , ex bac L4Sfl.fi fundum 81. §.T«ro, 
upr. de legat. 1. /. Julius , in fin. infr. h. t 'rt. quia conditio pro impleta ha- 
betur, fi per eum (let, in cujus perfona implenda eft, quominus impleatury /. 
jure tivili , fupr. h. tit. Immo conditio impletur per arquipollens, quando idem 
refultat etfeclus, ut conditio appofita legato, fi detem heredi dediftet , imple- 
tur per acceptilationem ejusdem quantitatis , qua; debebatur , quia nihil intereil 
utrum aceptilatione an numeratiooe pecunia perveniat ad heredem; I. ft mulitr 
t 10. dt condicl. tauf. dat. 

L 46. 

SI Stichus fervus manumiffus fit fub cenditione , fi in diem ccntefimum cen- 
tum daret heredi. nec adjeclum quando tempus inciperet currere, dies ce- 
<lere incipit ab adita hereditate , quia abfurdum vifnm eft ante diem prarteri- 
k , quam is exifleret, quern oporteret accipere , id eft auttquam heres 



ajx AD TITULUM 

cai decern danda erant, adiiflct hereditatem . Idem eft in legatario 4r aliis 
omnibus , qui dare jufli funt conditioais impleads: caufa , ita at eis non cotn- 

Sitetur tern pus ad parendum conditioni , nifi ab adita hereditate , ex hat I. 
ec obftat , quod Iegatum pure vel in diem certum reli&um cedit a morte 
teftatoris, excepto legato ulusfru&us, ufus , & habitationis , cuius dies non ce» 
dt , nifi ab adita hereditate ,• /. 1. 1, fi habittt'n , infr. quartd. dies legat. ted. I. 
wut. $. in mvifftmoy 4. libtrtatibus , C. de caiuc. tolltnd. legati eoim puri, 
vel in diem certum , dies quidem cedit a morte teftatoris : led legati afiio non 
datur, nifi ab adita hereditate /. t 7- init. </. tit. qnand. dies legat. red. quia 
nulla a&o poteft efle in heredem ante aditam hereditatem . Enedus tamea 
hujus cefiionis eft, quod fi poll mortem teftatoris legatarius deccfterit , etiam 
nondum adita hereditate , Iegatum transmittit ad herciletn d. I. j. Et ftatu- 
libera , vel legatario , quibus libertas , vel Iegatum relidum eft Tub conditione 
dandi decern intra diem cemefinaum , dies cedere incipit , non a die mortis , fed 
•b adita hereditate , quia abfurdum eft tempus ante currere , quam exiftat here* 
cui fotvatur : mora non committirur fi nemo fit cui pecunia folvetur ; /. t pa- 
ttmit , in fin. , fupr. de ufux. 

I. 47. 

SI teftatoi Sticbo fervo libertatem ita dederit , Stithus fi meus erit , fubauds 
com moriar, liter efle., 8c poftea eidem hereditatem vel Iegatum relinquat 
fine conditione , & poftea eundem alienaverit , heredttas vel Iegatum debetur 
novo domino, & juflu ejus poteft adiri hercditas, vel agnofci Iegatum per fer- 
vum, ex lac I. & I. qui filiv, %. fi qmis fervmm , de hertd. rnjlit. Ratio du- 
bitandi erat , qnod conditio ad>ecla in danda liberate , fi meus erit sum rmriar % 
videtur repetita in hereditate vel legato relifto eidem fcrvo fne conditione ; /. 
ssv'im , infra , h. tit. At fervus non invenitur teftatoris tempore monis propter 
alienationem , igitur enm deficiat conditio exprefla in danda libertate , videtur 
ctiam deficctc in hereditate , vel legato. Tamen hercditas vel Iegatum debetut 
novo domino , qnoniam conditio , fi meus erit , qua: tacite ineft , fi fuerit ex- 
prefla non intclligirur repetita , alioquin fruftra & inutiliter efTet expreffii . Uiv- 
de efficitur, quod conditio nuptiarum exprefla in legato dotis, non intclligirur 
repetita in alio legato, quia tacite ineft, neque enim do* line matrimonio efle 
poteft /. 3. fupr. de jur. dot. & ita coofuluit Romanus confil. 134. 

I. 48. 

SI cui Iegatum , vel fidcicommiflum reliclum fit cum erit annornm ifi. vel 
cum erit aunorum 14. dies legati vel fideicommifli non cedit ante imple- 
rum 16. vel 14. annum . Fidcicommiflum reliclum impuberi folebat conferri 
in tempus pubertals , ne lubrico tutelar bona committerentur /. Stint Satur- 
nhiut t inlr. ad Trtbtll. 1. nomen , + ant , de legat. 5. /. «/r. de fideit. li- 
tertar. ex decreto Antonini Pii judicantis in caufa appellationis ex German ia , 
Lt fcribit Marcellus in hat i & in I. fi cut legttur , fupr. de legat. 1. Con. 
ttarium judicatum decreto Antonini Caracallx , tt.tis efle fi inchoaverit annum/ 
/. qui fijium , infr. ad TrebeUian. fed obtinuit decretum Antonini Pii : & hoc 
ell quod inflnuat Ulpianus ex Marccllo in d. I. fi cui ; terto we ut'imur , & 
idem rrobatur ex /. fen. C. quand. dies Itgat. red. ex qua , fi filia? decern le- 
gata fint folvenda , cum ad legitimam artatem pen-enerit , Iegatum purum eft , 
non conditionale : nee tarn conditione , quam mora fiypenditur , non conditio 
legato inferra, led petitio in diem dilata videtur: & ideo fi filia poft 
teftatoris ante diem vita funcla fit, Iegatum transmittit ad heredem , nimirutn 
ut eo tempore folvatur , quo filia fi viveret 25. anuum impleuet , non cor- 

ptum 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 

ptum enim annum, fed impletum , fi de emolumento id eft adquifitione reli. 
fti legaci tracletur , cxpeftandum efle, juris prudenribus placuit . Mulrum intereir, 
an quit legaverit Titio decern cum t anmrum 14. vel 15. trit : an folvcnd* 
cum pervenerit ad annum 14. vel 15. primo cafu legatum vA conditional, & 
legatario ante diem morruo non transmittitur ad hercdem ; d. I. fi cut legetur , 

X hoc autem , t 6 1 /• 2*. quand. digs legat. ctd. pofteriore autem cafu lega- 
tum eft purum , nec tarn coaditiooe, quam mora fuspendirur ,& banc ob cau- 
fam, legatario ante diem e vivis fublato, transmittitur ad heredem , ut in d. A 
fen. &~in I. beres meus, infr. h. tit. In legaris & fideicornmiffis annus ince- 
ptus non habetur pro completo : fccus in favorabilibus , pun in legatis annuit 
alimentorum caufa , vel in folatiis vel falariis officialium , vel in muncribus 8c 
rononbus, vel in liberratibus, aniuis coeptus habetur pro completo . Puta fi cui 
annua decern vel centum legata fint alimentorum caufa, & legatarius decefie- 
rit initio anni ejus , anni legacum integrum debetur heredi ; I. t a vobisJ. fit it, 
fupr. de atmuis legat. t. i. C. quand. dies Ugat. vel fideic. ttdat. Idem eft ia 

atiis feu falariis officialium ; I. diem funclo , fupr. de offic. adfeffor. I. fed 
addes, k. ult. local. L fall duos, §. 1. C de advoc at. diver f. judicior. I. lege 
pragmattca , C. de dome j tic. fSf prote&or. I. ft quis in facris , C. de pro*, fa- 
ctor, fcrinicr. I. j. C. de agent H. in reb. In muncribus & honoribus rnanici- 
palibus requiritur xtas ti. annorum, fed (avore honorum in his annus coeptus 
habetur pro completo y /. ad rempubl. infr. de munerib. & bonorib. Et favor 
libertatis etiam , ut fi Sticho libertas relicla fit duodecimo anno port mor- 
tem teftatoric , libertas debeatur ab initio ejus atmi ; /. fi it a fuerit 41. /. 
libertas , de mauumijf. teflament. Sec us in contra£hbus , qui hoc anno vel raen- 
ae fibi dari ftipulatus eft , ex ftipularu agere non poteft , nifi toto anno vel men- 
fe praterito; /. qui he anno, infr. de V. O. Et qui certis nundints dari ftipu- 
latus eft, non poteft agere ex ftipulatu, nil! extremo nundinarum die;/, t eum 
qui i?8. , eod. tit. Non omittendum quod memoratur hoc in lege, Antoni- 
num •fjuiicaffe ad aepellationem et Germania : Principe* enimfolebant judica- 
re de qwhusdam caufis extra ordinem adhibiio confilio jurisperitorum ; Tran- 
quill. in Claudio cap. 15. Al'mm interpellatum ab adverfariis de propria lite , 
negantemque cogniticnis rem , fed ardinarii juris effie , agere caufa m cmfefiim 
apud fe eccgit . A prafidibus provinciarum ad Principem appellatum conftat ex 
/. JEmilitts , de m'tnorib. b. I.& I. ft qui, §. 1. /. Imperatores , de appellat. I. 
s prteemful'tbus , C. eod. I. ult. infr. ad Trebell. I. in kamribus,^. ult. de va- 
cat. & escufat. mutter. 1. maritus , in fin de quxftianib. Sed poftea propter oc- 
tupationes Principis , appellationes rejtdtx ad (enatum . 

I. 49. 

SI in annos decern Scio centum legata fint, vel Stichus liber effejuffus fir, 
legatum centum , vel liberras non debetur , nifi noviffimo ejus tcmporis 
die , ex hac I. quia perinde eft & fi legatum effet poft annum decimum . A- 
lmd eft fi legatum reli&um fit in annos fingulos , legatum enim debetur ab ini- 
tio' cu /usque anni , & fi legatarius deoefTerit initio anni , legatum integrum ejus 
anni transmittit ad heredem; /. a vobis , /. in fingulos, I. fit'u , fupr. de ann. 
legat. I. 1. C. quand. dies legat. vel fideic. cedar, I. f 58. fupr. de ufuf : Si- 
cut legatum in hunc annum vel annum decimum peti non poteft , nifi poll 
annum vel decennium : fic ex (Hpulatione hoc anno , agi non potelt ante an» 
uum impletum / /. qui hoe anno, de V, 0. Cujac ad I. 99. de V. S, 



Tm.VllL Vol. II. 



Gg 



a M ADTITULUM 

X. 50. 

QI Epaphrodito , id nomen erat fervo a&ori , liberfa* direclo relirSb fit fub 
O conditione , fi ratiooes reddidcrit , aditt confules in urbe arbitrum dabaat 
«x conftitutionc D. Pii. ( confutes fc. in urbe cognofcebant de ratiociniis tutelar, 
& cuiuslibet a£his , nan proprio jure magiftrarus , fed lege fpeciali , ut cotu 
ftitutione D. Pii . Etiam confules habuere jus daadi tutores ; /.i.§.i. fupr. dt 
c»*firm. tut. I. tutorts y tutorts , dt admimflr. tut. §. t fed ex his, infl. dt 
Attlitn. rnr.ubi dixi. Plita. libr. 9. epift. ij. Cormttus , <fo/»» /« scmfulibus tu- 
tor em Melvidii fili* , pttentibus nutrt ejus. fit vitrico . Non modo & inde co- 
en ov ere de rationibus tutelx, vel alterius acW. ) Confules, inquam, arbitrum 
dabant , «ui excu/Tis rationibus reliqua conftituet , id eft per fententiam declara- 
bit qua; tint reliqua , & ea prxftari faciet , verum etiam quas ratkwes , quxre 
inftruinenta trader* , aut exhibere domino debeat : cajus ienrentix cum fuerit 
fatisfaQum , non impeditur ejus libertas , ex h. I. Servut fc manumiflus fub 
conditione ration um rcddendarum , non prius aftequitur libertatem , quam ra- 
tiones reddiderit , &c reliqua protiteric , & inftrumenta rationum rradident do- 
mino / /. qutntvis , fupr. /. cum fervui, infr. b. tit. Interdum magiftratus da- 
bant arbitrum litis inftruendx caufa , ut hie, & /. fi putt , infr. dt fidt'tc. li- 
ber t. /. pen. dt liber tl. ctuf. I, kit. dt fudtc. 

L. j 1. 

SI Siichus liber efle juflus fit fub diverfis conditionibus disjunftim pofitis , id 
eft feparatim in diverfis partibus teftamenti , hoc modo , Stichus liber 
efto, (1 decern dederit heredi ; idem fi equum , vel quid aliud dedcrit : earn 
conditionem eligere poteft , qua* libi levior & facilior erit , idque favore liber, 
tatis . Quod fi cui legatum eo modo , id eft eodem modo reli&um lit , ele- 
ftio non eft legatarii cui conditioni pareat , led noviffimx conditioni parendum 
TT V. fi fa- eft, ex h. I. &. t /. in libertttibut , /. ft quod vulgo, de mtmtmifj. teji. qux 
cit , & ad- f unt veluri commentarii h. leg. quia in teftamentis fpecratur noviflima volun- 
ce /. 90. h. tas defancli ,• /. fi quit \ turn, in pr. de vule. & pupill. I. ft mihi & tibi , 
%. ult. de lee at. 1. Quod fi Stichus manumilTm fit fub pluribus conditionibus 
conjunclis , omnes impleri oportet . In conditionibus conjunclim adlcriptts , om- 
iies implendi funt , quia unius loco habentur . In conditionibus disjunfrivis 
unam impleri fufttcit: /. cum pupillut , V 1. infr. h. tit. I. fi he edi flutes , 
de condit. inftit. §. fi plures II. infl. de hexed, inftitueftd. /- fi quit it a flipm- 
ietur , /. fi quit it a Jl'tpulatus , infr. de V. O. 

*j. heredi , ejus J. I. 

SI Stichus mamirnirTus fit fub conditione, fi decern heredi ded^rit , conditio 
impleri potcd dando hcredis heredi , ut oftenditur in priori parte A. §. fT 
I. turn in detxr, %. ult. infr. b. tit. I. 6. \. ult. I. fi peculium, §. heredi , 
infr. de jlatulib. quia heres heredi* ell heres tertatoris,- /. fupr. de petit, hettd. 
I. qui per ficte'ifioiem , de R. J. I. ult. C. de herrd. in/lit. etfi ex judicio te- 
ftatoris non eit erus heresy /. qui liberis , §. ult. fupr. de vulgar. & pupill. 
Aliud oil in perfcna legatarii , ut fcriptum eft in fecunda pane h. §. id eft , 
ut re^tius mihi vidctur glofft interpeetari , omifta fententia Joann'u , fi legata- 
rius juifus fit decern dare heredi, conditionis implcndx caufa, fi legatarius iple 
non dedcrit , ju> poteda 1 ; implendx conditionis non transmittitur ad hercJem, 
quia conditio defecit in perfona legatarii: & ita fi legaturo Titio reli^um fit, 

fi vo- 



Digitized by Google 



DE CONDTT. ET DEMONSTRAT. a J5 

fi volet , legafotn non transmittitur ad heredem legararii , nifi ipfe legatariui 
agnoverit legatum , quia conditio perlonx injnncta videiur ; I. fi ita txpreffim, 
infr. h. tit. I. fi ita legatum , §. I. fupr. de leget. i. id eft conditio cohiret 

Efrfbnse legatarii, cui injunfla eft , nifi aliud teftator fenferit d. /. fi 
um t $- Ixredi. Idem eft in herede fideicooimiflarii etiam univerfalis , fi here* 
meatus acceptis centum reftituere partem hereditariam Titi* cohered i fur , adi- 
tanereditate decefTent , parirer & Titia priusquam daret centum coheredi , he- 
rn Titix offcrendo centum non aflequitur fideicommhTnm , quia conditioni pa- 
rere non poteft I. a tejhtort , 'mfr. h. tit. Conditioner fui Datura coherent per- 
fonir, nec egrediuntur perfonam, in qua primum coaititutz fumy /. qui R». 
M4 , §. Agerius , de V.O. 

L. 52. 

INterdum quxdam exprefla nocent , non exprcfta , quamvis tacite intelligantur, 
non nocent . Puta legatum non poteft conferTi in expreflam voluntatem 
alrerius . Veluti, fi Mniut inherit y Titio decern do lego . Tamen tacite in 
alienam voluntatem conferri poteft. Veluti, fi MrSius Capiteiium afcenderit , 
Titio decern do lego . Unde du3a eft regula expreffa mcent , non exprejfa non 
nocent , ex hat I. & /. atius legitimi , /. exprejfa , infra , de R. J. Idem ob- 
tinuit in inftiturione heredis ,• I. fi quit Sempronium , fupr. de bered. infiit. ni- 
01 i rum plus poteft figura conditionis exprefia , quam tacita, ut probatur hie , (5* 
L fervo liber tat em , fupr. h. tit. i. fi ita legatum , 1. fupra, dt legal. 1. /. 
in ratiom 30. §. tametfi y infra ad L fattid. 

I. 5J. 

SI quis fervum teftamento manumiferir , fub conditiooe, fi rationes reddiderir, 
6c poftea eodem teftamento eum rationes reddere vctuerit , quail puram 
faclurus ei libertatem. id eft ammo manumittetuu eum fine conditiooe , liber- 
tas ei competit ex teftamento , id eft aflione ex teftamento « quafi pure liber- 
tar relicla eflet , fine oncre rationum reddendarum , ex liac I. quia conditio ntu 
da voluotate eodem teftamento dari vel adimi , id eft remitti, poteft ; t /. 3. §. 
etnditio, fupra , de adimend. legat. Oppouitur /■ alumna , 6. Seia , alias ab ht~ 
redibus , eid. tit. ubi adempto onere , tacite ademptum videtur legatum : fed 
ibi adempto onere , legatum tacite adtmitur , qu : a legatum reliclum erat pro- 
pter onus injunAum in vim modt, ut corpus defunfli curaret. At bic onus ra- 
tionum reddendarum eft in vim conditionis , unde adempta conditione , non tol- 
litur legatum, fed couditio purificatur, ac perinde eft, ac fi legatum pure rc- 
lidum diet. 

X. 54. 

TEftator plura legata teftamento reliquit, alia nonnullis pure , alia aliis in 
diem , alia aliis fub conditione , oc filio impuberi legavit centum cum 
pubes eftet, & poflea legata, quibus dies appofitus non eflet, anuua , bima, tri- 
ms die, id eft tribus penfionibus dari juffit : quantum eft, an legatum reli- 
clum filio impuberi cum pubes eflet , prxftandum fit port pubertatem annua , 
bima, trima die? t Gajur in commentariis fuis fcripfir , hujusmodi legatum 
reli&um filio impuberi cum pubes eftet, in vim hujus claufular , ei folvendum 
poft pubertatem, annua, bima, trima die, quia legatum collatum in t em pus 
puhertatis magis conditionem , quam diem conrinet , quia eft reliclum quafi in 
diem incettum , qui efficit conditionem ; /. fi dies , infra , quand. dies legat. 
vel fideie. ced. Contra Javolenus hie cenfuit , 1 egatum impuberi reliclum , cum 
pubes exit, ftatinj pqft pubertatem folvendtun una folurione , nimirum quia 

G g i i 



1,6 AD TITULUM 

daufula irta, Ugat a y quibus dies appofitus non eft , <nw«* , bima ,trima die da- 
rt vole , non pcrtinet ad legatum collatum in tempus pubertatis , quia hujus- 
modi legatum cum pubes erit, non conditions, Tea mora fuspenditury /. teres 
mens , infra, h. tit. non conditio legato iuferta, fed pernio in diem dilata vi- 
detur /. tx his verbis , C. quand. dies legit, vel fidtic. cedat , & ut ait lex , 
legato, cum pubes erit y dies (ere id eft fere Temper apponitur ad proroganda ea t 
quae ad prarfens tempus , non etiaiq qux in futurum legata font , id eft , ut in- 
terpreter, legato puro dies apponitur proroganda;, & diiferenda' folutionis caulk 

gitius , quam conftiruendar condirionis caufa , qua; folet concipi in futurum . 
t quod fequitur in fine mit. i. ltgis y dies pubertatis habet aliquam temporis 
demonftrarionem , futuri fc. id eft dies pubertate appofitus legato , magis de- 
monftrationem futuri temporis, quam conditionem continet , & teftator may* 
tempus futurum , quo folvendum eflct legatum , quam conditionem 
injeciffe viderur . Denique talis tia%fula , legate , quibus dies appoGtus non eft , 
annua , bima , trima die dart vole , ad ea tantum legata pertinet , quibus dies 
•ppofitu* non eft , ac proinde fi pure legatum , ex hac ad;e£tiooe prorogatur ; /. 
talis frriptxra , S» I. fnpra , de legat. t l» 

L. 55. 

SI Mzvfo fundus legaros fit fub conditiooe , fi centum dederit Cailiqjacho t 
cum quo teitamenti faflio non erat , id eft qui non poterat cape re ex te~ 
flamento, puta deportato; /. i. C. de hered. inftit. conditions implendae caulk 
debet centum dare Callimacho , licet nummos non faciat accipientis : nihil enim 
intereft , quoad implendam conditionem fc. utrum iiicapaci dare jubeatur , an 
aliquo loco , puta in trivio , vel in fbro deponere , vel in mare dejicere : tjuod 
enim condirionis implenda; caufa datur hereto' vel ah'i , non ex teftamento , id 
eft jure hereditario , fed mortis caufa ex nnda voluntate dantis capitur , ex 
hac 1. 1, id auttm , ad l.falcid.l. fi axis fmb cemdit'mte , ft quit emif). com/. te~ 
fiam. quamvk quod condirionis implenda; caufa datum eft patrono imputatur in 
pcrtionem debitam , quia eifi non pnrftetur ex jodicio defunfii , patronus acci- 
piendo aqnofcit judicium defunfti ; I. 8. §. quare , infra , de ben. libertor. Proin- 
oe non fpe&atur, an is, qui'capere debet conditionis implendte caufa, fit capax 
de jure pecuniam accepram fuam faciendi , fed fufftcit ut fit capax de faclo 
peenniam traditam accipiendi , licet fuam non faciat , & propter iacapacitatem 
ea ftatim ei auferatur a fifco . Quia conditiones , quar facli lunt maeis , quam 
juris , implendx funt in forma fpeciflca , ut probatur ex hat I. & I. qui here- 
di , fupra h. tit. Kcc obftat /. ferxus detent , infr. de fo/xt. ex qua fi fervus 
manumiflus fit fub conditione fi decern pupillo vel furiofo dederit, conditio non 
impletur , fi der pupillo vel furiofo fine tutore vel curatore : hoc enim fpecia- 
le ut confulatur pupillo & furiofo, ne datio ex illorum imbecillitate perear, 
ot ait if/a lex , id eft ne pecunia detur perdhuris . 

L. 56% 

Dixi in /. 44. $. fi dxmm , fupr. h. tit. 

L 57. 

ST Sttchus manumiffos fit fub conditione fi quinqae opens extraneo daret , 
quantum eft. an talis conditio fit recipirnda i Ratio dubitandi crar, quod quz 
libertatis oneraitoar caufa liheno impofiia funt non debentur; /. 1. §. qua at- 
tend* , -infra , quar. rer. ad. ne# daw t I. Ji quern , C. de cper. libertor. Sed 

• que- 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 237 

qnemadmodum fervus manumitti pored fub conditione , fi pecuniam dederit , 
ita & idem manumitti poteft fub conditione , fi operas tor prarihterit , quia ni- 
hil intereft utrum fervus nunurruflus fit fub conditione dandi vel fachendi : con- 
ditiones dicuntur coniiftere in facto , qua: confiftunr in dando vel faciendo; /. 
m fefto , infr. b. tit. I. fervus Jecem, infr. de /Jut. nec opera; libcrratis one- 
randjf caufa liberto impoutx intelligunrur , cum conditio opera rum impofira fit 
in ipfo acTu manumifllonis, non onerant libertatem , qua- imponuntur in aclu 
manumiflionis , vel in coorinenti , fed qux imponuntur ex incervallo poll ma- 
numiiTtonem ; d. I. 1. §. t m fumma . Quod fi heres impediat fervum 
quominus pnrftet operas, conditio pro impleta habetur , quia per heredem ftat 
quominus impleatur, & quafi impleta conditione fervus liber cflkitur,cx hac I. 
fed heres tenetur acrione in factum ei , cui pecunia vel opera: prxllari dcbue- 
rant ; I. 3. §. ult. fupr. de condith cauf. Hat. ac proinde quod dicitur in fine 
hujusce legit, fapienter facrurum heredem , ft impedierit fervum ne pra-ftet 
nummos peculiares conditions impleads caufa , per ironiam diclum air glofja 
hoc loco . Satis enim fiultum tit heredem verare fervum ne prarftet pecuniam 
conditions libertati adjecrz implendae caufa , cum fciat le teneri actions in fa- 
ctum ei , qui pecuniam capere dcbuit , nec poteft diet fapienter fecifle heres, 
quidolo facit ne voluntatt teftatoris pareatur.Ncc ferendus Anton, t Faber,qui f Quern hie 
conjeclur. libr. 8. cap. 7. negat dari actionem in faclum adverfus heredem , arguit audor, 
quaii poftrema verba d. §. ult. fint addita a Tnbotuauo, nec enim leges tor- euudemque 
quendar & truncandar fine magna neccffiiate . laudat infr. 

in recit. /. 

I» no. h. tit. 

pag. 270. 

SI ancillx aliens legatum fit , cum nupfcrir', utile eft legatum : quia poteft 
manumifla nubere , ex hac I. legatum fc. habet duplicem conditionem , ta- 
citam fi manumifla fit , expreflam fi poft manumiflionem nupferir , ot leeatutn 
confertur in id tempus , quo nuptias contrahet poft manumifTionem . In legato 
enim vel fideicommiflb conditional! capacitas fpeclatur tempore evenicntis con- 
ditionis ./. prcx. I. eum qui , infr. h. tit. I. cum pater , htreditatem , fupr. 
de legat. 2. /. 1. §. fed & ejus , dt Itgat. 3. /. mttrvenit , de legat. prafland. 
rnntr. tabul. 

L. 59. 

QI cui legatum reliftum eft fub conditione, & pendente conditione moriatur, 
O legatum extinguetur, ex hac I. nec legatum rransmittitur ad lieTcdem lega- 
tarii; /. ji tui legetur , $. hoc autem , t §• ideo , fupr. de legat. 1. /. fi 
Titio , infr. quand. dies legat. ced. fed lettarum transit ad (ub'titutum , vel con- 
jonclum , jure aderefcendi , vel fi nullus riorum (it , legatum caducum remanet 
apud heredem, a quo retidlum eft ; /. «. infr. quant, des lee. ced. I. uu'tr. §. 
Jtn autem , C. de caduc. tolleml. Quod fi is , cui legaium eft fub conditione , 
interim deportatus fir, an extinguetur legarum ? Et quid.?m videbatur legatum 
extingui deportationc , veluti tnorte civili , quia deportatio morti comparatur ,• 
/. 1. §. t pen- infr. de honor, poffeff. contr. tabul. I. 4. $. fi deportatus , de bon, 
libtrt. Deportatus amittir civitatem , & bona ejus confilcantur, & teilamentum 
irrirum fit ; /. fi quis fiiio, §. ejus qui depo t at ur , fupr. de injuft.rupt. Amit- 
tit jus patriar poteflatis ; $. 1. mfl. quib. mad. jus patr. potejl. I. fi pater ,C. de 
fent. paff. & refiitut. Tertamemum condere, aut ex teftamento vel codkillis 
capere, non poteft / /. fed fi , $. folemus , fuor. de Itered. inflit. I. t. C. eod. 
Denique amiit:t ca omnia, quT funr juris civilis . & ob id folvitur omnibus 
obligationibus ,- /. fi debttori de-crtatio , infr. de fide/u(f. deportatione obligatio 
extioguitury /. 2. /. tuttlas , de captt. mmuu Nou tamca per omnia de- 



Digitized by Google 



2? 8 A D T I T U L U M 

eort«tin mortuo comparatur, licet cnim civitatem amittat, retinet Iibertafem , 
& ea omnia quae funt juris gentium, emit, vendit , locat, conducit , permu- 
tat , mutuum contrahit , fcenus cxercet , port dcportationem quxfitis fruit ur , fed 
quarfita poft mortem filcui occupat ,• /. depcrtatui , infr. dt inter/Ml. & rr/e- 
gat. I. Ji mandavtra, §. is, cujut ,lupr. man da t. Deportatione non folvitur ma- 
trimoniumy /. 5. $ 1. infr. dt bon. damnat. I. rts axons , C. dt donat. int. 
rir. C uxor. I. I. C. dt repud. Stipuhtio ita concepta, cum mariaris dart , mor- 
te naturali committitur , non deportations ; /. tx ta partt , $. in hnfulam , ubi 
Cujac. infr. <fe K 0. Et fi heres rogatus fit per fideicommiflum poll mortem 
reftituere hereditatem Seio , & deportatus fit. flatim deportatione non fit locus 
fubftitutioni , fed txpeclamia eft mors naturalis ; I. Statins Flerus , $. Cornelia 
Feliti , infr. </# /*r* /?/<-. Et parer rogatus reftituere herediratem liberis , vel cui 
ex his voluerit, deportatione non amittit jus eligendi/ /. turn pater, i. heredt- 
tatem , de letat. 2. Et fi cui lcgaium eft fub conditione , interim deportatus 
fit , tegatum interim non extinjjui , probabilius effc ait U I planus hit , propter 
fpem rcftitutionii , quia, inquit, rcilitui in civitatem poteft, & reftitutio Prin- 
cipis , non rroJo damnarum liberat pcena , fed etiam reftiruit bonis , fi hoc 
fpecialitcr benerlcio Principis comprehenfum fit ; I. 2. /. gentralis , C. dt /en- 
try it. paff. €T reflitut. I. manifefjum , C. dt nupt. Et hoc eft quod dicitur in $. 
cum autem , itiflit. qvib. mod. jus patr. pottfl. reftitutos ex indulgentia Prin- 
cipis , per omnia priilir.um ftatum recipere ex legato vel inftitutione conditio- 
nal , vel in diem : capacitas fpeftatur tempore evenientis diet , vel condition!*, 
ii capacitas medii temporis non nocet, puta fi damnatus fit in metalium , mo- 
do lit reftitutus ante evemum diei, vel conditions ; /. Arijlo , infr. dt manic- 
tn\ffis leflament. I. fed fi condition , $. fottmus , dt htrtd. tnjlitutnd. /. genera- 
liter , $. ft hemini libera , dt fideic. libtrt. Aliud dicendum eft , fi is , an lega- 
tum eft fub conditione, interim fervus poena: effectus fit, id eft damnatus in 
metalium , hoc calu legatuni fervitute pornx extinguitur , nec fpedatur fpes 
reftitutionis, quia fervitus moni comparatur, ut fubjutigitur in fin. b. I. Dam- 
nati in metalium fiatim flunt fervi pcrax, amittunt civitatem & libertatem , 
& per omnia pro morjuis habentur, & fi quid eis legatum fit ante darrmatio- 
i»em , per eos non adquiritur fifco, fed pro non fcripto haberur, quia damnati 
in metalium funt fervi poenx magk , qium fifci ; /. funt qu'tdam , infra , dt 
pan. I. in metalium, de )tr. fifci. Et fi damnati in metalium beneficio Princi- 
pis poena liberentur, non rcftiiuuntur in priftinum ftatum, fed Aunt fervi fiici; 
/. fruflra , C. dt ftnttnt. paff. & rtflitut. 

L. 60. 

TRiplex eft genus conditionis. Alia eft potcftativa, qu* pendet ex volun- 
rate ejus, cui adferibitur, id crt cui aliquid relinquitur fub ilia conditio- 
ne, veluti , fi Stio deeem dedtrit , fi Stic hum manumiferit , fi Capitolium afcen- 
dtrit . Alia eft cafualis, qui pendet ex eventu, ex fortunae infidlis , puta , fi 
navis tx Jfia vetiecit , ft Tttias conful fa&us fuerit . Alia eft mixta , quae 
pendet partim ex voluntate ejus , cui adferibitur , partim ex arbitrio alterius , 
ut , fi Seiam uxoeem duxerit , nuptiz enim oifi ex utri usque contrahentium 
confenfu contrahi non poflunt ; /. unit. §. fix autem , C. dt cadut. tolltnd. I. 
nil. C. de Mtctffar. ferv. btrtd. hifiit. Conditiones poteftativx funt , qux confi- 
ftunt in dando vel faciendo , aliquando tamen habentur pro mixtis , ut fi trans 
mare longe agenti impofita fit conditio , fi in patriam rtditrit , multis euim ca- 
fibus non voluntatis , fed fortuitis e\-enire poteft , ne in patriam redeat ; A fi 
pater , C de injlit. & fubflit. Conditiones poteftativx , alix funt qux confi- 
ttunt in dando , alix in faciendo , fi decern dtdtrit , vel fi doaamm ftctrit , qux 

rurfut 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. X}9 

rurfiK etiam negative concipi poflunt , fi mn detur , fi n*n fiat , & ambar hie 
condittones dicuntur conliftere in faclo , ut ponitur init. h. leg. & I. fervug 
decern , infra , it folut. nam datio eft facli / /. eonfilio , $. ult. , fupr. , </< r*- 
r«r. furipf. licet propriz cooditiones , quae confiftunt in dando vel faciendo , fine 
fpecies conditionum appofitar y /. 2. infr. dt V. 0. Rurfus alix fuut conditioner, 
qux funt mixta? ex utroque , dari & fieri , ut fi rationes reddiderit , neque 
eaim hujusmodi conditio mera eft , quae in datione confiftit , nequc mera , quae 
in faclo , fed qux ex mixtura quadam fit compofita , nam & rationum reddi- 
lionem exigit , & reliquorum folutionem y /. cum fenm , infr. h.tit. Inter con- 
ditiones poteftativas & cafuales hoc intereft , quod conditiones poteftativ* noo 
poffunt impleri, nifi pott mortem tellatoris, cafuales vivo tellatore , vel port 
mortem tertatoris impleri poffunt , quia difficilius implentur y /. fi jam , fupr. 
h. tit. I. fi avis heredem, C de inflit. & fubflitut. Item fui nereides inflitui 
poffunt Tub conditione poteilativa ; /. jam t dubitari , %. ult. fupr. dt htrtd. in- 
jftit. I. fi quit teflamente , de ttndit. infiit. quod fi inilituantur Tub condirione 
cafuali . teftamentum non valet y d. I. fi pater . Hodie teff amentum fuftinetur , 
& conditio pro non fcriptt habetur y /. queniam m prioribus , C. dt imff. teflam, 

§. fifcus , e/usd. leg. 

SI incapaci , puta orbo vel ceelibi , legatus fit fundus Tub conditione , fi de- 
cem heredi dederit , lege Julia & rapia fifcus fuccedit cum fuo onere , ac 
proinde tenetur parere condition!, fub qua legatum reiiclum eft , ut oftenditur 
in hot §. Item fi hereditas relicla fit incapaci, fifco vindicatur cum fuo onere 
atris aJieni, legatorum , & libertatum y /. dicitur y I. res qua , $. res autem , 
infra, de jure fife. I. turn fifco , fupra ad Silanian. I. fi ftrvus 50. §. fi quit, da 
legal. 1. /. Marttllus , §. ult. ad Trtbelliai. & quoties bona vacantia ad fi- 
le urn deferunrnr , ea deferuntur cum onere legatorum & fideicommifTorum , qux 
prarflanda e/Tent ab herede, a quo relicla erant ; /. quidam , §. quotient , de le- 
gal, 1. Ratio eft , quia fifcus , cum in jus privati fuccedit , jure pnvatcrum 
utitur ,■ /. fifius 6. infr. de fur. fife. & jus fifci quaii odiofum refiringitur quan- 
tum fieri poteft y /. f intenidit , fupr. h. tit. I. ult. dt his qux ut indig*. 

L. 61. 

SI hereditas vel legatum aut fideicomrniffum reiiclum fit in tempus libero- 
rum , vel cum liberos habuerit , inititutio vel legatum aur fldeicommilfum 
•edit femel fusceptis liberis , etiam fi non fint fuperltites tempore mortis y /. he- 
rtdibus , infr. ad Trebell. I. cum uxori , C. quand. dies legat. vel fidtic. cedat. 
uia conditio femel defecla non refumitur y /. rcgo , infr. de fideirommif}. li- 
ertatib. I. r i quit heredem , C. de inflit. & fubflit. Quod ii vir uxori centum 
kgaverit in tempus liberorum , dubitatum eft, an de lis tatitum rlliis teftator 
fctiferit , qui pott mortem ejus nati iuiffent, an de iis, qui vivo eo fuscepti 
eilent poft tellamentum ex eodem matrimonio. Et Ulpianus hit a-quum cfTe 
refponait , liberos prodeffe matri ad conlequendum legatum five vivo marito , 
five port moncm ejus nafcantur, quia liberi jam concepti manente matrimonio 
pro naiis habentur y /. qui in utero 26. fupra , de flat, homin. ut profint fc. 
matri ad affequendum legatum ei reiiclum in tempus liberorum : nec videtur 
pater Imc liberis deceffifle , qui uxorem pnrgiuntem reliquit : undc & fi lega- 
tum Titio reiiclum fit in tempus liberorum, & is uxore prrrgiunte decefTerit, 
legatum transmitiit aJ heredem y /. fed tf ft 20. infr. ad Tttbtllian. 



Mo ADTITULUM 

I. 61. 

SI vir legaverit uxori in tempm liberorum , videtur de communibus libera 
fenfifle , quia vix ell ut cogitaverit de liberts ex alio fuscipisndis ,• /. cum 
vir uxoriy fupr. h. tit. nifi teftator hoc fpecialiter expreflerit eriam U ex alio 
poll mortem fuam liberos procreaverit , hoc enim calu etiam fusceptts ex alio 
liberis rmilier admittitur acf legatum , ut oftenditur init. b. I. quia in conditio- 
nibus fpeflatur tantum voluntas defun&i ; /. in condiitm'ibut , fupr. h. tit. nec 
locus eft conjcfturis ubi apparct de voluntate teftatoris; /. UU tut Hit $. 1. 
fupr. dt legat. 3. /. conttmus , §. cum ita , infra , de V. O. 

$. cuidam t ejus J. leg. 

SI ei, qui folidum capere non poterat, id eft orbo vel corlibi, qui lege Ju. 
It* & Papia , folidum capere non poterat , amplius legatum lege concclTa 
portione , idque fub conditione, G heredi decern daret , qua-fitum eft , an id 
quod conditions implcndx caufa dedit , confequi « caufa legati poflit , quafi 
non capiat id quod eroget, condition is implead* caufa fc. an vero id extra (it, 
id eft extra caufam legati , nec ideo maets ex bonis teftatoris amplius capiat 
quam fi pure fine conditione legatum eflet? Ratio quarrendi erat.quod ex cau- 
ia legati cepifie non videtur legatarius quod mox dedit heredi vel extraneo con- 
dmonis implendar caufa, ut ratiocinatur Terentius illis verbis , fiw/i non capiat 
id quod eroget : non eft verfum , nifi duret verfum / /. fi pro patre , ver- 
fum , fupra , de in rem rer/o . PervcnifTe non videtur, nifi duret pervemum ; 
I. uttum auttm y fupra, de petit, heredit. Nullus eft ufusfruclus, qui momenroex- 
tinguiiur; /. ult. in fin. C. de ton. qua liber. Et Terentius ex Juliano ait , 
ta>.ta amplius eum capturum , quantum eondhionis implend* caufa eum dare 
opcrteret tt quia quod I dandum eft conditionis implendar caufa minuit legatum : 
nec intereft an heredi an cxiraneo dandum fit, quia computatione , id eft dc- 
duthone, facta ejus quod dandum eft conditionis implenda? caufa , non amplius 
lege concefla portione apud eum remaneret , non amplius legarum videtur , 
quam quod fupereft deduclo eo , quod a legatario heredi datum eft conditionis 
implend* caufa; /. mn amplius } fupra , de legat. t. Opponitur Lad vettrani, 
$ 1. infr. ad /. falcid. fi Tuio legatus fit fundus viginti fub conditione, fi de- 
cem heredi dedent , in toto fundo legatarius hahetur , id eft totus fundus eft in 
legato. Ejusdem argumenti eft /. 910 tens , etd. tit. fi cui amplius legatum fir, 
quam ei per legem capere liceret , & falcidisr locus fit , priuf falcidia deduci- 
tur , & dedufla falcidia, reliquum debetur, fi modo non excedat ftatutam lege 
portionem, id eft id quod per legem capere licet. Sed Accurfius diftinguit , aut 
ouxntur de onerando legatario, puta cum legatario fundus relidus eft fub con- 
ditione, fi heredi vel alii decern dederit, hoc cafu non amplius eft in legato*, 
qu.im quod lupcreft deducto eo quod dandum eft conditionis implead*, caufa ; 
4. I. non amplius , quia legatarius non eft onerandus ultra vires legati ; /. fi- 
..'P*.* 1 Marrellum , de legat. t. I. Jmperator , de heat. 2. aut qua-ritur, 
an falcidiar locus fit in legatis , St tunc fi fundus legatus fit ei , qui folidum 
capere non poteft , nihilominus torus fundus eft in Fegato quoad falcidiar detra- 



fiionem . 

§. cum vir , e'jusd. I. 

LEge Julia & Papia conditio viduitatis afcripta legato vel inftitutiooi re- 
mittitur, ita ut debearur legatum quafi pure reliihim eflet, ut oftenditur 
in hoc S- & duabus II. pnximis , & t.Titi* fi non , infr.A. tit.L i.tf i. CM 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTR AT. 141 

Utditl. 'vidm'tt. totlend. Reman is etrim conjugiorum prolisque procreands maxima 
con fait , at educeotur liberi rei public* - Si vir uxon annua decern vel vi* 
ginti Iegaverit , G a liberis non nupferit , mulier nubendo non amittit legarum 
quafi defeera cooditione , quia hujusmodi cooditione viduitas non injungitur , 
fed hoc tantum ae a liberis nubat , id eft ne nubendo a liberis recedat , 
■me liberi omnino deftituantur can & cuffadia materna , quia pater de ma- 
tre fperavit earn nom omitfiuram curam liberorom , etiam fi fecundo nube- 
ret , dummodo oon miberer Innge a liberis . Quod fi Jegatum fit uxosi , fi a 
liberis impubcribus non nupferit , legatum t non dcbciur , quia per hujusmodi 
conditionem magis cure liberorum,quam viduitas injunda videtur , ut eleganter 
dicitur in fin. h. Conditio, fi a liberis impuberibus non nupferit, non remit- 
titur, quia uon iujuagit viduitatem in perpetuum, fed ad tew pus , quoad libe- 
ri fc. adoleverint : conditio viduitatis oon rejicirur , fi limitata lit ad certum 
tempus , vel perfonas, vel locum , ut oftenditur hie t & l.prox'tm. I. cum ta- 
le . $. Mxvta , infr. h. t'rt. I. pen. qui & a quib. manumiff. quia non tollit , 
fed coercet fit aneuftat raotum libertatmn nubendi : conditio, u non nupferit, 
rejicirur ubi adjecta eft in fraadem legis , id eft legit Julis & Papia ad im. 
pcdiendas nuptias ,• /• hens mens , tilt. infr. h- tit. ubi nuptiae vetantur 
omnino, non ubi vetantur ad tempus . Et ita fi conveuerit ne omnino divifio 
fiat , paaum non valet : fecus fi conveniat , ne intra certum tempus ; I. im 
hoc judicium 1 §. fi t tamxn'ut , fupr. cannmn. jlivtd. I. idem tut ,§.*//. pro 
foe. 8t a tcftatore prohiberi potelt , ne divifio fiat intra certum tempus ; I. 4. 
fupra , de condit. tnftittn. uon in perpetuum , quia publice intereft , ne bona 
maneant iudivifa inter coheredes vel confortes, propter discordias , quas materia 
communionis frtlet excitare /. cum pater, §. didcijfmis , de legal, i. Condi- 
tio, inquam , de non nubendo non rejicitur , fi non ad /eel a fit in perpetuum t 
fed ad tempus : immo fie hodie hujusmodi conditio valet in perfona mulieris, 
qua; jam nupta eft , non virginis ; nov. 21. de nupt. t <ap. 41- auth. cut re- 
litlxm , C. de mdtfi. viduit. to/lend, quia non videtur arced a nuptiis qua; 
fcmel nupfit : & quod dictum eft , coiidkioiiem fi non oupferit lege Julia & 
> Papia remitri . oon eft accipiendum , nifi quoad primas nuptias : his entm ver- 
bis, cum nupferit, prima? nupti? fignificantur ; /. t loves t §. hoc far/none, de 
V. S. quia primo acta quxlibet dispofitio explicatur ; /. t <*** antiquitas , C. t V. omam 
de ufuiruQ. Sicut^ conditio de non nubendo tcrtumtur^fic . & *h^' IO '■^ !^l * 

exorem duceret, Jibcrtarve jienubcrej/ /. adhere, §. ult. infr. de jur. patrlnau 

X, 63. 

mulieri legarum fit fub conditioue . fi Titio 000 nupferit , vel fi emit* 
*3 perfonis non nupfrrit , puta Titio , Seio , vel Msrvio , ut folebant Itali , 
inquit Odofredus 160c loco , quod eflent paffim divifi in duas faftiones , Guelfos, 
& Gibellinos , fi cuiJibet eorum mi p lent amktit legarum : conditio fc non re- 
mittitur , quia non in fungi t viduitatem , cum fit limitata ad certas perfonas^flc 
integrum fit alii cuilibet nubere. Quod fi legatum fit fub cooditione, fi Titio 
oupfeiit, conditio valet, fi bonefteTitk) poflit nubere: quod fi Tithis indignuc 
fit ejus nuptiis , beneticio legis , id eft lepis Julia & PapU , poteft ilia nube- 
re , mcolumi legato , & impune fpreta cooditione , quia conditio nubendi im- 
pari perfonar , quar eft contra leges fir honeftatem public am , rejicitur .• lege Ju- 
lia tf Papia vetantur nuptiar inter im pares perfonas , puta inter fenatorejn , fit 
libertinam, vel fcenicam /. lege Papia, I. Jt quit in fenatorh , fupra, de rit, 
nupt. & nuptiz vatent etiam fine dotalibus inlb-umemis inter pares boo ef late 
perfonas y /. ft donationum , C. de nupt. fit imparts ouptias damnat etiam Am- 
TonuVllL Vol.lL ' H h 




Digitized by Google 



142 AD TITULUM 

broil libr. f • de Abraham cap. t 3. Di/cant ergo homines cm/ugia Mm yjj 



erytere. 



ftbifocian imparts ; ne hujusntodi fusctp'tant liberos , fww hertdts habere 
non poQmt ; ut twi ttansfundenda hereditatis contemplatione , ji m*//* cmtu'un 
puderis movent ur , ^«p»o fludeant mairimonia.Condiuo , inquam , nubendi Ti- 
tio rejicitur , fi mulier honefte ei nubere non poffit , que enitn Titio nobere 
jubetur , ceteris oubere vetarur : itaque fi Titius fit indignus mulieris conjugio , 
conditio fi nupferit Titio pro eo habetur, ac fi genera liter afcripta euet con- 
ditio , fi non nupferit : immo donor eft hujusmodi conditio , fi nupferit Titio , 
quod tam vilis lit perfona , ut ei mulier honefte nubere non poifit , quam ilia 
b non nupferit : magis enim expedit mulieri non nubere , quam nubere viliori 
perfoux, & oubere omnino prohibctur , que nubere jubetur Titio , cum quo 
impares funt nuprix , ut fufius ratioctnatur Gains in hec lege , qux rota cum 
lege fuperiori & fequenti pertinet ad legem Juliam & Papiam % ut eolligiturex 
ipla ioicriptione legum ,qux fiint Terenrii & Gaii ad legem Juliam & Papism. 
Leg* Julia & Papia conditio nubiudi viliori perfonx rejicitur veluti impoffibi- 
lis: conditio pro impolfibili habetur, qux eft contra leges & boivos mores , & 
qux fafla lardunt pietatem , exiftimationem , verecundiam , ac denique contra 
bono* mores funt , nec not faccre poffc credendum eft ; /. filius , fupra , de 
eondit. inflitut. Temper enim pudoris , & verecundiz , fa mar , ie exiftrmationis 
ratio habenia eft , ut in /. avus , fupr. dt jure dot. I. pec unit , dt aliment, 
kgat. §. fui autem , inflit. dt hired, quoin. & different. 1. pattrf. dt rib. 

L. 04. 

SI mulieri legatum fir , fi Titio non nupferit , legi , id eft J$d'ue (5* Papia , 
locus non eft : conditio de non nubendo limitata ad certam perlbnam 
t non remittitur , quia non tollit libertarem nubendi , & confentiunt leges 
proximo: , fupra , h. tit. Et fi legatum fit mulieri , fi Aritix ( quod eft muni- 
cipium Latii notum M. Tullio Philippic. & Livio libr. 8. ) non nupferit , 
mulrum intereft , an legatum reli&um fir fub huiusmodi conditione in fraudnn 
legi;, ne nuberer: nam fi talis effet , quae alibi nuptias non facile poflct inve- 
»ire , conditio ipfo jure remittitur , quar in fraudem legis adferipta eft ; lei 
enim ntilis reipublicx , fobolis fc. procreandx gratia , interpretatione adjuvanda, 
nt eleganter dicitur in hac I. Favorabili interpretatione conditio ,fi certo loco non 
nnpfent , remittitur , fi alibi non poteft invenire conditionem : conditio diflkilis 
habetur pro impoft>bili , quamvis natura non fit impofitbilis y /. t contrmtus , §. 
Mud, de V. 0. Interdum difficile habetur pro impolfibili , ut in /. cum fane, 
fupra , de his , qui effuder. vel dejec. I. cum in p lures , %. veflimenta , locat. 
Benignius intcrpretanaam efie legem Juliam C P ap t am di&um eft , quia eft 
ntilis reipublicx, maxime ea parte, qua tralrat de contrahendo manimooio & 
procreandis liberis, & de poems orborum & ccelibum; Tacit. 3. *nnal. ( cap. 
25. ) Ktlatum deinde de mtderanda Papia Poppaa, quam fen'tt Augufius pojf 
Julias ngatmtes incitandis cnlibum panis, &" augtnde arario fanxerat : vaiuir 
straque lex ad tempora usque Severi , qui non fijftulit has leges , fed his mo- 
dum impofuit ; Tertull. apologetic, cap. 4. Nomte & vanijfimas Papias leger t 
qut ante eeeunt liberos fustipi , quam Jhlia matrimonium conrrabi , poft taut a 
auilori talis fenetlutem , htri Severut ConflantiQ'tmus Print ipum exdufit . Leges 
de pcenH corlibum 6t orborum fuflulit Confiantinus ; /. t. C. de infirmatid- 
pen. emlibat. Eufeh. de vit. Conftantini Mr. 4. cap. 26. So7omen. //^r. 1. 
' eap. 9. legem Pap'um At decimis abrogavit Theodo^us con'Htutione edita , ut 
conjuges eriam deficientibu; liberis folidum inter fe ex teftameoto capere pof- 
fint; /. z. C. rod. tit. de injirmand. pctrt. ceclibot. /. 2. C.Th. dt far. libcier. 

L. 6*. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 



L 65. 

SI cai legatum relicnim fit fub condition , & Iegatarius decefferit pendente 
conditionc , legatum t>on mnsmittirur ad heredem legaorii ; /. intercidit , 
fupr. h. tiu t. unit. $. fin am tern , C. de radut. tolltnd. Item in legato etiam 
veli&o fub conditione , qua? omnino eztitura eft , quia legatum vires accipit ex 
futuro tempore; &caufa, ex qua legatum debearur , pneccdere debet; /. hu jus- 
modi , infr. quand. dies Itgat. ttd. In legato conditional! fpeclatur tempu* 
evenientu conditionis ; /. turn, qui poft , inn*. h.tit. I. turn pater , §. her edit a- 
tem films, de legat. a. Et legati condittonalis neque dies cedir , neque adqui- 
fitio ulla intell igitur, priusquam conditio extiterit ; /. ft ita fcrimum, §. ft fub 
tondhione , de legat. z. I. is , cut , infr. dt oblig. & a&. i. ted ere diem , dt V. 
\ S. Contra, fpes itipulationis conditioualis rransmittirur in hercdem fhpulantis, fi 
prius moriatur, quam conditio extiterit; §. fub conditione, inft. de V. O. quia 
ftipulario conditional!; vires accipit ex prsrfenti tempore , quam vis aSio diffe- 
ratur in tern pus exiftentis conditionis /. ufutfraHus , /. fi fertms, infr. de fli- 
pulat. ferv. t. fi filiutf. de V. O. Et conditio ftipulationis , qua; femel eititit , 
retro trahirur ad tern pus contractus; /. pot'nr, §. i.fupr. qui potior, in p^wcr. Le- 
gato fub conditionc reliclo , fi lieres , a quo tub conditione legatum eft , pen- 
dente conditione moriatur, heredem fuum obligatum relinquit, cx hat I. Idctn- 
que eft in ftipulationibus conditionalibus , fi pendente conditione promiffor mo- 
riatur , heredem fuum reiinquet obligatum ; /. ft quit 57. de V. O. 

1. 66. 

HEres rogarus Stichum manumittere fub conditione , 6c in eventum con- 
ditionis , id eft fub eadem conditione fideicominifium , id eft herediratem 
ex caufa fideicommiifi , eidem leftituere , fi Stichum siltro manumiferit non ex- 
pe&ato evenru conditionis , non tenetur prarftaie ti fideicommnTum priusquam 
conditio impleta fit , aut per heredem (let quominus implcatur , cx hat 1. quia 
libertas nihil commune habet cum fideicommifTo : repraffentatio libertatis non 
obligat heredem ad Teprstfenrandum fideicommiffum , quia reprxfentatio Icyati 
vel hdeicornrnrffi eft fpecies donationis ; /. cum pater , §. a fi/ia , de Itgat. a. 
J. filia , C. de Itgat. iiec conjectura donationis debet duci de una re ad aliam, 
quia nemo prjffumitur jac'fcue fuum ; /. cum dt indebito , fupra , dt probau 
undo fi mater pro filio partem debiti folvat, non tenetur folvcre reliquum j i. 
4. C. nt uxor pro merit 0. 

1. 67. 

OI cui fundus legatus fit fub conditione, fi Stichum fervum non manumiferit, 
O & fub contraria conditione tl manumiferit legatum fundi ad Marvium 
translatum fit , & legataries prarftita cautione Mutiana de non mamimittendo 
fervum legatum acceperit, & poflea manumiferit, commiffa ftipalarione heredi 
tenetur refiituere fundum , vel quami ea res eft , id eft quanti mtereli Stichum 
manumilTum non erTe, & poflea hcres ex fequenti conditione. id eft vi & po- 
teftate contraria; cemditionis fundum Mavio rcflituct, cx hac /.Ratio eft, quia 
quod fub una conditione datum eft , fub contraria conditione adetnptum intel- 
ligitur ; /. aliquartdo, infr. h. lit. I. fi legatum, I. legtta inutilitcr, de adimend. 
legat. I. quod pure , quand. diet Itgat. eedat , cap. otim caufam 12. , de reflitm. 
Jpoliat. Cautio Mutiana fit fatisdatione interpofita , id ell datis fidejuflbxibus, 
ut hit. C I. hoc genus, infr. h. tit. 

L. t 69. 

Dlclum eft fupr. in I. 11. b. tit. 

Kh ij 



*44 



A D 



T I T U L U M 




O heredem, nifi prius agnoverit legatum y quia legatum eft conditional , 8c 
conditio pcrlonx injuafta vidctur , ex h. LL ji ita legatum , §. t i. Tupr. dt 
ire at. i. Qua; perfonalia funt, feu perioox oohxrent , dor trauseunr ad here- 
dcm y /- quia tale $ felut. mstrim. I. mm foium 8. §• tale , dt liber. It get, 
Legatum nou vakr , quod conlertur in menun arbitrium heredis ; J. ftnatus , 
$. legatum , dt Itgat. i. Legatum valet eollata conditione iu arbitrium legatani, 
cx b. I. Sed fi legatum pure relidum fit , ftatim cedit a morre teftatoris, flc 
priusauam agnitum fit transmittttu* ad heredem legatarii ,• dJ.ft ita tegaeum^.t^ 
i. unic. $. cum igitur , C. de eadnc. tolttnJ. perindc eoim eft ac fi legatum fit, 
fi acceperity /. 3. §. Ji quit Titio , infra- , «r adimtud. legat. Conditio , quae 
tacite inert, non facit legatum couditionale y /. cendetimtPy info h. tit ex pre f- 
fa nocenr , non expreffa non nocent y /. mmnunqmem , fupr. h. tit. Hon idem in 
contractibus , fi emptio venditio eollata fit in vendentis vel emaitis volunta- 
«cm Y obligatio nulla eft , quia non adririogit contrahentes necelfitatc y. L #* 
vendentis , C, </e tenttab,. empt. 



MAter tertamenro duos fTllo* ex partibui heredes inftimit tub conditione 
emancipation is , id eft fi a patre emancipati fuerint , eisque plures res 
prxlegavit pure , non repetira conditione emancipations : ( plerumque fc ma- 
ter, qua: male fufpicabatur de moribus mariti, liberos iintituebat tun conditio' 
its emancipationis, ne per filium hercditas patri adquireretury /. avie y in'r. h. 
tit. I. mulier 22. ad Tttbtll. I. tiff hens y fupr.</f minoeib. I. ult. dt petit, 
htred. I. filiit matron , C dt inoffit. tefiam. ) pater ultro liberos emancipavit ,. 
Jiberi emancipati hereditatem adierunt & fibi adquiiierunt y non patri : quxfi- 
tum ell , an pater fubmoveatur a pralegatis rrliclis filiis pure fiue conditione 
emancipationis? Ratio dubirandi erat , quod dies prxlegati pure reltlli ceflfit 
ftatim a morre matris , filiis nondum emaneipatis y /. f filiumf. intr. quand. 
dies Itgat. ted. ergo legatum per filios adqtrtfttum eft patri r non filiis. Verona* 
Papiniano placuit , patrem a prxlegato pure reliclo filiis tubmoveri , non e* 
tatione ,. qu-m fibi^ comminifcirur Accurf. quod conditio emancipationis adjefta 
infiitutioni cenfetur tacite repctita in pralcgatoy d. I. *via y I. rum ftnus , ^. 
bat relume , infr. dt cond'tt. inflit. ncc enim locus eft conjeifruris , quandoqui- 
dem pure prxlegavit ncminatim : fed pater fubmovrtur a pra legato filiis reli- 
clo , quia pater, ut ait Papinianus hie , emaacipando filios , plem'us eblVcums 
voluntati defunAi , indicium nxoris- fuar agnovk : pater non poteft rogari per 
hdcicommiflum , ut emanciper liberos , quoniam patria poteftas inarftimabilis elVy 
/. fiJiusf. i. fed ft libtns , fupra , dt legal, t. fed' fi agnoverit legatum fibi re- 
liitum fub conditione, fi emancipavtrit liberos, extra- ordinem cogitur eman- 
cipare liberos ,• /. fi \ cui legatum 91. , infr. b. tit. return fi ultro emancipet 
liberos conditiom's implendar canfa , %'iderur plenias obfecutus voluntati defunoi, 
Jk jus patrix poteftatls remiiiffe, Non modo ut hereditas , fed etiam ut mxIc- 
gatum srfuuircrctur liberis , quia patria poteftas dt individua r rob pote>1 pro 
parte remiiti , pro pane non : filiusf. ncn poteft emancipari quoad umim vet 
cenum aclum : emancipatio eft aclus legitimus , qui non recipir conH,rionem 
vel mod urn y /. atlus legi'imi , infr. dt R. ]■ t*. Mam nen pnreft effe eodern 





L. ju 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRATE ,43 

X. 71. 

MUlrum intereft inter conditionem & modem . Conditio concipitur per 
partial] am fi, veluti , fi Titius cmful f alius [unit , /i hjw «r .///<« 
twwr't • Modus per particulate ut , vel ita. ot , veluti , «r qutd fat , vel «m 
ut fund urn emat ; I. cum ab to , fupra . de contrah. empt. I. demonjiratio , $. 
«/t. /. quibus diebus , §. »/f . fupr. A. rrr. Conditio fuspcodit actum t ita ut 
Ifgatum reliclum Tub conditione peti non poflit , priusooam conditio exftiterit; 
/. //, cut y infr. dt eblig. & ail. I. tedere diem , dt V. S. Modus vero con 
fuspendit adum , immo ex legato modal i ftatim agi poteft, oblata caution e de 
moJo implcndo /. ft cui , /. cum in teflamento , infr. dt fideicemmiff. libtriat. 
Modus impleri potdt poft adeptum legatum , fatia enim eft fi legatarius cavear 
heredi , fe modum impleturum : legatum tamen femel quarfitum refolvitur mo- 
do non impleto; d. I. cum ab r».Et eo fpeftat quod dicitur in /. 1. C. da 
bis fua [ub modo , in legaris & ndeicommiflis modum adferiptum pro condi- 
tione obfervari, id eft modum implendum efle itque ac conditionem. Hoc in- 
tereflir, quod conditio impleri debet antequam capiatur legatum , modus autem 
impletur port adeptum legatum, oblata cautione de modo impiendo . Atiquan- 
do etiam onus cautionis remittitur , puta ft Titio centum tegata tint fub mo- 
do, veluti, ut fundum emat, Titius non cogitur cavere heredi de modo im- 
piendo , quia ad eum dumtaxat emolumentum legati pertioet , ut placet Papi- 
niano hit. h. I. id eir heredis noo irttcreft modum impleri , cum res non ver- 
tatur in ejus commodum , modus hu jus modi adjeclus legato eft cauta magis 
impuliiva legandi , ut habeat unde emat fundum , quam conditio vel modus : 
defefhis caufae impulfivar non facit deficere dispofitionem , nec dat locum con- 
dition! ,• /. 2. $. ult. & I. infr. de denat. I. fen. C. de condift ab cauf. 
eft nudum prarceptum, quod non eft obliRatorium;/. fi/iusf. §. divi 14. de fe- 
gat. 1. /. pater , $. Julius dgrippa , de legat. j. Sed fi teftator filio fratris 
alumno, id eft quern domi aluerat, minus induftrio centum legaverit , ita ut 
fundum emat , dum ei profpeclum efle voluit , hoc cafu legatarius tcnetur ca- 
vere heredi de fundo em en do & non alienando , quia heredis interclfc creden- 
dum eft, ut fubditur initio b. legit , nimirum propter aflec'hjm teflatoris erga 
nepotem ex fratre & alumnum , qoem diligebat »ffe£tu paterno , & heredis 
quodammodo intereft voluntatem teftatoris impleri , nec ejus providentiam ina- 
nem fieri : & quod dicitur in /. ft tibi legatum , de legat. a. fi tibi legatum 
relicrum fit, uti qnid facias, negandam tibi efle actionem legati, nifi caveas 
heredi futurum quod defunftus voluerit , etiam fi non intereft heredis id fieri, 
ita intelligendum , etiam fi re non interfit ipfius ; fatis enim eft ejus intereffc 
propter affectum vel obfeouium debirum voluntati dcfuncli • ac proinde fi le- 
gatarius petat legatum reliclum fub modo , non oblata cautione dc rr.odo \xn- 
plendo , hercs fe tuetur oppofita exceptione doli mali ,• /. eas can fas , infr. b. 
ti: . d. I. turn in tfflammto , vel praflito legato omifTa cautione legatarius com- 
pellitur officio judicis modum implere; /. littrtas 17. J. htt fctiftura /. Ms- 
via , de manumiff. teflament. 

$. Titio centum I. ejusd. I. 

SI teftator Titio ccnttm legaverit , ita ut Mavi?m , qua? vidua eft , uxo- 
rem ducat, conditio non remittitur, id eft modus . &rpius enim conditio 
pro mcdo accipitur, ut tic y tr in I. 2. & 5. de denat. /. fc. §. pen. de con- 
dit. infiit. I. HUrtas, $. htc fcriptura , /. Mtxia , de manumiff. teflament. too. 
dus , inquam , feu conditio , ut loquitur , boq remittitur , nec confequenter 



34* 



AD TITULUM 



cautio remittenda eft , id eft legatarius non admittitur ad tegaforn , priusqtsam 
caveat heredi de Seia uxorc ducenda. Net obftat, quod non valet ftipulatio , 
fi quis ftipulanti peenam promiferit , fi Marviam oxorem non ducat , quia , ut 
•it Papimanus, aliud etc paenx mem auferri liberrarem eligendi matrimonii , 
aliud ad teftamentum , id eft ad bereditatcm vel leeatum , certa lege , certo 
xtiodo iiiviuri : modus cnim eft certa lex , qua quid rclinqoirar , modus eft vi- 
ce lews, moduna enim impleri oportet , nihil vetat nuptias conciliari propofito 
prarmio , puta legato vel donatione. Non incivile eft quempiam. provocari ad 
nuptias mentis. Sed matrimonia vinculo perns obilringi non debent,qnia ma- 
trimonia libera effe debent /. Titia , intr. de V. O. I. 2. C. de imtttl. flip*, 
let. tap. Gcmcm', de fpenfalib. 

§. Titio centum 2. e/utd. leg. 

SI teftator Titio centum legaverit ita , ut a monum^un meo non recede t , vel, 
ut h die civitate demiciltum babeat , hie modus remittitur , una & cautio 
de non recedendo a monutnento , quia hie modus libertatem infringit : fed fi 
teftator libenis legaverit Tub hoc modo , cautio non remittitur , ex hoc $. /. li- 
berties §• ult. fupra , de aliment. Itgat. licet liberti liberam ubi voiuerint com- 
morandi arbitrium habeant y /. qui manumittuntar , C. de eper. iibert. Quod 
t In Plaut. probat ipfa formula manumiflionis ; Plaut- in Menx*chmei , ( 5.9. 86. & tea. ) 
meo Lugd. f ac cauQa met . Liber eflo, t ebito quo voles . Tamen fcrvis cum maoumittuntut tie 
Bat. 1664. modus libettatis imponi poteft , ut culbdiant fepulcrum defuncli ,• /. Mxvia , 
defiderantur j„f r . de manumijf. teftam. Roman i folcbant adhibere fervos vel t libertos ad cu- 
vcrba : abito ftodiam iepulcrorum ; Perron, in fatyric. eo alludens : Hxc tree cum v'trum ex- 
quo volts . tulijjct in auditorium etiam profequuta eR defunftmm , pofitumque tn hypogxo , 
Crxco mere , corpus cuflodirt ac flere tot is notlibus , diebusque car pit . Et J ulius 
Finnicus libr. 4. cap. 1. Cuflodtsque fepulcrorum , aut qui perpetua car certs poe- 
na claudantue . Et idem libr. 5. cap. 11. Petiin3ons & funerarios , mortuum 
cadaverum cufleles , aut fepulcrorum faciei feni teres . Nee mos ille defiit inter 
Chriftianos in Gallia etiam Tub Rcgrbus prima; liirpis ; conciL Parificnf. III. 
can. 9. De degtneribus fervis^ qui ftpultrts defunilorum , pro quelitate ipftus 
minijierii deputantur t hoc placuit cbjervari , ut fub qua ab adonbus fuerint cm- 
ditione dimifft , & Jive hetedibus jive etctefiis pro defenjtone fuerint deputeti , 
•voluntas dtfuniii circa eos in omnibus debeat tonfeevari . Speciale eft in liber- 
tis, ut legato eis reliflo fub modo, ne a monutnento recedant , modus hujus- 
inodi non remittatur , nec cautio : in libertis non oflenditur libenas adjcclione 
hujusccmodi legato rcliflo , ne a monumento recedant , propter obfequium , 
quod patrono debetur a libertis memoria accept i maximi benencii, id ell liber- 
tatis: alias ingenuis hominibus non poteft imponi modus vel conditio , ne a 
monumento recedant, vel ut certo loco dorrucilium habeant, quia infringit & 
onerat libenatem: quilibet enim potcft habere domicilium ubi velit ; /. nihil 
eft , infra , ad muntcipalem : nec valet locatio operarum in perpetuum , quia 
infringit libertatem , ut ait Bartolus in hoc §. 

%. Titio gmeroy t/usd. leg. 

SI teftator ita dixerit , Titio genero meo heres meus Jot it Seia filix mex cen- 
tum datoy quarficum eft, cuinam competat actio legati , filiar, an maritor 
Et Papinianus reipondct , utrique competere actionem legati : nimirum filia: , 
quia legati emolument um pertinet ad filiam, quz dotem incipit habere , immo 
videbatur danda a£lio mulieri tantum , quia ejus max i me intereft , ne fit indo- 
tata y /. ftrvo legeto,$. ft ttfiater , dt legat.\ 1. & legatum a patre dotis cau- 

fa 



Digitized by Google 



DC CONDIT. ET DEMONSTRAT. 14? 

fa reliclum fiU*. vide tor reli&um contemplatione filiae , ac ideo adquiri filix 
tantum . Quia ubi legatur vel dooatur yiro & axon , ut fciatur cai adquiratur 
legatum vcl donatio, lpe£tandum eft cujus contemplatione reliSum (it ; I. ftd 
ft plum , §. h$ adtogato , fupr. dt vulgar. & puptllar. I. fideitommiffa ,§•«»- 
ttrdum , it 1* gat. a. Marito eriam competit aoio legati , quia boo tantum 
mulieri , fed etiam viro , cui pecunia legata eft , confultum videtur , & prope 
eft ut ipfe legatarius intellrgatur ; licet enim legatum dotts fili* caufa rehctum 
fit, femper verum eft legatum viro relidum, atque ha ei dandam actionem 
legati ex teftamento . Conftaute matrimonio etiam invita muliere Titio recle 
folvitur hujusmodi legatum , quia mulieris intereft iegarum (blvi , ut incipiat 
efle dotata ; nam & ft filix demus actionem legati , eaque dotts nolit fieri , non 
dubie fubmovebitur exceptione doli mali: petentt ex teftamento contra volun- 
tatem defun&i obftat except io doli mali ,• /. apud Celfum , §. prteterea , dt do/. 
& met. except. Et G divertio foluto matrimonio hercs ignorana legatum folve- 
rit marito, quia folutio pecuniar convertitur in caufam dotis, nimtrum ut con* 
fulatur mulieri, qux pecuniam repetet a&ione de dote : quod ft ante nuptias 
uterque moriatur , legatum veluti conditionale caducum renianet apud he rede on , 
ut btc ty I. intertidit , fupr. h. tit. Quod ft per Titium (let quominus Seiam 
uxorem ducat , conditio nubendi quoad Seiam pro impleta habetur , quia per Titium 
flat quominus impleatury /. jure civili , fupr. h. tit. fed Titius fi petar lega- 
tum, rcpellitur exceptione doli mali . Secuto matrimonio ft maritus legatum petat , 
ei prxftatur fine caurione de dote reddenda ; ficut enim maritus lion tenerur ca- 
vere datis fidejuftbribus de dote re'tituenda ; /. i. & 2. C. nt fidtjuff. dot. 
dent, ita neque de reftituendo legato dotis caufa relido . Quod ft fpoufus ante 
nuptias legatum petat , quod li 
mulieri, non remittitur cautio 
Quod >i maritus vitio fuo id e 

que folvendo (it , amifla mulieri reftituitur aclio adverfus heredem : aflio amif- 
fa reftituitur adverfus eum, qui dolo fecit quominus eflet folvendo; /. 3. §. f 
plane , fupr. dt eo, per quern faH. erit . Denique ft pater genera filix dotts 
caufa centum legaverit , unique competit aclio legati , quia utriusque intereft / 
I. tali t fafta fiipulationt , $. t. fupr. de jut. dot. 



> legato ootis cauia rencto . VL u od " ipoulus ante 
licet , quia legatum reliilum fub modo eft purum 

o de modo implendo , id eft de reddenda dote . 
eft culpa caufa cectderit, puta plus petendo, ne- 



/. 72. in print, t & §• 



t. 



COnditiones, qua? legatis apponuntur, alix conftftunt in faciendo . alix in 
non faciendo: conditiones, qux in faciendo coniiftunt , legati cbligationem 
k actionem fuspendunt , neque enim legatum peti poteft antequam conditio 
exftitefit : conditiones , qux in non faciendo confiftunt , legati obligationem & 
aflioncm non differunt. Si enim cui legatum relicrum fit fub conditione, ft 
Capitolium non afce nderit , ft Alexandriam non ierit , ftatim legatum confequk. 
tur oblau cautione Mutiana de non faciendo y /. Mutianu y l. turn fub hac (on~ 
ditiont , fupr. h. tit. I. htrts meut y $. qui poji , infr. h. tit. Conditiones, qux 
in non faciendo confiftuut , alix funt , qux non nift morte legatarii impleri pof- 
funt , ut hare conditio , ft Capitolium non afcenderit , quia quamdiu vivit le- 
patarius Capitolium poteft afcendere , & morte legatarii certum efte incipit eum 
Capitolium non afcenfurum, & in his conditionibus locus eft cautioni Mutia- 
na- ; /. pro*, infr. b. tit. l.ftrvt invito, %.fi ttflator , infr. ad Trebe'.t. Alix 
funt , qux vivo legatario alterius morte vel alb paclo impleri poftinit , in 
bis non eft locus cautioni Mutianx , fed expeclatur omnino quod expletx ftnt , 
ut in cafu /. pater Stxerianam , §. fotrus , infr. h. tit. ft a focru legatum nu< 
rui relictum fit fub conditione , ft a marito non diverterit , non habet locum 
Mutiana , quia conditio viva muliere explcri poteft , morw viri vcl di- 



M « ADTITULUM 

vortio foluto nutrimonio fine culpa tnulieris : alms cafes eft /. bat genus , infr." 
b. tit. fi legatum reliQum fit mulieri Tub condkione , fi Titio turn nuefent . 
legatum non capitur ftarim oblata cautione Mutiana , quia conditio impleri 
poteft viva mulicre pr^mortuo Titio . Adde alium cafum /. avia , Titio , 
wfr. h. tit. fi legetut Titio fub condifione , fi ills mtrfitr nan nupftrU , non 
eft locus cautioni Mutianx, quia cooditio hujusmodi non expletur mortc Titil 
legatarii , (ed expleri potetl eo vivo mortua multerc : hac ratione , cum lega- 
tum reJiervm eflet Titix, fi a libcris non disceflerit , ncgabant nonnulli,qui eft 
cafus initii h. leg. locum effe cautioni Mutiana: , quia mone liberorum condi- 
tio impleri poteft mains fuperfbte . Sen hujusmodi fentemia Papiniano displi- 
enit aha ratione , hac fc quia voto matris •pponi non debuit tarn orainofa 
imcrpreutio non interponendx caution is , id eft voto natural i matris , quod eo 
fcnur , ut fibi fuperftitcs lint liberi , objici non debet tarn ominola intcrpreta- 
Cio, id eft cogitatio fieri poffe , ut morte liberorum impleatur conditio ,& ideo 
non effe legan petitionem ante mortem liberorum , & ceffare remedium cau- 
tionis Mutianx: cafum adveriamque fortunam liberi hominis , veluti mortem 
liberorum , fpe&are , neque civile , neque naturale eft ; /. inter jlifulantem , $. 
facram , infr. it V. O. Idem fervatur , fi liberto patronus legavent Tub condi- 
tione, li a libexis ejus non disceflerit, ex constitution* Imperatoris , id eft 
Seven , a quo Papinianus prxfeflus prxtorio le<fhis , & quem Imperatorcm 
(juum appsllat Ulpianus unus ex Papiniani aflefloribus in prrfcclura ,- /. licet 
Imperator , it lefat. t. /. Marcellus 3. cuidam , 4 J Trebtll. caucio veluti 
Mutiana interponitur , quia comparata eft ad exemplum cautionis Mutianx , 
non habct locum cautio Mutiana , quia ea tan turn oflertur in condtiooibut, 
qux vivo legatario impleri non poffunt . Sed cautio quaft Mutiana , quia hare 
conditio mone liberorum explen poteil vivo legatano, cautio Mutiana inter- 
ponitur, ut ait Papiuianus in t §. i.A. /. fuif enim periculol'um & trifle liber- 
tum con 1 unci urn patroni liberis eorumdem monem expeclare , periculoftMO eft 
ne liberti conjunct! libcris patroni vita; confuetudine , & famiiiaritate , unde di- 
cuatur effe de familia patroni; /. cum pater , §. fiiei 11. de legat. 2. /. ult. 
C- it V. S. can. odava , 12. qu. 2. eorum vitx lnfidjcntur ligati adfequendi 
caufa morte liberorum. 

4- Titius , titttd. teg, 

IN his conditionibus , qux vivo Iegatario impleri poffunt , cautioni Mutiana; 
locum non effe , probatur alio exemplo in hoc §. Finge Titius he red em in- 
ftituit , eundemque rogavit poft mortem fuam reftiruere herediratem Caje , fab 
conditione, (1 Cajus non peteret cautionem fideicommiffi fervandi: quxritur, an 
fideicommiffarms poffu admitti ad fidcicommiffum oblata cautione quafi Mutia. 
■a , de non exigenda cautione fideicommiffi fervandi i Et refpondetur , cautio- 
ni quafi Mutianx locum non effe, fed cxpeclan-lum effe quoad impleatur 
conditio , quia ea conditio impleri poteft vivo fideicommiflario , cui fub ea con- 
ditione fideicommifTum reliclum eft poft mortem heredis : fieri onim poteft , ut 
heres moriatur vivo fideicommilWio , & impleta dici conditio , fi ab herede 
quamdiu vixit fideicommuTarius cautionem noq petierit : & hoc refpondetur de 
jure , quod locum habutt ante conliiturionem remiffx cautionis , id eft ante 
conlirutioncm D. Marci , qux eft in 1.2. C. it in poff. ierar. ex qua vulga- 
ris ilia cautio , qua; interponitur legati vd fideicommiffi fervandi caitfa , a te- 
(latore remitti poteft . Sed hodie fuperflua t& ilia quxftio poft conititutiooem 
P. Marci , in his enim conditionibus , qux a teftatore remiui poftunt , frulh-a 
djspvtatur de iatcrpooenda cautione Mutiana , 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 

$. quid ergo , </*/</. leg. 

SI fideicommiflum relicTum (it poft mortem heredb pra-ftandum , ita , wr 
f/9 fideieommiffi , new r«r/o oomrum hereditatis exigatur ab berede , pet 
hujustnodi verba cautio fideieommiffi fervandi videtur remifla: quod teftator fa. 
cere potuit poft conlliturionem D. Marci, ex qua cautio fideicommifll fervan- 
di a teftatore heredi remitii poteft : verum rationum reddcndarum onus noa 
remittitur, fed rationibus reddrn^is modus imponitur , iu ut culpa id el) ne« 
j^ligentia , non etiam dolus remiflus intelligatur : or hoc generaliter obtinet in 
quoiibet tutore vel curatore, procuratore vel negotiorum geftore , vel fervo 
aclore , ut fi eis rem i (Tar fint rationes , videtur remifla culpa , non dolus : fir 
ita refcriptum efle ait Papinianus hie \ non videtur remiifa redditio rationum, 
nec reliquorum prarftatio, fed tantum indultum videtur ne fcrupulofx rationes 
cxieantur /. qui piures , fupr. de admitijlr. tut. I. fi fervut 119. de I* gat. 
1. /. dom'mut Sticho , 6. ult. it petul. legal. I. fi quit eaiwnet , /. Aurefius, 
J. Mtvia , de liberat. legat. 

$. fi orbitratu , e/usd. legit . 

I mulieri legatum reliclum fit fub conditione, fi mm nupferit y conditio r». 
_ . mittitur , quia eft contra legem Juliam , qua: injungit matrimonium libe- 
rorum procreaudorum caufa ; I. fed Ji Ace. §. rumvir, CT\ dd.ll.feqq. fupr. h. 
tit. I. 2. Cf t I- C. de indict, viduit. tolleud. Quod fi legatum mulieri reli- 
ftum fit fub conditions , fi arbirratu Titii nupferit , conditio etiam rcjicirur , 
quia matrimonia libera efle debent , non debent pendere ex alieno arbitrio , ut 
hie , St I. Titio centum , §. Tim etntum 1. fupr. h. tit. I. Titia , infr. 04 V. 
O. Idemque erit etfi Titius vivo tellatore decedat , quo quidem cafu deficit ea 
conditio, fi arbitral u Titii nupferit , igitur etiam fi defecerit ea conditio, mu- 
lier admittirur ad legatum , quia arque admittirur ad legatum , fi fit fufpenfa 
conditio, puta fi Titius vivat poft mortem teftatom , ut oftendirur in Apt §. 
tr I. filia , fupr. h. tit. I. turpi* %. i. de legal, t. Quod fi mulieri ducenta 
legata fint fub conditione , fi t no* nupferit , ac eidem centum legata fint fub 
conditionc , fi nupferit : fi nupferit ducenta , non centum petet : ridiculuro eft 
euun eandem ut viduam , & ut nuptam admitti ; /. Titia , infr. h. tit. 

Mavia t ejusd. /. 

SI teftator ita dixerir, Mavia, ft non nupferit ,fundum y cum marietur ,d« lege: 
etiam fi nupferit , flatim admittirur ad legatum , nec expe&anda eft mors 
ejus , licet legatum nominatim col latum fit in tern pus mortis , quia verba ilia, 
eum mor'tetur , ferviunr interpretation! conditionis, fi rum nupferit , qua: remit* 
titur quafi fcriprum eflet , le.et e't fundum , fi usque ad mortem vidua per mat. 



s 




dies legari , 

$. falfam eaufam, ejusd, I. 

FAlfa caufa non vitiat legatum, quia ratio fen caufa Icgandi non coharret 
legato, legatum potelt confiltere fine caufa ficut donatio, ex hoe §. exem- 
pli caula legavi tibi fundum ,quia negotia mea curafti, valet legatum , etiam li 
segotia mea minime curaveris; /. Jtmonflratio , §. quod auiem , fupr. It* t'tt, 
Tem.VJU. Ve4.Il. I i ^ 



* 5 o ADTITULUM 

vel legavi axon eertis res quafi proprias axons, quz non erant , Iegatum va- 
let , quia legandi animo date videatur,- A f*< uxwi, demt.tr erg. legjexce- 
priones dux funt: una, nifi alias teftator legaturus oon fait , at proponirur AiV, 
Cr in I. i. C. dt felf. cauf. I. ult. fupr. </« Amis', n^b'r. ex qua alia cauu 
bob vitiat etiam inftiturioiiem , aid teftator alias tcitamentum mutarurus noa 
fait, aid deceptas eflet fal(b rumore mortis filix, quae iiulituta erat priori te- 
ftamento: altera, oifi caufa conditional iter concepU Jit, puta , lego Titio cen- 
tum , fi negotia mea cura verity d. 1. demnjlrttn , ft. f #» fi eonditionalittt •. 



$. felf em cmdit'tonem , /. 

FAlfa conditio oon vitiat legarum, veluti fi Pamphilo libertas relicTa fit , 
/* fMoi T»io if^eo folverit , fi Titio nihil debeo Pamphilus liber erit . 
quia ea conditio falfa eft & impoflibilis. & pro non adjecta habetur . Quod u 
teftator poft teftamentura, quod Titio debebat folverit , conditio detecifte intelli- 
gitur , neque enioi potcft impleri jam a legarario ^ 8r conditio femel dctcda 
non refumitur ; /. neredibus, in ft. infr. id Trebtll. Opponitur /. fi fic x §. t. 
dt leget. i. ex qua falfa conditio feu caufa vitiat Iegatum : exempli caufa , fi 
tibi legavi quod Titius mihi debet , or Titius nihil debeat , nullum eft Iega- 
tum : ratio eft , quia non apparet quid fit in legato , non eft adjefia certa quan- 



tkas , puta nott dixit lego tibi decern , qua- mihi Titius debet : fed generalirer 
lego tibi quod mihi Titius debet , fi nomtn feu debitum nullum fit , nullum 
eft Iegatum , deficit fubftantia legati , quod connrmat /. cum Mud §. t. infr. 
ijujnd, dies legit, ced. 

%. ult. ejusd. /. 

FAlfa demonftratio nec vitiat Iegatum ; /. demonflreth , /. falfa , /. nomine- 
tin* j fupr. h. tit. t. Quintus , de ear. & org. let at. fed taua dcmonfl ra- 
tio non tacit legarum, veluti fi teftator cum Titio nihil legaflet ita dixit, *«»- 
tum , que Titio legavi , quinquaginte hefts Seio dato , nihil debetur ex prx- 
fumpca voluntate defuocli , quia non animus ei fuit legandi Titio , fed dimi- 
nuendi legati, quod falfo credebat a fe relifium Tirio: Seio debentur quinqua* 
ginta , euam fi Tirio nihil fit legarum , quia falfa demonftratio non vitiat le- 

L. 73. 

CAutio Mutiana locum habet in conditionibus , qux confiflunt in non fa- 
ciendo, & qux vivo legatario impleri non po(Tunt,ut oftendirur in heel. 
/. Mutiana , fupr. b. tit. I. t- Peter S evert anam , $. foetus , infr. h. th. l.Jet- 
vo invito , $. i. infr. ed Trebefl. excipitur fi conditio hujusmodi, veluti fi Ca- 
pitolium non afcenderit , adjeela fit tibertari , ftatim libertas debetur , etiam 
non prxftita cautione Mutiana , cum primum potuit afcendere Capitohum & 
abftinuit, conditio pro impleta habetur favore libertatis / /. libertas 17. $. r. 
infr. de manumijj. teflam . Ieitur ft Titio fundus legatus fit fub conditioue , fi 
in A/iam non venerit , fir idem fundus legatus fir Sempronio fub contraria 
conditione, G Titius in Afiam pervenerit, 6t heres prxtliterit fuudum Titio , 
eiada id eft accepta cautione Mutiana , uti prxftanda fuit , quia cautio Mu- 
tiana locum habet in condit;onibus , quz confiftunt in non faciendo , & qux 
morrt legatarii finiuntur : fi poftea contra fidem prxftita; cautionis de non fa- 
ciendo Titius in Afiam venerit , heres tenetur utiti id eft efficaci aclione ex 
teftamento, quidquid ex ftipulatu id eft ftipularione cautionis Mutianx a Titio 
eoofecutus fuerit , id Sempronio prxftare : fed fi cautio medio tempore defece- 
rit, qux follicite id eft curiofe , fuerat exacla, id eft fi Titius fit fidejuflbres , 

qui 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. » 5 , 

qui ab initio erant idonei , fa£U tint Don folvendo , hoc cafu beret de fuo not 
tenetur Semprouio folvere legatom, quia nihil ei poteit objici , nihil ei poteft 
imputari qui idoneum fidejuflorem acccpit , & in ea re fecit quod diligens quit- 
que & cautus paterfamilias poruit fa cere , fed liberatur aelioncs , quas habet , 
ei przftando : qui enim idcirco tenetur , quod habet actionem, liberatur ccden- 
do a&ione fua : delegatio pro jufta prarttatione cfty /. quod dtbetur , dt pecul. 
I. I m per nor , §. tent am , dt Itgat. 2. /. cum is , iafr. At fidt'piff. Heres , qui 
acccpit idonenm fidejuflbrem , etiam 11 poftea facultaribus lapfus fit , non tei:e- 
tur, quia nihil eft quod ei imputctnr, nec tenetur prarflare cafus fortuitos , 8c 
adverfam fortunam ftdejuflbris dati . Idem in magirlraru , qui tutore dato fide- 
juflorem cxegit ; /. i. %. fi magifiratus , dt magifirat. convtn. I. non eft necef- 
fe y de p robot. Quod fi Scmpronius ponquam Titius in Afiam venit deceflerir, 
achu legati iransmittirtu- ad hcredem , ut ofletiditur in fin. h.ltg. otnnes actio- 
nes rranseunt in heredem , qua? cocperum a defuncto y I. un. C. ut atl. ab ha- 
nd. Quod H Sempronius decefTerit pendente conditiorte t id eft antequam Titiua 
venerit in Afiam, Sempronius nihil transmittit ad heredem fuum , quia fpet 
inilitutionis vcl legati conditionalis non traiwnittitur ad heredem y /. iMtmidit, 
fupr. h. tit. I. umc. %. fin auxem , C. dt caduc. tolltnd. 

I. 74- 

SPecies h. I. hax eft . Teftator mulieri & Titio ufumfruclurn prardii legavit 
fub conditione , fi mutter non ttupferit , qua: conditio tenet utrumque: fi 
mulier nupferit , nihilominus admittitur ad legatum pro fua parte , quia bene- 
ficio legis, id eft legis ]ulis & Papia, conditio viduitatit vel fi non nupferit 
remittitur ; /. + fed fi hoc , §. ult. I. cum ita , tf ftq. fupr. h. tit. I. i. & 
1. C. dt fJid. v'tduit. tolltnd. quarritur , an oc Titius admittatur ad legatum 
pro fua parte? Et fane non admitteretur , fi ei foli legatus effet ufusfnictus 
fub conditione, fi mulier non nuberet, quia conditio, fi mulier non nupferit , 
non remittitur, fi adjeQa fit legato alii reliflo; d. I. i. C. dt indict, v'tduit. 
toll. Sed in hoc cafu , in quo conjunclim mulieri 8r Titio ufusfru£tus legatus 
eft , ratio dubirandi eft , quod Titius conditione defecfas eft , muliere nubente , 
& ideo totus ufusfruclus videtur pertinere ad mulierem /tire adcrefcendi y /. i. 
fupr. de ufufr. adertfetnd. At contra Papinianus definit in hac leg* , mulierem 
non habere , nifi partem ufosfrucrus , 6t Titium alteram , quia beneficio legis 
id eft legis Julia C Papia tantum ex legato mulieri conceffum eife mtelligi. 
tur , quantum haberet , fi conditioni paruiflet , id eft fi non nupfiffet , 8c con- 
ditio, ji non nupferit, adjecta legato relidlo mulieri & Titio , remittitur Titio 
propter collegatariam mulierem, ut fxpfus in jure evenit , ut quod quis non 
habet per fe , ha beat per alium , vel propter alium ; /. fi communtm , fupr. 
quemad. ftrvit. amitt. I. Arifio , qua res pignor. vel hypoth. I. cum hereditate , 
de adquir. htrtd.l. 3. %. fi quit tx liberit t dt bonor. poffeff. contra tabul. nec ft 
Titius, qui conditione defectus eft, partem fuam repudiaverit , pars Titii re- 
pudianris adcrefcir mulieri , fed pars Titii defeda conditione redit ad proprie- 
tarium : repudiari non poteft legatum, cujus conditio defecit , vel nondum exfti- 
tit ; /. fi tta fit /crip turn , %. ft fub conditient , dt Itgat. 2. & hie eft cafus 
fingulans, in quo non eft jus adcrefcendi inter col legataries conjunelos re & 
verbis . Ratio hax eft, ne mulier plus habcat parte fua, qur admittitur ad le- 



gatum contra voluntatem defuncti , non rmpleta conditione , or ut ait re&e 
Bartolus in hac I. jus adcrefcendi non habet , qui venit ad legatum jure fpe- 
ciali , contra volontatem defuncti • Opponitur /. ult. §. Stio , da Itgat. 2. ex 
qua , fi teftator Seio , quern heredi inftituto fubftituerat , ita legavent ? Stto fi 
mihi htrts mm erit , & uaori ejus tot dm volo , fi Seius heres exlfiterit , uxor 

Hi) 



ijt AD TITULUM 

♦jus aAriirtitUT ad partem legati dimidiam . Sed m fpecie conditio tenet ntninv- 
cue Titium & mulierem: in hac vera cooditio tenet folum Seium, cum con- 
ditio eft limitatt ad perfooam uuius, oon extenditur ad perfonam coUegatarii. 

1* 75- 

T^\Ies incerras m teftamentis conditionem facit , ex hat I. & t /• "I** , $. 
_L/ fed it ft , de legat. 1. dies incertus adjedus legato facit legatum conditio, 
ualc , cad cm eft vis Ac poteftas diei tocertx , ac conditionis . Sicut legatum re- 
li'lutn fab conditione, ti legatarius pendente conditione decefTerit , non traris- 
mittitur ad heredem >• /. tntercidit , fupr. h. tit. I. mnic. fin autem , C. da 
taduc. tollend. fic & fi legatum in diem incertum reticlum fir , vetuti cum he* 
res morietur, fi legatarius decefferit ante mortem heredis , legatum noo trans* 
mirtitur ad heredem legatarii / /. 1. §. dies autem t fupr. h. tit. I. 4. infr. quart J. 
diet legat. ctdat : dies incertus habet vim conditionis , fi dies legati poffit noa 
cdere, ut fi cum morietur heres Titio leg avero , quia ea conditio poteft non 
exiftere , nempe fi vivo herede legatarius decefterit : dies incertus non facit con. 
ditionem , fi omnino exftiturus fit , fi omnino noo poffit non exiftere , ut G 
cum morietur Titius ei legavero , hoc cafu purum ell legatum , non condt- 
tionale , non conditione, fed mora fuspendirur, quia fieri non potet , ut non 
debeatur legatum Titio, nam fi pol mortem heredis moriatur , heres heredis 
tenet ur ; /. t. (j. diet autem , fupr. h. tit. I. heres meat , in pr. & §. t. infr. 
h. tit. Dies incertus etiam non facit conditionem , fi differentia: folutionis cau- 
fa potius , quam animo conftituendi incertum diem fcgati vet fideicommiffi , 
collata eft dispofitio in alterius mortem /. Seius Saiuminut , in fin. infr. ad 
Trebell. I. ex hit ve'bis , C. quand. dies legat. ced. aut cum dies adje&a eft 
favore heredis , vel favore legatarii , veluti fi in tempus pubertaris legatum im- 
puSeri reliftum fit; /. ft it* relict urn y $. Pegafut , de legat. *♦ /. 3. $. cum 
PeHid'iMS) de ufur. I. Javolenut , aJ. L eum qui , dt anmis legit. 

I. 76. 

SI fidekommiffum relifhim fit fab conJitione , fi fine Ubms , liberi adoptivi 
non faciunt deficere conditionem fideicommiffi , conditio fideicommiffi , fi 
fine liberi s , non deficit adoption is commento , ex hat I. & I. fi it* quit , §. 
1. de legat. 2. quia conditioners, qua? funt facli potius, quam juris , non reci- 
piunt Actionem : adoptio eft commentum feu fiftio, adoptio eft imago nature 
adumbrans veritatem fuscipiendorum liberorum ; /. filio quern , de liber. & 
fcjih. I. cum in adoptivit , C. de adopt, adoptio imitatur naturam ,- /. tdoptia ? 
ff. evd. & ita in privileges tk immunitatibus , quz dantur patnbus , adoprivt 
noo profunt ; I. 1. edoptivi , de vtctt. & excuftt. muner. quod faftum eft 
ex S. C. Tacit. 15. annal. ( cap. 19. ) Fetlunt ex n fetiatuuonfuhiua , ne 
fimulata adoptio in mlla pane muneris publici juvaret . 

L 77. 

A Via nepotem ex filio pro parte heredem inffitoit , fob conditione emanct- 
pationis , id eft fi emanciparetur a patre , & fi heres non efTet , in de- 
fectum conditionis alium ei fubftituit. Deinde codicillis nepoti pure prilegavic 
certa pnrdia , non repetita conditione emancipationrs , nec fuhfiitutiooU his ver- 
bis , & btc ampliut nepoti met, quern quod turn heredem inflitui , lego pradia 
ilia, cooditio emancipationis adferipta inftirutioni cenfetur repetita in leg-to , 
ex Sat I. & I. dmoty f fupr. b. tit. 1. tarn ferwtf, de on Jit. injtit. I. ult. %. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. a 5J 

*/f. infr. it id. & met. except, propter verba ilia .• & hoc tmplius , quar ha. 
bent vim repetitionis ; /. libertis, infr. h. tit. I. fi purt t it legat. 3. I. ctiidl. 
lis, in print it u/ufr. legat. 

$. Muc'tana, tjusi. leg. 

MUtiana cautio locum habct in his conditionibus , quar confiftunt in non 
faciendo, & quar vivo legatario impleri non poflunr ; /. Titio 77. /. 
mulieri ■> fupr. h. tit. Cautioni Mutianx locus non eft, fi per aliam conditio- 
nem actio legati difteratur , ut proponitur in hoc cafu . Finge , legavi tibi , fi 
Capitolium non afcenderis , vel u heredi decern dederis, vel li Alexandriam 
tens : an oblau cautione Mutiana , te Capitolium non afcenfurum , capies le- 
gatum? minime : quia alia conditio, quar confiuit in dando vel f faciendo, 
luspendit actionem legati, & imptdimento eft, ne locus fit cautioni Mutiana;: 
conditio, qux conftftit in non faciendo, pro impleta habetur remedio cautio- 
nis Mutianx : conditio , qux conuftit in dando vel faciendo , implenda eft re 

§. Tit to , tjusi. I. 

NOn eft etiam locus cautioni Mutianx in cafu h. §. fi centum legara fine 
Titio Tub conditione, fi mulier non nupferit , & Titius rogatus fit fub 
eadem conditione centum mulieri refliruere , etiam fi nupferit mulier ftatim pe- 
tet fideicommiffum non oblata cautione Mutiana , quia ea conditio mulieri re- 
mittitur , qux impedit nuptias ,• /. Titio , /. mulieri , fupr. h. tit. Titius autem 
propter mulierem die legati cedentc legatum petet, ut id mulieri relHtuat: re- 
moto autem fidcicommiffo Titius non afTequetur legatum etiam oblata cautio. 
ne quafi Mutiana, id eft fi legatum non effei reliclum Titio fub ea conditio- 
ne, ut reftitueret mulieri fi.non nuberet , non p?teret Irgatum re!i£him fub 
conditione , ft mulier non nupferit , ne prertira quidera cautione Mutiana . 

$. *//. tjusi. leg. 

PAter filiam impuberem exheredavir , non notx caufa , fed ut confuleret fi- 
lix impuberi ( interdum libera non notx caufa exhen-dantur , fed ut eis 
coufulatur, ut li fint impuberes, fir inltituta forte matrc ab ea per 
muTum eis hereditas relinquatur, cum ad pubertatem prrvenrrint , ne fc. inte- 
rim bona tutelr lubrico committantur ; /. multi , fupr. ie liber, pojlh. I. 
inn ex femilia, §. ult. ie legat. 2. vel fi pater filiam , quam dote conten- 
tam effe velif, exheredat ; /. qui volebat , it htrtd. injiitutni. ) pater , in quam, 
filiam impuberem exheredavit , & uxorem heredem inilitutam rogavit , ut mo- 
riens filijr cominuni decies quinque reflirueret , id eft d;na quinque millia , quod 
idem eft ac quinquaginta millia , uti in /. ieilj , it rtb. crti. quindicim acci- 
piuntur pro decern or quinque millia , eique rutores dr fit , eosque , li mater 
decederet adhuc filia impubere , juffit accederc ad rem g?rendim . Tutores non 
videnrur dati fub conditione , ideoque fi qua interim bona obvenerint filix , 
horum adminiitratione non prohibentur , fed cautio fideicommiffi fervandi matri 
remifTa intelligitur , qux quocumque judicio voluntatis tacin vel expreffo a te- 
fiatore remitti poteft , ex conftitutione D. Marci ; /. littt , ut le(. nom. etv. I. 
patfum t it pad. 1. i. C. ut in pofftff. legat. cuius verba referuntur a Papi- 
niauo : itaque fi cautionis non petend.tr conditio legato vel fidricommiffo pre- 
fcribatur, ea res conditionem non facir, id efl non videtur legatum vel ndei- 
commifTum reli&um fub conditione, (i legatarius cautionem legati velfldeicom- 
mifli fervandi non petierit ab herede, & conditio nan deficit, fi legatarius pe- 



aH ADTITULUM 

tierit cautionem legati ab herede, quia fruftra defideratur cautio legati vcl fi- 
deicommifli fervandi ab herode , cum here: invitu* non coeatur prartbtre caurio- 
nem , qu.T remifla eft a telhtorc , po'lquam coniiitutione D. Marci cautiopem 
legati vcl iidiMcommifli fervandi rcmitti placuit; Cujac. 14. tbf. 37. 

L. 78. 

SI conditio legati vel libertatis collata (it in perfooa pupilli , condirio jure 
communi pro impleta habetur, fi per pupillum aut ejus tutorem (let quo- 
minus conditio impleatur, ex hoc I. conditio pro impleta habetur , quoties per 
cum Hat quominus implearur in cujus pcrfona implcnda eft ; I. in /are , infr. dt 
R. J. in quo drftinQione opus eft : li enim conditio , qu* collata eft in perfo- 
nam pupilli > conlittat in facto , veluti li pupillo fervierit , quoniam ea condi- 
tio impleri poteft in peribna pupilli citra interventum vel au&oritatem futons, 
ita & a pupillo folo tmpediri poteft quominus impleatur, ft per pupillum ftet 
quominus impleatur pro impleta habetur : at fi conditio . quar collata eft in 
perfonam pupilli , in dando confiitat , vetuti li pupillo decern dederit , quia 
conditio impleri non poteft in pcrfona pupilli /oiaus citra tutorem , ne quod 
datur pupillus mox uisperdat, non poteft etiam conditio impediri a pupillo 
(bio , & fi ftet per pupillum folum quominus impleatur , non habebitur pro 
impleta ; /. ftrvus dtctm , infr. dt ftlut. Sed fi au&orc tutore pupillus recufet 
pecuniam accipere, tunc conditio habebitur pro impleta, ut in /. Titiut , fupr. 
b. tit. fi legatum Titio reliftum lit fub conditvone , fi ftatuas in municipio 
pofuerit , & per municipes ftet quominus conditio impleatur , quia locus a mu- 
nicipibus noo datur llatuis collocaadis , conditio pro impleta habetur : & in /. 
Labto %o. fupr. dt ctmtrah. rmM.fi mihi bibliothecam vendideris fub conditione, 
fi decuriones locum mihi vendidiflent , in quo earn ponerem , conditio pro im- 
pleta habetur , fi per me ftet quominus impleatur . 

i 

§. 1. ejusd. leg. 

IN conditionibus disiunclivis alteram impleri fufficit, nec intereft, an coodi- 
tiones fint ooicftativr, an cafuales, ex hoc §. & $. pen. inft. dt htnd. in- 
ftituend. Hoc diflerunt conditiones conjunctiva? a disjunct i vis , quod in condi- 
tionibus cemjunftim adferiptis omnes implendx funt, quia unius loco habenrun 
in conditionibus disiunclivis unam impleri fufficit, tarn in legatis. quam infti- 
tutionibus ; /. fi htrtdi , fupr. dt tmdit. injlitut. I. fi quit ita fttpuUtus 1 29. 
dt V. O. Opponitur /. fub dhxrfit, fupr. h. tit. qua* ait , fi legatum rel&um 
fit fub diver ts conditionibus disjuorttin pofitis, legatarium parere debere novif- 
fimar coaditioni. Hoc enim verum eft, ut optime docet gbjfa, quam fequitur 
Cujac. fi legatum relifium fit fub diverfis conditionibus pofitis disjun&im id ctl 
feoaratim in diverfis parti bus teftamenti , quia in legatis noviffima fcriptura 
valet / /. fi mihi & tibi. %. ult. dt Itgat. t. aliter atque in libertatibus : & 
hoc eft quod dicitur in /. quod traditum, infr. h. tit. in legatis novifllmam , 
in libertatibus leviflimam cooditionem fpeftari : fed fi legatum reli&um fit fub 
pluribus conditionibus disiuncnm politis,puta fi heredi decern dederit, aut Ca- 
pitolium afcenderit , unam impleri fufficit . Interdum tamen disjunAiva refol- 
vitur in con iun£ii varo , Ut in /. fonjuxBioucm , /. fapt , dt V. S. I. Lucius , 
dt htrtd. tnflituend. & in I. uh. C. dt injlitut. & fubjtit. conditio disjuncti- 
va appofita fideicommiflb refolvitur in conjundivaoi favore liberorum : tinge 
rater liberos heredes inftituit , & eis Titium fubftituit, fi line teftamcnto, vel 
fine liberis, vel fine nuptus decefferint , fubllituuoui locus non eft , nifi & inte- 
ftati, & orbi & cccljbcs dccefieriBt. 

L. 79. 




Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. » 5 j 

L 79- 

SI legatum ita reli&um fit, htrts mens , cum morietur Tium t centum ti dg- 
to , purum eft legatum, quia non conditione, fed mora fuspenditur: lega- 
to , quod confertur in tempos mortis legatarii , inert mora , iton conditio , non 
poccft eiiim conditio non exiftere , quia cerrum eft Titium monturum , licet 
dies mortis fit incertus : legatum eft purum , & ftatim cedit a morte teftatoris, 
quamvis peti non poffit priusquam Titius monarur, & fi Titius ante moriarur, 
transmitotur ad heredem ejus/ I4.1nft.quand.dits Iteat.ctd. Magna differentia 
eft inter conditionem & conditio fuspendit obligationem & actionem : 

mora non fuspendit obligationem, fed petitionem tantum : conditio impedit ne 
legatum transmittarur aa heredem ; d- /. 4. quand. diet lega'. ctdat : mora 
transmiftloni impedimento non eft : ac fimiliter conditio impedit, ne jus lega- 
ti poflit cedi alteri ,• /. legatum fub condition* , infr. h. tit. mora non obftat 
dclcgationi vel ceffioni legati • 

§. 1. t'jusd. leg. 

SI legatum Titio ita relifium fit, turn morittur beret, Titio centum data t 
legatum eft conditionale : legato quod confertur in tempus mortis heredis 
ineft conditio, ft legatarius vixerit , quia etfi certum (it heredem moriturum , 
tamen fieri poteft, ut legatarius decedar fuperftite hcrede , & ita nibil trans- 
mittal ad heredem fuum , ex hoc §. /. 1. §. dits t I. intercidit autcm , fupr. 
h. tit. I.' \ fi petunia , §. 1, de legat. 2. d. 1. 4. infr. quand. dits legal, ced. 

$. qui pofty tjusd. I. 

SI legatum relictum fit fub conditione, quae confiftit in non faciendo, velu- 
ti , fi Capitolium non afctnderit , fi Alexgndtiam non ietit , legatarius fta- 
tim affequitur legatum oblata cautione Mutiana fe non fa&urum : conditio, 
quz confiftit in non faciendo, proimpleta habetur remedio cautionis Mutiana; : 
cavere autcm debet legatarius . cui legatum eft fub conditione non faciendi , fe 
iton fa&unim , oc fi contra fidem cautionis aliquid feccrir, fe rem legaram he- 
redi cum fruQibus & ufuris medii temporis redituturum : quod ti contra fidem 
cautionis fecerit, ftipulatione commiffa tcnetur reflituere rem Itrgatam velquan- 
ti ea res erit cum truQibus vel ufuris medio tempore percepti* , cx hoc l.i. is, 
t cui fub conditione , fupr. b. tit. I. cum filius, §. qui Mudauam, dt legat. 2 
nov. 22. de tmft. cap. 44. Et fi in cautione Mutiana interponenda legatarius 
non caverit de fruQibus reftituendis , commiffa ftipulatione Mutiana , in ea 
veniunt fruclus medio tempore percepti , ac fi de his reftituendis fpecialiter 
cautum effet, quia cautioni Mutianz apponi folet t'pecialis ftipulatio, rem lega- 
ram cum fruclibus & ufuris medii temporis re^itutum iri, ut ofrenditur in hot 
%. quar vulgo cautioni apponi folent pro adje&is habentur, fi forte omiffaiint ,- 
/. qucd ft nolit , §. quia afftdua , fupr. dt gdil. editl. J. ult. C. qua res pi' 
£»or. /. ult. a/.zi.C. dt fide/uff. t cavere autem debet is, cui legatum elk fub 
conditione non faciendi , his Quorum imereft ; /. fetxo invito , §. Jt tefittor 9 
infr. ad Trebtll. id eft ei , ad quern deficicnte conditione legatum rcrtine re po- 
teft; d. I. is, t cui fub condition, heredi fc. vel fubftituto , vel conjunclo , 
rel legatario, a quo fideicommiffum relic! um eft fub conditione non faciendi 
aliquid, nam ad bos redit legatum, quod deficit. 



35 < AD TITULUM 

J. qvamvis, t'fusi. Itj. 

SI ufusfruftus legerur , cum morierur , legatum eft inutile , quia legatum 
con fen ur in id tempus , quo finirur ; incipit ab ea hora , qua definit , ut 
oftendirur hit. h. $. & I. Tttio , fu?r. dt ufufruB. , /. ufumfrudum , dt ufu- 
fruh. legat- Si veto legetur ufustructus fub conditionc non faciendi , legatum 
valet re medio cautionis Mutianx , ut fubjungitur in hoc 4. Stipulatio , cum 
morieris, valet, quia incipit a moriente, & transmittitur in heredem / /. quo d- 
tumque , §. i. intr. de V. 0. I. ult. C. de comrah. & commit, flipulat. Hoc 
intereft inter legata, & ftipulationes , legata plenius accipiuntur, f Itipulariones 
ftriclius . Legatum ex Tola voluntate defuncli valet , ftipulatio ex duorum con- 
fenfu, ftipulatoris fit promrtforis ,• / inur fiipulantem y %. fi Stichum. , infr. de 
V. 0. In rtipulationibus fpc&atur utriusque confenfus , fir in ambiguo fecun- 
dum promitTorcm interpretamur, & ftipulatori imputamus cur apenius ftipula- 
tiooem non concepcrit ,• /. quicquid afiringtndx , infr. dt V. O. Cautio Mu- 
tiana locum habet non modo in hercditatibus & legatis relrtftts fub conditio- 
ne non faciendi ,• /. 7. /. 18. fupr. b. tit. verum etiam in donationibus mor- 
tis caufa , t* nev. 22. cap. 44. in fin. donationes mortis caufa per omnia fe- 
re legatis comparantur : ex hoc fatis colligitur , in donationibus inter vivos 
cautioni Mutianar locum iion efTe , quia donationes inter vivos ftriclius acci- 
piuntur , ut confulatur rebus privatorum , quia donare eft perdere ,• /. filiutf. 
infr. dt donat. In libcrtatibus non c.\ locus cautioni Mutianx : finge teftator 
ita libertatem rcliquit , Sticks liter eflo , fi Capitolium non afcender'tt , aut 
voluit libertatem conferre in uWimum vita: tern pus fervi , aut non : fi vo- 
luit libertatem conftrre in uhimum vita; tempus , non eft locus cautioni 
Mutianx , quia non fuit ei animus dandar libertatis , ac proindc inutilts eft li- 
bertatis datio , veluti fi nominatim dixiffet , cum morieris liter eflo : fi noluit 
libertatem conferre in ultimum vitx tempus, fi ferio libertatem adferipfit non 
luforie, nec hoc cafu locus eft cautioni Mutianx*, fed ne impediatur liberas, 
melius erit verba ilia, Stic but liber eflo , fi Capitolium non afcendtr'tt , inter- 
pretari , fi cum primum potuerit Capitolium afcendere , non afcenderit / /. It- 
btrtat , %. I. I. ult. infr. dt maitumijf. tefiamen'. I. cum heres , $. t. it fia- 
iuJiler. 

L. 80. 

HOc intereft inter condiiionem & modern , quod conditio fuspendit a£tum 
Legatum relielum fub conditione , puta fi monumentum teflatori fece- 
rit , interim non Jebetur priusquam conditio exftiterit; /. ctrti ctndi&io , de 
reb. credit. I. it , cui , infr. dt obHf. & off. I. cmtditionalts , /. eedtre diem , 
de V. S. Modus veto non fuspendit afhim , & fi legatum relidum fit Tub 
modo , veluti , ut monumentum faciat , ftatim peti poteft prsrftita caution? de 
modo implendo, ut traditur in hat I. etfi minus aperte, fir /. quibus ditbus , 
4. fin. fupr. h. tit. Conditio proprie ea eft , qux confertur in futurum : con- 
ditto collata in prxfens vel prxterirum , puta fi Rex Parthorum vivit , fi Ti- 
tius conful fuit , non habet vim fit effectum conditionis , non fuspendit aftum, 
non facit legatum conditional* ; /. cum ad prx/ent , & feqq. fupr. it reb. 
credit. 6. conditions , ii/l. de V. O. Et hoc eft quod dicitur hit. b. t. eat 
can fas , aux protinut afiorem repellunt , h Itgatit & fidticommiffis , pro con- 
ditionalibus mi obftrvari : noo enim expe^atur eventus conditionis , fed fta- 
tim repellitur legatarius fi agere velit , quafi conditione defefla . 



L 81. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. « 57 
I. 81, 

QH[ Sticho com eonrubemali fua libertas relict* fit fub conditions , fi rationet 
^ redd idem , eisque decern legata fint fub eadem conditione : Sticho mortuo 
antequam ration es reddiderit , qusrritur , an contubemilis ejus fiat libera , fit 
admirtarur ad legatum t Paul us in hat lege diftinguit , f aut pari a tore , aut 
jeliqua habente detelferit. ( Pariator eft, qui aceeptum cum expenfo yquavit: 
unde paria facere ; /. 40. §. ult. de fiatuhb. I. ult. ^. ult. dt do!, mat. fS" 
met. except. I. pen. §. cmduthres , de fur. irnmunh. Coiumdl. lib. 1. cap. ft. 
Sencc epifl. 9. & to. Et cad. anslogia idem Scnec. epift. 101. de tea lib. 3. 
tap. a 5. de benef. lib. 1. cap. 30. 3. nip. 10. Sencc alter natur. 

quaft. lib. a. Plin. lib. 7. epifl. 19. # in pantgyr. Hmc pariarc »* /.4-§. % 
<fc manumif}. & pariatio in /. *//. §. 3. de tondicl. indeb. Pariaiori opponi- 
tur reliqua habens in b. I. ) Si reliqua nulla Cunt , & hoc cafu mulier libera 
erit , St legatum aflequitur , quia libertarein & legatum ex eventu pure vide- 
tur accepifle , & libcrras fimul & legatum cedit ab adita hereditate : libertates 
enim tettamento reli£be , fir legara manumifiis data non ante cedunt , quam 
ab adita hereditate , quia libertas ab herede pra-ftanda eft limul & legatum 
manumiflb reliclum ; /. 3. C. de ttfl. manum. Quod fi Stichus reliquator fue- 
rit , iJ eft reliqua debeat , conditio rationum reddendarum etiam mulieri in- 
juncta vidctur , & ni<i mulier reliqua pneftiterit , non poteft pervenire ad li- 
bertatem & Jegatum , quad defeda conditione , quia conditio rationum red- 
dendarum non videtur impleta , nifi rationes reddita; -fint computatione ratio- 
num habrta , & reliqua ., fi qua? bint , prarftita , cum fide actus , id eft cum 
inltrunaemis afhis feu adminilVrationis , ut dicitur hie , C I. prox. infr. h. tit. 
L qui hbertatit , $. fervus , ftipr. de cvi8. I. cum teflamento y C. de teflam. 
mammiff. Et ita Juliano videtur , quod conditio rationum reddendarum petti- 
net etiam ad contubernalem , fi injuncla fit his verbis , ft rationet reddiderit 
Stichut y cum contubemali fua liber eflo ; I. fi ftrve , %. 1. infr. de flatuliber. 
& hoc Paulus negat : verum non melcgamer pofie dici tcntat his verbis , fi 
Stichus alius fui rationem reddiderit , cum contubemali fua I'tbgr eflo , Stichum 
quidem fub conditione manumiflum , contubernalem autem ejus pure , quia 
non videbatur conditio rationum reddendarum pertinere ad mdierem ; fir iliam, 
conjunclionem , r.on ad conjungendam conditionem , fed ad rteceffitudincm de- 
monlrrandam , qu* erat inter contubernales , pertioere . Inter fervos non eft 
xronnubium , feci contubemium ; /. 3. C. de incefl. mupt. I. \ fervi , C. ad I. 
Jul. de adult. Unde fervorum dicuntur contubernales, ut in bee leg. I. 

uxorem , ^. eodicillis , §. concubine , de legal. 3. /. qutfitum , §. contuberna- 
les , de inflrult. vel inflr. legat. F.adem ratione inter lcrvos non eft proprie 
iteceffitudo , id eft cognatio vel affinttas , qua? oritur ex juft'5 nuptiis , fed qua- 
Yi neceffitudo, propter conjunelionem feu contubemium , quod ett vice connu- 
bii : ob illam conjunftiooem fervi contubernales non tblebant feorfim venire , 
& fi alter vitiofus eflet , non folebant redhiberi fcparatim ,• /. plerumque , da 
add. ediil. Dura eft feparatio inter parentes & liberos , inter uxorem & vi- 
rum , inter contubernales d. I. uxorem , $. t <odiciHit , d. I. qiufitum , §. 
t uxores . 

L. 8*. 

SI Stichus fervus liber cfTe juffus fit fub conditione , fi rationet reddiderit , 
eique fundum hercs dare djmnatus fit , conditio rationum reddendarum in- 
junfla liberrati , repetita videmr in legato , ouafi legatum fit prarmrum reddi. 
tionis rationum , & conditio ratioaum red iendarum impleta non videtur , nifi 
Tom. VllL Vol. II. K k 



t,l AD TITULUM 

fcrvus rationes redd idem , & reliqua pneftkerit , & inib-umenta alius fui tra- 
dident heredi , ex /Mr /. C I. prox. fupr. h. tit. I. t bovts , %. ult. infr. dt 
V. S. I. fi it a futrit , /,«r augjlio , <ir manumiff. ttfi. I. cum teflamento , C. 
de ttfianunt. manumiff. Condjiio rational* reddendarum eft conditio mixta , 
qui. cunfi.iit in faciendo, puta li rationes reddiderit , & io daotk^puta fi reli- 
qua prartriterit , ut dicitux in hoc /. nec fi ille tn folic , id eit in burfa , is 
interpretatur gloff. reliqua obtuterit p liber erit , ut additur in bst I. fola obla- 
tio reliquorum, qua; fit in folle r non expofita pecunia,non libera* debitorem, 
fola oblatio pecuniar debits noa fittit curium ut'urarum , nec folvit obligatio- 
ncm , nifi creditore non accipienre (equator obfignatio & depofitio pecuniar ,• 
/. arctptim , C. de u/ur. I. obfigmitiont , C. de folia. Interdarrt etiani ti non 
fit cut pretium offeratur , puta- vendirore dcfunfto incerto fucceflbre , fola de. 
pofitio pretii fiilit curium ufurarum ; /. eviciis , %. mlt. lupr. dt ufur. Condi* 
tio etiara rationum reddendarum hoc imponit , ut qui rationenr reddit , here- 
des initruat notitta rationum, id eik doccat de finguii?,qur in rationibu? con- 
tinentur , ex hue L & I. fi pure , dt fideie. libertttib. 1. Pamponiut , fa mil. 
arcifc. Ration-? funt tabula: accrpti dt ex pen i / I. fi ami , $. rt'i<mem t ff. dt 
titnd. Hinc di&um , rationes habere utramque paginam ; PI in. hbr. z. cap. 7. 
de t Fortuna : H*te omnia ttptnfa omnia fttuntur accttta : Cf m tttw ration* 
morttlium > fola utramau* ptgjnam fatit * Cujac 1. okf. 33. 

I. 8 3 . 

SUus beret, id efF films , qui ei in- powftaw patm , poteft infUtut Tub con- 
ditions poretrariva ,• /. fuut , /. rim dubitari , fupr. dt hired, in/lit. noa 
fu*> condition? caluali. nifi in ejus defectum fit exhercdatu* ,• /. liberto ten. 
in^r. dt bou. liber tor. I. filiut a patrt , dt libtr. & pofih. I. 4; C. dt inflitut, 
tf fubflitut. HoJie fi filiusf. in Iti tutus lit fub conditions cafuali vel mifta , 
valet tefhrnemum, or conditio rejicitur , ac pro non fcripra habernr ,• /. quo. 
miamin prw'bus , C. it inof. ttftam. Igitur fi qui? hero intiturus fit fub- 
conditione , fi filium teftavorts fe elfe judici probaverir , teftamentum non va- 
let, quia inftirutut ett fub conditione , que notr fit in eiu* pote'tatr, ex hat 
/. tn potettate heredts inlliiuti non eit probare fe efie filium defuncli' , quia* 
copia probationum pendet ex variis argumenris^ Cum quanritur an- qois filiu* 
ft Loeuiifle: fit » nec ne » prnbatio ducitur ex fide nupriarum , pater eft quern nuprix de- 
ab audio re monilrant ; I. filium , fupr. dt hit qui fui vtl alitni jur. vel ex fcientia , tc 
Jaudatur ex opinione vicinorum ; d. I. filium , l. ji t vHtitnt , C. dt nupt. etiam pfofeffione 
codem dialo- parentum a pud acla ; /. ttiam , fupr- it probat. I. 6. C. it fidt tnfirum. id 
go in com- e't teilimonio patm , matrix , 6t avi r oblletricum , & mufierum , qua* uxo- 
nrentaitpift. ri parturienri adfurrunt t Augurtin. de altercat. ecdeC 8c fynagoga> ft : Qus- 
ieeretat.laa. n tnim fi quod neftitur crtdenium non «//, quomtJo ftrviaut parettib'u* libtri r 
\\\.fup*op. tosqut mm aa pittatt diliqan: , avot partmtt fuot tffe nm crtiint ,. non tnim 
lo-it probat. ra:iont ullo patio fciri potefl , fed inttrpefita matrts auOorhatt dt pat>t crtdi- 
Attamen in tur : dc ipfa vero matre pltrumqoe nec matri y fed obrterricibm , nutricibu? , 
citata */rer- famuli? , an filiu? fit probatur tk alii? coniecrori? , ut inTnlitu-'tne ori? ; Ca- 
tatione , qox fufi. Sit fuo Jimilis patri Man! it & facile infe'iir . Nu/citrtur ab omvibut , ut 
in lib. meo pudicitiam fu* matrix jud'ctt ore. Symmach. libr. 1. epi ». 15. Nvn folut vuf- 
• PP.S.Mau- tut tut color tfferit pcflertt tn bonvrtm parevtum , cert 'ortx ht r <rt nttura vindr- 
ri in append, c'tat bent ftntiendi , tr bene l^jntudi . Si f!iu» itriitutu? fit fuf> conditione , fi 
torn. 8. fuit filium teftatori? (e effe prohaverir, teihmentum nullum ell, quia quod in no* 
rcie^ta , lau- lira poteflate efi, fro'tra confertur in cifum conditions ; /. 7. l'arr, c>e cmtt'jh. 
data verba empt. In poteirate telTarori? fmt aj?nofccre fi\ xtm ; cor ergo cum inllituit fob 
non invcoj. conditione , fi probavcrit fe eue filiuin , quod et probare ioapoflibile fit aliter, 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 159 

coam arcurnenris fir, conjefturis ? conditio , qux non eft in poteftate noftra , 
eft in difncili ; /. 4- puto, it htrtd. inftn. id eft pro impoflibili habetur . 

L. 84. 

SI liberris legata fmt atimenra 8c veftiaria Tub conditione , fi cum fitio m»- 
rtrtntur : morte filii , fi libertomm contemplatione , conditionem quidem 
in perfonam libertorum non defecifle , fi com filio morati funt , aut per eol 
non ftetir , quomimn morareutur. Sed li propter filii utilitatem , ut ei in ob- 
fequto eflent , alimenta legata fuere , legatuin extinguitur , ex h. I. /. annua 
ao. fupr. dt arm. Itgat. I. Gate , $. Imptrator , /. Stichut , utt. dt alim. 
Ugat. I. 1. C. dt Ugat. In legato alimentorum , licet conditio fucceffiva , puta 
fi mnretur cum filio, impleri non pofltr ob cafum , cinra culpam implere de- 
bentis , non deficit conditio favore alimentorum ; alimenta enim perpetuo re- 
lief intelliguntur , hoc eft quamdiu vixerit legatarius ,• d. J. Gaio , $. Imp. 
rator. 

L. 85. 

TItia Seium filium heredem inftituit , & com rogavit , ut rem univerfam 
id eft hereditatem reftitoeret ltberis fuis cum ipii petiifTent , fine ulla ju- 
ris cavillatione : quxritur , an tiujucmodi verbis , cnm pet i trim , conditio fidei- 
<ommi(To adfcripta videatur? Scarvola refpondit , non videri • Ratio eft , quia 
huiwmodi verba , cum petierint , magis admonitionem continent , quo ftatim 
fideicommilTuiri pctenti prarftcrur fine mora , fine lite 8r controverfia , quam 
•conditionem : tedator masis videtur deftderaiTc , ut fideicommiflum prarfretar 
pctenti fine ulla juris cavillatione, id eft excepttone moratoria or fruftratoria, 
quam injectfte conditionem : at fi ftipuler decern dari , cum pt itro , hujusmodi 
itipulario magis quandam admonitionem, quo cclerru* & fine mora ilia decern 
preftentur , quam conditionem connect ; /. fi decern , rnfr. dt V. O. Et fi tu- 
tor darus a prxtore in urbe vel a prarfide in provincia , fi fatisdederit , hxc 
non conditionem in fe ha beret , fed admonitionem dc non aliter admirtendo 
rutorc , nifi onus caverit rem pupilli falvam fore j L mutt , $. fub tmd'ttionty 
fupr. de tuttl. 

L. U. 

SI Stichus liber eflfe juflus fit Tub conditione , fi item htreJi <&</er/r,eidem- 
que fundus legatus fit , fi a teftarore vivente raanumiflus fit , non aliter 
confequitur legatuu , quam fi conditioni libertatis pareret , id e!t decern det 
heredi , quia conditio dandi adje&a libertati , tacite videtur repetita in legato . 
Idem dicendum e.t, fi Srichus a vivo teftatore alienatus fit , legatum emptor! 
non adquihtur , nifi pareat conditioni libertatis : or hoc locum habet , cum 
omnimodo fimul cum libertate lesatum adquiri potuit Sticho , licet legato ex- 
preiTim impofita non (it conditio dandi decern , veluti cum in tempu? liberta- 



tis collatum eft legatum , quia fervo proprio non poteft legari fine libertate ; 
/. fttvit , C. At Ugat. Cum vero libertas fub conditione , leearum autem pu- 
re feu prxfenti die datum eft , quxritur an valeat legarom i Marcianus refpon- 
dit , valere , nihil obftante regufa Catoniana , qnar -vult id legatum non vale- 
re , quod elfet inutile , fi ftatim a teftamerrro teftator deceiTiner ; /. t. fupr. dt 
rt^ul. Caton. qu?d etfi ftatim port teftameotum teftator deceftlfTet , leearum 
non eiTet inutile, cum podct conditio libertatis, qux fc. confifterer in dando, 
ante aditam hereditttem imoleri f & Jeaatum manumiftb debtri . Conditiones 
enim quar veeiantur in dando vel facienco , ftatim poft mortem teitatoris im- 
pleri poftunt , etiam ante adkam hereditttem ; /. z. /. multum , fupr. b. /«. 

K k i # 



a6o AD TITULUM 

/. quafitum , §. i. de legat. i. Excipitur nifi rieeeflarius heres inflitutus fie , 
puta coofervus Stichi , hoc cafu fi libera* Scicho reufta fit fab conditione , 
fx dcctm dartt heredi , legatum autem ei fait datum pure t tunc omnino 110a 
vaict legatum , quia eo tempore , quo explet conditionem dindo decern , in- 
vcnitur in dominio heredts neceflarii , quia fervus eft neceflarius heres , etiam 
invitus, fit rtatim hexes mortuo telUtore ; ergo fervo non adquintur legatum,- 
d. L/ervir. 

8t« 88. 89* eo» 

IN Ifgaris noviflima , in- libertatibus leviflima conditio fpe£tanda eft ,■ I. fub 
f diver jit , fapr. h. tit. & duabus hit priarib. Itgib. In legatis noviflima 
fcriptura fpec'tanda eft //._/• f ^ tibi ? i» legatis , <A» /e^«r. r. /. i 
in prtncipio r d* * f • 5- Idem in tutoris darione y /. rirfor <Ah*j , h*. 
/. fi Ijtrtditas , §r. t. ft. dt teftam. tnttl. Quod di&um eft r in legatis noviffi- 
iuam,ia libertatibus leviffirnam conditionem fpe&andam cfte,Boa ad ea dum- 
taxat pertinet , quz farpius fub diverfis conditionibus , fed etiam oust primum 
pure , deinde fub conditioite dantur . Finge , fi cui pure fundus legal us fit t 
turn ex intervallo , id eft eodem quidem teftamento , fed feparatim non eo- 
•lem teuore y pofterius valet , id eft legatum erit cundrtionale , sec debetur ut. 
(I exiftente condition?: non abs re dictum eft ex intervallo ; nam fi pore fun. 
dus legatus fit v & ex continent i idem pure, vel fub conditione leeatus fit , per. 
inde eft ac fi conjun&a fcriptura idem legatum cffet pure, vel fab condition*, 
prout legatarius maluerit , quia ex con t incut i teftator rob prarfumitur reccf- 
fifle a priori voluntate , ut reQe advertit ^lo(f. bie. ex continenti non prarfu- 
mirur mutatio voluntatis , nifi proberur ; t. turn qui , fapr. dt probat. I. Ltt- 
aius 22. , dt legat. 2. voluntas perdurare pryfumitur , nifi mutata probetur ; 
tap. ma/orts , §. t dbrmientts , vtrf. perdurare , dt baptism. Et hoc locum 
habet , niit cum commemorarione prioris legati pofterras faiptum fit v velutt 
fi teftator ita dixit , Sticham , quern iiH legavi pure , betes mens ei fi Mud 
fadum erit dato , tunc enim teftator videtur itar fcripfifle animo revocandi pre. 
lens legatum, & fub conditione dandi , & fi legatarius pent legatum ante 
conditionis eventum , doli exceptione repelfirur ; L 8ov Qjjod dixi , in liberta- 
tibus reliftis fub duabus vel pluribus conditionibus , leviflimam conditionem 
fpeelandam efle, locum habet in libertatibus direflis : in libertatibus veto va- 
ne , id eft fub variis conditionibus datis per fidetcommilfam , non leviflima fed 
noviflima conditio fpeclanda eft , ficut in legatis , ex refcripto O. Antonini ,-. 
I. 90. /. in libertatibus , infr. dt manumiff. ttfltm. quia fideicommifla compa- 
rantur legatis /. r. & 1. C. eammun. Je legat. O* fidtimmmiff. $. fed not 
usque p infl. Je legat. Aiiud eft in inftitutionibus , fi idem pure fit inftitutus , 
& deinde fub conditione , non valet fequens inftitutio , quia fata plena prior 
fait ; /. Ji te fdum , ^. 1. fapr. de hand, inftitttand. 

t I. Ot- 
Diclum eft fap. /. 2. <Jr 19. b. tit. 

L. 92. 

QI cui legatum reltclum fit , isque rogaruj fit liberfe ematttipare jure onfi- 
O nario , non cogttur eos emancipate ex caufa fideicommiffi , ex hot I. & 
I. filiusf. $. fed fi libtros , fapr. de legat. \. Ratio ibi addtrur , quia patria 
poteilas inxftimabilis eft . Sed fi agnoverit legatum , extra ordinem , id eii im- 
plorara aufloritate Princtpis, compellitur cm an ci rare fiberos , ntc enim circum- 
venienda eft voluntas teilantiam , ut ait Ulpianus in hat I. Qui lemc-l at^no- 
vit judicium defaoffc , debet obfequi volunuti defuufli i I. Caii Cajpii , de ji- 

deie. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. %6t 

Jt'tc libert. Idem dicwvJum eft t fi cui lcgarurrr fit Tub conditions , fi emancipet 
liberos , vel fub modo , it* ut emancipet libcros ; & fi mater nepotes ex fi- 
lio , & ipfum filium herede» iaftituerit , or invicem fubftituerit , & filium ro- 
gaverit, ut emanciparet liberos fimpliciter, nec filium rogavit, ut hereditatem 
reftitueret liberis , cogitur cos eraancipare , eisque leftituere hereditatem , ex 
refcripto Divi Seven, quia tacite videtur rogatus eis reltiruere hereditatem cum 
fui juris effecli fuerint / /. fro*, infr. h. tit. I. ubi pure , infr. ad Trtbtll. Et 
fi pater rogatus moram fecerit in emanci pandts liberis , ufuras prarftat quad ex 
mora , fideicommiifi cnim univerfahs vel fingularis trains vel ufurar dcben- 
tut ex mora ; /. in fidticommiffaria , infr. ad Trtbtll. moram enim faciens 
emancipationi , videtur etiam moram facere reftirutioni fideicommifli . Eadifn 
interpretatione , fi quis rogatus fit quendam adopt are , non cogituf aJoptare , 
fed fi non adoptaverir cogitur reftituere hereditatem; /. wwrn , %. ejus hertr, 
dt It gat. j. Sunt & alii cafus , in quibu* pater cogitur filium emancipare, ut 
in /. nonnumquam y dt adopt, fi impubes fit adoptatus , & pubes faftus emao- 
cipari defideret , caul a cognira pater cogirur eum emancipare : & in /. tdt.fi at 
farm, qmis manumijf. pater fi fxviat in filium cogitur eum emancipare. 

L 9i. 

MAter filium , & neptes ex filio hercdes inftituir pure fine conditione, 8c 
filium rogavit , ut Alias emanci oarer , ita ut curatorem • prxtorc acci- 
nerent , & eos invicem fublhtuit vulgarirer ; Alius tacite rogatus videtur fi- 
liabus emancipatis reftituere portiones hereditaria 1 ; eis teftamento adfcriptas , fi» 
ve cas jure patriae poteftatis , live jure fubm'tutionis qurfiiifet , ex hac /. & I. 
proa, fupr. h. tit. qutbus conjungenda eft /. quamvis , C. dt fxdticomm. Pater 
filisr fubftitutus tenetur ei refrituere portiones ejus etiam ex fubiHtutione quar- 
fitas , quia non alio animo pater filiat fubftiturus videtur , quam ut ei reftitue- 
ret port ion em ejus ex fub titutione quxfitam : nemo intelliqitur fiiiz partem 
contra votura parentum fuhttituerc , fed ut arbitrium eligendi ei relinquat ,• /. 
Jaliamts , $. I. fupr. fi quis omiff. cauf. ttflam. Pater rogatus liberos emanci. 
pare , tacite rogatus videtur matemam hereditatem eis reftituere , quia plerum- 
que mater liberos inflituebat fub conditione emaiKipationis , ne hereditas per 
filium patri adguireretur , fed ut po.t emanci pationem hereditas ad filium per- 



veniret y /. prtjt. fupr. h. tit. I. avia , infr. b. tit. 1. ?. §. ttfi htrts , fupr. de 
minor. I. qui dam , dt bttd. in/lit. I. ult. de petit, heredit. I. eum Jfil'of dt 
It gat. 3. /. filiam , de aur. & arg. leaat. 1. mutter jj. infr. ad Trebell. I. 



utrum , de V. O. 1. filiit matrtm , C. dt inoff. ttflam. I. 3. C. dt infiitut.tT 
fubflitut. Plin. libr. 4. epirt. 2. Hunt Regulus emaneipavit , ut bent maris 
exifitret. Et idem libr. 8. tpifl. t 18. Curtius Mantia ptmfus generum fuum 
Domitium Luranum fub ea conditione , filiam ejus , neptem fuam , itjiituerat 
btredem , fi tffet man a patri s tmiffa . Et Tranquill. in Vitcll. cap. 6. Hunt 
heredem a matrt fub cmdit 'tont injiitutum , fi dt poteflate fatris extffet , mana 
emifit . 

L 94. 

^1 libertas Sticho fen'o relifla fit fub conditione , fi decern daret Titio , f 
^ qui heres non eft , quia ccrta perfona demonftratur , in ejus perfona tantum 
conditio impleri poteft : conditio , qua- coharret perfonar t non poteft implerf in 
perfona heredis, vel alterius;/. prut. infr. h. tit. I. It fat urn fub conditione , t 
fupr. de adimend. legal . I. 4. i. fi fub conditioner de fidetc. libertatib. I. unic. 
%. ne auttm , C. de caduc. toilend. Et fi Stichus , cui libertas data eft fub 
, fi decern dedtrit Titio in temm diem , cedente die decern paiata 



a«> AD TITULUM 

ha beat , nulli dando perveniet ad libertatem jure conftiruto , id eft ex con/H- 
tutionibus Principum favore libertatis , ut ait Hermogenianus in hac I. id eft 
fi non fit, cui pararam pecuniam offem , forte mortuo Titio, coofequitur li. 
bertatem , quia conditio pro impleta babetur favore libertatis , fi cafu deficiar, 
putt morte Titii , in cuius perion* conditio implenda erat , quia per eum noa 
flat quomtnus decern det Titio ,• /. ft pecul'tum , $ it , cui , infr. de ftatutib. 
Conditio etiatn adjecla libertati pro impleta babetur , fi alio cafu fomiito defi- 
ciat : puta fi Stichus libertatis afleqtieudx caula juffus dare decern heredi, d urn 
properat ad heredem pecuniam perdiderit incurfu latronum vel hoftium , vel 
alto cafu ; /. *h. C de condtt. inftrt. conditio pro impleta habetur favore li. 
bertatis , qua? cafu deficit y /• mlt. C. de ntctfjor. faro, hertd. inflituend. ut & 
fi Stichus manumiflus fit fub conditioue , fi decern dartt heredi , fi heres ob- 
lata decern idoneo loco & tempore non acceperit , conditio pro impleta habe- 
tur, nec pomitentiz locus eft heredi , id eft etiam fi poltea heres murata vo- 
Imitate pararus fit decern accipere , non tenetur decern dare , quod enim feme I 
repudiatum eft , redintegrari non poteft d. I. mlt. C. de condtt. inftrt. id eft 
conditio, quse femel impleta eft, vel pro impleta habetur , non refumitury /. 
pater Severianam , %.ult. infr. h. tit. 1. 3. §. Sticbut . infr. de fiatuliber. Aliud 
eft in legatis 9 ut fubditur in hac I. fi cui legatum fit fub conditioue , fi de. 
tern dtrtt Titio , conditio legati deficit , fi Titius moriatur antequam legata. 
rius det ei decern, quia cooditio, qua: coharrct perfonar, oon poteft impleri in 
perfona heredis. 

§. I. e'jutd. I. 

SI vero Stichus liber effc jufius fir fub conditione , fi decern dederit heredi , 
vel heredi Th'n , non taatum heredi , fed etiam heredi heredis dando per- 
veniet ad libertatem , ex hoc %. & I. fub diverjis , i. f U pr. k. tit. I. fi 
pecultum, heredi ., infr, de ftatulib. Conditio dandi heredi purificarur, id eft 
jmpletur , dando heredi heredis , quia heres heredis eft heres teftatoris ; /. qui 
per futcejfienem , de R. J. I. $. fupr. de petit, herei. I. nit. C. de hertd. in- 
flit, heres heredis eft eadem perfona cum defun&o. Quod fi heres deceflerit 
fine herede , jure conftituto , id eft conitirutionum , nulli dando perveniet ad 
libertatem , conditio dandi pro impleta habetur , quia par heredem , vel here- 
dem heredis ftat quominus conditio impleatur , quae in ejus perfona implen- 
da eft. 

I I~ 95* 

SI cui legatum fub conditione reliaum fit, 6V poftea e*dem teftamento , vel 
codicillts ad teflamentum faftis , tramlatum ad alium (imr>liciter non repe- 
tita conditione , translatum videtur fub eadem conditione , nifi conditio perfo- 
nar cohsreat, ex hat I, /. tectum fub conditione , fupr. de adimend. /teat. I. 
Gaie, de aliment, legat. Conditio adje&a legato cenfetur repeiita ex voiumate 
teftatoris , fi traosfcratur ad alium . Secus conditio adiefbt heredi inftiruto , non 
cenfetur repetira in lubftituto ; /. fub conditione , fupr. de hered. inftiu Con- 
ditio , qua: coharrct perfonar , non intelligitur rcpetita , ex hoc I. & I. pre*. 
fupr. h. tit. d. I. legatum fub conditione , /. unic. §. ne autem , C. de caduc. 
tollend. veluti, fi quis uxori legaverit fusceptis liberis. 

X. otf. 

SI Titio ufusfruau* Stichi fervi legarus fit ,£V fi ad ewn pertinere defiiflet, 
puta finito ufufruftu morte vel capitis diminution Tkii , libertas Sticho 
data lit , Stichus liber non erit , t « vivo teftatore deceflerit , quia cooditio 

nec 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. %6 } 

arc iniriuat acccpit: conditio ooo poteft definere, qoar eon coepit: ulWrufim 
Don videtur dcfnlfe , qui son incepit , ptarmortuo Titio vivo teftatore : idem 
dicendum e.t fi Titius viverer , 6c ulutntruilum cape re noo potfet v veluti fi 
ulustructus legarus lit orbo vel coelibi , qui lege J*lt* & Papia ex teltamento 
capere non potett , defiifle nan vi«i?rur , quod nec incepit , ex init. h. leg. noa 
poceit videri defiiffe habere , qui numquam habuit / /. non potejl , infr. de R.J. 
qjim pertinere ad legem Jutiem CT Papiam , id e.t ad eos , qui capere noa 
poflunt propter iocapacitjtem , qu* provenit ex lege Jmlia & Papia f iudicat 
ioicriptio legis , qux ex Pauli ad legem Jtdiam C Pafism . 

t l~ 97. 

Dud fupr. in I. to. 

L. 98. 

OUamvis res mea mihi pure legari non poffit / /. et'era , 1. fupr. it 
legat. 1. fed fi rem , infftt. it /*•*-. quia quod fem;l m?am et , am- 
plius meum fieri non poteft ,* d. §. fed ft rem : ret mea Tub condition* legari 
mihi poteft , quia fieri pote t , at tempore exiitentit condittonis non fit mea , 
quo catu valet l.*gatJm, qjia in conditi^nib is , no.i teftamenti (aHi , fed eve- 
nientts conditions tempus fpectanlum eft , ex A« I. In condition! bus fern per 
fpe&tur tempus exiltentis conditiomi ,• /. ixttnidit 1. fuar. /. earn qui paft t 
infr. h. tit. I. rim pater , $. hertd'tatem , dt leaau ». Ead;n rafoi; quod! 
meum ett fub condirooe emere poftum , quia evenire poteft , ut meum effe de- 
fjnat ; I. exijfimo t fuor. de eontrab. empt. Idem muiro magis dicendum eft , 
ii res mea mihi legctur fub conditioue T fi tern sore minis te atoris mea non 
erat ,• /. heredem , de legat. a. Neque obrat regula Ctronia.ia , per quam le- 
gata , qua? ab initio non valent , ex poll fa^o noji convalefcunt ; quia hujus- 
modi reguU non habet bcum in legatis conditinaalibus ,• /. 1. de re*. Caton. 
In legatis cooditioiulibus , noo tcmpus tetamcuti , fed exi.tentis condition]* 
fpeciatur . 

I~ 99. 

Conditioner exrrinfecus , non ex tertamento venientes r id eft qux tacite 
ineffe videntur, non faciunt legata conditionalia , ex h. /. Inde vulgaris 
regula t exprefta nocent , noo exprefla id ett tacita non nocent ; /. rKnivm. 
quam , fupr. n. tit. I. ft «i< Semprmium , de here J. in/lit. Puta . fi legatum 
pure & Gmpliciter cui reli&um fit » legato inert tacita conditio T fi volet lega. 
tariut , fi neres ftripttu adietit bered'ttatem ; nihil enim debet ur ex teiiamj.in, 
ex quo non at adita hereditu : heredis aditio moram quidem petitioni legati 
facit , ceffioni diei noa facit / /. 7. infr. aue>H. diet leg. tam?a ft tegatum re. 
lictum fit non adje£ra condition? , fi volet It gat art us , vet yi adit'it y- 
ted'tatem , legatum eft purum, non con litionale, fit fi lecatariuK d?c;(T:rit pas 
mortem teltatori* ante agnitum legatum , trammittiiur ad h?redem ; /. ft it* 
teeetHM, 1. de legat. t. I. cum illud y ^. 1. infr. quand. d>rs treat, ced. m- 
de 000 eft Wgaium conditionale , quod nrli&um eif tub expreifj ilia condirio* 
ne , fi barer firiptut adietit haredhattm ; I. al man io , infr. h. tit. I. j. da 
le at. 1. quia conditio , qux tacite inert, interdim expr.'fta nin magis op.-ra- 
tur , quam tacita id c\\ non exoretTa ; /■ Contilimf , de htrrd. inflit. Hioc fi 
tutor dctur tub conditione , ft fatitdederit , hare aljeclio , ft fatirdederir , noa 
conditioncm in fe habet , fed admonitionem non al:tcr committi turelam 9 
quam fi fatitdederit ; /. muto, 1. de rue!. Con^tiones, quar tacite infunt, 
non faciunt U-pata ennditionalia quoad trammiffionem , quia legatum relierum 
fub ucaa conditione , interim uauunittitur ad hexedeoi , Lcct'aliud fit in k- 



>«4 ADTITULUM. 
eato reliSo fab exprefla conditione ; I. unic. J. fin autem , C. de caduc. tol- 
lend. Sed dies obligations , oust habet tacitam conditionem , Don cedit ante 
evenrum conditionis ; I. I. $. ult. fupr. b. tit. L tnttr t R'tpultmrm t f. 
cram , de P. 0. g loJf. in I. 4. §• »//. fupr. «/r ^S. ' » * 



ICO. 



r T" , EAator ducenta Iegavit Titiac fi boo nubem , 1 centum fi noberet • nupfit 

X mulier , ducenta quae erant relifta fub conditione fi non nuberet octet 
fejeela conditione fi non nupferit , quae pro non fcripra habetur lege Julia & 
Papia y /. quotient , /. fid fi \ hoc , %. ult. I. cum it* legatum , fupr. h. tit. I. 
1. & a. C. de indiB. viditit. toll, non etiam centum refidua petet , qua: eranr 
relicta Tub contraria conditione fi nuberet , quia cadem non poreft admitti ad 
legatum ut nupta & ut vidua, ex hac I. Non eft audiendus qui contraria po- 
ftulat ,• /. x. §. fed fi aTmt , iah. quend. appetland. fit , vel qui profen in- 
ftrumenta inviccm pugnantia ,• /. fceiptur* , C. dt fid. iufirumtnt. cap, impu- 
tari , tod. tit. non audiunrur teftes fibi ipfis contrarii , vel qui invicem contra- 
rii funt ; nov. Jufiin. 90. cap. p non auditor qui conrrariaa adioBcs cumu- 
lat; /. I. C- de fart. 

3L tot. 

PAter filiam impoberem teftamento nuptiis deflinavit Pbilippo . ( Plerum. 
que pater , ut filiar impuberi confuleret , teftamento earn deftinabat ctri 
"t In termi- nubcrct »*. ,utor » fop** de tit. »upt. I. \ ult. $. ult. de divert. ) Eidem fi- 
nis add. 1.66. U * Podium ab heredc Iegavit per fidcicornmiflum , fub conditione, fi Philip- 
dt rit. nupt. P° mib 5 ret » & fi » on '""beret prardium Philippo Iegavit: puella noudum viri- 
1. 7 . ad I.Jul. P° teiI$ feu P ubes d,em fuum ^ ut : quiffi'um eft , an legatum debeatur Phi- 
de adult. 1.6. J.'PP° ? P»PH"«nus refpondit , cum in conditionibus voluntas potius , quam veriu, 
Cde interd. fp 6 "* 0 " "* » ( In conditionibus fcilicet voluntas defuncli primum locum ob- 
matrim I 1. ,met ^ re S' t conditiones ; /. in conditionibus , fupr. h. tit. & voluntas defun- 
C.finuptex £j,, totum J facit \ ** f'£*; t §• to*, de hertd. infiituend. ) ira d;mum 
rtfeript. pe- Phlll PP° datum legatum viden , fi ei filia nubere noluilfet : cum autem nou- 
— . n dum viripotens vita decefferk, conditionem fideicommifTi ex'lkiife non videri 
confequenter legatum Philippo noa deberi : nec enim creditur noluiflc nufcere 
puella, qux per xratem non potuic nubere: non creditur noib, qui non po- 
teft velle ; /. 3. & 4. infr. de R. J. non videtur elfe in mora , qui eta vel- 
let folvere non potuit; /. cum quidam , §, fi pupillo, de ufur. 

5. 1. t'ptsd. I. 

C*I fidcicornmiflum ab hered? reliclum fit fub conditione , fi fine libcris it- 
Cj cenerit, conditio fiddcommiin deficit ex voluntatc defunfti , vel uno fitio 
fuperftite relirto, ex hoc £ vel unico nepote ex filio , vel filia / /. 1. C. dt 
cnnJit. inftrt. I. jubemus , $. fin autem , C. ad Trrbell. ut & (3 w.rm ufas- 
fruclus fundi pure legatus fuerit , & proprietas ejusdem fundi cum liberos ba- 
buerit , nato filio ftatim cedit dies legati /. cum uxori , C. quand. diet leeat. 
red. Si verba conditionis fpe£tes, conditio fideicommiffi exiflit naro unico filio, 
vel fupcrflits uno filio , quia non reliquit liboros , fed unum tantum : at fi 
fpeeles voluntatem , qu« in conditionibus maxime fpeclanda elc /. in condi- 
tionibus , fupr. h. tit. conditio deficit , quia non videtur decefTiffe fine liberie , 
vel non videtur efle fine liberis , qui vet unum filium reliquit : non eft fine 
libens cui vel nnus fHius eft , ex vulgari ufu loquendi ; /. mm eft fine like- 
ru, de V. S. gleff. in I. ex fail* , $. fi suit rogatut , infr. ad Trcbelt. Au- 

guton. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. jrfj 

guft'm. de civit Dei lib. 16. cap. 40. Sicut in Latins lingus emfuatudimt H. 
bcri dituntur piuraliter t filii , tttam fi mm fint urn ampliut . Et ante eum 
Cell- lib- »• cap. IJ. Amiqui erateres , biftariaque aut csrm'mum fcriptans » 
euam unum fitium filismve iibms mtJtauJinis nimero apptitarumt . 

■ 

$. *//. e/usd. I. 

PAfroms teftamento liberto reliquit fideicommuTa antraa & menfrrua, id eft 
per fkleicommiflum liberto rehquit . alimenta annua & menftrua , quam- 
dim filis pa: rent ret gtreret : filia prohibente res fuas adminiftrari , id eft ve- 
tante , nc libertus fc immifceat rebus filix pairoui , hoc cafu menftrua annua 
debentur liberto , quia per eum non ftat quominus rem gerat ; I. Mevia , 
fupr. dt ana. legat. Quid fi poftca filia tnutata voluiitate , velit libertum at. 
cedere ad fua negotia & is rexufet , an ei annua & menftrua debeantur? Et 
refpondit Pa pin i anus Air, non deberi, quafi conditione defeda . Hoc enim tafu 
conditio fetnel defe&a refumitur , quoniam plura funt legata , ubi annua vel 
menftrua leganrur, non unum eft legatum, ted plura funt legata, tot legata, 
quot anni ; /. 4. /. cum in annas , fupr. de annuls legat. I. cum in annus 10. 
O" duab. feqq. infr. quand. dies legat. red. Ubi vera unum eft legatum , con' 
ditio (emel detefla, vel impleta, non refumitur, non repetitur , ut impleatur,* 
i. quidam , /. rogo , infr. de fideic. libertat. I. 3. §. Stichut , dt fiatulio. I. he- 
tedibus , n» pr. infr. ad Trebell. I. ft quit heredem , C. de tnflitut. & fubfiit, 
& hoc eft quod dicitur in /. ult. C. de condit.' in/ert. quod femel repudiatum 
eft ab eo, in cujus perfona conditio implenda rait , minime redintcgrari . 

X. 101. 

HUjus legis fpeciet elegans eft. Avus filium & nepotem ex altera filio 
heredes inftituit , & nepotem rogavit , ut fi intra annum trigefimum 
xtatis vita decederet , hereditatem id eft portionem fuarn patruo reftitueret : 
nepos intra earn ctatem vita decefltt reliftis liberis, & patruo fuperftite: qux- 
ritur , an debeatur fideicommifhrm? Refpondet Papinianus, conditionem ndei- 
commilli defecrfle conjeftura pietatis patemx , quafi plus diflum , minus fcri. 

rim fit : quod Papiniani relponfum cum laude repetitum eft a Juftiniano in 
turn acuttffimi , C. de fidetcernmiff. & in I. generaliter , verf. cum autem , 
C. de inflitut. Cr fubfiitut. qui bus locis ex refponfo Papiniani filius vel nepos 
heres inftirutus , & rogatus port mortem reftituere hereditatem , tacire videtut 
rogatus fub ea conditione , fi fine liberis , ne videatur teftator fuis heredibus 
exrraneos anrepontr? , fi defcendentes , pma fihi,nepotes , vel prone potes here- 
des inftituti fint, 6c rogati hereditatem reftituere, conditio fideicommifti deficit 
reliclis liberis, quia fideicommiffo ineft ucita conditio fi fine liberis , conje&ura 
pieutis , id eft conjeclura dufta ex pietate & affeclione avi in libcros , quem 
verifimiie non eft fuis filiis & eorum liberis extraneos prscferri voluifie: volun- 
tas teftarorts fupplerur interpretatione prudentum , quafi plus diftum , minus 
fcriptum fuerit, ut in /. 1. & f*qq. «• quotient , $. if. fupr. da hered. inftit. 
t. unum ex familia , §. pen. de legat. 2. Conieflura pietatis valet in patre er- 
ca libcros, quia pietas paterni nominis conlilium capit pro liberis ; l.nec met 
lege , $. ult. infr. ad I. Jut. de adulter, habetur ratio pateraa? pietatis St pa- 
trrnsr affcclioois ,• I. pater in fin. fuw. de evict. I. muiier. 22. $. pen. infr. 
ad Trebell. %■ ult. infi. de nosalib. ail. Quod fi heredes inftituti & rogati fint 
extranei , puta transverfales , vel etiam ateendentes , id eft pa rentes , fratres , 
vel cognati teftatoris , vel quilihet extranei , non intelligitur fideicommifib inef- 
ft conditio , fi fine liberis , quia con}eclura pietatis ceflat in extraneis : U- 
Tem.VlU.Vet.lL LI 



t6t ADTITULUM 

lad queque obfervandum eft in defcendeotibus , fidcicommiiTo melTe taciram 

condtttonem , fi fine liberit t ft fideicommilTum prxiUndum fit poll mortem he* 
redis intlituti: fecus ft hern rogatus lit in vita, puta pure , vel in diem ccr- 
tum rediiuere herediratem ; glojf. in I. ex fade , fi quit ngatut , infr. ad 
Trtbell. <y in d. I. generaliter , §. cum tut em . Et iia lentit Joannes vetui 
gloflator in d. I. atutiffmi • Optima ratione , quia fi teltator fideicommifla- 
riom prortulit ipfis filiis , multo magis liberorum liberis , quia liberi non de- 
bent etTe derenoris conditions , quatr liberi iiberorum ,* /. pen. vtrf. nam licet, 
C. de b*n. mat emit . Conditio fidetcommilfi tacita vel exprefla , fi fine liberit, 
non deficit rcli&is naturalibus liberie, led relidis leeitimts 6c naturalibus libe- 
fis tanrum ; /. generaliter in fin. illo loco fine jujta fabole , exphlo jure vtr 
teri , quo liberi narurales faciunt d;ficcre conditionem fideicommiffi , ji fine li- 
beris , & excludunt fideicommiflarium ex voluntate teltatoris ; d. I. ex fafta v 
4. fi quit ngatut 4. /. cum pater , %. vola , d' leg at. 2. Multo minus cotu 
ditto non deficit relicts liberis adoptivis / /. fid'icommiffum , fupr. h. tit. vel 
liberis legitimatts refcrioto Principis ,• arg. e/utd. I. glojf. in d. 1. ex /«cro, 
fi omit ngatut . Si fideieommiflum reliftum lit fub conditione , fi fine Merit, 
conditio fideicommiffi deficit reli&is liberis fuperflitibus , etiam li vivo fidei- 
commtflario deceflVrint ; femel enim defelta conditio non refumirur ; I. here- 
dibut , ht pr. infr. ad Trebell. /. filiutf. $. mm exit ngatut , lupr. de legal. 
ft./, quod certatum , C. de pejth. hertd. inflit. FideicommifTo reliclo Tub 
coufirione , fi fine liberie , fideicommiffario incumbit onus probandt ex Htifle 
eonditionem fideicommiffi , fi is , qui de fideicommiflb c mvenitur , objiciat , 
hercdrm pravatum reliquifle liberos fuperftites . Quod ti ii limul cum patra 

Eeriifle dicancur , ita ut non ao^areat quis prior decefferit , in dubio conditio 
detommilfi exllitifle vidrtur ,• /. ex feao , $ fi nuts antem , infr. ad Trebell. 
id ell pater i:itell<£>irur fuoervixifle liberis , ne fideicomrnilfarius exclu 'atur . 
Qt»»d int'lligendum et fi liberi tint impuberet, quod fi Alius fit pubes, intel- 
liRirur fupervixifTe patri ; /. qui duot , %. ult. I. fi m<<U',r , /. a m pubtre , 
fupr. de reb. dub. Tacit. 16. annal. ( cap. ti. ) d; n-ce I.. Vcteris Ac PoU 
latix i|>fius filiar .• Servavitqie or ftnrm fortvna ; ar frtior nriut , turn cvi pri- 
ma artet y exrin^uun'ur . Et fi fideieommiflum ab hjreil? rsl^lum fit tub con- 
ditione , fi fine liberit , & is relit) nerit nepotem ex filia , conditio fideicom- 
miffi deficit, ouia qui reliquit njpotem ex filia non d celfit fine liberis ,• /. i. 
C. de rotd'tt. infert. I. jubemus , T pen. C. ad Trtbet!. Si qu-s utorem he- 
redem inllituert , & rogawerit earn poll mortem r^flitu^re hereditatem Seio , 
fi fine liberit dreefferity conditio fideicomnvlTi intelli^itur , 11 deceffcru i.ne li- 
beris communibus firceptis ex ipfo tcflato^e , quia temblor non vidctur cogi- 
tafte de liberis (u<cepin ex alio matrimonio ; jetof}. in d. I. ex faiie , $. fi 
quit neatut : & fi quis ro^atus fit re titu j re hcrediiatem , fi fine herede decet- 
iVrit, videtur rogatm reflituere, li line liberis decedent d. /. ex ult. 
quia vix eft ut quis fine herede moriatur . 

L. 103. 

SI Titio centum Irgata fint poft decern annos prjrftanda, fub condirione, fi 
fatis ab ler'de mn exeterit , cut conditio hcdie habeas vim remiffionis 
cawiicnis , olim rxn (uit pro rrmifl one caunotiis , led pro crn iti< ne , quar 
enmino implftida luit : tautio enim lerati crrditicralis vel in di m lervandi 
t teftaiore heredi rcn iiti rrn remit ante Confliiut «irm D. Msrci / /. 1. C. 
»i in p<(jr£. terat. & Titiu< deceflerit in'ra det'mum annum , iv>u exacla la- 
tisdat : one , ad hcredem tran<mitttt le^atum , quia morifrte eo « nc'itio ejifli- 
ik , ex baa I. id eft cerium cfie corpit , eum uon exaflurum cauuoncm y con. 

diuo 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 

ditio euim , qua? confiftir in non facien:)o,noo impletur nifi morte legatarH;/. 
T#x» /Ww , fupr- *• 'it. Legati conditionalis propria funt hxc , quod fi le- 
gatum rel&um (it fab cooditione , fit interim pendente conditione legatarius 
decdTcrit , legarum extinguttur, net transmittitur ad heredem legatarii,- /. in- 
tertidit , fupr. h. tit. 1. 4. & 5. infr. quand. dies leg. etdat. Item legatario 
couditionali pendente conditione tavere heres debet ec edi&o pnetoris , St le- 
gatum pratftaturum quum dies vel conditio exftiterit /. 1. & tot. tit. infir. ut 
lex at. *'"/• Et > n lfgwis conditionaJibus fpe&atur tempos eve. 

mentis conditionis ; /. pre*, infr. b. tit. d. /. intercidit , /. «nw pj/tr , §. £«. 
nditatem films , dr 2. Et hoc differt legatum conditionale a ftipulaticw 

ne cooditionali , llipulatio enim conditionalis transmittitur in heredem ltipula- 
toris , mortuo ftipuiatore ante even rum couditionis ; $. fub conditione , infi. da 
V. O. I. is , cut , infr. J* & ad. 1. nnditionalet , dt V. S. quia ftipu- 

latio conditionalis vires accipit ex prarfenti tempore ; /. ufusfrudus , infr. da 
Jiipulat. fen. in ftipulatione coniitianali fpeftarur tempus contractus ; I. fi fi- 
iiusf. infr. dt V. O. Conditionalt creditori ita venim eft nihil debert , ut net 
ei cavendum fit pendente conditione /. Fulcimus , §. fi in diem , quib. am 
ceuf. in pefftff. Unde etiam nata eft ilia differentia , quod legatarius con. 
<btionalis (T « non taveatur,ex ediffo pratoris mittirur in poflcflionem bono- 
ium heredis , creditor autem non mittitur in poiTefljonem bo no rum debiroris ? 
quia pendente conditione debitoris bona venire non poffint , it mittitur , qui 
poteft bona ex ediclo prztoris vendere y I. 1. tod. tit. 

X. 104. 

SI fideicommiiTum ab herede Titto reliftum (it fub conditione , & interim 
pendente conditione , poft mortem teftatoris poft apertas tabulas tettamea- 
ti , legatarius deportatus fit in infulam ob dcli&um , fit beneficio Priucipis re. 
ftiturus fit ante evenrum condirtonis , exiftenre conditione poftea legatum con- 
fequi potest, cum conditio exflitit portquam reftitntus eft; in legam enim 000- 
ditionalibvs capacitas fpefiatur tempore exiftentis conditionis , id eft cum qux- 
ritur , an legatarius capax fit , net ne , fpeclatur tempus evenientis conditio- 
nis, ex hac lege I. intercidit , fupr. h. tit. I. turn pater , §. bertdttatem filiut, 
de legat. z. I. intervenit , infr. de legal. prxflend. tontr. tab. t. fi uxor on , C. 
Ac conJit. infert. In legato pure vel in diem certum relido fpeSrarur tempus 
teitamenri fafti ; /. cum filius , §. fervns y de legat. 2. In inilitutione puna 
vet conditional! fpeclantur tria tempora , tempus teftamenti , tempus mortis t 
& tempus aditionis hereditatis , media tempora non nocent : /. fi alie-tum , §. 
in txtrantis , fupr. de hertd. inflituend. §. in ottraneity infl. de htred. jualit. 
& different. Inde fit , ut fi heres inftituras fub conditione pendente conditione 
deportatus (it , & reftirutus fit tempore exiftemis coaditionis , heres fiat ; I. 
Itbtr homo, §. fi teres , fupr. de hertd. inflituend. 

I. 105. 

QI res legetur fub conditione , interim pendente conditione res manet in do. 
O miuio heredis , ut fi fervus Ieg4tus fit Tub conditione , interim eft heredis , 
nee quod conditio exiftens efficit ut defmat eflc heredis, pendens facit ne inte- 
rim videatur ejus efle/ /. t. $. fervi^ fupr. ad Silan. I. generatiter,^. t. infr. 
fui tSf a quit, manumiff. Et fi heres fundum a teftarore legatum Seio fub 
con iitiooe , pendente conditione alii legaverit , exiftente conditione dominium 
non recedit, id eft receffiffe non videtur a priori legatario , ex hac I. & l.R 
fundum 81. fupr. dt legat. 1. nec locum religiofum potert heres fate re infe. 
. . . L 1 i ; 



i68 AD TfTULUM 

tenia mortuum , nee fervitutem imponere > cum eflefta fc. & tapofitx 

fervitus fiaietur exiftente conditione , ex hat I. G I. it , n» , $. bertt , iupr. 
t qutmadm. knit, umitt. I. fi fub condition* . quit. mod. ufusfruB. amitt. I. 
4. dt rtligiof. Si heres rem a teftarore Seio legaram alii legaverit , exiitcna 
conditio tacit , ne videatur res disceflifle a priori legarario , exiftente condirio- 
ne legatum perinde debetur , ac fi pure ab initio reLaum eflet , nec tarn ejus 
temporis , quo conditio eaftirit , quam quo tefbuor monuas eft rado habetur : 
unde fic,ut fi fundo legato mini fub conditione. pendente Iegati conditione be- 
lts me heredem inftituat , ac jpoftea Iegati conditio eriftat , in falcidix ration* 
fundus non jure hereditario , fed Iegati mens eiTe intelligatur ; I. fundo , inn*. 
mi I. falcid. Hoc intereft inter condmonem cafualem & poteftativam , quod 
conditio cafualis quandocumque exiftem retro trahitur , or recurrit in teftamea- 
tis ad tern pus mortis , ex hat I. f> /. qmd dit'ttur , fupr. dt ttjlam. mith. 
fa conrraftibus ad rem pus contra&us ; /. mxtffario , dt ptricul. & tomnmd. rot 
vtndit. I. potior , $. t. qui potior, in pignor. I. fi filiusf. dt V. O. L donatio, 
net 25. C. it donat. int. vir. (T tutor, (ecus conditio poteftaciva non retro 
trahitur in prsra iicium terrri , cui medio tempore jus qtrrfirum eft , quia le- 
gatum condirionale , vel ftipulario conditionalis pro pura habetur cum in po re- 
flate debitoris fit conditionem implere; /. jure c'roili , fupr. b. tit. I. qui bah. 
ntum, §. 1. fupr. qui potior, in fignor. fi re» fub conditione legata vel per 
fideicommirtum relina at , interim pendente conditione heres non prohibetur earn, 
alienate vel obligare, quia interim res manet in dominio heredity I. fi htrtr, 
§. fi hens , infr. ad Trtbtll. fed exiftente conditione alienatio ab initio in ir. 
ritum deducirur , id ell perinde eft , ac fi ab initio alienatio nulla or irrita 
fuiflet , ita ut interim ufucapio vel prarfcriptio non procedat contra legatarium, 
vel fideicommiffarium „• /. j. fi* **ttm , C. tornmun. dt Ugat. Sic & ft*, 
cutiber, id eft fervus , coi libertas relifh eft fub conditione , pendente condi- 
tione pignori vel hypothec*?, obligari poteft , fed exiftente conditione pignut 
evaneictt /. grtgt > 1. de pignortb. 

L. 107. 

A Liquando (egaram fub condition* reliftum pro puro habetur , pura fi fe- 
j\ gatum Seio reliftum fit fub eadem conditione r fub qua Tittus heres is. 
ftitutus eft , 8c Thius pure inftitutus inveniatur , ut oftenaitur init. b. I. con- 
ditto, qua* pendet ex inftirutione , vel refertur ad iuitrrutionem , fi ea pura in» 
veniatur , nou facit legarum conditional r relativum adjedum verbo futuri ternv 
poris facit quidem conditionem , fed fi jungtrur verbo prarteriti aut prarlentis 
tempoTis facit demonftratiooem , non conditionem j /. Stittum, qui mtus trit. 
Jit Ugat. 1. /. nuftr , dt Ugat. J. /. fcribit , ). ult. dt aur. & argent. Itear. 
Item legatum reli&um fob conditione, quar tacite inert, legato, veuiti fubhu> 
jusmodi conditione , fi harts feriptut aditrit htrtdhattm , non fack legarum 
coitditiouale , ex h. I. conditiones , qux tacite infunt , eiiam fi cxpreflir non 
fint, non faciunt legatum condirionale; /. tondittomt . fupr. h. tit. Ex diver- 
lb interdum legarum pure relictum videtur condirionale, veluti fi legatum pu- 
re reiidom adimatur fub conditione , fnb conditione datum intelhgitor , ex 
hat I. in fin. I. ft Ugat um , /. Ugat a inuiilittr t \ Inpr. dt adttrtnd. Itgat.l.quod 
putty quand. dies Ugat. red. 1. fi quis t ita . ). ult. infr. dt fiatulib. Unde 
fit , ut quod fnb una conditione datum eft , fnb conrraru conditione ademntum 
intell^itury arg. b. I. & I. fi ttgatum ) dt adimtud. Itgat. tap, olim caufam, 
dt refiit. ffcliat. 

X.108. 



Digitized by Google 



t>E CONDIT. ET DEMONSTRAT. t6 9 
L 108. 

^T^Eftatot omnibus libertis legavit domum , Tub conditione , aut porius Tub 
J. oiodo , ut liberti in ea habitent , nec de nomine exeat : nimtrum inter- 
chim modus conditionis appellatione conriiietur , ut in hac I. & I. Titio cen- 
tum , §. i. fupr. h. tit. « pro conditione obfervatur / /. i. C. de his , qu* 
fub mod. & eo amplius eisdem libertis fundum legavit : quafitum eft , an con- 
ditio appofita priori legato , ne de nomine exiret , cenfeatur repetita in po te- 
non I Sccvola rcfpoudit , condirionem tacite intelligi repetitam ; conditio enim 
appofita priori legato , per verba, & hoc amplius, cenfetur reperira in fecunJo.- 
/. Ji pure , /. m repetundis , de legat. j. Idemque juris eft in in titutione ; /. 
turn frrvHty $. i. fupr. dt cmdit. mftitut. Si fideicommifium familiar rclichim 
/it , vel ne de nomine exeat , fideicommiflum graduate inducitur , ira ut fucr 
ceflive & gradatim de uno ad novi/Timum u<que perveniat , ex bac I. & I, 
amm it a , al. /. omnia ji. §. in fideicommifj'o , fupr. de Utat. z. /. ult. C. 
de vert, figmficat. & fi fideicommiffum familix reliclum , vel ne de nomine fa- 
miliar exeat, deficientibus liberis & cognatis vocantur liberti ; d. I. ult. I. cum 
pater , $. f fidei heredum , de let at. i. Liberti cenfcntur de familia patroni , 
unde no men patroni ferebant ; Tenull. de refurr. camis .• Atquin & vejlit 
alba nitert , <7 ami anuli honore , <5* patroni nomine . ac tribu menfaaue ho- 
nor at ttr . Et eo pertinet quod dicitur in hac I. & d. i. cum pater , fideicom- 
miflum libertis a patrono relictum , ne de nomine exiret. 

L. 109. 

SEius heres ex parte inftirutus , & mgatu* , acceptis centum , partem heredfta- 
tis Titiar coheredi reftituere , adita hereditate deceflit , fimiliter & Titia 
deceflit antequam daret centum : quarfitum eft , an heres Titiar ofterendo cen- 
tum, ex cauia rideicomrnifli partem hereditaria confequi poflit / Scarvola refpon- 
dit , hercdem cooditioni pa rere non pofle . Conditio enim poteftativa , quae in 
dando vel faciendo coufiftit , li impleta non fit mora aut tmporentia implere 
debentis , deficit , nec jus implendi conditibnem transit ad heredem ; /. pen. 

2. infr. hoc tit. ubi dicemus. Ratio eft, quia conditioners fui narura cons- 
rent perfonar ; /. qui Roma , $. Agtrius , infr. de V. O. Ablativus abfolutus , 
veluti acceptis centum rogo reftituas hereditatem , inducrt conditionem fidei- 
commifli , ut colligitur , ex hat I. & I. fideicommiffa , $. cum effet , fupr. de 
Utat. 1. Idem eft fi libenas fervo data fit rarionibus redditis , libenas data 
fntelligirur fub conditione , fi rattones reddiderit ; /. qui libertatis , /etvmt , 
de evitl. L Thais, §. libertatem , infr. de fidrtromm, lihert. idem in /. in ra- 
tion jc. $. tamttfi , /. acceptis , infr. ad I. falcid. I. fatla , % rtftitpto , ad 
TrebaU & hujusmodi couditkmis implendar poteitas non traosk ad heredem : 
& fie Scarvolam magno ingenio , id eft fubtiliter de jure aperto , id etc quaii 
de jure aperto & indubirato, refpondifte fubnorat Claudius. ( Is eft Claudius 
Thryphoninus unus e difcipulis & arTerToribus Papiniani » qui pafttm in his li- 
bris laudatur fub nomine Claudii rantum , & not at elegaores fcripit ad libros 
Scar volar , ut colligitur ex hac I. & I. qui negotiat : emm , firpr. de adminiflr. 
tut. 81 ahls QUampluribus. ) Rem tamen dubitatione non caruiffe recTe fenfit 
Thryphoninus; , an in propofito cafu his verbis , acreptis centum , magis indu- 
ceretur modus , quam conditio : fed in dubio condition em magis , quam mo- 
dum intelligi voluit , ex quo tit , ut onu< cRerendi injunclum in vim conditio- 
nis non traroeat in heredem ; /, ««. %. fin autem , C. de caduc. tollend. alias 
C cflct lnjundlym in vim modi poflet impieri ab bercde /. t. C. de oh q*a\ 



» 7 o ADTITULUM 

fub mod. Cujae. in I. pofl tmsnciptttonem , §. ult. de UgMt. j. & in /. 

£. i to. 



ptis, id IfiUid. 



STatuliber , id eft fcrvus manumiflus fub condition* , fi decern vel centum 
Titio dederit , pecuniam e peculio dando , etiam invito herede liber fit • 
/. J. S- t I infr. de flitulib. I. ft filiu , alias /. ft uni , $. ult. fupr. fumil. 
erttfc. quod favor* libertatis introduclum eft , lie drfficulras prxiUndje pecuniae 
impediat aut morerur libertatem : vix enim aliunde fervus pecuniam prattare 
poteft , quam de peculio , quod eft quafi proprium patrimonium fervi y /. ptcn- 
lium , CT ut to y I. quotient, %. ult. fupr. de ptctd. Sed fi ilatuliber juflusfit 
extraneo dare centum conditionis implendar caufa , remedii caufa induQum efl, 
ut confulatur heredi , ut prohibere teres poffit , ne flatuliber de peculio folvat, 
& fi flatuliber invito & prohibente herede pecuniam Titio det de peculio , 
heredi datur adio in rem petitione herediram pecuniar avocaudat caufa adver- 
fus accipicntem , qui cum invito herede fciens earn pecuniam . quae erat he. 
reditatis } acieperit , videtur pro pofleflbre earn poflidere , ex hoc leg. nee eli- 
dirur hujwmodi aclio contrana actione in faclum , qui dicitur dari ei , qui 
accepit pecuniam , adverfus heredem , ut heres folvat de peculio , quod flatu- 
liber conditionis implenda: cauia dare debuit y I. ?. §. ult. ff. dt condiH. ctuf. 
dot. his verbis: fed rx, qurm teftntor uttiptte voluit , adverfum btredem in fi- 
Bum ailione poteft , ut tejlatori pareitur , nam & hare verba effe afciiitia , & 
t V. notam merum commenrum Triboniani , acute t obfcrvavit Anton.Faber,8^w/«rt«r.7. 
fupr.pag.137. 

L. in. 

QTichus liber effe juflus fub conditiooe rationum redd en da rum , non alirer 
O liber efficitur , quam fi rationes reddiderit , fir reliqua prarftiterit , una & 
reflituerit inftrumenta a£lus fui , ex priori parte h. I. CT I. Julius Psulut , /. 
cum fervus y fupr. h. tit. ubi dixi, /. qui JUium t hi fin. infr. de nutnumijf. tt- 
fltm. id eft codicem rationum accepti & expenfi : ut & tutor non liberatur 
periculo tutelar , priusquam rationes reddiderit & reliqua prarftiterit , & inftru- 
menta pupillaria reflituerit ; /. ult. C. de pericul. tutor. I. unit. C. ut ctuf. 
pofl pubtrtat. Servos liber efle juflus fub condittone rationum reddendarum , in 
reddendis rarionibus non prarflat debitores , cum qui bus ipfe contraxit , fuifle 
idoneos in diem mortis domini : fed eo tempore , quo his creditum eft , ejus 
conditionis fuifle, ut diligens parerf. his crediturus fuerit , ut traditur in pofle- 
riori pane b. I. id eft fervus aftor rationes redder* juflus , non prarflat peri- 
culum nominum , qux contraxit in diem mortis domini , non prxflat nomina, 
quar contraxit , efle idonea in futurum : fed prarflat efle idonea eo tempore , 
quo contraSa funt : & fimiliter tutor vel curator prarflat periculum nominum, 
quae contraxit y /. tutor 35. fupr. de idminiflr. tut. I. debitoribus , C.eod. tit. 
ita fc fi minus idonea fint tempore, quo contra £ra funt.oon in futurum , ui- 
fi culpa ejus dereriora facia fint , id eft debitores fafli fint non folvendo eo 
«eflante in conveniendis debitoribus y /. periculum , fupr. de rib. credit. I. ult. 
4. t pen. de udnutufir. rer. td civit. pertinent. I. x. C. urbitr. tw.tl. it pari- 
ter magiflrarus rounicipalis , qui rutorem dedit , prarflat eum idoneum fuifle 
tempore fusceptar tutelar , non in futurum ; fi enim poftca lapfus fit facultati- 
bus, nihil eft quod ei imputetur: magiflrarus cafus adverfamque fortunam pu- 
pillo non praflat /. 1. §.fi mugiftrttut, fupr. dt ma £ ijkut. 



L. iti. 



Digitized by Google 



DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 



L. lit. in pr. 

SI duobus vel pluribiis c«nram legata flat Tub una & eadem conditione , fi 
monument um fecerint , it unus mouumentum fecerit altera ceflante, quxri- 
tur , an die , qui monumentum fecit , loins admittatur ad lcgarum , exdufo 
collegatario , an veto admittatur cum collegaurio , ita ut ejus ditigentia pro- 
fit fociis? Ulpian. ia /. ji it* f merit fervis , ht pr. & t. infr. dt me turn iff', 
teftamtnt. dubitavit, an altera opus faciente, o nines admittantur ad legatutn , 
ita ut magis vol iien t quntionem efle voluntatis , id e.t uno opus faciente , 
alios non admitti , nifi appareat de voluntate teftatoris . Abfciflius Pomponhu 
init. h. /. ait , hujusmodi conditionem , ii monumentum fecerint , duobus vel 
phiribus injuncram , defeciflie videri , nifi in omnibus fimul exiilar , id el nifi 
omnes Gmul opus fecerint, quia conditio, que confi.Ht in faciendo,e.t indivi- 
dua , unde fi teltator o^mjs fieri juflerit , finguli heredes tencntur in lolidumy /. 
m executant , §. ftrunda , de V. O. I. fideicemmiffa , §. pen. de Itgat. j. 
Aliud refpondit Alfenus in /. paterfamilias , de hettd. inft. duobus hercdibus 
inilitutis , Tub conditione monumenti facienii , 6t omnibus exheredatis, fi qui* 
eorucn non pareret condition! , ii unus ormlerit hcreditatem nec monumentum 
fecerit, & alter adierit hereditatem tit monumentum fecerit, ex a(T.' hexes erir, 

rod nemo ex alieno facto oneratur . Sed totum hoc immutavit Juiti.iianus in 
pen. C. de nndit. inftrt. & cavit , fi duobus vel plurihu? legatum relierum 
fit fub una & eadem conditione , fingulos necefle habere conditionem implere, 
& implendo earn , pro parte ferre legatum : led fi unw lolu<: conditioni pa- 
ruerit aliis ceHTantibw, folum admitti ad legatum !t lo i un cax-re: quod an- 
te obtinuit etiam in conditione dandi ? qur eft ih vidua , i pluribus let;arum fit 
fub condit'one, fi decern heredi deJerint , fi unus decern decent , ctllaote al- 
tera , capiet integrum legatum , vel fi dederit tantum quinque , capiet tantum 
partem legari , & pars ejus gui non dedit alteri adcrclcit cum fuo onere y /. 
y» qu'$s Itgat a , $. i. /. tui fundus , fupr. b. tit. 

$. i. tjusd. I. 

SI Titio fundus legarus fit fub conditione , fi Sumnhoro , & Januario centum 
pTjtjltterit , Sumphoro mortuo , qu.rntur , an legatum extinguatur , veluti 
conditione detecra i Si fpectemus jus flriftum , legatum deficit propter d_fc- 
ftum condition is , quia legatum non aliter relicrum videt^r Titio , quam fi 
praritet centum Sumphoro tit. Januario , dum quisqu? eorum vivei ; Ird beni- 
gna intcrpretatione dicendum e't, fi Sumphorus deceftent ant.*quam Titius ef- 
let in mora , Titium partem legati conlifcutumm , d-ndo Januario partem 
•en turn , ex w quia conditio pro imnleta habetur , fi c*l'u deiktat , ante- 
quam legatarius fit in mora tmplen ii ; /. qux j'nb rondUk>ie y mortuo t lupr. 
it etmdit. injt. 1. Thais , $. Spendophorus , de fidtic. libett. 

%. de illoy e/usd. leg. 

SI duohus fundus legatus fit fub conditione , fi certam pecuniam demerit in 
funu< tmpenfamque leDulrurje cau« deportandi corporis in aliam regionem. 
eerte tlrifro |ure neu'ri deb^tur let>atum , nili ut.-rque pecuniam deWit. Sea 
humanion interprptatione alter eorum daitdo panem , legatum co>itequitur pro 
parte, quia conditio, qur confiiHt in dando, e.l dividua: inde fi dndis lega- 
tus fit du <bir; liib conditione, fi decern oe^erint , alter partem ftmu confequt 
pot<- 1 dando qu ; njue . ex tc §. & I. rv» fundus , /. Jt quis Itgat a , §. I. 
lupr. b. tit. ghj}'. in I. pen. C. de (ondit. injert. 



t 7 » AD TITULUM DE CONDIT. ET DEMONSTRAT. 

§. ult. ejutd. I. 

T f Ujos fpectes h*c eft. Stichus teftamento mannmiflut eft Tub conditio. 
M ne , fi rationes reddiderit , quarritur ubinam rationes aclus fui reddere 
debcat , an ubi paterf. deceflit , an ubi ipfe reliflus eft , id eft obi rationes 
gefllt tempore mortis domini, aut ubi voluerit? Prifcus,unus e veteribus pru- 
dcntibos.(Eo cognomine rres fuere, nimiram Flavius Prifcus, Javoleuus Pri- 
fcus, Neratius Prifcus ;/. a. §.44. & §. ult. dt origin, fur.) Prifcu* , inauatn, 
refpondit , eum rationes reddere debere apud hercdem . At hac de caufa ad eum 
proficifci , utiquc , id eft maxime , fi reipubL caufa abfit , ne qui reip. cau(a 
abcft , a negotiis publicis avocetur propter res privatas : publica enim utilitas 
Temper praferenda eft privata* ; auth. rts qua , C. tommm. Jt Itgat. Pom po- 
ll jus rejefta fententia Prifci verius exiftimavit , alias aliud ex perlona locoque 
acftimandum , ex hoc %. id eft, ut gloffa n&t interpretatur , arbitrio judicis re- 
linquendum , quo loco rationes reddendo* fint : puta fi heres , cui rationes red. 
dendx funt, (it nobilior perfona, vel longius domicilium habeat , iu ut con- 
gruentius fit fervum adorem ad dominum accedere ration um reddendarum cau- 
fa , licet minime abfit reip. caufa . Et hoc fpeciale eft in ftatulibero id eft 
fervo manumiflb fub conditione ratioeum reddendarum . Alias tutor , vel cu- 
rator , vel quilibet adminiftrator , rationes reddere debet , & eo nomine con- 
veniendus eft apud judicem loci , ubi rationes geftar funt ; /. heres abftns , §. 
1. fupr. dt judiciis , /. 1. O* a. C. ubi de ratiocin. Ratio eft, quia in loco 
adminiftrationis facilior eft copia probationum & inftnunentorum rationum 
d. I. a. 

X. 113. eSr ult. 

■ 

F Ilius heres inftitutus a patre & rogatus faereditatem reftiroere Titio,)! de- 
ttdtret priusquem rts Juas adminijbart peffet : deceflit major ac. annis , 
minor a;, annis: quarritur , an fideicommtflum debeatur Titio ? Paul us ait , 
Ttficriprum efli? , a Principe fc fideicornmiflum deberi . Ratio eft , quia cum 
heres deceflerit antcquam major faclus eflet 35. annis , conditio fideicommifll , 
ft dettfftrit priusquem res fuas adminijlrart poffet , exftitifte videtur , quia mi- 
nor 35. annis non habet rerum fuarum adminiftrationem , etiam fi rem fuam 
bene genu ; /. t. §. ult. fupr. dt m'morib. Immo hujusmodi conditio non defi- 
cit , fi forte heres , cui conditio adferipta eft , veniam artatis a Principe impe~ 
traverit, quia in conditionibus , perinde ac in fublHtutionibus , fir reftitutioni- 
bus , id ell fideicomrniflariis fub'titutionibus , aftas jufla legitima five perfefta 
ea inrelligitur , qux 25. annorum curriculo completur , non qua* beneficio Prin- 
ctpis fuppletur ; /. ult. C. de his , qui veniam mat. I. 2. C. fi mater indtmnit. 
pnmif. I. quod Servius , de eendifi. eauf. dat. quia coodiriones , qux funt hi\'\ 
magis , quam juris, fui natura fi&ionem non recipiunt , nifi in cafibus expref- 
fii a jure. Hare /. ult. eft ex libris decretorum feu imperialium fententiarum 
in cognitionibus prolatorum , in quibus fi dubttaretur , de eo confultus Prin- 
ceps refcribebat , ut oflenditur in k. I. Cujac. 2. obf. 26. Quod fi filiofami- 
lias legaium relicbm fit, cum in rutelam fuam pervenerit , legatum collatum vi- 
detur in tempus pubertatis , non in tempus quo paterfamilias erif , id eft quo 
fui juris erit morte patris vel emancipatione , nifi forte a matre , qua? fufpe- 
«9um habebat maritum , legatum fit , hoc cafu legatum videtur reliftum in 
tempus quo paterfamilias & pubes erit; /. turn filiofamilias , de lejat. j. 



AD 



Digitized by Google 



«73 

r 

■ 

A D 

Stnatuseonfult. Trtbellien. 
DIG. 

I* %• \ hi prim. $. It fatHmm eft, t. cnjut verba f 
$. J. fmbiata , J. 4. qvamjuMm , $. 5. far «**<m, 
$. 6. m fitti, $. 7. bonoTum. 

TrTULOM ad fe^em falcidiam rt&e fequttur titalus iAe ad .TC. Trefoil, qnia 
ut /i/aVfc* qaarta deducirur ex legatis & fideicommiflls fingularibas, 
nuaru deducitur ex fidetcommiiTo univerfali ex SC. Trebellieno , poltquam con- 
xitutione Juitiniaiii SC. Pegefienttm , ex quo ex fideicommiflb univerfali quar« 
<Z detrahendx pocefla 1 ; ind.i3a eft , fublaturn eft , & in Trebeliianmm transta- 
turn ; $. fed quit flipnlatienet ? heft, de fideic. hered. fir quia qaarta Pegajian* 
fcu Trebeltitntta , quae deducirar ex fideicommiflb univerfali , introduaa eft 
exemplo quartz felcidia , ut refert Jo tiaiaa. in %. fid quia beredet > *ir. 
indc ea quarta faleidit farpius appellator y snir Neretime , /. i«W<rr 

aa. §. /? Air« , infr. A. fir. Et eadem qaarta jure falcidia retineri dicitur L 
ft patreni, f«i fideicommijfam , f. dednila , tcctftit t infr. A. rir. Sed & 
fuperioribui titults de legatis & fiiocommiflis ratio juris expofcebat adne&i 
»«. «4 XC. Trebellianum , quia Aae JC. eft de fideicommiflb univerfali , id eft 
de fideicommirTaria hereditate reitituenda. Hunc ordinem fecutus Ulpian. /Wf. 
A. /. ait , fe expiicito traclatu de fideicommiflis rerum fingularum , transire ad 
ioterprerationem SC. Trtbtlliani . Eadem ratione tit. inft. qui huicce refpon- 
det , merito infcribitut de fideicomm'tffariit bcredttetibut . & sd SC. TrebtlU 
quod hmie SC. locos fit ran tarn in fideicommiflb univerfali . 

Fidekorrrmifla non funt prate&a ex jure ctvili , fed tota pendent ex jure 
prartorio , & cootinentur jurisdiclione pnetoris , qui fidekommilTarias vocaba- 
tur ; §. t. inft. de fideic. bend, fit apod Ulpian. libr. ret. tiu 25. §. 11. da 
fideic. proiade ufusfruclus non jure conitiruitur ex caufa fideicommifli , fed tui- 
tioue prxtoris y I. 5. Ji nfusfr. feu L 4. quib. mod. ufutfr. sm'nt. Et de fi- 
oeicommiftts extra ordrnem Romx cc«nofcebat praetor ; Ulpian i. tec. I. aaaw 
tier 22. J. nm eft dubitatum , infr. h. tit. I. pttmts , $. aflionit , de V. S. 
L 5. C. de reb. credit. Qua ratione actio , quae datur fideicommifli nomine , 
non dicitur proprie aSio , fed perlecutio , q^uz eft exrraordinaria , or juris or- 
dinarii non nabet executiooem y d. L petuntj , & Ulpian. /oc. fcilicet fi- 
de i com mi (Ta non per formulam, id eft per actionem peti apud juJicem datum 
fir addictum formulx > feu legitimz action! , fed extra ordinem cognitione prx- 
toris . Sed quia nimis durum videbatur , totum jus fideicommifTorum pendere ex 
jurisdidriooe prarrorrs , fideicornmiflbrum tuendorum Rraria facia funt duo (enatus- 
conl'ulta, Trtbtlliarmm temporibus Neronis^fit Pegejunam temporibus Vefpafiani. 

SC. TrebfllidrK, cujus verba referuntur in t J. 2. b. i. cautum eft, ut re- 
ftituta heredhate ex caufa fideicommifli , aftioaves , qua* beredi &r in heredern 
competebant, id eft aftioties activar fit palfiva*, trajisrrent in fideicommiflarium ( 
•uod inde repetitum eft in t & Hermit , inft. de fideic. bend. Seiiaruscoo- 
lulto opus fair , ut reitituta herediute a&kmes hertdirarior transferrentur in fi- 
deicommilTarium , quia reftitura heredirate ex fideicommiflb , adiones , quz fe- 
xnel con [liter ant in periboa heredis t manebant apod heredern ; reftitura enim 
hereditate, is , qui reftituit hercdatatem , nihilommus hfres permanet y $. ra» 
Tern, mi Vel. 11. Mm 




re* cflt i 1. ait fr*ttr y $. fid quid Papmianus , dt minmb. I. n , qui fitvat- 
do , de bend. in/fit. I. ex fa&o , $. ult. dt vulgar. & pupil I ar. At benefkio 
SC. Trtbtlliani effeclum eft, ut reitituta hereditate ex fideicommifTo , acjiones 
hereditaria: aftvar & parti va: ab herede transferuntur in fideicommilTarium , oe 
heredi fua fides damnofa foret , ut fcriptum eli in t §• ». b. I. id eft ne re- 
itituta hereditate heres diitringeretur aitionibus hereditariis . quibus obligatus 
manebat . Reitituta hereditate ex SC. Tnbdliana a&iones hereditaria: transfe- 
runtur in fideicommiftarium , non diredar , led utiles; quum enim ditectar a&io- 
aes manerent apud heredem , port SC. Ttebdlianum prartor utiles aeriones ei 
& in eum , cut reitituta elfet hercdiras, quail heredi St in heredem dare coe- 
pit ,• d. %. \ t? Nemusy varf. poll quad : qua de caufa*etiam poft rhtirutio- 
nem fideicominifTi heres new prohibeiur agece in creditores hereditarios , vet 
poteft conveniri a creditoribus hereditariis: fed fi agat , vel conveniatur , adju- 
varur, vel repellitur exceptione reltitutx hereditatis ; d. %. t quemqaem, h. t. 
I. ha tamen , §. qui ex Ttebelliano , infr. h. tit. I. mlt. fupr. de tranfad. It*, 
ouod dicitur in 1 $. i. b. I. actiones , qua: heredi & in heredem dantur , noo 
dari ei vel in eum , qui fideicommiflum ficut rogatus efTet rettituiflit > acci- 
piendum eft de efficacious aelionibus , quia heredi & in heredem etiam poft 
relltturionem fideicommifli dantur quidem alriones , fed merncace* , quod eli- 
dantur exceptione reftitutar hereditatis . Reflitura hereditate beneficio SC. Tre- 
belliani , actiones transferuntur in fideicommiflarium , vi ipfa SC. fine cefiione, 
fine mandaro : nam quod dicirur in /. fi mulier 50. $. t. fupr. de jur. dot. 
heredem rogamm in hoc teneri , ut herediurem rettituendo transferal actiones. 
Id intelligendum eft fieri ope SC. fine faflo & ceflione heredis . Reitituta 
hereditate ex SC. TreMliano , actiones > qua: heredi & in heredem com pete- 
bant , dantur fideicommiflario & in fideicommiflarium , quod fit heredis vice/ 
d. %. \ & Neronit . FideicommilTarius enim vere heres non eft , fed quafi he- 
ns ,• /. paftulante, §. 1. tnfr. h. tit. Ac proinde reftirutione hereditatis, aftio- 
net directs ab herede »ou transeunt in fideicommiiTarium , fsd utiles dumra- 
xat , ut modo dictum eft, nec pott reftiturionem fideicoinmifli rldcicommifla- 
rius vere dominus efficirur, fed tan rum incipit res fieri in ejus bouis,- /. fetta* 
tnfr. h. tit. I. ?. fi ufusfr. pet at. 

Poll reilitutionem rldeicommifti ex SC. Trebelliam » actiones hereditaria: ab 
herede transferuntur in fidcicommifTarium , etii pater ipfi filio ropatus fit rcfti- 
cuere; d. t %• x- & §• fi fif*Oy infr. h. I. Opponitur, quod fi pater ipfi filio 
roparus fit re^iirueTe herediratem , non utirur falcidia , quoniam ex perfona fua 
fibi Alius obligari non potelt, ac pater non ut heres, fed ut pater rogatus vi- 
detur ; /. turn filiof. fupr. de teeat. 1. ut vero SC. Trettlliato locus fit , non 
fuflkit de hereditate rogatum efle, fed quafi heredem rogari oportet, /. mulier 
la. $. ult. infr. h. tit. Verum hoc fpeciale e\ quoad quanx deduclionem , 
fed nihil obftat quominus , etiam fi pater ipfi filio rogatus fit reOituere here* 
chutein « aAiones ex Trtbdltam a patre transferantur in filium , ut gtojfa fen- 
fit hee (ore. Ex SC. TteMliano a&iones ab herede dantur et & in eum, cui 
♦x teflamento fideicommiflum reftitutum fuerit , ex ipfit verbis SC. qui refe- 
runtur in \ a. *• kg- Senatusconfultum locuirur rarrum de herede ex te- 
(lamento , fed tamen ex interpretatione prudenrum SC. Trebelliana Iocuk eft 
five heres ex tcfiamento five ab intcflato rogatus fit reitttuere hereditatem / 
d* t $• bee auttm y h. I. I. retufare , meminifft, in<r. K tit. 1. C. fed. /. 
fitrnif. fupr. ad I. faltid. quia fi^cicommifliim non tantum teftamenro , (ed 
etiam ab inteftato , pota codicillis ab inreltaro , relinqtit roteft , & is , 
qui vult decedere bteftatut , co'icillis ab inteOato fafli^ , roteft ropare legiti- 
mum heredem, ut bona foa alicui teAituat; }. prattrte, iuft. de fidtit. bcred. 



I. 4. 




TREBELLIANUM DIG. 375 

/. 4. C. d* eodicill. Huic SC. Trebelliam locus eft etiam in teftattlttito filiif. 
milttis de caftrenfi vel quafi caftrenfi peculio ; d. t §. »» j5/« , A. /. Hoc ve- 
rum eft quoad mnslarionein adrionam ab herede in fideicommiflarium : cete- 
rum quoad alia non ell locus iii tclhmento militis , ia eo enim ceflat quart* 
Trebellianica ; §. deniqut , infr. b. t. t. MarttlUt , $. fawd , iufr. b. 

tit. fecus in teitamento filiif. veterani , fi patrem roget, uc peculium fuumca- 
ftrenfe reftituat , pater ut heres quanara deducit , quia quaii pauisf. bona re, 
ftituere cogitur ; 7. filiusf. ad leg. falcid. 

da Wo, 

REftiwta hereditare per heredem er SC. Trebelliaoo , aftiones utiles trans- 
feruntur in fldeicommiirarium : quod fi fi&icommiiTarius cui reiritura fie 
herediras , rogatus fit reftituere hereditatem alrcri , quantum eft , an re lb rata 
heredirate a priore fideicommiflario , ex eodem SC. aaiones transeant in fideu 
commiirarium ? Et hac de re dubitarum eft apud veteres . Ulpian. confti. 
tuendum e(fe fuper his putavit , ur refert Joftinian. in /. pen. in fin. C. h. tit, 
id eft rem indieere conftitutione Principis , quad nihil hac de re conftimtum 
eflet lege,vel SC. vel conftitutione. Rationem dobitandi movere potent, quod 
SC. Trtbellianum loquitur de a&ionibus transferendis ab herede in fideicom- 
miflanum , quare non erat producendum a priore fideicommiflario in fecundum, 
quia in fidcicomTniflis , qua; funt on era & gravamina , non fit cxtenfio de pcr- 
fona ad perfonam , vel de cafu ad cafum \ ram etfi fideicommilfarius fit here- 
dis vice , non per omnia utitur jure heredis , nec enim quarram retinet ; /. ex 
a(fe , in fin. i. fi patroni , §. qui fideietmrniffam , infr. h. tit. Alia erat fen- 
ttntia Juli.ini 3t Marciani , reftituta hereditate a priore fideicommiflario ex 
SC. TrebtUiano aAiones transferri in fecundum fideicommuTarium , ex kec ft. 
Ratio eft , quod fidekomrnifTarius fit heredis loco, & ab eo, quafi ab herede 
primo loco tnftituto , aitiones transferanrar in fideicommiirarium . Retbtuta, 
enim hereditate , fideicommiflarius fecuodus fubintrat in locum primi,& fubfti- 
tuuis fubftiruto videtur fubftitutus inflituto ; /. fi Thins , fupr. de vulgar. & 
pupil! ar. Quod igitur dicitur ex Ulpiano hit fibi placere fententiam Juliani , 
& Marciani , liqoido eft Triboniani : aliud fentiebat Ulpian. vel faltem quad 
novo cafu emcrgente , de quo nihil conftitutum eflet, purabat rem egere oon- 
tritutione principals Tandem vero hare veterum conrroverfia fopira eft conititu- 
lione Joftmiani in /. pen. C. h. tit. qua fancitum , ut fi primus fideicommif- 
farius rogatus fit alteri hereditatem reftituere , ipfo jure actiones utiles trans* 
fcrantur a primo fideicommiflario in fecundum . 

$. fed & quoiitt. 

T?X SC. Peg afiano , quod conftitutione Juftiniani abolitum eft & transfufum 
XLi in Trebelfianum , heres inftitutus & rogatus reftituere hereditatem , fi fit- 
fpectam hereditatem diceret , & recufaret adire quafi damnofam , cogebatur po- 
ilulante fideicommiffario adrre & reftituere , nec detrafta quarta ; ^ f 6. verf. 
fed ft recufabat , inji. de fideic. here Jit. Quod fi duobus vel pluribus rogatus 
lit reflituere hereditatem, vel uno ex iis poliulante, ex SC. cogitur univerlam 
hereditatem adire & rcflituere: puta , fi qui? rogstus fit duobus reftituere here- 
ditatem, alteri pure vel in diem, alteri fub conditione , & fufpeclam heredi- 
tatem dicat , portiilante eo,cui erat rogatus pure vel in t diem reftituere , in- 
terim , id eft pendens conditione, fub qua rogatus eft alteri partem hercditatit 
reftituere , univeTlam hereditatem reftituet ex SC. txiftcnte autcm conditione, 
a&ioaes pro parte ipfo jure cransfcreutur in alium fideicommiifarium , fi velit 

Mm i j 



176 AD SENATUSCOMSULTUM 

partem fuam fuscipere, ex hot I. eogi.$. fi quit J. ex *ffe> $. c. iufr. A, 
tit. Ratio dubitanai erat , quod hern videbatur poAe minere partem non co- 
cent, 'S pendente coadirione , 6c fidricommiflarium partis, poftulantem univerfam 
F.reJitatem adiri tic Cbi reftitui , repellere oppofita exceptiooe doli , quo<i dolo 
facer:t , qui peteret , quod mox redditurus euet ; /• dolo fecit , 0* nvr. 

**crp>t. I. in cmdemntuione , $. a»/r. <aV /i. /. Sled verum eft, heredem vet uoo 
ex hdeicomrnifbriis poftuianti cogt pofle ex IC. adire or reftituere hereditateca 
in folidum , quia hereiitas non potell adiri pro pane , pro pane fulpe&a did 
& repudiart y /. t. fupr. dt tiquir. beredit. Ac proinde his , qui duobus vel 
pluribui rogatus eft reTiruere hereditatem , vel uno ex ii» poftulante cogi po- 
teft ex SC. adire & re tituere hereditatem , or quart* retenriouem amittit , 
ctiam in alioram portiooibus , qui id ooo dcGderavertnt , quod re.titura here- 
ditate, vel una cogente , aSiones hereditaria in folidum traoueriut io cum, qui 
coegit ,* d. I. rogi t $. idem Mxc'titvt . Ergo reftituta hereditate io fideicom> 
tnirTarhun parti* ,pure transeunt actione* in folidum , qua- , exiftente potteacoti- 
thtiouc pro parte fua , transeunt io alium rtdeicommiflarium, fivelit partem fuam 
fuscipere . Si enim panern fuam (ibi rstlitui nolit , maneret apod fidei commit, 
farium , cut reftituta eft univerfa heredhas ; jus enim adcrefcendi locum ha- 
bet inter ftdeicoinrniftarios uoiverfaJes , quia heredum vice fine /. Sccvol* , 
infr. k, th. 

*. fi JHio , t f. idem eft , §. fid » fi tut*. 

Filio vet fervo herede irrftituto, & rogato reftituere heredttatem , fcerediras 
per filium vel fervum adquirirur patri vel domino cum onere fideicom- 
miiTt , quia quicquid filiusf. vel fervus adquirit » id adquirit patri vel domino ; 

i. itift. per qvat petf. euiq. odqw. Unde fi filius- vel fervus heres inftitu. 
tits fit , non poteft aiire herediratern injuflu pntris vel dbmini ,ne invitum arti 
•lieno obliget ; /. fi quit mini boa* , )• )*fl*m , fupr. de tdqmir. htrtd. Re- 
itrtuta hereditate per patrem vel dominum , ex SC. TrebeU'ttno a&iones ipfo 
jure transferuntur in fidekonfmiftarium , ex bee £ Filto vel fervo herede infti- 
turn & rogato , pater vet dominus reftituic herediutem , & nansfen afliono 
in fidiicoirrmilTaritim , quia hereditas ita ei qux.tta eft ex peribna filii vel fet- 
vi , ot ne memento qnidem haffierit in perfboa filii vel fcr i ; /. ptartt , 
fupr. de tdim*. btredit. Idem jum eft,fi pater vel dominus fuo nomine roga- 
ti fint reftituere, ex hoc §. il eft fi filio vel fervo herede inftituto, pater vel 
dominus fuo nomiHC rogati fint reltitoete , reftkutkme patris vel domini adio> 
nes ex TrtbtUiam transferuntur io fideicomtniflarium v quia filio vel tervo he- 
rede inftituto, hererlitas ftatim adquiritur patri vel domino , & ab eo,fi rog»- 
tus fit tamauam vero herede , a&iones transferuntur in fideicommiftarium re- 
ftituta hereditate ; filio enim vel fervo herede rnilituto fideicommitti patris vel 
domini potc.t , id eft a patre vel domino fideicommiflum relinqui pote.t quift 
ab he r ed e inftituto ; /. am fifiof. de legtt. t. Idetn eft 6 ipu filio pater itr- 

rias fit reftituere , ut fubneitur in hoc % t idem eft . Si pater filio rogatus 
reftitoere hereditatem non de'ucir quanam, quia non ut heres, fed ut pa- 
ter rogatus videtur 7 * d. I. turn fiiiof. Sed tamen li pater infi filio rrgarus fit 
reftituere , reftituta hereditaie ex SC. Trtbtiliomo acrionn a patre transferun- 
tur in filium , ex hot §. Et SC. etfi locus non fit quoad deduc^ionem quarnr y 
buk tamen locus eft quoad trans-lationem a ft ion um . Sed & p-aptilo vel adul- 
to vel furiofb herede inflituto , tutor pvpilli , vel curator adulii vel furiofi fk 
rogatus fit reftituere hered tatem , reft tHta hereditate per tororem vel curato- 
rem info jure ex Tnbttlhio rran<feruntur aeliones in fideicommiftarium , ex 
A. t fid & fi tutor , CT I. turn beret infr. tit. Obftare videbamr 
/. rtfthuts , $. i. infr. b. tit. obi pupilio bciede inftituto , pupil) us ipfc debet 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. t77 

reftituere tutote auAore, non tutor line pupillo, nifi infans fit: fed in htc U. 
me pupillw ipfe debet reftituere tutoie auctore > quia fuit rogatus re-.tituere . 
Tutor vel curator retrituit , & tratisfert a&iooes in fideicommiflarium , quia 
ipfe fuit rogatus , dc reittroendo obfequitur voluntati defuncli . At ex SC. Trt~ 
bell una reftituta bereditate , ita demum a&isoes tramferuatur in fideicommifla- 
rium , fi hem reftituat , ficut rogatus eflet , ex verbis SC. %. t a. fupr. o. I. /. 
fed t etfi antty infr. b. tit. I. ft mulier 59. 4. e* «{/r,i°upr. dt jut. d.t. Coo- 
fiitutione etiam Ju-.tkiiani fi pupillu*, qui aut fari n>n potett, aut ab.eos el, 
aut furiolu* rogatus fuerit ds reftitucwu hereJitate , eanijue vel pater pupilli, 
vel curator adulti vel furiofi reibtJcrit , ailio.ies hereduariar ipk> jure tnns- 
feruntur in fideicommiflarium ; I. fen. C. b. tit, 

§. fuit quxjhum , t ^•CKfttOft. 

PUpillts non pored adire berediiatem f nifi tutore auitore;/. pup'dtut , fupr. 
At adauir. beredit. f I. pot nit , C. de f*r. deliber. ncc re Htu.Te beredita- 
tem fijeicommiflariam , nifi tutore auclore ; I. rtilituta , pupdlms f iufr. >. 
tit. Quod fl pupillus rogarus fit ipfi tutori hereditatem reitituere t quarfirum eft, 
an iplo tutore au£rore reftitutionem facerc poflit i Et a D. Severo decrcturn 
eft y pupillum non pofle tutori reftitofre hereditatem ipfo tutore au3ore , quia 
tutor non potett cfle au&or in rem fuam , ex h. §. t fmit qutt'uum , quae 
regula traditur 3c in /. 1. t /• pupillus . /. quod t dicimus t /. t fi ftruttt 
temmunit , fupr. de a utter, tut. Quod fi aJulrirs roganrc fit curatori reftituere, 
poterit ipfi reftituere hereditatem , quoniam needfaria non eit curatoris aufto- 
rita* ad reftitutionem , ex h. t contort. Ratio dubitandi erat , quod minor 
videbatur non poffe contrahere cum fuo curatore i.ne auctor tate alterius cu- 
rat oris , quia non poteft contrahere cum alto fine confenlu curatori* y /. ji etc 
ratorem, C. de in inttgr. reft. mn. Sed minor pote'a reftitutre hereditatem fi- 
ne confenfu curatori* , quia reft i tut ione fdeicommifli non ohligatur , fed libt- 
ratur : reft i tut io enim fidcicomovfli eft folutio ,• /• nm enim , inlr. h. tit. Qux- 
tunt bet loco DD. an filiusf. patri mortit caufa donare poflit , videbatur noa 
pofle , quia filimf. non poteft donare fine coufenfu patris ; t. filiusf. 4. pari 
mmtem , de donat. I. tern w, $. 1. de men. cauf. denet. Ergo non poteft con- 
Urn 1 urn interponere in rem fuam , qua ration <? non poteft quispiam auftor efle 
in rem fuam : fed receptior eft fententia , filium iamilias mortis cauia donare 
poHe ipfi patri confenrienti , quia hie non requtritur stc^oritas patns , qua: eft 
aftus legitimus 6t k>I<mnis } tri quo nemo poteft t(fe aulior in rem lu«m:fed 
tequiritur nudus confenlus, qucm pater poteft inter 
coukm'us juris tolemnitatem non defiderat. 



SI collegium vel corpus roparum fit rcftiturre herediratrm finpulis ipfius ccU 
legii 1 poteft fnpulis iuiptcla eorum ret Una ref'i'urre hereditatem . nec 
enim videtur uuis horum , qui lunt c"e rollcgio , ipfi flbi reftituere , ex hoc 4. 
Ratio dubitandi erat , quia a fe ipfo fibi Itgari vel fideicorrmiiti non potelt/ 
/. plenty §. yi dmoiks f I. It tut km 116. 4. 1. lupr. de lt&*t. 1. At uhi coll 
lc^ium ropatum eflet reftituere fingulis de collt^io , vi. ebatur fie'eicommiffum 
a femetipio fihunet ipfi relinqui t cum collegium copftituatur ex fin^uhs , qui 
funt in cotlegio. Sed venus ell valere fd 'ivommiflum a collegio rclicium qui- 
busdam vel Imgults de collegio , quia ditlerrntia rll inter collegium leu corpus 
& collegiatos vel corporaios : aliud unrvetfius , aliud linguli , unde qua- tunc 
nuiverfiutis , non lunt finguloram ; /. in ttnttm , J. 1. fupr. dt dtuf. nr. /. 




que horum reftituere , quia non ut finguli reftituunt , fed ut univerfi . Et coU 
legium reftituit Singulis mfpefta coram perfona, id eft ut privatis , noo ut uni. 
verlis, unde reftitutio non fit fine decreto colleeii, ut nomiiiatim fcriptum eft 
in hoc %. ut iateiligas fc umvcrtiutem feu collegium reftituere non fwgu!os 
£bi ipfis. 

$. fi here*. 

SI heres . pfxcepto fundo quart* vice , rogafus (it reftituere hereditatem , et 
Trtbel liana reftituet hereditatem , ita ut fundus pfarceptus imputetur in 
qua nam , nec multum facit , id eft neque obftat , auod fundus pignori datu* 
eft , neque enim arris alieni perfonalis actio fundum lequirur ? id eft poflcffo 
rem , fed fideicommiflarium , cui ex TrebeUiene hereditas reftituta eft : 6c hoc 
eft quod dicitur in I. fi fideicommiffiim , §. pen. fupT. de judic. a*s alienum non 
efle loci , fed univerurum (acultatum , id eft non efle ouus fundi fingularis , 
fed univeifa? hereditatis . Aftio enim perfonalis non datur adverfus fingularem 
fucceflbrem ; /. uh. C. it btttdit. a(i. quia aftio hypothecaria , qux eft in 
rem , datur in quemlibet etiam tertium r^fieiTorem ,• /. i. & l. C. fi 
tx plunb. htrtd- trtd'ttor. vet debit. Ex contractu pignoris fc. nafcuotur due 
a&iones, perfonalis , & hypothecaria, & fubmota perfonali ad tone, durat hy- 
pothecaria ; I. a. C. de I fit. pignor- Et heres rogatus reftituere hereditatem 
prTcepto fundo, remtuta herediratc , retento fundo , poteft conveniri hypothe- 
caria a creditoribus hcreditariis . Heres rogatus defiJerabat libi cavcri datts fi- 
deiuftoribus a fidekommiflario , ut fi forte fundus obligatus , adione hypothe- 
caria evincerctur a creditore , ei caumm cflet de eviclione « Sl hoc remcdio 
quidam heredi fuccurrendum putahant , quorum fenteutia proponitur in iilis 
verbis, fed tavendum efl otredi , (D"c Divcrfa fuit fententia Juliani , fideicom- 
miirarium non pofle compelli cavere hercdi dc eviclione , fed fundum ariiiman- 
dum efte quanti valeat , id eft quanti venire poffit fine cautiene , id eft qi:an- 
ti vendi poteft cum periculo eviclionis , & cum onere hypothecac : res enim 
tanti arllimatur , quanti vendi poteft ; I. \ fi fervat , in pr. verf. qutd Ji , 
fupr. de condift. fun'tv. /• morm caufa 18. in fin- de mort. tauf. donat. & 
res arftimanda eft infpe&a qualitare , qoantitate, & onere ; auth. free jus 1 por- 
reffum , in fin. C. de SS. ecclef. Et fundus obligatus eo minus arftimatur pro- 
pter hypothecam , & pluris trtlimaretur , ft fideicommiflarius cavifTct. Lt fi 
fundus tanti aitimerur absque cautione , quanti eft quarta, ex TrtbeUimo trans- 
eunt acliones in fideicommtfrarium : quod fi minoris rrftimctur , quod deett 
fupplcbitur ex alii* bonis hereditatis , & eo rttcnto , fimiliter ex Trekliiano \ 
re:liiutio fit. Et hsnc fententiam probat Ulpianus in fin. h. §. quod hare fen- 
tentia mnlfAS quaftirmes dirimat , id eft multas qua-ftiones , qu.r oriri pofient 
inter her«fcm & fd?icommiflarium occafione cautionis , quia difficile eft inve- 
tt l.« nire idoneos fidejuffores , & muh r lites nafcantur circa idotieiratem fidijjflb- 
pradiii, & v. n im ; /. tmnes , %. praterta , C. de Epift. 6/" elerir. R ario dubttandi erat , 
fi facit . Adj. quod non fatis fuccurfum videbatur heredi per arfiimationem , quod fundus ma- 
/.*/*■ i-ff' ncret obligatus creditori , tt per afiimationem non tolleretur pcricuium evi- 
de rtfirind. ftionis , quinimmo id heres in fe reciperet , & tutius eiTct heredi caveri a fidei- 
-vendit. l.pen. commiffario : quo rcmedio confulitur emptori , fi res cvincatur ante presii fo- 
in fin ff. de lutionem , ut non polfit compelli ad refldui vcl totius pretii folutionem , nifi 
peric.& cam. prius ei fatis offerarur; /. fi pcfi perfe&am ,/. tt t* pr*diis,C. de evitl. Scd 
mod.rei vend. Juliani fententia obtiuuit, heredem non poifc cogcw fideicomniilTaxium , ut fi- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. S7f> 

bi omt de eviftiooe fundi , quern retinet quarts loco , quod fatts cautuoi 
viieatur heredi per arflimatiooem faciendam cum fuo ooere , ac perioiquurra 
fit fupervacua cautione oocnri fideicommilfaiium y /, b*t Jiifuitth , $. i. «* 
x*/ /W*V. /«rt>. camf. 



Ji is t qui quadr'ingnti • 

TTEres vel Iegararius ooo poteft onerari fideicommiflb ultra vim hereditt* 
fj, tis vel legati/§. t i.verf. hoc ftlum , inji. de ftngul. ret. per fideic. r»- 
fw. /. JHiusf. §. MjTccHum > de It jet. i. /• i. fdtndum , ^< 

a. /. t <* firfl* , *on tent urn , infr. A. fir. quod comprobatur at in Aoc 
5. cuius fpecies hare eft . Titius CCCC. in bonis habebit : is teilamento fa&o Setru 
pronio legavit CCC Caium heredem inftituit , eundemquc rogavit , deduilis du- 
centis , Seio reftituere hercditatem : quariitum eft , an fideicommiiTarius renea- 
tur pnrftare foliduin legatum CCC. Semprooio , an vera nou ultra reneatur, 
quam quatenus ad eum ex hereditate pervent? Et Juliani lententia fuit , quant 
coraprobat Ulpianus hie , fiJeicommiirarium ftn£lo jure teneri folvere CCC- quia 
onus legatorum fequitur fidricommiflarium : fed ex arquirate t noo dari in eum 
actionem in plus quam in ducenta , in heredem autem in centum , ita ut he. 
fes alia centum retineat fibi pro quarta . Ratio fubiicitur , quia odeicommifla- 
rius noo debet ultra onerari , quam ad eum ex hereditate perveuit ; ficut enim 
is , cui nihil reliclum eft , non poreft onerari fideicommiflb , luxta regulam 9 
quern non honoro eravare non poflum ; /• *b to , C. de fideicommiy. ita & 
is , cui aliquid relictum eft , non poteft in plus gravari , quam ei datum fit . 
Id hoc tamen durior eft caufa fideicommuTarii , quam heredis , quod fiJeicom- 
miflariu? nou detrahit quartam de legatis , & hoc eit quod voluit Ulpianus 
his verbis t quemvts fatcidi* etffet , Quia quarta Peeejitta teu Trtbtll'ienice , 
qua? falcid'iM appellatkne paflim intelligitur , femel detrahitur tanrum ab he- 
rede inrtiruto « rogato , non autem a fHeicommflario , ne per plures dedu- 
Aiones quartz hereditas exhauriatur, ex hot J. <5* dmj>. ftq. infr. htc I. I. ft 
fetroni. qui \ fideicvmmijfem , infr. b. tit. I. lex felcidia 47. $. 1. sd 
kg. filctd. 

§. denique . 

T~*X tcftamento milttrs heres non tenetur ultra vires hereditatis t tamen non 
r t detrahit quartan) felctdiem vel Trtbtlltanitem de legatis vel fiJeicommif- 
fis a fe relic^is , ex hoc k. I. Marcellut , $. 1. infr. b. tit. I. in ttjlamtnto t 
C. de tefl. milit. & hoc tavore militiae. Ratio ell, quia utraque qjarta fal- 
ctdtM & Trtbeli'tenita detrahitur contra volunratem teitatons , 6t (avor mili- 
tis in to verfatur , ut leqata & fideicommifla fine d.>tractione folvantur , ie- 
Cundum voluntarem defun^li . Idem in fi leicommiflario , cui ex cauia fidei» 
commifTi rettituta eit hereditas. Ex teftameoro militis fid^icommiftarim non te- 
Hetur ultra vires fideicommifli , nec tamen quartam deducit,ex hoc §. fideicom- 
ntilfarius non detrahit quartam de fideicommiftis a SC. reltctis , quia ex SC. 
Pejefteno foli heredi licet quarum detr^here , noo et»am fidetco nmiirario , 6j 
quod locutum eft de herede , nou producitur ad Sdetcommiftariuxn quoad 



§. hide Nerttiut. 

CUm plum gradus fideicommifn fiunt , fideicommift*arius prior quartam _ 
detrahit fideicommiflario fecundo , quarta enim lemel detrahitur ab here- 
de , & ubi femel quarta detracla eft per heredem , alia non poteft detrahi per 
fidcicooQDiiftaiiiun t ne fidcigorrvmiffiini exhauriatur tot deuacbuaibus. Ac pro- 



s 



4 So ADSENATUSCONSULTUM 

tnde fi hem rogatus eft reftkuere univerfam hereditatetn , non deduAa fatrftfia, 
& fidekommifTarios prior fogaras fit & ipse alii reirituere , eon demhu anu. 
tun fidncommifTario fecundo , nifi duobus cafibus. Primus eft, fi heres libera- 
litatem ad priomn ndeicommtflarium tantum voluit pmincre , ex hoc §. id] 
eft ft here* ipft omiferit quartam , quod eft genus Uberalitatis in gratiam prio- 
fis fideicommiflani , quo cafu fideicommifTarius quartam derrahit , noo ex per* 
font fua , fed ex perfona hercdis,nec in dubio heres przfumitur remififte quar. 
tam t ut gratificaretur fideicommiflario , quia in dubio heres , qui reftituir to* 
tarn bereditatem non detrada quarta , pndumirttr id feci (It , ut plenam fidem 
exhibeirt voluntari derancii/f. fi fpomf*s,§. t 15. *fe donat. ha.vir.6t uttor. 
f. pattern , da bit , qtut m fraud, end, I. 1. C. sd leg. ftldd. ut ceAe en. 
fi 1 mavit Ripa hie. contra Azonem. Alter cafu* eft , fi heres qmrtam deduce' 
re non potuit , forte quia here dita tern fufpeetam dixit , & coacrus adiit jaSea- 
re fideicommiflario , tune ndeicommtfTarius habet jus dediKcndar quarta: ; /. Met. 
ttllmt , in ft. vrrf. quod fi fuj r pitta , infr. bee tit. Obftare videbatur /. fi 
patroni , §. qui \ fideicommiffam , infr. h. tit. ubi fideicommiifarius , qui here, 
dem coegit tufpeilam heredi tatem ad ire & reltiruere , li ipfc quoque rogatut 
fit alii reilkuere , totam reftituet non deducta falcidia: fed he leges non funt 
ugnante* , Huic enim legi locus eft in lenatic ab ipfo fideieomrniflario re li- 
tis : fed aliud eft in legatis ab herede relicris , quia hdeicommuTarius non de« 
irahit fttcidiam ex legatis a fe reliefs quad legatarius , fee us falcidiam de- 
trahit ex legatis ab herede relifiis , quia tune fideicommiiTarius falcidiam de- 
trahk , non ex perfona fua , fed ex perfona hcredts , ut fubjicitur in d. $. am 
t fideicommiffam , & /. facta . 6. fi cum fufpettom , infr. h. tit. fideicomrnif- 
farius autem non detrahit Tnbtllianicam fecundo fideicommiiTario , new ea ra- 
tione , quod heredi m hoc $. prohihita eflet dedufikt Trthetliank* , quia hoc 
jure quarta Trebellianica prohiberi non potuit ; /. qui totam , infr. b. tit. fed 
alia ratione , ea fc. ne fi plures fideicommifli gradus fiant, fidacommiflum ex. 
Ipuriatur, ut modo digum eft. 

%. pen. & ult. 

Ql heres rogatus fit reftituere cuotam hereditatis , puta dimtdiam , onus le- 
O gatorum dividirur inter heredem & fideicommilTarium pro quota , ita at 
heres quartam integram habeat , id eft folutam onere legatorum , quia quana 
falcidia folvirur omni onere legatorum. Finge teftator cum quadringenta in 
bonis haberet , ducenta legavit Trrio , & heredem ro^avit , partem dimidiam 
hereditari<: Sempronio reftituere, onus legatorum fcinditur inter heredem Sl fi. 
deicommiffarinm , ita ut centum petantur ab herede, & alia centum fideicom- 
miiTario , id eft a fideicommiftario , quia fecundum hanc rationem heres inte- 
gram qttarram habet , id eft folutis centum pro parte legati , centum . quae 
continent quartam , remanent apud heredem ; 5- pet. & /. 1. C. h. ttt. ubi 
indubitati juris efle dicitur, fideicommifTarium , cui pars hereditatis rcftttuta eft, 
pro rata teneri ad legata , & alia onera hereditaria . Quod G heres rogatus Gt 
reftituere heredkatem dedufia quarta , vel re , auae quartam tantum arauet , 
uon tenetur legatis, fed coram onus fpe&at ad foium fideicommifTarium. Nunc 
finge, ou* eft fpecies (. *//. teftator, qui quadringenta in bonis habebat,con. 
diro teftamento trecenta legavit Trtio,& heredem rogavit.ut hercditatem de- 
du£tis centum Sempronio reftitueret: reftirata hereditate deauclis centum, quz 
quartam tantum contineant , acliones legatorum in fotidum dantur in fideicom- 
mifTarium , quia rcftituta hereditate onus legatorum non pertinet ad heredem , 
fi amplius apud eum noo remanct , quam quarta : & hoc eft quod dicitur in 
$. Ji quit , iujlit. de jideic. bend, fi heres deduda re certa , quae 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. tit 

ceot'tnet, rogatus fit reftituere hereditatem , reftituta hereditatc dedufla re , 
aitiones ex Trebetliano in folidum transferuntur in fideicommifGrium , & res 
manet »pud heredem fine ulto onere hereditario , quafi ex legato ei adquifita . 
Quod G heres rogatus fit reftituere univerfam hereditatem , non derracla quar- 
ta, reftituta hereditate fine detraftione , adiones legatorum vel fideicommuTo- 
rum particularium transferuntur in fideicommiffarium ; I. *lt. C. t h. tit. Et 
in hoc diflert onus legatorum ab onere arris alieni , quod (i heres rogatus fic 
xeftituere hereditatem deducla quarta , vel certa re , tenetur creditoribus pro 
modo quart* , etiam Ci non excedat quanam , quia ars alienum ipfo jure mi- 
nuit quartam ,• /. ttji fitt ftriptura , C. b. tit. /. irritum , C ad leg. faldd. 
Igirur C heres rogatus deducla quarta dodrantem fideicommiffario reitituerit 9 
quod creditoribus Tiereditariis folverit , pro dodrante tan turn a fideicominiflario. 
petere portft / /. i. C. L tit. 

LtC). init.y & t $• i. 

EX SC. Pegajtano fi heres rogatus fufpectam hereditatem dicat & adire re- 
cufet, poiiubnte ndeicommiffario a prartorc compellitur adire or reftitue- 
re , <5c quart* deducendx commodum amirtit ; §. t 6. vtrf. fed fi rtcufabat , 
wflit. dt fidek. btrtdit. I. cogi , §. cum auidam , infr. h. tit. Et herede coa- 
flo adire & reftituere, fideicominufarius legatis non tenetur in plus t quam he- 
res teneretur , ll fponte adiiflet , & fi falctdi* locus fit , quartam deducit de 
legatis ab herede reli&is ; quarta eiuin , quam pcrdit qui coaclus adivit , non 
cedit legatariis , fed fidekommuTario , qui heredem coegit adire & reftituere . 
Fiuge , teftator , cum quadringenra in bonis haberet , Titio legavit CCC & 
heredem rogavit , ut Semproaio hereditatem reftitueret : heres rogatus cum 
fufpe&am hereditatem dicerct . poftulame fideicommiflario ju/Tu prjrtoris adiit . 
& rcflituit : quzrebatur, quid legatario fideicommiffarius dare deberet ? Celfus 
in h. I. t a. primum tentat monendo or dubitando , ut refte fubodoratur Azo 
hie , tota trecenta fideicommifiahum Titio prxftare debere , non una ratioue . 
Prior eft, quod prxfumatur teftatorem voluine , fideicommiflum reliitui cum 
onere legatorum . Altera quod heres rogatus intelligitur , ut ndeicommifiarium 
fuo loco conftiruat , quo (c. eidem reftituat , quod folutis legatis & alirs one- 
ribus , reliquum a pud eum maneret , fi non efiet rogatus reftituere : cam ergo 
heres t a quo trecenta legata erant de hereditate , qui tota confiftebat in qua- 
dringentis, non amplius nabcret quam centum , fi fponte adiiflet hereditatem , 
hare centum fideicommiflario reftituere rogatus intelligitur . Tandem Celfus con- 
clude , fic ineundam eflfc legU falcidia rat ion em , qua i heres trecenta Titio 
dare damnatus fit , Sempromo centum nomine legau fc. Sicut ergo fi heres fua 
fponte adiiflet Titio daret ducenta viginti qutnque , & Sempromo leptuayinta 
quinque , detract quarta de utroque \ fi heres coadus fit adire & reftituere , 
confequens eft , fideicommifTarium non plus debere Titio legatario , quam u 
heres iniuftu praetor is, id elt fpoote fine coaftione adiiflet hereditatem , id eft 
detrahere quartam de trecentb , quod eft fepiuaginra quiitque . Et h*c eft fen- 
tentia h. /. t a- Ratio eft , quod herede coado adire & reftituere , fideicom- 
oiirTarius, qui coegit heredem adire & reftituere , detrahat quanam de legatis 
ab herede reliciis , quod eodem jure utatur f quod heres habiturus effet t fi' 
fponte adiifler , & reftituifTet , ut dicitur in h. I. t *• & abfurdum effet lega- 
tarium plus ferre herede coacto adire, & refliruere, quern laturus effet, fi he- 
res fpoote adiiflet , qui ratio petitur ex proxima /. ?• qux buic conjungenda 
eft . Hujus teg. initii fpecies hac eft . Teftator , cum quadringenta in bonis 
haberet, Titio legavit trecenta , & expreflftm cavit, ut ea perttnerent ad onus 



heredis , heredem fcriptum rogavit hereditatem rellituere Sempronio: heres fpoa- 
Tm.VULV*i.U. hjn 




*8* AD SENATUSCONSULT0M 

te adiit , &. reftituit hereditatem : quTtitur quomodo debeat falcidisf ratio com* 
putari? Marcellus Icripfit , falcidiar rationem ita iniri debere,ac fi quadnngenta 
per fideicommiifum client rclifta Sempronio , treccnta vcro legata Titio , its 
ut trecenta ilia in feptem partes dividatitur , e quibus quatuor panes fcrat fi- 
i , tres partes legatarius . Quad fi here? , cum fufpecram here- 
:,coaflus aiiertt <Sc rethtuerit , fideicommiirarium primum t re- 
quartam , quam habiturus c(Tet hcrcs fi fpcmte adiiffct Sc. reitituifTet t 
hoc eit centum de quadringentis . Nam herede coairo adire Sc. rertituert , fi- 
deicommi<rariui detrahtt quartam , quam heres detra^turus effet , fi fpcmte adr- 
iifct, & rertiru:ifet ; 1. fat}*, ft \ cum fxfpetlem , infr. h. tit. Reliqooruoi 
autem treccmorum eandem dillributioncm fieri , ut ex his quatuor panes fe- 
rat fideicommilfarius , rel.quas tres legatarius : iniqu.llimum emm efTet , leg*- 
tarium plus frrre herede coaiio adire & re.iituere , quam li fponte 'idiiffet , uf 
eleganter dicitur init. h. I. Qutxl cnim ex SC. Pegaluno heres rogatus , fi 
fufpeitam hereditatem dicat, comp-rllitur *Jire & re:lituere , in:titutum et,ne 
fideicommilTum intercidat non aHita hereJitite ; <). fed quia heredes,\ & ftq. 
vtrf. fed ft rttufabat , inj}. de fideic. bered. utpote non valeret heres reltituere 
hereditatem , quam non haberet : atque ita quod introduilum ell in gratiam 
fideicommiflarit , fidiicommilTi coufervandi caufa , non debet detorqueri in ejus 
necem & in gratiam leqatariorwn , de quibus SC. non cociravit : unde heres 
rogatus non poteit cogi adire hereditatem & rclitucre a fideicommiflario fm- 
gulari , qui pro legatario habetur , lei tantum a fideicommiflaro univerfali , 
qui e:t heredis loco ,• /. nam quod , CT duab. ftq /. infr. h. tit. Quod dictum 
eft in fufpe^a hereditate , nemre quod here? coadus adire & reihtuerc hcre- 
oitatem amirtit quartam reea/ianam icu 1 rtotmanitam . iaem locum nanei 
in iis te!lamemis,in quibus fa!cH:a ceffat ; t %. I. h. I. 3. , ut in tellameoiO 
mi litis /. in tefiamtnto , C. ad I. jalcid. 

$ . t item Pcmponint . 

SI heres ibftinmis fit , & rogatus reftituere hereditatem deduflis legatls , ^us- 
ritur, an quartam detrahat , tarn ex legatis , quam ex fldeicommilTo , an 
folida legata prxllet , & quanam derrahere poftit ex folo fideicommif r o ? St 
Pomponius ex Ariltone refpondet , quartam ex omnibus detrahendam , hoc ft 
legatis , quam ex fidcicommiflb , ex bee $. Ratio duhitandi erat , quod 
videtur voluifle, integra legata folvi non dedurta quana TrtbtUi*mta % 
rogato hereditatem reititucre deduitis legatis: tamen quod heres meatus 



nereae ro^aro rrereaitatem reititucre aeauctis icgatis 
rA hereditatem rdtituere deduetis legatis , non ; impedit deauitionem quarta 
TrtbtllianicM ex legatis : fed hunc tantum pant effectum , ut in eius election* 
fit , in reftituenda hereditate deducere legata , Sc. ea prxttare fua manu , vel 
totum quod eft in hereditate vel legatis Veftituere y /. tog) , %. indt f**rkmt t 
in(r. h. tit* 

§• ttt ) quM • 

J lire veteri res fideicommifTo fubjefbr pendente conditione fideicommifli alienari 
poterant, ita ut ab emptore revocari non pofTent exittente conditione fidei- 
commifll , falva fideicommiflario fideicommiffi perfecutione aclione ex fide-com- 
mhTo contra heredem, ut res alienatas refarciret ; /. ft hens itfti utut , §. fi 
beret , infr. h. tit. St hoc ipfum comprobatur con litutione Ju'tiniani in /. 
I. fed quia s C. eomm. de left:, ex qua abroeato jure vr-teri , alienatio rerum 
fideicommifiarum in po:terum irrita declararur , prrmifla Iblemni conte^atione, 
ne heres putet res fubftitut-oni vel MdeicommifTo obnoxtas lecundum vetercm 
dispofitiooem juris iq poller um alienate , vel obligate fibi licere . Jure veteti 

va- 



Digitized by Google 



TREBELUA'NUM DIG. rtj 

-valeoat alienatio re rum fidekommhTo fubieclarum , ita ut revocari oon potior, 
dG mo do facia non etfet fideicoramiffi intervertendi caufa ; /, Turns , infr. A. 
ttit. I. fed C ft , 16. fupr. </e /*hV. hetedit. Puta fi res aJie- 

.Date nan excederem quanam , quo cafu alienatio re rum fideicommiflarum va- 
Jet usque ad modum quanar & res alienatar heredi imputantur in quartam , ox 
hoc §. Quod fupra quartam alienatum effet , id fidekommuTarius ab emptoce 
revocabat , ut colligitur ex hoc $. ex quo Terum fideicommiftarum atienatio* 
rem valere tantum usque ad modum quartz jntelligere datur , quod res alie- 
natx heredi imputantur in quartam , alias etiam atienatio rerum fideicommif- 
airum, fi forte modum quartz exeederet, fuftitwbatur propter probabilcm ign*. 
-Tamiam heredis pravenienrem « faclo teftatoris ut in cafu /. ult. §. uU. 
.fupr. de leeat. 2. ubi ft maritus heredem uxorcm inftituorit , cuius poft tnoc- 
.tem aperiri codiciilos praxepit , 6t uxor przdium hereditarium , infrucluofum 
ratiooi fuz exiihmans , nondum apertis codicillis veudiderit , Sczvola refpon- 
det , non pofie venditiouem poft mortem mulieris revocari , ab iis , quibus he- 
re ditas codicillis per fideicommiflfum data deprchenderetur : fed propter juftatn 
. ignorant um tarn mulieris , quam emptoris , heredem mulieris , ur fundus apod 
-emptorem rcmaneat , fideicommiffario pretium dare debere. Conftitutione Ju- 
ftiniani res fideicommiflb fubjeclx , pendente condition? non poHunt alien ari y 
.& fi alienentur alienatio nulla & irrira eft , ita ut interim neque ulucapio , 
neque lougi temporis prarl'criptio ulla contra fideicommiflarium procedat /. 
mlt. §. fed quia , $. fin autem , C. commun. dt legau Prxfcriptto enim non 
pot eft currere contra fideicommiiTarium ante eventum condition is , antequam 
de fidcicommiffo agere poffit : non valeuti agere non currit prxferiptio . Igitur 
conftitutione Juftiniani , rerum fideicommilfo fubje&arum alienatio nulla & 
irrita eft ipfo jure. Excipiuntur ceni cams. Primus eft, fi heres rogatus res 
quasdam ex hereditate alienaverit, nam valet alienatio usque ad modum quar- 
ts , & res alienatx heredi imputantur in quartam , ex hoc §. Secundus cafus 
dt, fi res alienentur ex caufa dotis vcl donationis propter nuptias, bona enim 
.reflitutioni obnoxia polTuot alicnari pro dote vel donation* propter nuptias , 

fro modo congrno qualirati perfonarum , & hoc fi is , qui rogatus eft , fit ex 
iberis , & lecitima & falddia , ex quo duplkis quarts; derraclio permiiTa eii, 
non fufficiat doti , nec donarioni propter nuptias auth. res qua , C. commun. 
Je ltt;a-. Nec diftinguunt iuterpretes , an bona alienentur pro dote, vel dontu 
tkme propter nuptias conftituenda , vel rcftituenda , dummodo is , qui rogatus 
.eft, fit ex defcendemibus teftatoris , qui fideicommiflum impofijit : hie dt fa- 
vor liberorum , ut res refti'utioni obnoxjic poffiat alicnari pro dote vel dona, 
tione propter nuptias , quia hoc voto patris congruit ; /. mulier 22. §. pen. 
.infr. b. tit. /. pater in fin. fupr. de eviil. Non idem admittimus in ex- 

traneis feu collateral ibus , quibus non permittitur alienatio rerum fideicommif- 
'.farum pro dote , vel donatione propter nuptias , fed tantum usque ad quarts 
Pegaftanx feu TreMti*»ie* modum . Tertius cafus eft , fi res fideicommilfo 
fubjeeta; alienentur ex caufa neceflaria , puta xris alieni teftatoris folvendi cau- 
fa , valet omnimodo alienatio , nam fubftuutio pariter atque prohibitio alicna- 
.tionis , uon impedit alienatioitem neceftariam ; I. fiJiurf. §. div'i 14. de I teat. 
1. /. pete , §. pr odium , de It tat. 2. /. pate* filium , in princ. de leg at. 3. /. 
tlienationts yfamil.ercifc. 1. 1. de fund, dotal. Ideo fi creditor rem pignori obli- 
gatam a tellatore , qui earn per fideicommiflum reliquit , veudiderit , venditio 
non retraclatur ex caufa fideicommifli , licet emptor emerit fciens fideicommif- 
fum ; /. qui foUdum , §. ult. de let at. 2. Valet alienatio rerum fidcicommif- 
farum , ita ut revocari non poffit , & res alienatz heredi imputentur , nifi 
alienatio dolo facia fit in fraudem & necerrv fideicommifTarii : puta fi heres res 
lutulentiores hereditatis aUenaverit , quia quarta TttbeUianita debet dettabi ia 

Nu ij 



i*4 AD SBNATUSCONSULTUM 

mediocribus ; /. legato , dt legat. t. I. J. §. /rd ^ _/» quit t C. nm. An 
/. /i ^arir art tut mm , §. 2. C. d« dm«r. Cm il iter noa revocatur alie»»tio 
rtrum fideicommiffi fafta arris alieni hereditarii folvendi caufa , nifi facia fit 
dolo ultra modum arris atieni , vel res prctiofior rradita fit , com aliarum re. 
rum emptor invenrri poffet , fit ex earum vendiuone nt$ alienum lui poffet ; 
/. fi in tmfitontm , jf. dr tainarib. I. /or f w* , C. dt admimftr. tat. 

§. quidam Merit. 

AAUartHo A. $. eft , an prartegata veniant m reftirutione fideicommiffi I Pnu 
V^/ legat um feu prxceptio eft kgatum , quod unt ex heredibus relinquitur 
prrter pontonetn hereditariam , & quod pro parte capitur a iemetipfo jure he- 
reJitario , pro parte capitur a cohcrede rare legati / /. It gat urn eji , dt legat. 
I. /. in quart am , ad leg. foJcid. unde idem dicitur prxceptio bit . Nunc fin- 
ge , qua; eft fpecies h. Titius tres habeas liberos , eos brredes in.tituit ex 
disparibus paribus , fiugatis eorum datis prxceptionibus , forte awjiwlitatis inter 
cos conftituend* caufa , iu ut maximam partem patrimonii , inter liberos per 
modum prxceptionu m diviferit i & poftea he redes invicetn rogavit , ut quicum- 
que ex his fine liberis decedent, porrionem fuam, nulla facia memione here- 
diratis, fuperftiribir? fratribus reftimerct: uno ex heredibus defuncre fine liberis, 
quarebatur, an precept iones venirenr in reftiturionem fideicommiffi? £t Ulpian. 
refponder , (mperatorem funm ( quo Antoninum Caracal lam intelligit , ur or 
in /. cum hie fiatut , it donat. int. vir. & uxor. I. i. §.4. de vulgar, tt pu- 
pillar. I. licet Im per a tor , de let at. t. /. in hello , §. f ergo de met alio , de 
eaptiv. & peflltm. reverf. ) refcripflffe, prrceptiones quoque fideicommiflb coo- 
tineri , quia in porrionem fimplicirer accepram cadunt przeeptiouet , hat vicem 
portionum obtinem, & pater eas fecit filris quafi portiones. Igitur pralegara 
veniunt in reftiturionem fideicommiffi ? ft" here* porrionem (Tmpnciter reftituere 
rogatus fit r idem locum habet fi heres regatta lit reftituere bona vel partem 
bouoram . Quod fi heres fcrrptus ex parte , cui etiam pnrlcgatirm rclicrum eft, 
& regains reftituere hereditatem > omiferit hereditatem , fubftirutos non capit 
pra legatum jure fubftrtutionh t. Sextiam , de It gat. g. quia hoc cafu capit 
to rum legatwm norr Jrverfo jure , id eft partem a coherede jure legati , par- 
tern a femetipfo iore hereditario , fed rotum a coherede jure legati ; /. qui 
fiitabms , V ah. & t. feq. f. qua fee am , %. dnobtn dt legal. t. /. turn rtfpot- 
fo t C.de legat. Sed fi heres roeatos fit reftituere hereditatem , vet porrionem: 
hereditaris , vel porrionem hereenrarram , prxregara son veniunt in reftrtutiooem 
fideicommiffi ; quia hereditaria appellanoitc regara 6c fi<ieicomm:fra non contf- 
■entnr , m paret cx ><x J. & I. ft Tit'mt c* parte , de legat. ^ Sr heres fc. 
rogatus 6t , porrionem hereditatis rcftitoere , prartegarnm non ca J tt in reftitu- 
tionem fideicommiffi pro ea parte . qua: legati jure capitur a coherede , fed) 
pro ea pane , quam a femetipfo heres capit jure heredirario ; I. m t fidti- 
temmijlaria f $. ult. infr. h. ti\ Sane fi heres rogatus fit reftiruere quicquid 
ad eom n heredirate pervenerit , prxlegata verrionr in reftitutionfm fideicom- 
rr.iffi / /. turn virum , C. de fitieicommilf. quia qni torum dicit nihil exclu'titv 
prslegatnm non in heredirare, fed ex hereditate eft . Quid fi teifator hcredem 
prias rogavit de reftrtnenda hereditate , & poflea eidem pralegavit , pra-lega- 
tum non venit in refthotienem fideicommiffi ; /. Titia , ad leg. jalrid. qui* 
•on videtur reftator rogaffe de eo , quod nondtim dederat, rd eil non videtur 
volnifie, trt pnrregatnm , quod uni ex heredibus renfTunr eft po t injunctutn 
twus fideicommifTi , fideicommifTario reftituerrTur . Quod fi prailegata. abfor- 
beant majorem partem hereditatis , ex conjeclura voluntatis veniunt in retuV 
uitionem fidekemoaifli , licet bests rogatus fit taatum feitituerc beredtutem. , 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. i«j 

vel partem hereditam , ex A*- §. quia pater videtur , officio arbitri fundus , 
divififle hereditatem inter liberos per modum prxceptionum , & voluifle eaj 
venire in reftitutiooem fideicommiffi . Et pnrlegata non ramquam legata , fed 
potius tamquam portiones hereditaria fpedanrur , & in fideicommiftls voluntas 
' ; , quam verba iiituenda Hint . Quod fi beres inftirurus ex pane, pncepto 
, rogatus fit reftituere partem hereditatis , fi faltidia lociu i»t , partem 
„itt, quam capit a fe jure bereditario , & panem quam capit a cohere. 
Iibu$"jure legati, imputat in faltidiam. Et quod eft ultra quartam ex fidci- 
commtftb reftituere tenetur ; /. filium , quern , C. famil. erttft. Cujac. ad 1. 
68. de legat. 2. 

§. ult. 



QI dominus a familia occifus dicatur , «r SC. Si/aniano beres fcriptuj prohi- 
3 berur apertre tabulas teftamenti & adire hereditatem ante quaftionem ha- 
bitam de familia , alioquin li tabulas teftamenti aperuerit , vcl hereditatem 
adierit ante quarftionem nabitam de familia, vet inultam mortem defuncli,he- 
rediias filico vindicatur ,* /. a,. %. nan tantum , /. neceffarios , §. non alias , ad 
Silanian. I. j. C. de his,quib*s ut indijen. & bonis publicatis ob delictum he- 
redis , fifcus hereditatem adquirir cum fua caufa &. onere, puta cum onere fi- 
deicommifTi , ut in hoc $. /. t ex fa£io . ex fath , infr. *. tit. I. 2. §. fi t 
fidei ejus , ft quit oliq. ttftar. prohib. I. Statins Floras , Ceoie/io , de /nr. 
fife, cum onere legatorum , & arris alien i hereditatis ; /. ft fervus 50. §. t fi 
amis , <fe /<^#f. 1. /. rex, y*« , i. /nr. /»/<". qua re fifcus in re itucnda 
ncrcditate quartam detrahit , quam beres habiturus eflet, (\ bona publican non 
eflent , & reftituta hereditate , aftiones ex Trettlliano transeunr in fideicom- 
mifTarinm, ut aHdttur in hoc $. Quoties fil'cus ex caufa confil'cationis fuccedit, 
jus quarta? detrahendas ad eum transit, quia flfcus hercdis loco habetur 
§. t fi fidei , /. inter eos , §. mil. da fidejuff. I. a. C. ad leg. Jul. da vi fit- t Mle de- 
kl'tt. vel priv. ■ 

L + 

X SC. Ptgaftone , qnod tramfufum eft in Trtbtll'ianum , fi heres inftito- 
Hi tus or rogatus fufpeetam hereditatem dicat , & velut damnofam adire re- 
tufct , poftulaote fideicommiflario adiri fuo periculo & reftitui , compellitur a 
prartore adire fit reftituere ,& quartar commodum amirtit, cum alieno periculo 
adeat hereditatem , merito omni commodo caret , ex hat I. & I. top , turn aai- 
dam , infr. h. tit. l.fi quit omiffa ,fi qnis omifj. eaaf. tejtam. $. t 6.vtrf. fed ft re. 
eafakat , hft. de fideie. btredit. nec enim (erendus eil qui lucrum ampleclt. 
tur , onus autem lubire recufet ,• /. *n<c. ^. pro fetundo , C. de taduc. tvlltnd. 
Ratio dubitandi erat , qnod non eft quisquam cogm<rus adire damnofam here- 
ditatem ,• /. net emere , C. de jar. deliver. Sed bac regula fallit in berede ro- 
gato , quia coaclus adit hereditatem periculo cogent is . ncn fuo , atqu^ ob id 
merito compell rur ht-rediiatem fufpeaam adire ne fide:commiflum interci iat, 
wpote non valenie berede bereduafem reilituere , quam prius non adiiffer. He- 
res , qui fufpeSam dicit hereditatem , cogitur earn adire , nrc relctt hereditas 
fit folvendo, nec ne, ex hat I. id eft non poiei heres reculare a^ire heredita- 
tem hoc prrtextu , quod aperte damnola fit , qtra non ad't earn fuo pericu- 
lo . Sed hodte coa&io ilia adeundr br editatU , tamquam I'tirer^acua , ex ufu 
fublata eft , quia herede recufanre adire , poteft Bdeicommiftarius adire heredi- 
tatem, neque per beredis manus earn renitui needle efti«»w. 1. tag. 1. §. u 
*U baad.& faltid. * 



Digitized by Google 



iU AD SENATUSCONSUITTJM 

I. 5. 

SEnaror, vel alius cujusenmque dignitatis fit, heres inftirutu* , etiam ab nre- 
nario , vel a mulicre , qua; corpora quzftum fecit , polhilante fidcicommif- 
fario cogirur adire 5c reftituere hereditatem, t ex h. I. Ratio dubtcandi eat , 
quod G quis heres inftitutus (it , fub condttioae ferendi nomen turpe & famo- 
lum , pura nomen vefpillionis , conditio ei remittitur , quia digniutis ratio ha- 
benda eft ; /. fed fcicndmm , /. faHa fi varo , infr. hoc tit. Ergo vtcbbatur 
dicendum , virum dignitate prardttum , inititutum a turpi & famoia peribaa , 
qualis eft arena ri us & mcretrix , ( Arenarii , qui qutflus caufa in arena de- 
icendunt, funi infamss 5c capite minuri; /. 1. §. ult. de his, qui not. infant. 
TertulL dt fpeiiac. cap. 21. ) non efle cogendum adire & re titucrc heredtta- 
tem , quad dedecori fit heredem inlitui a turpi perfona : fed tamen onus fe- 
rendi innonefti nominis remittitur , ut coufulatur pudori 5c verecundia? ejus , 
cui injungirur : fed coaftio adeuodx 5c rertitusnda: hereditatis, etiam arenarii 
Tel meretricis , non remittitur , quia hereditatis aditio 5c reftttutio non eft 
gravis 5c molelta, etiam favor fideicomraiflbrum id extorfit , ae fideicominirTum 
rntercidat . 

L. 6. init. 

SI heres inftirutus & rogatus fufpe&am hereditatem dicat 5c earn recufet adi- 
re , decreto prartoris cogitur adire 5c refh'tuere . Recufari vero hereditas po- 
teft, non tantum verbis, fed etiam re , id eft faclo,5t alio quovis judicio vo- 
luntatis ; /. recufari , fupr. dt adquir. bertd. Et hereditas recufari poteft , non 
iolum inter prarfentes , led etiam inter abfentes , puta per nunthioi vel epi- 
ftolam ; init. h. I. I. Me a quo, §. 1. infr. h.tit. Ratio dubitaivdi erat,quod 
here Jit as per procuratorem adquiri non poteft ; I. Vttulut , alias /. per curat*, 
rem , fupr. de adauir. keredit. Nrque per procuratorem hereditas repudiari pof- 
fe yidetur, quia hereditatis repudiario eft aclus folemnis , qui folemnitatem ju- 
ris deftderat , 6t in jure fieri debet /. & 4. C. de repui. «/ abfltnend. 
hettd. Ergo videhatur 5c recufationem aditionis hereditatis non pofie fieri inter 
abfentes per eDiftolam vel per nunrium , fed tantum inter pre (enter , a£hi 
folemni in jure , ut aditionem vel repudiatiooem hereditatis . Sed hereditatis 
Tecufatio quocumque modo fieri poteft , quia eft actus minus folemnis , eft 
nuda declaratio heredis fcripti , fe nolle adire hereditatem tamquam fufpeetam 
& damnofam . Eaiemque ratione dec ret urn coailionis adeundar 5t reltituendat 
hereditatis iiiterponitur a prartore , etiam contra abfenrem , ut fubjicitur in 
trine. I). I. nempe fi per contumaciam fit abfens ; nam fentemia adverfus ab- 
ler! tem contumacem ferri poteft , li tribus ediftis , vel uno pro tribus , quod 
peremptorium appellator , evocatum , iudi.io per contumaciam defit;/. Gt pojl 
aditlttm , de judic. t. proper and um , $. 1 fm autrm 3. C. tod. 



%. mtminlffe , f $. fed & ad filium. 

NOn folum heres inftitutus, fed etiam heres ab inteftato , fi rogatus fit re* 
ftituere hereditatem, fi fufpeclam dicat, officio prartoris compellitur adi- 
re & reftituere , ex hoc §. Ratio dubttandi erat , quod SC. loquatur tantum 
de herede inftituto , 5c teftamenti mentionem facit , ut liquet ex verbis SC. 
/. i.fupr. b. tit. Et hare eft dubitaodi caufa , quae proponitur initio b. §. naemi- 
niffe tut cm oportebit ,de herede inftituto fenatum loaui : fed verum eft , hoc SC. etfi 
conceptum fit de herede ex teftamento , per interpretationem prudenrum ad he- 
redem ab inteftato , bouorum poffeiforem , 5c quemcumque alium fuccefforem 

pro- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. i8 7 

product , at addiror in hoc 4. t maniniJTt , & in I. \. %. hoc autem , (up. h. 
tit. quia qui inteftatus decedit , facile videtur teftari , & fpoote fua bona re*- 
linquere fuccedeotibus ab inteftatoy /. cmficiuntut , 4. i. l.ji quit , raw , fupr. 

/«r. codicil!. I. i. 4. fc'ttitdrnm, de It/fat. 3. Neceffarii he red « inflituti , & 
rogati , a pnrrore coguntur fe immiicere hereditati & reftituere , & reilnuta 
heredrrate , a&iones ex Aoc XC> transieruntur in fidricommiffarium , ut fequirur 
in h. 4. t filium. SC. Trebtlliano locus e!t, etiam in fuis 6t nc- 

oeffanis heredibus , quo re.tituta heredirate a&iones ex eo tramfcraiitur in fi- 
dcicommiflarium ; /. i. 4. hoc autem , fupr. h. tit. Oppouitur /. ita tamtn x 
4. 7» pater , infr. A. fir. ex qua ft filiusf. a patre initirutus fit , At rogatus re- 
ftituere herediratem , isque fufpeflam dicat , poterit hereditas reftitui ex SC. 
Trtbelliano , ita ut , etfi fe non immifcuerit hereditati , agones ex hoc SC. 
tran^ferautur in fideicommiffarium : c ir enim fuu* heres comnelletur adire , vel 
fe immifcere , fi citra immixtionem hereditas rertirui , & aitionun rranstatio 
fieri potelt i Sed quod proponitur in h. 4. t fed Cf ad filium , c;teros here- 
des neceflarios , fi fufpeclam hereditatem dicant , compelli earn adire & refti- 
mere , pertinet ad fervum heredem ioftitutun , non ad filium , qui el in po- 
teftate , & verba t fed Cf ad filium , qui in poteflate e.'l , non funt conjungen. 
da cum his, qua; fequunrur, de ceteris neceflariis heredibu*, fed referenda funt 
ad pra'c?dentia , ut primus obfervavit Anton. Fiber , 7. con/eii. 7. Et hoc fpe- 
ciale eft in filiof. he rede inftituro, ut fi fufpe&am hereditatem dicat , non co- 
gatur fe immifcere, & nihilominus poflic hereditatem rclhtucre , etfi fe non 
immifcuerit, quia filiusf. etfi fit neceffariut heres, hab;t betieficium abfhnendi, 
quod fervo dencgatury 4. 1. §. fui autem, infl. do htrtd. qualit. & dijf. 

§. fi fife*. 

T Egc Julia bona vacantia , quae fc. nullum heredem inveniunt , fifco defe- 
,1 4 runtury /. quidam y 6. quotient , /■ filiusf. 4. qui inteflato , dt It'tt. 1. 
/. 1. /. vacantia , C. de bom. vac. libr. 10. Si heres inftirutus &r rogatus here- 
datarem reftituere non adeat hereditatem , hereditas tamouam vacans 6t defti- 
futa hcrede filco defenur cum onere fideicommiffi . Sed fl fifcus recufet bona 
agnolcere & fideicommiflario reftituere , non eft cogendw adire : filci privile- 
gium eft , ne invitus cogatur adire hereditatem , quz tamquam vacans ad fe 
^ervenit : fed placet fifcum bona reftituere , quaii ea vindkaverit , perinde ac 
fi ea cognovent , ex hoc §. Quoties fifcus fuccedit bonis vacantibus fideicom- 
miflb fubjeclis , non ett compcllendus adire & reftituere, quia fifcus non fuc- 
cedit ut heres, fed rem occupat lege Julia , quocirca fifcus non dicitur adire, 
fed vindicare vel agnofcere bona vacantia , ut in hoc 4. & d. I. 1. C. dt 
Son. vacantib. Et fifcus , etfi bona vacantia occupet non coufeclo inventario, 
■on tenerur creditoribus ultra vires bonorum ; /. 1. 4. an bona , dt jut. fife, 
fed bouts vacantibus fifco delatis, fi fifcus recufet ea agnofcere & reftiruere fi- 
deicommiftario , fidlione legis hereditas pro agnita & adita habetur, & citra 
agnitionem refiitutio fit , perinde ac fi adita fuiflet . Dubitatum eft , an filcus 
cum bona vacantia occupat, tcneatur onere fideicommiffi , quod ea reftamento, 
ex quo non fit adita hereditas, ex quo nullus heres exiftat , neque legata,ne- 
que fideicommirTa , neque aliud quicquam deberur ; f. Ji nemo 9. de tejl. tuttL 
I. Ji nemo , de R.. J. I. earn quam , C. de fideic fed femper fuccedit W pri« 
vatus cum fua cauia & onere ; /. non pejfunt , dt jut. fife. 



,88 AD SENATUSCONSULTUM 

§. item fi municipes . 



MUnicipia fuere oppida jure civitatis Romanx donata ; Gellint libr. \6. 
cap. 13. Unde municipes di&i cives cujusque oppidi , quod jus ci vita tit 
Roman* accepiflet . Hereditates , vel legata &. ndeicommiffa , municipiis feu 
civitatibus relmqui poffunt /. t btreditatis jC.de htrtd. inji. I. fi quid nit- 
Bum , /. civitatibus , de (tgat. 1. Sed & collegia licita heteditatet capere pof- 
funt ex privilegio; I. nllegium , C. de hertd. it/}. Si nuuiicipes heredes infti- 
tuti fine , & rogati hereditatem reftituere fufpe&im dicant , coguntur adire he- 
reditatem & reltituere : idem dicendum in collegio , ex hoc £ & I. 1. $. fi 
tut em t fupr. h. tit. Deterior eft ea in re conditio civitatum , quam filci , 
quia civitates privatorom loco babentur; /. t euro, qui vttlieal t dt V. S, 

$. Titiut . 

• « ^- > -1 

OUoties quis fubftitutus eft t direfio , puta vulgariter , vel puptllariter » 
aut per fideicommiirum , in poteftate ejus eft utrum velit fuccedere ex 
lubltitutione direcda , an ex fideicommiiTaria , ut probatur txt.fi quis fervo t 
infr. de manumiff. tejl. ubi fi quis teftamemo fervo dederit liberutem , fir dt-. 
reclo , & per fideicommiffum , in eleSione fervi eft , utrum velit , an ex di- 
reclo, an ex fideicommifib ad libertatem pcrvenire. Melius & aperthis proba- 
tur idem cx hoe §. ubi li Titius heres inltitutus , Sempronio fubftituto , roga- 
tu< fit ipfi Sempronio hereditatem reftituere , & inltitutus lufpecLun die at he- 
reditatem, Ulpianus ait, dcliberari porte, utrum cogendus fit adire Sempronio 
poftulaqte ■ Sea tamen verius efle cogendum eum , quia , inquit , Sempronit 
poteft intereffi ex reftitutiooe, ( fic enim reclius Iegeodum puto cum Odofre- 
3o , quam ex inftitutione ) ex reftitutione , iiiquam , id eft ex fideicommiHb . 
Fideicommiffum enim proprie dici-ur reftitutto , & ih eo diftiasiuitur a fubfti- 
tutione ,* /. ult. C. de hit qui ven t am *tat. quia fideicommiflarius accipit he- 
reditatem per manus beredis , reftitutione facta ex TrebtUiam , potius quam 
ex fubftitutione. Si forte fubftitutio legatis vel libertatibus onerata fit ; nam 
etfi legitimus hens fuerit is , cui fideicommiffaria hereditas relicla eft , idem 
dicendum eft, ut non eo minus poftlt heredem inftiturum cogere ad adeundum, 
quod omiffa ex teftamento hereditate fucceffurus fit ab inteftato. Dubitandt 
caula erat, an fubftitutus vulgariter fit per fideicommuTum pofiet cogere he- 
redem adire & reltituere , quod is citra eoa&ionem heredis or reftitutionem , 
toterat per fe adquirere hereditatem ex fubftitutione vulgari , repudiante fub- 
ftituto : fed verius eft heredem compel lendum adire & reftituere , quia fubfti. 
tuti intereft, utrum fuccedar ex vutgari , an ex rtdeicommiflb , quod forte le- 
gata vel liberates reli&e fint a fubftitutione , quibus non tenebitur omiffa he- 
reditate ex fubftitutione, & ea reftituta ex fidcicommuTo , quia banc eleflio- 
habei ex judicio defunfli; /. 1. §. fi propanatur , fi quit omijf. cauf. left. 

y • : 

§. ult. & I. 7. & 8. 



QI heres inftitutus juflus fit hereditatem reftituere alio loco , i_ 
O cilium ha bet , vel ubi bona fita funt, & fufpeclam hereditatem dicat,i 
gitur ad eum locum accedere & ibi adire & remrucre hereditatem ; $. ult. 
Ratio dubitandi erat , quod heres fcriptus ex caufa fideicommiffi conventendus 
eft ubi domicilium habet, vel ubi bona uta funt ; I. h ftdeicommiffum , de ju* 
die. I. unic. C. ubi fideic Ergo videbarur heres , fi iufpefhm hereditatem ch- 
eat , non efle cogendus alio loco hereditatem refluuere , quam ubi conveuien- 



Digitized by Google 



TREBELIIANUM DIG. 289 

dus eflet , fi ultro adiiflec hereditatem : fed hoc cafu fi heres fufpe&ara here- 
ditatem dicat , cogitur adire & reftituere hereditatecn alio loco , in pamam 
non adita; ultro hereditatis : nee eft quod queratur , quia non tenerar lumprus 
itinera de fuo fmcere , fed eos deducit ex bonis hereditatis , Sc. impendiorum 
itineris ratio habetur ; /. 7. Notandum eft quod traditur in hoc $. uh. fi quis 
alio loco hereditatem reftituere juflus fit. cogendum eum , fimilemqne efle el 
qui in diem rogatus eft reftituere, & fufpeftam hereditatem dicat, cogi poteft 
adire & teftituere. Oppooitur /. fed Cr fi tute* infr. h.tit. fi ante diem vd 
conditionis evenrum reftituatur hereditas, non transferuntur acliones, quia nom 
ita reftituitur hereditas , ut leftator voluit : hoe enim verum eft reftkuta here-* 
ditate ante diem vel impletam conditionem non rransferri acliones in fideicom- 
miftarium , cum heres fponte adiit & relituit : fed cum heres coaclus adiit , 
etiam ante diem reftituitur hereditas, ftatim aQiones rransferuntur infideicom- 
mifiarium : poena coa&e aditionis eft damnum temporis , rcprxfentatio fidei- 
commuTi , & prematura translatio aclionum . Heres rogatus poft mortem fuarn * 
hereditatem retrituere , poteft ante diem defun&i judicio fatisfacere & heredi- 
tatem reftituere /. poft mortem , C. de fideicommiff. Et fi fidcicommiflum an- 
te diem reftituerit , non poteft condiccre quafi indebitum folutum ,• /. \ fidei- 
eommiffum, de condicl. indeb. Nec creditores poflunt revocare reftitutionem fi- 
deicommifli tamquam in fraudem eorum faclam , quia heres , reftituendo fidet- 
xommiftuna ante diem, non videtur fraudafle creditores , fed plenius obfequium 
exhibuiftie voluntati defunlH ; L pat rem , qua in fraud, creditor. Et prxmor- 
tuo rideicommittario , res hereditatis ante diem relituta? non redeunt ad here- 
dem quafi ultro donate , quia etfi reprarfentatio fideicommifti dicatur donatio 4 
I. cum pater , §. a fill a , de legal. 2. non eft propric donatio , fed potius re- 
miifio ; L etiam , C. ad Vcllejan. & plenior feu maturior executio voluntatis 
defumfti . Quod diclum eft , ieredem rogarum poft mortem fuam hereditatem 
reilituere , ante tempus mortis pofle reftituere, hoc verum eft ri rogarus fit refti- 
tuere certar perfonx , puta uni e liberis quern volet : non poteft alia* refti- 
tuere cui e liberis ante mortem, quia jus fideicommifTi his quarfitum eft , qui 
fuperftites crunt tempore mortts , ac incertum eft quis fuperftes futurus fit 
tempore purificatx conditionis : itaque fi fideicommtflum reprxfentaverit cui ex 
liberis , eo prxmortuo non erit ea res fraudi ceteris , qui fuperftites reperien- 
tur tempore mortis ,• L filiusf. divi ix.de legat. 1. /. t cum pater , \. 
hereditatem , a filia , dt legat. 2. /. uxor em , §. Seium mart turn , de legat. 
3- &l°{f' i" mortem. Nec modo fi heres inftitutus rogatus fit alio 

Toco hereditatem reftituere , fi fufpeftam dicat , non cogitur adire & reftitue- 
xe diclo loco , nifi fumptus ad explicandum iter neceflarii ei prailentur : fed 
etiam fi heres inftitutus fit fub conditionc , fi Titio decern dederit , idemque 
rogatus fit reftituere hereditatem Seio, non aliter cogeretur adire & reftituere, 
quam fi ei pecunia offeratur ; d. t /. 7- /• f*Qa . §. t fi dandx , infr. h. tit. f.jfte^. 
ne heres , qui coaclus a^iit , damno afficiatur . Sed fi heres inftitutus rogatus fideratur 
jGt alio loco, puta Alexandrix , herediatem adire St reftitu:re , valetudinis, Adde /. 17. 
itatis, & juris, an eo ire liceat, ratio habetur: puta fi heres, qui morbo la- ^.z. tod. tit. 
borct, infaiis aur fenior , vel alicubi rclegatus , juftus fit eo loco adire •& /. 2 . 5. jg 
reftituere , conditio ei eemittitur j d. I. 7. & 8. Et generaliter fi fideicom- e ^ ^ uo j certm 
mi Hum certo loco reftitui juifum lit , fideicommiftb tacite ineft dies , quo ad fa, / z . fa 
eum locum perveniri poffit y /. 6. §. ft L eum , qui 41. $. f u L #V ^ er Ji6ert 6 
terdum \ pura 74. infr. de V. O. ^inJU,V.6. 



Tom. VIII. Vol. IL O o 



Digitized by Google 



290 AD SKNATtTSCONSULTtJM 

x. 9- 1 cr s- 1. 

SI legarut provmcialis vel munieipalis , qui reip* caufa. abeft . hens in fti tu- 
tus & rogarus alio loco hereditatem- rethtuere , fufpeftam hereditatem dr. 
cat, etiam tempore legation]* cogitur adire & reftituere heredttatem , ubi abeft. 
Quod ft non fufpeclara hereditatem dicat y fed petierit tempus ad deliberan* 
dum , & impetraverit , ( petenti enim datur tempus- ad deliberandum- de adeun> 
da heredirate » etiam poll conOitutionem Juftiniani / /. fcimns , J. t (5* hst 
qui Jem , verf. fed q*ta qmidam f C. He jut. delib. ) & is port deliberatiohern 
adeat & reftituat hereditatem , non videtur coaclus adire & reftituere ; e* h. 
ken t I. fi lejtttus , in pr'mc. infr. h. tit. I. \ fed & fi 28. S- 1. di /adit. 
Itaque hcreditate port deliberationem adita , non amittit cotnmodum quarts , 
sec enim coa&us adiit , fed ultro po t delioerationem / d. I. ft legttus. Abs« 
ens reip. caufa , fi h;rediratera fufpe&arrr dicat , (tarim cogitur adire or re- 
fHruere , or commodum quart* amittit / /. it* tamtn , §. ovi fvfpeftam , infr. 
b. tit. fed fi pttierit tempus ad deliberandum . interim quidem tempore lega- 
tionis cogitur adire- > fed non prius tenerur reftituere , quam dotmim reverfu* 
fit : tunc ei integrum eft , vel totam hereditatem reftituere, t vel falcidis feu 
Trtbelt'mniat benertcio uti ,- d. I. ft teg*tnt . Quisquis enim defiberat de adeun- 
da heredirate, iiuerim quidem cogi poteft adire poiiulante- eo , qui fuo periculo 
Velit adiri hereditatem : verum non itatim compellitur reftituere" , fed knpieto- 
tempore- deliberationis poteft uti commodo teftamenti , id eft beneficio quar- 
ts, perinde ac fi fponte adiiiTet , vel totam hcrcditatenv reftituere ii expedite 
fibi puuvetit /. omnes infr. h. tit. 

§. qtnd ft fufpetlrm ~ 

SI heres inftitutus & rogarus hereditatem reftituere fufp?5am dicat, non te- 
netur dkere caufam , puta quod non lit folvendo : fctf profiteri feu decla- 
rare debet, ie nolle adire hereditatem, quod non putct fibi expedire, ex hoc %. 
Non eft cogendus hern caufam dicere , cur recufer adire hereditatem' , quia 
rrariis caufis moveri heres potuit , ne adiret hereditatem : pura nr litiotis 
vel xri alieno implicaretur , etiam fi hereiitas folven-lo videretur ; vel ne of- 
fenfam feu invidiam potentforit" contraberet ; vel ut gratificarctur ei , cui hr- 
reditas ex fideicorrrmiiTo reftituenda erat /. 4. fupr. h. tit. Idonea caufa noa 
•dcundr hereditatis efte poteft, met us Iiriurrr ; ut mirtori 25. annis , jufta cau» 
fa in integrum rertitutionis eft , non folum cum aliquid de ejus bonis deperiir,, 
led etiam cum ejus intereft litis fumptibus non vexari / /. 6. de miiwrib. 

$. uk. & I. IOV 

RErtirura heredirate ex SC. TreheUlaw r non aliter trmnferuntur a&ioner 
in fideicornmtiTarium , quam fi eo modo reftituatur hereditas , quo tefta- 
tor voluity/. t. & I. to. AfV.Ideo fi heres inftitutus rogatus fit Tub conditions 
vel in diem hereditatem reftituere, ante diem vel corfditionis evemum heredr- 
ntem reftituerit , aftiones non transferuntur in fideicommiflarium ; $. ult. & i. 
I. 10. I. fi mutter 59. en tffe , fupr. de jut. dot. Sod fi exillente die vel 
conduiooe , heres , qui reftituit , raram habeat rcftitntionem , tunc videnrur 
translatx adriones in fldeicommilfarium ab ipfo tempore , quo ei reftirura eft 
hereditas ; d. I. to. quia per ratihabitionem tramlatio afrionam retro trahirur ad 
tempus reft i rut a; hereditatis ; /. donationet , C. de donat.int. vtr.tT *»r. Quod 
dicitur, reftituu hereditate ante diem vel conditionem non traruierri acliones, 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. x 9 r 

accipieudum eft de fideicommiflb in dietn incertum , qui pro coaditione habe- 
tur ; L t. §• 4- t «fc ^ Hujus rci argumentum eft t 

quod in ^.uluU praxed. 9. <hftum eft,G quis fub conditione heres fcriptus lie, 
pendente conditione nihil agere , fi panrrus fit reftituere hereditatem ; & mox 
fubjungitur in A. /. to. ante diem vel conditioners reftituta hereditate no« 
tiansferri aftiones. Ex quo fatis intelligitur , cum dies £c conditio comparan- 
tur, intelligi de die incerto, qui pro conditione habetur ; nam fi heres roga. 
tus fit in diem certum hereditatem reftituere , & interim fidcicommiffarius de- 
ceifcnt , fidekommiftum ad heredera ejus rransmittirar y /. Seiur Satuminttt , 
infr. b. tit. Si heres inlbtutus & rogatus Tub conditione vel in diem heredita- 
tem reftituere, ante condirionem exiitemem vel ante diem relritoat , aftiones 
-non transferuntur in 6deicommiHarium , fi prsrmatura reftitutio alteri damnum 
adferre poflit : ut fi qais fub conditione frarris fui filiis hereditatem reftituere 
rogatus fit , ante condirionem exiftentem , dum adhuc in patris poteftate funt . 
neque volentibus refte refthuer, cum poflint tonditionis exirteutis tempore vel 
fui efle juris . vel etiam eorum aliquis mortem obiifte ; /. fit'msfamuiat , §. 
divi ii.de legat. t. /. uxorrm , $. St'tum maritum , de It gat. j. Alias poft 
jnortem fuam reftituere rogaius , ante mortem «ftuuere non prohibctur .• /. 
pajl mortem, C.defideicmmijfit. 

£. it. in print' 

HE res , qui fufpeftam Tiereditatem dixit , & coaftus adiit poftulanfe fida- 
commiftario , quarts: commodum amittit , quia alieno periculo adiit , 
non I'uo ; t. 4. fiipr. A. tit. nec modo quartam amittit , fed & omne com- 
modum , quod ex ea hereditate habuit ex volunrate & judicio teftantis : puta 
fi heres rogatus fit hereditatem reftituere , prarccpto id eft retento fundo , & 
coaftus adierit & Teftituerit , non poteft fundum rrtinere /• ita tamtn y \.fi 
prateptit , infr. h. tit. Quid Si heres inftitutus fir & rogatus hereditatem refti- 
tuere t Sc eidem legatum certz quantitatis reliftum fit/ In huiK cafum fi heres 
non erTet,fi iufpeftam hereditatem dixerit , & coa&os adierit &. reftituerk , non 
amittit legatum , qumimmo non prius cogitur adire & reftituere hereditatem , quam 
ei prxftetur legatum a fideicommiflario . Et fi coaftus adierit & reftituerit here- 
dirarem priusquam accepiflet legatum , non poteft petere legatnm a coherede quafi 
non adiiflet , ee non adeuntis portio adcreviftet cohered) . Licet enim coaiim 
adierit , re vera adiit hereditatem . Adirio etiam coafta aditio eft , quia voluntas 
coafta voluntas eft /. ft mulier , f penult, quad met. rauf. 1. fi pane , 
ce-gente^ de rit. nuptiar. bed a fideicommiftario legatum ei prxftandum eft, ex 
but. b. I. I. ita tamen , §. fed fi eidem , infr. A. fir. Quamvis coaftus here* 
adierit & reftiruerit hereditatem , retinet legatum fibi reliitum fub conditio- 
ne, fi heres noo eftet ,nec prius cogitur adire & reftituere hereditatem , quam 
legato prarftito, quia non videtur indignus heres, qui coaftus adiit , qui lega- 
tum retiueat , cam nec omnino cogendus vidererur adire hereditatem , contra 
volunutem defanfti , qui legando heredi in hunc cafum , fi heres non eftet , 
in iplius arbitrio 6r poteftate pofuit T ut non adiret ; /. debitor , in fin. princ 
infr. b. tit. Quacfitum eft, an heres , cui legatum reli&um eft , fi heres non 
eftet , & coaftus adiit , an hoc cafu rerineat quartam ? Et videbatur , quartam 
oon amirrere , quod non lit coaftus prarcife , fed caufarive : fed quarram non 
retinet ex fententia Hngonis veteris gloftatoris , quia alieno periculo adiit , non 
fuo , ut notat gloff. in nae I. Dubitatum eft , an heres qui coaftus adiit & re- 
ftiruit, rerineat quod conditions implendar caufa datum eiU Et videbatur , he- 
reJem coaftum non pofle retinere quod conditionis implendae caufa datum eft, 
quia quisquis hereditatem fufpeftam dixit , & earn coaftus adiit & reftituit } 

O o i j 



? 9 i AD SENATUSCONSULTUM 

nullum commodum ex ea retinet / /. 4. /. if tamvt , §. t qvi f*fptftanr 9 
i. Ji patroni , qui f fide'mmmifftm , O" p+ffm* , A. fir. Et quod condition!* 
implendx gratia datur hcredi , li non cx ea rrereduate, fa I tern occafione heredi- 
tatis capitur. Sed benignius eft nihil ei auferri , ut dii'erte fcribit Paulus in 
/. qui heredi , t c«m fufpeftam , fupr. <iV cotdit. & dtm. quod enirn 
condittotm rmplendar cauia darar , non ex rcftamento 6c voluntate defuacti t 
fed mjgis ex voluntate ejus , qui dai , fit mortis caufa capiiur ; /. ft quit fub 
e»»dkione , fi quit emiff. can/, ttftam. I. Mruius , de condh. & dtm. t. inter 
mortis , de mart, cauf. tht. Non abs re objicitur /. if , cut , de amdicl. in di- 
bit, ex qua fi heres coa&us adierit fir rjtritu.'rit accept k decern , quod condi- 
tioni 1 ! i.nplenda: caufa datum eft a fiJeicommilfario, repetstur condictione inde- 
btti foluti. Sed hx leget ita conciliantur ab Accurfio , ut dicat diverlas effe 
femenrias jurisconfukorum : fentcutiam Juliani , qua.- exftat in d. I. is % eui r 
efle de iuris ngore, Fault de a-qiFtate fit benignitate , ut diferte annuunt ipU 
verba /. qui heredi , t §. fed cum fufpetiam , vel , quod probabilius di-.ttit- 
gucndum eft , an quod condttbnis implencLc caufa datur heredi , datum fit ab 
ipfo fiJeicommiflario , an a legatario, vel alio extranet* ; ut fi a fideicommil- 
fano datum Gr, danda fit ipfi condtciio contra hcredem, qui coa&uc adiit ; 6 
autem ab extraneo , maaeat apud herea.-m 



§. idem JktianBf. 

PAter , qui habebar filium impuberem , duos extraneos , Ttrium & Seiunt 
heredes inftituit cum f»l o tmpnbere . Eosdemque coheredes filio lubtli- 
tuit pupillaritor , & fecun:'is tabula coheredes eosdemque fubftitutos filio in*, 
puberi rcgavir,ut impuberis herediratcm rellituerem Caio . Mortuo filio impu- 
bere priusquam impnbes vel qui^quam ex coheredibus adiiflet bereditarem , fi 
extranci heredes inttttuti , iidemque fubftiruti filio impubert , non adeaot here, 
ditatem ex tcftamento patrfs , fiicicommiflarius poteft cogere unum ex heredt- 
bu5 adire hereditatem paths , nr aditione confirmed »*r teftaaientum paternum » 
& per confoqaens confirmentur fecund* tabula* . Deferto enim tcllametuo pa> 
•crno , pupillarc evanefcit ,• /. 2. % quisquis , fopr. de vui s . & pupiU. Et hoe 
faclo uterquc cogi poterir ex fubilitutione adire & reftituere hereditatem pu-« 
pillarem,ex hoc %. Heres iniHtutir; a patrc,& (ubititutus filio impubcri exne- 
vedato , fit pupillaribw tabulk rogarus reftituere Titio heTcditatem pupil la rem, 
tnorruo pupillo cngirur hereditatem patris adire , nt aditione confirinctar tell*- 
men rum paternum , ac per hoc teftamentum pupillare , fit fidetcommiiium in 
eo reliclum convalefcat : fed vivo pupillo non cogitur hereditatem paths adi- 
fe , quia fideicommiflum tub conditione reliclom eft , Tub ea fc. fi nlius im- 
pubes decefferit i oc improbus eft , qui follicitus eit de hereditate viventis ; A 
*" t*men f §. a pane , infr. h. tit. C d. I. 2. $. imerdnm , de vuJgtr. & 
fupMar. 

§. utrum autem , /. 12. tf 13. hit. t & 1. 



HEreditas non poteft adiri peT procuraforcm ,• /. per cuntcrem , fi-pr.Vr 
tdqur- hoed. Ccrte bonorum poffeffio per pr;Kuratorem peti poteft ,• I. 
fi q^uis elimiywd. tit. quia aditio hereditatts eit actus legitknns fit civilis, qui 
marjorem folemnitatem defiderat , quam bonorum potfeftlo , qnz eft juris prar. 
tprii . Herediras quoque fideicommirtaria abl'enti per procuratorem reftitui pot- 
eft , nifi heres rogatus fufpeclam hereditatem dicat , cogi poteft pottulaiite fl- 
deicommiHario per procuratorem adire fit rctituere hereditatem , ut duerte tra- 
ditur in § utrum autem, Cr l.rtjiitmta , iirir. h. tit. Opponhur t.jt mulier 50. 
ex ajfe , fupr. de jut. dot. ubi li beres cx afie ufiUtwui & rogatus maYteri 

do- 



Digitized by Google 




veratdum el, ut non fit obligate: led hie nullatenus pugnant invicem .- fi- 
deicommifTarius , cui relituenda el hereditas , alium delegare non poteit , cui 
fe heres obhget , quia hereditas non alii relituenda el , quam fiJeicomrrufl"*- 
rio , prout tetator voluit: at fHeicommifTaniK procuratorem con.tituere potat, 
cui rclttuatur hereditas, ii fponte adita fuerit, vel qui , fi heres fulpedam dr. 
xerit, cogat cum adire, vel re tituere . Si heres inlitutus , rogatusque heredi- 
tatem relituere puell* cum nubilem ztatem implellet , lulpeitan dicat , c ori- 
tur ftatim ante diem vel condi/ionis eventum , etiam per procuratorem potu- 
lante fkk'icommifTario , hereditatem adire & relituere; 6c fi fideicommrflarius 
ante decedent , quam ei relituitur hereJitas nne berede . 

hered i , qui coa£rus a liit & r; tituit , ex refcnpto l>. Pii luccurrttur a prapto- 
re , ne damno afficia'ur, permiffa dilraclione bonorum nomme defuniii , ac fi 
nullus heres ei extitillet , ita ut bona veneant a creditoribus hereitrariis per 
curatorcm bonis datum ;d. utrum am em , /. i. ^.fed fi qtis fu/pefltm , infr. 
de fefurtt. Si heres rogatu? in diem vel fub condition? hcrediatem relituere, 
fufpeoam dicar , :tatim ante diem vel condinonis eventum cogitur adire & 
rcftituere ;d.%. utrum antem , & I. poflutatte, fa princ. infr. A. tit. quia non 
expeffonda ell dies vel conditio cum heres , qui coactus adit , alieno oericulo 
adeat & relituat / /• 4. fuor. h. tit. fruftra expedaretur ev;ntus diei a at 
conditionis, qur,etfi drficerct, non eo hered tas maneret penes herodem, qui 
coaclus adiit : & hoc iplum el quoJ fignificavit Ulpian. init. I. 1 cum ait, 
ilium , a quo fub condirione fideicommilfum relifhim el , quid cautari non 
pofiit , ne conditio deficiar , At harreat adtionibus , id ei\ non poffit eo prx- 
textu recufare adire & rertttuere hereditatem , quod evenire potel , quoJ con- 
ditio fideicommiffi deficiat , 6: periculum fit ne aition'bm hrreditanis & li- 
tium moleliis diliringarur : harrere enim eft hie , laborare , deficere , quoi Gtr- 
cis «rn,M/5«f , 2. Cor. 4. cum , inquir , nullum damnum fit fururum , id eft 
nullum damnum fenfire poffit ex coacla aditione ; hens enim qui coaclus adiit 
& reftituit , nullum commodum vel incommodum fert ex ea hereditate , fed 
TetHruta hereditate , aftiones omnes transeunt in fideicommifTarium , qui coe- 
gity^. /. 4. tX l.togiy §. idem Mxcianuty infr. h. tit. Unde non el quod ve- 
reatur heres , qui cogitur adire & reitituere ante diem vel conditionis even- 
tum , nc hxTeat adtionibus , quar fbtim relrituta hereditate transeunt in fidei- 
commifTarium . Quo! fi ah berede pro parte inrituto fideicommitfaria heredi- 
tas relicla fit fub cooditione , idem D. Pius refcrip it , non efle locum conli. 
tutioni fux , ncque pupillum extra ordinem juvandum , prarfertim fi novum 
beneficium cum ahcrius iniuria pofiularetur / /. 11. id elt ii heres ex parte 
tanrum ialitutus , puta ex femiffe > adjeclo ei coherede in alium femilTem , 6c 
is rogatus fit re.trtuere hereditatem pupillo, ut in Ipecie I. priced, a m co^irur 
ftatim adire tk relituere hered- tatem ante conditionis eventum, n^c pupiiluj 
extra ordinem javandu? rt beneficio Princpis , quod el extranrdinarijm auxi- 
lium, ut comr>ellerc poffit heredem ex parte inihrutum ad adeundam h -redita- 
tem , & repraffentandum fideicommiffum , quod reliclum eflet lub con.lrtione « 
Sicut enim iniuria fie r ct coheredi ex parte inltituto , quern ponas lponte adi- 
iife , quod ei jus adcrefcendi auferretur , ex quo portio deflcientts adcrevit co- 



crevit coheredi cum onere fidekomm ffi , poffit fieri libera ab onere fidetcom- 
miffi, fi fideicommilTariui decederet ante conditionis eventum : nec audiendus 
eft pupillus , qui beneficium polulet a Principe in alterius injuriam ; /. 12. 
beneficium enim Principis non conceditur in cujusquam injuriam ; /. impuberi, 
de ad-n. tut. 1. nee avut , C. dt emancipat. liber. Inde femper concdTum intel- 
Iigitur ialvo jure terui. 




a«4 ADSENATUSCONSULTUM 
$. fi dt teftamento t t §• quid ergo . 

SI heres fcriptus &. rocarus reftituere hereditatem fufpcclam dicat , & recti- 
fet earn adire & reftituere , eo praxrxtu , quod dubitet de jure ceihmentt, 
non erit audiendus , ita ut cogatur adire & reftituere hereditatem , t ex b. §. 
ft de tefiamemo . Quod fi de viribus fidcicommtfli traftetur , & cognitio proli- 
xiorem tractatum defidcret , compellendus eft heres adire & reftituere heredi- 
tatem , ne prius decedens fideicommilTarium decipiar , ut faiptum eft in h. $. 
t quid ergo . Neque obftat , quod fi Alius emancipatus pntteritus jam bo- 
no rum polielTionem contra tabulas acceperit , id eft imperrarit , non «ft com- 
peUendus heres adire & teftituere hereditatem , uee ea quidem raiione , ut no- 
rat Marcellus, quod periculum fit, ne intercidat fideicommirTum mortuo here- 
de iiimtuto , it omula a filio emancipato prxrerito bonorum pofleftione con- 
tra tabulas ; /. ita tamen , $. quotient , infr. h.t'tt. quia in hat lege heres fcriptus 
St rogatus merito non compellitur adire & reftituere hereditatem , quod ei jam 
xnota fit controverfia de hereditate a filio emancipato pratterito petita bonorum 
pofleflione contra tabulas : at in hoc $. quid ergo placet , heretic m compelli 
adire hereditatem & reftituere , quia de viribus teftamenti non qua-rebarur ab 
alio, quam ab ipfo herede , qui dicebat fe nolle adire hereditatem ex tefta- 
mento , ramquam minus folemni , nec eft audiendus heres . qui dicit teftamen- 
tum nullum & irritum , ne cogatur adire & reftituere hereditatem , filenti- 
bus ceteris , nec quoquam impugnante judicium defunct. Plane fi de viribus 
fideicommifli quxftio fit , id eft fi heres reenter adire & reftituere hereditatem 
eo obtentu , quod fideicommiflum a fe reliclum non valeat , prius a prxtore 
qufrirur de viribus fideicommifli , quam heres cogatur adire & reftituere he- 
reditatem , fi res fum marie expediri poflit . Quod fi altiorem iudaginem requi- 
rat , finge verba fiJeicommifli dc ionginquo petenda , id eft obfeuriora efle , &t 
interpretation em defiderare , ( in fiJeicommifli* enim magit fpeclatur voluntas 
quam verba ; /. cum virum , C. de fideicommi/f. ) vel tabulas , quibus conti- 
netur fideicommirTum , peregre efTe , puta in provincia , qua? julta eft caufa , 
propter quam interdum litis cognitio difleratur /. inttrdum , de judic. vel li 
quxrendum fit, qua; fit quantiras in fldeicomraiflo , tunc heres compellitur adire 
& reftituere hereditatem , hac ratione ne prius decedens fidwoommuTarium deci- 
piat,id eft frnftretur fidetcommiflb. Jure veteri cairn fi heres in (h tut us & roga- 
tus reitituere hereditatem , ante aditam hereditatem , & ante coaflionem adeund* 
hereditatis decedat, fideicommifium extinguitur, ur hie & d. I. it a tamen , %. 
quotum. Sed fi ante aditionem decedat, port coacfaonem , heres heredis cogi- 
tur adire & reihtucrc hereditatem / /. mn juftam , C. h. tit. Sed & fi heres 
port aditionem decedat, ante reftitutam hereditatem . onus reftituemk heredita- 
tis transit ad heredem heredis,- /. quamvis , $. i. I. fi ejus , §. fi quis tor- 
tus , infr. A. tit. Qumimmo fi heres port aditam quidem hereditatem , fed ante 
earn reltitutam decedat fine herede , acriones ipfo jure transferuntur in fidei- 
commiflarium; Ufamimus, f. i. C. h. tit. 

trmptfi'mum . 

EX SC. Pegafiano fi heres inftkutus , & rogatus reftituere hereditatem , fu- 
fpeclam dicat , & recufet earn adire St reftituere , poftulante fideicommif- 
fario cogitur per pr«torem adire & reftituere hereditatem / $. t 6. vetf. fed fi 
rtcufahat , infi. de fideic. hered. I. 4. fupr. h. tit. Quod fi heres inftitutus fit 
praetor, aut conful , & fufpeclam hereditatem dicat, non poteft cogi a prarto- 
re vel confule adire & reitituere , quia par in parem vel minor in tna>orem 



Digitized by Google 



TREBELLIANU M* D I G. 295 

, nifi oltro fe fubjiciat illius jurisdiQtoni , ut Kc : in hit 
enim , que font contentiofar jurisdiflionis , mayor yel srqualis poteft fc fubiice- 
rt jurisdi&ioni alterius ; /. eft rertptum , fupr. de jur'tsd. (ecus in his , qu« fust 
Tolunttriar jurisdictions , ut in manumiffionibus , prartor apud col leg am non po- 
teil manumrttere; /. apud , de menumiff. I. spud 18. §. t. de mawmiff. vin~ 
ditt- hac ratio nc , quod pmor apud fe ipfum id facere poflit : frullra igi* 
tur apud alium faciat , quod apud fe tpium facere poflit : quod enim ma* 
jor , vel par magiftratus , fubjiciat fe jurisdiction! alterius , id fieri non poteft 
fine aliquo detrimento dignitatis , qua? quantum fieri poteft falva & incolumis 
tuenda dt. Quid fi here* iuftitutus lit prxtor,.Nc fufpeelam hereditatem dicat? 
Ipfe fe cogere non poteft , ut adeat , quia triptici officio fungi non poteft , & 
fubeflam dicentis , ot coacli , 3c cogentis : fed hoc cafu adcundus eft Prtn. 
ceps , qui cogat eum adire & retlituere T ex hoc §. Cf I. itaque , iiifr. dt fi- 
detc. libertat. Extra ordinem Prrnccps fubvenit in caufis necellariis ,■ /. 1. $. nr 
tot refcriptOy de tnfpit, ventr. Ubi deficit jurisdi&io prartoris, prat tor non po- 
teft fe ipfum cogere , ne rriplici officio fungatur , fie fuspefram dicentis , & 
coacli , & cogentis r etfi ctiim qui fufpcclam dicit hereditatem , & coaclus , fit 
eadem perfona , nimirum heres , qui fufpe&am dicit hereditatem , be cogirur 
adire & reftituere, atque ita duptici officio rarrtum fungr videtur, potiusquam 
rriplici; tamen non ablbne dicitur funclurus triplici officio, fi id facerw, quia 
idem heres duplici officio fungi videtur , uno quatenus hereditatem fufpeclarn 
dicit, altero quatenus eft coaclus adire fir reftituere: heres enim fufpeclam di- 
cit hereditatem. ne adear r & poftea juflu prartoris coaclus adit & reftituit he- 
reditatem: quoa etfi coactus faciat, videtur maluifTe hereditatem adire; coafta 
enim voluntas voluntas eft : qua re cum in iftis tarn (ibi comrarius videatur . 
duplici officio fungi videtur ; or aliud elTe officium fufpeclam dicentis , aliuJ 
coacli , & tertium eft officium cogentis , id eft fideicommiflarii t qui cogit 
he re Jem fuo periculo adire & reftituere hereditatem. 

$. u/t. & I. 14. in princ. 

SI pater heres inftirurus , & rogatus reftituere hereditatem , earn fufpeclarn 
dicat , Alius , qui eft in ejus poteftate , ii prartor fir , poteft adiri , ut co- 
gat partem adire & reftituere hereditatem, quia filiusf. in his, auar ad jus pu- 
blicum pertinent , non fequirur jus patriar poteftatis ,- %.it!t.& 1. 14. lie, I. 6. 
quod cuptttumq. univerjit. Ea enim , qua: funt juris publici, exercet tamqu<tna 
migiftratus . non tamquam filiosf. & in caufis publicis filiusf. pro patref. ha- 
betur ; /. fiuusf. de bit , qui fui vel alien, fur. funt . Et hoc eft quod ele- 
ganrer dkebat Taurus Philofophus apud Gellium lihr. 2. cap. 2. /» publicis 
t locit atque muneribus atque efiiombus pat rum jura cum fi/iorum , qui in ma- 
giflratu funt , patefletibut tvllata interquiefcert paululum & comivere . 

$. fed CT qui repuiiavit , + §. plane . 

MA jor 25. annis , qui femel repudiavir hereditatem , non poteft ad earn 
red ire,- /. firut , C. de repud. vel abfiinend. hered. nifi fit fuus heres. 
quo cafu darur ei regrciTus ad bona parerna , dummodo res in integro fint , id 
eft fi nondum bona diftracla tint a creditoribus hereditatiis / /. ult. C. tod. I. 
fi quit fuus , fupr. de jut. dtlib. Et hoc verum eft , eum , qui femel repudia- 
vit hereditatem , non poffc earn rurlus adire , fui commodi gratia . Si enim 
ber« in litunu ret>ufiavent hereditatem , quam rogatus erat pupillo retlituere, 
po-lulante fideicommifTario cogendus eft aJire bt reilituere hereditatem , dum- 
modo res fint integra* , id eit non fint dHtraitx ; nam fi bona venierint , prar- 
tor se pupillum quidem in integrum reftituere debet , nifi ex cauia , ut re- 



%9 6 ADSENATUSCONSULTUM 

fcripfit D. Pius , ex t bit SJ. O 1. i. §. ult. infr. dt fuit & legitim. nem- 
pe quod id fieri non polTet citra iajuriam eorum , qui res hered it arias publiee 
tub hafta eminent. Non folum qui fufpeelam dicit hereditatem , & recufar 
earn adire, potert cogi adire & reftituere /. 4. fupr. b. tit. Ted & qui jam 
repudiavit hereditatem, quam rogatus erat reftituere. cogi poreft earn adire Sc 
reftjtuere , quia repudiario hereditatis pro noo (a£ta nabetur , fi fideicommiffa. 
rius poftulet fuo periculo adiri & reuitui hereditatem: quare inepti pothrs io- 
terpretis , quam juriseoofulti effe videtur , quod additur hoc loco , (t juftar caufie 
allegentur ; nee enim aliam caufam a fideicommiftarto allegari necefte ett , 

5uam quod velit fuo periculo adiri & reftitui hereditatem , ut n&e monet 
Lccurf. hoc loco, ex d. 1. 4. Qui repudiavit hereditatem , cogitur earn adire ac 
reftituere , perinde ac fi fufpefhm tantum dixiflet , nil] fideicommifTarius ferius 
id poftulet , puta bonis jam diftradis a creditoribus hereditariis ; hoc enim ca- 
fu non eft cogendus adire & re:litucre hereditatem, etiam fideicommiftarii pu- 
pilli gratia, nifi ex caufa: puta fi pupilli inter/It rem fervari , quod majorum 
ejus fuerit; /. ji in emptiontm , it mtmrik. I. libertut , qui folvendt , infr. dt 
ton. Ubenor. maxime fi fit domus paterna , in qua defecir pater , minor cre- 
vit, in qua majorum imagines aut non videre fixas , aut revulfas videre fatis 
eft lugubre ; /. lex qus , C. de aim. tut. Alias bonis dilrra&is , uec pupillut 
in integrum reftituetur , ut cogat heredem,qui repudiavit, adire & reftituire he- 
reditatem , cum nec minor iple , qui repudiavit hereditatem fibi delatam , in 
integrum reftituatur adverfus repudiationem , fi modo jam res hereditariz di- 
llractc finty 1. quod fi minor, ^.Sctvola, de minor, 

Ji quit eompulfut. 

TEftator Titium & filium fuum impuberem heredes inrtituit , & eodem 
teiUmeoto legata rcliquit , & libertatem fervis quibusdam , & Titium 
rogavir, ut partem hereditatis Scio rertirueret, be pupillaribus tabulis ad tefta- 
montum fafhs, filio impubcri Caium fubftituit : mortuo te.tatore , Titius cum 
fufpeelam dicret hereditatem , coafhis adiit ot reftituit : pone fil'um impube- 
rem deceflifle, non adita hcredirate ex teftamento paterno : quarritur , an per 
hujusmodi aditionem , coaclam faclam a Titio ex teftamento, pupillarcs tabu- 
lx confirmentur ? Et refpondet Julianus , Tkio etiam coalio adeunte heredi- 
tatem , etiam pupillarcs tabutas confirmari , 6t legata 6t libertates ex teua- 
mento deberi , perinde ac fi Titius uttro hereditatem adiifiet , ex hoe §. Ratio 
dubitandi erar, quod noo adita hereditate ex teitamento patris per filium im- 
puberem , tabu I* pupillarcs evanuifie videbantur , ut infinuant verba ipjiui §. 
fed verius eft , adita hereditate pef unum ex cohered i bus ex teftamento patris, 
etiam coacle , puoillares tabulas & cetera, qua? teftamento continentur, confir- 
mari, quia adita hereditate ex teftamento patris, pupil larc confirmatur ; l.jt p«- 
rrowi, § qui fideiccmmijfam , infr. h. tit. I. 2.$. quttquis , fupr. de vulgar. <JT 
fupillar . 

§. qui tompulfus . 

* 

i^VUi coaclus adiit hereditatem , quam rogatus erat reditu ere , quartr com- 
modum amittit ; /. 4- fupr. h. tit. quia indignus eft judicio defunct , qui 
fupremam ejus voluntatem deftifuit,- /. ft patroni , §. t quid erge y verf. 
fed nee Mud, infr. h. tit. Adeoque qui coaclus adiit hereditatem , omne com- 
modum hereditatis amittit , ita ut nec pcenitendo poftit quarram retinere , ut 
lefcripfit Imperator, ex hoc §. id eft qui hereditatem fufpecfam dixit, 6t juf- 
fum prartoris de adeunda hereditate fu'.inuit , non poteft pomitere , diceudo fe 
paratum effe ultra adire & rcftituere hereditatem , ut quartam confequatur , ut 

expli- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. t 9 f 

explicit Paul us Cafbreniis hoc loco. Contutnacia heredis Don pargarur per- 
nitentia port interpofitum juJtum prxtoris ; ut in delic^is fola pcrnitentia 
non purgat crimen , nec liberat P^na cum . qui commilit in legem /. f 
quit Jit fugitmus , §. I- de tailit. editl. f. qui ea mtnti , dt turt. I. pen. 
vi honor, rapt. Sane fi heres rogatus fub conditionc hereditatem reftituere, pen- 
dente conditione fufpeclam dixerit , 6r coaflus adierit , exiftente conditions faU 
cidiam pornitendo poteft inducere ; d. I. fi patrmi , lot. cit. Nec non patronus 
ex parte debita , qua: oiim erat dinidia , hodie tenia line on ere .• § ft d no- 
flra , tnfi. dt fucctff. lilert. heres in ft it ut us , rogatusque reftituere hereditatem . 
fi fufpeclam dlcat , cogi poteft a praaore adire , cjt reftituere hereditatem , fed 
fi pceniteat mutata voluntate , poteft earn partem hereditatis retinere : fed hoc 
Ungulate eft in patrono , qui capit earn partem quad ars alienum , nec oliro 
potent gravari aliis earn partem reftituere , quam Uberis & parentibus libcr- 
ti y L cum patronus > fupr. de legal, i. /• 4- de condit. Gt dent. Et fi nimis 
gravaretur . poterat omittere earn ex teftamento . & capere ab inte'laio , citra 
fraudem edicti y /. quia autem , fi patronus , fupr. fi quis omijf. cauf. ttflanu 

■ 

%. urn omnis t $• quart, $- prtinde , J. v!t. & I. 15. & L cogi 16. hit, 

NOn omnis fideicommifiarius poteft cogere heredem adire & reftituere he- 
reditatem , fed is demum , in quern acliones transeunt, id elt rideicom- 
jnifiarius aniverCalis t in quern transeunt aftiones hereditaria; reflituta heredi. 
tate , cum fit heredis vice , non autem ftdcicorrunirTartus particularis : neque 
enim equura eft ad hoc quem compelli adire 3c reftituere hereditatem , ut he- 
reditatem refundat , feu reitituat , ipfe vera t oneribus hereditariis obltricTuj 
remaneat , ut diferte dickur in b. i. t non omnis , id eft sequum non eft he- 
red on cr^i adire hereditatem poftulante fideicommiflario particular! , ne refti- 
tuta hertditare , oneribus hercairariis obligatus remaneat , quia acliones heredi- 
taria non transeunt in lingular em fuccefforem , put a legatarium , vel fidcicom- 
miflarium particularem y A 1. ft heres , fupr. /;. tit. I. nit. C. de bereditac 
mcl. quod legatarius vel fideicommiflarius particularis juris fucceiTor non fit y §. 
f letatariis , infl. de teflam. Qua re heres rogatus reftituere rem vel certain 
quamitatem , non eft compcllcndus adire & reftituere , tametfi indemnitatis 
cautio ci effcratur , ex h. §. t quart t & d.l. cogi j/. §. O" generaliter , /. fi pat ra- 
nt , qui fideicunrnijfem , bfir. h. tit. I. fi quis omiffa , fi qy'ts em iff. cauf. 
ttjiam. Ratio eft, quia cautio incerta fragile eft ;d.l. cogi, §. idem qutrit , /. 
qui ita, $. 1. infr. b. tit. Quod fi heres rogatus fit reftituere hereditatem , 
vel partem hereditatis per mcdum quotx , vel univerfitatem bonorum , puta 
bona, vel fimiliam, pecuniam, patrimonium , ceufum , vel peculium, cogen- 
dus eft reftituere , nr t his proinde, & uU. I. 15. & d. I. 16. init. & 
& generaliter , & d. I. fi quis omiffa. Et gen era I iter SC. Trehdlia- 
ttum locum habet quoties quis totam hereditatem vel pro parte fidei here- 
dis committit y /. ita tamen , 7 rebtllianum , infr. h. tit. Et ut Trtbelliano 
locus fit , non fufficit de heredttate rogatum cfie , fed quafi heres rogarus fit 
oportet , hoc eft , ut nomine hcreditario reftituat y /. mulier 22. %. kit. infr. 
h. tit. Si heres rogatus fir reftituere pecuniam generaliter vel peculium , co- 
gendus eft adire oc reftituere hereditatem , quia de focctfiione feu hereditate 
univcrfa meatus intelligitur . In fideicommiflb ptculii minor erat dubiratio t 

ria plerique patrimonium fuum vmupirtxit , peculium vocitant , ut eft in i. 
cogi , rit eri«c. & peculium accipitur etiam pro patrimonio t liberi ho mi- f Pufillo pa- 
nis y /. fi chorus , fupr. de ttgat. 7. In fideicommiflb pecuoiar mafor erat d«- trimonio fc. 
bitandi caufa , to. Marciani fententia fuit , qnrftionem voluntatis efle > utrum /. 5. 4. 3. de 
de pecunia tamum , aut de fucceffione teftator fenl'erit : fed in dubio magis de ptcuL& ciu 
tucceflnne n itu-n-'a cogicataai elfe dicendum eft. ae fideicommiftiun interci- l.cgi init* 
Tom. ML M. II. Pp * 



Digitized by Google 



V* AD $E NX^t USCbNSUlTVM 

flat ; H. I. -tbgi , in prhk. Et pecotrt* nomine 'rateHigirur unrverfa rieredita*, 
t f-pet ft- m m /f^e 1 1. r*5. /"per t pecm'n tutelar* fit* ; I. ftp* , We f. J. qtod (ft 
raw* t*te/*-ue pecunia robur brrme patrimonii ponebant veteres ,• /. /#* C. rfe ad)*, 

fu* , dicitur m . J)i 0 Chryfoftom. era*. 4. .^/wi* tt fipu&ri™ ri *\*<r* J**r>*. 
in h. I. Me- 
lius , f*per \fedCrfi quit it* ngaverh , *. /. 16. 
petunia tute- 
lage fit* rti here* rogatus fit reditu ere qnicquid ad eum «x heredirare bonisve perve*. 
1 fragm. tit. ^ llcr j t , li fufpeclam dicat hereditatem , 



jn frapm. tit. ^3 X \cm , li iufpecTam dicat hereditatem , cogetur earn adire bt reftituere , ut 
i8.i.&apud fcriptum eft in hoe V Ratio dubitandi erat, quod videbatur non efle fideicom- 
Ulpian. it. xniffam univerfale , oc rale efle ac fi relicrum efTet dedaSIs onerfbus heredita- 
$ *4« Tin: pervenifle enim cum efre&n inrelligtrur , nee pervenjfle ad hereiem intel- 
ligitur , nifi quod fupsrreft deducts oneribus hercdirariis , at fubjicirur in hoc $. 
C? I. 2. pctvtniffe , fupr. &t btred. vel aci vendit. I. mmtn % $. ult.eum /. 
'fey. tie V. A. Ratio decidendi eft , quod etfi heres rogatus fit rc.rkuere qnie- 
tqutd ad eom-ex hereditate bonisve pervenerit , fideieommhTum universale ia- 
tellig'tur, & coaftioni locus eft, quia here» rogatus intelligkur de univerfirate 
fCruni Teftttnenda , cum hereditas vei bona non TnteHigantnr , nifi deduAis one- 
ribus. 

5. intk quiritur , tptsd. /. 

Q*I quis rogatus fit bcreditatcm reftiruere dedufto are alieno 8c deducts rV 
O gitis , & fufpsftarrt dicat \ quarritur , an compclli pofllt can 1 ! adire cle re- 
fliiueTe I Ratio dubitandi , quam ponit ipfe Ulpian. in hx eft, quod licet il- 
le fuerit rdgarm reflituere hereditatem , tameo cum fit rogarm earn reftituete 
dedufto a?re alieno & tegJTis>. vi ipfa , id eft re bfa , magi^ vtdcrur id quod 
fupere.t e* bereditate , quam hereditatem ipfam renitoere, atque ita potius vi- 
detur fiieicammifTarius partkularis , quam wri/irfa!is , quia potim cerra res , 
Vel quantbas dicitur ei reliita, quam univerfitas.ifc per cjhfequfiis non poteft 
xompdli adire . Sunt qui putant, ut Mitcianu? , biredem rogarom reftituere 
Tiereditatem dedufro arre aliens , vel legatk , perinde compclli adrre 8c refti- 
tuere , ac fi rogarns eflet reftituere herediratem , nulla mentione fafta dedu- 
clionis a,-ris alieni, vel legaionim , ea ratione, qu*>d inutihs fir dcJuft o hrc % 
Id eft claufula dedu9o arre alieno , & legati; , pro non appofira habeatur , 
ouod ex jure, id eft univerfitate hereditatis , que eft nomen jurn , non poteft 
deduci quantitas , quje confilUt in corporibus . Non magis quam fi quis rogatus 
■fit furrdum relritucre dedufto arre alieno , vel legatis , neque enim «nnJus re- 
cipit arris alien! , vel tegati mitiutionem , id eft onu< arris alicnt non iranrit 
in fiisicommiflarium vel fucceflbrem particularem ,• /. t.J./i hem t (npr. A. tit. 
t. fi fiJeitommiffum t J. f trailatum , de /udic. I. nit. C. de herei. alt. Sed 
Julianus, cujus fentemiam probat Ulpianu* , exiftimavit SC.Trebdtino locum 
eflfe , ac per confequem heredem rogatum reftituere hereditatem dedo^to orrc 
klieno & legatis, polfe compelli adire fit reftituere , nou ea raron?, qua u^e- 
bamr Mzcianos , quafi claufula ilia , dedufto are alieno & legatis , nihil 
operetur \ hrc enim claufula non eft inutilis , immo opera rur , ut heres ndn 
poflfit compclli re;Kiucre hereditatem , nifi deducto are abeno Sc legatis ; fed 
metiori ratione , bac fc. quo.1 rogatos re^ituere hereditatem dedufro acre abe- 
nd & legatis , cenfetor rogatus de univerfitate juris ; ideoque heres cum tt- 
flrruit hereditatem ex Trtbellima , prius deducit ars alienum & legata : debet 
fatten cavere fideicommirTario eum defenfum irt , & indenutem fcrvari adveV- 
fts credit ores. 6r legatarios , ne fideicommiftarius dnplici ooerc gravemr , puta 
be pariatur ( J .-do5t:onem ab herede arris alient ot legatorura , & poftea convt- 
nianrr a credttoribus & kgataiils , ex btc \. qua nemo eft gravidas duplki 



Digitized by Google 



ouere ; /. fideicommijfg , $. /i quis decern , <jV iVjj/. 3. 

%. fi qu'ts betes. 



SI heres inftitutus rogatus fuerit hereditatem , non totam, , fed pattern refti- 
tuere , vel rogatus lit hereditatem duobus reilitaere t 8c fufpc&am dicat , 
uno ex his partem fuam repudiante , Sc altera pollulante periculo fuo hcredt- 
aatem adiri & reiluui , utroque <afu heres corapellitur adire & reflitaere , if. 
reiHiuta hercditate cxoacratur , & cow hereditas ex TttbelUtm transit ad r 



, ex fm $• Ratio e.1 , quia jus adcrefceadi locum habet inter 
universes; /. 1. V ,H qwiensy fupr. A. rir. quod fidei- 
i :-i h i.inu . tonus, vel partis bereditatis, jit fucceflbr juris, & in cum traus. 
' omnia jura , quar pertinent ad hcredcm . 

$• fed \ fi quit , ejusd. I. 



SI quis hereJem fuum rogaverit reftiruere hereditatem Seix , qua? ad eura 
per ven it , non autem hereditatem fuam vel ejus partem , ot fufpe&am 
dicat hercdiiatem, cogeadus ell adire & reftituere, cum & reftituta hercditate, 
hoc calu ex Trebelliana a&iones transeant in fideicommuTarium , ex fenteatia 
Papiaiani , quatn probat Ulpianus bic. Ratio dubitandi erat , quod heredttaf 
Seiar, qus ad teftatorem pervenit, non ell hereditas univerlalrs, vel quou be- 
reditatis , hereditas enim femel adita , noa ell amplius hereditas , fed patrimo. 
aiuin heredis: & fic videbatur, heres rogatus reftrtuere hereditatem Seiar, uo» 
«fle cogeadus adire hereditatem , nec fenatuseonfultum locum habere. Ratio 
decidendi eft, quod fi heres rogatus lit reftituere hereditatem Seiz, videtor fi- 
dcicornmiiTurr. univerfale : unde fi pater hereditatem , oua fibi obveait , filia? 
emancipatz doaaverit , filia tenetur creditoribus hereditariis / /. hereditatem , infr. 
dt daneu Ac confcqueatcr heres rogatus reibtuere heTcdiratem Seiz , compel- 
lendus ell adire & reditu ere. Opponitur %. fd & fi miles , infr. h. I. ubi fi 
heres rogatus fit reftituere hereditatem , boaaque , qua.- a quopiam et obvene- 
rant, aenoaes ex TreheJUam noa transeunt in fideicommiflarium : fed hie pU- 
cet non videri hdeicommuTum univerfale , quod heres rogatus fit reibtuere he- 
rediutem , bonaque, qux ab aliquo defunclo obvencmat , non autem heredi - 
, bonorum enim appellatio adje&a hereditati efficit , ut fideicommiifuai 
potius partkulare, quam univerfale. 

V ^ Crfi miles. 

f Eres iaflirutus tcftamento militis , & rogatus reft i mere Tcs Italicas , vel 

L provinciales , vel certas fpecies bonorum , puta bona pagana , vel ca- 

ftrenlia , ri fufpeftam dicat hcrediutem , cogi poreil adire & reflituere , quia 
licut miles potefl de certa re teltari , & heredi inllituto daatur a£liones , ita 
■ut intlitutio tacla a milite de certa re dicatur univerfalis , ctfi non trahirur ad 
alia bona , ut patet in /. fi miles x. t. fi centrum , fupr. de teftam. miitt. I. 
1. & a. C. eej. ita & miles poteft fideicommiflum ab herede inllituto relin- 
quere de ccrtis rebus , 8t rcllituu heredi tate acliones ex Trtbelliano transeunt 
in rldeicommiiTarium , quafi fideicommilTum fit univerfale , ex hte §. & hoc 
fpeciale eft in milite : aliud in pagano , fi quis rogctur reflituere hercdit- 
Maevii , reftituto fideicommiflb ex TreieJ/iano , non transeunt a£lioncs in 
coinminarium . 



Pp ii 




Digitized by Google 



jo© AD SENATUSCONSULTOM 



$. cnn 

r T^Iti« duos heredes inftituit , eosque tnvicem fubftituit & rogawit em , five 
JL oterque , fire titer decederet fine liberis , partem fuara reitituere Oaio 
poft quinquennium: heredes fcripti fi lufpc&ara dicant bcreditarem t rldeicom- 
mirTanus poteit coeere utrumque heredem , alterumve adire hered:ratem , fit 6- 
bi reftituere , & facta reftitutiooe , ctfi coafta , actionem danrur fideicommifla> 
rio 8c in fideicommu'Iarium , quafi ex TreMlttvo reiHtuta herediure , n «r 
4. Et quidem fi heredes rogati pod quinquennium reitituere , lufpe&am dicaitt 
hereditatem , ftatim ante quinquennium cogunrur adire 6t reitituere ; I. a pud 
J ultima* , \. utrum auttm , fupr. h. tit. & ita fubinrelligendum cm let glo\f. 
hoc Ion , propter coaclionem . Alioquin qu.mam tuiflet ratio quarrendi,an he- 
redes rogati polt 'quinquennium fufpeftam dicentes hereditatem poflent compel* 
li adire & reitituere , nUi fideicommuTarius deiideraifet earn fibi relUtui ante 
quinquennium? 

$. Mttitmts. 

SI quis rogarus fit duobus vel plurtbus hereditatem reftituere, poftulante vel 
uuo ex rWicommiflariis , poteft cogi adire 8t reftituere > 8t reititutione ta- 
fia , adioncs hereditaria? in folidum tramleruntur in eum , qui coegit ; alias 
tamen ndeicommiflariis integra eft aftio fidekommifli pro pambus fuis ad- 
verl'us confideicommiflarium , cui reftituta eft tota heredita* , 8c quarta , quam 
heres amittit propter coa&ionem , non cogenti tantum applicatur , led omni- 
bus fideicommiflariis : or hoc eft quod di citur in fin. A. hcc auarttm eum 
ret t>it kt um tJverfus fideicommiffarios. Ratio fubjicrtur , quta nec here* potuit; 
ficut enim heres , qui coa&us adiit & reftituit , non retinet quanam , ira & 
quando unus ex fideicommiflariis beredem coegit adire & reftituere , atits fidei- 
commiflariis petentibus partes foas fideicommifli , teoerur eas reitituere non re- 
ten i a quarra , nifi pro parte fua , ex hoc §. Ratio dub-.tandi erat , quod in 
nnum ex fidetcommtflarih cogentem a&ioues in fottdum transferuotur in fidei- 
commiflarinm , ut nominatim dicitur in hoc i. Erj:o vHebaturquartam, quant 
heres amittit, p rode Be cogenti rantum. Refponderur, heredem rogatnm duo- 
bus ve! plunbus hereditatem reftrtuere , vel uno ex fideicotrrmi<rariis poftulante, 
com pell i pofle adire & reftituere , & acliones in folidum transferri in ilium , 
qui coegit : led fi alii fideicommrffarii petant partes luas fideicommifli , teneri 
eas rctlituere ; I. i. %. fti & quotient* fupr. h. tit. absque derractiotie quar- 
ts pro partibus fuis : sec enhn plnris habet fucceflor, quam auctor, ut recle 
ait jlojja hoc loco . 

§. idem Mdxitnut , 

TS . qui duohus vel pfurihus rogatus eft rertittrere hereditatem , vel a no et 
J. fideicommiflariis poHulante cogi poteft adire, nec eo mag» in ho rum , qui 
id non defideraverint , portionibus (alcidiT bencfic'o uri poteit, five rpfi quoque 
dcfideraverint fibi reftitui , five alii in locum eorum I'ticcefTerinr : cum em at 
acliones m folidum transeant in emn , qui co-git , cnni'eqtirm eft , hercdem , 
qui coaclus adiit , qnarrar retent ; onem amrttere quoad omoes (WeicommnT*- 
rios. Plane ft fideicommiiTarius coecerit here^em adire pro lua parte tanrum t 
tunc hew; detrahit qrtartam aliis fideicommiflariis ab eo petent *us lo» par- 
tes. Quod ii fideicorrrmiilarius cofgerk heredem lotam hereditatem adiae 8c 
reftituere , tunc ceflat quanar reten»io , etiam pro partibus eorum r qai non 
coegerunt,ex htc Lex ait , heredem rogatum reftituere duobus vel pluribtiSg 
boo deuahere quartam pro portioaibus eorum , qui non coegerunt 4 five ipft 



Digitized by Google 



TRIBELLI ANUM DIG. }oi 

quoque defiderent fibi reftirui . id eft Gve unus e fideicommiflariis ipfis defide- 
ret fibi reftitui , vel mortuo rWkommtflario ante retriturionem here; fHeicom- 
mifiarii . Nam jure civili quidem fideicommiflum conditional , vel in diem 
incertom » mortuo fideicommiflario ante diem vel condition's eventum , noa 
transmittitur in heredem fideicomtniflarii ; I. unit. §. fin auttm , C. dt t*d*c. 
toilend. Tamen fideicommiflum port diem fiJeicommiffi cedentem , ante reftt- 
tutionem heredis , transmittitur in heredem fideicommiflarii , ut colligitur ex 
hoc §. de quo plura fuo loco. 

$. t fi p'ter. + &m 

SI pater frlio , qoem in poteftate habet , rogatus fit hereditatem reftituere , ^"J^n^" 

cogi poteft per filium hereditatem adire & reitituere , maxime fi fideiom- „,JZ ,j t 

milTum ' '■ l: ~ " a r - c-« J — « 9* 

flituere 



Ti reliftom fit in peculio caftrenfi . Sed dominus inflirutus at rogatus re- , . ^ 
v fervo Cud cum libertate direcla , vel fideicommiflaria , non poteft com- L . /j 
pelli adire & reflituere : quamvis fi fponte adeat , poflet compelli praftare fi- /--J!"/ 
oeicommiflariam libeitatem fie re ituerc , ex hoc $. Ratio differentiae eft inter ' 
filiumf. fic fervum , quod filiusf. etiam jure civili non eft oronino adquifitionis 
iucapax , & patre t nolente per filium fibi adquiri , poteft iple fibi adquirere, 
unde poteft cngere pattern, fi fufpedlam dicat hereditatem, adire 6c re ti mere, 
quo fit, ut fibi adquirat. At fervus omnino eft adqui ittonis incaoax , tea ut 
quicquid adquirat . domino etiam invito t adquirit , peoe ex omnibus caufis ; 
/. etiam imtt'u , infr. dt adju, rer. domin. Ideoque dominus rogatus reitituere 
fervo fuo cam libertate , non poteft cogi adire & relfituere • Duplex hie oc- 
currit ratio dubitandi. Prima, an fideicommiflum a patre reliclum filioexilteru 
tt in poteftate valeat , quia a femeriplb legatum vel fideicommiflum rclinqui 
non poteft ; §. an ftrvo , inji. dt ttaat. Secunda , an pater portit comoelli xt- 
ftitue're filio, quern habet in poteilate , quia nullum poteft efle judicium inter 
pattern & filium / /. //'* nulla , dt fudic. fit reftttutio eflet luloria , quia ua- 
tim reftituta hereditas readquireretur patri ; I. placet , fupr. de aJquir. htrtd. 
Sed vcrum eft, nullum efle judicium inter patrem 6t filium, quod disceptetur 
per actionem ordinariam : fed hoc non obftat , quominus pater poffit compelli 
adire fir reflituere filio , quia hoc fit extra ordinem otficio iudicis , fie juiTu prx- 
toris , ut refle adnotavit floffa hoc ton . Nec inanis el reltiturio , qui fie 
coacre per patrem filio exiftenti in poteftate , quia fi pater rogatus reitituere 
filio fufpee'ram dicat hereditatem , cogitur ftatim re Htuere filio in poenam coa* 
Qx adit ion is. Non idem erat fi pater pure rogatus reititu?re filio, fponte adi. 
jflet , re titutio non fit prius , quam films in poteitate efle defiirit , fir fidei- 
commiflum vidctur collarum in id tempus , quo filius fui juris erit , ut li pa- 
ter rogatus fit reflituere filio, ot facere, ut ad eum perveniat , fideicomniiiTurn 
videtur collatum in id rempus , quo Alius cum eflet in poteftate capere pote- 
nt, id eft fui juris erit; /. ubi pore, infr b.tit. Q.iam ob caufam plerumque 
qui filiosf. heredis inltituere vellent , eos initituebant fub co.tdirione emaocipa- 
tionis , vel patres rogabaot hereditatem retituere lioeris cum in poteftate efle 
dciiiflent /. qtudam , fupr. de hertl. infL I. s). & ji bens , de mimrib. A 
ult. dt petit, htrtd. I. utrum , d< V. O. TranquilL in Vitellio cap. 6. time 
ktrtdtm a matte fub conditione in<\itutHm y ft de pote/lett pattis exijfet , man* 
tmifit . Inde illud etiam fit , ut fi quis filio fuo , cum in pote rate efle defie- 
rit , hereditatem reflituere rogatus fit , in fraudem fideicommiffi cjuid facere 
probetur , cogendus fit ftatim reftitu;re , fit reprefentare , infliilo damno con- 
ditions /. Imperotor , infr. h. tit. H idie ceflat onmii quarftio , fi enim pa- 
ter rnftirtrrus fir , fic rogatus relfiruere filio , patre recufamc, films fuo nomine 
poteft adire hrreditatsm , & earn fibi adquirit pleno jure , quoad propnetatem 
fit ulumfructum , etiam fi fit in poteftate paths,* Lull. C. <U bon. qua Mm* 



Digitized by Google 



5 ox AD SINATUSCONSULTUM 
S.fcJfiferv,* §. idem 



SI hem fcriptus meatus fit reftituere heraditatem fervo fuo , tum IiWrtare, 
five direda data ut five fideicommiflaria , non potelt cogi a fervo ipfo h*» 
yeditatem adire : fed fi firmel adierit hereditatem , cogitur reftituere hcradiUr 
•em , detrafio fuj pretio , bit & L ita tamtn , $. ult, 'ait. k tit. 

§. hi qui foiidum . 

TNcapaci levari poteft, ut reftituat capaci ; /. cum qui , dt It gat- a. /. fi 
I />w, ^< ?• quia in plerisoue non raterpofira , fed capientis perfona 

fpe*&atuf s I. turn i dotem, ad I. faleid. I. PapinitmtS, t meminij]e t verf. 
to amtem , dt hwff. ttflam. I. i. §. t i. twr/. ftd fi Itgatum . yi quit aliqu» 
«y?#r. prw&i*. Et tncapax capit propter eum , qui capax eft ; I. mortuo bovt , 
§. ^frt. dt Itgat. i. I. ji it , ^« , 4« /i£#r. /. lege tat tut , 4r earn* 
/in. r*/or d. t /. i . urr/. /«/ yi legetum , /i ^ nix *//?*r. Hoe ju- 

re Ss , qui foiidum capere not) poteft , ex afle hetet inftitutua , 6t rogatus fo- 
iidum reftituere , cogirur adire ; /. Arifio , m Jfi». (tm rw pigmor. & reftituett 
hereditatem , cum rcfliruta hereditate nihil onerii fit a pud eum nrrnartfurum , 
ex hot $. Ratio dubitandi erat , quod incapacw irtlhtutio pro noo fcripta ha- 
betur ; I. \. C. dt bend, inftit. ergo fi ex ea mm poteft adiri hereduas , nec 
cotjcudus eft heres fcriptus adire 6r reftituere hereditatem. Sed vtriut eft, ab 
incapace fidcicommifium relinqui pofle , ut reftituat capaci , & incapace m co» 
ai pofle adire & reftituere ei , qui capere poteft , quia incapaciras heredis nu 
hil obftat ndeicommifiario, cum omilfa interpofita , capieatu tantum perfoaa 
fpeftetur ; d. I. turn t dotem . Quod vero fcriptum eft de eo , qui tplidum 
capere nan pot eft , id eft de mcapaci ex pane , locum habet in incapace in 
fotum ; incapaci enim in totum , veluti ei , qui defunctum teftari prohibuit , 
fi Icqatum relierum fit , idque reftituere fit rogatus, datur legatum , ut refti- 
tuat capaci d. /• I. §. 1. t vtrf. fed fi legatum , fi quit aliqu. ttfist. proh. 
glojf. in I. urn , quam , C. de jidticommiff. Idque eadcm rattone , quia iaca» 
pax eft audus minifter , quern nihil vetat capere , quod fit translarurus ad 
alium, & non rnterpofita, fed capientit perfona fpeclanda eft, ut in /. t S*J- 
fieiut , de don. int. vir. & muor. ubt fi mulier fundum viro tradiderit , ut poft 
mortem fuam communi filio reftiruerit, tradirio rata eft, fi (bio ejus minifte- 
tio ufe eft , ut res cum omni emolumento , id eft frufliboa medii tern pom , 
poft monem oatris ad filium transiret. Et hoc argumento , fi mulier , a us 
iteravit nuptias exifteotibus liberis ex priori matrimonio , conjugem heredern 
inftituerit, ut communi filio hereditatem reftituat, valet fideicommuTum .nihil 
t>bftante lege hat tdidali , quia maritus fpectarur hit ut uudus miniller , & ta- 
bu I us feu canalis , per quern aqua ducitur, nec ibi turret. Sic 8l fi quis cum 
foiidum lege capere non poflet , puta lege Papia orbus & coeleba , ex afle he- 
ves inftirutus fit ab eo , qui (blvendo non efiS, ex afle heres erit ; legi enim 



iocui non eft in ea hereditate, qus folvendo non eft ; J.fi quit foiidum , dt ht- 
rtd inft. quia incapax (blidi here* fcriptus ex afle hereditatem capit , ut bona 
veniant potius fuo , quam defuncli nomine , fit ita confolatur memoria; de- 
fundi. 

i- fi <S°> «/'. 

SPecies §. fi ego hate eft. Seius inftituit me heredem , & rogavif me , ut 
Stichum maaumitterem , item rogavit me , ut rcthtuerem hereditatem Ti- 
tio . Deirnie eodera teflamenio Titium rogavit , ut eaodem hereditatem reici. 



Digitized by Google 



TREftELLIAKUM DIG. ?c? 

t*e<ret Stfcho . Si ego hereditatem fufpe&am dicam , & recufem earn adire , 
Stkhus me ensure noteft adire & reitituere hereditatem . Sobaudi fi Sticmu 
Thio leeattts fit , cx legatarius roqatus fit Stichum manumittcrc • Opponttur 
/. non eft eoqendus , infr. b. tit. qua? ait , non effe cogeiidum hercdem fufpe- 
6}am hereditatem adire & reftiruere a fervo , cui libertas per fideicommilTum 
a legatario, hereditu ab herede , reli&a e.'r, cum (Vatus homints, id ett fervi 
•irca lihemtem , pendeat ex legato, 4c nemo cogatmr fe adftringcre hereditaria 
a&ionibtts propter legatum . Sed §. fi tge loquitur de herede aitituto ex atfc, 
aliud eft in herede inftituto ex parte , de quo loquitur /. wit eft ctgendtu , 
tit ivotar gl»(f. His conjungenda eft fpecies §. ult. Pamphilus duos he redes ia- 
ftituit Syrnmnchum Ttieodotum, & Titium Evariftum , & Theodoto heredt 
ex parte inllituto Hermiam fervum prarlegavit , & rogavit eondetn , ut fervam 
rmnumitteret . Item rogavit Titium coheredem , ut eidem fervo reititueret par- 
tem bereditatn. Theodotus fponte adiit hercditarem pro faa parte, & poftes 
tnirmmftrt fervum. Et fic res perdn&a eft in eum cafum , ut Pamphilus non 
polfit decedere imrtlMus , nam 8c coherede non adeuntc , non adeunris pernio 
adcrefceret coheredi. Titius fulpeftam dixit hercdiratem & reculavit adire % 
Hermits ratnumilfus potent ewn compellcre adire & re;litacre Bcreditatetn . 

L, 17. init. t */<?. *A S- 

N'On poteft here? rogari dire£to , ut atiquem , para Titium , fibi heredem 
faciar, ne tollarur libera facultas te^randi, qaod jus vctat ; /. fiipulatia 
61. infr. dt V. O. I. littt , /. pttium 15. C. dt pact, led ex SC. hoc fiJci- 
commiiTum valet, & defenditur , quali te:lator roqafler , ut heres re.htu*t he- 
reditatem a fc acceptam , ut t kit , & I. qui \ filium, infr. h. tit. I fil'tusf. 
J. ut quit hdreUfay (upr. de lee at. 1. /. Imotn-or , §. pen. dt It fat. a. Ea. 
thm mterpreuttone heres vel legatarius non pjtetl rogari , at aliquem adopter, 
led fi rogatus lit non cogitur ajoocare,fed cogitur hereditatem reitituere , qua- 
fi tacite rogatus de hereeht«Ke rettitueuda ,• A f -xertm 41. t)ut bens , de 
1tgtt. 5. Item heres pot^l rogari, ut hereditarem Titii rediiuat, id efl here- 
ditarem ab atto,quam a teftatore acceptam, & eatenus fideicommifl*> obltgatur, 
tiuttcno 1 " hcreditas teiiafori. patitur , falva fakidra , ut hie , & I. Ua tame* , 
t Ttebtltianum , infr. h. tit. d. I. filiusf. quid ergo , quia heres noa 
poteft one ran ultra vires rideicommilfi §. t. t infl. de fitful, reb. pv fideic. 
Wirt. /. 1. $. Ji it , qui , fupr. h. tit. Et fi h*r« fcriiHu; ex panc,fundo pra> 
legato, rogatus fit, ut in fundo prrlegato Ticium heredem recipiat , perinde 
tCt ac fi partem fundi ex fideicomiTHfib rogatus eflct reiiinure /. pater , §. 
«t/r. /. Lariat > §. aJt. de legat. J. 

§. fi quit ngatus 4. 

SI quit rogaws fit , fi fine Iib?ris dec;f?erit reftrtuere htreditatem , qturfirum 
elt, an naturales filii , id eft ex ancilla foscepti , efficiant , ut conditio fi* 
'deicorrjmiffi deflciat ? Et Papin-anus titn \ 8. r^fpanferam Icriofit , etiam na- 
turales filios efficere , ut conditio fideicommiffi d.ficiat , aula fili natarales ft- 
'liorum appellation? corrrinentur ,* /. tarn fa'tfy ^. ix>'o , /. Lucius , Tiamt\ 
•dt Itgat. 1. Sed Ulpianw exiltimat , vol-jmatrs quar.liorK-m effe de quibus libe- 
fis teftator fenferif, fed hoc atciwen^um etfe , ex d pnitute, ot ex volumate » 
& condrtione teftatoris, at Icriptum &\ in hoc $. id elt volunras teOatoris col- 
ligitur ex digrritat; & conditione telatom, Hignius & conditio te'tatoris fpc- 
fiatur, an fit nobilts , patricia«: , nec ne : fi enim fit nobilior , filii naturales 
noa excloduiit lubilituium , quia dignitas tellaions ioducit prstlunipuonem , 



3 ©4 AD SENATUSCONSULTUM 

eum noluifle naturales filios (ibi fuccedere. Sed hodie port conftitutionern Jo- 
fliniani , fublata diflinclione perfonarum , filii naturales non faciunt deftccre con* 
dirionem fideicommiffi , fed tantum liberi fuscepti ex legitimis nupciis ,• /. ge- 
tmaliter , t verj. n't ft ipfi Uteri fine jufla fobole , & ibi gloff. C. de infill. & 
fubjlit. maxime in Gallia , ubi illegitimi funt tnhabiles & incapaces fucceden- 
di . Naturales nou funt proprie filii , cum filii dicantar foli , qui nari funt ex 
TOftis nuptiis ; /• filium t turn dtfinimms , de his qui fui , vel alien, fur. funt. 
Liberi legitimati quidem per fubfequens marrimonium , faciunt defkere condi- 
tion em fideicommi(n , ft fine liberis , quia in omnibus exarquanrur legitimis & 
naturalibus / /. cum quit , /. nuptr , C. dt natur. liber, cat. tanta eft , qui fil. 
fint legit. Legitimati refcripto Principis non excludunt fubftiturum , ex gloff. 
Air arg. /. fideinmmiffum , fupr. dt condit. dtm. I. ft ita quit , in fin, dt 
legat. 2. Si quU liberos hercdes inltituerir Ac rogaverit hereditatem port mor- 
tem reftituere Titio , nou adjecla conditione , ft fine liberie , fubftiturio eva- 
nefcit , fi liberi heredes inOituti liberos jultos reliquerint , quia conditio , ft fi- 
ne libtris , tacitc inert fubftitutioni faitar in defcendentibus , quod prjelumatur 
conjeclura pietatis , patrem non fafturum talem fubrtitutionem , fi de nepoti- 
bus cognaffet, ex celeberrimo refponfo Papiniani ; /. turn avus t dt condit. & 
dent. I. cum acutiffimi , C. de ftdeicommiff. & d. I. gtneralittr . Item condi- 
tio fideicommiffi , ft fine liberie , etfi concepta fit in plurali numero , deficit 
vel uno fupermte reliflo ; /. pater 1 Severianam , §. t ita , dt condit. & 
dtm. T /• jubemus., %. fut auttm , C. h. tit. /. t t. C. de condit. infert. Non 
videtur deceflifTe line liberis , cui vel unus filius fupcrrtes eft ; /. not eft fine 
liberis, de V. S. 

$. ex fallo . } 

'X ^Ulier qufdam hcredem inftituit filium fuum , eundemque rogavit , ut fi 
X VJ. fine liberis dccederet , her -ditatem reftituerct fratri fuo : is poitea pro- 
pter delictum in infulam deportatu? , & deportatione bona fifco commifla , port 
deportationem liberos luscepit : quarrebatur , an fideicommiffi conditio defecif- 
let l Ulpian. hac de re confultus refpondit in hoc $. liberos conccptos quidem 
ante deportationem, licet poitea editos, efficerc , ut conditio fideicommilfi de- 
ficiat : poft deportationem veto fusceptos , quafi ab alio , non prodeffe : maxi- 
nie cum bona deportati fifco vindicentur cum fua quodammodo caufa , id eft 
cum onere fideicommiffi. Ratio dubitandi crat , quod liberi , qui funt in ute- 
ro pro natis habentur , ut fiSi profint , non alii / /. qui in uttro 7. fupr. dt 
flat, hom'm. At liberi concetti ante deportationem , fi pro natis habeantur , quo 
iaciant dcficere conditionem fideicommiffi, fi fine liberis , non fibi profunt,led 
fifco , cum fubflitutum excluJant , & eo remoto bona remaneant apod fiicum. 
Accurfius hie valde laboravit , ncc aliud excogitavit , quam unum efle cafum, 
quo conceptus habetur pro nato in commodum alterius . Sed ratio decidendi 
ell , liberos ante deportationem conceptos , oro natis haberi , maxime ob pro- 
prium commodum , quia etfi nati fint port deportationem patris , nafcuntur le- 
gitimi . Alias poit deponationem fuscepti quafi ab alio , non profuut id ert 
non faciunt deficere conditionem fideicommilfi , fi fine liberis , quia non funt 
ju'.ti liberi : quippe jure veteri matrimonuim folvitur deportatione ; /. fi quis 
fic j\ipulttur y fupr. folut. matrim. Hodie vero liberi etiam fuscepti port depor- 
tationem patris efficiunt , ut conditio fideicommiffi , ft fine liberis , deficiat , 

ria deponatione matrimonium non folvitur poll conilitutionem Conflantini y 
1. C. dt rtpud. qux laudatur a Juftiniano nov. 22. dt ttupt. cap. ij. 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. *oj 

§. ft quis rogatus 6. 

QI quis rogatus fuerit filiis fuis , vel cui ex his volnerit , hereditatem refK-* 
O tune , & po tea ob del&itm in infulam deportatus fit , deportatione nam 
amittit jus eligendi cui Uberorum fideicommirTum re:btui voloerrt , ex refpon- 
fo Papiaiani , quod refertur ab Ul piano iif, exftatque in I. cum pater , he- 
reJitatem 4. it It gat, a. Deportatus fc. non araittit jus eligendi , quoniam ci- 
▼itaiem folam amittit , non libertatem . Et fic deportatus amittit ea que funt 
juris civilis , noo ea qux funt facti ; /. legatum , fupr. da "pit. minut. Ele- 
ftio autein magis eft faili , quam juris , quia eft nudum minifterium / /. unum 
ax familia , Ji faleidia , de legat. z. Proinde deportatus, etiam fi non dum 
poena iiberatus nt, jus eligendi retinet ; d. §. hereditatem . Ex quo refte Cu- 
nc. j. obf. 1 a ** ) Cr m d. f. hereditatem animadvertit , reftjtnendum effe 
hum locum, cui liber fa£tus fideicommiflum reftitui velit , nec enim etpeciari 
debet , quoad poena folvatur , ut eligendi facultatem habeat , quia deportatus 
civitatein ibl.im amittit retenta libertate : fiultra ergo ait , cni liber fa&us t 
idqus notavit etiam Accurfius . Et ex hoc refponfo Papiniani apparet , depor- 
tatum non per omnia haberi pro mortuo , quia & poft deportatioiiem poteft 
eligere , & ita quoque hujus fideicommilfi conditio noo cxiftit ante mortem 
naruralem heredis , licet deportatas fit ,• d. $. bertditatem , /■ Statins F lor us , 
§. Cornelio Ftlici , infr. de juu fife, atque ita donatio uxori facia deportatione 
niariti noo con/Wmatur , quia deport at io non omnino fimiiis ell morti /. fed 
ft ntorsy 1. fupr. de donat. int. vir. & uxor. Et legatum non fit caducum 
deportatione legatarii , quia deportatus -reltitui poteft ; /. intercidit , §. 1. de 
(0'iJit. & dem. Sed (1 hcres rogatus reftituere filiis, vel cui ex his vellet, fer- 
vus pceuar faclus fuerit, puta daoinatus m metallucn , qux eft fervirus poena? , 

Jux eft maxima capitis diminutio, qua; omnino morti comparator-, j«s eligen- 
i amittit , fir ftatin liberis ejus.fi quo* haber , fideicommifti perfecutio compe- 
tit, non expeclau morte naturali pain's : fi vero tunc liberos non habeat, po- 
ll ea iuscepri nullo modo adtnittuntur ad fideicommiflum , ex hot tj. quia con- 
ditio ndeicommifTi , qux femel delccit , non poteft refumi L pater Severia- 
nam , ult. de tmdtt. & dem. Exemplo damnati in metallum , damnatus ad 
<riremcs amittit jus eligendi, cx fententia Fcmandi , & aliorum recentiorum t 
quia damnatio ad trixemei xquiparatur fervituti peerwe . 

^. ji quis auttm . 

Ti^Uhum intereft utrum fideicommifTum relic*him fit fob rorxb'tioae , ft fi- 
1 VX nt libe:is decefferit , an fub conditione , fi liberos nam haiuerit j nam ft 
quis per fideicomtni.Tum rogatus fit hereditatem refti«uere , fub conditione , Ji 
liberos non Itabutrit , fuiceptis liberis llatim conditio punficatur , nec qaicquam 
obiHt , fi po;lca vivo patre deccdant ,* /. heredibus^ in print, infr. h. tit. I. a, 
C quand. dies leg. vel fideic tedat , quia conditio (ctnel irapJcta non relu- 
mitur ; /. fi quis hertdem , C. de mfiit. Cf fubflit. Si vero qai<t rogatus fit 
hereditatem re;liruere , tub conditione , fi fine liberis decefferit , fi liberos qui- 
fiein fu<:ceperir t verum vivus eos aroiferit , conditio fideicnmrnilfi non deficit , 
quia verum eft fine filiis decefliiTe , ex Inc §. Conditio fideicomfnifli , u fine 
liberis dfteffer'a , non. deficit , nifi patri fur<ervixerint liberi / /. filiutf. %. turn 
t erit rogatus , de legal. 1. pater fin; liberis deceffiife viderur , nifi ex tent 
tempore mortis patris . Si filiu-. naufragio, ruina , vtl quo alio cal'u cum patre 
perierit, fi conltct filium luprnixilfe patri , conditio deficit : quod.fi non ap- 
pareat quis prior deceffit , in dubio cooJitio fideicommifli exitituTe videtur . 
Tom.VllLVoLU. <iq 



!<* AD S«NAtt$COWSULTllM 

quia in dubio pater prxfumimr fupervixifle filio , ex hoe §. Et hoc intelli- 
gendum eft , u filius fit impube* , hot ufa patft prsfumitur ftipervixine filio 
propter infirmitatem cutis : fecus fi filius lit pobes , qui & firmior , intetligi- 
tttt iupervixifle patri / /. fui dues f ft. mk. ae ttb. dab. I. inter fitennt , m% 
p»cl- dvtalib. Conditio fideicomrhilR , fi fine libeVie detefferit , deficit fi tiberi 
fopcrvixerior pairi « etitm fi illko decetferint , et A» $. quia , ur dix} , foffv 
cit cooditioMtn fideicarnmrfl* femet knpicrt , & fi<fckftmm (flunk ferttel a 
Aum amptitts non revmfcit j arg. A rw , $. *t<*m , dV Adeoque < 
ditio ridekormnirTi. y» /I'M itbtris , deficit, fi patri fupertucnnt llbeTt , erit 
ei Jtercdcs non exi;itennt> </. /. fitomtf. t regalia * 

§ . *ff. 

SI «ws rogatus fit hereditaiem wftirwre » fi fine bereft decefirtt , tore con- 
ditio acctpito* da liberis , ex A* 4. quia m coiirineif, ut qat» decedar 
we herede, & heredom appeltatiooe fiiti fignirkaatur ; T. Seta , de nmt. ctntf. 
doner. Vocum natural e parentom eft, at uberi fibi hercdes fin< T & infcliees 
Inbestur , qui extraneo herede decedaut; Auauftin. in illud pblm. 4.8. ( term, 
i- num. 14* ) Et relinjnent aiitms dnnriae fuas . Qnafi e*i fofttit in meledi- 
See t mquit , qui cum rmrtui fmerint. efieni pofftdebuTM re* tpfenuh . Ergo felt- 
res Hit , qui refitty mum filiet m peffefpone fat , tptibus fui fueteitmt . Habuii 
filrar , non tjl mertwnt . jure noviflimo , fi quit rogatur fit hertdicatem rerti- 
tuere , fi fine Itberis decefferii , conditio et remittitur , fi monallerium ingre- 
d4arur emth. mfi mgeti , C. h. lit. Si quit rogatus fit rwredkarem reftituere^ 
fi fine liberie deeefferit , & fe & foa ttiotrafterio devomir , conditio fiVkicom. 
miffi deficit, quia non intelligitirr fine herede deteffiffe 9 qui motMKlenum he- 
■edem inftttuir. Monafterinm eft toco fitir,- emth. ingrtffi + entb.-fi q*e nattier^ 
C de feenf. eeclef. cm. quia mgredientibHS T to. q* J. caf. hr pr,efentiw , di 
frobet. fed hoc non Cervatur irt Galfia. In (uccefllotre feudi & empbireofeos r 
neredis appellatto ad filios folum refertur ,• tap. 1. ^ & fi t ctitntutas , di 



aiitnat. feud, be nfib. feudor. y ur fi conceflero- feodum vtl emprryteufim hbi . 

a. 1 . 1- 1. ^ 1 j-i ■ ■ 1 - • ,_|t ^ j /r i- 

cx iuis nnrcnuus > ac niiis viaerur intcuecium y jfmjj. wr . 



X. 18. «/V. t &§. t. & t. 

IN reftiratione fideicomimftt^lwredTtatis non- veninnt fructas ab fierede- pertr- 
pti pendente fideicommifli condirione > aut die , nifi heres fuerit in mora 
reftituendi , aut fpecialiter rogatus fit & fruAus reftkuere r ex b. L I. milter 
as. S- fi heres , /. pojiulame y lj. fed in hajtitmodi , infr. h. itt.L qmd bmif r 
4> fruciut , fupr. «rf /ry. falciJ. In robtotiooe fidetcomminfi fruclus port ad£ 
ram bensditatem perceprt non veniunt : 000 ties enrm qun rogatur heredirarcmr 
fetbtuere , id viderur rogatus redden? , quod fuit hereditatis ; (ru/hts autem non 
berrditati r fed rebns ipfis acespto ferunrur , ut fubjtcitur in f ^. z. b. I. id 
f & ifte its ^ '"• c ^ u » aditam heredttatem percept* , non dicuntuf hereditatis f qua eft 
Lj* ' nomen juris, non poteft parere frucius, qoi funt res corpora tes ; /. ngi t f 
MtWr maritnt > fnpr. fr. rir. Et hereditas lemet adfra non eft ampluis bereditas, 
*t vJ 10. 6 fed eft patrimonium heredis y /. r. $. tt veteres , infr. <<r adquir. poffeff. Fru- 
2 r^W* 18 * ,,Uf non bereditati , fed rebus ipfis, id eft bonis unde percipitmtur , ac- 

tr tumiUar ^P' 9 fcmntur ; /. frit, 1. de u/ur. perinde ac fi peicepti efient ex rebus 
* ipfis hereditaritSfnonex hcreditate: ut fructus percepti ex rebus donatis , in do- 
natkme non compurantur ,• /. in adibut , 6. t. <fe dtnat. Opponirur I. 3. de in- 
firxH. vet inftrunr. treat, obi Papinianus air,rnndo inftrudo per fideicomreiftunt 
reliito , medii tempons augment* | ftotuum & partunm , & detrimettta fata- 



Digitized by Google 



TREBELLIAKUM DIG 3af 

lium i id eft qux t faro deminuta imt , fidcicommiffo coniineri . Sed adJen<U 
eft ncgaiiva , ut natat Martinus tie . Certi/fimuna tn:m eft , fruftus n-.c.-iio 
tempore perceptos non venire in rertirutione fidcicojrujoiljti : & hoc ita verum 
eft , ur nec fruftus pendente fideicommiffi couditiooe percepti veniant in refti- 
tutione fideicommiffi , tametli heres rogatus fir generaliter rertituere quidquid 
ex hercditate bonisve defunfti ad earn pervenerit f I. fcribit , /. hertdts mei , 
/. dttuQ* , §. fen. infr. h. tit. I. quod Its verbis , dt legau quia fruftu* 
percepti port aditionem non funt lieredkatis , aditione defiit eife heredtras , in 
rertiiutione fideicommifli veniunt fruftus fi heres in mora fuerir , ut in h. I. tf 
in J. taxis , de ufur. In legatis & fideicotturiifiis , ficut in centra ft thus bonx 
fidei, fruftus & ufura? debentur ex mora , «i m'fiorum , C. is ^u/i. rju/". 
inttgr. rejlii. non eft tttcefftria. Aftio enim ex teftarhento , qux datur legatt 
▼el fideicommiffi nomine , etfi flrifti juris fit , imitatur aftiones bonz fidei T 
quoad fruftus &t ufuras . Quod fi heres non fit in mora reftitueodi , Ted ipfe 
hdeicommiflarius negligens fuerit in petendo , tunc fruftus percepti , negligentia 
non petentis , non reihtuuntar ; /. mulitr 22. fi herts , infr. A. ut. tametfi 
heres coaftus adierit hereditatem : t. itt temen , §. fi fervunt , infr. h, tit. EC 
hoc intollieirur , nifi mora, re ipfa ex lapfu temporis , fine ulla interpellatione 
commirTa fie , ut fi fiJeicommiftarius fit minor 25. annis ; d. I. in mimrum . 
In fideicommiffi reftitutione fruftiis percepti ante diem , vel conditionem fidci- 
commifli cedentem , noo veniunt, t nifi heres nominatim rogatus fit & fruftu* 
reititoere , ut in A. /. & .1 fi ita nlilium , §. Pegafut , de legat. % Ratio 
dubitandi erat, quod incivile videbatur , heredem rogatum fruftus medii tem- 



poris rertituere , cum sequum non fit heredem alterius rem gerere , & alteriut 

?uafi procumorem conrtitui ; I. pofiulame , §. fed in hufusmodi , infr. h. th. 
ed injuria non fit heredi , qui fogatur rem rertituere cum fruftibus , quia in 
ejus poieftate ell agnofecre vel xepudiare hereditatem fub eo onere reliftarn, 
& fi femel earn agnoverit , de fe tan rum qneri debet. Si fideicommiftam ia 
diem relictum (it , trial rum intereft (an , cujus cawfa dies adicctvs fit 6dei- 
commifib , an heredis , an fideicommifTarii : fi dies a c» eft us fit fideicommiflb 
heredts gtatia , fruftus medii temporis cednnt lucre heredis : quod fi fideicom- 
mifiarii gratia , puta fi fideicommifinm reliftum fit impobeti in tempos puber- 
tatis , tone fruftus medii temporis fideicommiflario rertirauntur / 1. fi ita rth- 
ilum , %. PegtfuSy de legit. 2. /. liberto^ $. fiiium , in fin. de mm, iegat. i. 
3. §. cum PtJlidiut , de ufur. quia ille ? a quo fideicommifium ita Teliftooi 
ert , non tarn eft heres, qoam nudus minirter leu depofitarias, cujas fides ele- 
cta eft , unde fiduciarius heres dicitar ; /. Seius Saturnhnu , infr. h. tit. & in- 
ftitutio huiusmodi tutela dicenda ert potius , qaam fideicommifTaria hereditas , 
& con-ilium tertatoris , qui labrico tatelar fideicommiifi remedium prartulit , 
quo impaberi confuleretur, ut eleganter dicitar in d. $. cum PolHdius , ne bo- 
na commitrantar lubrico tutelx. Fruftus invcnti in hereditate tempore mortis 
defenfti veniunt m reftirnti-me fiJeicommifli , quia hi fruftus angent heredita- 
tem 1 neque pro fru&ibus habentur, fed pro parte hereditam ; /. itt tamtn, $. 
1 . infr. A. tit. I. f cent urn , dt vulgar. CP pupillar. I. in fatcidia q. ad ier. 
JaltiJ. df gloff. in <i. I. quod bis verbis . Fruftus pendentes die fideicommiifi 
cedeme peninent ad fideicomminanum , licet major pars anni prxterierit ; /. 
Htrennius , de ufur. Ratio dabrtandi ocenrrebat, qaod fruftus fundi dotalis fo- 
luto matrimonio dividuntar inter vrrum & utorem pro rata anni y / fr»fl«r, 
alias L d'tvort'w , $. Papinianus , folut. tnatrinvm. TE.rgo videbatur, fruftus pen- 
dentes tempore rertmrrionis fideicommifli , non nifi pro rata temporis pettinere 
ad fidekommirlarinm . Sed ratio decidendi ert , quod fruftus ad heredem pent. 
nent r qai ex defunfti judicio percipiontur L midier 22.$. fi Ixrts , infr. h. tit. 
Ideoqae reftituto fidricommiffo , nulla ex parte fruftus fpeerare debeat ad he- 

Q.9 » i 



joS AD SENATUSCONSULTUM 

rcdem , qui nullum amplius m re ipfa, aut ejus fruftihm , jus habet : fru5us 
fidcicommifli percepti ante moram non veniunt in reltitutione fidcicommifli t 
fed heredi imputantur in quartam, ex t $• i. h. I. I. quod bonis , jrx&uf, 
fupr. ad leg. faltid. I. turn Pater , §. Titio , de legat. a. Hoc veram eft in 
heredi bus extraneis : led in filiis teflatoris feu liberis primi gradus , fru£tus non 
imputantur in quartam, fed quarta detrahitur ex corporibus hereditariis , nulla 
facta imputationc fra&oum , etiam fi pater boc voluerit ; /. jubemas , C. h. tit. 
Similiter fruclus liberis non imputantur in legitimam , quia legittma detrahsn. 
da eft ex ipf« corporibus hereditariis , non ex fru£ribus ; I. fcimut \ , in print, 
•oerf. repletionem , C. de inoffic. tejlam. per quam correiTa eft /. Papinianas k 
§. unit fi qu'ts t ff. tod. per quam fru3us imputantur in legicimam . 

§. ult. 

Dili in A Matretlus, §. quidam Hit fit, fopr. b. tit. 

UBi fideicommiflum a patre pore reliSum eft filio , fi adjectum fir , ngo 
dts filio tuo , faciasque ut ad turn penemas , videtur in id tempus col- 
latum , quo capere poterit , id e.t quo fui juris erit r n b. I. quia, 'pater non- 
poteft cogi prjedle > ut emancipet liberosy t. filmsf.%. fed Ji libera y de legat. 
i. Ratio duottandi occurrebat, quod nVktcommiflum a patre rdi&um filio non 
valere videtur tamquam reli&um a tentetipfo ,* $. an fervo y mJL de legat. I. 
legat am 116. $. i. de legat. t i. Ratio decidendi eft , quod etfi fideicommif- 
fum purum vidcatur , cenfetur tamen collatum in tempus , quo filius capere 
poterit, id eft fiu juris erit, ne fideicommiflum intercidat , nii enim delaium 
intelligeretur non valeret > tamquam a femetipfa fibt ipfi rcliclum,- 

$. t te ngo - 

UBi Ficres rogatur hcreditatem parriri cum Titio , rogatus videtur de refi> 
ruenda dimidia hcrcdiutis per fidcicommiffum ex irebelliano , ex hot §► 
quia partis appellatione dimidia ftgmficatur y A women filiarum » §. partitionist 
de V. S. I. plane , in fin. de legat. i. I. etiam , de ufafr. qua rattone major 
pars diet , qui con;tat duodecim horis, eft feptem horarum priorura ; /. i. da- 
V. S. quo alludenc Virgil.o. ( 156. ) iEneii Melior quoniam pars atla diti^ 
id eft major & prima ait Servint. Rario dubitandi erat, quod yerbum partiri 
folutn refcrri videtur ad nudam divifionem rerum , qua; eft fafcli ; /■ qutd er- 
go , %. ult. fupr. de ufmfrud. non reirkutionem fideicommifti y tk turium tratis- 
lationem , quae fit ex Trtbelliano. Ratio decidendi eft , quod fideicommifTum 
ouibuscumque verbis inducitur , dummodo ennftet de voluntate tetlatoris , ex 
hoe §. uiide fidcicommilTum probatur ennieclurU y. f. turn t prtpontbatur » h$ 
fin. de legat. 2. /. l.tet Imperator , de legat. 1. /. turn av»s , de ton in. (T 
dem. ex quo reile rfficitor , ut fi here* rogaiu* fit hereditatem dividere cam 
alio , rogatus intelligatur per fideicommifluro rcftitueve dimidiam hcrediratii . 
Tale fideicommifTum non habetur loco partitionis, feu legati paniarii, Cedpio 
fidcicoBimjflb partis Eereditatis ; Cujac. in /. 8. §. "It. da legat. a. 

S. ult. 

HEres rogatus in diem fiereditatem reflituere , interim ante diem fideicom* 
nufli ceJeutcm , fumpios fecit ia diflrabeiidis rebus bereditariis , qua* 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM D I G. 300 

necefle foil vendere arris alieni folvendi caufa . ( Emptio enim & ven ditio noa 
poteft fieri t fine fumptu : nimirum proxenetis , quorum opera res diftracia eft, 
prarftatur falarium, quod proxeneticum dicitur ; /. mit.it proxenetic. emptionis 
venditioois caufa pra tantur nundmat id eft epular ; /. rum forittas , pro foe. 
noilri Vtnaee . ) Heres, iuquam , fumptus fecit in diltrahendts rebut hereditarik, 
vel in conlervandis , exi'tente die ndeicommiffi , qu r rcbatur , aa hercs cum re- 
ftitueret hereditatem , fumptus faftos in dittrahcn'iis confcrvandisque rebus he- 
reditariis deducre poffet, an ei imputaodi ertent? Et Paulus in hoc relpon- 
det , fumptus faclos in diftrahendis confcrvanduque rebus hereditaria farfos-, 
heredi imputandos efle, ita ut non pofliat deduci ab herede in reftruenda he- 
reditate . Oppoimur /. m niter zi. §. fad enim , infr. A. tit. in qua nominatim 
traditur , heredem rogarum reftitusre hereditatem , fi quo? fumptus fecerit in 
res hereditarias , eos detrahere. cui conjuagtnAr funt /. qui excep ionem , §• fi 
party dt condilt. indebit. <5* A domus , cum dd. feqj. de legal, i. ex qui bus 
U pars domus in diem per fideicommiffum r«licH arferit aure diem fiJeicom- 
miffi cedentem , & earn heres fua impmi'a refecerit , deducenda eft impenfa ex 
fideicommiffb , & li heres fine dedufhone domum reintuerit , datur conditio 
iiidebiti quafi plus debito folverit . Ratio decidendi eft , mulrum infertile , 
utrum fumptus fafti fmt in prarfenrem & temporariam , aut in perpetuam rei 
utiliratem : fumptus enim facli in prxlentem & temporariam ret utititatem noa 
repetuntur, fed comnenfantur cum fruQibus, ut fumptus in diftrahendis & con- 
lervandis rebus hereditariis , de quibus agitur in hoc %. At fumptus fa£ri in per- 
petuam rei utititatem . ut in refefrionem ardium combuftarum , vel in confectio- 
ne inventarii , non compenrantur cum fn&ibus , ted deducuntur in re titutio- 
ne fideicommiffi ; /. }. §. t not general iter , de impenf. in ret dotal, fait, I.fei- 
mus , $. m nmpmtatione % C. de fur. delth. I. Paulus refpondit , §. demur , de 
pignor. I. ji a domino , $. ult. de petit, her edit. I. quod in fruclut , de ufur. ut 
& in computanda ratione legis fafcidia? bona jrftimautur dedu&o fumptu au£tio- 
nis hereditatts ; /. quantitas , ad leg. falc'td. 

L. ao. 

cui legafum rcliclum fit m tempus Iiherorum , & prargnante uxone de- 
ccflerit , legatum transmittit ad heredem , ex b. I. & I. \ is , cui , infr. 
quand. dies legat. ted. quia conditio impleta vfdetur d. I. f is , cui : qui 
enim funt in utero pro natis hahentur , ut fibi pro inr; /. qui in uten 7. de 
flat, homin. Et legatum valet , fi modo pofthumus nafcarur / d. /. is cut . Le- 
gatum reli&um in tempus liberorum , prargnante usore reliflum valet , ut le- 
gatum transeat ad pofthumum, qui dt fuus bcres. 

L f 21. 

^•1 heres rogatus reftituere hereditatem , totam reftttuerit omilfa quarra , quam 
O retinere poterat , uec caverit (ibi prono ta cipulatione , id eft cautione ft 
fideicommiffario interponenda ex ediclo , ji rui plus quam per leg. falcid. I. 1 . 

bar /iipulatio , ji tui plusq. per leg. faleid. I. pen. ji quis jus ignorant t 
de jur. & fa&. irnot. quarritur, an conditio fideicommiffi quafi iiHcb*ti foluti 
derur heredi , ut quarta retineatu' I Ari.lo ajebat , fimilem efTe cum illis, qui 
retenttones, qu.is tolas habent, omitrunt : puta ei , qui in aliena area zdifica- 
vit, qui nutlo alio modo impenfas fervat, quam p?r retentionem ; l.Ji in t a- 
ree , dt raid id. tndebit. ac proinde ti fondum tradiderit fine d?duftionc impen- 
f* , nulla e i fup.-reft via , qua fervst impenfam : atque ita ex AriftonU fen- 
tcntia heres f qui fidctcommiffariam herelitatem rettituit , non retenta quarta t 
noa poteft fepetete quaxum per coodidionem vel ulUm aUam acliouem,quia 



gto A D 6* N A T U S C Q N $ U L T U M 

am flVtiahesc potuit per retentionem , & omifa retentione 

! vtdetur. Sed Pomppnius hie notat fententiam Ariitonis , com ait t 
: .eum pofleffianem itnim heccdiuriarum vel repetcre , vel nancifci i» 
.lion reftjtutis , auar fint apud alios, &t adverfus ageatcm doli exceptione uti , 
vel debuonbus heiuiiuriu dqauoture , ne hdocommiffario folvaat. Et nice 
lu it lententia Pomponii diffentientis ab Ariftone, qua: juri congruent iflima ciV, 
fi enim ibexes , rogatus heredttatem reflituerir , per errorem facti orni/fa quana, 
-datur ei condiaio nicer n , ad hoc at tota here okas iam reftituta retro reiritua- 
,tur , & quana prius oroifla retiaeatur ; /. fi ouit, cum a fidektmmiflario , I. 

euiplufq.per 

Lfalad.1.7* |yy|Uli«r, fusceptis duobus filiis ex prior* marito, ab eo divertit, & nupfit 
Z._ x 3l ( n IV*. alteri , & pofteriotem maritum teitamcnto hcredem' inttituit , ac eua- 
, C7 /*<r. JJ^| rogavit, port mortem patris, liberis , vel ei , qui ex his fjipereflet , here- 
ditatem reflituere : eisdem emancipatis a patre vitricus retlituit hereditatem ; 
moa alter e filiis vivo patre deceflit : quarntur , an is , qui fupererat e filiis, 
partem fratri fuo refliiutam petere poflet , quafi premature datajm 1 Ulpianus, 
-priusquam hanc quadlionem folvat , refert ex Scarvola decreto D. Marci fudi- 
<atum , fideicommrflum a mat re relict urn eflet filiis , fi morte patris fiii ju- 
ris eflent etfc&i , eis emancipates viva patre , pod emancipatioacm fideicom- 
tn ill urn cis reprxfentandum intellecia matris voluntate , qua? , quia oon credi. 
derat pattern eos emancipaturum , dutulcrat in mortem ejus fiiriconimiflum , 
non dilatura td in tempus mortis, fi eos emancipaturum fperaflet . Unde col- 
ligit Ulpianus , decretum D. Marci trahendum ad propofitam quarflionem , & 
fideicommiflum utrique recre folutum videri , ut proponitur iait. h. lag. Ratio 
dubitandi etat , quo* cum fideicomraiflum a morte. relictum eflet filiis , vel ei, 
qui ex his fnperdTet , fi morte patris fui juris eflent effecti , videbatur fidei- 
commirTum prarmature reftitutum filiis aute tempus mortis t patris , 8c totum 
fideicommiflum ei , qui fuperltes eflet tempore mortis patris , deberi ; /. *jro- 
rem , ^. Seii ■» maritum, de legat. j. cum mcertum eflet quamdiu pater vive- 
ret cut nam ex liberis fideicommiflum deberetur, cum evemire poller , quod & 
evenit , ut alter vivo patre pr*morcretur . Ratio decidendi eit , quod etfi fi- 
deicommiflum a matre filiis reliclum , vel ei , qui ex his fupcrcflet , ex tdhu 
tricis voluntate videri col La turn in id tempus , quo morte patris , vel emanci- 
patione , vel alio modo fi;. juris rffecii. eflent , .4tque ita filits a patre emaa- 
cipatis fidcicommiiTum refte refiituturo, non expeftata morte patris, ut hic& 
I. fi ita eflet , auani. diet leg. ced. Etfi enim conditions implendz fint eo 
modo , quo tefiator juffit , & , ut nofiri loquuntur , in forma fpecifica ; /. out 
btre.ii , tn princ. I. Mxviitt , fupr. dt tondit. Cf dtm. tarnen lufficit eas un- 
pleri per xquioollerts , cum idem efledlus fequitur ex voluntate tefiatoris , ut 
a* loco , fi fideicommirTum a matre reliclum eflet filiis , pojl mortem patris , fi 
filii a patre emancipati eflent , flarjm eis dehctur , quia conditio mortis patris 
impleta iiitelligitur per emaacipauonem , quia fideicommiflum a matre reliclum 
efl filiis, peji mortem petris t lk. mater pnrfumitur non fuifle dilatura fideicom- 
xniflum ki tempus mortis patris, fi fperaflet patrem filios emancipaturum. Nec 
refert morte patris , an emancipatioae filii exeant de poteflate patris , cum 
idem fequatur efle&us , five emancipatione, five morte patris filii fiant fui ju- 
ris , fit capaces adquirendi frbi fideicommifli , & voluntas teflatxicis fuum lu- 
be t effefium , qua; cavere voluir , ne fideicommirTum patri adquireretur , fed 
lit ad filios per venuret . Aequo ita fi mater fiiium hcreacm inlutuerit fub cpn- 



Digitized by Google 



TREBELIIANUM UFC* ait 

ditimie em*ntlpa<ic«» & filiur mofb? vel- deportarionc patris- fie (bi juris efi. 
fcAus , noa etnancipatiorie , conditio pro- imput* hafcetuv,! & hcrcditai ei adr» 
quiretuf / /. Ck de ift/h 

ft «mt 4} t dttbitttum . 

SI betes inftitttujy a 900 liberrw dircfla-, vel fideioortmiflkria , Seiche &» 
Pamphilo fervis iun nHid* eft , rogarus fit hen-dionem reftituere eisdeui 
fa-vis y & fufpe&ahr dicat hcreditatem , f cogi port it adire , & rvihtuete: cum 
afperaari hens non debear perfotiam cogenris T quia qoamvis ncmdanv peteie 
polfu fidetcofrttnitfariam libcrrtitem, net dire&am tibi vindicate, priusquam fc 
adeatur hcredra* ,tameo propter (pern libeiratk & hereditatis pet ie adirotn ha^ 
bet ad pnrtotttn ,ex hoe §. Er ex cerris caufls ferv-o- advert us domraum coufU- 
ftere permiflum tit,, libeitarta cfireftar vet per fideicommiflum reitftar obtinen" 
4at cauTa .* /. iix etrtis , /; f /r <fit/f » de yatttr. /. fti ft htte lege , <fe i/» 
>« *or. /. 5. </» memtmijf. 

§. yf beret • 

SI heres pure rogatus hereditatem relhtuere, poll rnultttm tempus, ante mow 
ram tamtii , reftituat, cjuartam deducit , & fix frudius medio tempore per-' 
cepti heredi non impurantur in quanam , nec refthountur , quia fructus per-r 
ccpti etiam port diem fideicommiiu cedentem , ante moram heredis negligentuv 
pet cutis , non judicio defuncti peioepti videntur , ut eieganter dicitur in noe $• 
& in I. in fideicernmiffana , fupr. A. rfr. At in quartan* TrtBeUimkwm vel /*7« 
c'tdiam imputantur domtaxat ea , qua* judicio defuncli capiuntur ; /• qmd auton, 
I. in qturrtam t ad leg. fdcui. Quod fi heres fub condittone vel in diem ro- 
■atus (uerit reftiruere , fru&us pendente die vel conditione percepti imputantur 
in quanam, & fubtnovent earn , fi inipleant quanam tic quarts frucftis, namv 
frudtus media tempore percepti, judicio tefhntt? percepti videntur; d. §. ft he. 
res , & d. I. in fideicommijprria , quo cafu fruftu: heredi imputantur in quar- 
taxn. Ex his dedttctrur, quarta cum fruclibus, & quana fubmovetur , dummo* 
do frucros percepti exatquent quarram & quarts frudus ; quana enim ftatim 
debetur heredi in prxmium aditar hereditatis / fed quit heredes , infl. dt 
fideie. bertd. ac proinde quana ventt cum fruftibus . 

$t fed mint . 

HEm rocarus refbtuere hcreditatem, in conlervandu rebus hcretfiunis prap- 
flat dolum & latam culpum , qux dolo proxima eft , non levem cul- 
pam , id eft negligentiam , quam rebus fuis eihibet : puta fi res heredi tariar 
perierint vel detcnores fa£hr fint fine dolo heredis , non cogitur eas relVuuere: 
quod fi perierint lata culpa heredis, qua* dolo comparatur , ut dicitur hie , 
L 1. b*e *flio , fupr. fi menf. falf. mod. diner, ejus culpa? rationem redde- 
rc debet . Idem eft li quas res , com diftrahere deberet , noo dillraxerit lata 
culpa br fupina negligentia , non levi culpa fir uegligentia rebus fuis conuieta: 
puta mancipia , jumenta , veftes , & alia: res mobiles , qua* ufu corrumpontury 
It fervando fervari non poffunt ; /. lex qm* tutores , C. de adm. tutor. Si f 
res confampt* vel deperoita* fiot , harum rarionem reddet Oppo-* 
nitur /. fi fervus leg** *t , %. tt>m quid , de Ugat. 1. ubi fi res tibi legata fit, 
& fidei tuar commilfum , ut mihi reftituas, fi nihil prrterea ex tcrtamento ca- 
pias , dolum malum dumtaxat in exif>endo legato , alioquin etiam culpam tit 
mihi prarfiare debes : ficnt in contradibtK rooa fidei fervatur , ut 11 quideml 
utri usque coouahestis coisntoduaa vcrictur , etiam culpa > fifi ujuus loliuc, do- 



AD SEMATUSCONSULTUM 




legem eflTe de fideicommiflb cert* rei particulam , at lex iflt eft de ndeieom- 
miflaria hereditate & de fidekonamiflb univerfali : facilius excufatur culpa feu 
negligemia iu univerfitate rerum , quam in re partkulari , quia vix eft ut mul- 
tis diitentus , non fit remiflior vel iocautior in aliqoa re : at fi a legatario 
cert* rei fideicommiffum relictum eft , neriro ei imputarur etiam levior cul- 
pa , quia rem unam facilius eft cuftodire . Hem inihtutus ex pane , & roga- 
tus reftiruere portiooem foam , noa pnrftat periculum nommum 8c bono rum, 
auz obvenere in divtfione hereditatis , qux divifio eft emptio neceflaria , qua: 
fit per arbirrum ,• /. cum pater , $. htrtdaatem 18. it legat. a. FruohiS perce- 
pt! ante diem fideicommifti cedentem , 00a vem'ant in reititutionem fidricom- 
mifll , fed partus ancillarum , fi qui exttent , tempore reftituti rtdeicommifTi , & 
partus partuum veniunt in refHturioncm , quia partus ancillx non eft in fruffii, 
ex hoc %. vtrf. prjtttrta , /. dedutl* , $. htrtditatem , infr. h. tit. Eadcm ratiooe 
partus ancillx fructuaria: non adquiritur frudruario, fed domino proprictatis /. 
vttut , dt ufufr. I. in peeudum , de ufxr. tamen quoad quxdam partus ancillz 
eft in fructu , nam partus ancitlx ante diem fideicommifii cedentem editi , ad 
heredeiti ejus , qui ro^atu? clt , pertiru-nt , & imputantur in quarram & quar. 
tar fructus ; /• fatadit 14- idem refpcnJit t. ad leg. falcid. Si xdes here- 
ditarix pendente fideicommifii comiirione vel die, longo tempore ufucaptx fint 
ab alio, line faclo id e:l line culpa lieredis , qui tortus erat xdes relituere, 
Ulpianus b'<c ait, nihil cum pr.-rflan?, cum culpa vac«. Ratio dubitandi erat, 
quod alicnare inteiligttur , qui ulucapi liuit ; /. aluvationis , dt V.S. Ergo vi- 
oebatur imputandum effe heredi ropato reftiruere, quod rem ulucapi pa/Tut fit, 
nec culpa vacate , quod non intermperit pr.tfcriptionem , qua; interrumpi po- 
tuit per litis contetfationem . Sed fieri pnteft , ut res hereditaria? interim ufu- 
capiantur fine culpa herwlis , veluti fi heres vi ma pore fuit impeditus , ut no- 
tat gUff. )ir vel ft tempore mortis teitatoris pauciflTimi dies fuperfuerint ad im- 
pleodam ufucapionem , quo cafu nihil eft quod imputetur biredi ; /. ft fun- 



TItius filiam fuam heredem ini'ttruit , & earn roaavit , ut fi fine liberis de- 
ced.-ret, hereditatem Ss:o reil u?ret : ea oupfit Sempronio , eique dedit 
centum dotis caufa ex bonis hcreiitaiia , mox decedent fin; liberis , maritum 
hercJem is 'limit: quxrebatur in remtuerida hereditate , an dos ex fideicommif- 
fo derrahi poffet? ulpianus refpondet in hoc %. dotem detrahi ex fidcicommif- 
fo, proinde ac fi filia rogata elfet , quicquid ex hereditate bonisve fupereftet 
reftituere . quod inrelligendum eft , dummodo dos data lit pro modo faculta- 
tum , & dignitate perlbnarum , quia non potcft dici in everfionem fideicom- 
miffi , feu intervertendi fideicora niffi caufa , ut ait /. Titius , infr. b. tit. fa- 
ctum, quod & mulicris pudicitie & patris voto congruebat, ut eleganter fub- 
dit Ulpian. hie , nrmpe ne puella inJotara effet; pucllarum cnim pudicitix in- 
tercft, eas dotem habere, quo nubere poffint ; /. i. dt jur. dot. Tacit 4-an- 
nal. < cip. ) Nov aliud proiis , tjuam ex mttrimonh fottiium . Et patra 
intercft rlliam dotatam erte , propter atfoftum patemum ; /. pater , in fin. de 
tv'itt. Et ita res 6deicommiiTo fuhjedx poffunt alienari in fubfi^ium pro dote, 
vel donatione propter nuptias conftituenda, pro modo congruo honed at i pcrfo- 
narum , fi liberis pottio legitima non lufficiat ad dotem vel donationem pro- 
pter nuptias tuth. res qut , C. comm. dt legat. Res fideicommitlb obnoxix 
pofTunt alieiuri pro dote conilituenda , fi fideicommiftum factum fit inter de- 
ftcojeotes , alias dos deduci non potcft ex bonis fideicoramuTi tranfverfalis , 

quia 



dum, dt fund, dotal. 



$. cum proponent nr. 




TREBELLIANUM DIG. 313 

qui* rransverfalibus non debetur legitima , cuius loco dos imputatur ; /. qua- 
ntum novella , C. de inofic. teflam. Si filia fimpiiciter fuerit rogata hcrediratem 
reitiruere, dotem detrahere poteft ex fideicommiffo , perinde ac fi quidquid ex 
hereditate botitsve fupereflet rogata ciTet reftituere. Heres enim rogatus refti- 
tuere quicquid ex hereditate fuperfuerit , poteft bona alienare etiam ultra do* 
drantem pro dote vel d-marionc propter nuptias ; autb. contra t cum meatus , 
C. h. tit. Quod ft herediras fit pinguior & locupletior , St tantos fruftus ex 
hereditate mulier perceperit, at inde poffit doti fatisfieri , ut inde potuerit re. 
diet dos congma , dicendum eit potius fru&ibus hoc expenfum ferendum , quam 
fidetcommiffo , ut fubjungirur in fin. h. %. id eft dotem deducendam ehe de 
fruclibus. Et fic totum fideicammifTum przftabitur deducla quarta , ut glojf. 
uotat hoe loco: fed hoc corre&um videtur conftitutione Zenonis ; I. juiemut, 
C. h. tit. nam fi ex ea fflii non imputant liaStus in quartam , nec fib* debent 
in dotem imputarc . 

§. mlt. 

UT Trebelliano locus fit , id eft ut reftirutio fideicommiffi fiat ex Trtbe!. 
Ham % & deduRiooi quarts locus (it, non fufficit de hereditate rettituen- 
da fc. rogatuai efTe , fed quafi heredem rogari oporter . Ex hoc efficitur , ut fi 
cui portio bouorum vel hereditatis legata fuertt , ( Non folum enim res fin- 
gulas , fed & portionem hereditatis legari pofle placet, ut hic t & l.fi quit bo- 
zorum , /. nan ampliut , $. cum honor um , de legal, i. ) idemque rogatus fue- 
rit hanc partem reftituere , reftirutio non n*et ex SC. nec erit locus quartz de- 
duelioni, ex hot $. Quarta Trebtllianica iuduc~ta eft heredis gratia, nou lega- 
tarii etiam partiarii I. I. §. fi it , qui quadrh$gen:a , fupr. h. tit. I. lex fal- 
tidia 47. \. ad leg^ falcid. Inde efficitur etiam , ut heres iuftiturus ex cer- 
(is rebus , & rogatus reftituere , boo deducat quartam , auta iuftitutus ex cer- 
ta re, pro Icgatario haberury /. quotiet t C. de beted, injt. ac proinde non po- 
teft intelligi rogatus nt heres. Hinc fi pater hereditatem fibi per fUitun qux- 
fitam rogatus fit reftituere extraueo , quartam deducit , quoniam fideicommifluni 
vires capit ex perfona filii heredis : quod fi pater rogatus lit reftituere heredi- 
tatem per filiura quxfkam ipftmct filio , quartam noa deduct , quia rogatus 
videtur at pater, non quafi heres; /. cum filiofamilias , fupr. de t lts*t. 1. 

I. 23. & 24. 

SI teftator plures ex disparibus partibus heredes inftituerit , & eos iuvicem 
fubftituem, nan adjectis partibus. port ion es adjeftx in in'titutione cenfen- 
tur repent* in fubrtitutione > /. 23. I. fi pints, I. cohered) , $. 1. de vulgar, 
Gr pupiller. I. 1. C. de impuber. & aliit fubfl. quia prior voluntas trahit ad 
fe pofteriorem l.fi mi hi & tibi , §. ult. de legat. 1. Quod fi fubhtutis 
onus certx oecunix prrftand? iniunftum fir , ex quanritate pecuniar prxrtandx, 
feu ex modo otieris, colli^itur voluntas teft*toris: pura fi ex di^pa-ibus partibus 
heredes infliruti, xquales partes pecunix jufTi fint dare, tunc fub.lituti videnrur 
m vtriles, id eft ex xcjuis partibus ratione oneris xqualiter injunili , non fpe- 
flatis partibus inllitutiouts : fi vero onus iniunftum ongruit portionibus here, 
ditariis, tunc ex iisdem partibus fubftiruti intelliguntur , cx quibos inftituti ; /. 
23. /. u:rsfm , §. ult. fupr. de rtb. dub. Notandum vero eft , quod fubttirutio 
reciproca inter coheredes fit, aut notninibus appellativis: pura ft teftator pluri- 
bus hcredibui inftitutis fub tituat hoc modo , pi quit ex heredibnt fcriptit hent 
turn erit , alies heredes meet ei fub,Tttu» t quo cafu invicem lufVrituri tton adje- 
Ats panibus , ex iisdem partibus fubftituti cenl'eutur , ex qui bus inftituti ; aut 
fubftitutio rxiproca facia ett nominibus propriis , hoc modo , fi quit ex hertd't- 
T,m. nil. Vel. II. R r 



AD SENATUSCONSULTUM 



but fcriptij htrtr mh eril , Titium Cainm tD" Seium invicrm fub/lituo , tunc 
partes adje£tae in mftitution<,non intelliguntur repetitae in fubfticutione , immo 
fubftituti vocantnr in viriles , id eft ex acquit partibus , non attends portioni- 
bus hereditaria ,■ /. 14- Ratio eft , quia cum fubltirutio fit nominibus propriit, 
non habetur ratio ponionum hercditariarum , fed perfonarum ; I. Ji \ handn 
124. dt It gat. 1. gloff.in d. /. 1. C. it impuitr. Et hare differentia inter no* 
mint propria & appellariva procedit in inftirucionibus <k fubftitutk>nibas : fecut 
in legatariis invicem fubffitntis > qui fan per pro viriJibus videntur fubffituti , 
id eft pro namero pafanrom ,• I nnic. §. fti ut maniftfietur % C. <U eadnc. 
talltnd. 

L. 25. in prim. 

T) Ater teftamento extraneuin heredem inftituit y & eum rogavit , quicquid 
JL ex hereditate ad fe pervenerir filio fuo- prima* quaque die , id eft quam 
primum poterit , feu proxima quaque die , vel ft prius t quid filio accident , 
id c^t d priu* decefferit , ( His enim verbis , Ji quid aeeidtrit r vulgari fermo- 
ne mors lignificatur ; /. in vulgari , infr. it V. S. ) matri ejusdem t reddt- 
ret . Filio defun£ro ante adiram & reftitutam hereditatem , quxrebarur , an fi- 
deicommiffum matri deberetur ? Et Julianus init. b. I. primum refpondet , 
( quod intellige teutando & movendo ) fi puer ante diem fideicommiffi ce- 
dentem deceftcrit , fideicommiffum transferri ad matrem: quod fi decefferit poft- 
quam din fideicommiffi cefftt , fideicommiffum transmirti ad heredem filii : & 
idem refpondit Ulpian. in 1. fupr. dt adimtnd. & transfer- Itgau Turn 

fubjungit Julian, an ea fuerit voluntas tcftaroris , ut fi ante reftitutam heredi- 
tatem puer decefiiffet, matri potim, quam hetedibus filii fideicommiffum prr- 
ftaretur, pwrrorem arftimaturum ex perfotu matri», 8c ex perlbna hercdis pue- 
ri ; & hoc iiitelligcndum eft dici etiam tentando : mox enim fubjungitut notft 
Marcelli , qnc tollit illud refpoofum , fed reftatoris voluntati congruum eflie , 
quandocumqbe puer decefferit, five ante five poft diem fideicommiffi cedentem. 
fideicommiffum ad matrem transferri , fi non jam puer hoc accepit , id eft ft 
nondum fideicommiffum filio reftitutum fit ; quam temcntiam comprobat Ju- 
lianus, eoque , inquir , jure orimur . Ratio dubitandi erat , quod fideicommif- 
fum in diem vel fub conditione reli£rum , fi legatarius decefferit poft diem 
vel conditionem fideicommiffi cedentem, etiam fi non fuerit agnitum transmit- 
titur ad heredem ,• /. f. C. d* fideteommiff. t. unit. fin autem , C. dt ea~ 
due. talleid. Ergo videhatur , mortuo filio poft diem fideicommiffi cedentem y 
fideicommiffum non perrinere ad fuWtitutum , led transmittL ad heredem » Ra- 
tio decidendi eft, quod fideicommiffum, five filius decedat ante d;em , vel poft 
diem fideicommiffi cedeneem y transfertur ad matrem , quat erat fuhititura, »x 
prarfumpta voluntare teftatoris , quae colligitur ex perlbna niattis , 6t perlbna. 
beredis filii , qui minus djlc&us fuit teftaiori ► 

$. fi quit t fiRmm* 

Sr pater filium fuum ex alfe heredem inftitoerit ,. tt codicillis ,. quot poft. 
mortem fiiii aperiri juffit, eum rogaverit, ut forori fus hereditatem refti- 
tueret , fi fine liberis vita deeederet , tt hern five fcient five ienorans fer* 
▼urn hereditarium tefiamento manumifait , Julianus ait in hoe Heredem he* 
■edis pretium favi manumiffi nnrftire debene, libertate favore iui fervata. Fa- 
vor libertatis mulra extorfir contra jus commune,- /. 4. §. erj#, dt mnnnmHf. 
/• t fannies y in fin. ad I. fateid: favor libertatis in' eo eft, quod manumiffio 
fafiiiietur , etiam fi heres fciens fideicommiffum fervum manumiferit ; nuilus 
enim. favor eft libertaw berede igDoranre, cum idem jus locum habeai in alit* 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 315 

natione fundi . Si heres propter juftam ignoraatiam , qua; procedat tt fa&o te- 
ftatoris, fundam fideicommiflb fubjeitum alieoaverit , non poteft aJieiutio re- 
-vocari, fed heres tenetur pretiutn prarrtare fideicommifTario ; /. ult. $. ult. it 
Itgau 1. ubi fi maritus heredem mown inftitusrit, tujqs poft mortem aperirt 
«odicillos prxcepit , it uxor pr^dium hereditarium infrtidooAim -ntioiii fuar exi- 
(limaiis vendiderir , Scevota refpondet , non pofle veiiditiotiem port mortem 
mulieris retrafrari , ab iis quibus heredttas codicillis per fideicomraifTum data 
deprehenderetur ; led propter juftam ignorantiam tarn m aliens, quam emptoris, 
heredem mulieris , ut fundus apud emptorem remaneat T fideicommifTario pre. 
tium dare debere . Sed conflitutione Julhniani , fi heres a quo fideicommiflum 
uuivertale vel fingulare relictnm eft pure, vel in diem certum, vel iub condi- 
tione , *vel in diem incertum , rem ndeicommiflariarn vendiderit , aut quoquo- 
modo alienaverit , venditio & alienalio irrita eft ipfo jure, at nequet uiucapio, 
-ncque longi -temporis prarfcriptio contra fideicommiflarium procedat / /. ult. 
ftd quia , s). fin auttm , C. cvmm. 2t. Ugtt. quia «cs obooxia fideicommiflb , 
non eft prqprie in bonis heredis . 

L, 16. & 27. in print. 

Clvitatibos , quar fub impefio populi Romani funt , & mnnicipiis heredi- 
tas per fideicommiflum relinqui poteft, ex SC. Aprmitnt^ & reftiruta he- 
rcditate , ait i ones ex SC. Trtbelliam transferontur in fideicommiflarium ; /. 27, 

4. t mit. infr. dt libtrt.univerfit. Olim municipia heredes inltitui non poteranr, 
nec legata accipere, quia funt incertum corpus ; Ulpian. 1ibr.rtg.Vtt. t «. 

5. Plin. libr. 5. epift. 7. Ntc htrtdtm inflitui , nee t ptrcipert poffi rempubU- 
<am confltt . Poftea SC. conceflttm ell municipiis , at eis herediras per fidei- 
commiflum reftirui poffet ; Ulpian. ted. lot. & civiratibas lesari pofle placuit; 
/. fi quid reiiftum , L eivitatibut , dt Ugtt. 1. idqoe imroduftam SC. qaod 
faftnm eft au^ore D. Adriano ; Ulpian. t d. lib. tit. 14. $. 18. Et quasi i- 
bet civitates hereditares, vel iegala , vel ftdtficommifla . vel donationes mortis 
xaufa , etiam annonas civiles capcre pofle conftitotum /. t htrtdittth jC.de 
htrtd. inflit. Igitur pod SC. municipiis hercditas per fideicommiflitm refttrni 
potert , ita tamen at municipes , quibos reftiroetar heredrtas , a^lorem eligant 
ad agenfum St defmJendum y /. 27. in prim, quia monicipes feu aniverfirates 
per le agere vel excipere non poflunt , led per aftorem vel fyndkam ; /. t. 
quod cujuscumq. umverf. 

%. fi /tram , i. I. 1J. 

TTtius heres inftitarus , 8c rogatas reftiruere herediratem , fufpeftam dixit 
hereditatem , & coafros adiit : ante refthutam hereditatem Stichum fef- 
vum hereditarium juffit adire hereditatem ab alio eidem fervo relifram , & 
poftea hereditatem, quam coaclus adierat, reftirnit : qaafrebatnr , an etiam earn 
hereditatem , qnar per fervam adquifita fit, reftituere deberet? Et Julianas 
refpondet kit , non magis banc hereditatem in reftitutiooem venire , quam quod 
fervus ttereditarius poft aditam hereditatem Inpulatus eflet, aut per traditionem 
accepiiret , aat fra3us , qui ex rcbas hereditariis percepri fuident , atique fi 
nulla mora fideicommiffo facia eflet • Ratio dabitandi erat , qnod heres qui 
coadus adiit , omne commodam amittit ex ea hereditate ; /. 4. t fupr. h. tit. 
Ergo videbatur dicendnm , heredem , qai coaftus adiit hereditatem , non poffe 
retmere hereditatem per lervum quarfitam , neqae fruclus ex rebus hereditariis 
perceptos , i'altem poll coa&am aditionem . Ratio decidendi eft , quod heres , 
qui femel coadlus adiit , non amittit hereditatem per fcrvom qua-fitairi , non 
magis quam trudus ex rebus herediuriu perceptos poft aditam hereditatem t 



3 i6 AD SENATUSCONSULTUM 

etfi coaflus adierit , G nulla mora fa£ra fit fideicommiffo , aula frufbs perea- 
pti ante moram, negligentia peteotk fideicommiiiu'ii , uon judicio defuo&i pec- 
cepti videntur / /. m fideicommiffjria t init. I. mutter u. fi hertt , fupr. k, 
tit. Qui coa£hn adiit amittit quartam , frufhtt retitiec pro cultura. St cura , 
quos luo fumptu & opera percepit . Neque hem , qui fufpedam dixit , vide, 
tur elfe in mora , et-i coactus adierit , quia moram tecifle non videtur fidei. 
commiftb , qui fulpeflam dixit , & coaaus adiit , ft poftea moram non fecerie 
in reftituendo fideicommiflb ; quia hcreditatem fufpeaam dixit , nou ut mo- 
ram face ret fideicommiflb , fed ne damno adfkeretur ; d. /. 4. Sed li heres in* 
Aitutus, & rogatus coactus adierit, fi quid ante adium hcreditatem fervus he- 
reditarius ftipulatus fuiflet , aut per traditionem accepiflet , id reiiitui debebit y 
ficut fruitus ante aditam hereditatem percepti in reftitutiooem venient , qui* 
augent hereditatem ,• /. hi fakidia 9. ad leg. falcid. & fiuftus inventi in he- 
reditate in reftitutionem veniunt , non tamquam friaflus , led umquam pan 
hercdiutis ; /. centur/o, dt vulgar. & pup'tliar. 

$. qui fufpt&tm, 

HEres inftitutus, qui fufpe&am dick, & coaftus adit hereditatem , otrrae 
commodnm ex ea hereditate amittit , nee quartam tfetrahit ; /. 4. lupr. 
b. tit. I. ji patroni , §. quid erg* , vtrf. adeo , iafr. h. tit. Et fi fubltitutus fit 
jSlio impuberi hoc modo , quiujuit mihi /teres er/t , idem filio mto heres eft* 9 
non modo hereditatem paternam, fed etiam pupillarem r qnx ad eum ex fub- 
flitutione pervenit, reftiruere cogitur. Quod fi detraclo hoc articulo , qmsquit 
mihi hertt trit , fubilkutus ita fit , Titiits filio mto imt>uberi heres tjto , hoc 
cafu, fi folin patri heres exitkerk , quamvis hereditatem paternam fufpeclaro 
dixsrit , nibilominus cogendus erit hereditatem pupilli reftkuere : quod fi adfit 
coheres , isque adierit hereditatem , pupillo fubltitutus , repudiata hereditate p»- 
tris, pupillarem ex fublthutione retinere potell , quia potuk coherede adeunte 
pro fua parte .quamvis ipfe patris omififfet hereditatem , ex lii'jflitutione adi- 
K, ex hoe tLl.fi patrom ,§.quid ergo, verf. adeo. Hires imtitutus, idem- 

que (ubftitutus filro impuberi , fi iblus ex affc heres infthutus fit > repudiata 
patris hereditate , pupillarem quoque reftkuere cogendus cit , quia hoc cafu 
hereditas patris & filii una eft , 6l deftkuto tefiamento paterno , pupillate 
cvanefcit /. fed fi plures , $. filio impuberi , t $ fit* afft , fupr. dt v*lgm. 
& pupillar. Alias pupillo fublitutus , repudiata hereiitate patris , pupillarem 
reltituere potell , fi adfit coheres > quia coherede adeunte tegmentum patris 
fuftinetur,- /. apud Julianum, %. idem Juli**us t fupr. h.tit. I. quotum, iu?». 

fi pater . 

SI filiusf. a patre inftitutus fit y rngatusqu? hereditatem reftituere . ac deinde 
fufpcclam dicat , nihilomimn potent here--)itas reititui ex Trtbellitvo , ua 
ut quamvis filiui fe non immil'cuerit hcrejitati , aftiones tamcn , qua ei He 
in eum competebaut , in rideicommiflflriuni transfcrantur, ex foe Non quat- 
rkur > an filiusfamilias inftitutus , qui fulpeflam dtcit , cogatur aJire Y quia fui 
heredes fufpeftam hereditatem dicentes , non compelluntur lie immilcete , fed 
t Corrige §. citra immixtionnn fit reftitutio & traiwlatio afrtooum ex Trebetttano : &. iu 
ftd& ad fi- hoc discrepant filiif. a fervis cum liberate herttkbus in.litutis , dc de »eftituen- 
lium, ubi di- da hereditate rogatis y /. rtcufarc , f mtminifft , fupr. h. tit. Et quidem fi- 
citur, com- lius , qui in poteftate eft , fi fafpeAam dicat hereditatem , non eit cogendu* 
pelli fe mi- fe immifcere , quia nuda exiilentia foi heredis confirmatur fideicommillum , 
fceie. quamvis fe abftkieat , quoi fuus hens, quamvis ft ablbncat, non dciiuat effe 



Digitized by Google 



TRIBELLI ANUM DIG. 317 
fuus heres / /. cum quaji , $. fid etfi funt , infr. de fideic. libtrtat. 

« parte t t §■ /« 

HEm f a patre fcriptus, & exheredato filio fubftitutus, fi poptllaribus ta* 
bulis rogatu* fu- rit , hereditatem pupillarem ,quar ad ram ex fubftitutione 
r»er veneris Tit 10 rellitueTe,&fufpc<fram dicat hereditatem patemam , non dl co- 
sendus vivo pupillo patris hereditatem adire : pnmum , quia Tub condition* 
ndeicommifium ab eo reli&um eft , fuh conditione ft fi filius impubes decef- 
ferit : deinde , quia non pro* dc hereditatc vivcnris pueri aget : fuSaudi fidei. 
commirTarius poihilans hereditatem adiri , or reftitui dum vivit pupillus : mor- 
tuo autem pupillo compelletur hereditatem patris adire , ne non adita bcredi- 
tate fideicommiflum interciJat, ex h. $. + * patrt. Hcres inftitutus , idemque 
fubftitutus filio impuberi exheredato , or rogarus pupillarem hereditatem reiti- 
tuere , fi fufpe&am dicat hereditatem patemam , cogitur adire & re.tiruere , 
ut aditione hereditatis parernar teilamentum pupillare fu! tinea tur , fir ex fecun- 
dis tabulis fideicommitlum convalefcat , puta fi pupillus decefierit . Ceterum fi 
adhuc vivat pupillus , non eft locus coaftioni : improbus enim eft qui follici- 
tu» eft de herediute viventis ; /. 2. §. itttrdum , dt vulgar. & pupillar. I. 
donariy §. f 2. dt donat. Videbatur non valcre h*c ratio, propter quam he- 
re* inftiturtK , idemque fubftitutus filio impuberi exheredato , a quo fideicom- 
iniflum , dicitur cogendus non efle vivo pupillo patris hereditatem adire , nem- 
pe quia fub conditione fiddcommiftum relichim eft , fi fufpe3am dicat heredi- 
tatem , pendente conditione compelli poffit adire hereditatem & reiltii?re ; I. 
apud ]ulianum , t 2. verf. Am'tft'ts, I. Hit a quo , in princ. , fupr. h. tit. 
Sed dicendum e;t fpeciale efle hoc cafu , ut heres inttitutus & fubftitutus filio 
impuberi exheredato , a quo pupillaribus tabu] is fideicommifium rcli&um eit t 
fub conditione fi pupillus decefierit, non poffit compelli hereditatem adire an- 
te conditions eventum, quod vivo pupillo ioique po Mer fidcicommiflarius he- 
teditatem adiri & reftitui ; improbus enim erf , qui cogitat de hereJirate vi. 
ventis . Quod fi duo heredes a parre inilituti fiut , & iidem fubtiruti filio im- 
•puberi exheredato, & uterque roeatus fit exheredati filii hereditatem re.tituere, 
ntis erit vel unum cogi adire ; hoc enim fa£to , etiam is , qui hereditatem 
patris non adiit , cogctur adire , & fideicommiflario rc tituere hereditatem filii, 
ex h. §. f mtod ft duo . R atio eft , quia coherede adeunte , ejus aditione tc- 
ftamentum fuftinctur, ut modo comprobatum eft in §. qui fufptilam. 

quotient • 

HUnc §. expofui in /. Hit , a quo , §. ft dt ttflamtnto , fupr. h. tit; 
eundem ramen retexam . Quottes filius emancipatus prxteritus bono- 
rum pofTcffioncm contra tabulas jam accepit , herss fcriptits it rogatus de re- 
ftituenda hereditate non compellitur adire & reftituere hereditatem , ficut De- 
que pra-ftare legata aur fideicommifTa particularia , neque compellitur adire , 
etiam fi pericufum fit ne fiJeicommiflTum intercidat , morruo herede iniHtuto 
ante aditam hereditatem , & omifia a filio bonorum polfsffione : ita intelligen- 
da funt verba ilia , quar funt Marcelli ad Juhanum , nt fdticommiffum inter- 
cidat , ut acute obfirrvavit Robert. animadv. cap. 20. Nrque ob'iat /. ille t 
0 quo, $. t 2. fupr. A. r#f. ubi litres compellitur adire, etfi de viribus teU- 
mmti dubitetur , quia t ibt non apparebat quisq^uam , qui impugnaret tefta- 
m en turn , fed heres fobs caulabatur nullum & irritutn e«e teitamentum , eo- 
que prttextu recufabat adire bcrediucem . At his hem fcriptus merito nou 



3 i8 ADSENATUSCONSULTUM 

compelling adire , quia jam films bonoram poOeffianem accepit . Ait , hert- 
dem non compelli adire & reftituerc hereditatem., ficut neque prxftare legata 
& cetera fideicommifla , fi jam filius bouorum portisflionem acceperit ; rekiifo 
enim teftamento ex caufa prrteritionis per booorutn potfeflionem contra tabu- 
las , lent* * fideiconamifla non debentur , rrifi exceptit pcrfouis , pata liberis, 
paremibus dcfunih , uxori nuruique , fi reli&a lint dot is nomine ,- /. i. « 
print, infr. dt legit, praftaad. coHtr. tab. L t* daobnt y $. uJl fupr. de vulgar. 
& pupillar. Hodie vera refciffo teftamento ex caufa prcrtertuoDts vel exhere- 
dationis , fola inftttutio corruit, cetera vero firma permanent/ auth. ex tan/a, 
C. dt liber, pratarit. vel exberedat. Et hoc jure confervantur legata & fidei- 
commiffa , tam univerklia . quam particularia , refcuTo teftamento per quere- 
lam inoftciofi ? aut petita bonorum pofTefliooe contra tabulas , res redit ad 
taufam isteftan ; /. ut Uteris , C dt tollat. Heres tamen . qui fuccedit ab in- 
teftato , tenetur prxftare legata & fideicommifla univerialia & particularia , 
quia cenfetur tacite rogarus de reltituenda hercdiute , fit legau ceufentur ta- 
cite repetita ab inteftati hercdc . 

$. qui t* TrtbaHiam. 

REftituta hereditate ex TrebtlUana , a&iones dircctac manent apud heredem, 
& utiles tantum transferuntur io fideicoirrmiflarium ; l.fi harts ptcuniam, 
infr. h. tit. quia reftituta hcreditate heres icriptus non definit efTe heres ; $. rc- 
fiituta , inji. dt fidaie. hertd. Unde heres fcftptus t etiam reflituta hereditate , 
poteft adhuc conveniri a creditoribus hereditarits , fit legatariis, ficut fit poteft 
agere contra debirores hereditarios : fed fi conveniatur tuetur it oppofita exce- 
ptiose reftitutx hereditatis, ficut fit fi agat contra debirores hereditarios eadem 
exceptione reftitutx hereditatis repellitur, ex hoc $. Reftituta hereditate , in 6- 
deicammifTuium transferuntur hereditaria; a&iones , quas heres habuit tempore 
reilirutx hereiitatis, etiam ex alliones, quae erant fub cooditione vel in diem, 
ex hae §■ quia conlitio quandocumque exiftens retro trahittir ; /. fi filiusf. infr. 
de V. O. I. quod dicitur , fupr. de teflam. milit. Reftituta hereditate ex Tri- 
belliano, aftiones hereditatix ipfo jure transferuntur in fWcicommilTarium j fed 
fi quas aftiones heres de novo adquifierit port aditionem: pura fi nomina con- 
traxerit ex pecunia hereditaria , reftituta hereditate acriones non transferuntur 
in fideicommifTarium fine ceflione ; d. I. ft hares ptcuniam . Sed ante rcftitu- 
tam hereditatem , fi heres agat vel conveniatur a legatariis vel creditoribus 
hereditariis , exceptione aliqua adjuvandus non eft : puta non poteft fe tueri 
exceptione reftituendx htroditatis , cum hoc minus ex caufa fideicommiiTi re- 
ftiruturus fit , ut fubjicitur in Jin. h. $. id eft in reftituenda hereditate heres 
drducat ars alienum, 8c Iesata t fi qua? folvit , & eo minus ex caufa fideicom> 
milfi reftituat, propter dedu£riones «ris alieni . 

$. Trebtllianum , f §. quart , §. quod fi Mxv'tms . 

SC. TrtbetlianHm locum habet in fideicommiflb univcrfali , non particutari , 
quoad detraftionem quarts , jus transferendarum ac^ionum , & remedium 
coactionis. Et hoc eft quod dicitur in l.mulier 21. 4. mlt. fupr. h. tit. ut Trtbtl- 
liano locus fit, non fumcit de hereditate rogarum , fed qua'i heredem rogari opor- 
tet . Et in k. t Trtbtlliantrm , SC. Trtiellianam locum habere dicitur , quoties 
qii* herediutem vel totam, vel pro parte, id eft utriverfam hereditatem, vel 
quotam hereditatis reftituere rogatus eft. Quare fi Marvius re heredem infti- 
tuerit fit rogaverit , ut hereditatem Titii , a quo forte erat inftittttus . refti- 
tuas , tuque vero herediutem Marvii adierij , pcrinic a te pctitur ndeicom- 



Digitized by Google 



TKEBELLIANUM DIG. 319 

tnirTum Titian* hereditatis , ac fi fundum , qui tibi a Tirio legator cffer , re- 
ftiruere roearus foifles , quia bereditas Thii eit velut fundus hereditatis M*vii r 
■on pan fcu quota hereditatis . Ideoque li Msrvianam hereditatem fufpeclam 
dixero > cogi te noo oporret earn adire & re.tituere , quia rogatus noo c$ dc 
hereditatc Marvii refiituenda , fed tantum de hcrediute Titii , & perinde eft 
ac fi rogatus efles rettituere cerrum fundum , vei rem , quo calu noa eil locuf 
coa&ioni / t «* h. §. outre t & l.cogi r §. t <9* gerterahter , fjpr. h.tit. Quoi 
fi Mxvius re rogaverit & fuam , & Titiinam hereditatem rcitttuire , tuque 
fponte adieris hereditatem, locus erit derraitioni quart* , 6t quartam Mxvia- 
iur herediram retinebb , & dimidiam & quartam ex fidcicommiflfo reititu«,id 
ell dodrantem . Quarta dicitur tantum detrahi de Mrviana hereditatc , noa 
de heredittte Titian* , quia quam 000 derrahitur ex fideicommilfo hereditatis 
Titian* , tamquam ex fidcicorrirnifTb particulari ,• d. t. mulier , uit. Nec 
refert, au eidem utramqu- hereditatem , an atii Mxvianam r alii Titianam 
rogarus fueris reitituere , fed fi eodem cafu Marvianam heredirarem fufpeftam 
dixeris, cogeris t earn adire & rettituere cui rogarus fueris: is aorem f cui Ti. 
tianam hereditatem reitituere rogarus fueris , non poterit te coinpellere ad adeun. 
dum , ex k $. f xuod fx Mxxnus y quia, ut dixi , SC. Trtbeltianum locum non 
habct in fideicommiflb Titian* hereditatis , velut in fideiconxmilfo particular! . 

• 

§. fi ex Trtbtllixnc . 

^Tiam herede rogito hereditatem reitituere , ad:tk>ne herediratis confuCr 
a funt aflioiiesy /. 1. <y pen. C. de hertd. dfl. I. fcimus » §. in com out »~ 
lioue , C. dt iur. dtliber. Sed qtueftio eft , an attwnes per aditionem confufir,. 
relhruta htreditate reftituantur , five redinreqrentur, fi heres totam hereditatem 
lefiituere rogarus , hereditatem ex pane refrimerit , & prfdium aliquod here* 
ditarium retineat , vel fructus forte in hereditate invenros , puta perteptos mor- 
tis tempore , aut port moram fideicommiflb fa8am , five debitor fuerit detun- 
fli , neceflarium dt fideicommiftario in heredem actionem dari , ex hoc §. Sed, 
quxnam aclio dabitur fideicomrnifTario ? uuniram aclio fi.'eicommi(fi ex teila- 
xnento, quar datur fiderconimidT nomine, quafi non plene herei rertiruerit, ut 
■otat gloffi ei /. dedttUu , & /. debitor , infr. h. tit. Hoc cafu etiam utile eft 
julicium famitise ercifcunds inter heredem & fiJeicommifiarium , ficut inter 
cohcredes , er hoc $. vcrf. MartMus , /. fed & ejus , 1. /. ft ex ejfe , t 
fupr. famil. ercifc. quia fideicommuTariiK quodammodo in partem heredirati» 
lecipitur, & habetur heredis loco; /. poftultnte , %. 1. infr. h. tit. Fideicom- 
miflario dari potclt & conditio fine caufa , quod" res fine caufa fit apud here- 
dem port reftitutionrm hereditatis . Non datur fideicommtilario fideicommiira-. 
ria hereditatis petit io contra heredem , quiat fideicommirtaria hereditatis petitio 
non datur fidekomrmdario contra heredem , ut ftdeicommifl'um reilinuit ; fed 
relutura hereditate t datur fidiicommifTario contra alium herediutis ponef. 
forem, pro herede, aut pro pofleflbre poflidenrem-y /. ult. %. 1. fupr. dt fidei~ 
nmmi[}'. hered. pttit. Si heres rogatus fit reihtuere hereditatem r idemque fit 
debi:or defunCti , aditiooe hereditatis feme! confula? aftiones, per TreMlisnum 
redinregrari non poftunt reflituta hereditatc , quia ohligatio St. aclto femel ex- 
rinfta non revivifcit /. f ut res , $. tram , de fotmt. fed- pecuniar debitar do* 
tfrans ex caufa ftdeicommifli petendus ei\;d.l. dtdnfl*. Ex quo apparet ,a£tio- 
nern fideicommifii ex te:lamento dandam effe fideicommiflario , ut quod dee!) 
firicicommifTo reftiruatur , & fideicommirTum petatur po t retitutionem , ac fi , 
nulla ex parte reititutum eflet . Quod fi creditor pigneraaiius, idemque heres 
dtrbitoris, hereditatem re.lituere rogarus itt , adirione hereditatis eonhifa qui- 
dem eft obligado id dt obligatto peri^oaiis , Ctd pignohs ohligatio ,. qua; eft 



3 i0 ADSENATUSCONSULTUM 

jealis, fupereft, ideoque etiam reftituta hercditate , creditor! competit pignoris 
retentio , vel perfecutio y /. debitor , infr. h. tit. quia pigneratitia aclio pro- 

riam legem « conditiosiem habet , ut non folvatur quoad pecunia folura fity 
grege , %. etiam , de pignorib. I. ten. i. infr. de except, rei fudtcat. Adi- 
tio autem hereditatis , etiam cum debiti confufionem inducit , tamen fblutioait 
loco non fcmper eft y /. Stic/mm , §. \aditio , infr. de Joint. 

§. qui regatta. 

SI Titlus heres inftitutus fit , filio emancipato pnrterito . idemque Titiae 
rogatus fit reftitucre hereduatem filio emancipato , fi fufpeAam dicat he- 
reditatem , poftulante filio , poteft cogi adire or reftituer; , quamvis filius eman- 
cipatus przteritus bono rum poiTefttoncm contra rabuias accipere poffit , ex 
hoc $. quia nihil refert qua via fil ins confequatur hereditatera , dummodo con- 
frquatur ; /. fi mater , C de inflit. & fubjiit. Alias heres rogatus de reltt- 
tuenda herediute filio emancipato prseterito cogendus non effe adire & refti- 
tuere , fi films prarteritus bonorum poffeftionem contra tabulas jam acceperit ; 
qui euim oppugnat voluntatem defuncli • non debet ex ea oommodum conte- 
qui y /• qua/Hum , fupr. de adquir. beted. Filio emancipato prartertto datur bo- 
norum porTeflio conira tabulas , licet hereditas ei ab nsrede fcripto per fidei- 
commirfum reli&a fit , quia filius dicitur prxteritus , licet hereditas ei per fi. 
deicommiflum relifta lit ; liberi enim direttc inftirueodi funt , vel exheredandiy 
hfl. de exhertd. liber, in prime, nov. 115. rap. 3. Et portio legitima liberis 
pure relinquenda eft tttulo inftitutionis , non per modum dooationis } legati , 
vel fideicommiffi , ne locus u querela: inofficioii : unde fi extraneus ncres in- 
ftitutus lit , & rogatus reftituere heredicatem filio poll mortem vel in diem , 
quarta feu legitima filio pure debetur , quia ponio legitima non recipit diem 
v-I condiiionem : reliquum autem , quia execdit legitimam port ion em , refti- 
tuetur cum conditio vel dies exftiterit y /. fcimut, §. earn autem , C. de imf. 
ujl 

$. fi pi'ronus . 



Hunc §. expofui in /. nam quod , $. qui compulfus , fupr. b. tit. 

§. fi prxteptit, f h- fed fi tidem . 

heres fcriptus, pratccptis cents rebus, rogitui hereditatem reftiruere , coaftus 
^ earn adierit , amittit prarcptionem ? quinimmo perdit quartam or omne 
aliud commodum, ex *. $. t fi prareptts , /. 4. fupr. /. fi patroni , %. adto f 
infr. h. tit. quia judicio defuncri indtguus eft, qui ejus voluntatem dellituit . 
Sed fi eidem legatum fit fub conditioned heres non efTet, & fufpeclam here- 
ditatem dicat, iion aliter cogendus eft adire , auam ut legatum fub conditio- 
ne , fi heres non effet , ei pratftetur : non quidem a coheredibus , ne oneren- 
tur; fed a fideicommiflario , cui reftituta fuerit hereditas : nam ficut explendz 
fidei gratia cogendus eft adire ; ita ob hoc ipfum damno affici f non debet , ex h. 
J. f fed fi eidem , /. apud Julianum , in print, fupr. h. tit. Heres rogatus re- 
ftituere hereditatem , fi cam fufpe&am dicat , non amittit legatum reli£hjm 
fub conditione , fi heres non efTet, quia non impugnat judicium dcfuncli, qui 
potuit non adire ex voluntate defuncri , & cui legatum relichim eft in hunc 
cafum , fi heres non eflct , quinimmo fi filiusf. pro parte inflitutus abftineat hc- 
rec'itaie , non amittit legatum eodem teftamento reli£rum , quia non videtur 
judicium defuncri , qui confulto abftinuit . ne oneribus hereditariis 
' y /. qui fil'tabus , ^. ult. I. filio pater , fupr. de legal, f t. 

§. heres 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 311 

* t 

$. httts tx sffe- 

• 

Q*I heres fcriptoa rogatus Tit , partem hereditatis fhtim Mxvto reftituere , & 
O alteram partem eidem pott mortem Xuam , ac pnrterea ab eo legata aliis 
reliifta Hut , & partem hereditatis ftatim Mxvio reftituerit , & folida legata 
pvftiterit , imerpotka cautioae , quod ampliua, quam per legem falciditm fo- 
lutum fit, reddi: ft quod fupereft iupra quadraatem non efKciat alteram dimi- 
diam hereditatis , qua; reftituenda eft , e* fruftibus medio tempore perceptis id 
fupplendam eft Mxvio : fi vero fru&us quantitatem partis diraidia; , quar re- 
ftiruenJa eft, excedant, id quod excedit penes heredem remanet , cum quarts 
& fru&bus ejus : & hoc eft quod intelligkur his verbis h. §. Si vero frutlus 
quantitatem parti t dimid't* txuptrant : quadrant i tuo & frmBibus c/us arcedttz 
at fi fru&us non irapleat modum partis dimidia? # ex ftipulatu agi potent , ex 
ftipularione fc ioterpofira, fi cui plus, quam per falddiam liceret , folutum fit, 
redJitum its , agitur contra legatarios , ut quarta revocetur de legaris , ex hoe 
nempe pro rata \ fi enim non Juffkiutu fruQus , quarta detrahitur pro rata, 
tarn de iegath , auam de fideicommiflb univerfali i. qui quadrillion* , I. 
Marcellus , fupr. h. th. Quod dicitur , fidf icommifRim , ultra virei hereditatis 
reliftum , fapplendum effe de fru&ibus, dubttatione non carebat , quod fruftus 
hereditatis non veniunt -in reftitutione fideicommiifi : lane heredi imputantur in 
quartam , fed quatenus font fupra quartam cedunt lucro heredis «• /. in fidti- 
■sommiffaria , fupr. h. tit. Ergo videbatur dicendum , fideicomrnifium , ultra vi- 
res reliftum , non efle fapplendum de fruftibus : fed verum eft , fracas qui- 
dem medii temporis -non venire in reftitutionem fideicommifli , led cedere lu- 
cro hereditatis: vernm exciptumur duo cafus. Primus eft, fi heres fpecialitcr 
Togatus fit & frufius reftituere / d. L in fideitommiffaria . Secundus eft , fi fi- 
Jeicommiflum ultra vires hereditatis fit reliftam, tunc, quia ultra vires eft re- 
Jiclum , fuppletur de fruitibui , quia ndeicommilfum ultra vires reli&um ha- 
hct tacitam conditiooem, ut fuppleatur 4c fruclibus, ut in hoc caiu. 

£. 28. 

SI neres inftfruttK ex afte partem hereditatis mlhi pure , partem tibi Tub 
conditione rcftituere rogatus fit, & fufpeftam hereditatem dixerit ac me 
poftulame coa&us adierit, At tot am hereditatem mihi est SC. reftituerit: qux- 
ritur, an poftea exifteme conditione, frultus partis rust reftkoere tibi de^eam? 
£t Afrkaous ait hoc Voro, hac de re non iatmerito dubkari : cur I quia inte- 
rim fru&ns teftator lucran heredem voluit, aon nte; fed noluit etiam te: & 
ideo obtinuit , non debere eos tibi me reftituere , quia nec ab he rede ipfo re-> 
ftituerentur , fi hereditatem fponte adiifiet x atque ita qui fruclus heredis lucro 
tederent fi fua fponte adiiftet , eo coafto adire & reftituere , cedent lucro co- 
gentis, cu;us periculo adita eft hereditas , & tans erit jus tuum tibi integrum 
conlervari , bob etiam mehorem tuam conditiooem fieri , adjec^is tideicommif- 
fo fruclibus ante conditioner* fideicommHTi pcrceptis , t or hit. b. L Quod 
fi heres ex affe inftkutus mihi qaadrantem pure , tibi quadrautcm fub condi- 
tione reftituere rogatus fit , cV cogence me adierit , & aflem mihi reftmierir , 
quandocumque exiltente conditione femiflem retinebo , & alteram lemiftem ti- 
bi reftituam , fx t $. 1. *. /. pan enim heredirans , quae debebat remanere 
apud heredem , fi fponte adiiflet » id elt semis , aderefek mihi & tibi pro ra- 
ta ; jus aHcrefcendi enim locum nabet inter fideicommiflarios , ficut inter co- 
hcrL'desy /. Pmpinietnus , infr. b. tit. Sed nec eodem cafu , reftituendo fc tibi 
femifTem , ego d-traham quarum , quia nec ip£c heres modo earn detraheret , 
Tom. Fill. Vol. IL S f 



jn An SENATUSCOKSULTUM 

com coa£his adierit, «tj. «/r. A. /. Neque obftat /. i. $. r»<*V Ntrttiur r 
fupr. A. fir. ubi quandoque fidetcommiftarius primus detrahir felcidiem a fe- 
cuodo . quia hie oou eft fecund us > fed foetus eodem gradu , uc rede nour 
ghg* hec ten , 

L. \f. 

SI quis , priore- hfto trlamento r poftetiu* fecerit,. eoque er eerti* dumtaxaf 
rebus heredem inftituerir , fu peri us teftamentum rumpetur y. ex refcripto D. 
Seven & Antonini > euros verba referuutur bit r CT §. yirf <?* _/» fi»rr , m}\. 
quth mod. ttft. infirm. Ratio dubitandi em , quod videbarur prius eel Omen- 
tum boo infix mart pofteriore- talamemo r in quo here* cx cenis- rebus infti- 
tutus fit . qui* inftirotus itr re certa , Ie^atarii loco eft ,• /. qutettm ^C. dt he. 
red. tuft. Ratio decidendi > cur prius teifamemum rumpatur poileriore y in qua 
cx certa re lnchturus fit, eft , quod 1 militants ex certa re y lion adjecto cone* 
red? , ex toto- afie inihtutus videtur , & raftitotio certa; ret valet in univer- 
fum , perinde ac ff rerum meotio facia non eflec , ut dicitnr bet fen . Et hoc 
ell qucd rcpetiruro eft in- L r. ft tx funds , fupr. de hmd~ mfl. t. nbetf 
di y $> nit. dt vifetr. & pupillar. fi quis ex fundo fclo inftitutus eflet , vale* 
te iBrttitutronem , derra<£la fundr mentione r verumtamen fi pofteriore te:tamen- 
to . per fideiconmitraria verba teftator exprcifc vetle (e prius valere, ex eodenr 
refcrrpto renerur heres fcriprus r ut contentus rebus fib* daris r aur T fupplers 
quarta ex lege ftindit T hereditatem reftituat his r qui 1 priorr teftamemo fuc- 
tant mftitiiri , ex b.l. & d. %. t fed C fi quit . Ratio dubitandi erat , quod 
facto pofteriore reftamento , voluntas teftatoris non poteft efficere ,ur prius va- 
leac j quia non poteft quis decedere cum duobus tetiamentis y nifi fir miles / 
/. qutrtbaxur , dt ttft. mi/it. Ratio decidendi eft, quod quo ties tetbetor pofte- 
riore te;larrrOTito fideicommr'it , UT prius valeat , prius teftameirtum non* valet 
jure teilamenti , fed jure codicillorum , & reftamentum convertitur in caufan* 
idcicommiui , ut inftitutus in pofteriore teftamtnro , contentus certis rebus, in 
qui bus fuit rtrhtatus , refHuum refHiiuar inftituto in priori , quail tacite ros-ai- 
tus fit id ei reftituere r & hoc valet etiam iu teftamento nsilitis ; J. /. q*mc- 
batm , ubi ft miles duo- reftamenta fecerit , prius non rumpirur per potlerius r 
ft hoc fpecialiter expreflerit : fed » pofteriore reftamento ndeicommiierir r at 
prius valerer, teftarrtentum prius convertitur in caufam fidekommiftv. Er re- 
fenprum Severi & Anrorrim ira intclliqendum efle air Marrianus in htt I. ni- 
fi quid contrarium fpecialiter in fecuitdo teftamento feripewn fit : pou fi peft- 
quam genera! iter cavit pofteriore reftamento, CrveBe r ut prius teftanwntunr va- 
leret , fpecialiter ademir afiquam rem refi&am inilituto priore teftamento; ge> 
neralis enim confirmatio non peninet ad id quod fpedaiiter adenaprum eit / 
Mfg. L deli, de V. O. 

L. 30. 

SI legatus provincialis veJ rounicipalis , Romatn miflus publici negotii car> 
fa , hercs tnftitutus & meatus de reitituenda he red it ate Y hcrerfiratem iu- 
fpectam dicar, etiam tempore legationis compellendos' eit accipere iudicium, id 
eft litis comeftationem fubire , de adeunda ha-redirare T quia non muitum legi- 
tionis oflkio occuparur . Et licet pent remain ad deliberandum , cogeiHiR eft 
adire- fed non nt ftatim reftituat : fed domum reverfus , finita fc lesartone t 
fi putaverit fibi expedire. conomodo faUidit vel teftameuri utatur ; vet fi non 

raverit , totam hereditatem reftituat , tie onera hereditaria pariatur , ex nwr. 
/. lex ait, legatum,fi herediurem fufpeftam (Scar, etiam tempore leirariou 
nis compeili judicium accipere. Ratio duHiraiidi erat jquod I«?ati -rrm-inaafe*, 
fi Roma: cenveniamur , domum revocaudi jus babeur, nec coguntur Roma; j u - 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. jx } 

sdicium actipeie ;/.!.§. -mints , fupr. </» /a^<V. /. Wor pupilli , §. <6r 
>ure/«r. Ratio decidendi eft , legato* , fi fufpedam hereditatem dicat , etiam 
tempore legatioais cogitur Komx judicium accipere , quia fummarium judicium 
eft , nec pleniorem cognitionem defiderat : vei forte in ea re , de qua agehx- 
tur , levior fuit & -minus Tiegotiofa lcgatio , ut intelligere eft ex his verbis » 
quia hie non multum offcio ocotpttur . Alias legztas tempore legarioais oon 
poteft Roinx conveniri , n* a foscepto legarioais officio avocetur , ne lcgatio 
impediatur, ut foriptBm ell in /. now alias ^ %-ult.l. dt it , fnpr. it jad'tr. Pe- 
tenti danar tempos ad -deliberandum , ita ut interim cogatur adire , fed non 
prius reftituat , qnam legatiooe perfunctus fit . £t tunc fi pntaverir fibi expect 
re aditam efle hereditatem , retineat ouartam TrtbtUiankam , quia port deli- 
berationcm adeundo & Teftituendo , vei interim aditam hereditatem reftituendo, 
videiur non coaftus adiirTe ; /. 9. 4. *• ^»pr. h. th. Quod fi legato reipublica: 
caufa tempore •legatlonis Teftituatur heredttas ei Tribthiane , id eft ex caufa 
tldeicommifli , aftiones hereditaria: in earn non danrur , non poteft conveniri a 
creditoribns hercditariis vei legataTiis , perinde ac fi ipfc adiiflct hereditatem 
/. ftd €T ft uftttuatur , tod. jit, f dt judic 

S- fi q*tt t"*>* - 

SI paterf. heredem regaverit bona fua vei omnia fna Teftituere , fideicom- 
miftariam reititutionem efle imelligendum eft , id eft reltitutio -fit ex SC 
Trtbtlliam , utpote in tideicommitfo uoiverfali : nam meonim St rnorwn ap- • 
peTatione, etiam aftiones continents^ , ex hoc %.l.nam quod ,§.*/*. foDC h. tit, U 
tutor um , infr. de V. S. id eft bonorum feu meorum & tuorum aspeilatione 
•conrinentur-, non modo bona mobilia 6t immobilia , led etiam acliones , quoi 
eit tertium genus bonorum , ut intelligas fidcicoouninum efle univerfale . 

\. fi filicf, 

SI filiof. vcl Tervo alieno quis Togatvs fuerit reftiraere nereditatem , non re- 
£te hcroditas eis reflitnhur „ ignorante vei invito patre dominove : fed fi 
-poftea pater vei dominus Tatum habuerit., ex Trebtlliano transcunt »<fti ones hi 
•ndeicommiftarium , ex hoc §. quod repetirum eft in I. fttvt invito, infr. Lth. 
In reititutiooe fideicommiffi , jufl'um patris vei domini prxcedere necefle eit : 
fufficit umen ratihabttioacm iubfequi . idem in bonorum poileilioiie-delata tlliof. 
I. ult. % u infr. quis ori. in poff. ferv. 1. 1. C. qui ad mitt, ad bon. ptff. 
Secus filiot vei fervo non licet adire hereditatem line pnrcedente julfu patris 
vei domini , & aditio fine <uffii patris vei domini facia non con valefcit ? fi po- 
ftea pater vei dommns ratum habeat ; 7. qui in aliena , §. 1. i. fi quis mi hi 
iona , $. juQum , fupr. dt adqu. htttd. quia bereditatis aditio eft aflus fokni- 
nior, & requirit jurTum praceiiemem. 

multum interefl . 

A jClJltnm intereft , titTum pars quarta jure liereditario retinearur , an vero 
lVX >» *e vei petunia : -nam priore cafu acliones dividnntur inter heredem , 
& fideicommirTarinm : podcriore vero acliones in folidam transferoutur in fi- 
deicomm<flarium , ex hoc 4- id eft multum intereft beres rogatus fit 

Teditoere hereditatem sleducla quarta fimpliciter ; an vero rogatns fit reftitoere 
hereditatem dedafra re vei peennia , puta fuodo vei ■certa qoanritate pecuniar . 
Priore eiiim cafu , id eft cum heres rogatus eft reftitoere nereditatem deducla 
sjuaru, reftkuu hereditate aQiooes ex TrtUUiam dividnntur inter heredem & 



3*4 AD SEMATUSCONSULTUM 

fideicommiffarium , ita ut pro quadrante remaneanr apud heredetn , quia hoc 
cafu quartam deducir jure nereditario , id eft quafi here* , pro dodrante trans- 
fcroatur in fidticommiflarium . Pofteriore f vera cafu, id eft cum heres roga- 
tus eft reftituere hcrediurem , pnrcepta re cerra vel f urn ma , a&iooes in folr- 
dnm a Trebelliane trariifcTuntnr in- fidcicommiftarhirn , quia res vet pecuaia y 
qua; manet apud hcredem vice quarta* line ullo onerc nereditario , quail ex 
legato ei qua-fita eft : quam dithnehonem re&e eapofuit Juilmiaiins in $. yi 
amis una, inft. de fideic, lends Hoc aurera indubitati juris eft , acttoues he- 
tediarias non rransire in legataries fed tantum- in heredem , vel earn, qui vk 
<e heredis eft; /. i. %.fi btrts , fupr. b. tit. \ L mtt. C. de hcrcd. atf, 

IfiPrinertrA * & hem y f %■ f<* &fi- 

Q*t Princeps fiercs mftitutus fit, ut ferr vuigara leftio,8c mgaras rreredlratem 
reftituere, prar c ep u c?rra re velr fumm* , etiam fi in prarceptione minus fir 
quarta- f nou ampliui Princeps vindicaturus eft , prtrcsptio q.udim imputatur 
in quart am ; /. i. fi heret , fupr. h. tit. etit minus fit in* pnrceptioue ». 
quod deed quarts fuopletur ex ceteris rebus . Hoc jure Princeps fi vzllet 
poflet defiderare quartam fibi fuppieri , quia Princeps , cum heres inftituitur v 
non debet efle deterioris conditionis , quam privarus , cum non- fit melioris ; 
- • . Princeps eniirr iir lutro ex alienis te.tamcntis jure cornrnunt utitUT ; /. di^na 
f Add. in WM c Je Uglb { f yj qmU i mptrttvm . y C . qui tefl. fee. I. e* imperfetlo r 
termims I. q J e te ji am M & m contraaibus , /. duut'nmr , C. dt dbiat. in:, vir. CT 
** m '* Te( * ts * K xer. Taro-n fi Princeps herss mrituriK fit, Sc. res* tus reftituere hereditatenH 
*°** M ' pnrcepta aliqua re vel futrrma , etiam G hujironodi prxceptio quartam non 
zdirqusf, norr (bier ampiius vindicare , quia facilius jus fifci , quam- priva to- 
rum remittitur ,• /. non pun , infr. de fur. fifi. quod Priucipem decent libera- 
litas & humanitas/ /. imperielit* C. dt nupt. /. fin. C dt don. iutt vir.tr 
uxor. I. cum multa , C. de bo*, qu* liber. Ssl 6c fi Priacep<: hrr?? inftitutut 
fit, rogatu^que line ulla pnrceorione feu retentione quartar hereditatem refti- 
tuere,. plerumque quarta donata id' eft remirTa eft a° rnncipiBus , ut proponitur 
in t fid fi. Ante TreMliantct non potuit vetari ; /. qui tot am , infiv 
k. tit. exemplo fakidia? / I. Stmt &" Aetrius , fupr. ad leg. faicid. ni t an* 
suicnte Principe , ut in Roc cafu Cr Princeps heres mftnutut fit , rogatusque' 
herediutem rdfiruere omifla quarta , Princeps quartam remirtere folet , quis 
Priucipem heredem inftirui ravidiofum eft /. pen. tupr. dt hand, infttu vel 
fcvorc liberuus-p /. decern, nit. de fideic. fiber i at ib* 

L. $T. in prime. & \. r.- 

SI Stieno pnre fiberm tt erdem herediras Tub condtrtone per fickicommir- 
fum reliila fit , fi heres inllitutus 6c rogatus reftiruere heredlarem , pert"- 
denre conditiooe fuipcftam dicat hereditatem , cogitur cam adire 6t re:tiiuere r 
& deficiente conditionc , IibertjJs firmel data ei erjpi non ootell , ut oftenditur 
in prittc. h. I. Neque obftat /. ha tamen , * patre , (uprv h. tit. ubi heres 
iirftitutu* & rcrqarus fub conditions hcrcdintem reftituere r rtotr eft comoellen- 
dus pendente conditione hereditatem adire & reilitufre ; quia hoc verum eft 
hoc cafit, ubi erant duo heredes mltiroti, onus pure, after rtigatus fub condi- 
tione partem hereiitaris reftituere , 9l hrftitutus pure adiif hereditatem , tunc 
coheres rogatus fub conditioiie partem fnam rctiraere , pendente comiitione non 
compellitur adire & reftituere , qwa ceHat perkdum , ne fideicommiftum in- 
t ere id at , vel uno adennte teftamentnm tuftinnur • Hie vrro unus ran rum in- 
ftitutut erat, ideo etiam pendente cooditroDe compellitur adire. St autem Str- 

cbo 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 



3*J 



cho libertas in diem , herediras per fideicommtffum pare relifh fit , & hem 
inhtutus , rogarusque Sticho hereditatern leflituere, fufpeclam dkat herediratem, 



herediras reftitui , nec rurhis liberty prarflaada eft contra voluntatem defun6h\ 
ut fcrjprnm eft in ). t. h. I. libertas enim ab herede prarllaretur contra vo- 
lunuttm defunclt , fi pratlUretur ante diem , ut rede notat gUff. h. /or. 



O Sam hereditatern dicat , atque ideo condttioni parere nolit & hereditatein 
•dire , fi conditio eft fa&i , id eft con iftit in faciendo , puta , fi Capittliurn 
ajeenderit , cogkur implere condirionem , & adire & retituere : quod n con- 
ditto in dando conftftat , puta fi hem inftitutus fit Tub conditione , ft centum 
datu , Caio offercute fideicornmiflario pecuniam , cogerer here? adire & refti- 
tuere hereditatern .* lex ait offe rente fidcicommiuario , quia conditioner dandi 
facile per alium impleri poftunt ; /# Arefcufa r fupr. de flat, hom'tn. Sed 6c 
cum conditio confiftir in faclor , fi here? fufpe£tarn bereditatetn dicat , & con. 
thrionern rrrrplere recufet , fidekommiftarius poterir Frujuvnodl condltioaem im- 
plere, ficut diAum eft, eum pofle implere cond tiooem dandi: it hoc eft quod 
volunt verba k Retu/atte eurem herede fatlum adimp/err r fit tunc , fi fidei- 
commifTarius bujiMnodi condrrfonem fa&i impleverir f cogetur h.Tes heredita- 
tern adire h ratkuere , ut fubdwur m hoc Et hare videmur adje£la- a Trt- 
belliano , nam jure crvih' , conditiones . qua? futit fafti , non poifunt impleri 
per alium , quia perlbnaf coherent „• /. Sticbtmr , j. ui\ infr. de fiatultb. /. 
enter artifices , de folia, facihus conditiones dandi per alium impleri poflunt , 
quia conditio dandi nudam Hi momemaneam opera m feu praritatioocm rrqui- 
rit. Conditio mo fafti afficit perfonam ejus, coi adferipta eft, opera m & 
mduftriarir reouirit , ut fi conditio- facri talis imoofita fit y i» mftrlam wi mo- 
■umentum aroifkaverit ,• d. I. inter orri fleet - Primus Jutinianus corr.tiruit , 
conditiones, five in dando five m faciendo corrfiftatn , per alium impleri pofle, 
ut in /. tone. t. we aw em , C. de tadut. tetlend. cum conftituit , legarum fub 
conditione , vel certo onere , knptendi coniuuftim dunbu? reliclum , fi unus 
•epudict portionem legati , pan deficientis adcrefcit collegatario cum fuo one- 
re , id eit cum onere im>lerrh corfditioneuT , five in dando , nve in faciendo 
coofi tat . Quo fe r e f e re us Trrbonianut T conditiones heredi adscript as , herede 
secufante , per fideicommiftarium hapten poffe feripfit , quod a vetere juris, 
prudentia mmrs aJietrom eft \ conditioner enim imolendar I'unt qu^modo te.ta- 
tor juftit , & , ut interpreter loommtuT , in forma ipecirica y /. out heredi , im 
frine. & $. 1. fupr. de ceMdit.Cr dent, unde fit, ut conditiones (a.ti, qUx- he- 
ledi adfcriptat funt , vix per fideicomroifFariinn irrrr>le r i polTmt , quia hu^ismo- 
dt conditioner perlomr coh.trew : led quia n.-mo pr.tafe cooj poteit ad ea qu* 
fnflt (afti j ret expedterrd^ caufa introiufhaTT er\ , fi he res tub conditione in. 
Aitutus , rogatusque hereditatern alii reftituere , fufpedam hereditatern dicat y 
& conditionwn implere recuiet , co-tditiomm , five in dando uve in faciendo 
eoofrtat, impleri pofle- per ndeicommitTarium , 8t port irrmletam condit lonrm , 
fceredem cogt herediratem adire* St reli:urere ? facrhus conftiturum , conditio, 
■es dandi , qux heredi adferipta; eraat t pcf fiddcommtflarium impleri pofle , 



alium rmpleri pot eft. : atque ita fi conditio dandat pecuniar heredi adferipta fit , 
fideicommiiTarius oAeret pecuniam heredi , ut , conditione tmplera nummis fidei. 
commiflarii , hem cagatur hereditatern adire & ffeftituere ; L fatia , 9. fi dan~ 
da , iofr. b. tit. Cetcrum, quod tubdkur in fin. b* %. conditioBes , qax 00a 



interim ante d 






,a* AD SENATUSCONSULTUM 

fuot in poteftata heredic, ad officium preterit non pertiqere. Cohdiriooes alia 
funt cafuales, abas poteftativat , alia; mixta . Cafualis eft, curus eventus 

»v rafn & fnrtuna . ut . fi nouis ex Alia rtnerit : DOfefratiwa *ft _ «»< 



ex cafu & fortuna , ut , fi no-vu e* Afia vtntrit : poteftativa eft , qua: pen- 
det ex vokintaie & ooteflate ejus, cui adferibitur, at , fi Ctpiuiium a/end* 
rit t fi decern Tit to dtderit : mixta eft * qua; pendet ex utroque , id eft ex for- 
tunat e venpi , & voluntatc ejus t cui adfcribitur , ut , fi Tnw pojiiimtn'n rrvtr* 
fo decern dtderit ; /. unic. Jin autem yC.de <adue. tollrnd. I. utu C. dt 
nettff.ferv.hert(LmJLC<mimQfiet t q\i» noo foot in poteftate hcredi$,id eft ca- 
fuales , ad otBci&m pmoris noo pertinent : id eft fi heres inftirutus fit Tub 
eondirione cafuali, qualis eft ilia , fi turuis t* Afia vtntrit , ad offiemm prar. 
tons non pemnet cohere heredem , ut earn adimpleat , vel ut pendente con- 
dition* hereditatem adcat & reftituat , fed expcclandus eft evennis. Conditio 
cafualis pmoris officio non remittitur, nill fit difRcilis,id eft irapoffibilis , ant 
turpis ; 4. (. fail* , §. fi fub tvnditiotu : conditio turpis appofita inftitutioai 
pro noo fcripta babetur / /. tomtit'totust , fupr. dt andit. inft. 

* 

JL 32. 

TN reftitutione fideicommifli , non veniunt frudus , nifi mora lacTa fit , vet 
JL heres fpecialiter rogatus fit & fruexus refbtuere ; t. in fidarommiffaria , ink, 
fupr. h. tit. Tamen fi filiusf. heres initirutus fit fub conditione , fi cavent, 
quantacumque pec una ex hereditate bonisve teftatoris ad fe pervenerit , cam 
omnern ad coloiiiam Philippenfium perventuram , etiam fru&us ex hereditate 
percept os reftituere debet , perinde ac fi fpecialiter rogatus eflet , ex h. /. Ex 
cautione 1c. non ex fideicornrmub , ut in /. fater f mater , dt legal. 3. De 
fidticommilfo hereditaria , cautio praroria in terpen 1 folet , quae eon recipit in- 
crementum IruQouei i- §• belli ffimt % fupr. ut ietat. ftrv. tauf. etv. Ma- 
jor autem vis & effeclus eft cautionis cooventiooalis , qaam teitator hie vo- 
luit interponi ; hajosmodi enim cautio conventiorulij fruexuum incrementum 
xeciph ; I. petumix 478. 4- *• ^ Cautio convemionalis plentor eft 

praetoria , quia plemmque id contrahentes agere videmur , ut hereditas refti* 
tuatur cum incrememo frucluum : ea autem , quar funt moris & confuetudinisy 
contraclibus inefle videntur / /. auod )i nolit , §. <f*is tffidna , de tdil. editi, 
/. fi ditlum , dt tvi8. Et fi fideicommiirum in diem reU£tum fit in gra tiara 
fideicommiffarii , puta fi heres rogatus Ik rethtuere fUio teftatoris cum pube» 
«rit quicquid ex bonis ejus ad fe perveaerit , fruclus petceptos reftituere de- 
bet , quia fideicornmifTum videtur faclum , ut coniulatnr lmpuben , ne bona 
impulwis -tutelar lubneo committaatur , fed potius fpeSatr fidci cogaati ; L 
3. 6. turn Pditd'us « fupr. de ufur. Extra bos .cafus, heres rogatus , quicquid 
ex hereditate honisve teitatoris ad fe perveaerit reftituere , non reftttuit fruilus 
petceptos , vel , qnat vice frucluum funt, perrfiones & ufurasy /. auod bis 
Ibis , dt iegau 3. quia fruclus aon hereditati , fed rebus .p is , id eft 
bus hereditariis, unde percepri funt, accepto feruntur jd.L In r 
i a. 



SI Tittos, turn quadringenta In bonis haberet, tedamenro (aflo Seium he- 
redem initituerit , eumque rogaverrt , ut fi fine liberis decederet , quanta 
pecuaia ad eum ex hereditate perveniflet , Marvio rrtlwueret : Seias iorbtutos 
ex fruit ibus hercditatis medio tempore quBinn^enta per ce pit , & liae liberis 
deceffit : heres ejus Msevio quadriji»enta debehit , ut ictibit Cellos , id eft he- 
res heredis non tenetur reftituere fioeicommiifario , nifi quadritu>enta,quxeraat 
iu boais teitatoris actnpore mortis , frudus perceptos non reftituit , lied qua, 

arm- 



Digitized by Google 



TREBE L L tANUM DIG. jjy 

i , qua: mot in bonis , inregrx reftituit dor detracla qoarta , quia rru- 
cTus'percepti imputantur in quartam &. quarts: fruftus / /. outlier 22. §. fi 
beret , fupr. h. tit. Quid fi heres augraentum fenferit , quamt idem , heres an 
prrieulum futtmeat , id eft cum heres percept* frudus r qui excedunt quart am 
& quartz fruclus , & aliqiur res hereditaria* per ie runt prrieulum fuftinebit , an 
per contra rium , id ttt in conrrarium ut d'centrum f ut son fiaftineat pencu- 
nim , licet augnwnum fentiat i Et tandem Cellus eonciudit , heredem futme- 
re periculuni , quod perapwt augmentum , id eft emoturnentunr fru^ruum , 
qui exiuperatrt quanam 6c quarts frtidus : iniquius enirh effet damnum per- 
tiuerc ad n^icommuTsriunr , ad quern augmeniutn no* pertinet . Quid fi ex- 
quadnngemis , quae erant in bonis , non nihil demimrrum fit Y qu.trit Idem 
Celfus r an heres teneatur fupplere id quod deerit fiJeicommif&no de aug- 
ttiento quod fen;it, id ett de frwfribus , quos percepit ultra qoartam & quar- 
tz fru&us , ita*ut darnna & fruclus computentur id eft compententur usque 
ad coocurrenret quaotitates / Quoi verius efie ait Marbanus in h. /. id eft 
damnum hervthtatis fuppleri ex fmftibus media tempore perceptis , qnarenus 
eicedunt quartxm & quartar frurftus r quos augment i nomine Celfijs intelligit, 
quod in augmentum in lucro computetnur , eo quod" fupermt quxrtam & quar- 
tar frufhis. Alias hcrcs rogatus hsreditatem vel partem berediratis alii rerti- 
tuere, fidcicomrnuTuin non fupplet de firuaibus ; /, pejMante , i. infr. b. 
tit. 

1. 34, 

PAter duos filios fcripfit heredes , deinde eum , qui noviffimus ex filiis id 
eft ultimus moreretur , rogavit , ut partem fuam reltituerer Titio : fi fra. 
ires fimul deceflerinf , nec arpparet quis noviffimus deceflerit , Titiut non ad- 
mitritur ad partem hereditatis , fed mater utrique fuccedit ex Terrylliano , ut 
tradirur in a. I. Pugnare video tur /. ex ductus , fupr. de vulgar. & pup-liar, 
I. qui J kef t de reb. dab. I. qui ex liberie , de benor. poff. fee. tab. uhi fubftu 
tutus fnpremo morienti e duobus , fi uterque fimul decelTerit , utrique fubftu 
tutus fuccedit . Sed inter has leges nulla eft pugnanria , funt enim fpecies di- 
vert* , nimirum in h. I. Titius fubftitutus eft in partem fupremi morientis , 
•ni tgirur, non utrique. TJnde fi ambo fimul decdleriot T & fidcicornmiftariua 
Bon oftendat quis novidimus deccfrerit , fubftitutus in neutriu? partem ex fidet- 
commitfo admittitur , quia non conftat qua: pars ilia fit , quis ifle y cui fubfti- 
tutus , non jus deficit , fed probatio ,* /. duo funt Titii , de tefi. tutel. In I, 
ex duobus . & coofimilibus , fubftitutio facia non eft in partem fupremi mo- 
rientis, fee) fupremo morienti, & fub(Ututus totam hereditatem fert per fiipre- 



I. 35. 

SI foriofus heres inftiturus fit , 8c rogarus alii hereditatem reftituere , furio- 
fus per Ce non potdt hereditatem adire & bonorum pofieflionem agnofce- 
re , fed per curarorcm y /. furiefus t in print, de adquir. bered. I. uh. f 
fin autem J. C. de curat, fxrief. Et agnita bonorum pofieffioiie fecundum ta- 
butas per cuntorem funou, per eundem fideicommiftum re * itui poteft y /. fan- 
eimms, C h. tit. Et reftirma per curarorem hercditate, adiones recle transfir- 
ntntur in fideicommiftarium ex decreto D. Pii , ex b. I. quia herediras reftmti 
mtelligitur ex mente SC Trtbetliani ; cum enim furiofus hereditatem per fe 
adqunere non pofln , per curatorem earn adquirere poteit , eandemque rdb> 



AD SENATUSCONSULTUM 



JL 36. 

HEres mftfeatas,8t rogatus in diem vel fob conditioae alii hrredkatem re- 
ditu ere , pendente cooditione vel die poteft movere vel excipere aclio- 
sreditarias , a debitoribus hereditaria pecuniam folutam accipcre , & cm 
liberare ; /. fi pefl , fupr. it cm/fit. pen*. 1. ante rtflitutam , dt felmu porrit 
& compromittere de rebus hcreduariis , & alia omnia gerere , que pertinent 
ad adrnmiiu-atiooem ; quia keres rogatus hereditatem jeftitucre , verus eft he. 
res , or dominus pleno jure , licet cum oaere fideicammiflt & reftirunonis 
ut oftenditur in hac I. cujus fpecics hxc eft . Heres nftkutus , & rogarus in 
tliem vel fub cooditione hereditatem reftituere , ante reititatam ex fidekom- 
miflb hereditatem .compromifit cum aliquo creditore heredirario : fi interim id 
eft antequam arbiter Jententiam duterit , ab eo petacur fidercornmifTnm , noo 
prius heres cogitur hereditatem reftituere , quam fideicommiflarius caverit in- 
demncm eum fervari. Sicut cum heres multa ante -reititutiooem hereHitaus 
adminiitravit , forte fir obligavit nomine hereditario # vel fumptum fecit in re- 
bus hcreditariis , eandem cautiooem purl! are debet ; quod enim dtcitur eum 
retinere oportere , id eft fervare impeafas per retentionem , noo eft perpetuum 
id eft generale . Regulariter qoidetn qui bona fide impeidas necetfanas fit mi- 
les fecit in re aliena . eas fervat per retentionem , quaii taciti pignoris jure y 
/. fi in area , fupr. dt condifi. indtbit. Sed fi nihil eft quod renneri poffit^ 
finge omnia effe in nominibus , aut in corporibus , qux heres non poftidebat t 
iniquum erit reftituu hereditate, fideicommirTarium ea omnia perfequi , & be- 
rrdem obligatum rrune/e qui per retentionem indemnkati fux con Were non 
potuit : itaque non alias cogetur heres ti hcredjtat*m xeftitgere, quam fi ei ca- 
veator de iodernoitate , ex b, I. 

EX SC. Trtbell'ttm acliones hereditaria non transferuntur m fideicorpmifTa- 
rium , niti reftituu hereditate re , feu faclo , vel verbo ; §. t & Ntf- 
»is> infi. dt fidt'tc. hertd. /. 1. §. dt ille % fupr. b. tit. Reltirutio fideicommif- 
fi fit re, aut verbo : re id elt trad it tone reali vel fifla : puta fi heres palfus 
ft j res hareditarias a fideicommifiano in folidum vel pro parte poflVden , eo 
animo , <ut reltitueret fideicommiffum , ea h. /. patientia heredis , qui paatar fi- 
deicommifiaxium res hereditarias poffidcre , pro tradkiooe habetur ,■ /. ttlt. dt 
ferviiut. I. 1. §. tradit'n , dt fervid nftic. Reftkutio fideicommifli fit verbo , 
fi heres verbo dixit , fe reftituere hereditatem ex caufa ftJeicommifli , vel per 
epiftolam, aut per nuntium, ut fubjicitur in b. I. Et verbo reftituu heredita- 
te, aetioncs transferuntur in fideicommiiTarium , St ftatim res fiunt in bonis 
ejus, etfi nondum carum poffcffionem naflus fuerit; /. fa&t'mit. infr. k. tit. 
Conftitutione autem Juftiniani , fi heres rogatus reftituere hereditatem , pet 
contumaciam , vel morte pra«emus , oullo nerede rrltdo , non reftituerit , 
aftiones utHes ipfo jure , id eft poteOate legis , transferuntur in fideicommula- 
rktrn / /. fantimust $. turn awtm , C. h. tit. dixi ipfo jure , quia tunc here- 
ditas reftituu videtur minifterio legis. Ante cooflitutiooem JuiHiiiani acliones 
noo transferebantur in fideicommiflarium fine reftitutione : unde Ulpianus con- 
fultus, an ceiTante herede in refticuendo , vel morte prarveato ante reilrtutara 
hereditatem, aflioocs traosferrentur in fideicommiiTarium , hac de re conftitueo- 
dom effe putavit , ut refertur in 4- 1, famimttf , id eft rem egere cooitrtutio- 
ne Pnncipis, qux his cafibm provideret , quod movit Juftinianum , ut coafti, 
rutionem cooderet , qua ediflum , ut lieredc moram facienre in rdrituendo fi- 
deicomrruftb , vel morte praryento , aclijnes ipfo jure tiansirent in fidei corn- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 3 i 9 

miffarium fine reftirutioue . Ac tandem jure pontificio obtinuit , nt fideicom- 
wiflum teda transeat iu fideicommiffarium !ibc reali reftitutiooe / cap. in prx~ 
fentia , dt probat. Et quidcm moribus no bis fideicommiflum ipfo jure dicirur 
Iran si re in fideicommiflarium , junta regulam foreiifem , le mort faifit le vif\ 
fed hac rati one quxritur unrum pofleflio civilis &r feftucaria , non realis & 
naturalis. Et is, cui ex caufa fideicommWfi reftiruenda eft hereditas, debet fi« 
deicommiffum oetere , impetratis eo nomine litteris regiis, quas vocant en o«- 
vtrturt de fubftitutim . Hereditas non poteft adiri per procuratorem ,• /. per cn~ 
ratortm , fupr. de adyuir. hertd. quia eft aftus legitimus & folemnis . Sed fi- 
deicommiflum reftmu poteft, etiam precucatori habenti fpeciale mandatum,& 
reftituta hcrediute procuratori , aeliones ftatim transcant in ftdcicom m 1 tt'ari urn, 
ex h. I. verf. fed fi voluntate , (? I. qui it a , §. i. infr. h. tit. Item fidei- 
commiflum per procuratorem reflitui poteft , & reftituta per earn heredirate , 
a&iones transeunt in fideicommiflarium , en h. ead. I. & I. apud Juliamtm , 
6. utrum , fupr. tit. Obllare videtur /. ft mulier 59. §. ex ajje , fupr. dt 
pir. dot. ubi ft heres ex afle mftitutus, & rogatus muliert dodrantem heredita- 
tis reftituere, juflu eius quod debet doti promiferit, vcrendum efle dicitur, uc 
non (it obligatus: fed ifta nihil pugnant: hddcommiftarius , cui reftitueuda, eft 
hereditas , alium delegare non poteft , cui fe heres obliget ex caufa fideicom. 
mifli ; fed alii mandare poteft , ut" cogat heredem hereditatem adire & refti- 
tuere. 

pupillus, & I. 38. & 39. 

SI pupillus heres iaftitutus fit , non poteft per fe fine tutore adire heredira- 
tern , fed tutore auftore ; I. pupillus , fupr. de adquir. hertd. Tutor tine 
pupil lo non poteft hereditament adire , nifi pupillus infans fit ; /. potuit , C. dt 
fur. dtlib. Sed tutore a oft ore reft* fibi hereditatem pupillus adquirit. Sic ft 
pupillus heres inltitutus fit , 6t rogatus alfi hereditatem reftituere , fideicom. 
milium non poteft reftitui per rutorem fine pupillo , uifi infans fit : fed per 
pupellum ipfam debet reftitui tutore anftore. Et fi pupillus heres inftirutus fir, 
£r rogatus refliruere hereditatem tutori , pupillus non poteft teHituere heredita- 
tem tutori , auclcre ipfo tutore , ex decreto D. Pii , ut oftenditur in %. pupil- 
lus , quia tutor non poteft efle auftor in rem foam ; /. 1. & 5. fupr. de au. 
{lor. t tutor. Ideoque tutorem habenti dandus e.'l fpecialis tutor ad adeundam 
& reftituendam herediutem ; /. tmpubeti , fupr. de tutor, dat. Sed & fi pupil- 
lo heredins fit reftituenda ex caufa fideicommiflt , non poteft pupillo reftitui t 
nifi tutore auclore , ex hoc $. *¥ I. fervo invito , ft. fi pupillo , infr. h, tit, 
Sicut enim pupillus hereditatem adire non poteft fine auooritate tutoris , nec 
hereditas ei reititui poteft ex caufa fideicomtniftl fine auftoriratc tutoris ,• /. 
abligari , §. btrtditatem , fupr. de audor. t »«f«r. ne temere adeat vel reci- 
piat damnofam hereditatem . & mfciens obligetur oneribus hereditariis ; here- 
ditatis enim reftitutio , non folutio eft , fubaudi tantum , fed fucceffio fc. in jus 
nniverfum , cum obligetur is , cui rcftituitur hereditas , creditoribus & leqara- 
riis ; /. 38. Hereditatis reftitutio fpeclatur ut folutio , quar plus habct facri , 

3uam juris , quia heres , qui ex caufa fideicommtfli reftituit herediutem , vi- 
etur folvere a-s alienum , & fidem liberare y /. qui fundum , §. ft quit here- 
dem t ad leg. falcid. I. t. in fin. C. qui manumit t. non poff. quapropter nihil 
facit in fraudem credttorum, led plenam fidem exhtbet voluntati defunfli, qui 
f.deicommHrum prarftat ante diem ; /. patrttn , infr. qu* in fraud, creditor. Et 
fideicommiflarir hereditatis reftitutio proprie dicirur reftitutio ; /. ult. C. de hit, 
qui vert. Mat. tmpetr. ntrv. Juflin. 39. & 108. Et in ponenda rat ion e legis fa U 
ctdix fideicommifltim deducitur quafi a? alienum / /. pater fiiium t ad /. falcid. 
Sed & eadtm fpeftatur ut fucceflio , quia ftftuutt hereditate aaiones iraosfc 
Tom.nUJtl.il. Tt 



3J o AD SENATUSCONSUL T U M 

juotur in fideicommiflanutn velut in heredem , & is , cui reftituta eft heredi- 
tas , obligatur creditoiibus hereditariis . immo & reftitutto hereditatis cmprioni 
fimilis eft, quod ficWicommiflarius , cui ex caufa naeicommifti reftituta eft he- 
reditas , fuftineat periculum re rum , perinde ac emptor rei emptar & tradita? ; 
I. emu pater , §. trmff , it legit, f i. Utro vero modo fpeclcrur hereditatir 
rettitutio , five ik folutio , five ut fueccflio, non poteft fieri fine aucloritate tu- 
toris y /. t pxptUt > infr. de folut. nee puptilo hereditas adquiri poteft fine au- 
cloritate tutoris. Certe tutori pupitli , it fit infant, vtl curatori funoG , here- 
ditas fideicommiflaria reftitui poteft y /. ftmimmt , C. h. tit. Quod li pupilluc 
fari pofltt , id eft major fit infante , hereditas non eft reftjruenda tutori , fed 
pupillo ipu tutore aoclore t & hoc eft quod dicitur in /. 39. nec ipfi tutori 
indiftincle fideiootninuTariaat hcredicatetn reilitui poflic - 

X. 40. tT 47. 

REftituta hereditate ex SC. TrrSellitm, omnes acliones t que beredi Ac in 
hcredem competebant , transeunt in fideicommiflarium y I. its ttmtn , f. 
qui ex Trtbell'tant , fupr. h. tit. non modo acliones civilcs , fed etiam hono- 
raria: , feu pretoria: ; nulla enim feparatio id eft differentia eft in hac re 
inter acliones civilcs fit prartorias ; quamvis enim SC. TrebtlCttvum loquatur 
tantum de transferendis adionibus civilibus, tamen reftituta hereditate, ex in- 
terpretation? SC> TrtMlitni , etiam acliones prartoria* transeunt in fideicom- 
rniffarium , ftrbiata differentia acltonum , quia in fideicommiftarium transeunt 
omnes acliones , quod fit heredis vice y /. Mflmitntt , $. t. infr. h. tit. $. t 
tf Nermit , iufi. it fiicic. hertd. Immo reftituta hereditate , in fideicommif- 
farium transeunt etiam naturales acliones, quae omnia comprehenduiuur /. 40. 
veluti fi debitum ex naturali obiigatione hcredi rogato folutom fit , id rerti- 
tuendurt eft fideicommifiario /. 47. /. 1. $. id, quod nature r gi I. falcid. 
Et fi ejus puoilli , cui fine tutoris aucloritate pecunia credita erat , ex SC. 
Trtbeltitnt fideicommifTario reftituta fuerit heredius , & fideicommiftarius earn 
pecuoiam folverit creditori , non poteft earn condicere fen repetere quafi inde^ 
bttam , quia naturali ter debebatur ; pupillus ex pecunia credita fine tutoris au- 
cloritate erat naturaliter obligatus , qua ten us locupfetior faclus erat , & natu- 
ralis obligatio in fidercommilfarium translata inteHigitu* /. fi ejus pmpilti 9 
infr. h. tit. Reftituta hereditate ex Trekellttno , acliones direelx non transeunt 
in fideicommifTarium , fed utiles tantum / /. ftmimxs » in fin. C. A. tit. Aclio- 
nes dire^ta? matienr apod heredem > fed iuefficacec , quia per exceptionem refti- 
tutx hereditatis eliduntur y /. itt ttmtn , $. ami ex Treiel/itm t (opr. A. tit. I. 
St'ubnm , tiitio , infr. it folxt. Unde fidcicommiflarins , cui ex TrthtUia- 
no reftituta eft hereditas , heredem ipfum recle dat procuratorem ad exercen- 
das utiles acliones, qua* fibi competebant reftituta hereditate,- /. liret in pt-pu- 
Uribms, if.eui, de pnrmr. Reftituta hereditate ex SC. omnes acliones trans- 
fcruntur in fideicommiflariom . Nec intereft utrum heret ipfc reftittiar heredha- 
tern ,an fuccefTor heredis. puta heres t heredis, bonorumve poAefTer , aut pater 
dominusve , quibus per nlium vet fcrvum heredem inftiratum hereditas quu firs 
eft ; tamerfi enim perfona heredis tantum SC. Trtbtllixnt contiueator , fc. ut 
seftituat hereditatcm fideicommiftario, tamen etiam heres heredis recle reflituit 
kereditarem ex TrtMiixm, ut fubjicitur in t i-d- A40. 

$. nihil intereft I. 40. /.41. & 41. mil. 

HAEreditas fideicommuTaria abfenti per procuratorem reftitui poteft ;l.apuJ 
Juliuutm y utrum , /. reftitut* , fupr. A. tit. nihil inte«ft cui refti- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 3*1 

tuafur hereditas, an fideicommiflario ipfi , an alii nomine ejus, id eft mandato 
ejus x an is , cut alieno nomine reftiruitur hereditas, fit paterf. an filiusf. mu- 
lier an mafculus , liber an fervus , quia perinde eft , ac 0 fideicommiflario re- 
ftituta eflet hereditas , nihil interest! , an prarcedat mandaram , an ratihabitio 
fequatur ,• §. nihil intertft /. 40. C dd. IL feqq. quia ratihabitio retro trahi- 
tur, & mandato cornparatur ; /. vera, %. ult. Jt folut. Etiam filiusf. vel fer- 
vus, vel mulier poteft dari procurator ad recipiendam reftitutionem fideicom- 
miffi. De filiof. nihil erat quod dubitarerur , qua filiusf. poteft dari procurator, 
etiam ad lites ; I. filiusf. fupr. de pmcut. De fervo & muliere major erat dubitatio, 
quia fervus quideni eft idoneus procurator ad negotia , non ad lites , quia non 
habet perfooam ftandi in judicio,unde fervus pleramque manumittebatur , pro- 
curatoris babendi gratia . id eft ut procurator Beret y $. t juflx autem . n/l. 
qutb. ex cauf. man urn I fi nllailantus , infr. de rpanumiff. vindid. ad litis 
Ic non ad negotia , quia ncceiTe non fuit fervam manumirti , ut procurator 
fieret ad negotia , fed ad lites tantum . Femina quoque non poteft dari proeu- 
ratrix ad agendum vel defendendum , nifi caufa cognita ; I. fem'mat , dt t 
procure t. Igitur /. 41. mrclligentia eft de refhtatione fideicoramiffi , qaar fit 
fponte extra judicium , non coacle in judicio , ad quam idonei procuratorcs 
funt etiam fervus & mulier , quia tunc reftituiio fideiccuiuniffi «ft negotium 
extrajudicial . 

rtflituta I. 42. 

REftiruta hereditate jus fepulcri hereditarii apud heredem remanet , ex hot 
§. id eft reftituta hereditate jus fepulcri heredirarii non transit in fidei- 
<omrailTarium , fed remanet apud heredem , quia perfona? heredis cohaeret , & 
hoc etiam fi coaftus adierit & reftiruerit herediutem ; /. fi pttroni , quid 
ergo , verf. nee ignore , infr. A. tit. Nec mirum , com «xheredatis liberis fer- 
verur jus fepulcri , nifi fpecialiter a teftatore vetitum fit ; /. 6. de religiof. & 
fumpt. fun. uti Julias fiiiam neptemque fepulcro fuo inferri vetuit Augnftus/ 
Tranquill. in ejus vit. cap. tot. & Dioui, lib. 5<J. Et qmibus , ut indignis he. 
jeditas aufertur , fervarur jus fepulcri ; /. fi quit fuit beret , etd. tit. de rtti. 
fiof. Filio quoque herede ioftitnto , & rogato reftituere hereditatem exmaeo , 
jus patmnarus fit aclio operarum non transit in fid^icommiflariam , fed rema- 
net apud heredem; l.fi pttroni , init. infr. Aw. non tamquam apud heredem, 
fed tamquam apud patronum , nam patroni fiiius parronus eft / /. 4. /. 9. infr. de 
jut. patron. Jus fepulcro rum transit & in cum , cui bona addicra funr,quta pro 
herede vel bonorum poAeflbre habetur ; /. 4. §. // autem , cui , infr, de fi. 
deic. Ubert. fecus jus patronatns ecclefia* transit in fideicommiftarium , quia eft 
in frucTu , & cum univerfitate rerum transit in heredem vel quemlibet fuccef- 
forem ;cap. ex litterit , cap. cum fsculum , de jut. patron, capstan Bertholdut, 
de te judic. Guid. Pap. qu. 508. 

I- 43- 

REguIariter jus aderefcendi locum non habet inter confideicommirTarios etiam 
univerfales ,• /. Lucius , §. qua babebat , infr. h. tit. quia fideicommiflurn 
prxfupponit aditam hereditatem ; /. 4. /. r7/«,« qua , §. t quid ergo , t fupr. 
a. tit. id eft non aliter prarftari poteft , quam adita hereditate ab herede ro- 
gato , & adita femel hereditate jus aderefcendi ceflat , hoc jus locum non ha- 
bet in portionibus agnitis ; /. unic. §. bit it a definitis , C. de endue, to/lend. 
Et hoc verum eft fi heres rogatus fponte adierit 8c reftituerit : fi vero heres 
ex parte feu femifle inftitutus , & rogatus reftituere hereditatem , earn fufpe- 
£bm dixerit , & coafhis adierit , & poftea coheres repudirt partem fuam , 
portio deficientis aderefcit quidem cohercdi fctipto , fed loerBcaciter , quia non 



jji AD SENATUSCONSULTUM 

remanet a pud heredem propter indismitatem , fed ab herede transferror in ft- 
deicommiflarium . Ex his quxrit Papinianus in bae I. an (i heres ex fetnifle 
inflitutus , & rogarus alii rdtituere hereditatem , coaitus adierit Be rerti merit , 
poft reflitutam herediMtem coberede repudiante partem , portio derkientrs ad- 
crefcat fcripto heredi , an fidekommiflario opus lit alia acti one y ut cogac he- 
redem adire partem adcrefcentem i Et ait , lecurum eum efte , & rede , quia 
portio deficicotis adcrevit heredi invito , velut appendix alterius portioois / /. 
fi quit htnty (opr. de adquir. htttd. etiam ll coaaus adierit partem fuam, fi- 
ne nova adiiione & ftatim hare portio ei aufertur velut iodigno • De illcr 
plane quarrendum ait , an opus (it nova reititutkxte , ut portio repudianrts r 
qua: adcrefcit heredi fcripto , pod reftitutionem fideicommiifi reltiruatur fidei- 
commiflario ? Et Papinianus nihil definit : fed hujus quarftionis dchnttio pen- 
det ex priori refponfo \ podquam enim Papinianus pronuntiavit , portionem 
deficientis , qux adcrevit heredi coafto , fequi fideicommifTarium line nova 
acliooe , fine nova coadiooe , litis inde fequirur . non efTi opus nova reditu* 
tione : ficut aditio hereditatis eft mdi vidua , & lemel facia in certis rebus , 
trahitur ad univerfas res beredirarias / /. pro herede , fupr. de ad/ti. hered. ita 
& reltirutio fideicommiffi , cum fit fucceflio in jus univerfum , unde relh'tuta 
certa re , a&iones univerfs transcunt in fidcrcomraiflariurn / /. re/lit ut a , fupr. 
h. lit. Ex hac lege colligunt interpretej , jus adcrefcendi locum habere hirer 
fideicommiflarios , & portionem deficientem adcrefcere fideicommtflario : tamen 
hac lege palam abutuntur ; in hac enim fpecie non quxritur , an portio defi- 
caentis aderefcat fideicommnTario : fed an en cafu , quo heres ex femirTe inflr- 
tutus computus adiit & reftituit partem hereditatis , & portio cohercdis ad- 
crevit heredi fcripto pod reftitutionem , an ea portio perveniat ad fidekomrnif- 
farium , fine nova aditione & reihtutioue : fir portio deficient non adcrefcir 
fidcicommirTario » quinimmo adcrefcir heredi fcripto , etiam fi coaetus adierit : 
fed non manet apud heredem propter indiguitatem , quod coaclus adierit , & 
ab herede ftatim trausfertur ad fideicornmiltarium fine nova reritutione . Ta- 
rn en fententia iuterpretura in foro obtinuit t juti adcrefcendi kxum efle inter 
fideicommiftarios , hac ratkme , quod nueicomntiflarius hereditatis fit fucccflbr 
juris , & io eum tratueajvt omnia jura & acliones hereditaria: . 

L. 44. iait. 

CAius teftamenta Serum heredem infBrait , & Sticho eodem reftamento di- 
reclam libertatem dedit , & rogavir Seium heredem Icripium per flder- 
commiflum , ut hereditatem reltitueret Sticho : heres fulpeftarrr hereditatem du 
xit, & poftulanie Sticho coaclus adiit : itk»c Sttchus . antequam jnoram face- 
re! in recipiendu heredi t a te , decefTrt reiiclo herede Th"K>: quacritur, an in Ti- 
tium , li nolit recipere fideicommiftam hereditatem , acliones ex SC. T rebel - 
Vtano competant , id eft , an heres rKkricommiflarii cogi poffit ad recipiendam 
hereditatem? Ratio dubitandi efTe poterat , ouod SC. Trebellianum , ubi ca. 
vit, ut fideicommifTarius , qui compulit heredem a J adcuodnm , compellatur 
& ipfe hereditatem recipere, non fccit mention em de herede fideicommilTarii , 
ut compellatur , fi fideieommiflarius decefferit ame reftitutionem . Et Marcefc- 
lus ait , idem in rurnie fideicommiiferii coniHriicndum , quod in illo , id eft 
tideicommiffario , confthurum eft , id eft in Titinm heredem fideicommiirarii 
competere a<ftiones ex Trtbelliano , fi nolit ille recipere fideicomm flam here- 
ditatem j cur enim recuiaret heres fidekommhTarit illam hereditatem , quam 
recufiue non potuit b , euros hereditatem ilte fuscepit i Nec mirnm , quod 
SC. de Sticho mauumi/fo , id dt de fideicommiftario , non de herede ejus fa- 
cia eft mcntio, quoniasn fete is , qui compuUus eft adire hereditatem , con- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 3i3 

fefhm ei reftituit , iJ eft reftituere folet antequam decedat fideicommirTarius . 
Idem eft fi fideicommiffarius deceflerit ante re.titutionem , forte quod retlitu- 
tionem diftulerit hcres ex caufa , veluti fi pecuniam ei debuit defunchis , quam 
tetinere maluit , quam petere i heres enim , qui lumptum fecit in rebus nere- 
ditariis , non cogitur hereditatem reftituere , quam refufa pecunia , fi malit earn 
fervarc per retentionem , quam per actionem ; /. cum hereditas , lupr. b. tit. 
Quod fi libertus , id eft Stichus manumiiTus , qui eodem teftamento dire&am 
libenatem , & fideicommifiam hereditatem accepit , ante hereditatis rdlitutio- 
nem fine herede deceflerit , perinde bona eius credicoribus hereditariis vendere 
permitteodom eft , ac fi reilituta hereditate decefferii , ut traditur hit. h. I. 
Quia fc. cum heres coafhis adiit hereditatem , hoc ipfo herediras pro reilituta 
habctur , cum nihil apud eum remanere poffit ,- /. ita tamen , qui fit/p** 
Bam , /. fi patrmi , §. quid ergo , verf. tdea , h. tit. 

§. fed in bu/usnwdi . 

F Rutins percepti ante moram non veniunt in reftitntione fidckommiffi , 
quia non funt hereditatis ; /. in fideicvmmiffaria , lupr. i. tit. Ufurxquo- 
que &. penfiones percept* non reftituunrur , quia vicem fru^hjum obtinent /. 
ufutd , fupr. de u/ur. I. merttdet , fupr. de heredit. pettt. Ulurar & penfiones 
provenientes ex contractu defuucti , per heredem non exaelar, veniunt in reiti- 
tutione fideJcommifii , etiam fi mora heredis non interceflerit : provenientes ve- 
ro ex contractu heredis , habenrur pro fru&ibus , & tdeo non veniunt in retU- 
tutione , eo cafu quo frufhis non veniunt , ut oftendirur m hoc cujus f pe- 
des hare eft . Filia ex affe heres inftituta eft & rogata mihi partem heredita- 
tis reftituere, deduelis legatis minimis ,& arre alieno non magno , ita ut fat- 
tidit locus non fit : mora non eft facia reftitutioni fideicommiffi : quarritur , 
an ufunr & penfiones debits ex cootraftu defuncii , nondum exaclx ante 
moram in reltiruendo fideicommiflb, veniant in relhtutione hereditatis? Et Mar- 
cellus refpondit , ufuras & penfiones non exaclas ante rettirutronem , hereditatis 
appellatione contineri , & fie venire in reftitntione fideicommifli , quia nihil 
intereft inter hare , id eft inter ufuras & penfiones debitas ex contractu delun- 
fii , & cetera . qua? fub conditione iunt promiffa teftatort , aut in anoos fin- 
gnlos vel mentes : nempe ficut ilia , qua; funt promiffa tellatori , aut in annos 
vel menfes fingulos , continentnr appellatione hereditatis , ut fic transeant ad 
fideicommiflarium ; I. it* tamen , §. ex TrebeHiam y verf. a&iones , fupr. b. tit. 
ita ufura? & penfiones teftatori dibits, hereditatis appellatione continentur , ut 
fic transeant ad fidricommifiarium • Ratio dubitandi erat , quod uftmr & pen. 
fiones cedunt pro fruAifevs rei , quae hereditate continentur , & Iruclus fidei- 
commiflarium non fequuotur, fi mora non interceiTit: ergo videtur, quod ufu- 
nr 6t penfiones non lequanrur fideicommiifarium , fi heres non fucrit in mora, 
reftrruendi fideicommifli J Sed quia fideicommiffarius non poflulat , ut heres lup- 
pleat fideicommiflum , id eft non defiderat, ut heres ei reftituat dimidiam par* 
tern omnium rerum , qua: erant in hereditate tempore mortis defuncii , dedu. 
flis lesatis He ere alieno , & fic in fidekommitfo cedant nlnra* St penfiones » 
& fic fuppleatur fideicorrmifTnm quafi de frnclibus : fed poflulat , ut qualis nunc 
eft hereiitas , id eft in eo ftatu f in quo reperitur cum afttonibus ufurarucn 
non exaclarum , ei reftituarur dimidia pars hereditatis ; nequaquam id debet he- 
res recufare , quia fideicommirTarius quodammodo recipitur in partem hercdita- 
tis , & habetur heredis loco , ut dicitur hie , & $. rtftituta , iafi. de fideic. 
hand. Si autem heres pecuniam hereditariam fameravh , id ell fcenori locavit p 
aut ex prsrdiis hereditariis fruflus percepit , nihil eo nomine pra-flat ei , cut 
hereditas per fideicommiflum reftituenda eft , fi nou interccflit mora ipiius he- 



n% AD SENATUSCONSULTUM 

redis . Optima ratiooe , quia fuo periculo fceneravit ; pcriculuns fc. nominum 
ad cum pertinet , qui ca contraxit ; /. fi nrvit , fupr. dt rti v'mdicai. I. /» 
tutus , §. I. fro Jot. I. tutor 55. dt aim. tutor. I. idtmqut , §. fi maud aver 0 , 
nttndat. Et quia colendo fun Jo , vei cogendis id eft cofligendis frucnbus , in. 
fumpfit operam , nec axjuum erac alterius procuratorem conftitui , id eft here- 
dcm Bdeicommtftarii rem gerere , velut nudum procuracorem rem alieoam , fi- 
ne ulLa mercede , line fruftu , quia mandajum eft gratuitura , & natura fua 
mercedem non recipit / /. 1. ult. tod. tit. Sed cum ufiurat vel penfiones 
atdium 1 oca t a rum debentur ex contractu defuncti , non exa&a: ante rellitutio- 
nem hereditatis pertinent ad fideicommiflarium , quia in his nullum impen. 
dium nulla opera intercedit heredis , ut fubjicttur in fin. h. ufurar enim 
& penfiones percipiuntur fine fumptu & opera. Igitur ufarar percept* ante 
reftitutam hereditatem nou veuiunt in reflitutiooe fidcicommifli , quia vice 
frulhium funt : ufurar debita: ex contractu defundi non eaa&ar veniunt in 
rertitutiooe fideicommifli , quia earum hereditaria eft aSio , & fi beres rogatus 
hereditatem reftitucrit non exacris uiuris , quart im dies ceflit ante reftitutam 
hereditatem , hcredi non dabttur iodebiti foluti rcpetitio in fideicommiflarium , 
qui ufuxas exigit; /. dtduQa , §. qui pofl % infr. h. tit. ufiirx autem debita: ex 
contractu heredis ante moram in reftituendo non veniunt in rertitutiooe fi- 
deicommifli, propter periculum nominum, quod heres fuftinuit. Et ita in fpe- 
cie propofita , juriscoofultum quempiam refpondifie Marcel lus flgnificat , quem 
a fe rogatum ait , ut refponderet , an is recle fenfifict . ( Non modo privati 
in fuis caufis jurisconfultot confulebant . fed etiam jurisconfulti ipfi in dubiis 
fcniores confulebant fuper caufis ad fe delatts, nec non prjttores & judices da- 
ti, ut Juniano prxtori de jure refpondit Papinianus ,• /. a. fupr. dt paQ.dtaaltb. 
& Paulum de jure confuluit Nefennius Apollinaris judex daru? , qui eundem ho- 
noris caufa dominum appellat /. Ntftimius , ad Itg.falc. & Ulpian. in /• fiquis 
uxori , h. ft quit afinum , infr. dt furt. Modefiino ftudiofo fuo fe confulcnti 
refcripfiue teiutur .J Fruaus pcndeutes tempore cedentu fideicommifli perti- 
nent ad fideicommiflarium , etiam fi major pats anni prarterierit ; I. firrtrmiut, 
fupr. dt u/ur. quia fruclus pendentes funt pan fundi ; /. frufiut 44. dt rti vi*- 
d'ttat. I. 9. ad t. falcid. fruclus inventi in hereditate tempore monis teftatoris 
veniunt in reftitutioue fideicommiflariar hereditatis ; /. ctnturio , dt vu/ear. & 
fupillar. quia frudus inventi in hereditate tempore mortis augent hereditatem; 
/. btrts furiofi , $. I. dt bered. pttit. ubi dixi . 

L. 45. 

HE res inftituru* & rogatus totam hereditatem reftituere , fi pararus eft ro- 
ta m hereditatem reftituere non dedu&a quarta , & plenam fidem ob- 
fequiumque prarftare difuncro , fua fponte adire debet hereditatem , quad ex 
Trtbtlliauo reftituturus : ait , quafi ex Trtbtifiano , quia non videtur proprie 
reftitui hereditas ex TrtbtUiano , cum hews non detrahat quartam , cuius de- 
trahenda: ooteftas eft ex TrtbtUiano ; $. t ftd quia btrtdat , tuft, dt fi- 
itit. htr. Tunc magis hereditas reftituitur ex voluntate defunfli , quoniam 
euarta detrahitur contra voluntatem teltatoris y /. Titia , fupr. ad it*. faUid. 
Et heres rogatus totam hereditatem reftituere , fi earn reftituat non detracra 
quarta , plenam fidem & obfcquium derunfti precibus pneftare videtur . Unde 
fi quis roEjatus , prarcepta eerta quantitate, uxori fua; hereditatem reftituere , fine 
ulla dcduclione cam rcHituerit , magis pleniore prarftandar fidei officio fanclu?, 
quam donafle videtur ; I. ft fponfus , 4. fi quit ntatus , fupr. dt dm. tnttt 
v'tr. & uxor. Et rogarus port mortem mam hereditatem reftituere filio , fi in- 
ter vivos bercditaiem filio idtitueiit , nou deduib quarta, credi tores non pof- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 



font revocare quartam , quia noo fraudavit creditores , fed plciiam fidem ac 
debltam pietatem exhibttioaU fecutus eft y /. pattern , infr. qua in fraud, credi- 
Mr. Et fideicommirTum ex minus folemni teflamento prxftiturn eoodici non 
poteft,ut indebitum folutum, quia a fciente fidei explendar caufa folutum eft; 
/. fde'mmmiffum , fupr. de conditt. indebit. /. 2. C. dt fidtic. Here? ramen, 



& coatras adeat reftttuatque ; hoe enim cafu , hoc eft ii coadus adear heredi- 
tatrtn reftiruatque , ex Trebe/liano reftiiuere videtur ; & reftituta bereditate , 
expofko id eft amoto hereditario metu, a&ones transferuntur in fideicommif- 
fariura, ex b. I. cum hem coadus adit heredmtem & rrftituit, ex Trebellia~ 
no reft i mere dicitur , coaclio adetmda; hereditatk ex SC. Perajutno inducla eft; 
fed hodie omnes reftitutiones fiunt ex TrtMlitno , etiam quae fiunt per here- 
dem coa&um , transiara Pegafiani poteftate in Trebtllianum y %. fed quia , hfl, 
da fidtic. bend. Reftituta hereditate per heredem coadum , afliones univerue 
transferuntur in fidekommiflarium , expofito id eft remoro herediurio metu . 
Qui enim coaclus adit hereditatem, poftulante fideicommiflario , earn aditalie. 
do periculo , periculo fe. fideicommiflarii . Et merito omnes acliones transeunc 
in ndeicommif&rium , cum nullum commodum , ne quidem quartz , maneac 
apud heredem y /. 4. fupr. b. tit. 

L. 4,6. 

SI fideicommiflum noiverfale vel particulare in diem incertum vel fub con- 
ditiooe reliclum fit , morruo fideicommiflario ante diem vel conditionis 
eventum , fideicommiflum non transmitritur ad heredem fideicommiflarii , fed 
fit caducum , & remanet apud heredem y /. Statins Flows , Co-fttlio Felici t 
infr. de jut. fife I. unie. fin autem , C de cad sc. tellend. Fideicommiflum 
univerfale pure vel in diem certum rcli&um , ex SC. TrebeUiana non trans- 
mittitur ad heredem fideicommiflarii non reftituta heTedttate , nifi fideicom- 
miflarius moram pa flits fit in fecipieoda hereditate^ /. poftulante , fupr. h. tit. 
Tamen fideicommiflum univerfale in diem certum relictum , puta cum ad an- 
num 16. filius pervenifler, morruo fideicommiffario ante diem transmitritur ad 
heredem fideicommiflarii , fi dies aTpofitus lit in gratiam fideicommiflarii , fi fidei- 
commiflum reliclum fit ab herede fiduciario . Heres fiducianus dicitur, qui non tarn 
nt heres,quam ut depofitarius & miniftcr rogarus eft rertiruere here litatem, qui 
infltrutus eft quail coitrafta fiiucia , quad pacla lege redhtbendi . Fiducia enim 
eft lex feu convent io redhibendi , feu retrovendendi . Hereditas fiduciaria intelligi- 
tur.fi fideicommiflum relidlum fit filio impuberi teftatorisin tempus puberratif, 
£c heres rogarus fuit propinquus vel amicus teftatoris. Et fi mgarus eft totam 
hereditatem reftituere,hoc cafu monuo fideicommiflario anrequam ad 16. annum 
perveniffet , fideicommiflum transmittitur io heredem fi JeicommifCirii , quia fidei- 
commiffi dies ceffit vivo fideicommiflario ; fe. fiduciaria hereditas, prius etiam 
quam retHtuatur, non ram heredis^quam fideicommiflarii erfe videtur. Tutela 
& cuftodia bono rum ilia dicenda eft potius , quam hereditas fiJeicommiffaria f 
ex b. I. quo pertinent poftrema ilia verba tegi«: tuttlam mae-s Imed't fiducia. 
r'n petmififfe^ quam incertum diem fidticommtjft cwtjlituiffe videatur . Hie fuit 
prTcipous ufus heredum fiduciariorum , ut filio impuberi conhileretur » & lu- 
brico tutelac fideicommiffi remedium prarferretur y /. J. cum Potiidiur , de 
ufur. Fideicommiflum filio impuberi reliclum in tempus pubertatis eft purum , 
non conditio fideicommiflo adiecla , fed folurio in oiem dclata videtur , non 
conditione , fed mora fuspenditur ; \ico mortuo fideicommiflario ante diem, 
rransmittitur ad heredem fideicommiflarii y I. ex bis verbis y C quani. dies leg. 
red. Et heres fiduciarius interim frufius fuos non facit , fed eos fideicommif- 



fario reftituere debet; %.cum PoUidius, I. fi it a rtlidunty $. Ptgafus 





33< * AD SENATUSCONSULTUM 

de I* get. i. /• JaveUnut , /. Hberto , %. filium , ie am. It gat. nee quarram 
derrahit; Bald, in /. po/f mertrm , C. </r jUr»r. quia noti tarn ut heres. quam 
quaii minifter rogatus ell hereditatem reftituerc , ac proinde nihil apud eum 
remaucre poteft . 

X. 47. 

Dixi ad. /. 40. 

I. 48. 

SI certa portio hereditatis alicui per fideicommilTum relifhi fit , & is res 
hereditarias quasdam ab herede fubripuerir , in his rebus , auas fubtraxit , 
denegatur ei petitio fideicommifli , ex hae I. fi res, fc furto fubreptar, aliquo 
cafu redierint ad beredem , alias mepte diceretur , ei denegari petitionem re. 
rum , qua: effent apud eum . Sic legatarto denegatur aclio legatorum . pro por- 
tiooe competenti , in his rebus, quas de hereditate fubtraxit ,• /. non aft dubium % 
C. da legat. Legatarius vel fideiccmmiflarius non poteft per fc res legatas vel 
fidcicommiflas occupare, fed eas debet accipere per man us heredis. Si eas fub- 
trahat , tamquam in alienis furtum committit , & fi per fe occupaverit , tenc- 
rur eas beredi reftituere interdiclo quod legatorum j I. t. §. a. infr. quod le- 
gal. Legatario, inquam , denegatur aQio ndeicommifli in his rebus, quai fub- 
traxit ■ Si plures enim res legato vel fideicommiflb contineantur , Ac quas- 
dam furto fubtraxerit , in aliis rebus , in quibus furtum & noxam non com- 
mifit , non denegatur petitio fideicommifli , quia poena non debet excedere mo. 
dum delicti , nec ell puniendus qnis ultra id , in quo deliquit /. fantimus , 
C. de pet*. Et heres non deducit falcidiam ex rebus de hereditate fubtraclis 
/. f falddia Itgis i\. ad I. fa leid. I. refcriptum t de bis qua ut vidian. 

X. 49. 

REftitura hereditate ex Treltlliano > acliones tarn aclivar quam pafTivx trans, 
feruntur in fideicommiflarium , & poll reftitutionem , fi heres conveniatur 
a creditoribus hereditariis , tuctur fit exceptione reftitutar hereditatis , & fi agar 
cum debitoribus hereditariis repellirur exceptione redituta* hereditatis ; /. it* 
tamtn , §. qui ex Trebelliano , fupr. h. tit. Reftiruta tamen hereditate , fi res 
urgeat, & oericulum fit, ne ob abfentiam hdeicommiflarii dies a&ionis exeat, 
flnge efle actionem temporalem , auz tempore pcritura fit , cuius dies proxime 
exeat , hoc cafu heres etiam port reftitutam hereditatem judicium fuscipere 
cogirur , id eft litem defendere adverfus creditores hereditarios . Sic & filio 
emancipato pnrterito, deliberante de petenda bonorum pofleflione contra tabu- 
las , fi res urgeat , & periculum fit , ne interim acliones tempore pereant , he. 
res fcriptiK conveniri poteft a creditoribus hereditaria, ex h. I. Sic & qui bo. 
na fide poflidet hereditatem , interim ante litem conteftaram poteft agere cum 
debitoribus hereditariis afbone in perfonam , vel cum his , qui res hereditaria* 
occupant , aftione in rem , fi periculum fit , ne inter mora* acliones interci- 
dant ; /. fi bona fidei , fupr. de petit, beredit. Reftiruta hereditate heres con- 
veniri poteft a creditoribus hereditariis , fi res urgeat , forte (i fideiconuniftarius 
ob abfentiam conveniri non poffit , & periculum fit,ne acliones pereant, quia, 
jure civili abfens conveniri non poruit , nifi defenderetur ; I. item ait , fupr. 
ex quibus cauf major. Unde remedii caufa introdufrum eft , fi ponefTbr rei 
conveniri non poffit , forte quod efl'et abfens , ut prxferiptio inrerrumperetur 
porreclo libello prxfidi provincial, vel Epifcopo, vel defeofori civitatts, vel fi 
hi omnes abfuerint , propofito publice libello feu programmate ad domum 
pofTefibris,ad;uncla fubicriptkne tabularicrum, aut trium tcllium >• /. ut perfe- 
Qixs , C. de annal. except. 

X. 50. 



Digitized by Google 



TREBELLIANUMDIG. 337 

L 50. 



r*"! pxter in (Vi tufas fit & Togams refHtuere hereditatern filio , fi in 
O tfrt dtfiifftt , 00a cogitur filium emaacjpare ; /. filiusf. \. fed fi libent - 
fupr. da Itgat. 1. /. */*. C dt fitment, faff, & rtfiitmt. Scd fi alienet vet 
dilapidet bona in fraudera fidcicommifli , pater cogitur reprrfentare , id eft an- 
te aiem reftituere tideicornrnifTurn filio in poteftate manenti , damno conditio- 
nis propter fraudem infliflo ; conditio enim > qux erat adjefta fideicommiflb , 
fi fiiius m poteftate effe Jefiifftt, pro impleta habetur , propter fraudem patris 
dilapidantts . Pater ob dtlapidationem cogirar reprxfentar c fideicommiflurn filio, 
ex decrcto D. Adriaoi , remedio reprxfentationts con Pali tur filio , quia cautio- 
ues non poterant interponi confervata patria poteftate , quia pater non fatisdat 
lie fervanda fit reftitoenda hereditate ; I. inter , qui fatitd. cog. I. fitio f t infr. 
mt legat. fierv. cauf. cav. /■ 4. C. at in poff. itgat. Sicut pater , qui ha bet 
ufumfruitum in bonis adventittis filii , non cavet de utendo fruendo boni viri 
arbitraru , ei fatisdationis onus remittitur ob paternam reverentiam /. ult. §. 
4. verf. hct protuldubio , C. it ben. qua liber. Et pater rogatus hereditarcm 
jeftituere libsris , now prx ftat fatisdationem dc fideicommiflb Tervando , nifi 
-duobus ca.'ibus: primus eft , fi teftator fpeciaiiter id jaflerit : fecaodus fi pater 
transierit ad fecundas naptias ,• /. juitmut , $- in fupradiSit , C. h. t'tt. Re- 
ftiruta hereditate ex decreto D. Adriani, a&iones ex Trtbrliiano transferuntur 
in fideicomrnirTariurn , & filius poteft vindicare res hereditarias , vel con venire 
debitores hereditarios , quia filiasf. hi ea hereditate comparatur filiof. militj , 
id eft habetur pro patref ficut filinif. miles in caftrenii peculio , ad hoc ut 
habeat actionem rerum hereditartarum , licut filiusf. miles habet actionem & 
perfecationem rerum cafrrenfium ; /. 4. $. t. infr. de caflrenf. pecul. Hoc in- 
terest , quod filiusf. miles poteft teftari de peculio ca^renfi , at filiusf. He noa 
poteft teitari de ea hereditate , fed habet hberam adminiftrationem dum vivit, 
fit hoc eft quod ait lex , quamdiu filius vivtret . nihil juris pattern in ea he- 
reditate habiturwm ; nam fi filius prxmoriatur , bona redeunt ad patrem , fit 
pater bona occupat jure peculii , non jure hereditatis , ut bona adventiria fi- 
iiif. /. fi infanti , $. 1. C. de /ar. delib. Quod fi pater egeat , ex acceffioni- 
bus hereditariis , id eft ex (ra&bas , ei emolumenram , id eft alimonia , prxftatur, 
cx h. I. Quod fi heres rosatus in diem vel fub conditione hereditatem alii re- 
ftituere , earn ulrro ante diem reftituerit , prxmortuo fidcicemtaiflario., bona, 

Iuafi donata , non redeunt ad hcreicm jure reverfioni* , quia reprxfentatio fi- 
ncommiffi non eft proprie donatio , fed plerriaris fidei at pietatis officium ? 
reftitutio fideicommifh non eft proprix liberalitatis beneficium , fed nudum mi- 
nifterium ; /. unum em familia , 5. t. rupr. dt legat. a. Si pater proftiget fi- 
deioemmiffuin , omifTa utisdatione compellitur fidetcommilTurn Teprxlentare ; ut 
foluto matrimonio fi maritus non fatisdet de folvenda dote poft diem y com- 
pellitur officio judicis dotem reprxfentaTe , deduclo commodo , id eft ufuria 
medii temporis; l.fi conftante , f. quotient, fupr. fiJut. mammon. 

L. 5«<. 

^1 lieres, dedudb legatis , rogatns fit rieredhatem alii Teftiruere t in feftiretio- 
O ne fideicommiffi non deducit lecata , qux peti non pofTunt , puta qux pro 
non fcriptis vel ciducis habentur ,• /. mnic in primo , & feo. C dt caduc. 
eolltnd. fed ea rdrituk fidekomrmffario ut bona hereditatis. Sed fi uxori he- 



redi icriptx ex parte dos prxlegata fit , eaque rogata fit dedodis legatis he. 
redrtatem rcftimere, dotis legauua eft utile propter commodum reprxfentatio- 
Tom. VIII. Vol. IS. Vv 



3 3& AD SENAT£SCONSULTUM 

nis , quia dos legata ftatim prarftatur a morte viri : dos folvitur alHone de do- 
te , annua , bima , trima die » id eft tribus penfionibus . Sed non eft per om- 
nia utile prarlegatum dotis ; (i enim uxori heredt ex pane fcriprar dos prarle- 
gata (it , pro parte eoberedum utile eft Iegatum dotis , pro parte uxoris he- 
redis fcriptar cx parte inutile , quia heredi a femetipfo iegatum rdinqui non 
poteft , a cohtrede poteft ; I. Iegatum tt6. §• i- da legat. i. Tarn en u uxor 
rogata fit reftituere partem hereditatis non dedu&is legatis , in reftitutione fi- 
deicommifli deduct*, quartam falcidiam, id eft TrtbelUan'tcam , & deducit dotti 
prarlegatum pro fua portione, etiam fi in faleidia tantum fit, quantum indo- 
le . Ergo deducit utrumque > oc falcidiam {5c dotis Iegatum pro portione fua 
hereditaria , non iure iegaci, quia inutile eft pro fua portione hereditaria , qua- 
il a fe fibi reli&um , fed quart ars alienum , tk debitum fibi , mulier utrumque 
confequirur , & falcidiam & dotem , quia nihil intereft inter mulierem , 8e 
quemvis alium creditorcm heredem iniHtutum & rogatum hereditatem reftitue- 
re : id eft mulier ex parte heres inftituta , & rogata hereditam partem refti- 
tuere , fi eidem dos prarlegata fit , deducit falcidiam & dotis Iegatum pro 
.portione fua , ficut & quilibet creditor extraneus heres inftiturus a debitore , 
& rogatus rellitucre hereditatem , deducit primum quod fibi debuit defunclus , 
etiam fi aditione hereditatis confufx fint afliones , deinde falcidiam integram » 
etiam fi faleidia tantum effkiat , quantum eft in debito ; /. m imponencU , /. 
trritum , C. ad teg. faltid. I. debitor , infr. h. tit. Dos pr*Iegata nieiconrmiffb 
non continetur , quia reddi potius videtur , quam dari /. cam pater , §. fidei 
tua , de legat. t 2. Dos przlcgata non cadit in reftitutionem fideicoromiffi , 
quia in srre alieno computatur . Etiam fi usor heres ex pane inftituta fit , & 
togata partem hereditatis reftituere non deduclis legatis , deducit dotem & 
fatcid iam , ex h. I. Mulier utroque cafu , five deducth , live non deduitis le- 
gatis , rosata fit reftituere partem hereditatis , deducit Iegatum dotis pro 
fua & falcidiam , nil! probetur teftatorem fenfiffe, id eft voluiffe, ut 
faleidia contenta effet , & dotem reftitueret fideioommirTario , fi modo t 
lit in faleidia , quantum in dote eft / /. Lucius , §. maritur, infr. b. tit. Ob/i- 
cies ex edifto de altera tro , mulier alterutro contenta efle debet , aut dote , 
aut legato : (i tantum cflet in dote , quantum in legato , mulier heres inftitu- 
ta non deducit dotem & falcidiam, fed alterutro contenta effe debet , faleidia, 
vel dote , nifi nominatim maritus teftamento caverir , fir velle mulierem utrum- 
que confequi, reliflum & dotem ; /. uwc. §. f verf. fciendum , C. it rei 
tutor, alt. Sed in cafu h. 1. ceflat edidum de alterutro , fi uxor dote pra le- 
gata heres inftituta fit ex parte, & rogata reftituere partem hereditatis , utrum- 
que deducit, dotem tk falcidiam, ficut quilibet alius creditor heres innitutus , 
& rogatus reftituere, nec erit ulla differentia inter mulierem, & quemvis alium 
creditorem, quia mulier deducit dotem , non ut Iegatum, fed ut x% alienum. 
Immo hodie conftitutione Juliioiani fublato edicto de alterutro , fi uxori Iega- 
tum relicram lit, coniequitur utrumque , & dotem & Iegatum , nifi tectum 
nominatim reliAum fit pro dote animo compenfandi ; d. I. unic. verf./citmluHU 

L. J». in princ. 

CAius Seio herede inlituto , rem alienam , puta rem Sempronii , Iegavir 
Titio, Titius herede inftituto Sempronio , eundem rogavit Mivio here- 
diurem reftituere : quarrebatur , an rertituta hcreiiitate Ma-viu* noterit petere 
Iegatum, id eft rem legatam Titio? Et Papinianu* r?f(K»ndet init. h. I. Mr- 
vium inutiliter afturam legati nomine. Ratio duSitanJi erar , q<iod reftiruta 
Marvio hereditate Titii , in eum mn<eant actiones , qut eranr in hereditate 
TUii ; /. <ta tamen, %. f ui ut TrdeUiano , fupr. h. tit. In hereditate Titii 

(uit 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 339 

fuit acno, qux et compctebat adverfus heredes Caii legati nomine , at pntft*. 
ret rem vrl arlrimationem ; ergo in reftiturione fideicommiffi venit ea aftio , 
qui fuit in hereditate Titii . Tamen non venit in reftitutionem ca aftio , 
quia reftituta hereditate , ha: tantum acliones transeunt in fideicommiftariura . 
qui heredi inftituto competebant , fideicommiflarius non poteft confequt quod 
ad lieredcm milirutum pervenire non potuit. Et flcut Sempronius a Titio he- 
res inftirutus non potuit petere rem legatam Titio , quia foa erat , ( Rei fu* 
legatum non valet y §. fed ft rem , tuft, de left. %. t fie itatpte , de a(i. ) 
ita fideicommiflarius non poteft petcre quod nec hern potuit , ex b. I. Hem 
non potuit petere legatum , id eft rem legatam , quia rei fux non habuit vin- 
dicationem , fit res in earn caufam rccidit , a qua incipere non potuit ; /. atum 
in turn , fupr. ad lee. Aqu'tl. I. exiflimo , de V. O. Ita & fideicommiflarius 
non poteft confequi quod ad heredem pervenire non potuit . 

$. fervut . 

TEflator duos heredes inftituit Titiam & Seium > & a Titio reliquit 1U 
bertatem Siicho , & a Seio eidem Sticho per fideicommiflum reli- 
quit hereiitatem : i'\ neuter heredum adire velit hereditatem , nullx pnrto- 
Tis partes erunt , id eft nenter cogitur officio prxtoris adire fit prarfla- 
re hberutem , & fideicommiflam hereditatem ; ueque propter folam li- 
bertatem compellitur adire Tttius , a qoo libcnas relicta eft Stitho ; non eft 
cooendus heres adire fufpsclam hereditatem propter legata particularia ;/. prct. 
infr. h. tit. Neque Seius alter heredum , a quo libcnas data non eft , propter 
Stichum , qui nondum liber eft, compellitur adire. Et SC. Trebtlliano , quo 
pertinet ad cogendam heredem adire , locus eft , cum duobus heredibus infti- 
tutis , ab omnibus , id eft ab utroquc , diretla vel fidcicommiflaria Jibertas 
ab eo datur , a quo hereditas qooque per fideicommiflum reli&a eft : fed fi 
.forte is , a quo libcnas data eft Sticho , portionem foam repudiavit , vel con- 
ditione exclufus eft : pone mftitutum tub conditione , 6t conditionem defecifle , 
fit porno repadianrts adcreverit coheredi , a quo fidekommifla hereditas relida 
eft , ille coheres cogi poteft adire : quid enim intereft , quo jure debitor liber- 
tatis & hereditaris idem efle cceperit I Id eft nihil intereft urrum ex pcrfona 
fua , an ex perfona cohercdis ob adcrefcentem portionem , idem utri usque fi- 
deicommiin debitor efle "cceperit , & libertatis fit hereditatis , quia portio de- 
ncientis adcrefch coheredi cum onere /. unit. §. bit ita defirtitit , C. de ca- 
dut. tcllend. Res tamen non carcbat dubitatione, quia jure veteri ante confti. 
.tutioncm Juftiniani , qux eft in d. I. emit, portio deficientis coheredis adcrevit 
coheredi fine onere : atque ita videbatur , portionem deficientis adcrefcere co- 
heredi absque onere prxitandx libertatis . Et dubiundi caufam fignificat t Pa- 
rinianus hts verbis.- defendi potent adire eojendam. Scd hoc jure fmgulari con- 
uitutum eft , non modo favorc libertatis , Ted ex voluntate tacita dcfoniH , 
quia fideicommifTum hereditatis ab eo prxftandx, ad quern tota hereditas per- 
venerit , facile continet fideicommifTum libertatis tamquam in neceftarium an- 
lecedens , quia fervus proprius teftatoris non poteft heres inftirui fine libeTtate; 
A cum quidam , C. de tmejftr. ftro. hated, inftit. Et cum hereditate libcnas 
tacita datur. 

1~ 5?- 

> 

TEflator heredem inftituit Titium , eodem teftamento Stichum legavit Se- 
io , eundemque rogavit Stichum legatum manumittere , & Titium he- 
redem fcriptum rogavit , ut hereditarem per fideicommifTum reftitueret Sticho 
TnanumiiTo : qaxritur , an Seres , ii (ufpecram dicat hereditatem , cogarur cam 
adire poltulante Siicho fcrvo , cui libertas a legatario , hereditas auccxn fidei- 



34© AD SENATUSCONSULTUM 

eommiflaria ab herede rclifta eft I Et f Papintanus io h. I. refpondrt , noit 
effe cogendum heredem fufpe£tam adlre hereditatem poftulante fervo , cui li- 
berty a legatario , hereditas autem fideicommUIaria ab herede retilta eft, quod 
hoc cafu tbtus hominis es legato pendeat , id eft libera Stichi pendeat a le- 
satario , a quo libertas relitta eft r &. nemo cogatur fe adrtringcrc oneribut 
fcereditariis propter legatum , ntetu (c periculi , quod fubeft > ne moraro fa- 
ciente legatario in prarftanda libe irate , & inter moras defuocHo- fideicommifla- 
lio , id eft Sricho , priusquana potuerit ei hereditas reftiwi , necefle lit heredem 
periclitari , & mane re implicirum oneribus hereditacis y quara adiiiEc reperietur. 
Quod fi vivo teftatore legatarius , cui Stichus legatus eft t nt raaaumittatur, 
dccefTcrit , bentgne refpondetur , heredem , a quo hereditas per fideicommiAum 
Sticho relicla eft , cogendum adire heretfctatcaa , cum in ipfius poteftate fit , 
Sticho mauumiffb leltitucre hereditatem , ex h, /. legatum 
quod eft m caufa caduci, quia legatarhit , a quo libertas relifta eft, vivo te:ta- 
tore deceflit , remanet apud heredem cum onere / /. mic. §. w prim* , & ^ 
pro fttutdo , C. dt ctduc. tollend. I. turn vero > $• fi pro mm fcrtpto >. infr. <U 
fidtic. lilterut. 

L 54. 

i^I hem fimpliciter rogatus fit reftituere hereditatem , permittttur ei res no- 
O reditarias alienare usque ad modum quartar , & res alienator hercdi impu- 
tantur in quartam ; /. Mtmllmi y $, ru q»M , uipr. h. tit. alienara ukra quar- 
tam revocamur. Item liberis heredibus inftitutit, & rogatis fimpliciter heredi- 
tatem reftituere , fi quarta noit fuificiat doti r vel donatiorri propter nurxias > 
licebit eh de bonis ultra quartam alienare in cam caufem >. pro modo corr- 
gruo cbgnitari perfooarum- ; new. 39- cap, %. nth, ret fin , C. ream*, dt It- 
gat. Qj-iod fi hem roearas fit reftituere , qutd a htrtditttt. fnptruit , la*t lo- 
res habet habenas. Res alienata? bona fide iron rerooirmw , quod medio tem- 
pore alien arum vet deminutum fiierit , iron inrerverrendi fvfcicommifu caufa r 
a fideicommilfario peti non pote.^ cedente die fideiaommifli : non impooitur 
tnodns alienation! , qusreumque aiienatio vel diminutio rata eft , dwnmodo- 
bona fide & non intervertendi fideicommilH cotifilio facia fit : put* dons vel 
viflus quntidiani caufa / /. mtiier 22. &. rum prcpcieretitr f I. Imptrtior \ fuprv 
M. tit. Verbis fideicornmiiri ineft bona fides, ut ait Papinianus, Ceu fide:commif>- 
to ineft arbitrium boni viri , ut refcripfit D. Marcus in eandem Icntcntiam » 
Res alienata bsna fide intdlis^untuf , fi here* eas alrcnavent dotis- vei dona* 



tionL* liberis conltituenJa' eau la . ut fe iuosve alat, vet ut fuos captos ab ho- 
ItJbus redimat , qoar juftiifimat funt caufa; aiieaationts. Ita fi here* rogatu* r 



quicquid ex bonis fupcreri* poft mortem fttam rcilituese ^ res heteditarias bo- 
na fide nou ia trauoem fidereommiffi p^nori obligaverit , non cogirur ear 
luerc , Ik. fua pecunia liherare ,* /. dttlyfta r ^. uti. infr. h. tit* Et hoc eft 
quod dicitur in /. §. n t nm momam , fiipr. dv ufmr. ubi he res rogatus eft poll 
mortem foam , qraicquid- ei boms fupererit refHtuere * ca . que bona fide demk 
nuta funt , in caufa fideicommifH non deprehendt , id eft in caulant fideiconv 
miffi non cadere , non venire in petirionem fideicommifli : ac proinde , fi ho- 
les habebat bona promia , ptarter ea , qua* luot hevedMatis ftdeicommiffaria: r 
erogatiooes ab herede (altar , puta honoris adipifcendi caufa , ( ut at oris erat,- 
I. fmod tdie'tJfcmU , C dd. ftqq. fnpr. dt dm. int. vh. Cf uxor. ) ad folam 
fideicommim denominationem non pertinent , fed pro rata coruribuuntur fcu 
imputantur patrimonio prorrk) heredis , ft fidcicommilfaric hereditatr , ex dc- 
creto D. Marei , quod a Papiniano adducirur in h. I. €f in d. I. 3. $. non- 
numtjmam , de afmr. Et hoc eft dec return Divi Marci , cuius meminit Uipi»> 
in /. fed & fi Up , S- J**' lcV ftpt. dt ftut. htnd. Et hoc ita 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. J4 t 

teSte ait Papinianus , D. Marcum decrevifle , non tantum xquitatis ratione 
motum , fed etiam exemplo rei judicata? in alia caufa , in qua a D. Marco 
judkatum refertur , in collatione bonoTim filium emancipatum , qui habebat 
bona pagana & caltrenfia , etfi caftrenfia non coaferantur , fumptui quo* in 
militia fecit , non tantum imputare patrimonio , quod munus collationis pari 
debuit , id eft bonis paganis , fed etiam bonis catbenfibus pro rata ► Ira 6t qui 
bona fide pofTidebat hereditatem , fi quid ex hereditate erogaverit , non totum 
hereditati expenfum fertur . fed patrimonio ejus pro rata , quod Uutius im- 
pendit contemplation hereditatis , dum falfo putat fe efie hcredem ; d. I. fed 
KT fx lege , §. qttod autem . Propter hujusmodi tracTattts , id- eit qur.liones , 
ait Papinianus , ubi heres rogatus eit , quicquid ex hereditate fupcrfu.-rit refti- 
tuere , fideicommirTarius cautionem fideicommirti nomine ab herede exi^ete ds- 
bet de non alienando & deminuendo ndeicommiflb dolo> malo , & fatisdatio- 
netn exigi , ait Papinianus , non ut ex rtipuhrione petatur quod ex fjde.com- 
miflb peti non poterit , id eit won ut tcneartar plus prxftare ex ftipulatu , quam 
prarftaret aftione ex fid ci commiflb , fed ut haheat fidejuflbres ejus quantitaris , 
quam ex fideicommiflb petere poruit ; creditors enim intereft duos reos vel 
plures debitor?* habere /. in fin, (opr. it liher. letat. Igirur jure veteri , 
fi heres rogatus fit, quicquid ex hereditate fupererit re'tituere, impune aJienat, 
dum non atienet dob malo mtervertendi fideicommifTi caufa . Conititurione 
vero Juitiniani , quia difficilis e.l probatio doli , heres rogarus reiHtuere , quic- 
quid ex hereditate fupererit , hereditatem diminuerc pote't ad dodrantem usque, 
ita ut quadrantem illibatum fervet fideicommifTario : immo ot quadrantem re- 
fiduum attingere poteft ex caub dotis , vri donarionis propter nuptias , vel re- 
demption is captivorom , vel alimentorum , fr dodrans his non furhciar ; nov. io8» 
tap. x.de rtJUtut. unde fumpta eft auth. root r a rum ngatus , C- h. tit. Et hoc ve- 
rum eft , fi liberi fint inmtoti heredes , & quarts non fufficiat doti & donation! 
propter uuptias- conftituenda.' pro dignitate natalium t tunc fopptetur cx fidei- 
commiffaria hereditate } I. mulier as. pea. fupr. h. tit. & ntv. 39. Qaod 
fi heres , qui rogatus eft reflicuere , quicquid ex hereditate fupererit , nihil de- 
minuerit ex hereditate , an heres heredw porerit dodrantom deduct re , quern 
heres confumere potuit? Et refte Cujac. m h. /. negat pofie, contra fenten- 
tiam Accurfii hi d. auth. nntra turn ragatar » quia palam eft teftatoris men- 
ism fuifle , ut fi quid alienatum eflet retiduum reilhueretur , fi nihil demtnu- 
ram eflfct as reftitoeretur . Et non eft discedendum a bom fide heredis , qui 
fciens non alteaavk ptenioris fidei explendar gratia , quo totum fid?icommifTura 
jeftitneretur . Heres rogatus soft mortem fuam refhtuere , quicquid ex heredi- 
tate fupererit , fi interim, res hereditarias vendiderit , fir de pretio earum alias 
comparftvent , denainuifie non videtur, & ideo res reparatz vel permutatar ve- 
■iunt in ride 1 com mil Turn ,• /. Imperater T ^. ult. de legat. t. vel pecunia ipfa, 
fi exftet , veniet in fiddcommiffum ; d. I. Imperator, Cf di. ftqq. non videtur 
abfiunptum quod io corpus patrimonii verfum city/, pater, de adimend. Itgat. 

i. J5« ii feint, 

REftituta hereditate et SO. aeltones , qnar competunt heredi tamqtnm here- 
di , vel contra heredem , trartseunt in fideicommifTarium ; l.juamvit , fu- 
pr. h. tit. Refhtuta hereditate , jus patronatus , & aftio ODeramm , non trans- 
it in fideicommifTarium extraneum , fed manet aoud filium heredem : rlnge 
pater , qui habebat phi res iibertos , filium heredem iirtiruit , enndemqne roga- 
vit extraneo hereditatem reftirnere . Reftftota hereditate , opera rum aQio noa 
trandertur in fideicommiiTarium , fed fTUtuct spud htfredcoi y opcrz f libcrio* 
xum non traoseuat ia bercdeai extraneum , ted ramaeBt apud filium, rifihe- 



34» AD SINATUSCONSUITUM 

res non fit ; I. ft optrtrum , infr. de eptr. //Am. /. liberti , C. tod. I. /den. 
dum , infr. de V. S. Unde nlius parroni heres inftirurus petrndo operas , non 
videtur pro herede geflilfe , quia rtliis patroni etiam non heredibtjs , pata »b- 
ftinentibus fe bonis patemis , datur petit io opera mm , modo non tint exhere- 
dari , & fatorarum maxtme; /. pro btredt, §. fi quid tamen , fupr. de f ad- 
amir, btxtdit. Sic opersr oon transeunt ad Bdeicommiflarium , qui eft vice he- 
redis, fed remanent apud filium heredem inftitutum , nec 61io , reftituta he- 
reditate operas petenti a libertis . nocebit exceprio , reftituta? fc hereditaria , 
cum eadem prodeffe non pofllt hdeicommiflario extraneo , cui reftituta eft he- 
rediras ; reftituta euim heredirate , opera rum actio non transit in fideicommif- 
farium extraneum , cum non (It t patron us . Eadem ration e generaliter definirur 
in b. I. reftituta heredttate non fubmoveri heredem . neque liberari heredem 
ex iis caufis , qux non pertinent ad rertitutionem , ia eft quz non ventunt in 
reftitutionem fideicommiil! , qmlia funt jura fepulcrorum , qux reftituta heredi- 
tate non transeunt in fideicommiffarium , fed manmr apud heredem /. quia 
ptrinde , in fin. fupr. h. tit. lnde operz lihertorum & jura patronarus , qux 
non venium in rclututioncm fidctcommifli , heredi non imputantur in quartam, 
quia in quattam imputantur tantum , qux jure hcreiitario capiuntur , ut jecle 
*dnotavit Accurf. hie . ♦ 

tj. Imptrator , 

EX refcripto Antonini , in tempore direclo data libenate , non eft rewar- 
fentanda hereditaria reditutio , quia non eft perfona cui hereditas reititui 
poflit , ut ait Papinianus io he §. Kinge ft ab herede fcripto herediias pure 
per fideicommi/Fum Sticho relicta fit,& cidem libertas directa data in tempo- 
re , id eft poll remput , heres non cogitur Sticho irprxfcntare fideicommilTum 
ante tempus, quia non eft cui hereditas reftitui potfit. Heredrtas enim fervo 
rertirui non poteft antequam liber fnitus (it , & liber efle juifus port tempus , 
ante diem non poteft manumitti ; /. libtitus , infr. it manumiff. ttft. 

t). qui fideicernm'tjfam , t §• quid ergo . 

HEres inftitutus & rogatus reftituere hereditatem . qui coaclus adiit , amir- 
tit quartam & ornne comirsodtim , .quod conkcuturus erat ex ea bere- 
ditate ; I. 4 fupr. h. tit. Fideicommiflarius etiam , qui coegit heredem adire 
& reftituere , (1 ipfe quoque rogatus fir alii reftituere , quartam non detrahir , 
quarta tantum detrahitur ab herede , fideicommiflarius quartam non detrabit ; 
I. I. tnde Neratiut , /. faBa , §. ft turn fufpefiam , infr. h. tit. Nec ad 
rem pertinet , quod ni(i prior fideicommiflarius coegiriet heredem adire & re- 
iiituere hereditatem, fideicommilTum fecuodo loco datum tntercidiftet , quia adi. 
tione hereditatis fideicommirTum fu.linetur. Cum femel adita e.r hereditas , 
omnis voluntas defunili rata conlituimr. Huic fenrentiar contrarium videtur , 
quod fideicommiftarius legata ab hersJe relicla prarftat dedufta falcidia , ft earn 
non deduxit heres . Sod minimi contrarium eft , quia t fideicommirTarius eo 
cafu faUidiam deducit ex perfona heredis , non ex fua perfona & proprio no- 
mine. Fideicommiftarius , qui coegit heredem adire & reftituere hereditatem , 
faltidisM detradit ex let;atis ab herede retiftis , quia eo cafu deducit faUidiam 
ex perfona heredis , qui deducere potuir . Fideicommiflarius faUidiam non de- 
trahir ox legatis & fldeicommiftis a fe reliltis , quia fideicommi(farius quai s- 
cumqoe pro legatario habetur; /. mulitr 21. §. *//. /. fada t §. ft rum f*fp*- 
flam , tnir. h. tit. Pmerea heres rogatus reftituere hereditatem Titio , qui 8c 
earn alii reftituere rogatus eft, ft fufpeclam hereditatem dicat , non poteft co- 
gi a priore fideicommiflario , ut adeat ifc reftituat , ft nulla portio hcredintic 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. ?4J 

fit reman fur* apud eum , ur fi rogatus fir reftiruere totam hereditatem . Imrao 
& ll prior fideicommiflarius rogatus fit alii reftituere totam hereditatem ftatim 
vcl port tempus cum frudibw , id eft cum fructtbus medii tempo ris , vcl fin©' 
frucltbus , ooa potell cogi adire & reftiruere hereditatem , quia heres non eft 
cogeniu". adird hereditatem propter commodum faructuum medii tcmporis, quia, 
nec heres cogi poteft adire propter legatum particulare , propter legatum li- 
bertatis i quod etiam propouitur in /. ft ret alien* , & I. feq. fupr. b. tit. He- 
res non poteft ogi adire hereditatem , nifi pars hcreditatis a pud eum fit re- 
maafura f propter panem hereditatis , non propter legarum , vel fideicommif- 
fum particulare. Quod fi prior fideicommiftarius recutet fideicommilTuro , fecun. 
dus fueicommiOarius recla via , id eft ftatim , ac fi non eflet medium alius fi- 
deicommiftarius , poteft compcllere heredem adire 8c re:tituere. Ait reel* via, id 
ell omiftb priore fidctcommiflario , quia rerum expediendarum caufa circuitus. 
vitandus eft /- dominus , fupr. de condit. indebit. Heres , qui coactus adiit , 
non tantum perdit quart am , fed etiam fidcicommiffum ejusdem hereditatis , 
quod fideicommiharius eidem reftituere rogatus ell.' Et hoc nop eft omitten- 
dum t translatitie , id ell in transitu, feu perfunclorie y d!flimulantcr 7 ait Pa- 
pinianus . Amittit or prjtlegarum Sr commodum fubftirutionis papillaris , ti mo- 
do ad bona pupilli per fubftitutionem fit vocarus , quali heres patri , hoc mo- 
do , quisquis mini betes trit , idem filio meo htrts eflo . Denique heres , qui 
coaaus adiit , perdit omne commodum , etiam jus adcrefcendi , quod obvenit 
ut coheredi y /. fi res aliena t %. ult. fupr. h.tit. Et generaliter amittit omnia, 
qux funt ex ea hereditate : immo etiam ea , qua? funt ex aliena hereditate , 
puta pupilli, qua: non erat habiturus , fi heres patris non fuiffet. Contrarium 
non eft, quod heres infiirutus pro parte , idemque legatarius , fi abftinuerit f« 
hereditate , non amittit prarlegatum ; /. qui filiabus , §. ult. I. fif'to pater , (u- 
pr. de legal, t. /. cum tefponfo , C. de leeat. quia qui coactus adiit, merito 
amittit omne commodum , quia ddtituit , f pern it judicium defumfti , non autem 
impugnat judicium defurtcli qui fe abftinuit , qui ju Vis de caufis noluir impli- 
cart oegotiis hereditariis . Sane qui coaclus adiit , pendente conditione falcidiam 
& ndeicommiffum fibi fervare poteft : fed fi vel pure vel fub conditione roga- 
tus coaSus adierit . non eft locus pceiiitentix , non poteft pocuitendo quartam 
fervare , ut modo docui ex /. nam quad , §. qui compulfus , fupr. h. tit. t. 4. 
C.eod. Denique, ut omnia perfequar, quae fuperfunt hh. \ $§. heres, qui coa- 
£tus adiit , ea omnia amittit , qua: erat coniecururus ur heres , qua ratione 
non amittit jura (epulcri familiar dcfuncli , quia jus fepufcri familiaris habet, 
non ut heres , fed ut filius , unde reftituta hereditate jura fepulcrorum noa 
transeunt in fideicommiftarium , fed manent apud heredem /. quia perinde, 
§. reftituta , fupr. h. tit. quia & exheredati id juris habent /. 6. fupr. de rt~ 
ligief. Heredi coaclo etiam non aufertur mortis capio , quod conditionis im- 
pJendx caufa datum eft ; /. qui htred't f §. cum hetedhas , & feq. fupr. de 
condit. Cr dent, quia quod conditionis implendar caufa datur , heres capit ut 
quilibet , non ut heres , 6t ex alicujus bonis , non ex bonis defuncli , cuius ju- 
dicium dereliquit . Non auferuntur etiam heredi coaclo fruclus ex hereditate 
ante moram percept i ; /. ita tamen , §. 1. fupr. h. tit. quia non hereditati , 
fed rebus ipfis accepto feruntur ; /. in fideicommiffaria , J. quotient ', fupr. A. 
tit. 

§. cui Titiana. 

FIdeicommiffarius , cui ex Trtbdliavo reftituta eft hereditas , debet reffi rue- 
re fideicommiffum , quod defunclus debuit • Finge , qua: eft fpecies h- $. 
Titius a Mxvio heres iaftitutu* eft , & rogatus hereditatem Mzvianam Scm- 



J44 AD SENATUSCONSULT OM 

pronio reftituere . Idem Titius Caium fibi beredem inftituk , rogaritque , a€ 
hereditatem faun , io qua crat Matviana , reftkuecet Claudio . Caius ex caufa 
fideicommiffi obligatur Sempronio , ut ei reftuuM hereditatem Marvianam , 
quam Tkius reftituere debut fiddcommiflb heTeditatk ; quod defun&us debuit, 
obligatur non tan turn heres , fed ctiam heres heredis , & quilibet alius fuccef- 
forfoiam is, «i hem bona defunct rtftimk ex 7^/3*. 

RErtttura hereditate ex TrMlimtt, a&iones transeunt in fidetcommiflaiium: 
fed fi cum herede fcripto , & rogato reftituere hercditatem , lis conterta- 
ta fit ante reftitutionem , & poftea evincatur hereditas ab herede legitimo , 
aftioiies translatx in ftfeicommiflarium , id eft qux traasierunt in fideicotnmif- 
farium reftitutx hereditate , & quar ex TrtbtMam perpetux fururr erant apod 
fedeicormnrrtarhun , funt temporales , id eft absceckint a perfona fideicommifla- 
fii , ex quo apparet indebitum fideicommilTum reftitutum ex minus folemni 
teftamento . fct hoc eft quod dkkur m hoc aftiomt ttmpttrari* TrtMliati 
foltnt efft. Ratio fubjicitur , ania pottflai eviftio»it toitit tntttit&um rtfi'num- 
nis , indtbtto fideicommifja tonftituto , id eft fententia lata adverfas heredem , 
per quern hereditas evi&a eft , nullo trritove pronuntiato teftamento , & ubi fi- 
dcicommifium ex minus folemni teftamento reliltum , indebitum couflitotum 
eft , tollit intellectum reftitutionis , id eft efficit , ut hereditas , qua; reftkuta 
eft poft litem conteftatam , pro non rcftituta habeatur , & qaafi delet fir cir- 
cumlcribit reftkutionem . Seutemia lata adverfus heredem nocet fideicomrrtkTa- 
rio/ (. Pafinitmify §. t pt*- fupr. dt ittoffit. uft. I. ex contra&u , ink. dt n 
judic, quia fententia pra.-dio di&a eft , ut dicitur in /. t Hbtrto , %. uU. dt ru- 
ga, gtjl. ac fententia lata adverfus heredem , executoria eft adverfus fubftitu. 
tum , quia lata fuit adverfus idoneum defenforem , & legittmum contradi£to- 
rem. Quod ft fideicommiftum fiereditatis reliftum fit , euam ab horde legiti- 
me qui evicit hereditatem, hoc cafa vicTus pofleiTor hereditatis , heredi legi- 
timo reputabit partem hereditatis, quam relHntit fideicommiflario pendente lite, 
atque ita acliones perdurabnitt apud rtdekommifiarium , nt oftenditur iskj. 
Contra primum caium b. $. objici poteft /. f*£la , §. fi htrtr fcripmt , icfr. 
h. tit. ubi fi heres fcriptus reftituerit hereditatem , £5t poftea de hereditate con- 
troverfiam pafTus viQus fit , aut lite cefferit , durant a&iones femel translatx 
in fideicommiflarium : fed hoc verum eft , fi heres dolo viftus ik , puta fi 
fciens teftamentum nullum & irrirum efle, reftituerit hereditatem , tenetur pc- 
titionc hereditatis , quail poffeflbr •, dolus pro pofleflione eft . Ex hac cauta ob 
dotum fuum viclus prarftabit xftimationem litis , hoc eft pretium Itereditatis , 
neque enim res ipfx veniuiit in petit ionem hereditaeis , atque ita aftioncs re- 
manent apud fideitommidaftum. 

L. 5 <S. 

T^Ater ffliam heredem mftituk ex parte , candemque rogavir , acceptis cert* 
X rebus , port ionem fuam reftituere fratribus coheredibus j etiam fi dubitemr 
de viribus teftamenti , fi teftamentum dicatur noilnm , irritum , inofficiofum t 
aur falfum , interim heredes mittendi funt in polTefltonem hereditatis , ex edu 
clo D. Adriani , hodie ex conllitutione Juftiniani ; L j. C. dt edift. D. Jdt'tm. 
f tellend. interim quoque filia, qua; rogata eft reftituere hereditatem fratribus, 
mitti debet in pofTeftionem hereditatis . Quod fi interim , id eft ante teftitutam 
hereditatem, fratres res quasdam heredirarias in folidum diftraxermt , & alias 
pignori obligaverint , reftttuta hereditate , alienatifines & pignora ex peft faSo 
tfofirmantur, qux eft fpecies b. I. Alienatio , vel pigoorauo rei per fideicom- 



Digitized by Google 



TREBELUAKUM DIG. , 4S 

tmlfutn reftitoendar , ante reftitutam hereditatem per fiJeicommiuarium hih, 
non valet, quia pignus rei aliens noo valet fine contenfu domini : at fidei- 
comrniflarius nihil juris habet in rebus hereditariis ante reftitutionem ,- /. n. 
flituta , fupr. h, tit. fed reflituta hereditate alienatio & pignoratio , qu* ab 
initio noo valuit , ex poft facto convalefcit , non fine fifliooe juris ; rellitutio 
cnim hcreditaris retro trahirur, & perinde habetur, ac fi prariiflet vendkioneoi 
vel pignorationem . Et generalitcr pignus rei alien* ab initio non valet : fed 
fi debitor poftea do minus pignoris ttQus lit , pignus convalefcit , non quiderjt 
direclo , fed ex arquo & bono , & aeditori datur utilis pigoeratitia / /. rtm 
alienam, fupr. it pigner. a£L I. fi Titio, dt pignorib. 

L. 57. « pine. 

SI heres rogatus fit , qutcquid ex hereditate bonisve detuncli ad fe 
tit , poft mortem fu 



. rit, poft mortem fuam reftituere, fructus pendente conditione fideicommif- 
fi percept os non reftiruit , quia nihil de fruftibus reltituendis fenfit teftator, ut 
dennitur hit. h. I. & in I. quod Ims verbis , fupr. de It gat. j. Ratio dubi- 
randi fuberat , quod teftator verbis generations ufus , qutcquid e* hereditate /x>- 
nitvt meit ad te pervenerit , rogo id omne rejiituas ; nec in caflurn videtur re- 
pet i ram , quiequil at hereditate , 0" quicquti ex bonis , unde videbatur tefta- 
torem fenluTe etiam de fruftibus medii temporis reltituendis. Sed aliud con. 
ttat , quia heres rogatus eft tan turn de eo, quod hereditatis effet , ac proinde 
non intellighur rogatus de fruitions reirituendis : f nidus ante moram percepti, 
non hereditati, fed rebus ipfis accepto fcruntur//. in fideicommi(faria t quo- 
tient, tupr. b. tit. Et ideo hucius medio tempore ab h erode percepti , id eft 
pendente conditione fideicornmifTi , heredi imputantur in quartam /. mutter iu 

Lfi beret , fupr. h. tit. nifi heres rogatus fit ex liberis : liberi a parre here- 
inftituti , & rogati hereditatem poft tempos reftituere , fruclus medii tem- 
poris non imputant in quartam , licet hoc pater jufferit , quartam non detra- 
fiunt de fruftibus , fed de corporibus heredi tari is ; I. ptkemus , C A. tiu Huic 
/. nihil obftat /. Belli ft* , fupr. b. tit. quae , ut ibi docui , non eft de heredi- 
tate reftiruenda ex fideicommilfo, fed ex cauiione conventional! , quam conftat 
recipere incrementum frucTUum ex mente contrahentium a die inccrpofitae cau- 
tkMris : & ita in /. peter , $. pen. (apt. de legit. 3. fi teftator jabeat , filios 
pnrdia confervare fucceffioni fuar , non eft fideicommifTum , fi ot de ca re ju- 
beat invicem fibi cavere, non eft fidcicommuTum, fed contractus v feu obliga- 
tio . Contractus recipk incrementum fructuum , fideicommkTum non item . 
Magis pugnare videtur /. turn quit uttori . §. muiier , fupr. de dote praieget, 
ubi muiier rogata , qutcquid ad fe ex hereditate mariti pervenilfet reftituere , 
dorem prscipuam retinet , cum fruclibus medii temporis ; refiduum cum fru- 
clibus perceptis reftituit: led hoc fpeciale eft ex con^eclura voluntatis defunct u 
Teftator intelltgitur legafte animo compenfandi cum dote , atque ita voluifle, 
ut dedufta dote 6t frnaibus, refiduum reftitueret cum fruaibus. 

§. turn its . 

T)Ater duos filios impuberts heredes inftituft & rogavit invicem , nt fi qua 
J. eorum prior fine liberis deccderet , partem fuam fuperftiti frarri reftitueret: 
quod fi uierque fine liberis decederet , totam hereditatem ad Claudiam neptem 
ex filio pervenire yoluit ; detunclo altera > uno filio fuperilite , noviflimo autera 
fine liberis , quorrebarar , an cetTante prima lubatitutione , neptis admittatur ia 
partem doviflimi morientis i St verba fubltitutionis fpecles , fubftitutio locum 
Bon habet, quia uierque filius non decelfit fine libcns,fcd no"' 
Tvm.VULVol.lL Xx 



34* AD SENATUSCONSULTUM 

ic eeptts ita fubftitura eft , fi uterque fine tiberis deeedcrer : fed timen verias 
eft. neptem admitti in partem fideicomrnifTi, coutra verba teftamenti, quia in 
fideicomraiilis voluntas tdhtoris magis fpeclarur , quam verb* , quod & rape- 
titum eft m /. turn vmm , C de fideicemmijjit . Videtur autem tcftztor ad 
neptem voluifle partem p c r t ioc t e , cum ad earn totem hereditatem pern n ere 
voioerit , fi uterque deceiTUTet fine libcris . Abfurdum eft « partem denegari v 
quam totum habere voluit teftator , fi uterque fioe liberis deceiTiiTet : & tunc 
ett fpecies h. $. Neque obftat /. pen. C. de impub. & aliis fub fit. ubt fub- 
tlitutus duobut fijiw impubenbiK noa admittttur , nifi utroque impubere defun- 
£to ; funt eoim diverfae fpecies .• /. fern, eft de fubrtitutione direeta lot ifls 
eft de fubftitutione fidei corn miliaria , qux colligitur ex conje&uris & volun- 
tare teftatoris contra verba teftatoris. Direcla son niii diredis & expreffis ver- 
bis conftituitur ; /. verbis civil'tbus , /. centur'to , fupr. de vulger. tf fupilUr, 
I, fubemus > C. de ttjlemmt. 

%. fett de te . 

MAritus uxorem *heredem inftirutt, 8c rogavit, ut.cum morerentr, here, 
ditatem reftitueret filiis fuis , omnibus fc. vel uni eorom fuperrtiti 
aliis prrmoricntibus , aliis deficicmibus , vel nepotibus fuis , vel cui veliet , 
vel cognatis fi cut veliet: quarritur, an matri data fit elefiio inter liberos, an 
omnes in fidekommiftum vocentur ex virilibus ponionibus t Et Papinianus 
refbondet tut , inter filios fubftiruttonem fideicommiflb feu per fideicommiffum 
lactam videri , inter filios lion videtur matri data eleco'o , inter filios videtur 
facia fubftitutio , ita ut omnes ex cquis partibus vocentur , fi omn« fuperfint, 
vel unus eorum,fiuuus fuperfit aliis prarmortuis. Inter liberos non viJetur te- 
ftator matri dedifle eleftioncm , quia non adjecit cui veliet , fed fimpliciter di- 
xit, reftituas filih meis , vel uni eorom. Ratio duhitandi erat, quod fubftitu- 
tio facta eft inter liberos verbis altemativis, ex- quibus inducitur eleetio,- /. fi 
its relidunt , §. ult. fupr. de leget. 2. /. pletumq*t , $. *h. de fur. dot. rum 
quia ex gradibos feqaeoribut , quibus legitur data eleclio , inferri videbarur ele- 
ctionem matri datam in priori gradu , quia pars una teftamenti per aliam de- 
clarator ; /. qui fU'tebus , /. fi Jerout plurium t $.ult. fupr. de leget. 1. Tameti 
concludirur, matri noo dari electionem, fed omnes liberos' ex a*quo vocari. Et 
hoc eft quod dicitur, inter filios fubftirntionem fidcicommifTo faexam videri, id 
ell fubftirntionem ita faclam inter liberos , ut omnes ex arquo fint fub btuti , 
& nulla matri derur eligeodi poteftas circa liberos , quia teftator non dixit cut 
veliet, fed adjecit vel uni eorom, quibus verbis inter liberos vjdetur facia fub- 
ftitutio , ita ut omnes ad fideicommiftum vocentur , fi omnes fuperfint , vel nous 
coram , fi alius non fupetfit . Ita in /. cum peter , $. pen. de leget. 2. fi t ma- 
rims rogatus fit reftituere hereditatem libcris, vel, fi non habuerit, propinqujs, 
aut etiam libertis , Papinianus rcfpondit , non efie datam electionem » fed or- 
dinem Icriptune factum fubitjtutioni , id eft fideicommiftum relictum videri in- 
ter liberos , & propinquos , tervato proximiratis ordine , 8c gradus pranogativa, 
quern declarat ordo fcriprura: , feu vocation* . Circa nepotes autem fit cogna- 
tos teftatorii manifeflum eft , mulieri datam eieelionera , ut cui veliet ex ne- 
potibus vel cognatis reftitueret hereditatem , led ex cntmaris, fi nepotes fiiper- 
efTcnt , non recta rr.ulierem ele&uram propter gradus fiJeicommilli pnferiptos. 
Ait propter gradus fideicommiflt pnrfcriptos ; tn fideicommiffis enim quoties 
plures fub nomine colleclivo vocanrur , inter quos cadit ordo caritatis , feu af- 
feflionis, id eft qui funt diverfi gradus , puta filii, nepotes , Ik cognati , noo 
cenGmtur fimul vocari , fed gradatim feo ordine fucceftivo , qui prior eft gra- 
du . prius vocatur , quia magts dilectus prsrfumitur : ita fi fideicommiftum fa* 
miliar relichim fit , fi plures fint diverfi gradus , omnes vocantur , led gradax 

.tin, 



Digitized by Google 



TREBEtLIANUM DIG. 347 

tim , in at pro»miw« prarfcTantiur : /. turn ita , alias /. omnia at. S - m fi. 
deieommiffo , I. peto , fratn , de terat. *. I. mlt. C. de V. S. In fideicom- 
milfis pluribus vocatts iub nomine colle^livo , qui prior eft gradu , prima vo- 
catur ad fideicommiffum , quia fucceffio ex teftamemo regularur feu ordinator 
juxta fucccffionem inteftati, ut refle ait gtoff. in d. I. turn ha , §.in fideictm- 
miffa . Atque ka quo ties pi tires Tub nomine colleftivo ad fideicommiffjim vo. 
cantur , non fimul admittuntwr , fed eo ipfo ordiae , qui in fuccedione tstefta- 
ti fervaretur: li fidekomrrufrum familiar relidum fit, proiimior prefertur f nhl 
exftent prime nommati : fpecialiter enim noratnati przituntur , quia magn du 
lefti prjrfnmunrur ; d. I. cum it*, $. tn fideieamnuffo . Si fideicommiffum feu 
cnilis relhftiim fit , proximiores gradu admittantur : fed qucftio eft , an proxi- 
miores intelligi debeant , qui fiint proximiores teftatori , an vero proximiores 
heredi . Socinus in /.fi coenotis, rupr. de no. dub. putavit, proxirniores heredi 
prafem: fed obtinuit fewenria fiartoli in tad. /. proximiores teftatori pTaferri, 
quia fideicommiflarius non heredi gravato fuccedit, fed teftatori ,• /. 1. /. «* fi. 
Jtkmmiffaria , & paff. h. tit. I. cohtndi , *. turn fill* , da vigor. Cr fuftl- 
lor. 

1. 58. in prime. 



ADitione hereditatk confundunrur obligationes 8t a<fh'ones , 1! creditor 4e- 
bitori heres exftkerit , 5t confufione adiones extinguuntur ; /. pre*, infr. 
h. tit. I. Stk mm, §. Mdit'n, infr. dt folin. /. dtbitori , C. dt p*tl. Eriam li 
hires rogatus fit henHitatem rettitoere, fi debitori heres exftkerit , adirioi>e con- 
fufx funt agones , & adiones femel coofufa* per adicionem non rediutegran- 
tur ex TrtMllano , id eft a&oncs femel extinelx adirione non 



per reftitutionem hereditaris , qua: fit ex Trebelliam : aftioues , qua> primum 
competebant in debiiorem , qux coofufer funt , ex quo heres era varus debitori 
heres exftkit , rcftkuta hereditate non refufekantur , & rraitsteruntur in fidei- 
comaiiflarium : aclio femel e»tin'ra non revivifeky /. qui ret, $. arttm , infr. 
dt foht. Igjtur hoc cafu fideicommiflario darar aclio ex caufe fideicommiffi 
in heredem , t qni teftimk hereditatem , per qttam dodraiis ejus pecuniar debit* f Jmtahanc 



petetur . Reftirnta hereditate non reftitnitur prior aft to , qux aditione feme! i e ituram de- 
confufa & • extio£ta eft: fed eftn pecuniar fervand* caufe rideicommiflario datur ^ XO{ pct erct 



a&io ex ftdeicomminb in heredem > id eft aftio ex reframento , quafi fideieom- dodranten j 
miffum non fit plene reflitutum . Et here* rogatus herediratem dedufra quarta creditore . 
reftiruere , ft debitori hereditaria heres exftitent , non mode dodrantem pecu- ^ 
fliar debiiar, id eft forth ,h.tc aftione fidekonimiflario reftiruere debet , fed eriam herede roea- 
dodranrem ufurarum eiusdem pecuniar , oempe ufurarum prarteriti rem pons t t0 ^jfy^ 
aux f'uerunt in obltgattone , vel officio iudiois in earn diem , quo a&io con- qu j . r[ ~* 
tufa eft , ex quo debitoris hereditarii herediratem adtit . In obligatione funt » Bam * 
ufurar , qui debenrur ex ftiputatu in ftriciis judiciis: in officio judkis funt ufu- t ueret |, e _ 
ra* , quar debenrur ex mora officio judkis -. in bona* fidei fudiciis ufurx pnrte- rc Jitario de- 
riti temporis, qonr fuerunt -debira* ex (lipuJatu , vel officio jndicis tempore mor- tj*^; ^eres 
tis defunfrt , veniunt in actionem fideicommuTi , quaft pars hereditaris reftu ex fli t j t . pro 
ruendar : (ruttus inventi in hereditate tempore mortis , augent hereditatem ,* /. ut ouifiper 
, de vultvr. & pmpill. I. in fatctdi* 9. ad itg. fate. Qtiamobrem fru- fim*,li tU( ii_ 



clus percepti aernpore mortis , a«te ad,um bered.ratem .veniunt in reltitutio- nem _ riorij 
nem fidticommimy /. it* toman , %. ft tx TrtMUano , fupr. h. ut. quia non pofiiionjj 
ut fruflus , fed pars hereditaris cenfenrar. Pdlcriores autem ufurar, id eft quar 
cor runt a die, quo aftio coefuia eft aditione , usque ad diem reftitueudi fidei- 
> commiftl , non computantur , non prarftanrur fTdetconruniffario deductt qoaita , 



nifi a die mors , ur derlntrur hie fruit j s & ufura? meiit tempore, id eft fru. 
ctus ot uiurx percepta: a ate aaiiioius nereaitatts usque aa reiauitioaom , nor 

Xx ij 



Digitized by Google 



j 4 8 AD JENATUSCONSULTUM 

veniunt in refHrutionem fideicommifli , nifi ex mora prarftandi fidcicommiffi / 
/. fojiultmt* , §. fed m hufusmodi , fupr. b. tit. quia non hereditari , fed rebus 
ipiis hereditaria acccpto feruutur; /. in fukHommiffaria , §. quotient , fup. A. 

f*7T3 hertdiut . 

SI heres mgafss in tempos, id eft poft tempos, reftituere hereditatem , alia 
nomiaa hereditaria exegerit , alia non exegerit , nominum non exactorum 
pcriculum non pmftar in reftitutione fideicommifTi , ex hoc §. quod verum eft, 
ji vacet culpa . Heres gravatus ex co folo oou prxftat pcriculum nominum 
tion exaexornm , quod ouadam exegit , f> abfit culpa : nihil eft quod impute- 
tnr heredi , fi eadem diligentia ufus non eft in aliis nominibos exigeodis : ut 
negoiiorum geilor, qui abfenris negotia fponte fnscipit , non tenetur , fi quar- 
tern nun geflerit ; fuflicit enim fi cni vel in pauck amki la bore coulularur ; 
/. tutori , C. dt ne<ot. gtfl. Heres non prarfbu pcriculum nominum , nrfi cul- 
pa ejus deteriora facta dot cetfante eo in exigendts nominibus \ pcriculum 
enim nominum ad cum pertinet , cujus culpa deteriora efle fa£ra probatory /. 
ptr'tculum , fupr. dt reb. credit. Neqoe pugnat /. cum qutritur , fupr. dt »dm. 
tutor, quam objicit Accurf. ubi tutor preftat pcriculum nominum : agiturenim 
6c nominibus conrra&k a rotore, horam qoidem pcriculum przitat tutor : fed 
fi alia nomina fiat idonea, alia deperdita, & male comrafh , tutor poteft cam 
conditionem deferre pupillo , ut aut nomina in totum agnofcat , aut in to turn 
rejiciat . £t ita etiam in herede rogato reftkuere , is quidem non prxftat pe. 
riculum nominum , eorum fc. quar inventa fant in beredhate , fed certe prx- 
ftat pcriculum nominum , qua; ipfe comraxit . Et idco heres meatus reftituere 
hcred:taicm, non reftituit ufuras inedii temporis , quia periculo Tuo fomeravir^ 
id eft fuo periculo coliocavit ea nomina y U poftulsnu > $. t. fupr* 

$. qui pojt ttmfus - 

HEres rogatus poft cemrm tempos hereditatem} reftirtrere , ufuras percept as 
a debitoribos hereditari is , qua rum dies ceflit poft mortem teftatoris , noo> 
reftituit fideicommiffario . Ufurar, per heredem perceptx poft mortem teftatoris* 
non veniont in refthutionem fideicommhTr ; I. poftuUntt t §.fid m kmyumodi, 
fupr. h. tit. I. ufurm , dt ufur. At tri'urx non- eaaetz veniunt in ■eilitutio- 
nem fideicommifh , etiam fi earum dies ceflCerit poft mortem teitatoris , quia 
hereditaria eft actio, etiam obligatio ufurarum hereditaria eft ,- d, I. pejlulante* 
ftd in hujumwdi , qnia eodem jure cerkentur , quo obligarjo fortis , quar 
•ft hereditaria ; ufiirr enim funt accetTiincs fortis. Qoainobrcm heredi noo 
com petit condiclio indebiti . fi ufuris non de-lu^is , quaram dies ceflerat , here- 
ditatem rcllirucrk ex Trtbtlliam . Quod Papiniamrs lignificat his verbis ; *¥ 
idto net indebiti rtfetitio trit : heredi , qui re.ihuit hereditatem non dedudis 
his ufiiris nondum exaclis , fed quorum dies ceftir noil mortem tciktoris an- 
te moram vel reftitutionem y non darur condrftio indebiti , quafi plus debito 
Jblverit , quia non videtur indebitum lolviife , qoi reftituit hereditatem non 
dVuclis nluris nondum cxaclh, quarum actio erat hereditaria. Quod fi here* 
ufuras medii temporis non (blverit hereditario creditori , onus ufurarum feaui- 
tur fideicomtniflarium , nec erit quod queratur fldeicoirnninanus cum herede , 
quod de (rudobus medio tempore perceptis ufuras non folverit , quia heres fru- 
exus jure fuo percepit : he res non tenetur folvere ufuras ex (ruclibus medio 
♦emcore perceptis , quia eos fruRus jure fuo percepit , id eit jure heredkario » 
ex jodkio defutvAt ; /. i mutter it. fi bens , fupr. A. tit. ita ut videatur 
pwcepirie fine ouere nilo . Ratio dubkandi erat , quod ulure seris aiteni fuur 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. i49 

onus fruftuum , & ficut fruAus non intelliguntur , nifi dednftk fumptibus fe- 
" &is frucluum qusreodorum & colligendorum caufa ; /. ouod t in fruBut , 
fupr. de ufur. ita fru&us non intelliguntur , nifi dedu£tis ufuris arris alieni , & 
altis oneribus bonorum , & onus ufurarum arris alieai pertinec ad hcrcdem , 
propter fructus , quo? percept! , quod ufura? fint onus frtKruum: ila qui ha bet 
ufumfruftum bonorum prarftat ufuras arris alieni , non teuetur folvere xs alie- 
num de ufufru&u, fed ars atienum ex bonis deducitur ; /. ult. de ufufr. It ft. 
I. ufufruftu bonorum , ad t. falcid. id eft tam de proprietate , quarn de ufufru- 
fiu : quire fi fonem non folvat , ufura: arris alieni minuunt ufumfruftum . 
Hac ratioue pater , qui babet ufumfruclum bonorum adventitiorum , tcuetur 
impendere fumptus litis , fi qua* funt lites hereditaria , & folvere ufuras arris 
alieni de frufiibus bonorum ; I. mlt. §. ubi autem , C. t de ton. qua liber. 
Ergo videbarur dicendum, onus ufura rum arris alieni pertinere etiam ad here- 
dem rogatum reftiruere hereditatem . Tamen verius eft . heredem gra varum 
non cogi folvere ufuras, quia fruclus percipit jure fuo, id eft ex judicio tefta- 
toris , ideoque eos percipit fine onere ufura rum . Heres non tenetur folvere 
ufuras, fi tamen eas folverit, non reputabit fideicommiffario , quia viderurpro- 
prium negotium gellifle. Eadem ratione fecundus creditor, qui fortem & ufu- 
ras folvit primo creditori , non imputat debitori ufurarum folutarum ufuras, 
quia fuum magis , quam alterius neeotium geffit ; I. creditor , %. facnJum , 
lUpr. qut pet tor. in pigmr. Quod fi heres coafhis per iudicem fortem folverit 
crcditoribus hereditariis , ufura* medii temporis fortts folutx non reputabit fi- 
deicommiflario : qua? omnia colligunrur ex hoc $. Neque obltat /. fcribit , fupr. 
A. rir. ubi de fru&ibus medio tempore perceptis debet fupplere fideicommif- 
fum, quod interim cafu deminutum eft ; diverfac enim funt fpecies. 

§. acceptis centum . 

IN quartam imputantur ea our capiuntur jure hereditario, ex judicio dVuu- 
fti ,* /. in quartam , ad I. falcid. Heres rogatus , accept is centum , heredita- 
tem reftitucre , non demonfrata perfooa dantis , rota ea centum immitat ia 
feleidiam , perinde ac fi,retentis centum ex bonis herediratis , rogatus effrt he- 
reditatem reftiruere : fit ita conftiturum refcripto D. Adrani , de quo hie , fit in 
/. acceptir , fupr. ad leg. falcid. Refcripto D. Adriani locus eft , li heres pro 
prte hereditatem coheredi fuo reftiruere rogetur , id eft refcripto D. Adrian! 
locus eft, non tan turn fi heres rogetur, accepta certa pecunia vel fumma,alii 
arftituere hcreditarem , fed & fi rogetur coheredi fuo reilitoere , ut fc. cum 
rogatur coberedivfuo , accepta cena fumma, hereditatem retlituere,totam cam 
fummam imputet in falddtam , quia tot am earn non de co'pore hereditatis , 
led de parte fua , qui rogatus eft partem hereditatis reftituf-e , rerioer jure fuo, 
jure hereditario . Si heres rogatus fit , acceptis centum a M.tvio , hereditatem 
Marvio reftitucre , heres ea centum non imputat in feleidiam , quia non capit 
ea jure hereditario, ex judicio defun&i , fed mortis caufa con'i'ionis fileicom- 
mifli implendar caufa; d.l. in quart. tm y d.l. aerep it . Muttum intere t, utrum 
heres rogetur, acceptis centum a Mzvio, herediratem Mrvio tetirucre , qui 
nihil ante carperit ex tcftamento , id eft cui nihil ante teftamento reli&um 
fuerit , aut Marvio jam coheredi fcripto ; quia priore cafu centum car>iuotur 
mortis caufa, non jure fideicommiffi ; Dofteriore cafu jure fideicommifli . Qood 
fi quis , retentis certis prrdiis , partem heredirath coheredi fuo re ituere roge- 
tur , pnrdiorum quidem unam portionem refiner de parte fua jure hereditario, 
aliam vero portionem non rennet de parte fua, fed accipir d; parte cohere lis, 
qui in ea dominium habet . Ergo fi quis, retentis certis pra*di«, partem here- 
ditatis coheredi fuo reftituere rogetur , quia przdia prarlegata effc videmur , in 



jjo AD SEKATUSCON JUITUM 
falcidiam non imputat folida pratdia , fed partem prardiorum , quam capit a 
femetipfo jure hereditario , imputat in falcidiam ; partem vero , quam capit a * 
coherede jure k-eari , noo imputat in falddiam , fed tamen compenfat earn cum 
faldJisy quam deducerc defiderat ex fua portione, am fi nolit compcnfare.a 
coberede nihil capit ; /. Nefiamims , /. fil,o , ad L falcid. I. btredi^de hit, oh* 
at ndign. L qui nan militabat </« bend, in/lit. I, fiJium , C. /mi/. <rrr/r. 
quae leges nihil adverfentar Anir /o« . Magna differentia eft inter imputatio- 
nem & compenfationem , ut optime obfervavit Cujac. Aie. In falcidiam he- 
•es imputat quod a femetipfo capit jure hereditario ; compenfat cum falcidia 
quod capit a coberede jure legati . Imputatio eft coaQa , compeniatio vohm- 
taha ; nec enim compenfabo invitus > fed fi velim non compenfabo. Qua ex 
re tamen amittam quod vice mutua a coherede percipere potuiflem , impnta- 
tk> tit ipfo pxn . compenfatio oppofita exctptione doll mali . Itaque multum 
iateieft , utrum heres rogatus reiktuere cohered! partem bereditaiis accepta cer- 
ta pecunia , an reter.tr. ccrtis pradiis hereditaria . Nam rogatus reftituere co- 
heredi partem hereditatis acccpta certa pecunia , pecuniam omnem retinet de 
portion* fua. Hrqo tot am nm pecuniam retinet jure bereditario , & confe- 
qucnter tota ca impuratur in faUtd'tam. At rogatus reftituere coheredi partem 
hereditatis , retentis cert is pra Jus , prrdiorum unam quidem port ton em retinet 
de parte fua jure hcrediurio , alum vero purnonem non fumit de pant fiat, 
fed de parte cohcredis , & fumit alteram partem a coberede jure legati , & 
earn non imputat in faUiJ'ram . Et licx clt quod ait Papinianus his Terbis ; 
Diver fa caufa eji prjjtcrum pro hereditaria parte rat Marian, &C Heres Mtent 
rogatus reihtuere coheredi partem hereditatis, mentis certis prardiis, fi eapra:- 
dia Tint majoris prctii , quam portio hereditatis , quam reftituere rogatus eft % 
falcidiam deducit ex fuperrluo pra-diorum , id eft irripex* » ^ eu prarvakntia prx. 
diorum , id eft falcidiam non deducit ex portione , quam coheredi rogatus eft 
reflituere , cum portio pradiorum , quam capit a femetipfo jure hereditario f 
abunde fufficiat , immo fuperer falcidiam fucr partis , fed ex fuperfluo prardio- 
rum , id eft eo , quod pluris eft in prardiis , quam in parte hereditatis , quam 
coheredi fiio reftituere rogatus eft , & concurreatem prardiorum quamitatem 
compenfare debet cum parte hereditatis , quam reftituere juflus eft : & hoc eft 
quoo ait Papinianus in fi*. b. §. (onturrentm enim fettmiam tampanfari placmu 

$, bmdiiatem. 

HE res rogatus poft mortem fuam reftituere hereditatem , exceptis redditibus, 
non retinet partus ancillarum , nec fretus pecorum , qui fubmiiTi eresern 
retrnent) id eft qui fubftituuntur in locum demormorum capitum, ad fuppum- 
dum gregem , ut ref ponder Papinianus m bee %. Partus ancillarum veniunt in 
reftitutionem fldeicommitTi ; partus ancillarum medio tempore ediri non pof- 
fnnt retineri ab he rede , fed fidetcommiirario flint reftituendi . Ratio eft, 
quia partus ancillarum noo com rattan rur in fruclibus ; /. mulier «. fed 
enim , fupr. h. tit. I. ancillarum , de petit. Ixred. Verus fuit quaeftto in- 
ter Scar vo lam , & Brurum , an partus ancillae ad frucluarium pertincret t 
vel t non ; tefte M. Tullio i. de fimb. ( 4. ) Et Bruti fententia obtimiir, 
paitum ancillx non effe in frudu y neque enim in frudu hominis homo ef- 
fe poteft I. vtmi , fupr. de yft/rntl. Et abfurdum videbatur , homiiiem ia 
froctu effe, enm omnes fruclus re rum natura hominum Rrana comparaverit ; 
U in pecudum , fupr. de nfur. Huic refponfo Papiniani obftat /. Mxorrm , §. /». 
rcri , de leg at. ». uhi Sczvola ait , partus ancillarum, que a legatario poft mor- 
tern ejus alii per fideicommiflum funt relifta; , vivo legatario editos , fideicom- 
miflb noo contineri r id eft non effe fideicommiliano reliituendos . Eidem fen. 
tentix accedit Paulus in A t reffondit Paul** , fupr. de nfur. poft moram in 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 35 i 

folvendo fideicommiflb partus auciUarum efle reftituendos: fed diverts funt fen- 
tenttx juriscoofultoram . Ex fententia Scatvolar & Pauli partus non funt in 
fru&ibus . fed jute frucluurn cenfentur ; & ideo partus ancillarum editi ante 
diem ndeicommiffi cedentem , ut fru&us medio tempore percepti , Don veniunc 
in reftitutiouem , fed heredi imputantur in falcidiam , quafi percepti ex judkao 
defunct, ficut frufius . Et idem ait Panlus in l.falcidta, $.idem i.ad I. fat- 
aid. Ex fententia vera Papiniani hoe loco t & Ufpiani in d. A mulier 22. §. 
fed enim , partus ancillarum reftituendi funt fideicommiftario , Quia in fruclibus 
non habentur : foetus pecudum font in fruftu , ac proinde ad fruftuarium & 
maritura pertinent , ita ut ex agnatis fuppleri gregem oporreat , & in locum 
demortuoeum capirum alia fubmitti ; 4. I. vttus , /. plernmque , $. fid fmtur, 
fupr. it fur. dot. 

%. ante diem , t §• cbm euttm . 

SIcut fruclus medio tempore percepti ante diem fideicommifn cedenfem non 
veniunt in rettitutxmem fideicommiffi , fed heredi imputantur in quartam ; 
ita & ufurz exadx a debitoribus heredirariis , vel mercedes prardiorum exaciz 
a condufioribus prardiorum bereditariorum , non cadunt in fideicommifTum , fed 
heredi imputantur in quartam , etiam fi dies ufurarum vel penfionum poftea 
ceflerit , etiam fi ufurz vel mercedes prardiorum locatorum folurz fint ante 
diem , ( quia plerumque ufurz & mercedes locationis prardiorum prnrogaban- 
tur ) , non reftituunrur fideicommiflario , fed heredi imputantur in quartam , ut 
refpondit Papinianus t in h. §. ante diem . Heres autem rogatus » soft mortem 
fuam hercditatem reftituere , non prarftat fideicommiflario ufuras fonts , quae 
redigi potuit ex venditione rerum hereditaria rum , propter ufum medii tempo- 
lis , quia non cogitur diftrahere res hereditarias , pecunix redact* ex venditio- 
ne fornori occupanda? caufa : ut tutor vel curator quidem tenctur veudere res 
mobiles pupilli, qute fervando fervari non poffunt, puta veftes , qua: ufu dete- 
runtur & fimilia . & pecuniam Iocare fcenori ; /. t «• $• *• fupr. dt rtb. tor. t V. fi facif, 
que fub tut el. vet cur. funt y I. lex qua y C. de adm. tutor, fed heres , etli ro- & adde 
gatus fit port tempos hereditatem rem'tuere , non teiietur diftrahere res heredi- ff> 4* 
tarias, niti tempore periturr fint; /. mutter 22. %. fid cnim , fupr. A. rir. De- hertdit. & 1. 
aique heres rogatus non prarftat periculum mancipiorum , aut prardiorum urba- 4- C. f vend. 
norum , led nihiiomious ufus id eft deminutio rei ex ufu ,• /. net utilem , fupr. derrtt. opus 
ex quit. cauf. ma for. & cafus , id eft interims tatalis eorum , quadrautem de. *°k eft. 
xninuit , ut refpondit Papinianus in fin. h. k. f turn autem . Ufus mancipio- 
sum hereditariorum pro fruciu eft , ufusfrudus fervi conflftit in operis / /. f 
3. ty 4. fupr. de oper. firv. fit heredi imputatur in quartam . Quod dicitur v 
cafum eorum etiam heredi imputari in quartam , ita intelligendum eft, fi cul- 
pa heredis interceflcrit , fi culpa cafum prxceflerit : alias enim fi heredis cult«a 
abfit, is non prrftat periculum , id eft non prarftat cafus fortuitos . Ergo mobi- 
lia hereditatM ufu confumpta , fine dok> vel culpa heredis , non veniunt in re. 
ftitutiooem fideicommiifi. 

HEres mgarns noft mortem fuam reftituere quod ex htrtdltatt fuprrfuerU % 
fruitus fuperfluos tempore mortis non tenetur reftituere , quia ea verba 
fideicommiifi , rogo, ut reflit uat quod ex btredttata fxperfucrtt , deminutionem qui* 
dem faereditatis admittunt. Heres enim coaSus reilituere qu'trqutd ex hertditatt 
Juptrfutrit t potefl alien are & deminuere res hereditaria 1 ; , dummodo bona fide 
alieitet , non interverrendi fideicommiffi gratia ; /. Titius , fupr. h. tit. Et ho- 
die poteft alienane dodramem hereditatis , ita ut quadrant fervetur fioeiom- 
milTano; auth. to/urj cum rogatus , C. k. tit. Ea , iaquam, verba fideicoov 



Digitized by Google 



3S i AD SENATUSCONSULTUM 
mrflfi, demimitionetn quidem herediratis adrnittunr, frufluum autem addifamen- 
tarn non reciptunr , id eft non officiunt , ut fru&us fuperfiui veniant in refti- 
tutionem quafi additamentum feu augmentum bereditaus. Non icnproprie di- 
xit PapmianiB,/r*3**j»* gdd%t amtntum , ut in /. etiam fi , C. dt fur. dot. do- 
tis additamentum dicttur no increnaento . Opponitar /. 3 . f. mumumquam , 
que eft Pipmiani, fupr. it ufur. fi hens regatus fit poft mortem fuam,?««. 
hu'td tn bonis fupertrit Tith rt/iituere, ea qua; bona hJe alienavit non veniunt 
in leftimtionem fideicommifll : led quod ex fruftibus fupereft, jure vohmutis 
fideicommifiario reftituendum eft. Cujacias . ut Papinianum tecum coociliet 
•it, expungendam negationem in boc §. ut fc. legas , fruflus fuperfluos refti- 
tuere videtur rogatus : movetur ration* Papiniaiu , quia . inquit ea verba , 
fruduum additamentum non rtcipiunt , id eft fi non adjiciunt heredi quod 
fuocieft ex fruc"tibus medii temporis, confequens eft id efle fkeicemrniiTario re- 
ftituendum . Videbatur heres rogatus reftituere , quod e* bertditate fuperfuerit 
con teneri rettiruere rru&K fuperfluos , quia fruttus medio tempore percepti 



. nonnumquam. Regularity 
pore percepti non veniunt in reftitutionem fideicommifll. Excipiuntur duo ca- 
lm : unus eft, fi teftator fpecialiter expreflcrit; d. I. in fidacommiffana : alter 
cafus bit eft , fi teftator ita fenferit , licet non exprefient : voluntas teftatoris 
totum facit , id eit regit totum teftamentum / /. ex fa&o proponebatur , $. re- 
rum , fupr. de bertd. tnfl. Et non tan turn exprefla voluntas , led etiam tacita 
& prxfumpra. Heres rogatus reftituere quod fupertrit eg btrtditett , tenetur 
reftitue e fmfhis fuperfluos ex tacita' voluntate defunfli quia ei licet demi- 
nuere hereditatem. Here* rogatus reftituere quod ' f upturn , videtur etiam ro- 
gitus reftituere 'ructus fuperfluos , quafi teftator voluerit efle cooteatum demi- 
nutionc medii tvmporis . 

. J. ult. 

HEres rogatus reflituere quod fupertrit en bered'tttte , poteft alienare res 
hereditaria*; , dummodo bona fide alienet , non intervertendi fideicom- 
mifll gratia ; /. Titius , fupr. b. tit. Si heres rogatus reftituere quod ex he- 
reditttt fuotrfuerit , res hereditarias pignori dederit bona fide , non in fraudem 
fidcicommifli , non tenetur eas librrare feu redimere fua pecunia , ex hoe §. 
quia heredi permifla eft deminutio, Sc alienatio, raquibus contioetur etiam pi. 
gnoratio / /. ult. C. de rtb. aJien. turn alitnand. 

L 59. in print. 

SI creditor nigneratitius , idemque heres debttoris , rogatus fit reftituere here, 
ditatem, or coactus earn adierit , & fideicommiflario reflituerit , quarritur 
an poft aditionem, 6r reflirutionem , pofllt pignut refiner* , fi id polfidet , vel 
an pofllt perfequi pignus aftione hypothecaria , fi id non poflidet i Refpondet 
Paulu* , aditione hereditatis confufam efle quidem ob!i K atioccm perfonalem . 
fed maaere hypothecariara j ideoque creditori competit pignoris perfecurio vet 
retentio, ut ol)enditur tnh. b. I. Aditione hereditatis confunditur civilis & na- 
tural is obligario , quia per rerum naturam nemo poteft fibi oblkari /. Sti- 
thum , 'ditto , mfr. de folut. , /. heres m debittrt , j. quod fi} ftipulttor , 
dt fide/u(J. I. debittrt * C. de p»B. fublata perfonali adiooe , hypothecaria fu- 
pereft, ut hoc loco y & I. tHtelHgere t C. de luit. piptor. quia propriam legem 
& conditionem habet hare a£bo , ut non tollatur priusquam folutum fit , aut 



Digitized by Google 



TREBELLIAKUM DI& SJ j 

to nomine farisfaclum ; /. fi rem alienam, §. omnit , fupr. de pignerat. a8. /. 

, etiam, de pignorib. I. peiu-f in fin. hrfr. de except, rei jttdic . Conrufio- 
ne tollitur civilis & naturalis obligatio, obligatio fc. perfonalis; rcalis tamea 
rOhligatio , veluti piguorn obligatio , manet. Et hoc eft. quod ait Pttolus hoc 
loco.- Rtmanet ergo propter pi gnus naturedit obligatio. Re intern Integra, id 
eft fi creditor , idcmqne heres , nondum adierit hereditatem , Pauliu docet in 
posteriori parte init. h. I. noa aliter compellendum adire , quam fi ei pecnnin 
foluta (it , vel fi cantiim fit de indemnitate : nam & heres ex parte inftitutns, 
cui legatum a coherede relifirum eft, fi heres non exfticiffer, non cogitur adi- 
re hereditatem, nifi legato prxitito. Et in refpoofuro eft a Juliano /. its 
ismtn , §. t fed fi eidem , iiipr. h. ttt. Aditioae etiam coa&a confunditnr obli- 
gatio, quia aditio etiaro coacta aditio eft , ac -qui hereditatem adit , etiam 
<oa£tus maluifTe videtur , nam coaeta voluntas , voluntas eft ; /. fi patre cogent*, 
de rit. wtpt. Tamen creditor pigncratitius , erfi adkione heredkatis adquiirve- 
-rii dominium pignoris quod fuit debitoris , reftituta hereditate ex cauu fidei- 
commiffi , jus pignoris falvum habet, quia fmgitur non fuifle dominus propter 
■■onus rettiturioms , ut refte notat Albericus hit. Reftituta hereditate txTrebet- 
iiano , actiones omnes , jura , 8c priftiox fervitutes, qua? aditione erant confute, 
-rcftiruuntur ; L fi hertt 71. infr. b, tit. I. t cum bonis, $. pupillit^ fupr. de 
*dfuir. hertdiu 

$. ta qttx. 

MUlier in dote danda pro fe pacla eft cum marito , ut , mortua fe in ma- 
trimonio , dotis pars rrutri ejus redderetur : nec eo nomine ftipulatio a 
mat re intcrpoGta, fed Alia ftipulsta eft matri abfenti , dotem vel partem dotis 
•ei reddi r quae oonventio imtrilis eft , quia nemo akeri ftipuUri vel pacifci po. 
teft, prxt<rquam fervus domino , aut filius patri / /. ftipulatio ifta , $. alteti , 
infr. de V. 0. I. quo tutcla , §. ult. de R. J. fi filia pacifcatur matri dotcm 
reddi , ex pa&o filix nulla matri quarrirur actio ; /. inter focerum , §. filia, 
"■fupr. de pact, dotal, propter regulam , per liberam perfonam non qtuetiuar 
actio , fi noftra non inreriit . Moriens mulier matrem he rmritum heredei 
fcripfit , & matrem rogavit., ut hereditatem id eft portionem fuam Titio re- 
ftitueret. Pod mortem ejus index t addict** de hereditate dividenda inter ma*, 
trem & marirum , partem dotis , quafi ex stilt pacto , pro parte matri adju- 
<Jicavh , id eft pro parte hereditaria , ex qua mater heres fcripta erat : quxrK 
tur , an ex caufa fideicommifti , mater earn partem dotis Titio reftituere>te- 
neatur ? Et refpondet Paulus hoc loco , non teneri , quia mater earn partem 
doiis , non quafi heres , led quafi mater ex pa fro accepit , nec occafione h«v 
reditatis, (ei more ex pa&o earn habnit. Ea , qua* non oapiuntur jure here*, 
■ditario , fed ex alia caufa , pura ex pacto , vel rransaftione , vel fententia er- 
ronea , non cadmr in fideicommifliim . Non eft reftituendum quod heres con- 
fecurus eft ex pa&o , vel trail sa&ione , vel ex fententia erroi>ea , quia id con- 
iecutus eft non ut heres, fed ut quilibet , errore & imperitia judicis , qnia ma- 
le earn partem adnidicavit tamquam ex utili pa&o. lu fi heres fcriptns here- 
ditatem , qua? folvendo non eft , vendiderir , eo nomine legatariis uon tene"- 
tur , quia magis ex (lalritia cm pt oris habere videtur, quam ex bonis defandi. 
•Et fi heres cum credrtoribus transcgerit , ne folidnm folveret> ei beneficiohu- 
$u* tranuaionis aliquid ex herediute retinuertt , legatariis quoque non tenc«- 
, quia hoc non ex hereditate , fed cx decifione leu irasaaione habet ,• i 
fupr. ad I fait* 



tur, 1 
3. fu 



Tm.VHLVol.il. V y 



354 A1X SENATU SCO NSUL T U M 

L. 60. r 

SI patrotras ex debit* pane here iafHratus , que ex lege Papia erat femis* 
oonOitutiooe Jufaniani tenia bono rum liberti; §. fed mfira , tuft, de fut- 
cejf. libert. & fextarri partem, id eft unciam reftituere rogatus.eam reftituerit. 
per errorem > fafli fc. com falfo exiftimaret, tideicommiffaxium ene ex liberis vel 
paretitibuj libcrti ejusderoque teftatons > quibus conltat parronmn etiam ex 
debita pane mftitutum debere rideicommirTum , fi ab eo Uberk a at parenttbus 
relictum fit ; /. ft ejus , $. ult. infr. b. tit. I. ex afft , ad /. fattid. a£fron» 
Don transferuntur ex Trebelliam hi fideunmrniflarium , quia debirum non fuir 
quod reftituit : aft ion es fc. non museum cum efleclu in fidekommularium , 
quia patrono competit conditio indebiti , ex b. I. Sicut portio fegrtima , que 
debetur liberis , non poteft onerari ullo fideicommiflo , non recipit gravamen 
id eft onus fidefcommilTi / /. quoniam in priorti>u$ , C. de ixoff. tefiam. quia ea 
portio debetur Hberis tamquam as alienum ; t. Papinianur , $. ft quit imp*. 
Set , ff. tod. tit. ira parronus ex debita parte inftirutus non poteft gravari ullo- 
fideicommiflo extraneo pratftando ; /. cum patronut > dt leg at. z. cum ea pan 
«que ei debeatur ut as alienum. Parronus fc ex debita parte noo debet fU 
deicommiflum , fi ab eo extraneo reticlom fit, fed tantum fi ab eo liberis aut pa- 
rent! bus reliclum fit ; d. I. ft ejus , §. ult. d. I. A afft . Si patronus , in- 
quam , ex debita pane inftitums & rogarus fextam partem reftituere , earn re. 
rntuerit per errorem faflr , patrooo datur conditio indebiti : quod fi fcieos in- 
debitum fidctcommiflum reftituerit, vel per errorem runs y ceflat condt&io; /, 
fideicemmiffum , dt condtll. indtbit. I. pen. %. fi quit jut ignorant , dt jur. & 
fail, ignor. t. cunt quit , C. tod. I. x. C. dt fideie. I. tmr , C. ad Itg. fait id. 
\ 

s I. 61. 

» — - 

FIdeicommilTum relinqui poteft non modo teftamento , fed etiam codicillk 
ad teftamentum faftis, vel codicillts faflis ab ioteftato , etiam per epiftcv 
lam ndeicommiflariam , id eft libellum rkleicomtnifiarium conceptual to mo- 
dun epiflolar , & nutu (bio fioe verbis vel fcripcura , adhibitis quinque tefti- 
bu$ ; /. & im ef ijiota ,C. dt fiJetfommijf. Qirandoque eptitota fit cautionis vef 
cbirographi loco inter prarfentes ; I. ult. dt eblig. 0* u£L Item rhicicommif- 
fum relinquitur non modo direclis verbu ad heredem , qui ooeratur , tied et- 
iam direclis verbis ad fidsicommiflarium : nec iotereft cum quo tcftator loqua- 
tur , fed in quern voluntatis intentio dirigatur ; l.fi fervus Utatus , §. qui 
margarita y dt legat. 1. /. Titia cum ttftamtntty $. Titia , /. pete , in prrnc 
/. milts , /. turn paler , §■ donation') 1 , de legat. z. /. cum quit dattdtm , %. 
nupturaydt Itgat. 3. Si Titius teftamento ui!htuerit heredes Cajum it Sejum, 
& poftca codtcillis ad teftamentum failis ita caverit .- Semprmi , t " heredem 
non fcrifft , feftinavt per infirmitatem ; ideoque ei dart vulo tantum , quantum 
pro f untia htreditatii competent: his verbis, etfi dire^la fmt ad Sempronium, 
nddcommiflum & ab beredibuj Cajo & Sejo reli&um ioteiligitur . £t hts 
verbis etiam videtur quidetn magis quantitas relicla , quam portio hereditaria , 
id eft videtur relic~him efle fidetcommiirum certx pecuniar , feu quantitatis non 
quota* bereditans, & fic noo efle locum TrtbeUiano\ SC. enim TetbtUtenum 
locum non ha bet in fidticommiHb paniculari certar rei , vel pecuniar , led in 
fideicommiflo univerfali puta hereditatis vel quota; hercrfitatt* t. ngi , & 
generalitety /. mulier 22. $. ult. fupr. b. tit. Tamen fic accipienda funt ver- 
ba legators , ut videatur de uncia reflituenda fenfifl'e , etiam fi verbis teflato- 
ris fideicommiffum reliclum fit certa; quantitatis, vel pecunu:, tamen reliclum 



Digitized by Google 



TIEBELLIANUM DIG 355 

uitelligtrar quota? feu partis rterediraiis, quia pretiatn lelmquitar tamquam pre- 
tiotn quota; , id eft unci* , qua; eft 12. pars herednatis , & perrade eft ac fi 
unda fuifJct relicla per fidekommiflnm ; lubrogarum enim faptt oat 
in cujus locom fubrogatur ,• /. Imparatar , $. mjt. fapr. dt legal. 2. 

L. 61. in pr'mc. 

Fiter filiam pro parte heredem inftituit & roeavit , ut , fi decederet foper- 
ftiriboa liberis , partem portioais fuar fratri & coberedi leftirueret : quod fi 
fine liberis decederet , -itniverfam parrionem fratri Teftitueret . Defundta ea isi 
matrimoaio fuperftite filia , quarritur , an Uteres ejus partem dotis date , ■vd 

rimiflx , cum parte hereditatis reftrroere teneamr I Scarvola refpondct imt. 
I. doiem filiar mm contineri lideicommilTo heteditaris. eriaro fi nondum lb. 
luta fit, quia dos habetur vice arris alieni , dos uon caair in fideicommiftun , 
quia eft vice legitime , 8c debctur ramquam ars alienum. Eademque ratione 
dos noa imputatur in felcidiam , quia filia earn habct jure proprto , non jure 
JiereJitario , fir dos in hereditat* patris non invent rur ; I. pater fiiiam , fupr. 
ad Itt. falcid Opponitur /. tilt. i. filia , de Itgat. 2. ubi fi pater filiar ex par- 
te institute fidekommiferit , ut dotalem caution em , de dote fc re'titucnoa , 
poll mortem -fuarn mutet, fir ita t renovet , ut fratres fni dot cm ftipularenrur 
fibi reddi , fi decederet fine liberis : demncla filia fine liberis , tratribos com- 
petit petitio fideicommifft in heredes mulieris . Sed hoc cafu non dator attio 
fideicommifli in dote, nifi auatcnus excedit legitimam , ut refte ; norat Paulus 
Caftrenfis hoc Jan . GHm iegiiima poterat gravari reciproco fideicommifTo ,* /. 
fi patir ptttll.e y C dt inoff. teji. quia reciproca feu mania fubftitutio non vi- 
detur onus, feu gravamen, propter tncertum event um ndeicommiffi - Sed foo- 
die legitima <oon pot eft onerari etiam veciproco fideicommiflb port conftiturio- 
•nem Jurtiniani , qua? -eft in /. quomam in priaribus , C- tod. ex qua legitima 
non tecipit prorfus ullam onus vel gravamen. Excipitur -cants /. ex mbus , 
C. tod. ubi pater filio impuberi ex quadtante neredi inftituto , poteft papilla- 
riter fubftttuere, quia fnbftisutio papillaris fit in tavorem fiJii, providentia pa- 
terna , fit tethmentum panic eft teftamentum filii. Et ita pater etiam irapa- 
%crl adrogaro inftirato ex qnarta , qua* ex D. Pii conftitutione debetur filio 
adrogato in bonis patris adroganiis , poteft pupiltariter fubflituere ; /. fi adro- 
gttor , §. fed tot | impuberi , fupr. de adapt. J. i.$.fi impuben , At toffat. 
honor. 

alumna, 

MUltum intereft , an dies fideicommifTo appofifus fit heredis gratia , an 
fidcicommiiTarrii : fi dies appofitus fideicommiflb favore heredis , fidekom- 
mifTum in di*m , puta cum erit annorum 14. eft conditionale , & fideicom- 
niillario ante diem defunc%o eft caduciim • Bee transmitti rur ad h<?r?dem fidcu 
commifiani / L fi cut Itgttur , §. ?. de Itgat. 1. /. fi Titit , auend. dies It- 
rat, red. Quod ft dies appofitus fir fideicommiflb fidekommirTarii gratia -, puta 
1 fideicommiftum retidum lit filio impuberi , fidekommnTum eft pnrom , net 
condittone , fed mora fospenditur/ /. beret meut, fupr. de evndit. & dent, non 
conditio fideicommiflb adjefira , fed folntio in diem dilau videror . Et ideo fi- 
deicommitTario ante diem defanc^o ,HdeicofnmiflTum transmittitur ad heredem ; 
i. tg hit verbis , C. anand. dies legat. ted. Ita & in fpecie h. %. fi dies adje- 
Aus fit legato legatarii gratia , cum or»f re fideicommiffi , defunfto legatario 
ante diem , fnbftitutus ftatim fidekorrrmifTum petere poteft . Tinge teftator 
alumna centum legavit , & mandavit tietnpronio rradi ab heredtbus, fub con- 
ad »o» aonam pervoerit : dew 
Y y i j 



ge* A D SEKATU S CONSUL TV M 

inde alumni fideicnmmifit , ut fi fine liberis decederet , partem reftirueret Serrf- 
pronio t partem Septicic : defunfto alutnno intra annum to* fubfbtuti (brim 
.ridcicommuTum pecete poftunt , nec coguntur fuftinere in id tempus , quo 6 
viveret alumnus to. annum raaplem. Opponitur /. Pubiius Mavtut ,$.77**4 
fupr. de nndit. G dtm. ubi fi Titia codicillis Septiciam rogaverit , ut filio fuo 
cum erit annorum 16. reftituat prxdia teftamemo reli&a , vcl fi itf. annum 
non implcvcrit ea rctlituat Publio Maevio & Gaio Cornelio : fi Septicia de- 
cedent, & drinie fiiio« 15. ami^im age*; defun&us fit > hefedes SeptKiar noil 
teneotur reprzfentare fideiconrmifium Publio Marvio ot Gato Cornelio , quia 
non eft verifimile , telYatricem volutfle marurius reftitui fideicommifium fubuli- 
xutis , quam Alio . Sed nulla eft pugnantia . In fpecie propoGta , ndeicommh/- 
Jura reprzfentatur f quia dies adjeaus erat fideicommiftb in gratiam alumni p 
A Semprouius erat merus executor t & dispen&tor pecuniae legatx alumno , 
iub onere prritandarum ufurarem : atque ideo morte fublaio alumno ante 
diem cedeotem fideicommifli , ftatim fubftituti fidsicommitfum pecere poflunt . 
At in- fpecic /. Pubiius A&rwV* non repracfentatur fi.feiconr>*niflum , led expe- 
fiatur dies quo films \6. annum impleret , ex verifimiii fententia teftaforis T 
quia -non eft verifimile , teftatricem voluifie maturius fideicommifium reftitui 
fubftitutis , quam nlio , qua; eft ratio /. Pubiius Mavius . Abfurdum eft mag* 
gravari Hlum , qui magis dileclus eflet y /. Titia cum tejUmvn** ), qui iVrw- 
ta y de Ittat. tt 

X. 65. in prhtc. 

RE (Virata heredkare ex caufa fidetcommrfii , ftarim omnes re; Sunt in bo* 
nis fideicommuTarii , etfi nondorti naclus fit pofieOionem , ut definitur 
hat. h. I. Ante rcftitutam hercditatem fiJeicommiflarjits nihil juris babet in 
rebus hereditariis. Reftmita heredirate re, vel vetbo-, ftatim jura & aeliones trans- 
eunt in fideicommnTarium ; /. reftituta , fupr. h. tit. Ideo reftituta hereditate, 
licet vcrbo , tamen fideicommiftario datur fideicommifiam hereditatis petiti* 
contra quemhbet. hereditatis poflerTorem pro herede vel pro pofieflbre poifiden- 
tem ; I. 1. 0* <••'- tit. (apt. dt fideic. hertd. petit. Et reftituta hereaitate fi- 
deicommiilario datur publiciana ,• /. cum fpaufus , Jw t. de publician. im rem 
alt. Domimum transfertor in heredem- fine apprehenfkme pofldTionis y /. fi 
a^etf §. !• fupr. de rei vindic. I. cum milts t ear quib. ttuf. major. I. cum hp. 
mtdet, infr. de adfmir. pofftff. Ita & reOituta heredttatc, licet verbo tan turn f 
dominium transit in fideicommifiarium , quia hereditas in jure confifiit , non ia 
corporibus hereditariis . Ratio dubinndi erat , quod dominium non nudo pa£to, 
fed tradirione transfertur ; /. utditimibut , C. dt pail. Ergo videbatur Tola 
aditioae hereditatis , vel reftirutione fideicommilTi , demintom noii taansferri in 
hereJem vel fideicommifiarium fine pofieiriooe. Sed hoc fit aucloritate legis 
& SC. poflefllo vero nec heredi , nec fidetcommiffiurie adquirimr fine appre- 
henfione ; d. /. cum hertdts , /. s. §. Strvola , infr. fi it qui ttfl. liber, efft 
luff, quia pofleflio eft faclr, non juris. Rettiruta heredi rate ex Trtbdlitm , n- 
dcjcommiflarius ftatim incjpit habere in bonis res omnes hereditaria* , prius 
etiam quam corooraletn earum poffcllionem naAus fit : reftituta Himtrum he- 
reditate ex Trebtllitn* , in fideicommifiarium transit dominium booifarium, 
non quirirarium & legitimum. Reftkuta hewdirxe , non prius fidetcommifia, 
rius fit legitimus & quiritarius dominus rerum herediiariarum , quam eas ufu* 
ccperit , & ftaturo legibus tempore poftederh y /. ami ufumfrutium , fapr. fi 
u/uffruB. Ptr. nempe quia fidekommifla juri c^vili incognita fant r nec /u:him 
transferendi domiuii tituium pratbent : juftatn vero caulam domkiii adquirendi 
prxcedere oportet,nt jullum « legitimnm dominium translatione adquiti poftity 
l.mmquam v-dat Mj.de adquir. nr. domiu. Ex SC. TrtbtUnm acltones here- 



Digitized by Google 



: TRE1ELLIANUM DIG. ' & 7 

ditaria* non transferuntur in fideicommiflarium , nifi reftiruta hereditate re, vcl 
verbo ; /. 1. de illoy /• ita tamen , §. qui et Trebotliam t I. rtfiitmta , fil- 
er. A. Scd couftitutione Juftiniani nonnulli funt cafus , in guibus acliooes 
ipfo jure- transeaot in frkicoramiflarium fine refbtutionc. Puta h heres rogatusj 
reftiruere hereditatem , per contumaciam vel morte prarvenrus , nullo heretic 
relido bob reihtucrit , aftioncs utiles ipfo jure transferuntur io fideicommifla-> 
tjum /. fanetmus , $. «/». C. b. tit. Alter cafus eft > fi hereditas reftituendx 
Ct eccJefiar , quia dominium in eccleiiam fine traditione transferror ; I. 1 my r*-; 
<er 14. C. </« &T. err/*/. Quinimmo hodie ex jure pontificio jura & actiones: 



tut in fideicommiflarium fine relbtutione j cap. in prafentia , de proliat.. 
quitate canonica fidcicommirfurn haberur pro retlituto , quaii brevi manuy 
realera reftitutiooem , nec opus eft faOo beredis , quia lex ipfa reibiuit . 



§. fi is qui hereditatem. 

Licet fideicomrniflum teftamento vel codttciUis relictum eiTet , quo plures da- 
rentur acliooes ejusdem rei caufa ; forebat in ftipularum deduct , id eft 
fidekommiflb teftamento reliclo in diem , vel fub conditione , fideicommifla- 
trw plerumque fibi cavebat fhpolatione inrerpofha, hereditatem reftitui abhe-. 
rede cedenre die vel conditione / /. fidtimmmiflum , fupr. de condiS. indebit. 
Et fi fideicomrniflum teftamento relictum, in fbpulatnm deduclutn , &• fideU 
commiflario aftione ex ftipulatu agenti reftituta fuerit hereditas , nihilominus 
reftituta hereditate adioiies transeunt in fideicommiflarium ex Trebelliano , per- 
indc ac fi hereditas retituta effct ex teftamento: nec nocet quod hereditas non 
eft reftituta a&ione ex teftamento, vel officio judicis, fed actione ex ftipulatu^ 
quia adio ilia ex ftipulatu fuccedit in locum aclkxm ex teffamemo , vel offi- 
cii judicis: affio fubrogata fapit naturam ejus in cujus locum fubrogatur , & 
ejus conditioner!! t ifmmhjl.fi turn , %.qui mfurierum , fupr. fi quit caution, 
in judk. fifi. tauf. I. 1. i. fi quis fub condition* , infr. ut legator, t /« fi- 
itit. fen. can/, eav. ftipuUtione brterpofita fideicommilfi caufa , non infpicitur 
titulus actkmis, fed origo obligations , qui proceffit ex teftamento//.?*/ id, 

Juod , infr. de dmat. 1. tutor > de fide;n(U Quod fi he res convetrras aclione ex 
iputatu ,ob moram in re.tituenda hereditate condemnarus fuerit prcrftare here- 
ditatis adtrmatiooem , hoc caiu acliooes herediuriar remanent apud eum , qui 
litis acftimationem prarftitit , ex hoc J. quia litis arftimatio vim aditionis oV 
tinet , & qui litis aritimationem prarltitit , pro emptore habetur /. ejus rei , 
fupr. de rei vindic. I. litis , fro emptor. 

$. fi btres u 

REfKtnta hereditate ex caufa fideicommifll , actiones utiles transferuntur in. 
fideicommiflarium ; /. feneimus , §. ult. C. h. tit. Acliooes direAe afti- 
var 6t paflivar remanent apud beredem , fed inefficaces & inanes ; five enim is 
conveniat debitores hereditartos , five conveniarur a credi tori bus hereditariis , 
exceptione reftituta; hereditatis adjuvatur vel fubmovetur ; A ita tamen ? §. quo. 
ex Trebeliiam , fupr. b. tit. Quod fi hem rogams reftituerit hereditatem , 8c 
portea de hereditate con ventus , ultro litem fusceperit , non oppofica exception 
ne reftitutc hereditatis , qua fefe tueri potent , & fententia judick viclus fir , 
»ut non expedtata fententui lite cefferit , durant actiones femel tramlatx in fi- 
deicomminarium , ex hoe §. Et fie fideicommiflario non nocet fententia didta 
cum hcrede , nec renuntiatio T feu litis cefljo , per heredem facia poft reftitu-, 
ram hereditatem, quia nemo poteft toUere jus quantum aiteri ; /. fi partem t 
$. nit. quemad. JferxtU amitt. 



AD SENATUSCOKSUITUM 



S-fi fw* 

I quk majorem partem reiKtuerit , qtum rogatus eflet , puta rogatus reftt- 
"ucre tertiam partem hereditatis , relhtuerir lemiflem , in earn partem , quae 
it, id eft pro ea part*, qua? exeedit , aftiones non traastcruntur in fidei- 



commiflarium . Sed ii hem rogatus herediratem reftituerc, pr*cepra aliqua re, 
aut fumma , omifla rt ten none totam hercditatem reftitocrit , recte transferun- 
tur a&iones . Si hem reftituerit majorem partem, quam rogatus eft, pro par- 
te , qua: exeedit , non transeunt afbones : ot reftituta heredirate ante diem , 
vel conditioaem , aflioues non traaseuat , quia hereditas non reftttuitur ex wo« 
luntate detun&i; /. ftd t ttfi mu t fupr. a. tit. & audoritas SC. non fcffra- 
gatiir reftitutioni , quz fir prater voluiuatem defun£H : reftitutio boo fit ex 
T rt belli tno , nifi adfit voluntas defuneii. Secut fi hem rogatus hercditatem re* 
ftituere , praxepra certa re , vel fumma , totam reft merit , omifla reteatioue , 
ruur aftjoaes . Hoc verum eft fi fciens totam hcreditatem refti- 
rctentione , indebitum fideicommitfurn , a I'ciente fidei explwdr 
, non coutiicitur ; /. fidticommiffitm , fupr. dt emdffi. indtiit. t. 
i. C. dt fidtkomm. Alias ft per errorem ta&i indebitum fidcicommtiTum , vel 
plus debito folutum fit , actiones quidem ipfo mre transeunt in fiieicommifla- 
rium, fed fine efiedu, quia coaJtcuotur; /. patrenus , fupr. h. t'tt. 




V fi hmt + 

e£«I hem rogatus fit retliruere heredttatem in diem , nerediras medio temp** 
O te quarfita per fervum heredturium , son cadit in reftiturionem ftdeicoro- 
mifli , quia de ea roeatus non efl . Sicut fruclus percepti pendente die , vel 
conditioue fijcicommuli , «os .vertiunt in reftuutionem fideicottunifli , quia bob 
feint hereditatif / /. m fideicemmifftri* , fupr. h. tk. ita fit hereditas quxfita per 
fervum herfditariuni medio tempore noc venit in reirkurionem fideicommtffi . 
Sane fi hem rogatus fit cum incretnente relliiuerc heredttatem, & medio tem- 
pore quxfita fit hereditas per fervum hereditarium , earn retliruere cogirur, quia 
hereditas increment! appcitatione continetur. Immo & fi hem rogatus fit re- 
Oiruere heredttatem cum inewmeato , tenetur rerhtuew fruitas enedii tempo- 
ris ,• I. fi ks vtlifium , *}. Ftg*f*s , dt ireer. a. Dim , heredem logatuan re. 
ftituere hercditatem c«m increinento cogi retruuere herediraiern medio tempo- 
re quarficam per fervum hereditarium , ntfi liquido pr>betur ab herede concern- 
platione fui , hcredis fc. fervum effe heredem inftitutum ; hoc «nim cafu he- 
reditas per fervum adquiritur heredi , cuius conremplatione re!i£ta eft ; I. fi 
fervi utuifrMiiut , C }tq. fupr. it ufufrkd. i fed fi pinrtt , in adrcgM , 
dt vulgar. & pufUUr. I. cum g/isvit , C. dt /nr. dtlibtr. 

rtftriftt y t $ • idem jmts a 

SI quis , acceota a Titio pecunia,quar quart am coiituieatjfoearus fit ei reili- 
tuere hereditatcm , licet tar dins , id efl poft diem fideicommifti cedentem , 
detur pecunia . ea datur fine ufuris , quia quaoto cardius quisque pectmuun 
dat , tamo tardius ad fidekommimrm perveuir , 8t medii temporis trucius per- 
dit . Fru9irt euim percepti poft diem fideicommifli ccdentem , non wniunt in 
reftiiutionem fideicommifli , quia percepti fiiirt negligeinia non peiervsis ; /. mu- 
tter t}. f fi btrrr, fupr. h. tit. Et fic frufius hajusmodi compenfantur cum 
ufuris dandae pecunrar . Sed fi fideicommMTarius lit in mora dandi peenrriam , 
puu fi ante datam pecuniam tenuerit herediratem ; ut fi hereditas ci rdiatuta 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 359 

fit ab herede ante dram pecuntam. t vel alique cafu ad com pervenerit here- 
ditas , fruftus perceptos heredi teftituere tenetur , ex relcripto D. Antoaini . 

4. )i /•» conditione , t^$. /* <*W,r , $. f«*i /? conditio , 

SI heres inftitutus (it Tub conditione impoffibili per rerum naturam , at , Jt 
digito cdum tetigerit , v«r impofEbih' de jure , ut , > hominem 'mterfeterit t 
conditio pro non fcripta haberur , conditio rejicitur , & inftitutio pro pura ha- 
betur if. 1. /. nnJnionts p. & 14. fijpr. it condit. inflit. Quod fi heres in* 
fhtutus fit fob conditiooe non turpi , neque d&ftcili , id eft non impoflibili ; 
( difficile mm in iure pro impoffibili habetur , impofltbile dicitur,quod honeila 
ficere noo poflnmus ; I.fifius , tod. tit. ) fi beres , iitquam , iofticatus fit Tub con-* 
dttione non turpi , neque difficili , flc idem rogatus alien reftituere hereditatem, 
fi fufpeftam dim hereditatem , cogitur implere conditiooem , be adire& ira re- 
ftituere , ut oftendtrur hmt. b.%.\h fub conditione , GT ht I. ft cui , %.ft fub conditio* 
m >fupr. b. tit. Si vero heres iiiftrtutns fit fub conditiooe turpi, aut difficili,noo 
cogitur earn implere alrerius gratia , id eft fideicommifrarii , quo fc. beredita- 
tem adeat , & reftiruat fideicommiflario ; led conditio remittitur ab initio ; li 
turpis enim , vel difficilis , feu impofTibilis conditio appofita fit refticutioni , pro 
non fenpta habetur , & perinde eft ac fi ab initio conditio inftitutioni adjecla 
non eflet ; d. i. conditiemt 14. & ita heres noo tenetur reftirucre hereditatem 
fideicnmmilTano f quia abfurdum eft plus tribui a prartore ei , qui fideicom- 
milium petit , quam teftator voluerit : utique auterrr teitator neque fcripturn 
heredt-m ad hcrrcditatem vocavit , neque per hunc a I Li , fideicommiffario fc vo- 
luit reftitui hereditatem , tiifi impleta diaa conditione turpi , vel difficili : nem- 
pe teftator , ex quo heredem inttituic fub conditione , non videtur voluiffe t 
quod heres ad hereditatem peryeniar , & per confequens nec fideicortmrifiarius, 
nifi conditio impteator : conditio enim fuspendit attum, or fi deficiat facit de- 
ficere dispofitionem / I. noceffar'to , fupr. de perk. & nmmod. rei vend. I. i/, 
tut t de oblig. & /. cedere diem T dt V. S. Quod fi heres inftitutus fit fub 
conditione, qux confiftit in dan do , hoc cafu fideicommilTarius , qui pofeit fi- 
deicommiflum , debet offtrrre pecuniam heredi , ut impleta conditione cogatur 
herediutetn adire & reftitnere , ut fubjkitur in t b. $.fi dend* , & confirmatur 
i. I. ft cut yi.fi fub conditione. Quod fi heres initiruros fit fub conditione 
turpi , aut difficili , fufficit edi&um pnrtoris , quo hujusmodi conditioner remit- 
runtur , & ha fl en as jnbendus eft -heres a prartore . ut conftituat pnrtoriis aclio- 
nibus uii , aut petat bonorum pofrefHonetn fecundum tabular , id ert cogendua 
eit heres dicere & proteftari apud pnetorem, fe velle uti a6tiooibus prartoritsj 
id eft bereditariis, perinde ac fi diceret fe velle , quantum in fe eft , erte he* 
redem , ut ita naDus adiones hereditarias , facia protellatione per heredem , 
vel petita bonorum poffeffione fecundum tabular , tamquam impleta conditione 
pra-dr^a turpi ,aut difficili ,reftituat hereditatem fideKommifi^riojOC reffiruta here* 
dilate transferat ex TrtbtU'ttno in fidiicommiflarium t ex %. quod ft conditio ; idem 
enim operatur proteftatio,quod operaturus effct acTus ille , fuper quo interponitur, 
fi vere interceftiflet y l.de oupil/o , ft quit ipfi prttcr't^dt oper.nov.nunc. Lull, 
C. de hit y qui per met. fudic. non efpeller. Quod fi heres inftirutus lit fub 
conditione ferendi nominis , honefti fc. quam prjetor exigit , fubaudi impleri 
per heredem onus enim ferendi nomen teftatoris habet vim cooditionis v te- 
netur implere conditionem , & fic a^trc hereditatem , flt earn rdfituere fidei- 
commifiano j nihil enim mali eft , honefti hominis nomen arTumere . Quod fi 
heres inftitutus tit fub conditione famofi tnrpisve nominis ferendi , & rosatus 
heredi tttena reftituoe , fi recofet nomen fare , conditio remittitur a prartore , 



<r*> A D'S"E"NA TtJSCONSULTUM 

t tt $• fi : P uta heres jufliis fit ferre uomen vifpellionis , quia 

dignitatis ratio habetur /. fed fciemdum , fapr. b. th. Conditio , inquam , tur- 
pis & famofa remittitur , non onus fideicommuTi . Heredi enim dandi funt uti- 
les aSionci, prtinic ac fi impleta. eflet conditio, aut booorum .potyeflio fecun. 
dum cabalas danda elfcc el, at fic na<ftus aftiones hereditaria* , eas transferal 
ex SC. TreMHano in fidcicommi/larium : & hare eft featentia bb. \ $§. 

t §- fan* fufptCtsm . 

• 

SI here* inftitutas & rogatus reftitaere hereditatem fufpeaam dixerir,& po- 
ftulante fidetcornraiiTano coa&us adierit & reftitverit, fideicommiffariuj fal. 
tidiam detrahit ex legatis ab herede reltclis , quam he res detrahere potuit fi 
ultro adiiflct hereditatem , Quia rtdeicotnmiflarius eft hercdis vice,- %. refliiMa^ 
infL it fideic. bind. I. peftulantt , %. i. fapr. b. tit. Et- hoc cafu fideicom^ 
mtflarius quartam detrahit , son ex perfona fua , fed ex perfona heredis ; /. ft 
patroni , %. ami fidammmiffam , fupr. b. tit. Idem vero qua nam rob detrahit 
ex legatis vel fiddcommiiLs a St reliftis , quia, quoad reftcta a fe, pro lega. 
tario habetur , & fic non detrahit quartan . Falcidi* enim decrafiho data eft 
tantum heredi , non legaurio vet fideicoramiflano imgulari ; L tcnatat , §. t 

Jtn. I. lex faltidia 47. $. numjHam , ad leg. faltid. Et hoc elt quod dicitur 
oc loco .' Jt auid a fideicommiffaria alicui per fideiexmmiffum relict nm fit , id 
qua ft a legatar'io relict it m non venire in comtHtathnem legit fatc'tdis , fid rx. 
trinfeeut numerari , id eft extra legem falcidiam , ita ut de eo non potfit deux- 
hi falcidia : de hk Cuts in I. 1. f. inde Ntrat'tus , fupr. b. tit. 

S. ft Tains. 

T TF.res vel legatarius non poteft onerari fideicommuTo ultra vi res heredi- 
J. J. tatis vel legaxiy /. 1. $. fi it, qui qnadr'tngenta , fupr. A. rh\ I. filimf, 
$. MatteHum , /r£*f. 1. /L Imperaur , </e /**«*. a. Ita fi Titius ro. 

¥tus fit hereditatem Mxvio reftituere , Ma^vius Seio certam pecuniam , & 
itius in reftituenda hereditate Marvio quartam detraxerit, Marvius tanto mu 
nus Seio prxftar , ne ipte de fuo damnum fentiat , id eft ne oneretar ultra id, 

rid ad cum ex hereditate psrvenit , ut oftenditur in hoc §. & in I. Plautimt t 
ult. fupr. de tmdit. & dtm. & I. fannies , %. 4. ad leg. faltid. 

^ • ' \ 

^. JxTtonus. 

SI hercs "mftitutus rogatas fit reftiruere hereditatem Titto , 6*t fi Titius idem 
fubflitutus fit M.tvio heredi in cafum vulgarem or per fideicornmiffum t 
( Idem enim poteft fubftitui vulgariter, & per fideicommiflum . ) orponendum 
eft, eundem Uiiffe fubftirurum vulgariter, & per rldekommitTum , ut ponit <e» 
cunda glofia , recltus quam prior , qua* fingit alium fuifle fubilirumm in vul- 
garem cafum , alium per fidcicommiffum : fi herec mditutut fufpeclam dtcat 
hereditatem & recufet adire , poftulante Titio jubendus eft adire 6c reftituere, 
ut ex Jutiano (criprum eft m hoc $. Et hie eft favor fideicommiflbrum , at ubi 
idem eft fubftimtus in vulgarem cafum & per fideicommiflum , admtctaror ex 
fideicommifTaria potius , quam ex vuJgari , & cogere poffit heredem fufpeclam 
dicentem hereditatem adire & reftituere. Hoc enim proprium eft in fidekomr 
miffrs , ad hoc ut hereditas rx caufa HdeicommiiTi rellituatur , ut heres rogatuc, 
fi fufpeclam dicat hereditatem & recufet adire , compelli poflit adire & re- 
ftituere hereditatem : & hoc remed o opus iuit , ne non adica hereditate ex- 
ftinguefctur futeicommiilum , quia fid;icommiffum uoa debetur, cifi adica here* 

dua- 



Digitized by Google 



TRIBEUIANUM DIG. jrfi 

dhate , & fideicommiflaria fubm'tutio pnrfuppooit aditam hereditatem ; /. ilia 
a quo , §. ji de ttfiamento , fupr. h. tit. Quod £ fubftitutus admittexetur ex 
vulgari , non efTet locus coaclioni , repudiante herediutem herede fcripto , fbu 
tim fubftitutus admitteretur. Vulgaris eninri prxfupponit non aditam heredi ta- 
tejn , & ftatim adita hereditate expirat; /. pojl aditam, C it impub. & alii* 
fubftit. I. fi legate, C. de iegat. 

J. fi quis bonorum. 

Fldeicomrniffum relinqui poteft , uon folam ab herede , fed etiam a bonorum 
pofleflbre , puta a filio emancipato herede fcripto teftamento , cut datur bo. 
iiorum poflTeflTio fecundum tabulas,vel ab inreitato , cui datur bonorum peifcflia 
unde liberi . Codicillis ab inteftato fa&is , fideicommiflum relinaui poteft a fuc- 
cedentibus ab iiuellato /. 3. tf 5. C. h. tit. I. 4. C. de codicill. G a bono- 
rum poffetfore fideicamraifTum hereditatis reliftum fit , & is paflu? fuerit diem 
agnolcendx bonorum pofielGonis transirc , aut intra hoc tempus is, cui refti- 
cuenda eft hereditas , aliqua ex caafit non potuerit adire preetorem , & poftula- 
re, ut peeiia bonorum poHefiione fibi reftituatur hereditas , ei fuccurritur , ut 
reltituatur tempus pet en da: bonorum pofleflionis , exhibendi leu reftiruendi fi- 
deicommiffi gratia , ut oltenditur in hot §. Liberia & parentibus datur annus 
ad peter dam bonorum pofleffionem , ceteris aguatis & cognatis c en rum dies / 
/. i.$.fi t intra, $. larg'mt , infr. de fucceff. editl. Qnod fi bonorum porTcflbr, 
a quo fideicommimim rdiclum eft, non agnoverit bonorum poffefltonem intra 
tempus , puta intra annum , vel centefimum diem , ei fuccurritur a prartore, & 
Gdetcomrrnffarii gratia heredi reftituitur tempus petendar bouorum poildfionis 
quo valeat reilituere fideicommiflum , quia negligeatia & culpa heredis noa 
debet nocere fidcicommtfiTario. Pugnare videtur I. fi beret 70. Ji temporality 
infr. b. tit. fi temporalis actio relicla fit in hereditate , quam heres fcriptus 
reftituere rogatus eft , tempos , quo heres ante Teftitutam hereditatem experrri 
poruit, rmputabitur ei , cui reflituta fuerit. Unde feouirur, prarfcripriouem cur- 
aere ad»erfus fideicommiflarium priusquam ei fit reitituta hereditas , & fidei- 
commillario impuiari nc^ligen dam heredis. Sed hare iu rede coaciliantur :» 
tempus petendx bonorum pofleflionis Iapfum adverfus heredem , vel bonorum 

Eofleflbrem , currit quidem adverfus fideicommiflarium , fed beneficio prxtoris 
eredi reftiruitur , ut confulatur fidetcommiflario ex jufta caufa : puta fi ob ju- 
flum impedimentum fideieommifiarins non potuit cogere heredem' , vel bono.' 
turn pofleflbrem , ut adiret herediutem , vel ut intra tempus peteret bonorum 
pofieflionem . Sed fi a&io temporalis fuit in hereditate , & tempore pr.rkripta 
lit ante rel'iruram hereditatem , prxferibitur aftio , non rantum heredi , fed &' 
fideicommiffario : fed hoc cafu heres tenetur fideicommifTario , ut aegligemia: 
& culpac fua» periculum prarftet , ut tradit Accurf. in d. §. m. t //T ji tem- 
poralis , ex /. mulicr iz. fed enirn, fupr. h. tit. Quinimmo fi heres non fit 
folvendo , hoc cafu fideicommiffario danda eft aftio fubfidiaria adverfus debt to- 
tes , quamvis trmoore liberatos , ac fi noodum eflent liberati , ne lucrum con- 
fequautur ex culpa heredis in fraudem rtdeicomrniffarii , ut recre notat PauL 
Caftren. & alii in d. $. ult. & I. ult. fupr. t de 00 per quern fed. erity que~> 
mm. quit in fud$c. jift. I. plane t fi filtum , . §. qui ngatut 1. de It get. 1.. 
Temporalis aclio, fi tempore fublata fit ante reftitutam hereditatem, extingui-. 
tur tarn heredi , quam fideicommiffario , nec refuscitatur reitituta hereditate .. 
Sunt qua?dam actionet temporalcs dida:, qua? finiuntur tempore tpfo jure ; /. 
in tmubus , /. in honorariis , infr. de oblicl. & aft. nec fieri poteft , ut port 
tempus fuscirentur , cum ab initio talem naturam & conditionem babuerint 



,jox AD SENATUSCONSULTUM 
•ut certo tempore finiantur, qualis eft a&to redhibitoria , mix finitur fex men- 
t Lex ifla fi DUS » fdendum , Wr. /. t » omnibus , dt add. editl. vel aflio prxtoria, 
defideratur . 4 UX Don ^ > fed poena; periecutiouem continet , ut aSio de dob , qux jure 
Adde /. *di- veteri finitur anno utili , couftirutione t Conftantini biennio contiiiuo y /. ult. 
Us tf.Uum C. Je Jo/. Alia: funt aetiooes perpetual, qux non finiuntur tempore ipfo jure, 
fex tad. tit. ^ I* r *«eptionem ; /. obligathnum 44. $. i. placet., infr. deoblig. & 
aft. id eft pnrfcriptione temporis , quaies funt omnes actionem civiles , qux 
lege vel SC. vel conftitutione Principis introducTx fuut ; inft. dt per pet. tf 
ttmpor. atl. i« print, /./it mandatu 59. §. pen. fupr. mandat. vel prartorix, 
qux rei perfecurionem continent; </. /. rn honorariis. Et hx a&iones fi reli- 
ct* tint in hereditate refticuenda , negligemia heredis interim non cxtinguuu- 
tur, & facilhu incolumes fervantur fideicommiiTario , quia fui narura funt per- 
petux, nec finiuntur tempore, nifi ope except ionii . Erant autem olim tem- 
poral es folx prxtorix , non civiles : nodie veto eriam civiles , qux olim per- 
petux erant, finiuntur tempore, puta pnricriptione 30. vel 40. an riorum / /. 
ficut in rem , /. cum notiffimi , C. de prafcr'ipt. jo. ami. Aliorum feutentia eft, 
prxfcriprioiiem caeptam contra ck-tunftum , ettam pendente die vel conditione 
fideicommilfi , currere contra fideicomnvirarium , quia prefcriptio femel inchoa- 
ta non definit currere ; /. fi fundum , 1'upr. de fund, dotal, prxferiptio fcmel 
inchoara non interrumpitur , nifi lite conteltata , & aliis certis modis ; I. cum 
notijfimi , §. immo & illud , C. de prafcript. 30. ann. Prxlcnptronem veto 
cceptam adverfiK heredem, non currere adverfus fideicommiflarium : ut fi he- 
lea, rogarus hereditatem reftituere, re; hereditaria* atienaverit vel pignori obli- 
gaverit , impleta conditione fideicommiiTi fideicommilfario licet rem vindicate, 
acc ufucapio aut loogi temporis prxferiptio contra fideicommiflarium procedit ; 
A ult. §. fin autem , C. comm. dt It gat. Immo hodie prxferiptio actionum 
heredirariarum omnino non procedit adverfus fubftitutum ante ' cedentem diem 
vel conditiooem fideicommifli , quia cum agendi facultatem non habeat ante 
feftitutam hereditatem . nihil eft quod ei imputetur : non valenti agere non 
currit prxferiptio / d. I. cum notijfimi , illud autem , /. ult. §. fin aatem t 
tod. tit. commun. de Itgat. Sic fideicommiiTi aflio, antequam dies aut conditio, 
exftiterit , nullo tempore excluditur ; d. I. ult. §. fin autem . 

L. 64. ra print. 

"O Eftituta hereditate ex caufa fideicommiiTi , adiones omnes bereditarix ex 
XV TrtbtUiano transeunt in fideicommitTarium ; /. ha tamen , oui 1* Tn- 
beltiano , fupr. he* tit. non modo civiles , fed etiam naturales ,• /. auamvir , 
fupr. h. tit. Ut fi pupilli , cui fine tutoris auftoritare pecunia credita erat , re. 
ftituta ex TrtbtUiano miht fuerit hereditas , fi folvam creditori non re pel am . 
Fioge pate^ filium impuberem n affe heredem inftiruit, clt filio impuberi fub- 
ftituit in fecundum cafum, & rogavit hereditatem rdlkucre Sempronio , fi fi- 
lio impuberi fine tutoris aucloritate credita fit pecunia , & remruta hereditate 
ex Tnballiano fideicommiffarius folvat pecuniam cred tori , non condicet quad 
indebitam folutam , quia pupillus erat naturaliter obligatus : fi pupillus etiam ':- 
fine tutore accepit mutuam pecuniam , ex qua fafhis fit locupletior, obligatur 
naturaliter ; I. t. in fin. infr. dt novat. At iblutum ex naturati obligatione 
non poteft coitdici quafi indebirum ; /. fi non fortem , §. fi tibertus lupr. dt 
ttnditl. indebit. I. naturales , dt oilig. & ail. Si autem heres , id eft uibfti. 
tutus pupillo , relituta hereditate folvat credirori , folutum repetet , non alia 
de caufa , quam quod reftituta hereditate obligatio natural k in fideicommif- 
l«rium uanslata intelligitur. Et fic reftituta hereditate, indebttum omnino (bl- 
vifle vidctur, qui (61 vk quod naturaliter tantum debebatur . Rcttituu hercdi- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. a©j 

tate ex Trebelliano , & oblijntiones civile; & naturales non in tofum rranseunt 
in fideicommirtarium : acliones utiles transferuntur in fideicommilfarium , a&io- 
nes direfl« mantm apod htrcdem , fed fine effe£hi ; he res enim obligatus quidem 
remanet ipfo jure, fed tuvatur exceprione reftitutx hereditarily f auamquam, 
I. ita tamen , §. qui ex Trebelliano , fopr. h. tit. At reflituta hereditate fola nam raits 
obligatio tota transferror in rtdetcoramiffarium , quia non eft duplex direfta & 
urilis , obligatio naruralis eft fragilior, folo srquitat is vinculo , id eft folarqui- 
tate naturali conrinetnr y /. Stichum , naturalit , infr. de folut. obligatio 
naturalis deftituitur juris civilis prxfidio . Si autem ejus creditons , qui pupillo 
fine tutoris auftoritate pecuniam credidit , mihi reiliruta fit heredias ex 77*. 
bellianoy Ut pupillus mihi folverit , folutum non repetit condiclione indebiti , 
quia, ut modo dixi, naturaliter tenebatur: at li heredi folverit , port refmutam 
1c. hereditatem, repetit, quia reftkura jam hereditate, nullo jure tenebatur he- 
redi, nec civiliter, quia nulla de jure erat obligatio, nec naturaliter , utpote 
translata jam in lideicommilTanum naturali oblipatione , per rcftitutioBem he- 
reditatis: quod fi pupillus ante reftitutionem heredi folviffet , folutam lion re- 
petit , ut traditur in fin. init. h. I. quia non mdebitum folvir ei , cut natura- 
liter tenebatur. Ante reftirutam hereditatem heredi te&e folvi poteft, & de- 
bit ores (olvendo liberarttur ; /. ante reftitutam , infr. de folut. Si pupillus-, qui 
etat naturaliter obligatus, folverit fideicommiflario port rellitutam hereditatem, 
vel heredi ante rellitutam hereditatem , folutum non condicit , jure communi 
fc fed beneficio prxtoris poteft reftitui, ut repetat . Interdum pcrfooa locum 
iacit repetitioni y I. \ indebito , C. fi adverf. folut : 

§. fi necejfatit » 

SUus & neceflarius heres , puta filiusf. fub conditione poteftativa inftitu* 
poteft ; /. fuut quoque , fupr. de btrtd. in/}. Quod fi inftituatur fub con. 
ditionc cafuali , vel mixta , & in defectum ejus conditionis t non fit exhere- 
datus , inftirntio nulla & irrita eft ,• /. filius a patre , fupr. de liber. tT poflh, 
i. Lueiur Titius, de «mdit. & dem. 7. ft pater y C. de tnflit. tT fubflit. Ta- 
rn en fi neceffarii heredes inftituti lint fub conditione _leviffima,cui pared folet, 
po.^ulante fideicommiiVano coguntnr parere conditioni , & hereditatem reftifue- 
re , ut oftenditur in hoc §. inftitntio fub conditione levtffima , & cui pareri fo- 
let, pro pura habetur, propter levitatem on ens . Dubitatio fuberar, quod fui- 
heredes ftatim quidem ipfo jure heredes exiftunt , citra aditionem , fed habent 
beneficium ablUnendi a prxtore / /. mh. $. \ etfi quidem , C. de fur. delib. t §• «fte de- 
unde videbatur , quod fui heredes non poflent compelli herediratem adire A lidcratur . V. 
resHruere : fed hxc facile conciliantur : funs heres pure inftitutus , id eft fine >n terminis 
gravamme , feu onere fidetcommiffi , ha bet benefkium abftcntionis : fed fi ro- $• a. i»fl. dt 
gatus fit reftituere herediutem » compelli poteft fe immifcere & hereditatem re- bered. qual. 
Itituere. Exiftentia fui heredis confirroat fideicommuTum oniverfaie y /. ita ta- & diff.tr I. 
men , $. fi pater , fupr. b. tit. 57. ff.de ad- 

qu. hered. 

%. fi quit ngatut . 

SI heres inftitutus & rogatns reftituere hereditatem decefierit ante reftiruram 
hereditatem , heres heredis tenetur reftituere , & reftituta hereditate aflio- 
nes ex Trebelliano transfcruntur in fideicommi/Tatium : & fi deceflVrit duo bus 
vel piuribos heredibus reliflis, uti quisque eorum reftiruiffet , aftiones pro est 
rte transferuntur i nam & fi ipfe heres partem hereditatts reftituiflet , pro 
parte interim traBshurat eftent adiones in fideicommiirarium . Sed & h duo • 

Zx ij 



Digitized by Google 



3^4 AD SEMATUSCONSULTUM 

vel plum heredes cuftiterint ci t cni reftitucnda fucrit hfTeditas , & Ctu ex bit 
reftifuta fucrit pan hereditatts , a&iones ex Tnl/Mano in eum transibunc pro 
ea parte , ut traditur in hoc $. Ratio dubitandi adduci poterat , quod rciriruia 
hereditate , vel verbo tenus , adiones hereditaria in to rum transferoutur in fi. 
deicommiflarium ; /• rtjlituta , fupr. h. tit. I. cmm fpoufuc , §. is , cut , de pu- 
hiician. Ergo multo magis reftituta parte bereditatis , acliones videbanrur m 
to turn trans ferri in fideicommifTarium t non pro ea parte duintaxat : fed hate 
ita poifont conciliari . Reftitutio fideicommifli poteft fieri re, id eft traditione 
tctuot heredirariarum , vel verbo tenus . Et reftituta herediute re , vel verbo, 
adtjoncs univerfx transront m Mekomrniflarium , quia hoc fiebat eo animo , 
ut reftitueretur berediras . At fi hem rogatut reftituere bereditatem deceffcrit 
ante reftkutionem , duobus vel pluribus hcredibus relicris , & uous ex bis par- 
tem reftituerk , hereditas non habetur refHtuta in totum , fed pro ea parte, 
& aQiones pro ea parte transeunt in fideicommifTarium , quia eo aaimo rcfti- 



tuit , ut pro parte tantum rransirenr Atones . Reftitotio ndeiconmillt pro 
parte fieri potelt , volenti non invito ftdeicomminario , quia non tacn eft fuc- 
celfio , quarn folutio ; /. not tnim , fupr. b. tit. & reftitutio bereditatis eft 
magis facti , quain jusk , at folutio ; /. am/tin , $. quafitum , fop*, dt curat, 
furiof. 

L. 6$. in print. 



s 



I filiusf. vel fervus heres inftitutas fit , non poteft adire nereditatern fine 
juifo patris vel domini, ne invitut pater vel domitras arri alicno obligetiuy 
& jufium prrcedcre oportet , nec fofficit ratihabhio y /. 6. I. fi quit mihi 
bona, §. juffum , fopt. dt adquie. htrtd. Quod fi booorurn pofleffio delata fit 
filiof. vel fervo, poteft petere bonorum pefTdrionem fine prsrcedente jufTu pa- 
tris , foftkitque t ratihabitiooem fobfeqoi : /. ult. $. i. infr. qurs ort. in borr. 
faff. fcrv. I. I. C. qui admitt. ad bom. pofftff- Si quis hercs inftitutus fit , & 
ro^atus reftituere h?reditatem Sticho fervo , won rcfle reftitukur hereJitas Sti- 
cho invko vel ignorante domino : fed fi reftitutio facta fit fervo invito vel 
ignorante dcmino, fi poftea dominns rarum habeat , reftitutio , qua* ab initio> 
nulla erat, ex poft fa&o convalefcir. Dubitandi ratio erat. Reftitutio heredi- 
tatis , que fit ex Tetbelliano , fimHk eft adqnifitioni bereditatis , quia effeflu- 
ipfo fidecomrriflarios , cui ea TrtMlimo temreta eft beredkas , heredis vice- 



eft ; $. reftituta , inft. de fid tie. htrtd. I. poftulamt , I. fiipr. h. tit. I. J. 
$. i. qutd cum to , qui m ilien. pottji. efl . Ergo in rcfttmiione hereditatis , f> 
in aditiane , juftkm patris vel dbtnmi pracedere oportet . Scd in reftirutio- 



ne hercditatis fuftkit rati habit io fubfequens , ficut in bonorum pofieffiooe. Et 
in hoc dkfert reftitutio bereditatis ab aditione ; in aditionc bereditatis }ufTun> 
natris vel domini prareedere oportet ; in reftitutione hercditatis fufKat ratiha- 
litio fubfequens , ficut in bonorum pofleffiooe. Ratio diffcrentisr eft r quod 
aditio bereditatis eft a Iras legithmr* & crvifis ; I. tttur Irgitimi r dt R. J. 
at ideo majorem fblemnitatem defiderat : reftitutio heredkatis eft aclus minus 
folemnis, ideoquc in eo fofficit ratihabitio , quia ratihabitio retrotrahitur , & 
snaru'aio fen kiffui comparatur / /. uh. C. ad Mtctd. maxime in his , quae 
font potius jurk , quam facli ,• /. donttiones 25. C. dt don. int. vir. O ux. 
At reft hut io bereditatis non modo eft fafli , fed etiam inris , quia fit ex SC. 
TrthtJliono , & ex voluntate teftatoris , & non tanrom fpeaatur ut folutio 
arris alieni , fed etiam ut focceffio , cum per reftitwionem fideicommiflariu* 
velut heres obligeinr arri alicno bereditatis ; I. non tnim y fupr. A. tit. Si he- 
xes inftkutut rogatus fit reftituere heredirarem Sticho fervo alieno , reftitutio- 
poteft fieri ipfo domino , fine confenfo vel minifterio fervi . Et hoc eft quod, 
voluii Macianus io hoc §. his verbis .• fur in es n ctmfenfu aut opera fervi 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. a* s 

opus eft . E contra fi fervus hem inftitutos fit , vel ei bonorum poflefllo de- 
tata fit , dominus noo poteft adire hereditatem vel petere bonorum poflcfTio- 
nem Hue confenfu fervi . Ratio differentia: eft , quia aditio hereditans 6t bo- 
norum pofleflto pendet ex mera voluntate beredis vel bonorum pofieilbris ,* /. 
3. C. at bend, tnftit. necefle eft ut declaret , k velle efle beredem ; $>. ult. 
tnft. dt bend, qualit. O diff. At reftitutio noo pendet ex mera voluntate fi- 
deicommtflarii , cui reltttuenda eft hereditas : fed io primis ex faclo beredis , qui 
rogatus eft reftituere ; itaque fi quis rogatus reftituere hereditatem fervo, fufpe- 
fiam dicat hereditatem > poftulante domino com pel lend us erit adire , fit refti- 
tuere hereditatem , ut trauitur nit. h. I. nee opus eft confenfu vel opera fitrvi. 

$. fi ttfiator. 

Conditio , fi noo nopferit , appofita inftitotioni vel legato , rejicitur , & pro 
noo fcripta habetur ; /. quotient , /. bens meus , §. uJt. I. Titia , fi non 
nupftrit , fupr. dt condit. Cf dent, quia tollit libertatem nuptiarum y /. Tit'ut 
ttntum , %. Titio cm tum 1 cod. tit. Unde fi heres rogatus reftituere heredita- 
tem mulieri , fi non nupferit , fufpefiam dicat hereditatem , compellitur earn 
adire & reftituere mulieri etiam (i nupferit. Idem dicendum eft, fi heres in- 
ftirurus rogatus fit reftituere hereditatem fub alia conditione , qua confittit ia 
non faciendo, qua; nifi vitx exitu impleri non poteft: puta,/* Capitolium non 
afcenderit fideicommitTarius , quar conditio negativa dicitur , tenetur reftituere 
hereditatem , pnrftita cautionc denon faciendo , ut otlendirur in hoc $. Con- 
ditio, qua; ennfiftk in non faciendo , ftatim impletur , prxftita cautione de 
non faciendo , qua- cautio Mutiana dicitur ab inventor* Quinto Mutio Scx- 
vola s Mucin* , /. is , t rui , /. Titio fundus , /. bttts mtus , §. qui pofl , fupr. 
de condit. & d<m. 

§. cum f fester. 

CUm praetor caufa cognita , per errorem juris , vel per ambit ionem , id eft 
per gratiam , juffit hereditatem ex fideicommifio reftirui , fententiar licet 
non jure diclx pareiidum eft f & ex ea hereditas reftirui debet , quia publico 
intereft reftitui propter audontatem rerom judicatarum , ut iradirur in hoc $. 
Nimirum (ententia , etiam fi per injuriam lata fit , fi ab ea appelfatum noo 
fit intra decendium , transit in rem judicatam , quoad erTec'tum ft. execution!* 
quod ex eo pofTet mandari executioni , propter aucloritarem rei judicata ; /. fi 
fidejujfor , $. pen. fupr. mendat. /. fi fundus , §. fi plurts , de pignorib. cap. 
cum inter, cap. quod ad couful tat ionem , de ftntent. & rt fudicat. Audoritate 
TCTum iudicatarum coutinetur flatus reipublicx j ac imminentis exitii non 
aliud certius fignum , quam re rum judicatarum refciflio v M. Tull. 2. in Rull. 
(4.) /udicioeum perturbations , rerun* judicatarum infirmationet f eeflitutio dam- 
natorum : qui ervitatum afflicierum , perditis jam rebus , tstrtmt exitiorum /(dent 

ft exit us . Sententia etiam injufta , poftquam transiit in rem judicatam , pot- 
mandari execution! : fed executio fuspenditur remedio appellationis vel re- 
flitutioais in integrum ; /. frjtfts^ I. turn pnbatis , /. divas Adrianus \ infr. 
dt re judit. I. ft taufa cognita , C dt transact". Sentemia per errorem , vel per 
gratiam a judice lata , non reftinditnr rpfo jure per viam nullitaiis . fed per 
appellationem . Alias fememia venalis , id eft lata per judicem rncrcede corru- 
ptum , ipfo jure fine appcllatione refcinditur ; I. venaits , C. quand. pnrvoc. 
non eft neceff. Ambitiofe dicitur hoc loco fcrri fententia,qu« fcrtur per gratiam: 
hoc fenfu ambitiofa d.*crcta decurionum dixit Ulpian. in /. ambitiofe , infr. de 
detect, ab ordin. foe. 6t ambitiofas centurovirorum Icatentias dixit TranquiU. 

019 ^eP^WUtt$Mt%*> tM^m 8» 



3 66 ADSENATUSCONSULTUM 

%.fi pupil*. 

f)Er rntorem herediras pupillo adquiri noo poteft , nifi pupillui infant fit , id 
eft minor feprem annis. Pupillo refie adquiritur heredttas turore auftore; 
pupillutj fupr. it adauir. htnd. I. pctuit , /. ft infant i , §. i. $. */f. C. 
it fur. itltbtr. Aliud eft tutor? audore , aliud per rutorem adquiri heredita- 
tem. In aditioae hereditatis, quae fit tutore aucrore, ipfe pupillus adit heredi- 
tatem , ac (blemnia aditionis explicit , adhibito tutore auctoritatis gratia . la 
•ditione , qua fit per rutorem , ipfe tutor adit hereditatem , &. (blemnia adli- 
tat. Si heres iuftitutus rogatus fit pupillo infanti hereditatem reftituere , fi fpon- 
te adierit hereditatem, pupillo ipfi tutore audore reflituetur h credit as . Si'aut- 
em heres fufpeftam dicat hereditatem , & recufct earn adire &. reftituere , pu- 
pillo infanti fubveniendum eft , ut heres fc. poffic per tutorem compelli ad.re 
& reftituere hereditatem : idque ex fimilitudine juris civilis vel honorarii conili- 
tuendum e(Te ait Maxianus hot loco, id eft ut in aditione hereditatii , qua: eft 
juris civilis , vel in bonorum porTeffione , qujf eft juris prararii ; ikut enim 
tutore auSore re£te pupillus hereditatem adire poteft , vel pro herede gerere 
& bonorum poffetfionem per tutorem perere poteft , ut nominatim traditur hoc 
t V. fi facit, loeo, & I. bonorum y C. qui aimitt. ad bow*, pofftff. /. t ft euratmm , C. it 
& add. I.7. in tnttgr. rtfltt. minor, ita & here*, fi fufpedam dicat hereditatem, per ruro- 
tr 8. ff. it rem compelli poteft adire & reftituere hereditatem . 

bomr. pojfefl'. 

$. kit. 

"VTIhil intereft herediras ex caufa fideicommiffi mihi reftiruartrr, an alien ex 
l>j voluntate mea : fi fingula: res ab h.-rede rogato reflituere hereditatem 
traditae fint juffu meo ei , cui eas vendideram , fine dubio mihi intellicitur fa* 
fla reftitutio. Idem dicendum erit , Ci jurtu meo tradita: fint cui ex fideicorn- 
. miflb aliave qua caufa eas prarftare debueram , vel in creditum ire , vel do- 
nare volucrim , ut traditur in htt §. Et fi voluntate mea alii reflituatur herc- 
ditas , adiones hereditaria; in me rransibunt ex Trebclliano j I. rtflituta , 
mit. fupr. h. tit. Res mihi rradita videtur , quae tradita fit procuratori meo ; 
/• t .mfr. it aAautr. poffiff. Pugnare videtur I. fi muiier 59. 

§. ex ajfe , fupr. it fur. i«t. ubi fideicommiffum cedi noa poteft etiam dotis 
caufa , id eft fideicommifli perfequendi jus non poteft in alium per ceflionem 
feu delegationem rransferri . Ergo non viderur reftiruta herediras , fi alii quam 
jpfi fideicommirTario reftituarur, etiam me jubente . Sed hare minime pognanr. 
Jus fideicommiffi perfequendi non poteft cedi & transmit!! in alium , quia fi- 
deicommiHum non videtur reftitui ex Tubtlliane , nifi reftiruatur ficut heres 
rogatus. Et action es hereditarix noo transfcruntur in alium , quam cui fidci- 
commiflum ex teftamento debetur : at oon refttruit fideicommiffum ficut mea- 
tus eft , qui alii quam cui debetur reftituit , ut diferte prod i turn eft in i. §. 
ear tfft. Sei hoc non impedit quominus res fingulat, ab herede rogato reftitue- 
re , tradi poffint alii , quam fideicommiffario : juffu fideicommiflarii & tradi- 
tione rerum fideicommilfum reibtutum intelligitur , quia res tradita alii man- 
dato meo, mihi tradita videtur: fed illi res hereditaria: quidem tradi poffunt , 
fed idem non ha bet actionem cefTam perfequendi fideicommiffi . 

L. 66, in prirtc. 

SI hem fcriptus , & rogatus reftkum herediratem , fufpe^ram dicat heredita- 
tem, & recufet earn adire & reftimcrc , poftulante fideicommiflaiio 



Digitized by Google 



3 



TREBELLIANUM DIG. 3*7 

prrtorif ex SC. Pegafiano cogitur adire & reftituere hereditatem , & quartae 
commodum amittit ; /. 4. fupr. b. tit. $. t 6. vtrf. fed ft recufabat . htft. de 
fidtic. htrtd. Quod fi quis inftitutus fit ex carte Tub conditione , ft coheres ejus 
adiiijet , fi idem rogatus fit partem fuam heredintis reftituere alteri , pot eft 
uti lege falcidia , id eft detrahere quartam Pegafianam Tea Trtbellianicam , 
( out paflim falctdia difta dt , quia introdufta eft ad exemplum faltidi* ) etfi 
coheres ejus coaclus adiiflet, modo fi ipfe oon coadus adierit bereditatem, ut 
traditur init. b. I. Ratio dubinndi crTe poterat, quod iuftitutus Tub conditione, 
fi cohtrtt ejus adiijfet , non aliter potent eiTe heres , nifi impleta cottditione , 
id eft nifi coheres eius adiiflet ; /. qui bertdi , J. ult. fupr. dt cmdit. & de- 
mon fir at. At coherede coaclo adeunte , videtur ejus vitio & coa&ione fieri 
heres , & fic non juvari yitiofa & coacla aditione , nec pofle detnhere quar- 
tam , vel etiam heres , qui coa&us adiit hereditatetn , videtur non adiille . Adi- 
tio heredintis eft actus legitimus , qui propriam voluntatem defident , quare 
per tutorem expediri non poteft , nifi pupillus infans fit ,- /. potuit , C. dt ;ur, 
dtlib. Aditio coada non videtur aditio. Ergo fi quis iuftitutus fub conditione, 
ft coheres adierit , & idem rogatus refthuere hereditatetn , fi coheres coadus 
adierit videtur defecifle conditio . Sed aditio coacla heredis non nocet coheredi, 
turn quia etfi inftitntus fit fub condittone , fi coheres adierit , non habet cau- 
fam ab eo , fed ex judicio St voluntate defunctt , & ita coheredis vitio noa 
repellitur ,- /. Pomponius , cum quis , infr. de adquir. poffeff. cum etiam , 
uia aditio coacn videtur aditio quoad omnia , prarterquam ad commo- 
um heredis ,* eh I. 4. Aditio coafia prodeft ad implendam cooditionem , 
fi hats trit , quia coacla voluntas , voluntas eft y /. fi patrt cogentt , dt rit. 
nupt. I. fi matter , $. fi metu f ceailui 5. quod met. ceuf. Et coaclio heredis 
non arcet quern commodo quarta: , fed propria : noxa caput fequiiur ; /. fan- 
cimus , C. dt potn. Olim ex SC. Pegafiano , ut hoc addam , heres fcriptus & 
rogatus refthuere heredintem , fi fufpecram dicerct , compellebatur adire & re- 
ftitoere : fed hodie fublata eft coaclio ilia , & ex parte fublatum eft SC. Pe- 
gafianumy nov. juft.de hered. & falcid. ubi recufante herede adire & reftitue- 
re hereditatem^, hdeicommiflario licet adire hereditatem , neque per heredis 

§. ttiam ttbfentit. 

HEreditas non poteft adquiri per procuntorem ; /. ptr curatorem , /, t t Lex ifti 
Paulus , fupr. de adquir. bertdi t. hereditatis aditio eft aclus legitimus defidentur 
& folemnis, qui propriam voluntatem & animum adeuntis deiident . Heredi- V.Li.$.ult 
tas adquiritur folo animo , nuda voluntate , nuda deftinatione heredis , quod de ojfic. pro- 
beres effe vellet ; ult. in ft. de htrtd. qualit. & different. 1. It avia , C. dt cur. Cafar. 
iur. dtlib. Hereditas adquiritur fola animr deftinatione, fine prehenfione rcrum 
bereditariarum , quia hereditas eft nomen juris ; /■ hereditatis 119. /. petuni* 
178. \. de V- S. Hereditas magis cooftftit in jure , quam in corponbus 
hereditariis , unde hereditas etiam line ullo corpore juris intelleclum habet; /. 
btreditas , fupr. de petit, htrtdit. Idcirco hereditati furtum non fit , quia he- 
reditas poiTeffionem non habet , quz elt facrt & animi ; /. 1. §. Scavola , infr. 
fi is , qui teft. liber tjfe juff. Secus booorum pofleftio per procuntorem pett 
poteft / /. fcrvo invito , §. fi pupil fo , fupr. h. tit. I. fi quis alicui , de f ad~ 
qutr. htrtd. I. fi maritus , C. mend at. quia bonorum pofleirio , cum fit juris 
prartorii, eft actus minus folemnis. Etiam absentis procuntori hereditas fidei- 
commiiTaria reftitui poteft , ita ut caveat de nto , id eft rem ntam domioum 
babituTum , fi non evidens absentis voluntas fit , id eft fi dubitetur de manda- 
te*, vel minus idoncum, id eft obfeunus mandatum profcratu. Absentis enim 



3 6« AD SENATUSCONSULTUM 
procurator non alias tenetur farisdare de rato , quam fi dubitetur de mandate; 
T. ^. $• fi procurator , infr. ut in poJfe(f. Itgat. I. de pupilio , $. qui procuratt. 
rio , d« w. oper. nunciat. I. Pomaoniut , ftd & it, qui , /. non cogendum t 
§. ult. de procure t. I. t. C. tod. I. ft quit ex argent ariit, §. 5. verf. procure- 
tori , dt tdtnd. Si tamen hem fufpedam dicar hereditatem , non dt compel, 
lendus adire poftulante procuratore abfentis fideicommiifarii nomine , fi non con- 
ftet de mandato , fi certum non fit man daram , quamvit ei ofTeratur cautio de 
rato , idque propter fragilitatem cautionis . Caution is enim nomine continerur 
nuda prominto : aliud eft cavere , alhid fatisdare. Satisdario eft , quae fit datis 
fidejufloribus : nuda cautio eft , quar folam fidem promittenm obligaty/. 1. fu- 
pr. qui fatitd. cog. /. fancimut , C. dt V. S. Non fufficit cautio de rato , ut 
cogatur heres adire & reftituere , poftulante procuratore abfentts , ubi dubira- 
tur de mandato , propter fragilitatem cautionis de rato , ncc fufHcit eriam fi 
offeratur cautio de indemnitate propter incerruru cautionis : non oportet Tub 
incetto cautionis fe committers aditioni hereditatis ,* /. cogi , §. idem qu£tit % 
fupr. h. tit. Quod fi heres fcriptus , & rogatus reftituere hereditatem , fponte 
earn adierit, reftituere compellitur etiam abfentts procuratori i Hi , qui fe die it 
procuratorem fideicommiflarii , fi caveat de rato , quia non magna caprio eft, 
ut ait Paulus in hoe $. Hoc cafu minus periculum dt hereditatem rdlitui illi, 
qui dicit fe procuratorem fideicommiflarii , dum caveat de rato , fi de mandato 
dubitetur, quia fi reftituatur falfo procuratori , id dr ei , qui maudatum noa 
habet , acliones hereditariar non transeunt in fideicommiflarium , priusquam la- 
tum habuerit , ut fubjicitur in hoc §. Abfentis procuratori heredita<; fideicom- 
miliaria reftirui poteft , five praxedat mandatum , five fequatur ratihabitio .• /. 
quamvit , ult. & dd. feqq. fupr. h. tit. quia ratihabitio retro trahitur & 
mandato comparatur / /. ult. C. ad Mated. I. donation*; %). C. de dan. tut. 
vir. & tutor. 

§. fi damnum . 

TT| Eftituta hereditate in fideicommiflarium transeunt acliones hereditaria; , quat 
XV fuerunt in hereditate bonisve defuncli ; /. ita tamen . %. qui ex Trehel- 
liano , fupr. h. tit. Acliones , quT non fuerunt in bonis defuofii tempore mot* 
tis , non rrameunt in fideicommiflarium , quia non funt hereditaria; : ut fi dam- 
num in fervo hereditario datum fit , fervo vulnerato , licet per fervum here- 
ditarium aftio legis Aquiliz heredi competere crepit , non tamen transit in 
fideicommiflarium rtfhtuta hereditate . Re'.tituta enim hereditate , hae acliones 
transeunt in fideicommiflarium , quae ex bonis defuncli pendent , ut tradit Pau- 
lus in hoc $. id eft quar trahunt ortginem ex contraftu , vel faclo defuncli . Aclio 
legis Aquili* , licet heredi comperat occafioue rei hereditarise , puta ob fer> 
vum heredirarium vulneratum vel occifum , non eft hereditaria , quia aclio 
legis Aquilix eft pomalis : non mere pcenalis , fed mixta , parrim poenalis , 
partim rei perfecutoria : unde h« aclio datur heredi ceterisque fucceflonbus, 
■led in heredem ceterosque iucceflores non datui 1 , cum fit poenalis , nifi forte 
heres locupletior faclus fit ex delifto defuncli ; /. hide Neratiut. k. kanr afiio- 

tt V.fifacit, ntm , (opt. ad leg. AqutU. tt a&ime , pro foe. §. f w a*tem t tnfl.de aSkmiik 

&adde/.m. 

in fin.de R. $. fi legatur . 

J. l.t.de pri. 

vat. deliil. £*I heres, inftitutu'; & rogarus reftiruere hereditatem, Rom am legatusfit ret* 
cum concord. ^ public* caufa , fi interim fufpeclam dicat hereditarem , Roma; , dum le- 
gatione fungirur , compelli poteft adire hereditatem : fed non cogitur earn re- 
ltituere priusquam domum reverfus fit ; /. fi, legatut , fupr. h. tit. Et ft legax 
tus adierit heroditatem Romas tpfo legationis tempore , neque a creditoribut 

here- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 369 

heredkarfis , neque 1 leeatariis conveniri poteft quamdiu durat legatio ; /. dt 
to, €S Jd. {tqy. fupr. ae judic. Nimirum legatus provincialis tempore lesa- 
tionis noa cogirur luscipere actiones ,oea legarkmis officio avocerar : fcdfi 
fufpec*ram dicat heredicatem , compellitur earn adire , propter pericuiam mora:, 
■e moriente herede no* adiu hereditate rideiconmiflum intercidu . Si lega- 
tes Romae compulfus adierit , & reftitu*erit herediutem , fideicommuTarius , cai 
refliruta erit bereditat , cogirur pari a&iones , quamvis heres idemque legatus 
eon cogeretur , ut traditur in hie $. Exceptio , qua; coharret perfona: heredis , 
Be cogatur Rome pati acetones credrtoram hereditariorum , oon transit in fi- 
deicommiffarium , quia hujusmodi legati perfonale beneslcium eft ; /. fed C fi 
reflituatur , $. 1. dt judic. Exceptiooes , quar cujutque perfoax cohxrew , id 
aliura non uanscunt; /. exctptimu 7. iufr. dt except. 

REftituta heredirate a Stones aflirr & paflivat , qua; heredi & in heredem 
competebaut , tnuiseunt in fideicomrniflarium ,* /. t. $. dt Me , L ita 
umen , J. qui tx Trebellieno . fupr. b. tit. quia fidekommifiarius e.t heredis 
vice ; rejiituta , htft. dt fideic. heredi: . I. peflulxnte , §. t. fupr. h. tit. /. 
ft filing. J. 1. quod cum eoyoxi in alien, poteft. eft. Reftituta hereditate , quar- 
ritur hit , ubi conveniendus (it a creditorinu<; hereditariis fideicommiflarius , cui 
reftituta eft heredi tas? Et videbatur, adka fponte per heredem & reftituta he- 
redirate , BdeicornxTMiTarium conveniendum cfle , vel ubi defun&us conveniri 
debuit, quia rideicoramiffarius eft heredis loco,( heres autero ibi conveniendus 
eft, ubi detunfrus debuit, licet ibi domicilium non habeat, & ex perfona fua 
privilegt© fori uoa utitur y /. beret abfent , fupr. dt judic. ) vel ubi heres con- 
veniri debuit t qui* acliones ab herede transeunt in fideicommiiTarium , vel ubi 

X* fe domicilium habet . Tamcn verius eft , fideicommuTariuan ibi couvenien- 
im efle, vel ubi ipfc domicilium habet , vel ubi eft major pars hereditatis.. 
Fideicommiflarius conveniendus non eft ubi defunftus debuit , quia ctfi fit he- 
redis loco , boo eft proprie hem : idem non eft coovenienda* in domicilio 
heredis , vel alb loco , ubi heres forum fortitur , quia fideicommiflarius quU 
dem eft heredis vice , noa ita ut in jus heredis fuccedat , tamquam ipfius fuc- 
ccflbr, fed ut defunexi perfonam rcprxfentet, quia per fideicommiflum non he- 
redi fucceditur , fed teftatori ; I. coheredi , §. qieed Ji heredem , fupr. dt vulgar. 
*y pupillor. Igitur fideicomraiflariuc conveniendus eft ubi domiciliam habet , vel 
ubi major pars hereditatis eft, non ubi defundus vel heres conveniri debuit . 
E extern jure fideicommiflum ibi peteadum eft , ubi eft major pan hereditatis 
teftituendar , vel ubi heres domicilium habet,-/./! fideicemmilTum } cum dd.feaj. 
fupr. dt judic. I. unit. C. ubi fidtic. pit. eport. fideicommiffi enim perfecuno, 
licet Ut perfonam heredis dirigatur , tamen in rem quoquc fcripta eft ; I. e8io t 
fupr. dt oblig. & «c7. /. pteunit 178. 4. t xtlicmisyde V. S. Ideoque mirum 
videri non debet, fi in co loco exerceuda fit, in quo res fitar funt , vel major 
pars hereditatis , quia pars major trahit ad fe minorem ; /. jutisgentium , §. 
tttt. d* /. ft*, fupr. dt pafi. Et in legatis & fideicommiiTK generate eft , ur 
ibi prarftan debeant , ubi a teftatore res reli&ar funt ; /. cum ret ttgstt t l.fi: 
fervus IcgeJus , dt ttgtt. 1. /. quod legatur , dt judk. 

L. 67. in pine, t & §. etitm ^./eJ&fi. 

QI heres fcriprus & rc^atus reftituere hereditatem , poftulante fideicommtiTa. 
v y no , nam here J ita tern ex decreto prxtoris coac>us adierit , & fide i- 
commiffarius poflea earn Obi reftitui nolit , hcredius pro rettituu habetur . & 
Tm.VULVel.lL Aaa 



} 7 o AD SENATOSCONSULTU M 

afliones prxraris officio pennde dantur in fuJeicornrjaifTarium , ac fi rwredftafeiTl 
rrorpiifet , quia aemo poteft tnutafe confttium in alterius injuriam / /. nemta 
pcttll mutart 75. R. J. Quod eft veriu* etiam fi heres fufpeccarn dixe- 
rit hereditatem , 8c coactus earn adierit, & earn rellitUifTct eo tempore quo cre- 
ditorum fraudaodorum confiliura ioiit \ quia beres t qui fufpedtam dixit he* 
reditatem , & coaclus earn adiit & refhtuit , citra periculum heteriicii fram- 
iaterii earn adiit & rciitint . Acl iooc FtJm* & inttrdttio frtvdttor'n , co- 
ins mentio fit bat loco , & in t pxpdli debitor , t n» prwr. infr. <fc ./•/«. re- 
vocantur quaxumque eelba funt t debrtore in fraudem creditorum. Paul rams 
vel interdtilo fraudannc non tenetur qui fufpe&arn dixit hereditatem , & coa- 
Gu5 adiit , quia nihil videtur face re in fraudem creditorum qui rtpudiat he- 



reditatem , quia non diminuit , fed non adiprirrt ; Lamed autem , m print. %. 
fninde , & feq. qua in fraud, cred. Sed 8r fi filius fuus hem fcriprus or ro- 
satus mihi hereditatem rcrtituere , creditorum fuorum fraudandbrum confilio , 
fufpeftam hereditatem dixerit, & coa&us adierit & reftrtuerit , vix fraudatoria 
mterd'telo locus trie t id eft crcdiroribus filii non licet agrre tHftrdiSofrauiato- 
Wo, ut revocet quartern , quant here? erTet dnrafhmrs fi fponte adiiffct & re- 
Airuiffet . Ratio trabrrandi efle videbarar , quia filius fuus heres , qui coacrus 
adiit & reftituit hereditatem , 8r fie quartz ccxnntodum amittit , videtur de be*, 
sis fuis in fraudern creditorum d:mmuere,cum ad bona naterna timquam pro- 
pria veniat ,• /. in fuis , ie liber. Cr pofih. Tamen verius eft , non efle lo- 
cum htttriido ftamdatot'n , quia bona partis re vera non funt filii , fed fiftione 
juris ; & creditoribus parentis poftulamibus datur beiieficium fepararioms bono, 
turn ,■ /. i. infr. de Jepar. bmor. Et fi bona patrit veueant a creditoribus pa- 
tera it , nihil propriam credttores filii ex ea hereditate ferre potemnt , taltem 
priu^quam ctimifK funt creditores pawrni : carte credi cores fiiii aodiri debent, ft 
poftulent, ut. dimiffis creditorirais patris, refidua bona fibi vctvJesc liceat , Uf 
oftenditur in h. f. t fed & fi . Sea etfi heres rogatus rettituerc: falpedam he- 
reditatem dixerit , or coac^os adierit , 8c jam non fit cui reftituat , finge fidei- 
aommuTarium decerfifle fine herede , hoc cafu heredi fuccurritur ex refcripto* 
S. Pii , ut bona veneant a creditonbus hereditariis nomine defunAi , perindc* 
ac fi bereditas adka non eflet ; 1. 1. §. fed fi am fufptftom, infr. dt feparat* 

«. fi donate, . 

Q*I hern inftituttR , 8c rogartB rorara hereditatem rrfriruCTi? er. qui iblidnnr 
O capere non poffit, donatkmis caufa t id eft donandi animo , fiifpeclam he- 
reditatem dixerit y 8l coaftir? adierit Ik reftttuerit , ei aufcrrur id , qood cape- 
re non poteft r & fifeo vindicatur. Si enim taciturn fidcicomrniffum in fraudens 
l«rjm ab herede relidtum fit incapaci , ei velut indigno aufertur , & fifco vin. 
dicatury f. in frandem % 1. fupr. it IntyOMM ** inch en. Idem dicendum eft 
fi heres fldnciarias ro^arus redttuere heredintem> incapaci , chra confrlium feu 
animum donandi (ufpe&arn ertxerit herediratem t 6r coaftus totam reilituerit r 
fidricomrm'flario aufertur quod capere non poreft , & fifco vindkatur: qu* duo 
probantur hi hoc ^. Scd (1 heres roeatus reltituere hereditatem ei T qui capere 
poffit , Iponte adierit , flr totam reltituerit non dedudra quarta , quarra omiffa 
non potest revocari a creditoribus heredis , quad donandi animo remiffa in frau> 
dem credrtorem , quia non vidernr donarTe r fed porius plenam fidem tx obte- 
qnium exhibuiffe voluntati defunfti ; /. fi fpo'tfus , It quit rtgotns > fupe. 
de ion. int. tot* & uxtr. I. pattern , q*s in fraud, creditor. 

I. 69. 

SI heres fcriptos & rogartis reftiruere heredttatem , qu» folvendb non erat t 
fuipeclam tfceat , & coaclus adeat & reftituat , dubium dob eft quia bodie- 



Digitized by Google 



THEBELLIANUM DIG. ^ 

eoa&us, ft Trtbtlliam fc. reftkwat.. Ratio dubirandi efle videbarBr, quod noit 
vidcbarur hem compellendos adire & reftituere hereditatem , fi liquido conftet 
cam efle damnofam , noo vidcrar mdmlgendum ftultitia: fideicommiflirii defi- 
dcrantis adire hereditatem » nullum hide lucrum commodumve laruri y /. ra 
{undo , fupr. </* rW vindicat. Tamcn etfi conftet here dira rem non efle folven- 
do, hem cogi poteft, poftulante fideicommifrario , adire & refhtuere heredita- 
tem. Et remtutio hujusmodi coajfta , hodie fit ex SC. Trebeliiana, quia hc- 
eeditas , etiam damnofa , eft bereditas , quod fit aomen juris y I. hereditaria 
a 19. mfr. it V. S. I. bereditas , fupr. dt bered. petit. Sed etli hem inftitutus 
& rogarus reflituere hereditatem , qui non eft folvendo , earn fponte adierit , 
afque earn rerrituturus eft ex SC. Trtbtiliano . FideicommuTum univerfaie va- 
let , licet hereditas non fit folvendo , quia eft nomen juris , id eft magis con- 
fiftit in jttre , quam in corporibus hcreditariis . Sed fi fingulare fideicommifTum 
certa: rei vel fummar feu quantiratis pecuniae relictum fit ab eo, qui folvendo 
noo eft , perinde noo debetur , atque fi legatum effct ; Jcgau enim & fidei- 
com mi ffa fingularia non pnrftantur ultra vires heredicaris y /. 1. ft. fi is , qui 
quadringenta * fupr. h. tit. t. fi tauverfa , Cv dt legat. eo enim cafu legata- 
tii , fuperiore heredU vice fungirur is , cut fideicommifTum reliclutn eft , ut di- 
«itur in fat, init. h. 1. Fidekommiffarius particularis fc. eft vice legatarii , fi- 
deicommiffa fmgularia exarquantur legacisy L 1. fupr. dt legat. 1. fideicetnmtf. 
farius autcm uoiverlalis habetuc loco heredk. 

fi totem . 

SI hem fcriptos & rogatus toxam hereditatem reftirnere , earn fponte adie- 
rit & reftituerit , non deJu&a quana , difficile creditur hoc fectffe per igao- 
rantiam & errorem magis , quam cxpieodz fidei caula, ait t Valens in hoc 
|. £t ideo non eft loan condi&ioni indebiti , quia favor fideicommiflbmm prar- 
ftat , ut explendar fidei caula potius , quam per er r ore m , aut donandi animo 
folutum videatur ,* /. fi /pot/at , ft. fi quit rogatus , fupr. dt don. int. vtr. ?V 
uxor. Et fideicommifTum teftamemo minus folemni reliAum , fi in ftipulatio- 
nem deductum fit folutum fit , noo poteft condici quafi indebitum , quod ex- 
plendx fidei caufa a fciente folutum fit ; /. fifkicornmiffum , fupr. dt condilt. 
tndebit. 1. patrtm , out in fraud. <rtdit. & confcientia relifti ; /. 1. C. dt fi- 
aUic. Dices , qui inJebkam folvit , in dabio prarfumirur indebitum folvere per 
errorem , & confequenter locus eft condic'ttoni , quia nemo prxfumicur velle 
jaclare fuum j t. cum dt indebko , dt pnbat. Sed favor fideicommifljrum hoe 
opera rur , ut fideicommini etiam indebiti (oluti dencgetur repetitio , in dubio, 
cjuod mag'ts ex certa feienria , & fidei explendar gratia , quam per errorem fo- 
lutum videatur : fed fi probetur per errorem , fc. fafli , quarum omififle , po- 
tent earn repetere condiftione indebiti , ut addittir in hoc §. Indebitum per 
errorem juris folutum non condicirur : quod fi indebitum per errorem 
vatur , datur condicTio indebiti ,- /. poi. fi quit jut , (opr. dt jut. & /#& 
ignor. I. tnvr , C. ad leg. faleid. quod ex caufa fideicommiffi indebitum da- 
tum eft, non poteft re peri qoafi indebitum , nifi probetur per errorem fafti fo- 
lutum , ex refcripto Seven & Aotonini y d, /. pen. 

L 09. 

HEm non tenetw legatarits & fideicommiflariis de eviitione, fi certa res 
legata fit, vel certus homo, veluti Stichus,quia talem rem dare debet 
qualis eft , liberatur pwitando rem qualK eft ; /. ft a fubftituto , %. htttt , /. 
fi domus t $• »• A * legat.u I. cum pater , $, twSisjde legat. 2. aifi teftator 

Aaa i ; 



37* 



AD SENATUSCONSULTUM 



fcicns rem alienam legaverit , quia ex conj«ftura volant at is pnrfumitur tefla- 
tor heredem oneraac voluiffc periculo evicliook ; d. I. am pattr , %. tviclis % 
I. Stitho , %. ult. de ufnfr. legit. Si autem mcerta ret legata lit , ant incertus 
homo generaliter , quo cafu elcclio eft heredis , fi it , quern elegit heres & 
prxftitit, evincatur, tenetur de eviclione a&iooe ex teftamento,qui* male ele- 
git ; d. I. ft a fubjlituta , d. I. ft damns , *• q*i ttmcub'tnam , J. fi htrtt , dt 
Jegat. 9. /. htrtt ftrmm , dt evift. Similiter heres inftitutus & rogatus refti- 
tuere hcrcditarem , earn reflitueudo , non tenetur cavere fideiconuaiftario de 
evidiooc rerum hereditariarum , ut tradhur in b. I. quia rcftitutio hercditatk 
eft neceflaria . Heres rogatus reftituit hertditaKm fidei expiendx gratia / /. fi 
fponfut , $. fi quit rogatus , dt dm. int. vir. & umr. I. patrtm , qua tn 
fraud, end. atque ita officium explet* fidei heredi damnouirn efle 000 de- 
bet. Pneterea reftituta hereditate ex caufa fidcicommifli , omnia jura a&iva « 
& paifiva transferunrur in fideicotmni/Tariuffi ; I. it* ttmtn , $. qui ex Trebtf- 
Ham , fupr. b. tit. quod fit heredis vice : ergo perkulum evicbonis fpeclat ad 
eum , non ad hrredem , qui Jewel reftituit herediutem . Et cum fideiconv 
mifTum fit onus / /• fi adrogator , §. 1. fupr. dt adopt. I. 1. m fin. mfr. dt 
Juts *y legitim. beted, now tft gravaudus hews fatisdatkxiis onere , ue duplici 
oncre gravetur y /. rtgi , indt quaritur , fupr. b. tit. I. (deictmmiffa , $. fi 
quit t dttem , dt legat. 3. Ccste heres rogatus reftituere nerediratem in diem 
vel Tub conditione , pendente die vel condition* tenetur cavere fubftituto d* 
fideicommiflb fervando , & hereditate reftituenda y /. inter ornncs . fupr. qui fa. 
tisd. ecg. Exciptmtur pater vel mater , quibus remittitur onus fatisdationis de 
fideicommiffo fervando , nifi transierint ad fecundas nuptias , vel fpecialiter id 
teftator jufTcrk ; /. jubemus , $. in fupraditiis . C. h. tit. I. filia infr. ut 
gat. feni. temf. tan. Sed qnando heres reftituit hcreditatem , non tenetur ca- 
vere fideicemmiflario de eviflione rerum hereditariarum , quia reftituta heredi- 
tate emnino liberatur. Qui idcirco tenetur, quod rem habet , liberarur prx- 
ftando rem , ut qui tenetur quod habet actionem , liberatur cedendo aclione ; 
/. quad debttur , fupr. dt per til. Quinimmo fidcicommilfanus , cni reftituta 
erit herediras , heredi cavere debet de indemnitate , fi quid ex his evi&um eC 
let, qua* ab ipfo herede venifient f ut fubjkitur in fin. b.l. Q^iod accipieudutn 
eft, fi res venditx fint ab herede ob juftam caufam: puta ahs alieni folvcndt 
caufa , quia fideicommiftarins non poteft rcvocare res alienatas ab herede ob ju- 
ftam canfam v. vel fi pretium rerum vendkarum refufum fit fideicommiftario in 
reftituenda hereditate , quia rem habere videtur,qui habet psetium redaclum ex 
vendirione rerum hereditariarum . Pretium eft loco rei,& perinde eft ac fi res 
hereditaria* relHtutx eflem fideicommiftario : (ubrogatuin fapit naturam ejus ia 
co jus locum fitbrogaiur ; I. lmptrator , %. tdt. e5* /► ftq. dt Ugtt. z~ 



b. tit. Acliones , inquam , direclx maneM apud heredem etiam reftkuta heredi- 
tate: verum inerficaces . quia heres reftituta hereditate , fi agat contra debito- 
res hereditariw vi dlrecxarum aclionum , fubmovetur c«cptione relritutx he- 
rediratis , ut & fi conveniatur a crcditoribus hereditaria , tuetur fe exception* re- 
ftituta* hereditatis / /. ita tamtn , §. qui *s Trebetliam , fupr. b. tit. Quod fi 
heres in it i tut us rogatus fit reftituere hereditatem Titio, & rurfus Titius here- 
fit poft tern pus , fofficiurft dire&z acliooes heredi, ut ofteoditur init. b.l. id eft 
direclx ait ion es , qux manent apud heredem reftituta hereditate ex Trtbellia. 
no , ei fufficiunt , nec et neceftarix funt utiles , quia ubi funt direclx efficaces^ 
son fint Deceflaria; utiles , nec utiles habere poteft , qui habet direclas , quia 



X. 70. in print. 





Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 



373 



direfix & utiles non poflunt coucurrere in'ejusdem perfona , nifi diverfb re- 
fpecru ; /. Stiehum , $. «*/tf'o , fupr. /o/w. eo nimiram jure , quo major & 
principal ior obligatio tollit minorem ; /. fi reus , infr. de duob. reis I. t de~ 
bitori t infr. defidejuff. 

$. fi heres . 

REftituta hereditate ex Trtbelliano , acliones directs non transeunt in ftdet- 
commiflarium , led utiles dumtaxat . Hoc jure , fi heres antequam fidei- 
commUTam hereditatem reftirueret alienaverit quid ex hereditate , vel fcrvum 
hereditarium manumiferit , vel ruperir quid vel fregerit , vel ufTerit , in eum 
oon competit ulla civilts aflio , ne quidem reftituta poflea hered irate ex Trt- 
belliano: fed ex fideicommiffi caufa erit hoc, quod deperierit , perfequendum , 
ut ait Pomponius in hoe %. Etiam reftituta hereditate , non datur fideicommif- 
fario ulla civilis aflio , puta vindicatio , vel legis Aqwlis aftio , ut res alie- 
nator ante reftitutionem hereditatis revocentur , vel res confumptar aut dete- 
riores facia; reftituanrur , quia civiles & directs acliones manent a pud here- 
dem , etiam reftituta hereditate ; utiles dumtaxat transeunt in fideicommifla- 
rium: fed fideicommifTario fupereft aftio ex caufa fideicommiffi in heredem , 
quali fideicommiffum non omnino reftitutum fit , ubi deminutum vel deterio- 
rarum reftitutum eft: non videtur res reddita , quz deterior redditury /. 3. §. 
fi rtddita , fupr. commod. Quod fi heres , pott reftitutam hereditatem , fcrvum 
hereditarium + aut vulneraverit aut occiderit , in eum datur legis Aquilis 
aflio, ut additur in cake h. §. Eademque rarione dicendum eft , fi heres pod 
reftitutionem res heredirarias alienaverit , fideicommiflarium habere vindicatio- 
nem , quia de rebus alienaris, vel de damno dato in rebus hcreditariis per he- 
redem poft reftitutionem , fideicommifTario datur civilis aftio in heredem , que 
compere ret in exmneum , quia tenetur ut quilibet ; I. \ ft paterfamilias , $. 
fi duos , fupr. de adopt, ut refie notat Albericus hie . 

fi temporalis • 

Dixi fupr. in /. 6$. §. fi quis bemrum . 

I. 71. 

SI heres rogatus reftituere hereditatem fufpeftam dicat , & prrcife recufet 
adire , fiatim corapellitur adire & reftituere , & quarts commodum amit- 
tit / /. 4. fupr. h. tit. Sed fi heres prarcifc non reeafct adire , fed petat tem- 
pus ad deliberandum dc adeunda hereditate , ei datur tern pus ad deliberandum, 
quia jus deliberandi , quod eft bcneficium legis , petenti non denegatur . Sed 
interim dum deliberat , poftulante fideicommifTario cogitur adire hereditatem : 
verum non eft cogendus ftatim rertiruere , fed cxpeflaiidum ell donee implea- 
tur t em pus deliberationis , & tunc fi compere-tit fibi expedire hereditatem , fen- 
tiet commodum teftamenti , id eft detrahet quartam , qux recte dicitur com. 
modum teftamenti , quia non competit heredi rogato reltituere , ni i ex tefta- 
mento , id eft ultro adierit hereditatent , derrahir , inquam , quartam eo jure , 

3uo detraheret fi fponte adiiflet : fi heres poft delibcrationem dicat , fibi expe- 
ire hereditatem, fc malle efie heredem, & fponte reftituat, non videtur coa- 
ftus aditfle , fed fponte poft deliberation em • /. fed & ft , <>. plane-, fupr. h. 
lit. Si vero heres poft delibcrationem onerofam hereditatem crediderit , or di. 
xerit, fe nolle effe heredem , reftituta hereditate exoneratur adionibus heredi- 
tariis , ut ait Mxcianus in h. I. 5r heres amittit commodum quartz • Si enim 
heres coa&us adeat & reftituat hctedicatem , a&ones univerfst transeunt io 



J74 AD SENATUSCONSULTUM 

fdcicommiffartum , & nihil omnino remanet apud heredem, ne quidem com" 
modum quartst ,• d. I. 4. 

L. 72. 

SI heres infti turns rogatui fuerit reflkuere hereditatem , prarcepto certo fun- 
do, fundus tile heredi imputatur in quamm ; /. 1. j. fi berts, l.dedufia, 
$. arceptis , fupr. b. tit. I. fi quit una , htfl. dt fideic. bared. Quod fi here* 
Togatus fit, pnecepto fundo, hereditatem reftituere,6c fundus ille forte evict us 
fit % quod compertum fit fundum efle alienum , nou ceftatoris , ( fit fic recti us 
legttur in Florentinis fundus alienus erat , quam quod in vulgaris codxibus 
fundus aliens t us trtt ) evicto fundo, inquam, quarritur.an heres in refhtuen- 
da hereditate, atftimarionem hujus fundi ex hereditate deducat? Arifto , cujus 
icntentia exponitur a Pomponio , aiebat , videndum , utrum teftator voluenr 
fundum omnimodo efle penes heredem , id e<l indiftincle , five fundus alienus 
elTet , five proprius tetbtoris , an ica demura fi ipiius eflet : fed ubi fupenus 
placere, fc quod omnino fundum habeat heres. Et ideo fi forte fundus ille 
evictus fit , aeftimatio ejus retinenda eit per heredem , ut oftenditur in hue I. 
unde colligitur pro quarta Tnbellianka , vel praxeptione , qua: imputatur in 
quamm , heredi pnrftari evictionem • Net quicqaam obftat , quod pro pr-rle- 
gans non pnrftatur evictio; I. fi a fubflituto, fupr. dt It eat. 1. /. cum pattr , 
|. tviHis . dt leg**. 2. quia auod heres prxcipere feu retinere ruflus eft in re- 
ftituenda hereditate , non eft Jegatum , fed ell vice quarta: , qu* heredi debe- 
tur ex SC. non ex beneficio tchtoris, ut rede diftiuguit Accuriius h. leco. 

L. fi. 

REftitnta heredi rate ex Tnbtlligno , in fidekommiffarinm non transetraf aflio- 
nes quarfitc per heredem , natc ex facto id eft contra flu heredis , line 
ceffione feu mandato heredis , quia non funt hereditarix : at in fideicommiffa- 



rium non transeunt ipfo jure , nil! res vel actiones hereditaria ; /. in fidticom- 
milforia, quetiens , /. qui it*. §. fi damnum, fupr. h. tit. Hoc jure,fi he- 
res pecuniam hereditariam crediderit , & in earn caufam pignora acceperit , re- 
fHtuta hereditate , fideicommiiTario nou competit actio adverfuc ipfa pignora , 
id eft actio pigneratitia . Quod fi heres antequam reftitueret hereditatem , in 
eum contracrum , qui a defuncto fuerit interpofirus , id eft pro nomine con- 
tralto a defuncto , pignora acceperit , cafus hie majorem dubitationem habere 
videbatur , quia hoc cafu actio principalis erat hereditaria , ut potc conirafta 
a defuncto . Actio hypotheearia erat acceiToria actionis hereditaria: . quippe qua: 
accedebat actioni propria ftipulatione qua-fita; per heredem , unde videbatur 

ipfo jure in fideicommiflarium , una cum principal! , 



quia acceflbrium fequitur naturam principalis /. nihil dolo , §. 1. infr. dt R. 
J. I. tot qui , C. dt ufur. Nec hie tamen admit tendus eft ex fideicornmiiTo , 
fed habet dumtaxat adverfus heredem actionem , ut ei hypothecaria cedat . 
Non cogitur auis cedere aut pneftare actionem , quam habet , t nifi quoties aut 
fine ullo fuo dispendio id facere poteft / /. in crtditort , fupr. dt ewe?, aut ob 
id dumtaxat tenetur , quod actionem habeat ; /. htm vtniunt , §. ait ftnatus: 
plattrt 17. fupr. dt petit, htrtdit. I. quod dtbttur , in fin. dt pecul. /.a.f $. per. 
veniffty dt bend, vel afi. vtndit. Opponitur /. bares, infr. dt fidejujf. ubi, ft 
heres antequam reftitueret hereditatem ex SC. TrebeUiano , a debitore heredi- 
tario fide jufforem acceperit , reftituta hereditate ex TrtbtUiano , fidejufToris obli- 
atio in fuo ftatu manet , id eit non extinguitur , fed ipfo jure transit in fi- 
^farium ! fed nulU eft pugnantia inter Ims It ;es . Nempe , fi beres 

ipl'o 




Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. J7J 

ipfo pm in fideicommi/faihim , led ceftlone opus eft. Et ita accipicnda eft 
bar lex. At ft heres contraxerit obligationem hereditario nomine, in fidcicotn- 
miflarium transit utilis aclio ex Trebettime , ut in d. I. herts . Et ita inttlligendtun 
eft de petunia conrtitura heredi , hereditario nomine , quod traditnm ell in /. 
fi ptfl , fupr. de eottftit. ptam. heredi conftituta pecunia , jam defuncto debita, 
ante refbtutam herediratem , reftituta heredhate denegaiidam elfc heredi confti- 
tuta; pecuniar actionem , & magis eflfe , ut fideicommiflario decern en da eflet 
a&io : & rede mtramque Itgtm fie acceptt Cujac pod Gi 



§. cum ex Trtbelltarto . 

SI creditor debitori heres exftiten't , idemque rogatus (it atii red' mere here* 
ditatem, aditione heredi taris conrunduntor aAiones , fed reftituta heredita- 
te ex Trebelliam in priifa'num ftarum revocantur ; /. debitor , in pr'tne. fupr. h, 
tit. Sic & (i 'dominus pnrdii dorainamis heres exftiterit domino fundi fervien- 
tis, vei e contrario , confufione iervitotes extinguuntur , quia nemofibi ferviru- 
tem debcre potett / /. Papinisnms > fupr. de ftrvit. I. ft quit ades , de ftrvit. 
t urban. Qiiod fi dominus pnedii dominant!! hens inftkutus fit a domino prac- 
dii fervkntis, idemque rogarus aiii reftimere hereditatem, aditione quidem be* 
rediratis coniuCr Tunc (ervitutcs, fed reftirnta heredi rate nihilominus valem , id) 
eft redin tegrantur , leu convalefcnnt , ut traditur in bee $. quia reftitutione he-, 
teditark folvirur confufio obligationum fir a&ionum , quae cootrafira fuerat 
aditione hereditaria . Hodie ex couftitutioUe Juftiniani , fi creditor debitori he- 
rn exftiterit confedo inventario bonorum , beneficium inventarii id prxftat,ut 
aditione hereditaris a&iones, qua* heres habuit adverfus defunetum , non con- 
fundantur, & in venditions bonorum ipfe deducar, fibique folvat quod a de- 
funclo t debebamr,- /. ulu §. in temfutat'um , C.de jut. delib. 

Fldeicommiflum indocirur etiam n conjecture; I. de It- 

gat. 2. /. qmisquis . de leget. 3. /. turn vtrum , C. de fideicommiff- Si 
nnos ex hberis ex pane heres iniriturus fit , & prohibirus teftart , donee ft bene 
fusceperit, tacite viderur rogatus reftiturrc partem hcTedrtatis fratri fuperfthi t 
fi fine liberis moriatur, pcTinde erjim eft > acli rogarm eflet, ut fratrem inftttue- 
ret heredem , ut oftendirur imt. b. I. Heres quidem rogari non poteft , fubaudi es> 
prcfle , ot aliquem heredem inflituat : fed ex SC. hoc fideicommiflum valet « 
« perinde habendum eft , ac fi teftator hereditatem relhtui rooaffet ; /. filiusf. 
■4. ft quit heredem , de leget. 1. /. ex /«c7o, fupr. h. tit. Opponitur /. tmm ft- 
tety ^. mondoy de leget. 2. ubi , pater mandaverit filif , ut , quoad libcros 
pariat , tdlamentum non faciat } non viderur hereditas per fideirommilfum reli- 
«a veiiientibus ab inteftato . SeJ facile eft het leges conciliare . In bsc lege fi- 
deicommifTum non viderur relr&um t quia pater mandavrt fUis , ne refta men- 
rum facerct priusquam liberos pareret , de ipfrus tatute follicitus , ut confulev 
ret fecuritari fili* , ne forte ab eo , quern heredem indituifTet , vita; mftdias 
pararerrtur ; non eo animo , ut filiam rogarct de heredirate per fidekommif. 
fum reftiruenda. Mandarum paths hie non inducit fideicomrni/Tum , quia eft nu- 
dum confilium paterni afteclus : confilium teftatoris non obligat heredem , ut 
recle dkitur in ilia I. At in noftra lege , fi heres prohibituj fit teftah , doner 
libtros fustepertt y ex hoc fideicomrailTum inducitur , perinde ac fi conceptum 
eflet hoc modo , ji pr'ms mortretur , quern liberos fustiptrtt , quia teftator pro- 
hibuit heredem reftari quousqvie liberos pareret, verbis praceptivis ad inducera- 
dum fiieicomninTuin idoneis. Hie prxceptum , ibi coauiium, ut ait AccurCus. 



37 (5 ADSENATUSCONSULTUM 
Sed non mediocris reftat fcrapulus. Quare fuftinetur at fidricommiflum , nr*. 
ccptum teftatons , dc heres teftetur , anrequam liberos fufceperit } videtur te 
ftator, non pofle vetare, ne hcres teftetur donee liberos pamt, non poteft de- 
rogare juri commum , tettamentum fieri piohibeudo , quod volwfle videtur Pa. 
pinianus in d. §. t mania , /. cum pater . Pater nequaquam poteft tollere fil 
lio , vel eoercere jus t§ftamenti faciendi , quia tellamenti fa&io eh jurif oa 
bliei, cui derogari non poteft; Lntmo , it Ugat. i. Sed prohibitio ifta , que 
fuapte natura non valet ex concur* voluntatis , valet ut fiiicommifTuni , 
quia perrade habetur, ac fi hcres tacite rogatus eflet per fideicommiflum refti- 
tuere hereditatem, quod fufficit, ut eliciatur fideicommiflTum; in fideicommifTV- 
enim verba non fpe&antur, led voluntas teftatoris; /, udi purest, fopr. b. 
tit. 

§. Tah'tus Antoninus . 

TUre veteri impubes potuit exheredari , ut colligitur ex hoc $. & ex /. Pa- 
I pinianus , §. h quit imputes , fupr. dt imjfic. ttflam. &, ut retulit Pau- 
lus in bbris quarftionum , uifans potent exheredari a raatre in odium mariti . 
Sed conltitutione Juftiniani infans non poteft exheredari , quia liberi non pof 
Cunt exheredari , nifi probentur inerati . Vitium autem mgratirud.nis non cad* 
in impuberemy /. fi quts fuo ttflamtnto , §. i. C. dt inoff. tefl. nm. u<. 
tap. t }• quae refertur in autb. non hcet , C. dt liber, patent, vel tabtrtdat. 
Item exheredatio poterat fieri ab uno gradu, pura ab inftinito ,- /. non putavit 
§. fi quit ab uno , mfr. dt boner, ptfftff. emtr. tabul. & exheredatus a primo 
cradu feu ab inftituto, non repcllebatur a petitiooe fideicomrm/fi , quod ei ab 
herede relictum erat , ut oftenditur etiam in hoc $. Sed hodie exheredatio de- 
bet fieri ab omni gradu ; /. i. C. dt libtr. prattrit. vtl tahmdat. Hi$ pre- 
muTis finee, pater, qui habehat filium impuberem &. filiam , utrumque tefta- 
mento exheredavit , & uxorem matrera eorum heredem iuftiruit , & ab ea tre- 
centa , & alias quajdam res filiar legavit , & marrem rogavit reftituere heredi. 
tatem fiho , cum ad viceGmum artatis annum perveniflet : quod fi ante annum 
viceGmum decertifler fil.us , hereditatem filiar reftitui jufllt. Mater imeftata de- 
ceflit , utnsque liberis legitimis heredi bus reliais . Poftea filius annum agens 
plenum nonum decimum, & _»ng«rTus vicefimum , nondum amen eo expleto, 
deceffit, fiha Sua herede relicta. Ab ea amita, quar erat foror patris, petehat 
fideicommiflum ex teftamento patris , quafi exfthiflet conditio fideicommifli , 
quod filius ante impletum vicefimum annum deceftlflet , & apud pnfidem ob- 
tinuit , forte motus eft J. C. conftitutionc D. Marci , qua non excufjt a to- 
tela cum , qui 70. srtatis annum ingrcflus fuiflet , ut refert Paulus in hoc i. 
Et hoc areumento vifum eft, fideicommiffum reliftum filix,fi frater ante an- 
num 20. decefliflet. A fcntentia praffidis tutofes filia? , id eft neptis appella- 
runt ad Imperatorem. Is fuit Antoninus Caracalla, quern Imperatorem fuum 
he Paulus appellat. ( Imperatores ea artate de certis rebus extra ordinem jus 
dicebant, qua: res cogmtionis efle dicebantur , ut in infcnpcione /. ult. fupr. da 
btrtdib. mjlit. Tranquill. in Claud, cap. 15. Neganttmqut cogmtionis rem, fed 
ordinorii furis tfft , agtn t eaufam conftflim apud ft cotgit . I idem dealiiset.am 
per appellattonem (udicabant , ut evincitur ex hoc loci , Be I non putabam 
fupr. dt condit. tT dm. I. JEmilius , dt minorib.) Caufa appellarionis in )uJi! 
cium dedufla , tutores filiar movebant jodicem , allegata ejus egeftate xquum 
efle diclitantes confuli paupertati filix, ne indotata eflet, & doce deilituta nu- 
bcre non poffet : quo argumento ufus eft & Ulpianus in /. multtr «. §. cum 
proponemur , fupr. h. tit. Pranerea rutores adducehant conllitutionem D.Adria- 
ni , in qua Quantum ad munera municipalia annua incceptus pro impleto ha- 
betur , ut in /. ad rmpubheam , infr. dt mumr. & honor. Paulus quoque ipfe , qui 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 377 

jns dicenti Principi adfidcbar, (neque enim Princeps pro tribunal) fas dicebar, 
nifi adhibitk junsperitis ) Principi fuggeflit argumentum leg is JElU Semi* , ex 
qua minor 20. aimis poteft manumittere; minor autem habetur, qui diem fu- 
premum anni vicefimi agit , id eft qui diem fupremum anni vicefimi inchoa- 
vit, nondum complevit ,• L 1. infr. de manumijf. Imperator motus osquitate 
*ei , id eft egeftate filia», & verbis teftamenti , fi ad *>mum vicefimum pcrvf 
ttijptt : qua? verba ita accipi poifunt , ut ad annum viceiimum pervenifle dica- 
tur . qui viccfimum attigit : contra petitricem , id eft amitam , pronunriavit v 
ut lufe cxponitur hie a Paulo , qui judicio adfuit . In haac fententiam motus 
♦ft Princeps egeftate filix ; muha enim in jure iavore paupemtis introdufta 
funt , ut faUidia non deducitur e legato pauperibus reliclo ,■ /. fi quit ad de- 
xlinandam , C. de Ep'tfc CT clerk. Multa remittitur propter inopiam ; /. Mi- 
that, it fin. fupr. de off*, prxfid. Et vidux pupil li , fit alia: perfons mifera- 
bilcs , ex refcripto non poffunt conveniri coram Principe : contra tamen % his 
licet alios convenire in curia Principis ; /• xnic. C. quand. Imper. int. puptlL 
Quinimmo & jure pontificio vidux , pupilli , 8c aliae perfoux miferaniles , 
omiflb judice faxulart , porTunt agere interdi&o unde vi adverfus pofleflbrena 
coram judice ecclefiaftico / <ap. ex parte, de for. compel, cap. fuper quibusdant, 
de V. S. Et cauf* viduarum, orphanorum , &. tniferabilium perfonarum , prio- 
res audiuntur , fie judicanrar in eJeemofyna domini Regis , id eft gratuito Hoe 
Iportulis, quail rcgia fttpe ; cone. Vernenf. can. 13. Motus eft etiam Impera- 
tor conftitutione D. Adriani , in qua quoad honores municipales annus ince- 
pt us habetur pro complcto . Non deerant tamen conftitutiones Principum om- 
nino contrarix , ut fi cut fideicommiflum reli&um eflet cum ad annum \6. 
perveniflet , fideicomrniffum non debetur , antequam 16. annum complcflet ; 
J. non putabam , de condit. & dem. i fi cut legator, d: legat. 1. Tamen vi- 
detur , iudicatum po(fc ftabiliri fortiori argumrato , eo nempe quod fideicom- 
jniflum renftum a filio, fi decedent antequam ad viccfimum annum pervene- 
rit , tactte reli6rum intelligitur Tub conditione , fi deceflerit linS libens , quia 
in fidekommiffo a filio reliclo, conditio , fi fine liberis , fubintclligitur conje- 
-flura pictatis,- /. cum avus , fupr. da condit. & dem. I. cum acutiffimi , C 
-de fideic. Unde non erat caufa tarn amare disputandi an annus mceptus ha- 
Jieretur pro completo , neque tot argamentis fatigandus videbatur Imperator . 
Sed tamen fatenaum eft, non irultratoriam fuifle quxftionem , an annus ince- 
plus haherctur pro completo , quia conditio # fi fine liberit , nou poterat fub- 
intelligi ie fideicommiftb reliclo a filio , fi ad vicefimum annum perveniflet # 
cum ipe&etwr tantum ratio artatis in fideicommiftb relifio a filio , 1] decefteric 
intra ccrtam xtatem , puta ante annum vicefimum . Et ubi fideicommiflum 
relidtum eft a filio, fi a«u vicefimum derefferit , voluntas teftatoris prar- 

fumitur ea fuific , fideicommiftum pervenfre ad filiam omnino , fi deceflerit an- 
te vicefimum annum , five cum liberis , five line liberis . Remaner ergo qux- 
ftio in caufa hujus fideicommifti, an filius dicendus fit pervenifte ad vicefimum 
annum , ex quo folura inchoavit , nondum complevit , ut reele disputat Pau- 
lus Caftrenfis Loc loco. 

L. 75. 

TItius teftamcnto fibi inftimit heredem matrem , & Sempronium t quondam 
fuum curatorem . fit Comelium . Vivo teftatore mater deceftit. , iteit) 
Sempronius contraria fortuna ufus , nimirum deportatus , ut traditur in his 
qua: fequuntur. His motus teftator epiftolam fenpfit ad Comelium heredem , 
per quam eum rogavit , ut de partibus matris & Semprouii , quae ad eum der 
volutx erant morte matris , & deportatione Sempronii , uncias quatuor refti- 
tuc-ret Seio : ( quod fieri potuit per epiftolam ; fideicommiflum enim relmqui 
Tm.VlII.Val.lL Bbb 



37 8 AD SENATUSCONSULTUM 

poteft per epiftolam / I. & in epiflota , C. de fideicommijf. ) poft mortem 
teftaroro Sempronius dcportatus , in integrum reftitutus fuit a Principe t 8c 
•diit hneditatem : qurfitum eft , au Sempronius ex fideicommiub teneretur re- 
flit ncre dues uncias? £t Scarvola refpondet bic , Sempromum noa teneri refti- 
turn quicquam ex fua porttone , quia non eft rogatus : Cornell ma aurena te- 
neri reititucre hereditatem , pro rata matcrnz? ponionis t id e;t alias duas un- 
ci as , ut definitur mit. h. leg. Nimirum onus ndeiconimifli in/undrum intuini 
& fpe majoris ponionis , ea deminuta , tollitur pro rata ejus , quod deminutum 
eft. Sic heres legitimus, a quo codkitlis ab inteftaro fafhs rideicommifla plu- 
ribus relicla funt , cum teftator exiftimaret t earn lib* ex affe fucceflurum ab 
inteftato , coocurrente oognato ejusdem gradus , pro parte dimidia relevarur 
pneftatiooe fideicommifti ; /. turn pater , $. cum tJtiflimaret t de legat. 2. /. pen. 
dt jar. cod'tciU. Dubitationem movebat» quod (alfa caufa non viriat onus vei 
leqatum ; /. demonfiratio > $. t quod autem , de condit. & dene. Ergo onus fi- 
deicommifti non remittitur pro parte , adempta parte hereditatis. Sed verunt 
eft , falfam caufam , qua? confertur in prarteritum , non vitiare onus vei le- 
garum : fed hie fideicommifti caufa confertur in rururuoi , & habet vim condi. 
tionis. Teftator enim motus eft , ut Cornelium oneraret fideicommilio , quia 
exilHroabat portiones matris & Senapronii ad cum perventuras : led caula feu 
eoudkioue pro parte defeat a , pro parte deficit dispofitio . 

§ . mutter . 

Fldeicommiffum fine die vei conditrone eft purnro , 6t rtatim a morte te- 
ftatoris pnrftandum eft ; /- t. de cond. r> dem. I. omnia , de legat. 2. I. 
uaortm , $. ult. de legal, j. Si fiJekommifiarius rogatus fit reftituere heredita- 
fern heredi , a quo earn ex fideicommiffo accepit , hi? verbis > nga , ut awed 
ed te en bonis meis pervenerit , facias p e iv e nirt ad filium tunm , fideicommif- 
fum collatum inteliigitur in tern pus mortis , ut definitur in hoc quia vcr- 
bum , facias pemenirc , habet traftum temporis , quod cum pofllr extendi in 
tempos , quo rtdeicommiftarius morietur , non prius tenetur reftituere heredi- 
tatem , quam ipfe deceflerit , cum quamdiu vivit noffit fa cere , ut bona per- 
veniant ad cum , de quo rogatus eft . Subftitntio fidWommiffaria inducitur pet 
verba habentia tradlum temporis ; DD. in I. cemurie , de vulg. O" papillae. 
tT in l.precibus , C. tod. Ubi pure fidekommiftum relictum eft , & adje£rum k 
tvgo dtt filio too tfosiasque , ut ad turn ptrueniat , videtur fideicommiuum da- 
tum filio in id tempus , quo capere poterit . id eft cum fui juris erit morte 
patris vei emancipatioiie / /. ubi pare t fupr. h. tit. Idcmque eft fi teftator jut 
lerit , ut pater relinquat filio his verbis , Wo eum habere , vei , vofo ad earn 

STt 'mere ; I. fideicommiffa , $. Ji filio , de legal, a. Sic fi pater rogatus fit re- 
tuere hereditatem filrar , ut eo amplius haberer , quam ex bonis patris habi- 
tura eflet, poft mortem rogatus inteliigitur/ /. fi legatarius % in fin. tod. tiu 

X. 76. 

INftirutio vei fubftitntio direcla t pota vulgaris vei pupiltaris, codicilfia fieri 
non pot eft, quia codicillis hereoitas diiecto neque dart , neque adimi pot- 
eft t ut hie y & I. affe toto » de beted, infl. <5* t. inftitmtio , de con Jit. inflit. 
Sed recle darur verbis precariis, feu per fidekomrniffum / /. 2. I. ji idem , C 
de rodicill. Sic fi pater filium (bum impoberem ex afie fcripferit heredem » ei- 
«ue codicillis fubftituerit , inutitis quidem eft fubftitutto , quia codicillis here- 
•itas neque dari, neque adimi poteft. Verumtamon berigna inrerpreratione pla- 
cet } ut Crater, qui ab ioteftato pupillo fuccefllt , fubftitutis fidekommiiTo obli- 

gaur, 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. jrf 

-gerar , ut a Scacvola reioonfum efle traditur in b. I. Et He fubrtitutio eod5- 
cillis fafta , qusr non valet ut dire&a , obligator or trahitur ad fideicommif. 
fum, & iurc fideicommifli vatet. Dubitationem movet, quod verbis civil ibu«, 
feu directs port 14. annum fruftra fit tobitirutio ,■ /. verbis c'rwUbuSjda vuiay 
& pupill. Ergo fabllitutio direda numquam trahitur ad fideicomminwn , quit 
non fruftra fieret fubftitutio , quar tamerfi jure direclo eflet inutilis , fideicom- 
mifli jure valeret . Sed quod lublhtutio direda convertirur in fidcicommitfi- 
riam, hoc fit ex benigna interpretation* & toujeclura voluntatis , quia hero 
ab inteftato tacite rogatus iutelligitur de tefBtoenda heredirate . Fideicommif> 
fum dari potcft a fuccedentibus ab inteftato , quoniam creditur paterf. fponce 
fua his relinqaere legitimam hereditatem , perinde ac fi eo$ heredes fcripuflet ; 
i. cmfiduntur , §. t. fupr. de fur. todicifl. 1. 1. feint dum , it ItgaU 3. Et 
fucceflio legiaroa deferri intelligitur ex tacita voluntate defunlri ; dare enim 
videtur, qui non ademit; d.%. fciendum . Sic hereditas , etiam ea, qua; ex te- 
ftamenro deferrur, lege obveuire dicitur, tjuia lege 12. tab. confirniatur ; /. la- 
ge obvenirt , de V. S. elegatrter & "Tall, pro Carcin. ( 16. ) Me jot hereditas 
venit unicuique ve'hum in iisdtm bonis , a /" f f , C7* a legion , tjuam ab iis t 
■a quibus ilia ipfa bona relic! a funt. Nam , ut perveniret ad me f modus , te~ 
fiomento alituius fieri pottfi: ut retineam quod mtum faflum Jit , fine jure ei- 
■wli non pote/l . Subftitutio direda codiciUis fada tefolvitur in fidricornmifla- 
Tiam , & ex ea derrahirur quarta ; /. 2. in fin. fupr. de jur. codicil L ac fi ab 
initio fuifler concepta per modum fideicommifli. Hoc enim intereft inter fub- 
ftitutioncrn diredam it fideicommiflariarn , quod per diredam fubftitutus coo- 
fequitnr hereditatem totam & pleno jure; per fideicommiflariam veto non nifi 
tfednfta quarta ; d. I. 2. Quo jure vera fubftitutio dircda codicillis itnpoilta 
trahkur in fideicommifliim , eodem fi teftamento nullo & irrito ob prarteritio- 
nem filii fubjeda fit claufula codicillaris his verbis, fi mn valet jure tefiamen- 
si , veleat jure codicillorum : vis & efTedus clauful.T codicillaris eft , quod te- 
ftamentum , quod non valet jure teftamenti quoad inftitutionem , fuftinearur 
jure fideicommifli ; quia filius pmerirus , qui fuccedit ab inteftato , tacite ro- 
gatus videtur de heredhate fcripto heredi reftituenda ; /. ab hnteflan,bc pafllm, 
iupr. de jur. ndicill. Guid. Pap. q u. 5 1 Quod fi codicillis fubftiruti filio im- 
puberi , iisJem codicillis fint invicem fubftituti , fubftitutio reciproca , anx fum 
satura eft direda; /. jam bee /are, /. Lucius, fupr. de vulg. C pupill. & fi 
non potcft fieri codiciUis , valet jure fideicommiffi , & uno ex fubftiiutis defi- 
cicnte , pars deficientit ceteris adcrefcit , ut fubjicitur in fin. b. I. Subftitutio 
reciproca codicillis fafta trahitur ad fidcKommiflnm , quia conje<ftura Iegis eft, 
tdbtorem voluifte eo pado disponere , quo pomit , in codicillis : fed diredo 
fublitucre non potuit . Igitur debet intelligi voiuifle fubflitoere per fideicom- 
miflum. Jus adcrefcendi eft etiam inter invicem fubftitutos codicillis, ac fi ef- 
fent fubftituti per fidcicomtniflum ; jus adcrefcendi eoim locum habet inter con. 
fiieicommiftarios univerfales velut inter coheredes ; I. Lucius , $. pater , infr. 
b. tit. Quorritur hoc loco , an quoties fubllitutio codicillis faSa filio impuberi 
convenitur in fidcicommiffariam , conrineat etiam bona propria pupilli I Vide, 
batur ea cominoi etiam bona propria pupilli , nti venirent in drtma pupilla- 
ri ; /. fed fi plures , ad fubftitutos , fupr. de vulgar. & fupillar. fit fidei- 
commiflariam fubio«aT.im in locum papillaris debere fapere ejus naturam. Sed 
reft 1 u? Pautus Caftrenfis hoc loco exlmmar , earn pertinere dumtaxat ad bona 
teftatoris; quia direda pupiHaris convenitur in fideicommiflariam , quz fui na- 
ture comprehendit bona teftatoris , non bona gravati . Fideicommiflarms enim 
nou heredi gravaro fuccedit, fed teftatori; /. 1. /. in fiJeicommiffari* , fupr. b. 
tit. /. cobertd, , §, t quod fi bettdem , de vulgar. & pupillar. 

Bbb ij 



3*0 ADSENATUSCONSULTUM 

X. 77. in 



SI heredes inftituti , fint invicem fubftituti , donee llbtnt boms educaverint f 
liberaorur onere fideicommiffi , fi duos Alios procreaverint r etiam fi eos fur 
pcrilites non reliquerint , ut traditur hit. b. I. Ratio eft , quia conditio , que 
femel exftitit , noo refumitor /. rege t infr. it fideie. libert. I. Ji quit here* 
Jem , C. de inflit. & fubjiit, ne onus fideicommiffi. ingravefeat , neve here* 
oneretur in infinitum , ; /. fideicommiffa , fi quit decent , dt I* ext. 3. Ne- 
Ijuc obi tat , quod fi fidetcomtniffum relictum lit Tub conditiooe , /1 Tim liberie 
dexefferit , conditio fideiconamifti non deficit, fi liberos quos fuscepit vivus atni- 
lerit ,* /. tx faflo , /1 y*// *«reni , fupr. A. tit. quia fideicommifTuzn qukkm 
relictum fub conditiooe , Ji fine liberie deeejferit , non deficit , nifi reliais li- 
beris fuperftitibus /. filiutf. $. cum t erit rogatus , A 1. At conditi* 

fideicommiffi , fi liberer eduexverit , deficit ftatim atque is , qui rogatus eft 
reftimere , liberos fnscepit , etiatn li eos non educaverit , quia idem eft ac fi 
fxleicommiffum relictum eflet fub coodkiooe , fi Hbtrot ftesctperit : liberi edu- 
cari non improprte dkuntur cum ftreipiuiitur , quia liberi procreanrur in fpena 
educationis. Et conditio fideicommifri lemet defecla non rehimitur : nifi malts 
legere fidercommilfum relictum fub conditione , donee liberos edmxerint , quia 
«duci proprie dicuntur liberi cam eduntur in lucem •■, Caw de liber, educ apud 
Varron. Edueit tnim obfletrix , edueat nutrix , inflit nit pxdagegus r doeet mi* 
gifler . Immo edocari proprie dicuntur liberi usque ad pubertatcm - t PUut. ia 
( 5. 3. 14. & feq. ) 

nam it mecum 0 turn puer 
edueatufl usque ad addefiemtam . 

§. Titiui. 

Ure eivifi fi fidcicommi/Tum reliclum fit fub conditione , fi fine Tibtrtt , et- 
iam liberi naturales efficiunt , ut conditio fideicommiffi denciat / /. ex fa- 



, $. fi quit rogatus 4. fupr. h. tit. quia fideicomrrrifTa niranrur voluntate 
itoris. Et in fideicommifib relieto fub conditione, ft fine liberie » pater cer*. 



fctur cogitaffe etiam de naturalibus liberis . Hoc jure , li Titius nepotes ex 
Alia pnrmorrua , & filiam furiofam heredes inftituerit , & filix furiofx fidei- 
commiferit, ut li fine liberis decederet , portionem fuam coheredibns relrituc 
vet, & Titius ipfe furiofam matrimonio col loca vent , & ea drcclfcrit fuper- 
ftire filia ex hujusmodi conjunctione fuscepta , fideieommiffum non debetur , 
quia etfi cum furiofa matrimonrum non fuerit / /. pa re furitfo , fupr. dt hit 
cut fui vel alien, jar. ftmt , /. oratione , §. ult. de rit. nnpt. fatis tamen fa- 
tlum eft huiusmodt cooditioni, ut definitur in fee Et conditio fideicommiffi 
defecit ob liberos natos ex qualicumqur matrimonio cu-.n furiofa contra&o f 
^uta etfi non fint juri Irberi ex eo matrimonio , pater cenfetor cogitaffe de his^ 
quod ipfe filiam col loca rit fciens effe furiofam , n?c potfe juftas nuptias con- 
trahere , & legitknos liberos parere : defidiria morientium ex arbkrio viven- 
tium , non fine ttitla ration?, colliguntur ; /. 4. C. de natural, lib. Et condi- 
tio, fi fine liberis, defeciffc videtur, liberis fusceptis ex furiofa r qujt cotvlitiooi 
fatisfecit qnaiitercumnue potuit ; /. qnxret afiavit , infr. de V. S. Hodie ex 
conftitutionibus conditio fideicommiffi , fi fine liberis , defeciffe non videtur , 
nifi exifteittibus lecitimb liberis y /. general iter , C. de inflit. & fubfiet. Filii 
naturales non exefudunt fuMitutum , ut rcfle notat gloff. in d. I. ex faflo y §. 
fi guts rogatus . Nequc legit imi ex naturalibus filiis , quia orti funt ex radio; 
" 1 ; /. mlt. C. de natur. liber. Et hoc jure utimur in Gallia . 

i.78. 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 



L. 78* print* 

FIdeicommiflum ioducitur etiam ex conje&ura : pnU fi Titius codicillis ah 
inteftato rogaverit uxorem & filiam emancipatam de bonis invicem com- 
municandis , pan a filia matri debecur ex caufa rldeicommiffi , fi uxor parata 
fit in commune bona fua conferre , ut oftenditur init. h. A qua; iisdem few 
verbis a Scxvola repetita eft in /. ut. %. Lucius , de legat. a. Sic heres , rec- 
tus divider* hereditatem cum Titio , cenfetur gravatus reftituere heteditatera 
pro femifle ; in fideicommilfis enim non verba fpedantur , fed fentencia qui- 
Duscumaue verbis concepta , dummodo appareat teftatorem voluifle , ut here- 
ditas reAituatury A ubi pure , $. f i. fupr. h. tit. Rogatus bona commuoicare 
non poteft pet ere fideicommilTum ex teltamemo , nifi paratus fit propria b-jna 
conferre, quia fideicommifTum reliftum intelligitur cootemplatioue oneris: ideo 
non poteft peri, nifi oous impleatur. Sic tutor repellhur a legato, nifi fubeat 
tutelam /. Nefennius , & feq. fupr. de excufat. A 5. %. amittert , de hit , qua 
ut indign. A pen. C. de legat. Et non poteft quis agere eft contractu , quern 
prius ex pane fua non impleverit ; A Julianus , $. > & '&> tmpt, 

%. Mrv'ia . 

MJEvia teftameuto duos filios heredes in(tituit,eosdemqae rogavit, ut omnia 
fubftantia fit pro depofito , id eft cultodiar caufa , apud Seium & TU 
tium , quos etiam , inquit , fi licuifTct , curatores bonis teftamento dediflet , 
(Curator bonis teftamento non datur , fed datus confirmatur ; §. i. 'ntft. de cm. 
ratar. ) ut reftituant hereditatem nepotihus ex filiis , cum pervenerint ad 25. an- 
num . Quantum eft , an Seius & Titius fideicommifium a fcriptis heredibus 
petere poffint } Et Scxvola refpondet in hoe §. non pone . Executores tefta- 
mentarii non habent actionem contra heredem , qua petant fideicomrniflum 
vel legata , quia funt nudi & Iknplices rmnifrri & dispenfatores legatorum 
Tel fideicommiflbrum , ut in h. A & A fi 0 plunbus , de legat. 1. A ji quit 
Titio , de legat. 1. Excipiuntur duo cafus. Primus eft, fi executor defgrtatus 
fit a teftatore ob caufam alimentorum A alio herede , fupr. de aliment, legat. 
Secundus eft , fi executor fit datus ob caufam piam , puta ob redemptionera 
captivorum ,• A nulli , C. de Epifc. & cleric. Merus executor , inquam , non 
habet actionem contra heredem pro legatis & fidcicommiftis , fed officium ju- 
dicis poteft implorare , ut legata vel fideicommifla prarftenrur ; A Quintus 
Muciut , de arm. legat. Officium judicis non eft aftio , fed remedium juris , 
quod habet vim aclionis. 

$. trts heredv % t %. idem quafiit j. 

Tltia teftamento tres heredes fcriptit, Marvium fratrem fuum ex dodranre, 
Seium ex fextante , Suchum ejusdem Seii fcrvum , filium autem natu- 
ralem Marvii , ex uncia : & Seium rogavit , ut Stichum manumitteret . Po- 
ftea codicillis ad teftamentum fa&is cavit , ut fi quam Seius controverfiam mo- 
veret Sticho de uncia , in qua b heres in fH tutus t\ , hare uncia ad Marvium 
fratrem revertatur . Turn Marvium rogavit , ut quicquid ad it ex heredita:* 
perveneTit , Sticho filio naturali manumilfo rcftituat . Seius fponre adiit here- 
ditatem, & propter hoc compulfus Stichum manumifit : quaffitum eft. an Seius 
Sticho manumifio unciam , ex qua Stkhus inftitutm eft , reftituere debeat ? Ex 
caufa fideicommifii fc. verbum reftituere inducit fideicommilTum . Et Scarvola 
refpondet in t b> $• tru bertdes , non propoai Seium rogatum unciam ei re- 



381 AD JENATUSCONSULTUM 

(tituere , id eft nan cetueri Seium rogatum Sticho minumiflb unciam reftitue- 
re per fi do com mi/rum . quia non eft rogatus unciam ei reftitucte , fed rogatus 
eft manumittere . & fi adeat hereditatem compellitur manumittere : Stichus 
manumiflus ipfe heres erit ex uncta , jure direcio per fe , at recTe notat glofl". 
A. lieo . Inftirudo direcla non trahirur ad fideicommiflum (me necefTitate , fi 
confiftere valeat ut dire&a ,• /. ScrwU , fupr. b. tit. Heres non cogitur ma- 
numittere fervum : fed ubi fcmel adiit hereditatem , ea concern platiooe reli- 
flam, ut Stichum manumitteret , cogitur manumittere , quia adeundo heredi- 
tatem agnovit judicium defuncli : ut pater cogitur emancipare liberos,G agno- 
verit legatum fibi relidum Tub conditione , ut emancipet liberos ; I. fi cut le~ 
gatum , fupr. de tend. & dem. Quod li Seius faciat cootroverfiam Sticho de 
uncia,ex qua inftitutus eft, Mxvius eandem unciam a Seio ex caufa fideicom- 
mifti confequitur . ut fubjicitur in b. $. f idem qutfiit . Hoc argumento , fi 
relmquatur rrvonacho , vel ipurio, vel alii cuicumque perfons incapaci , ea le- 
ge , ut fi eis controverfia hat , legatum transferatur in alium , mota contro- 
vert legatum transrerrur in alium , ut docet glojft & Paulus CaftrenC hoc 
loco . Ratio dubitandi erat , quod non poteft outs privari jure Too ex fa&o aU 
terius y /. petterf. fupr. de bertd. injl. Ergo videbatur r fi legatum relinquatur 
fcrvo , non pofle ab eo transferri in alium in hunc calum , fi ei controverfia 
moveatur de legato : fed fi leeatur incapaci perfon.T , recte in hunc cafum le- 
gatum tran>fertur in alium , fi forte incapacitatis quaftio legatario moveatur , 
quia legatum transferri poteft de perfbna in perfonam ,• /. trenslatio , de edi- 
meiid. le^at. Alias etiam fideicom mi (Turn incapaci relinqni poteft , ut reilituat 
capaci ; /. cum ei , de leget. l. I. fi fidei , de It eat. j. /. cogi , %. hi , qui fa- 
lidum , fupr. b. tit. quia non interpofita , fed capientts perfona fpedlatur ; /. fi 
is. qui duos, de liter, leeat. Ex his quxrirur, an t Mxvius, qui rogatus eft 
reftitucre Sticho quicquid ad fe ex hereditate pervenerit . teoeatur reftitucre 
banc unciam dumtaxat , in qua Stichus heres miiitutus eu , quam confecutus 
eft a Seio ex caufa fideicommiffi , ob id fc quod Seius controverfiam movent 
Sticho de uncia ilia , in qua heres inftitutus erat ; an vero & dodrantem , ex 
quo Marvius ipfe inltitutus , eidem Sticho reflituere debeat? Et refponfum eft 
ab eodem Scivola in fin. h. f idem quxfiit, Ma-vrum cenferi rogatura rc- 
iiituere Sticho quicquid ad fe quoquomodo pervenetit , id ei) jure diredo , ti- 
tulo iniutuiionis, vel per obliquum , id eft ex caufa fideicornmuli . 

§. Pster fuerum , t $■ Mrvi* filium. 

PA ter filium & filiam heredes inftiruit , eosoue invicem fubftituit St fi neu- 
ter heres eiret, eis ptures fubftituit, & fubititutos hoc modo in vulgarem 
cafum invicem fubftituit : idem eodem teftamento fikorum fidei commtfit , ut 
oui eorum ooviflimus moreretur, & intra tricejmum annum fine liberis dece« 
deret , hereditatem reftitueret fubltitutis in vulgarem cafum . Fitia prxmortua 
filitis intra tricefimum annum f 6ne liberis dec'elfit . Qiufitum elt , nno ex 
fubrtitatis ante filium defunAo , an pars deficientis adcrefcat ceteris fubftiiutis 
pro virilihus, an pro hereditaria porrionibus , m quibus fubitituti efieat I Et 
refponfum eft hie , portionem deficientis adcrefcere confideicommilfarits pro he- 
reditarily ponionibas , in quibus fubHrtuti efient , non pro virilibus i An jus 
adcrefcendi locum haberet inter fideicommifiarios etiam univerfales dubitatum 
eft, quia fideicommiffaria prarfupponit aditam hereditatem, oec aiiter capi pot- 
eft, quam adita hereditate per manus hcredis ,• /. 4. fupr. h. tit. jus vero ad- 
crefcendi deficit adita hereditate , neque locum habet in port ion i bus agnitis ; 
/. unit. s). his it* , C. de csdue. tolltnd. Tamen juri adcrefcendi locus eft 
etiam inter fideicoiv.miffuios uni verifies , quia heredum vice funt I. 1. $. 

fed 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 3 8j 

fid t (St quotient , fupr. h. tit. Plane jus adcrefcendi locum non habet inter 
confidcicommiffarios particulares , nifi Tint conjunfti re & veibis fimul , vd 
re ; I- re ton'tunfii , de legat. 3. Ratio diftereutix eft , quia non funt fuc« fib- 
res juris . Si heres rogatus fit reftituere hereditatem pluribus , uno ex fubftitu- 
tis defundo ante diem vel conditionis eventum , portio deficienris adcrefcit 
ceteris fubftitutis pro portionibus hereditaria , in quibus fubftituti funt , non 
pro virilibus, ut probatur hic,& d. %. tit ita . quia jus adcrefcendi eft reale, 
portio portion i adcrefcit , rei son periooar y /. fi totem , fupr. de adqmir. here 
dh. Sed St fi omnes fubfttuti venunt ad fideicommifTum , venient pro portio- 
nibus bereditariis , pro port iooi bus , ex quibus vulgariter fubftituti funt , quia 
partes adject* in fubftitutione direaa cenfenrur repetit* in fideicommiflana , 
non aliter atque partes adje&e in inJtitutione cenfenrur repetitse in fubftitutio- 
ne; /. qui limit , §. ktc verba , /. fi plures, I. cohered!, §. 1. dt vulgar. & 
pupillar. I. 1. C. de impuber. & alii, fubftit. Ita fi Alius rogatus fit reftitue- 
re fratribus , quitquid ex hereditate ad ft peroenerit , filio defunelo fine libera, 
fideicommiiTurn dcbetur fratri &c forori pro hereditariis portionibus , ut tradi- 
tur in t hunt $. Mxv'ta filium , quia fratrum nomine continentur etiam fi> 
rores / /. trts fratrtt , de pad. fideicommiflum reli£hjm fratribus , cettetur re- 
lietum pro hereditariis portionibus , perinde ac fi relict um eflet coheredi- 
bus , quia fratrum appellatio fignificat coheredes , ut heredum nomine in. 
telliguntur liberi : ita ut fi quis rogatus fit reftituere hereditatem , fi fine here, 
de decefferit , hzc conditio acciptarur de liberis ; I. ex faElo , §. u/t. fupr. h. 
tit. FideicommiiTurn relictum pluribus fub nomine appellativo , puta fratrum 
vel coberedum , cenfetur relifium pro partibus hereditariis : fed fi fideicommif- 
fum eis rcliclum fit , expreffis nominibus propriis . dcbetur pro virilibus y /• 
quotient t & feq. fupr. h. tit. I. turpi** in fin. de legat. 1. 

§. Titia. 

TItia heres fcripra ex a/Te , & rogata Mann* reftituere dtmidram partem 
hereditatis y fundum , a teftatore obligatum , luere id eft redimcre noluit, 
fed eum vendente creditore mand^vit redimendum Seije : quxfitum eft,exiften- 
te die vet condirione fideicommilfi , an Titia tenearur Mtrvia? reftituere fun- 
dum ex caufa fideicommilfi i Et refponderur bic t cum Titia rogata fit here- 
ditatem reftituere, nihil proponi , cur non tenearur . Ratio dubitandt efle vt- 
debatur , quod heres videtur accelfitfe ad emptionem pignorts ut quilibet , At 
Fspus rite diftra&um per creditorem non pot eft revocari ab emptore / /. fi 
cfjfamte , C de diflrail. pignor. quia dominium pignoris rite diltra&i rransfer- 
tur in emprorem ; /. non efl novum , infr. de adauir. rer. dam. Ergo fi he- 
res fundum a defunelo obligatum redemerit , fundus re-Jem pt us videtur non 
venire in reftitutione hereditatis . Sed verius eft , fundom . ab herede redemptum 
per interpofiiam perfbnam , venire in reftitutionem hereditatis, quafi negotium 
hereditatis gefTerit potius , quam fuum ; quia heres rogatus reilituere heredita- 
tem nou poteft emere pignut per interpofitam perfonam , 8c ft emerir , vel 
emendum mandaverit , tenetur reftitnere fideicommirTarid ofterentt quod debe- 
barur creditori ; rem eurm emifle videtur , qui mandarit emi ; I. fi mandavt- 
ro , fi hi , quorum , fupr. mandat. Sic & fi creditor pignus emerit per in- 
terpofitam perfonam alienage non videtur , cum fibi negotium gerat . Itaque 
compelli poteft reftituere pignus debitort oblata pecunia cum ufuris ; /. 1. C. 
de dolo ; I. tf qui, C. de diftrati. pit nor. Et fi is, qui bonis patemis fe ab- 
ftinuit , ea emerit per fuppofitam perfonam , convenin poteft a creditoribtis , 
ac 11 bonis parentis fe immifcuifTet ; /. fi it , qui bonis , lupr. de adquhr. bend. 
Similiter 6t heres rogatus reftituere hereditatem , fi res hercdicahas aitenaverit. 



3 i 4 AD SENATUSCONSULTUM 
& ex pretto rerum venditaram alias comparaverit , rw comparatar 
reftituucmem fideicommifli , quia font vice pennutati dominii ; /. 
$. ult. turn /• ftq . dt l<g*t. 2. 

^ * 1 0 *S*x?/ 0 # 



S' 



duo fratres heredes inftimti An* , & rogati poft mortem portionem here- 
ditatis Titio rcftiraere , uao ex heredibus monno , pan primi morientit 
ftatim competit fideicommilTario , ur definitur h ie , & /• ult. §. filium f de le- 
gal . i. Dubitationem movebat , quod cum teftator locutus fuerit in plarali , 
videtur voluiffe, quod non fit locus fideicommiiTo . nifi ooft mortem utriusque, 
turn pluralis locutio non verificetur in uno ,• /. ult. infr. b. tit. Sed hoc cafu 
ubi duo heredes rogati font , port mortem reftiruere portionem hereditatis , uno 
mortuo, flatim pro parte fubftituto competit a&io fideicommifTi , quia unguis 
rogati videntur fpocialker reftiruere partem hereditatis. Hit funt duo fideiconv 
miffa diverfa: in fideicdmtriitVts fpeftatur fententia teftatoris, non verba;/, ubi 
pure , §. i. fupr. h. tit. Neque obftat /■ cum t quidam , C. dt impubtr. & 
tl'tis fubftit. in qua fi pater Seium & Caium Alios impubercs heredes inftitue- 
rit, & fi uterque impubes decederet , eis Titium fuhftkuerk , aliero decedente 
fubititutus ftatim non admittttur in ejus partem , fed fubftitutio tunc locum 
ruber , cum uterque impubes deceflerit ; quia hoc fpeciale eft in fubftitutione 
pupillari , quae eft directa. Subitinttioni pupiliari , collars poft mortem duorum, 
non eft locus, nifi poft mortem utriusque , quia pater intelligkur tervafle fra- 
tribus jura leciiimarum hereditatum , fie voluiffe primo filio decedente fratrem 
ei fuccedere an inteftato, ut traditur in d. i. cum quidam . Hie una eft fub- 
ftitutio tub condttione , fi uterque heres impubes decefferit . At in fubftitutio- 
ne fideicommiflaria facia poft mortem duorum f fubltituiio cuilibet fpccialiter 
facia intelligitur , & ita uno decedente , ftatim fubftirutio locum habet in ejus 
portione , ut ait Albericus hie. Quandoquc tamen etiam in fubftitutione fidei- 
commiflaria non eft locus fubftitutioni , niii poft mortem omnium, fi appareat 
ita teftarorem fenfiffe , ut in /. codiciilis , dt u/ufr. legat. ubi fi patronus lf- 
bertis habitationem quoad viveot legaverit in domo fua , & poft mortem eo- 
rum domum reipublicar reftitui juflerir, fidcicommuTum non debetur icipubiicaK, 
pifi poft mortem omnium . 

§. filium . 

T)Ra-eep»um de bonis mvicem communicandis iaducit fideicommtffiun , ut 
J. oftenditur init. h. I. tt I. ult. $. Lucius , dt le^at. 2. Si tamen pater fi- 
liam heredem inftituerit , & nepotem ex filia ei fubftituerit , & Lucio Titio 
nepoti ex filio genero fuo ( jure civili enim fuere juftat nuptix inter confo. 
brinos /. ctlebrandis , C. dt nupt. ) ducenta reliquerit adje&is his verbis , 
quo legato fcio ilium context um tfft: quoniam fcripft univerfam rem nuii , to 
quod fili am mtam & nepotem mtum heredes fcripji unit-erf am fubflantiam eit 
eommunieaffe : aues invicem eommendo : & filia adka patris hereditate diverte- 
rit a marito , Titius quondam ei«s mamas non pot eft petere bonorum com. 
munionem ex fideicommilTo , fuo vel filii fui nomine , ut refponfum eft hie . 
Fideicommiffum non inducitur per hujumiodi verba teftatoris , quoniani fcrtpfi 
univerfam rem meam , id eft vtdeor genero meo fcripfifle univerfam fubftan. 
tiam , ex co quod fcripfi filiam & nepotem ex eo heredes meos , univerfam 
fubitantiam eidem genero communicaffe , quia funt mere enunciativa : fidei- 
eommiflum , non relinquitur nifi verbis dispofitivis , enunciativa non fufficiunt/ 
/. quidam , cum filtumf. dt bertd. injlit. 1. Titia cum tefltmento , /. miles ad 
forerem , /. cum pater, §. t donaiioms , dt legat. 2. /. t Pamphilo , dt Uatt. 
j. Cum etiam fideicommiffum non iuducitur per verba ilh^quos invicem cam- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 3 8j 

minify quia nuda commendatio' do* habet vim fideicommifll ; t. fideicommj ffe, 
ft ita, de tteet. 3. Dubiurioncm faciebat , quod fideicommiflum induci vi- 
debatur , per ilia verba erfi enunciativa , quod prolata eflent per modum cau- 
far : quia tertator dixit, fc ducenta tantum genera relinquere , eo quod omnera 
fubibnriam ei fcripfiflet: quod filiam ejus uxorem heredem mftiruerk , & ne- 
potem ex filia fubftkuerk , & fcripferk filiam, & nepotem ex ea, Mniverfam 
fubfbntiam eidem genera communicafl* . Sed fideicommiflum non inducitur 
verbis illis, quia ea poflnnt inteiligi de eommunione , quoad promifcuum ufum, 
qua? folet intercedere inter virum & uxorem : & fatis eft verba ilia in hoc 
fuum effeaum habere, absque eo qood inducanr fideicommiflum de comrnuai- 
canda marito proprietate rerura , ut retfe nout PauL Caftrenf. hoc loco. 

§. idem qntfi'tt f. 

TItia , quz divertk a marito , cundem teftamento heredem fcripfir , ( quod 
valde minim eft ; nam plerumque divonia fiunt cum ira animi , fir of- 
fenfr ; /. cum hk flatus , i / d'rvorttum, de don. int. vir. & uxor. & mulier, 
quar divortium fecit cum viro et infenfa eft : quare profeflto matris , qux dt. 
vonio f*8to filium enixa , ut fpurium apud a&at proiefla eft, non nocet filio, 
quia non crediwr profeflioni matris irarac/ l.lmptratorts,i.m*Jier t de pnbet.) 
Titia , inquam , divortio facto , maritum quondam , heredem fcrbiit , ejusque 
fideicommifit , ut cum moreretur commuui filio reftitueret quod ad eum ex 
hereditate perveniffet . Res Si po! r efliones in dotem data: , five divortio faSo 
reftitutar fint mulieri , five non , cad ant in fideicommiflum ; quia a&ionc ex 
ftjpulatu de dote reftituendx funt , & augent hereditatem , ex h. §. Rem in 
bonis habere videtur , qui habet actionem ad earn recuperandam »• /. rem im 
ionis , t de udquir. rrr. domin. 

%. qu* habebtt. 

i 

TUs adcr;fcendi locum non habet inter fideicommiftartos etiam univeifales , 
I qui panes habuerint ab initio , ut o'.tenditur in fpecie h. §. Mulier , qux 
rulwbat filium & nepotem ex eo , utrumque in poteftate mariti . maritum ex 
arte fcripfit heredem, ejusque fideicommiiit , ut quicquid ex hereditate ad eum 
pervenerk , cum morietur reftitnat filio , ira ut decern uncias Alius , duas au- 
tem nepos habeat . Pater filium emancipavit , nepos fuperitite filio deceffu t 
quafitum eft , an univerfa hereditas t matris ex caufa fideicommifli filio dc- 
beatur , id eft an pan nepotis , qua: vacat , adcrefcat filio t Et refponderur , 
decern uncias dumtaxat filio deberi , & partem nepotis , id eft duas uncias , 
manere penes heredem mariti . Dubitationem movebat , quod juri adcrefcendi 
locus eft inter coherede) , five con /unci ira , five disjun&im iuftituti 'fint / /. 
un §. bit ha , C. de taduc. tollend. adeoque etiam fi panes habuerint ab ini- 
tio ; /. ftrvus communis eb extero , fupr. de edqu. hertd. Ergo videbatur & 
jus aderefceudi locum habere etiam inter cenfidekommiflarios univerfaleS , etfi 
partes habuerint , quia heredum vice funt. Sed jus adcrefcendi locum habet 
inter colieredes, etiam fi panes habuerint, ne quis decedat pro pane teftatus* 
pro pane inteftatus , pro pane cum herede , pro pane fine he rede ; nam a 
non eflet locus juri .adcrefcendi inter coheredes, pars deficientis devolveretur ad 
heredes ab inteftato . Et fic fequeretur incongruum , quod quis decederet pro 
parte teftatus , pro pane inteftatus . At hoc inoommodum ceflat in fideicom- 
mifib univerfali, quia pars deficientis remanet apud heredem gra varum //. JV#- 
fi«x Ftorus , Cornel io Feliti , de fur. fife. I. unit. §. fro ftcundo , C. de 
etdut. tollend. Atque ideo iacoaveniens abeft , quod jus adcrefcendi non fit io- 
Tm. mi. Vol. II. Ccc 



3 8tf AD SENATUSCONSULTVM 
t 

§. heres injiituttu* 

MAritus heres imtirutus & rogarus uxon totam hereditatem reflituerp , noit 
tenetur earn reftituere, nil! detr*ft» quart* , ut oftcoditur in prieri p*r- 
u b. $. Duhitationem faciebat, quod ut quis poflit quanam detrahere, requt- 
ritur, urfit rogatus reftituere ut heresy /. mulitr tz. $. ult. fupr. b. tit. At 
nuritus hem mftitutus , & rogatus uxori hereditatem reftituere , videtui roga- 
tus ut maritus , non ut heies , uode videbatur quartam noa detrahere ex fi- 
deicommifTo a fe uiori rclufte, exemplo patris , qui fi rogetur reftituere herp- 
ditatem filio , non demhit quartam , quia rogatus vkkrtur non ut heres , fed 
ut pater ; /. mm filief. de teeat. i. Sea verbs eft » rmritum beredem infliru. 
turn , or rogatum uxori hereditatem reftimere , quartam detrahere ; quia fuo no. 
mine inftirutus eft , & rogatum hereditaria* reftituere noa ut maritus , led at 
heres: & quod in d. I. turn fi/iof. pater rogatus reftituere hereditatem filio 
tun demhit quartam , vernm eft , quia non eft rogatus ut heres , fed ur pa- 
ter : cujua rei atgumerrmm eft , quod pater rpfe noa eft iaftitutus , fed ftlio 

pater inftitutus 

fit, & rogarnt reftituere hereditatem filio, refte detrahit quartam //. ju6emut t 
%. idemque , C ed Trefoil. Quod fi uxor eadem rogata fit quanam partem 
hereditatis prrfenti die , & reliquom poft t em pus aht reftituere : qucfitum eft, 
an in reftiruenda hereditate , quod ei ab herede detraflum eft quart ar nomine 
imputare poflit? Et rcfpondemr, qua ten us cocptffet fideicommiflo obftricnam . 
Quarta TrebeUimita quidem femel detrahitur ab herede: fideicommiflariui . ft* 
rogaros fit alii reftituere hereditatem , non detrahit quartam a fecundo fidei. 
commirTarto, ut rede bo tat gloffa hie, ex /. t. %. indt Neratius t I. ex ajft 9 
fupr. b. tit. id eft quartam non detrahit ex (ua perfona; tamen quanam , qua: 
ab herede detra&a eft , recle hnputat fideicomrnirTarius fubfideicommiflario in 
reftttuenda hereditate , quia fidei comrmffarius non poteft obligari fideicommiflo 
ultra vires hereditatis ; l. sb e» y C. dt fidtit. Sic & (egatanus , fi rogatus fit 
reftituere , licet fslcidism , id eft quartam TrebeUimieam , ex fua periotia nop 
detrahat , tamen filcidimm t quant paflus eft ab herede , imputat , id eft dedu- 
cit fidefcommiflario > quia legatarius exemplo heredis oWigarur ad prarftaudum 
fideicommiffum , id eft quatema rcruni vires legati ; /. pmiules , fi Titio, 
ad leg. f si rid. 

5 . bertdum . 

TItius duos ve! ties heredes mftitnit , & eos rogavit , ut quicquid ex tenia 
parte hereditatis ad eos perveniiTet , id reftrcuerent Marvio alusnno cum 
fuerit aniiorum quinderim , & interim eum aterent ex refecto patrpcrtatis p 
id eft ufuris pecuniar , quae refeda few reda£ta fiserit ex vendition* teniar par- 
tis hereditatis. [ Veteres rnxopcm , id eft diminutive , feu extenuandi caula.he. 
reditafcm paupntatem ftiam appelliubant ; Auguftin. de vit. 6\ morib. cieii- 
cor. fuor. ( ferm. I. ai. ferm. ^55. num. a- ) ego tenuem peupertatulam mtem 
venJidi , (T femperibut eng*vi . Idem de ca teen i zand. nwih. cap. f 16. SeJ 
fic ttitm ipji *mt cmfummnt per lunrtam pauptrtttem fusm . Hieronrm. ad 
Principram de laud. Marcellar .• Pefi rfiatnt dies tbdermivit in Dtmino , O" te 
faupertatuU fu* , immo per te pmmperet rtliqmt heredes. } Et hoc ampfius ei- 
dem aturnno teftator fenros legavit , ut ex mercedibus eorum artificii aleretor. 
Heredes fcripti alnmno minora alimenu prarftitere , quam ferrent ultmr reda- 
&x ex venditkme terti* panis hereditatis : quarfitum eft , an & refiJoas ul'uw 
tas meda tempons pra:ftare ajmpellamur i 6t cum fexvi alurano legati , ut ex 



Digitized by Google 



TH E B E LL I ANUM DIG. 3 fc> 

mercedibiK eornm aleretur, (brim a morte teftatoris veirierint , tieram mercc. 
des , quae fc percipi po tuere ex eornm opera . an ufuras pecuniar redafiar ex 
eorum venditicme prarftare debeant i Et refpondetur in Aac teflatorcm vide- 
ri fenfifle de omnt reditu pecuniar reda&ar ex venditione hereditatis , & mer- 
cede fervorum reftituenda ; quia fc in fideicommifib fidociario , pura G fidei- 
com mi Hum col latum fit in diem favore fideicomroiflarii , ut com erit pubes , 
(mi\us omnes medii tetnpom prarftandi funt fideicommuTano , (e veniunt in 
reftitutionem fideicommiffi ; A 3. §. cum Pollidius, (opr. da utur. I. fi ita re. 
litltm , $. Pegafus , de legat. %. Quinitnmo & fi fru&us medii temporis, vel 
mercedes , qua? percipi potuere ex opens fervorum , excedant modum alimen- 
to rum , torum prafUndum eft fideicommiflario , quia firuclus non debentur fi. 
deicommiflario usque ad concurrentem modum ali men torum , fed hi totum ex 
voluntate teftatoris , quod dies adjedus fit fideicommiflb favore fideicommifla. 
rii , non heredts , ut ei relrhueretur cum pubes eflet . Et fiduciarius heres , 
exemplo meri executoris reftamentarii , teoetur 
-expendit ; /. Lucius , $. ult. dt legat. z. 

$. plmibus . 



PRarlegata ant ex conereditrus reli&a non veniunt in refti 
mith , five hereditatem , five partem hereditatis , feu portionem heredira- 
riam reftkuere quis rogatus fit , quoniam hereditatis , aut hereditaria; portionis 
jppellaticme , legata or fideicommiffa non continenrur ; /. Merttllus , $. quidam 
libtris , /■ in fuUitvmmiffaria , %. utt. fupr. h. t'tt. Si hereditatis menrio facia 
fit , prarlegata iion venhmt in reftitutionem fideicommiffi , pro ea parte , quae 
legati jure capitur a cotierede : quoniam hereditatis appellatione legata non 
continentor , fed pro ea parte , quam heres capit a femeripfo jure hereditarioy 
4. I. in fdticommijfaria , uit. Prartegata etiam non veniunt in reftitutionem 
fideicommiffi , fi is , qui refti tuere rogatus eft, prohibitus lit ea alienare favo- 
re coheredum ; quia teftator intelligitur volaifle oraHegaa excipi ab on ere fidei- 
commiffi, ut oftenditur in hoc §. Prarlegata prohibrta alienari iion continentur 
fideicommiflb generali , cum fpeciali fideicommiflb fint onerata : altoquin fibi 
ipfi contrarius eflet teftator , fi voluiflet prarlegata venire in fideicommiflb ge- 
nerali, qnx fpeciali fideicommiflb relifta eflent ouihu?dam ex coheredibiri , pro. 
hibendo alienari eorum can (a ; quia prohibttio alienationis extra familiam , vel 
extra coheredes , iuducit fideicommiftum ; I. filiutf. cum pater , de legal. 
1. /. cum pater , §. cum inter , de legat. i. Pwlegata , inquam , non veniunt in 
reftitutionem fideicommiffi , nifi conje&ura voluntatis contrarian) interpretatio- 
nem fuadeat : ut fi hereditas divifa fit per prarlegata , & prarlegata majorem 
partem hereditatis exhanriant ,• d.%.qujdam f libtris, quia hoc cafu prarlegata 
funt vice porttonis hereditarix ; /. quid ergo , §. 1. de legat. 1. Prarlegata et- 
km veniunt in reftitutionem fideicommiffi , fi heres rogatus fit re fH tuere portio> 
nem d. $. qui Jam liberie , aut quicquid ad eum ex hereditate pervenerit; /. 
cum pater , §. fidci tua , de legat. a. /. cum virum , C. de fideic. Idem di- 
cendum eft . fi neres rogatus fit reftituere bona , quia prarlegata funt de bonis 
teftatoris ; I. legatum , & i. de legat. 1. Vel fi prsleeata relida fint extra* 
neo , qui rogatus fit partem foam hereditaria^ filio teftatoris eidemque coha> 
tedi reftituere j Bart, ad /. t Ubttta , $. filium , da am. legat. 




tenia parte nereairatis. ( uxori 1 
liberorum , ut Or , vel decixaa 
C c c i i 



3 BK ADSENATUSCONSULTUM 
nonun matrimonii nombe / /. qui mxori , de me. & atg. It gat. Ulp. in Crag, 
tir. i j. ) & ei decern & alia plura pr*lega»tt . & e;u»dem uxoric fideieom- 
mifit , *f p«rfrw tertditatit, & quatumqut ti Ugafftt , pofi mortem /nam filta 
evmmuni reftitueret : quzfitum eft , an dos pnlegata veniret in rdlitutionem 
fideicommifli ? Et relponfum eft , dorem prxlegatam non venire in refhtutio- 
rem fideicommifli , nifi hoc exprefte dictum Gt , atque itt demum 13 quarta 
dotern adsquet , at definhur in hec $. C m /. cum beret y. fupr. b. tit. in 
i. cum pater , §. jSAi tua, de leeot. ». Ratio eft, quia dotiJ legatum non eft 
proprie Irgatum , fed potius » altemim , & dot prarlegata vidctur pot i us red* 
di, quam dari , ut degwtcr dkitur in J. $. fidei tua ■ quapropter dot prale- 
gau falcidiam non patmir , quia in xre alieno computatur ; /. cum ab *>*> p 
§. ult. dt legit. 2. Immo ft fi aliud quodcumque debitum pralegarum 
fit , non venit in reftirationem fideicommifli ; d. I. turn htra . Idem in dote 
filisr, fi pater, qui dederat dotem pro filia , eandem inftouit & gravavit refti. 
tnerc hereditatem , dos non venit in fideicommiflbm , nifi fpeciaiiter dictum 
fit; /. * filia, fupr. h. tit. Quod dixi , dotem pralrgaiam vel prxlcgatum , 
tit debitum , non cadere in fideicommiflum , verum eft , u ai'ter comtet de 
dote, vel de debito: alioquin dos pralceata nt debita » vel cuodcumque prat- 
legatum ut debitum venit in fideicommtflb univerfali , fictjr aliud Ksatnm / d. 
L qui Kxori \ qnia fegatum ut debitum , fi aliter non con/let de debito . non 
debctur, nifi qnafi legatum ; /. Ltviut, §. quitquis t de ItgMt. 2. Dixi, dotem 
prale^atam non venire in fideicommiflum , nhl ex voluntate exprefta teftatoris, 
& adhuc fi non miuns fit m quarta , qtHt detrahitur ab herede , quam m quau- 
tkate dotis , & fic quarta Trtbdliamca ex vohuitnte teftatoris imputaturiB de- 
bitum : idemqne de fakidia ; t. fi debitor , fupr. ai Ug. falcid. ubi heres po- 
tnit gravari , ut quartam compenfarer com debito . Jure veteri quana fahidtai 
feu LrcbeUianiea prohiberi non ponrit; /. qeti totam , fcpr. h. tit. L Set us CT 
Jtgtrius , ad kg. faltid. fed nihil vetuit earn oblique prohiSen , ut fi appa- 
reat teftatorem voluifle quartam imputari in creditum. Hodie utraque quarta 
direflo prohiberi poteft **tb. fed cum ttflator ,C.*J leg. fiktd. 

f. ngtvtt , 

Eftituta ex TrtbtUitm hereditate , ftatim aftiorte* hereditaria* transeunr tn 
fideicommiflaTium : ex quo efficitur , ut fi heres rogatus port reititutam 
hereditatem conveniatur a creditoribus hereditaTiis , tueri fe poflit excepoone 
wftitutat hereditatis /. I. %. 4. /. it a ttmrn , $. qui ex Trebelltam , f. rtfit- 
tuta , /. fafia , in prim. fnpr. *. tit. Sed fi lis mota fit cum herede ante re- 
ftirutam hereditatem , refthuta hereditate lis five inftantia non transfcttur in 
fideicommiftarium , fed condemnatio fit contra heredem , & executio judicati 
manet contra heredem . Finge , qtn eft fpecie* h. hetes rogatus re.k'tuere 
hereditatem Sepricio , com erit armorum 20. interim fundos , quo? defun-.-tus 

}>ignori acceperat , vendidit , & ob id pigneratitia a debrtorc con vent us decef- 
it , Sempronio herede reliclo , & petrdente judicio reflituit hereditatem ^f? u ~ 
cio : quantum , eft an reftituta hereditate , eondemnatio fiat contra heredem , 
& judicati cxecurio pateat contra heredem I Et refnonfum eft r lite inchoata 
com herede ame reflitutam hereditatem , reftituta hereditate fentennam pro- 
nuntiari & execotioni mandari contra heredem , quia fibi imputare debet , 
cur in reftituenda hereditate non retinuerit id , quod ex caufa judicati pmta- 
tnrus effet, id eft hyperocham, feu pluris valent'am pi^noris , vel non curave- 
rit Hbi caveri de indemnitate adverfus t fideicommiflarium ; 9 u ^* eres non co ~ 
gitor reftfruere heredrtatem, nifi ei caveator de indemnitate praftanda , ut ex- 
poniiur in hat J. cui coujuugeuda eft /. cum bertdttas ex fideitemmtjji ,^lupfc 



R 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. 3 tf 9 

b. tit. Et heres rogarus , qui lite conteftata obligationem fuscepit , ejus onus 
fruftra rectuat /. Procurator , qui pro eviiltone , lupr. de procurator. Alias fen- 
tentia lata contra neredem gravatum ante reftitutam hereditatem , nocet fidei- 
commuTario , & eft executoria contra eum ; /. fi patroui , %. nit. (apt. h. tit. 
quod adverfus idoueum contradiclorem lata fit. 

§. uh. 

HE res ejus ? qui poft mortem rogarus em univer&m hereditatem refti- 
tuere , muiimam quantitatem , quam folam in bonis fuiflc dicebat , per 
errorem & line dolo,ut rede advertit gloffa % fiJeicommiflario reftituit: reper- 
cis poftea inftrumentis , apparuir quadruplo amplius in hereditare fuiffc : Quarfi- 
tum eft , an in reliquum fideicommifli nomine conveniri poffit? Et refponfum 
eft, dari actionem in refiduum , nifi fuper hoc fucrir transaclum , ut oftendi- 
rur in hoc §. Ex quo efficitur , trans a&ionem de hereditate non refcindi ob 
Ixfionem ultra dimidiam jufti pretii , repertis poftea inftrumentis . ex quibus 
appareat duplo vel quadruplo amplius fuifle in hereditate, dummodo dolus ab- 
fuerit ; quia transact 10 bona fide facia non refcinditur obtentu inftrumenrorum 
poftea repertorum ; /. fub prstextu , C. de tranfatl. I. admonendi , fupr. de /«u 
re/ur. & beneflcium /. a. C. de refr. vendit. non habet locum in transaclio. 
ne , propter dubium even turn litis : fatis lucratur qui a lite discedit ; I. in 
fumma , §. i. de ctndict. mdebit. I a divo Pio , $. ft pigmra , infr. de re 
judical. Quod fi heres dolo deceprus transegerit de hereditate , transaclio re- 
fcinditur propter dolum , quia qui dolo deceptus transigit , non tarn pacifcirur, 
quam decipitur ; I. qui cum , $. qui per fallaciam , de tranfatl. Uti conftitu- 
tione regia transaclio non refcinditur ob laraonem , etiam fi fit ultra dimidiam, 
fed tanrum ob dolum. Puu fi fratres con fortes inter fe hereditatem diviferinr. 
transJgendi caufa , & poftea cognoverint ab uno ex fratribus , pecuniam here- 
ditariam in divifione fuppreftam , transaclio refcinditur//. tret fratres , dt paB. 
Transaclio autem fine dolo inita non retraclatur prartextu inftrumenti poftea 
reperti , dummodo de ea re fit cogitatum : alias in transaclione de re certa , 
claufula gei<ralis adje&a, non pertinet ad lites, de quibus cogitatum non eft; 
/. cum Aqui/iana, fupr. de framed. i. jubemus , C ad Vellejan. Quod dtSura 
eft, transadionem non refciodi obtentu inftrumenti poftea repent , locum ha- 
bet in transaclione facia fuper aclu inter vivos , puta fuper contractu , non in 
transaftione facia fuper hereditate , legate , vel ndeicommiftis . Transaclio de 
his. quar teftamento pendent, non valet , nifi facia fueritinfpeclis cognitisque 
verbis teftamenti : I. de his , de transatl. /. i. §. i. ttfl'em, quern, aper. Et 
idco transaclio facta de hereditate , legato , vel fideicommifTo , non vifis tabu- 
lis teftamenti, refcinditur repertis poftea tabulistquod conftitutum eft favore ul- 
timarum voluntatum , ne facile tollantur , 6r in hoJium heredum , qui tefta- 
xnenta occultant , ut facitius inducunt legatarios & fldeicomtnillarios aJ transi- 
grndum de his , qua: teftamento continentur , ut refte obfcrvat. glo/f. in d. I. 
de kit . Ita etiam transaclio de fidekommiflo teftamento reliclo non exdudit 
petitionem fidcicommifti codicillis relicli , qui poftea reperti fint ; I. 5. §. cum 
transaclio , de transact. Net omittendum , paclum inter fratres de mutuo fi- 
deicommiffo remittendo etiam inter minores non refcindi ohtentu la*-ionis , pro- 
pter conditionis incertum ,• /. 1. /. cum proponas , C. de poti. I. de fideicom- 
miflo, C. dt trantail. DD. m /. qm Roma , J. duo fratres , infr. dt V. 0. 



39 . AD SENATUSCONSUITUM 

L 70. 

ST. duo vel plurej heredes conjunctim vcl disjunclim inftituri fint , portio 
derkientis vel repudiantis adcrefcit coheredi etiam invito ; /. «*. §. Am 
C. </« caduc. tolUnd. Tamen fi pupillus , poftquam patri heres exftitit ? ab he- 
reditate patris fe abftineat , pernio , quae deficit per abftentionem pupilli , co- 
heredi adcrefcit etiam invito , fi portionetn foam retinere velit : /. cum heredi- 
tate , de rndquir. btrtd. Ubi fi fuus hem hereditate patris fe abftineat, condi- 
tio coheredi , five fuo , five extraneo , defertur , ut aut totam agnofcat , aut a 
tota recedat : unde & fi pupillus , qui patri fuo heres exftitit , & fideicommif- 
fam hereditatem reftituit , mox abftineat paterna hereditate , optio deferenda 
eft fideicommiflario , ut aut portionem quoque pupilli agnofcat , aut a toto 
discedat , ut traditur in h. 1. Dubitationem movebat . quod jus adcrefcendi lo- 
cum oon habet in portionibus agnitis / J. I. ante. $.his ha . Ergo videbatur noa 
habere locum in portione pupilli, qui port immixtionem fe abftinuit. Tamen 
verumeft,fi pupillus poft immixtionem fe abftineat , portionem , quae deficit per 
abftentionem , coheredi adcrefcere , perinde ac fi heres non fuiftet , ut probatur 
h.l.& d. /. cum hereditate , & I. ex comraftu . infr. de re fudic. quia femel 
agnita portio pro non agnita habetur , qua: per abftentionem repudiata eft. Fi- 
iius eft fuus & neceflarius heres jure civili , fed habet beneficiutn abftinendi a 
prxtore fi fit impubes, licet fe immifcuetit ; beneficium aurem reftitutionis in 
integrum , fi immixtionis tempore minor fuerit 25. annis ; /. necejfarih , fupr. 
de adquir. fared. I. I. C fi minor ab hered. fe ab/iin. Et fi minor annis i J. 
poftquam patri heres exftitit , in integrum reftitutus fit , ut abftineat , portio 
ejus adcrefcit coheredi volenti , non invito ,• /. fi minor, de adau. her edit, ubi 
fi minor annis 1*,. poftquam patri heres exftitit in integrum reftitutus (it , ex 
conftitutione D. Severi , ejus partis onus coheres fuscipere non cogitur : fed bo- 
no ram pofteftlo creditoribus datur . Minore reftituto in integrum adverfus adi- 
tionem , portio ejus adcrefcit coheredi volenti , non invito ; quia iniquum vi. 
debatur ei invito adcrefcere , qui ab initio hereditatem pro parte adquifivif , 
ne prartoris bfneficium in concedenda reftitutione in integrum , ei captiofum 
lit . cui nihil imputari poteft ,• /. Poulut , infr. de pator. Jtiputat. Ergo fi pu- 
pillus poft immixtionem paterna hereditate fe abftineat , ejus portio adcrefcit 
coheredi vel fideicoromilTario , etiam invito , fi portionem foam falvam habe- 
re velit , quatenus conditio ei defertur , ut aut totam hereditatem agnofcat , 
aut totam repudiet : & fi fldeicommiftarius recufet adire partem pupilli , tunc 
omnimodo bona vendenda funt a creditoribus , ut id quod fuperfluum erit pu- 
pillo ferverur . Filius . qui fe abftinuit , fi fit pupillus , iterum fe immifcere 
poteft , etiam poft venditionem booorum ; /. ait prttor , $. reflitutut , de mi- 
nor, non ut revocet venditionem bonorum folemniter lactam a creditoribus , 
fed ut refiduum fervetur pupil lo . Verum hoc jus correfhim eft , nam hodie 
minor in integrum reftitutus adverfus abftentionem etiam poft venditionem 
bonorum , fi res venditor fmt , eo adhuc in minori cute conftituto , per in in- 
tegrum reftitutionem poreft revocare res venditas , & creditoribus fattsfacere ; 
I. ult. C. de repud. Cf abftinend. hered. Igirur fi pupillus poft immixtionem 
fe abftineat, portio pupilli abftenti adcrefcit fideicommiftario : quod fi fideicom- 
miftarius repudiet univerlam hereditatem, bona veneunt a creditoribus, & re- 
fiduum pupillo fervatur , infpecto jure vereri : quod fi in folidum bona veniri 
non pofttnt , a&iones hereditaria! denegandc erunt fideicoramiuario , fc in rcG- 
duo , cujus non invenitur emptor . Ratio fubjicitur , quia in poreftate fidei- 
cMCTuniflarii erat fuscipere univerfam hered: utem , ex quo pupillus ea abrti- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM DIG. m 

auk , & fi quid plus erit, id efl fi plus reda&um fit ex vendiuone bonorurn, 
quam effet in arre alieno , pupillo fcrvare , iterato fc fe immifcenti port ab- 
nentiooem, etiam citra reftitutionem in integrum , fi fit pupiHus j Bam filios, 
qui fe abftinuit , poteft rurfus fe iminifccTe , etiam citra reftitutionem in inte- 
grum , fi fit pupillus . Si pupillus , qui parri fuo heres exftitit in folidum , &x 
rertituit partem hereditatis , de qua rogatus erat , & poftea fe abftinuit ab ilia, 
quam retinue rat , pan abftenti adcrefcit fideicommiffano . Datur amen optio fi- 
aeicomminano , an velit univerfam hercditatem retinere , an totam dimittere, 
non cogitur acccptare, & retinere utramque partem} cum pars ad eum devol. 
vatur ex caufa extnordinaria & improvifa , de qua fi cogitafiet fideicoromiL 
fam partem nou recepifiet . Ex quo umen recufat partem obvenientem jure 
adcrefcendi , non pot eft retinere partem illam , qux fibi reftitua eft ex caufe, 
fidexommifli , nifi creditores herediarii banc ei condition* tn defcrant, or dicanc 
fe contentos effe ejus portione ; d. I. cum hereditate . 

L. pen. 

TUre veteri heres rogatus refiituere quicquid ear hereditate bom six fuptrfue- 
J rit , potert res hereditarias impune alienare , dummodo non alien* mala fi- 
de, & fideicommifli intervertendi gratia. Tamen fi creditor , idemque heres in- 
ftitutus & rogatus reftituere quicquid ex hereditate /uperfuerit , bona con fumpfir, 
renetur ea, qux confumpta funt, imputare in debitum. Finge, qux eft fpectes 
b. /• L. Tin us matrem & avunculum , eosdemque creditores fuos heredes in- 
ftituit, & eos rogavit, ut po.t mortem fuam remtuerent Septkio quicquid en 
hereditate fuperfuerit . Heredes non modicam partem bonorum confumpferant , 
8r po!tea decefarunt pluribus reli&is heredibus , quibus fcientibus , Septicius t 
multa corpora poffedit , qux remanferant in bonis L. Titii , quo reftitua he- 
red'.tas vidstur ; hercditas enitti pro reftiruw habetur , fi herede fciente & pa- 
tiente fideicommiflarius poffideat res hereditarias ; /. rtflituta , fupr. b. tit. fcien- 
tia & patientia heredis , qui patitur fideicommiflarium poflidere res heredita- 
rias , pro rraditione habetur / /. ult. de fervitut. Quxfitum eft , an id , quod 
JL Titius debuit matri fit avunculo, heredes eorum a Septicio petere pofirnt? 
Et refponfum eft, non poffe. Rationem fubneftit Claudius, ( is eft Claudius 
Tryphoninus , qui notas fcripfit ad Scarvolam ) aditione enim hureditatis con- 
fufa obligatio intercidit: & licet fideicommifti repetitio erat heredibus hercdum 
quail plus debito reltituiffent , & aditione hereditatis confufa obligatio reftitui- 
tur reftituta hereditate ex Trebelliano /. debitor , fupr. h. tit. tamen repeti- 
tion is xquios deficit iis , qui multa ex hereditate confumpfifle probantur , ut 
definitur in b. I. quia licet hoc jure heres rogatus reftituere quicquid ex he- 
reditate fuperfuerit , potucrit res hereditarias confumere , dummodo dolus ab- 
eflet , ita ut non teneretur ad reftitutionem pro rebus confumptts : tamen non 
debuit itt fibi indulgere , ut de refiduo deduceret debitum , quia potius debuit 
fibi folvere vel rerum alienatarum pretium in debitum accipere , quam ftulte 
or luxuriofe fideicommiflum confumere • Immo hodie fi heres , rogatus reftitue- 
re quicquid ex hereditate fuperfuerit , res hereditarias alienet non ultra do- 
drantem , videtur res alienatas non teneri im put are in debitum , quod ufus (it 
jure fuo , & liceat ei jure novello res hereditarias impune alienare usque ad 
doJrantem , dummodo quara illibata fcrvetur fideicommiftario ; mm. 108. auth. 
centra cum rogatus. 

L ult. 

T Ulius Phoebus condito teftamento tres liberos , ?hcebum & Heractiam ex 
J priori contuge, Polycratem ex fecundis nuptiis heredes inftituit ex xquis 
portionibus , & petiit a Polycrate , quem lex ait fuifle minorem , ut accepto 
certo t prxdio , bereditatem famous concederet,idcrt Phccbo & Heiacli*, ap- 



3 oa AD SENATUSCONSULTUM 

appellatione enim fratris, & foror coatinetur; /. tris fratrtr, de pail. Er mot 
Phoebum & Heradiam invicem fubftiruit , vulgariter , id eft in nunc cafum 
fi quis co rum non efiet heres . Subftitutio enim reciproca inter cohercdes , fui 
natura eft vulgaris & direcla,- /. jam hoc jure, de vulgar. & pupillar. vet' in- 
ducit fideicommiflanam , nifi fiat per verba habentia trafhim temDoris , ut do. 
cet Bartol. in /. Lucius , ted. tit. Turn Polycrati , fi impubes deceffiflet fe- 
cundas tabulas fecit , id eft furtituit pupillariter , & fecundas tabulas marri ejus 
commen davit aperiendas, non prius quam ft fUius impubes obiiflet . Pkrumque 
enim patres cavere folebant , ne pupillam tabula; fuperftite adhuc impubere 
filio aperirentur, quo eorum viu tutior effet ab agnatorum mftdiis, dum in- 
certum effet, quis ei fucccflurus effet/ §. fin auttm quis, mfl. dt pupillar. 
fubftit. Deinde petiit a prioribus , id eft Phosbo & Heraclia , qui fmcipti 
•rant ex priori conjugio, ut fi quis eorum fine libcris decederet , portionem 
fuam , exceptis bonis matcrnis vel avitis , id eit profefiis a mat re vet avo ma- 
tcrno , ei , vel eis , qui fupereffent reftituerct ,* id eft fratri , vel fratribus . He- 
raclia foror fine liberis deccdens , fracrem fuum Phoebum heredem inilituit . 
Pott mortem He-radix Polycrares fideicommiffum petiit apud proconfulem 
Achaiar, fic obtinuit fententia proconfulis , a qua Phoebus appellavit ad Prin- 



cipem , ut eolligitur ex inferiptione legis , quae eft Pauli ex" libris imperialium 
fententiarum , id eft decrctorum prolatorum a Principe pro tribunali caufa co- 
tt Apolo- gnita adhibito coniilio . Appellatione facia folus Phoebus egit funui%pit , \<\ eft 
giam pcrle- non audita altera parte , & vidua eft : folus appellans litem appellations pro- 
gere inten- fecutus eft. Caufa appellations a°i poteft p»iufp*( , altera parte ablente, fi 
tiflime,otium deferat caufam appellations ,• /. ult. §. illud , C. dt temper, apptllat. Alias 
non fuit; pro- fententix vel decreia, qux interponunrur f«wf*»/>ir, nullam vim habent ; /. 
inde locus dt umquoque , de rt judic. I. t nam ha , dt adopt, quo jure fen tent lam in fe 
iile corruptus diftam nullam & irritam efle affirmattt Athanaf. apolog. j. de fuga eTfart H 
non eft con- ciyurnrai, in t* run* orvfiipiutr Ujrfiu \ym , S-rrrr* rv?x**u . Scitit 

latus . Per- auttm , dileliifftmi , atta monomer a nullam vim habere , <& fufptfia tfft . Trafra- 
currendo ta- ta caufa appdiationis (uuyupeit , judicatum eft fecundum abfentem ; fi a'ifens 
men , fub enim non defendatur caufa aeitur, & pronuntiatur, non utique fecundum prar- 
«um. 8*. in fentem, fed intcrdum vel abfens, fi bonam caufam habear, vincet ,* t.&'pafl 
epift Diony- tdiSum , fuor. de judic. I. divus , dt in iuttgr. rejlit. Phoebus vi&us eft juai- 
fii Comitis cio appellationis , quia fubftitutio facia ei , vel eis, compleclebatur utrumque 
lcgi.en fib fratrem , & videtur hax fuiffe voluntas teftaroris, ut portio illius e duobus, 
$uv e£ qui decederet fine liberis, reftitucretur omnibus fratribus fuperfiitibus . Tamen 
w>uu-m. x*rm decrerum Principis non usqueouaque probavit Paulus , qui adf^ehat Principi 
V.wmtpuu , fimul cum Papiniano jumprudentia? fibi confeius quarrendo confuluit, Phoebum 
ittn'tw iyjt folum cfTe fubftitutum Heracliar. Movebatur hac ratione, quod in prxcedenti 
tCntfnr,iiti( gradu tcftator invicem fubflituerat Phoebum & Heradiam , & fubftitutio reci- 
ifir o< uyrsH proca facia inter illos non pertinebat ad Pol ycra tern , unde videbatur fubfti- 
t*» rdrrur tutio fideicommiftaria facia in fequenti gradu non pertinere , nifi ad Phoebum 
mrffm'-am . & Heradiam, quia una fubftitutio per aliam declaratury /. Lucius, §. pater 
Negoiia ant- pnerum , fupr. h. tit. prior gTadus fubfiitutionis fequentem declarat, ficut fub- 
em quaaltt- ftitutio interpretationem recipit ex inftitutione / /. quotiens , fupr. b. tit. I. j. 
ra absente C. de impuber. & aliis fubftii ut. pars una teftamenti per aliam dedaratur; /. 
parte gerutt- qui film bus , de legal, t. Videbatur etiam Phoebus prarferendus Polvcrati in 
tur , nt mi- fubfticutione portionis Heraclix , alia raiione t quia Phoebus & Heraclia erant 
nimam qui- ex eadem matre , ac per hoc conjuncliores , cum effent duplici vinculo con- 
dem vim ha. junfu' . Succcffiones in fideicommiffis regulantur juxta fucceffionem intellati , & 
btrt , nullus quo ties plurcs fub nomine colleflivo vocantur , inter ouos cadit ordo caritatis 
hminum ig- tk affeflus , prius vocantur qui priores funt gradu , vel conjuncliores ; /. be- 
noret . rtdts mti , §. cum it a , fupr. b. tit. I. omnia , alias /. (urn ita , \. in fidti- 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM COD. 39; 

€*mm'i(fa , dt iegat. %. I. toheredi , $. qui t disentai , de vulgar. & pupiller. 
Sed tandem adductus eft Paulus in fentenfiam Principii hac ratione . quam 
fubjungit in fin. b. I. videbatur hate effe voluntas paths, ut omnibus fratribas 
•upcrftitibus reftitueretur pars illius ex Joobus, qui decederet fine liberis , quia 
exceperat bona eorum matenia : ex quo exceperat teftator ab onere fideicorn 1 - 
miffi bona matenia , bona propria Phccbi & Heracliar , & cum teftator voluk 
bona snaterna Iiberorum prions matrimonii t non ventre ad Polycratem , qui era* 
fusceptus ex alia utere, fatis aperte vokilt ipfum vocari ad bona patema: ex- 
ceptio bononon matemoram indocit fideicommiflutn quoad bona patema. 
Alias in fidricnmmhlb teliclo a pane , imitilis eft exceptio bonorom matemo. 
rum, nam in rideieomminaria fubfti rati one veniunt tantum bona teftatoris : fi- 
deicommuTo bona propria filii non conunentur ; I. «r fade , t. fupr. h. tit* 
I. eobtrtdi , §. t fi htredem , de -vulgar- & pupiller. Voluntas patris tol- 
tigitur etiam alio argumcnto,quod Porycrates ipCe sogatus erat , accepto certo t 
prardio , reftiruere hercditatem fratribus : unde nulla erat invidia , eundem intet- 
ligi fubftitutum fratribus , id eft Phcebo & Heracliar , etfi fuscepu eifent ex 
Alia matre , propter t anutuum onus fideicommifli . 

! 

A D 

S-enatksconfultum Trebcllttyutm . 
COD. 
L. i. 

EX fenatufconfulto Pegafiam . quod hodie rransfufnm eft in Trebetlianim', 
heredi rogato reftitucre hercditatem fa&a eft poteltos deducendse quarta: 
ex noeicomrniflo , ut aliquo prarmio provocaretur hcres ad adeondam , & re- 
alituei>dain hereditatem , ne fideicommifliim inteicideret non adita hereditate ; 
I. i.ff. h. tit. fed quia heredes , in/L dt fideic. btredit. Quarta Pegaftan* 
feu Trebelliattica , quar detrahitur ex tideicomtr>iflb, eft quarta boaorum dedu- 
clo xre alieno, quia non fiint bona , nifi deduAo xre alieno . Qua ratione & 
quarta falcidia y qua? deducitur de legatis, non pm'us dedacitur, quam dedu&o 
acre alieno,* /. i. §. hxc verba , ff. ft cut plus, quam per leg. falc'id. t. o. C. 
did leg. falcid. & quarta legitima, qux debetur liberis, non accipirur , nifi de- 
dutfto xre alieno, & funeris impenu/ l.Papinianut , §. quarta t ff. de imffie. 
nftam. Hktc ft heres rogatus Teftkuere bereditatcm , deducta quarta dodrantcm 
heredimis t tideicommiflario reftrttaerit , quod creditoribui hcreditariis foIvit,pro 
dodrante ran turn a fideioommiflario re pet ere poteft , ut oflenditur in hac L 6 
heres reftiruat hereditatem dedufta quarta tantum , ouos arris aHeni dividirur 
inter heredem Ik fidticoir.mriTanum pro rata ; ita ut heres creditoribus tenea- 
tur pro quarta , & ftdetcomminarlus , cui reftituta eft heredi tas, pro dodrante. 
£t fi heres medio tempore are alien um hereditarium folverit , id fideicoa>mif- 
fario deducit in reftiruenda hereditate. Quod fi ars alienom heredi ultro a ere- 
ditore remiflum (it , etiam illud heres deduck , perinde ax fi folviflet , quia be- 
neficio nexus tenerar : f pecks lucri eft benerkri debitum fibi adquirere ; I. fi 
pigmre y §. i. ff. de furt. Et qui beneficium accepit , naturaliter obligatur ad 
mWi'Xo/w f id eft ad remunerationem ; I. fed & fi lege , 1 1. ver/T plane t 
ff. de pettt. hered. Quod fi heres gravatus tempore liberatus Ct , id eft non 
petente credirore , nrs alienum prarlcripierit , id reputabit fideicommifiano in te- 
Tttm.Vlll.Vtl.lL D-id 



AD SENATUSCONSULTUM 

ftituenda heredirare r perinde ac fi folutuin cfler r qui enim pnefcribit folventt 
fimilis eft ; /. fi pupil I us , ff. de adm'tniflr. tutor, Dixi , heredem privatum , G 
wts alienum hereditarium folviflet , habere actionem in fidercoromiUanum acri* 
•lieni exfoluri repetendi caufa pro rata ndeicommiffi : quarritur r qua adione 
here* repetiturus fir a fideicomnruTario quod creditoribus hereditanis folverit i 
Et quidem quod aloffa ait » id rcpeti aftione negotioruin gertorum , ferendum 
eft , fi dicas. hercdem folvifle srs alienum poft reltitutam heredjueetn. Quod fi 
ante reftitutatn hereditatrm arc alienum folverit , nequaqttam a com petit actio 
negotiorum gellomm , quia tunc potras (uum negotium gdfit , quam alienum: 
at negotiorum geftorum aclio numquam ei coropetir r qut fuum negotium gef- 
■ftPoftnmum ut * crt ^" or , §• »• ff- mandst. At verius eft ei dan actionem ex fideicom- 
volumm hoc miifo, id eft ex teftamento , aux datur 6e heredt deducta quart* hereditatem 
prodiiOe. ax- retVituere rogato,. qui debitori neredrtario hem- exflitit, quoniam aditiooe con. 
gumma , in- fu& actio redintegrari non poteft , ut pecunix debitx dodrantem ferae tt a fidef- 
ter alia , funt commiuario / /. deditcla , ff- /;. tit. Ex quo enim propria actk> darur hercdi 
reciuriones qua ars alienum h^reditaaium exfolotum repetar a fr&commftfario y non vidso 
iwnndlarpror-quj ratione veteres comminifcuutur , heredr dandam eft actionem in factum r 
lus abhorren- qua c ft fubfidxaria > qus non datur nitl in fubfidium deficientc aliaactionc? 

inrelkflur le- ^ J# & 

gum t & ab 

^wT' ^Ioxia * ierfS r0 ? ara? & «ft«we hereditatem deduct* quarta r onus xrh alieni 
pofia hie et- ^ dividitur mter beredem , fit fideicommiftariom pro rata ,• /. i. ff. h. tit, 
urn debitor IS alienum ipfo jure minuit qusrtam ; /. & fine ftriptura , b. tit. I. ir. 
ferret dodran- i Mr. ad lee. faleid. QjK>d It hcres rogarut fit reitituere hereditatem de- 
tem a crcdiro- ducla quarta,- vet re cerra , quz quartam non amplius contirrrt , onus lega:o- 
rc ; prout & rum reftituta hereditate noir pertinet ad heredem' , led 1 ad (brum fid^icommif- 
ftipr. pap.^j. farium /. i. ^- u!t. ff. h. tit. /» qnis , htfl. ds fiJ;ic. hmdit* Quod fi 
Ek l.dtixBa heres rogarut fit reitituere- partem nereditatis, put* dimidiam, qur partis ap- 
aflio « fiJei- pellatione inrelfigirur ; t. no men filiarum , f>. r. de V. S. fid?icominirTahaTrr,cui 
commiffo da- cx TrtbtllidM reftituitur pars herediraris , pro rata teueri t fofvere Iegata , & alia 
rur nonlierc- ^ hereditaria > indubitati juris eft, ut traditur in /. i. Sr. pen. ff.h.tit. Quod 
rontri ndei- j; j,eres rogatus lit reitituere univcrf»m hrr.-d5tatem , non dctraS* quarta, re- 
" fd fi "' :uta herediate fine detraction?, aftiones legatornnr& fidticommirTorum par- 



dcicommi(Kt- t ' a rf anum m folidum transferuntur in fideicommiflarium uuiverfalem / I. utt. 

rio advert *• u * l ' *• #~ nd " 

heredem rogJ- 

rum,qui,prius- X. t J- 

quam rcflinie- 

ret, here.-lit.i- T^rdeicomrniflum relinqut poteft, non folum' ab herede , fed etiam a tegara. 
) io debitori x rio , & donatario mortis caufa ; /. ut hertdibm , /. cum pater , de lettt. 
hcrcs exrtitit. i.l tiycui , t ff~ de mort. cauf. dmat. I. ab eo r C. de fideicommiUf. Et fidei- 
iitn% vero , commiflum rclinqui poreft, non fofum ab h.-rede teftamemario, fed etiam ab 
in pmpofiro herede ab inrdlato^ codkillis ab intelhto fa£b», or otrendimr in fur leg. Cr 
cilu, xsalie- /. w »yi r /. j ^ mtminifftyff. b. tit. f. nnfc'mnttir , ^. i. de jur. eodrilL Qiii- 
num exotu- nin,^ fidcicommtffom codbcillis ab inreftaro rcficlum aproniimab ulteriori ,fi 
fidl pef "-/ r a ad eum ^oh"* fit fucceffio » pr*(landum e:t , ex r^lituta I;chone /. i.M 
ro' eiTfliDu *^ w " * 3' ex < ' ua tt> lI fnc,J " n ncgativam jam olim rec^e obi'?rvavir An- 

hticne iitxtt ton * ^aber, 4. conjefl. t Et quarn Trebelliivita detrahitor, non mo^o ec 
Cirinc/in d. I. fideicomminb teftamento reli<fro, led etiam cx fiJvricomminb codicillis ab inte- 
dtduflj , §. fi afo feln.% , ut traditur in hir I. Cr I. nit. C n»*id. diet leqat. cti. ubi 
fuipofi, torn, ghff- ut & falcidi* locum habet, etiam in fidcncommilfi; rc'icflis ab- imeftato, 
4. col. 1226. fx conftitutione D. Piiy t. filiutf. ff. ad /e?. falcid. St in donationib'.is mor- 
D. tis caufa etiam ab imeftato,ex conftiiutione Gordiani/ /. 2. vxit.de mvt.ca if. 

dinar. 



Digitized by Google 



TREBELLI AKUM COD. 395 

dtmat. Quod fi fideicommilfum reliihim fir teltamenro nullo Sc. irrito , puta oh 
prarttrntionem filii , fideicomrniflum son debctar ab inteftaio faccedentisus , nifi 
rogati probentur; /. ex teflamente, fupr. de fideinmmiff. puta fi teftamento 
nullo ob pranenrionem filii adjecta fit claufula codicillaris , fideicommkTum , 
quod son valet ex teftameoto, fuiHnetuT ab inteftato, vi claufula? codicillaris, 
cujus efFeetos eft. -ut heredes ab inteftato cenfeantur <acite rogati hereditatem 
TClUtuere heredi (cripto. Et in hoc lideicojnmifib unius quart r detractio eft, 
mod duplicis., id eft legitime, & Trebellixnk* * quia vi claufular codicillaris 
proximior ab imettato cenfetur rogatus pure reftnuere heteditaurm heredi fcrL- 
pto ; d. I. ex tejlamento . quo -cafu oon eft derractio dnpticis quart* , fed unios 
UDtum , legitime fc vel Trebelliankx . Hoc jmeTeit inter nacicomm ilium pu~ 
rum &. conditionale vel in diem , quod priore cafu Alius unam tanrurp quai» 
ram detrahit , pofteriore duplicem ; legitimam ftatim ut natura debrtam y Trt- 
btlltanKitm ut quihbcr fieTes cxtraneus : qua; eft diftradk) glcQ. in /• Papinix- 
nuty fi quit imputes, ff. de inoff. tefiam. & in /. qu/cmtjuam , infr. ad leg. 
f ale id. Jure civili fc oora eft demetio trains qaartar, legitime, vel Trebxllix- 
miex ; I. t. 4. interdum, ff. fi tui plus*, quant per leg. falcid. I. jubemus , 
infr. h. tit. t filium quem , C^famit. ercifc. Ratio eft, quia urri usque quarta: 
hoc proprium eft, ut una alteram confumat;./. in quxrtam , ff. ad Ug. falcid. 
I. mniier n. §. 2. ff. to. tit. I. Papinianus 9 $. fi quit impubet. de inoff. te- 
fiam. 1. fi qxandoy C. eod. Et duplicis quarts detractio introducta eft 7ure 
pontificio , cc errore & pravo mteUeetu juris; cap. Rayttut'tus ■> G" tap. Ray- 
nalius^ de tefiam. Quod fi fideicommuTum -universale rdicrum fit civitatt vel 
rei publico; , & heres rogatus reftitiere hereditatem , univerfam reftituerit per er- 
Torem , non Tctema quarta, quartam & ejus fruclus repetere poteft , ex b. I. 
4it & .heres fi per errore tn facti folida legata folverit , non derfufta fakidix . 
falcidiam or ejus frucrus repetrt ; /. error fatli , infra ad leg. falcid. Quod 0 
here* per errorem juris > cum exiftimaret non eifc locum TretelHantcx vel 
fxlcidixy univerfam hereditatem Tefiitacrit, vel folida legata pneftiterit, Tunc 
cefTat conditio quarta; d. 1. error , /. pen. §. fi qxit jus igmrxns , ff de jxr* 
*5r fail, ignor. Quarra demhifur etiam ex fideicormniiro relicto reipublioe > 
■quia civitas -privati loco habetur; U turn qui vefligxl, d* V. S. 

L. 4. 

» . 

T TUjus legis, quam fingularem cenfuit Bartons, fpecies hac eft. Titii* 
JL X inftimit duos heredes, fratrem, & aviam , eandemque rogavit, partem 
heredi tat is Teitituere Qprntiana;, Avia ex pane inftiruta , dolo & calliditate 
partem (uam repudiavrt in Traudem fideicommifTarii , eo coniilio, ut pars repn- 
diantis pervenirer ad coheredem jure adcrefcendi. Quintiana de confervando 
fideicommiflb foRicita adKt pTytorem : adirus praror jufllt , aviam adire partem 
fuam, eamque Quintiana: ex fideicommiflb reftiruere . Avia priusquam parerec 
decreto pnrtoris morte prxvema eft : itaque coheres partem avia ad fe perti- 
nere contendebat jure adcrefcendi, nec teneri earn remroerc Quintiana? ex fi- 
deicommtffo , quod fideicommilTum relielum eflet ab avia, non a coherede . 
Qiiare Quintiana Impp. confnluit , a quibus refcriptum eft , Quintianam non 
jullam gerere lbllicitudinrm de fideicommiiTo , id eft repudiatione avia; fidei- 
tommifium ab ea relietum minhne amiflirm efle. Ratio dubitandi erat , quod 
pars hereditatis, qux erat on era fa fideicommiflb, non fuit adita, avia morte 
praventa antequam coafra adiret , & ita fideicommiflum extinclum efte non 
adita hereditate ,• L Hie, a quo , t quid ergo , ff. h. tit. I. 2. de fideie. li- 
ter 1. §. fed quia , imft. Je pde'tc. hered. Idem fideicommiflum ab avia fola re- 
lietum , non videbatur pndtandum a coherede , a quo relielum Don erat , ut 



39 <5 AD SEKATUSCOMSHLTUM 

innait hat lea: fidcicommiiTum prrftare teoetar,qni rogams eft „.■„ 
fupr. * fidtieommijf. Ratio reicripti eft , fideicommiiTam , litfet ab avia fol» 
reliftum, deberi a coherede, cui ponio repudiantis adcreverit , quafi tarite re* 
petitum : quod juris ab Impp. de uovo induclarn videtur , ncque cairn fa die 
ullum locum in toto jure reperias fimilem j qua dr caufa fingubrem vocai 
JJartoI. hmc legem : & hoc ipu Impp. lain indtcaot k* hat Itgt r (e hoc jut 
inducere exemplo cooihtutionis D. t Autootm , ex qua legata rekifr ab in- 
ftituto cenfentur repctita a fubibtuto , ut traditur in bac I. tST L lira Impt- 
rattr , de leg*, i. /• Ji Tit'te , §. Julianas y A earn pater , §. ab injlitato, dt 
It gat. 2. Quod dtcttur ab Impp. in hat lege* fideicommifianum coegjiTc avian, 
qua; repudiaverat partem fuam , adire hercdiutem ut tucirrur ridcieommi/Ta- 
num > fatis frullrarorium & inutile fun , quia ponio lepuduntis adcrefcebar 
coheredi cum onerc fideicommuTt d. I. ft Tit'u y §. Julianas y I. x. §. ult. ff. 
dt fait & Itgitim. & coheres tenebatur prartrare fideicommiflum reli&um ab 
avia: fed quia fiJeicommifrarius rrwluir re&a [X'tere fideicommtffiim , quam pe- 
tere a coherede > ikirco coegit anam heredkatem adire , ut ab ea caperet nc- 
yeditatem ex fid.'icommifib . El in hat Itgt notatur ma lignum , fed Outturn, 
confilium mulierk , qux repodiavk partem fuam hereditatk, eo animo , at pars 
repudiantis adcrefceret coheredi , ex quo* enim avia rogatai erat partem fuam 
reilituere Quintianx , ea impediehat coheredem , ne jure adcrefaendi uteretor ; 
fubftitutus enim prarfertur coheredi, & jus adcrefcendt excludit / /. a. $. Ji dao y 
de bomr. poJJ. ferunJ. tab. I. unit. $. ht prim*, fupr» dt eadat. telltnd. Ratio 
•ft , quia fubftitutus nititur voluneate teftaroris , coheres voluntate leas : vo*. 
fcmtas teftatoris eft porentior lege / /. verbis legit , de V. S. Igitur ndeicomv 
aniflum rtliclum ab herede ex pane fcripto , prarftatur a coherede quafi tacite 
leperitum . Et qukk-m fide ieom milium ab avia ex pane mfti tuca rcli^iurri prac- 
ftatur » coherede , cui portio rcpudiantk adcrevit line demdione quarts , ut 
oftenditur in hat I. Coheres avia; partem aviar , Beet ad (e devoiutam jure adcre- 
fcendi , reHituit fidekommiflarky fine deduftione quartar , quia coheres , cui portio 
avhc per repudiationcm ipfius adcrefcit , non poKlk p'u^ iuri<; habere in parte adcre- 
fcente , quam avia ex ea iaftirou : ac avia non potok detrahere qua rum cum 
hercdiutem fufpedam dizent & coacla fuerit adire /. 4. /. ami totam , ff. 



b. tit. non poteft igitur coheres , cui avixjtars adcrefcit , quartam retinere y 

enim in 



quaii eodem jure ceufeodus fit. ac beres ipfe; coheres 
ci , quafi fubib'rurus eft coheredi : jus adcrekeadi eft tacita fubftitiiuo t 
a lege / d. I. Ji Titia , J. Juliana 



F: 



X. 5. 

[deicontmhTurri refinquitur reftamento, vet codScilTis teftamenra confirmatis, 
vel etiam faftis ab inteiiato , vel etiam per epiftolam vel libellum , vel 
etiam fine feriptura adhibitis quinque teftrbasy/. & in epijltle, fupr. dt fidti- 
tommijf. Et hoc eft quod dicitnr tmt. h. I. etiam fine feriptura per rtdeicon> 
mi (Turn hereditatem reclc relinqni : fideicommiffam line feriptura relinquitur ad- 
hibitis quinque uHbbus ; in omnt enim ultima voluntate , excepto teitamento, 
quinq^ue teftes t lequirunrur /. alt. alt. fopr. dt codicil!. I. alt. de fideu 
cvmmiff. Immo etiam nuto fote fiddcommifluni relinqui poteft , fine verbis , 
nee feriptura , adhibkis teftibus ; d. I. & in tpijhla : ut fi puis interrogatus t 
an Titio fuitdnm dart veht, nutu fignificet fe velle, utile eft fideicommifTum, 
dummodo is, qui annuit, fan potTit; /. nut* , dt Itgat. ?. nutu capitis fignr- 
ficatur voluntas ; Plaut. in Afinar. (4. 1. 59. ) Ntqut ilia alii hemim autet % 
ideft annuat . Ighur fi mulier in dkcrtmine vitat coofiituta, etiam fine fcriptun, 
coram quinque teftibus declaravexit velle fc nuuifum & pnvignum bereditatem 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM COD. 397 

fuirrt obtinere usque ad dodrantem , ejus voluntas rata eft > & fuccedentes ab 
inteftato tacitc rogati intelliguntur reftituere hereditatem rnarito & privigno ex 
fide icommi lib , & coovenin poffunt de reftitueudo fideicommilfo , aftioae tc 
utili ex teliamento , qua: comparata eft ad exemplum aftionis dirccta: ex te- 
ftamento y /. a. (upr. commun. dt legat. & conventi dodrantem hereditatis te> 
neutur reftituere , ultra quartam dedufto are alieno , ut fcriprum eft in bat L 
id dt dedufta quarta , quae computatur deduao zre alieno ; I. t. (upr. b. tit. 

L. 6. 

HUjos /. quae in fchoia & foro valde ceJebratnr , panes duar Hint. Prima 
dt de fruftibus non icnputandb in quartam in liberis primi gradus. Se- 
cuoda eft de remittenda cautione fideicommifti . Quod ad prtorem cafum atti- 
net , fruftus port aditam bereditatetn percepti non veniunt in fideicommiflaria 
hereditatis reftirutione , quia uon heredjtate , fed rebus ipfis , id eft corporibus 
hereditanis , accepts feruntur; Lin fideicommiffjria , quotitnt y fi. b.ttt. pla- 
ne fruftus medio tempore percepti imputantur in quartam y d. T. in fidiieonu 
miffaria , $. 1. & I. Papiniamt , §. mde fi quit y ff. dt in<$. ttfiam. fi mo- 
do fruftus percepti fint ex judicio & voluntate teftatoris , quod contingit , quo- 
ties fidekommiflum in diem , vel Tub conditione reliftum eft ; nam (1 purum, 
aut , quod idem eft , prxfenti die fideicommuTurn reliftum fit , fruftus medio 
tempore percepti magis ex negligentia non petentis , quam ex judicio defunfti 

rrcepti videntur ; ideoque non imputantur in quartam , fed perinde ac fi nul- 
percepti eflent , fidcicommiflum dedufta quarta reitituetur / /. mulitr 22. $. 
fi bats % ff. b. tit. Fruftus percepti poft aditam hereditatem imputantur in quar- 



tam , quia in quartam imputantur ea omnia , quae capiuntur jure hereditario , 
ex judicio teftatoris ; /. in quartam , ad leg. falc'td. I. dedufta , §. j.Jf. b. tit. 
At fruflus percepti pod aditam hereditatem , judicio teftatoris percepti viden- 
tur , ex coniiirutione Zcnonis , quae eft in hoc I. In liberis primi gradus fru- 
ftus non imputantur in quartam: pota fi Alios rogatus fit reftituere portionem 
bereditatis fratribus , non detrahit quartam de fractions , fed de rebus ipiis he- 
reditariis , quod probatur & /. filium , qutm , fupr. famil. tnift. Idem dicen- 
dum eft , fi films rogatus fit reftituere hereditatem nepotibus aut pronepotibus. 
Singulare eft in liberis primi gradus , ne fruftus imputentur in quartam ,& hoe 
jus non ha bet locum in nepotibus. Et hoc eft quod dicitur in fin. b. I. quod 
conftitntnm eft , de fruit i bus non imputandis in quartam non ulterius , quam 
hi iis perionis , quarum mentio fada eft , produci t id eft non in aliis , quam 
liberis primi gradus , nifi nepotes primum gradum obtineant , & fint loco fuo- 
«am : puta fj premortuo patre an avo inltituti fint , & rogati reftituere here- 
ditatem :& ita judicatur in aliis f quam liberis primi gradus , vel nepotibus , qui 
tenent primum gradum , fruftus imputantur in quartam , & fruftus percepti per 
decennium confumunt quartam ; d. I. Papmianut , %. unde fi quit . Pater ro- 
gatus reitituere hereditatem filio detrahit quartam , nec imputat fruftus in 
quartam : quod intelligendum eit , fi pater fuerit rogatus ut heres : quod fi 
pr.ter rogatus fit ut pater, non ut betes , quartam non detrahit /. cum fiiio- 
ftmUiat , dt legal. I. 

§. in fufraditlit . 

REgulariter heres , a quo fideicommifium in diem vel Tub conditione reli- 
ftum eft , tenetur cave re fideicommuTario de fervando & fua die prae- 
ftando fideicommifto ; /. hat ftipulatio , & ut. tit. ff. ut legator, ftu fideicom- 
miff. fttv. cauf. Et general iter quilibet heres inftirutus Tub conditione , cui in 
defectum condit.oius iublUtwus datus eft , pendente conditione tenetur caver* 



39 8 AD SENATUSCONSTULUM 

fubftituto de non ditninuenda hereditate /. inter omnes , ff. qui fttisd. eog> 
t. Psulus . de prater, jl'ipmlat. Excipitur cafus A. /. nempe fi pater vel miter 
rogerur reftituere herediutem filio, non tenentur fatisdare de fideicommuTo fer- 
vando, nifi teftator id fpecialiter jufterit, vel pater aut mater, qui rogati fane 
rtllituere , ad fecundas transierint nuptias : onus cautkniis remittitur utrique 
parenti in fideicommiffis , quia ratio patemi fit materni affeAus onmem a mo- 
vet fufpicionem , tt vice Uusdanonis eft. In ufufruflu bonorum plus tribui- 
tur patri quam mairi ; pater enim , qui habet ufumfrudum booorum fihi po- 
fjti in poteftate , non tenetur cavere Alio fe ufurum fruitunim boni viri arbi. 
tratu , patri remittitur onus caution is fruQuarix , ob patera am reverentiam /. 
mlt. 4. verf. hoe pracuJ dubio , C. de bon. qua tiler. Matri vero non re. 
mittirur hacc cautio : mater cui legarus eft ufus domus , ita ut cum ea here- 
des filii habitent , filiis fuis cavere debet , fe boni viri arbirratu ufuram ,• /. 
pen. ff. ufufruQ. quern, eaves t. Dixi , patrem non cavere de fideicommiflb fer- 
vando : li omen pater heres inftitutus , fit rogatus poft mortem fuam refti- 
tuere hereditatem filio , fidekommifium proftiget , quia cautio interponi non 
poteft de confervanda & reftituenda hereditate , cum inter patrem ac filium 
non cadat obl gatio ob patriam poteftatem , damnum conditions propter frau- 
dem infitgrtur , id eft fideicommifti conditio purificarur , &. pater ante d.em 
cogitur repracfentare fideicommiftum £lio , perinde ac ft purum fideicommifTum 
eflct / /. Imperator , ff. b. tit. Quod vero conftitutum eft de remittenda cau- 
lione fideicommifti , fmgulare eft in pmtre fit matre , nec porrigitur ad alias 
perfonas , ut fubjicitur in fin. h. I. 

%.finau«m. 

quis rogatus fit reftituere hereditatem , fi fine Iiberis decefferit , vel imo 
O fiho fuperftite , vel nepote ex filio , vel filia , vel proneoote , vel pofthu- 
mo relifto , conditio fideicommifti deficit , & ideo deficit fidekornrnuTum , ex 
h. conditio fideicommifti deficit , vel uuo filio fupertlite tempore morris y /. 
htredes met , cum ua t ff. b. tit. I. pater Stverianam t §. ita,Je eondit. & 
demon/hat. quia iion videtur fine liberie, qui vel unum filium reliquit,-/. nam 
eft fine liberts , de V. S. Conditio fideicommifti fi fine iiberis deficit , non mo- 
do uno filio reliclo , fed etiam nepote , vel pronepote ex filio filiave ,- /. Lu- 
r)W| ff- de hexed, inflituend. Liberorum nomine contineutur etiam nepotes ex 
filia j I. ult. ff. de pdticitat. Item conditio fideicommifti , fi fine liberie , de- 
ficit, non modo (i films natus merit tempore mortis ejus , a quo fidcicommif- 
fum reliftuoi eft ; fed etiam fi fuerit iu utero , pofthumo nato , quia qui in 
utero eft ? pro jam nato habetur , fi poliea nafcarur ; /. qui in utero 7. ff. de 
fiat, homtu. Et hoc mretligendum eft , fi partus fir vitalis , id eft fecundum 
naturam poflit vivere : partus aboctivus non facit deficere conditiooem fidei- 
commifti ; /. 2. <S?" 3. C. de pojlh. inflituend. Immo & conditio fid^icommif- 
fi , fi fine Iiberis ex fuo eorpore naus , deficit exiftentc nepote ex filio , quia 
in nepote eft portio patemi corporis ; /. cum fc'tmut , §. itlud quoque , C. d$ 
mtriee.'. & cenfit. 

Mth. nifi rogatt. 

SI quis rogatus fit reftituere hereditatem , fi uuptias non comment, vel fi- 
ne Iiberis decefterit , conditio fideicommifti deficit ingreftu monaftrrii , quia 
monafterium eft loco filii , ex hoc autb. qua; defiunpta eft ex wrv. Jujitn'un. 
1 2 j. cap. 37. <y /. fant'tmus 53. Mud fiatuimus , C. de Eptfc.fr cleric. 

Immo jure pontificio conditio fideicommifti , fi fine Iiberis , deficit , fi heres 
rogatus monailerium inftituat , quia non inteUigitur fine Ubens deceiliiTe , qui 



Digitized by Google 



TREBELLIANUM COD. 399 

moiufterium heredem inftiruit; cap. in praftntia , dt prebat. Sed h*c jura noil 
fervantur io Gallia. Conditio fkfeia>mrni(TV , ft fine hberit , intelligitur tan turn 
de veris filiis > non de- ftditiis , & commenriiiis , ideo filii adoptivi non fa- 



ciunt deficere conditionem fideicommiffi , a fine libera ; /./» ita quit , §. ult. 
de legal, a. /. fiJeieommiffum , de condit. & demonflrat. Tarn en fi quid puel- 
lae rcliftum fit fub conditione nuptiarum vel liberoram , hoc debctur, fi mo- 
nafterium ingrcdiatur ; d, I. fanttmut , $- item Mud 

Auth. centra cum rogatus 



J Ure digeft. hires rogarus reflituere quidquid ex bereditate fuperfuerit , res 
hereditaria* impune alieoare poteft , etiam ultra dodramem , dummodo non 
mala fide , & tntervertendi fideicommifli caufa aliener ; /. Titiut , ff. h. tit. 
Sed ex mv. 108. cap. i~ quar breviata eft in hec auth. heres rogatus reftitue- 
re quidquid ex bereditate fuferfuerit , non poteft hereditatem d.-minuere ultra 
dodrantem , ita ut quadrans illibatus fideiconuniilario fervetur > & caveatur fi- 
deicommhTario de nan alienando ultra dodrantem , ntfi teftator onus cautionis 
remiferit. Ex conititutiotre enim Marci 2c Commoii cautio fideicorrrmifli , 
quocumque judicto reftatoris remitti poteit ; /. 2. /. cum Artemidoram t t. fcirt 
debit it , C. ut in poffeff. legator. I. licet , ff. ut legat. feu fidtic.fervand. cauf. 
caveat. Secus atque in caution: fru£tuaria , qua; ufufrufruano remitti uon pot. 
eft / d. 1. fche debetit y & I. 1. C de u/ufruil. Ante conftitutionsm Julti- 
niani laxior intcrponebatur cautio de non alienando c* diminuendo fideicom- 
miflb , ultra quam arquitas ferret , & arbhrium bonr viri / d. I. Titiut . Sed 
quia arbitrium boni viri incertum eft , & exploratu difficile , melius vifum eir, 
heredt rogato, quidauid ex hered'r.ate fuferfuerit reflituere y tribui poteftatem 
alienandi usque ad dodrantem , ita ut quadrans illibatus fervetur fideicommif- 
fario . & cautio de non alienando fiJercommiflb eisdein lineis coercearur . 
Quod fi heres rogitus rcfthuere quidquid ex bereditate fuperfuerit , ultra do- 
drantem alienaverit , qoarta, qux fervanda eft fideicommiflario , ex ip(iu< fub- 
ftantia fuppleri, aut ca deficiente, fideicommiflario datur in rem aclio,& hy- 
pothecaria contra rerum detentores. Inepta videbatur aclio hypothecaria pro re 
fua , quia hypotheca confillit tanrnm in re aliena ; I. ft rent alieuam , ff. de 
figueret. a£t. fed tamen fidcicornmiffario datur duplex aclio in rem , & hypo- 
thecary* , ut alienata ultra dodrantem revocentur , ut facility quartam conie* 
ouatur auxilio plurium aftionum : quo confilio legati & fideicommim nomine 
danrur tres acliones, aftio ex teftamento , quar eft perfonalis , in rem, fit hy- 
pothecaria ; A 1- fupr. contmun. de legat. Heres rogarus reftituere quidquid 
ex her edit ate fuperfuerit , poteft alienare usque ad dodrantem , ita ut quarta 
fclva permaneat : tamen & refiduum quadrantem artingere (eu deminuere pot- 
eft ex juftis caufis, puta dbtis, vel donarionis propter nuptias , vel redemptio- 
nis captivorum, vel alintintorum caula, fi aliunde non tubeat;& quarta ipfa 
diminui poteit in fubfidium deficit: nti bus propriis bonis , non folum pro conlli- 
tuenda , fed etiam pro redituenda dote , ut notat gloff. h. loc. & in auth. ret 
qua T fupr. commun. de let at. Quod <i heres rogatiK reitiruere quidquid ex 
hercdita'e fuperfuerit , nihil deminuerit, heres ejus dodrantem retinebit, quern 
ipfe heres retinere potuit & folum quartam relhtuet , ut recle dbect gloff. hoc 
loco , arg. I. quamquam , infr. ad I. falcid. ne induftria & dtjigeniia fua fibt 
infru£luofa lity /. ult. C. de alluvionib. 

L. 7. 

Ereditas nupillo delata non poteft adiri per rutorem fine pupillo , fed 
per pupillum ipfum tutore auftore ; /. pupillut , f ff. de adqu. hertd. 



4 «> AD SENATUSC. TREBELL. COD. 

ita ut pupillus folemnia aditionis pcraeat tutoie auftore . Tutor vero line pa. 
pi Ho non poteft adire hereditatem , nil! pupillus iofam (k,- /. potuit , L fi in* 
fantiy fupr. de fur. dtlibtr. Sic & fi bereditas ex caufa fidcicommi/fi reitiruen- 
da fit pupillo , non poteft reftitui pupUIo , nifi tutore an&orc y /. reftituta. $. 
t fed aft fuptihy I. ftrvo invito, $. fi pupHlo.ff. b. tit. I. obliga*i y %. htn- 
ditattm t ff. dt **8or. tutor, ne fc. pupillus temere adett vei recipiat 
damnofam hereditatem , Sc. infciens abligetur ooeribus hereditaria ; refhtutio 
cnim hereditatis , non fpeftatur ut folutio tan turn , fed ut fucceffio , qua? obli- 
gat oner i bus hereditarits y /. tun enim , ff. b. tit. Certe fideicomnufurta heredi- 
tas tutori foli reftitui poteft, fi pupillus fan non pofllt vel abefle nofcatttr.ne 
dum nimia fubtilitate utimur in rebus pupillaribus , ipfa fubtHitas in pupillo. 
rum pernieiem vertatur : quam ob caufam nimia fubtilitas reprobatur « in 
cafu /. fi quit btrtdtm , at in/lit. & fubflitut. Fideicommiflaria ouoqne be- 
reditas reftitui poteft curatori furiofi , quia furiofus eomparatur pupillo , qui fa* 
ri non poffk , quia fenfu & certa voce caret \ quis cnim fenfus , qua: vox cer- 
ca ruriofo eflir intelligitur? Et quidem foli tutori , fi pupillus infans fit , vel 
curatori furioii, fidcicomrniflum i reflirui poteft, etiam fine onere nderuiliorm 
vel cautionis de rato i quia hereditas non reftituitur tutori vel curatori tam- 
quam nudo procuratori , fed tamquam idoneo dcf cnfori , qui domint loco habe- 
tur ; /. tutor qui 27. gJt adm. tutor. Et utroque calu reftitueiis fideicomtnifTariam 
heredttatem, pleniffimam fecuritatem coiifequitur, ut additur in fit.b. t $• An tutori 
pupilli infant is , vel curatori furiofi , fidcicommifTum tuto reftitui polfct fine ju- 
dice , dubitatum eft, quod tutori vel curatori tuto non folvttur fine fententia ju- 
dicis ; l./ancimui 25. lupr. dtedm. tutor, fed tamen reftitutio ndeicommiffi tuto 
fit tutori pupilli infantis vel curatori furiofi absque fententia judicis , ne ni- 
mia fubtilitas is eorum pcmicicm vertatur . 

EX SC. Trtbelliano acuones hereditaria? non tramferebanpjr in fideicommif- 
farium , nifi reftituta hereditate re, id eft facta, vel verboy /. t. §. de i'loy 
I. reftituta , /. facia , ff. h.tit. fed ex conftitut. Juftiniani , quz legitur in bac I. 
aetiones utiles ipfo jure transeunt in fideicommifTanum line reftitutione , li he- 
res rogatus lit in mora : puta fi dolo vel per contumaciam , ante vel poft li- 
tern cooteftatam , vel morte prarventus , nullo berede relido , non reihtuerit 
hereditatim , vel fideicommiffarius , cui reftituta eft hereditas , rogatus fit alii 
reftituere hereditatem , & moram faciat in reftituendo, aetiones utiles ipfo ju- 
re, id eft poteftate legis fine reftitutione, transeunt in fideicomrnilfarium . Ut 
hoc jus induce rctar opus fuit conftitutione , & Ulpianus hac de re coufhtuen. 
dum effe putavit , id eft rem egere confUrutione : immo cc hodie jure canoni- 
co adiones & jura transeunt in fideicommiffarium , fine reftitutione, verbo, vel 
rey cap. in Prafentia, de probat. Ex hac conltit. actiones direclar n >n transfer 
runtur in fideicommiftarium , fed utiles tan rum . Etiam reftituta hereditate , 
actiones direftx non transeunt in fideicommifTarium , fed utiles rantum ; /. ita 
tauten , 4« qui t* TrebtllianOy I. cum btreditatyl.fi beret 70. ff. hot tit. a£Uo~ 
nes direclc manent apud heredem etiam rellitura hereditate , quia here* rega- 
ins, etiam reftituta hereditate heres permanety §. reftituta , injl. de fideir.be- 
rtdit. qui femel eft heres , numquam definit cflif beres ; /• ah ftttot , $. fed 
quod Papinianus , ff. de minorib. 

Plaut. in t Curcul. 1. j. 4!. & feq. 

Quousquey quafoy ad hunt modum 
Jitter tsos amore utimur ftmper furrepticio ? 

INDEX 



Digitized by Google 



^^^^^^^^^^^^^^ 

INDEX 

R E RU M E T VERBORUM. 



A. 

A>lativus abfolurus quid inducat . 269. 
XX Abfens an vmcat inrerdum . J92- an 
& quando poftu conveniri- 336. 

Abfteotionis , qua? fit ipfo jure, quis fit 
effects. 180. 

Abftiaente fe an prxwr habeat here- 
dis loco • 201. 

Abfumptum nou vidcwr quod verfum 
eft in corpus patrimonii. 341. 

Abfurdum ell , magi? diie£lurn , magis 
gravari. as*. 

Acceptilatio fafla juflu mulieris an dif- 
felvat aotis promifltoncm . 5;. 

AccefGonei acccllionuiTi an admittantur . 

Aftio ex teftamsnto in quibBi fimilis 
eft a&ionibus banx fiJci . si. alt. 307. 
cur 1 ton adquiratur per procurarorem , & 
quxfita retineatur. 19. cur direila de dolo 
non decur adverfus uxorem .71. fepalcri 
violati non eft hereditaria ; transit tam:n 
in heredern , & quare . 140. an qux da- 
tur fideicommifll nomine fit proprie aftio. 
273. qua: datur in heredem , qui non ex 
integro reftituit . 719. pigncratitia quid 
propriam habeat. 310. 352. o^srarum an 
- ad fideicommiffarium . 341. fcmel 



exftinfla an revivifcar. 347. fubrogata cu- 
ius natnram & conditions adlumar . 357. 
fubfidiaria cur & cuando detur fideicom- 
miffario . 361. rednibitoria quid fit , 8c 
quamdiu durct . 361. legis Aquilix an fit 
hereditaria , & heredi competat . 368. an 
fit mere partialis ,& cui detur, & in quern. 
Hid. Pauliana & edictum frauiatorium ad 
quid demur . 370. an cedeudo a&iooe li- 
beretur , qui tenetur ex eo quod habcar 
actionem. 372. quibus cafibus teneaturquis 
prxftar? actionem, quam habet. 374. 

A&iones direct efficaces ubi funt an 
utiles lint neceftarix . 372. qux rrans- 
feruntur ipfo jure a primo in fecundum fi- 
d^icommiflarium . 27V quo mo to transfe- 
ranrur in fideicommillarium . 290. de 
Tom.VUl.VJ.lL 



adquifitx an transeant ad fideicommitfa- 
rium. 318. confufx per aditionem, an re- 
ftuuanrur reftituta hereditare . 318. 375. an 
omncs pr.rter direetam transeant . 330. qui- 
bus cafibas ipfo jure transeant fine reftitu- 
rione hereditaris. 357. prxtorix, qux tint 
tempo rales , qux perpetnx. 362. tempora- 
les in quibus diflerant a perpetuis . ibid. 
civiles qux fint , & quamdiu durent . ibid. 
hsreditarix , qux transeant ad fideicommifla- 
rwm . 368. direfte & mile* an concurrere 
poffint in eadem perfona . 373. legari & 
fideieommifli nomine quare tres demur. 399. 

Adiens hereditatem cerras efle debet dc 
jure fua . 135. 141. 142. an refte aleat 
qui fc credit fervum, cum fit liber. 172. 
173. adiens contra here vi detur cum credi- 
toribos. 194. adiens ex inftitutione an pofllt 
pupillarem fubftirutiooem repudiare . 192. 

Aditio herediratis in quibus differat ab 
agnitione bonorum pofT-fliriis . iz8. quid 
fit , quid cr?tio , quiJ geftio pro herede, 
qaid lmmixtio , & in quibus diflerant , 
13d. 137. 138. 180. aditio & repudiatio 
an eodem jure regamur. 143. an magis fit 
animi,qaam fafli. \6\. quibus verbis fiat. 
161. 188. qui fint ejus efTe&us prxcipui. 
137. 103. an fit inJividua . 175. folemnis 
& exprefia quomodo difTerat a tacita.188. 
an coa5ra, fit eriam aditio, & quare. 291. 
295. an Temper folurionis loco fit . 320. 
364. aditio hereditaris , & ejus reftitutio 
quantum ad juflTum patris vel doinini quo- 
modo diflerant . 3^4. qux fit tutore autto- 
re quomodo dilferat ab ea , qux fit per tu* 
torem . i8t. ]66. coada in quibus videa. 
tur aditio , in quibu; vero non videatur. 
367. 

JEris alieni perfonalis aftio an fundum 
fequatar. 278. xs alienu-n an fit loci, an 
univerfarum facultatum. ihid. an ipfo jure 
minuar quartam. 281. 

£ftimatio an fit vice rei . 122. 

£ta? legitima qux cenfeatur. 272. 

Agere ex contra£tu an is poflit,qui non 
E ee 



Digitized by Google 



4<ri I N D 

implevit ex ftia parte . 38:. agere non 
valenti aut impedito non currit prxicriptie. 
198. 224. 

Alienare intelligitur qui patitur nfucapi. 
231. 

Alienatio fundi ab herede gravato facia 
an & quando revocetur* 315* rerum fidei- 
commifib fubjeflarum au & in quantum 
& quomodo valeat.. 283. 312. 315. 

Alimenta an perpetuo rclicfba mtelligan- 
tur. ... 259, 

Ambitio in jure quid firpe ftgnificet.?^. 

Amttrefr & omtttere heredirarem quo* 
mode difl'erant . 125;. 

Annua pEefumquc* dantur alintenconim 
noixine. 80. 



218V 



aocv 23 z. 233. an inceptua habearur pro 
cotnpieto- quoad honores. 377. 

Antichrefis quid fit . 32. exprefla. quid 
diifcrat a tacita . - 3 3. 

Appellationis caufa an point agi funfu- 
pif - 

Arbitratus & 
ferant . 

Arbitrium boni viri an femper certum 
fit. 70. 

Arenarii fpontanei an fmf infames- 286. 

Au&oritas cuntoris dole malo hrterpo. 
fita rata non habetur . 66. tutori* in ade- 
unda hereditate an valeat die ipfius popif- 
li voluntate 8c aelu. 187, 
B. 

REneficio legis indignus eft qui commit, 
tit in legem. 197, 198. beneficio nos 
adiuvari non decipi oportet. 117. beneficium 
legis an fit perpetuum • t<58. non debet 
porrigi in alterius injeriam . 8. beneficium 
reftiturionis non debet efle damnofum af. 
ten . 185. 390. quare non habeat locum 
in transattionibus . 389. beneficium inven- 
tarii quid prxftet . 375. beneficium fepara-- 
tkmis bonorum qinbut detur. 370. benefi- 
tiom poftulans in alterius injuriam an au- 
Aarur . 293, 
Bona venal ia pendere fub harta in va- 
cuum quid fit . 02. bona vacantia cut de. 
trrantnr . 287. bona , reftituta beredirate 
ante diem fideicommiffi , an prarmortuo r7- 
deicommiffario redeant ad heredem quafi 
donata . 337. bona patris an re vera fint 
Slit vivo patre 370. bona teftatoris an pu- 
pilli contineanrur fideicommilfo , in quod 1 
direcla papillaris convert eft . 379. 

Bona- fidei pofteflbr & frufhiarius in 
quibus conventant, & in quibus djfierant . 
20. 21. an lit* coateftata incipiat eflis ma. 



le fidei pofleflbr. 20. 
•Bonn; pubucaris' ob delictum furedis an 
filius hereditatem adquirat cum fua caufa 
& onere. 285. bonis patemit Cc abftinens 
an impuoe ea emere poillt per tnterme- 
diam peribnam. 383* 

Bonorum pofleflio an fit mini imperii . 
189. an valeat prxmature agnira. 190. bo- 
norum appellation? adjelra hereditati an 
fideicommiAum vidtatur parriculare potms, 
quam univerfale. 299. 

Borvum somen quis prxftet . 57* 
C. 

CApacitas quo maxime tempore fpe- 
cienir . 177. 
Capriofe prxvenienda non eft alterius 
dil^cnti*. 168. 

Cifu* neceflitatii exdudit fubtiliratcm 
juris .65. cafus omiflos an nmaneat in dis- 
poGrtcme juris. 82. 103. 

Caufa quid- fit . 7. 10 j. quid di:h*t a 
poena . 2tr. finalis quid diftet ab impul- 
fiva. 203. legati an colurreat legato. 212. 
caufa omnis in quibus a£lionibu; prxtletur. 
7- 

Cautio omnis incerta 8r fragilis eft. 297. 
303. cautio pnrtoria de fideicomffltiflb uni- 
verfali inrerpofira ,quid diftet a conventio- 
nati - 32tf. cautio , & farisdatio quomodo 
different. 3/J8. caofio fideicommiffi quomo- 
do differat a froduaria . 248- 399. cautio 
Miwianar in quibus locum habeat . 208. 
ZOO' V. infr. Mutant . 

Circuirus quare virandus eft . 343. 

Claufulx codicUlari» quis fit effcflus . 



379 6»a* 



aditKRiis poena . 289^ coail'.o 
adrundae hereditatis quare fit fuperntta .285. 
coaclo xdire quarnam auferamur r aut non . 
342. 343. coaQus adire in alieno periculo 
adeat. 285. 291. 335. quid amirtat, quid 
retinear. 291. 292, 3x0. an retineat quar- 
ram ab his , qui non coegerunt . 300. aw 
falcidiam inducat . 297. an amittat heredi- 
tatem per fervunr quxutam . 3K. quare a- 
nrirrat quartam , oc retineat (nrfius pro 
cultura fir cur*. y6. 

Collegium & collegiati quomodo diffe- 
rant , 277. 

Commmdatio an habear vim fideicom- 
mifti * ^85. 

Commnnio quar folet tffe inter virum 
8t uxorem , tbtd. 
Communis opinio pro veritate habetur. 

Compenfatio an nolTit opponi ad mo- 

108.123. 
Cou- 



Digitized by Google 



I N D 

Conditio nupriaram de quibus irapriU in- 
telligatur. 64. conditio quid. 20a. conditio 
iafti & conditio juris quomodo different. 
141. 142. f 53. ioj.cujus eventus nihil ope- 
racorus eft an fit expe&anda . i6x. tacita 
an fuspendat alhim . 202- deficieos an fa- 
cjat deficere dupofitionem . ibid, refolu to- 
rn an proprie fit conditio • ibid. coHata ad 
pTstfens vel prxteritum an habeat vim eon- 
ditionis . 20?. omnino extitura an pro con- 
dhione babeatur. ibid, pro pacio St lege 
contcaclus fumpta . ibiJ. conditio , denx>n- 
fi ratio , modus £r caufa , in quibus diffe- 
rant . 203. 204. -impofTibilis cur vitiet in 
contraclibus,& imietur in teftamen«$.2o5. 
quibus cafibus pro impleta babeatur. 207. 
212. 2x4. 262. an deficiat qux cafa ex- 
tingukur . 208. ait mater fit cum liberis 
quomodo fit accipionda. 209. an femcl de- 
kcta refumatur . 210. juris jurandi quibus 
remittal ur . 214. 217- viduitatis adicripta 
in teftamenro cui remittal ur & quare. 215. 
241- 242. j6$. pluribus in teftameoto ap- 
pofita, an in fingulos divifa videatur. 216: 
230. 4urc , fi in capkolium non afceuderit, 
cur alitcr in logatis , aliter in inftitutioni- 
bus accipiatur. 219. quando deficiat. 220. 
an fit onus . 224. quando cenfeatur repc- 
tita in fubrtitutione . ib':d. exifteas an re- 
tro trahatar ad tempus mortis. 227. an im- 
•pleri poffit invito eo , in cujus perfona im- 
plenda ell . 229. an implcatur per arqui- 
poILens.x?t. an nuda votuntate dart poffir, 
61 remitti in eodem teftamcnto . 225. an 
cum femel exftitit retro trabatnr ad tem- 
pus contraflus . 245. an tacita faciat lega- 
to*! conditional? . 344. an aliquaodo fu- 
matur pro rondo. 345;. non faciendi an ali- 
<juando babeatur pro impleta . 250. emanci- 
pation is adicripta inflitutioni , an cenfeatur 
repetita in legatis . 252. disjun&iva an & 
quando r-folvatur in conjunSivam . 254. 
in quibus ditferat a mora. 25 v cottata in 
perfonam pupil li an a pupilio impleri poflit 
fine rutoris iuterventn . 2^4. fi ration c-s 
reddiderit an fit miau in dando , & ta- 
cicndo - 258. fesnel impleta an refumatur. 
262. 306. 380. adjecla heredi tnftiruto an 
cenfeatur repetita in fubiututo . 262. defe- 
£ra qua: refumatur in annuis legaris. %6^. 
fi fine liberis , quanio deficiat 252. 306. 
& f<W M & quando intelligatur iu fi- 
deicommiflb reliclo a filio . ^"7. de qui- 
bus liberis intell ; gatur . 309. fi fine libe- 
ris decefferit , quomodo ditferat a conditio- 
ne fi Itberosnon habuerit. 30s;. li fine he- 
de liberis 



E X 40} 

306, fi ab berede fatis non ertgerir an ha. 
beatur pro remi/fiooe caution is . 166. exi- 
fhms an efficiat ne res legata fit heredis. 
i&j, cafualis quomodo diffcrat a porefta- 
tiva . 205. 21 1. 268. faciendi , quomodo 
ditcrepet a conditione dandi . 271. an vo- 
luntate , aut Aermooc fiat. xi$. 214. con- 
ditiones negativx quo remedio iarpleantur. 
208. 213. 365. mixta; que fiat , clc quan- 
do impleri poflint . no. quo fenfa dican- 
tur individual . 216. ad quid -dux disjun- 
ct var pro una habeantur. 217. qua forma 
implendx fint,& an fine ambulatoriar . 229. 
an fui natura cohxreant perfonx, in qua 
primum funt confotutx. 23$. qox dicantur 
fafto confiflere . 237. 238. qua: fi&onem 



non rectpiant. 252. 272. oux tacrte infunr, 
ad quid non faciant conaitionalia legata. 
xdj. 268. qoat poffint per alium impleri. 
32V quz non pertineant ad ofriciuni prx- 
toris . 326. conditionum varix fpecies & 
differentia? . 238. disjunct varum an tndi- 
fiihclx aliam implere faffictat . 254. 

Confefli in jure an pro judicaris habean- 
tur. 20 r. 

- Confemire an videatur , qui verecundia 
non conrradicit. 104. 

Contraftibus infunt qux font moris >Sc 
confuetudinis . 326. contraftns cur recipiant 
irxrementara fraftaum , non fideicommilt* . 

Conromacia heredis an purgetur porni- 
tentia . 297. 

Conventio , ut fruilus dotis fit in dote , 
an vateat . 69. 

Copia tnftromentorum hercditariorum qui- 
bus fiat. 147. 148. copia probationuai un- 
de nendeat . 258. 

Creditor intitutos a debitore an detra- 
hat debitum h. falcidiam . 338. mftitutus, 
&. ro^atus reftitu?rc quidquid ex hereditate 
fupemierit , an impntet in debitum qux con- 
fiimpfit.39i.onerofus & gravis non eitau- 
diendus . 2 3. an cogator per panes accipe- 
re . 27. 

Cretifodinx , auri vel argenti fodinx , an 
fint iu fra3u. 97. 
Cretionis folemnitas an fublata. 19 1. 
Culpam objicere non poteft is , qui lu- 
crum ex ea fentit. tit. 
Curator ultra vires bonorum dotem con- 
in folidum . 75. 



D 



Amnatus ad triremes cur amittat jus 
eligendi . 305. 
dedifle videtur qui dedit 
i . 171. damnum 
E e c i i 



Digitized by Google 



4<H 

tis untie fupplearux. 

Dare cur videatur qui 
adimere poteft . 



Datum heredi conditions imp 



N 

it quod 

379- 



fa an veniat in reflirutionem fidercommifTi. 
220. an imputetur in fakidiam , & Tre, 
belli anicam . ibid, an cx voluntate defun- 
fti , aut magis ex voluntate dantis capia- 
rur . 292. an & quomodo repetatur refciflb 
tcfhmento . 228. Tub una conditione an fub 
contraria intelligatur ademptum . 225. da- 
tum vel legatum mihi videtur quod con- 
templarione mea alii datum vel legatum 
eft. • t6o. 

Debitor an liberetur naturati interiru rci. 
19. hereditarius an lucrum confequi poffit 
ex culpa heredis in fraudem fiJeicommiffi . 
361. an liberetur folvendo heredi ante re- 
flitutam hercditatem „ 3A3. an cogatur in- 
vitus ex delegatione mutare crcditorem . 92. 

Delegatio an fit pro julla prxftatione . 
251. 

Dsltberans an cogi poffit adire & refti- 
tuere - 290. 

Delictum , quod impedit indulgenduro, 
an tollat induitum. 171. 

Demonftratio quid , & an abeat vim corr- 
ditionis . 203. 2 1 2. 

Denuntiatio creditoris an conftitoat de- 
bitorem in mora. 21. 22. 

Deportatus an habcatur pro mortuo . 
115. 705. quid ami t tat , quid retineat, & 
quid difterat a damnato in metal I um . 237. 
238. 505. 

Dcfideria morientium ex arbitrio viverr- 
tium colliguntur. 380. 

Detraclio duptiris quarts quibns permtr- 
utur . 395. 

Dies intcrpellat pro homine . tr. non 
expect at or , eujus eventus nihil novi alia- 
turns eft . 172. petendx bonorum potfv-l- 
fions cui & quando cedat . 179. incerrus 
an facial condrrionem . 204. 205. 252. ad- 
j^clu 1 ; legato mtdieri relifto , fr nupferit, 
an fit expeclandus . 249. adjecnw favore- 
heredis quid diflerat ab adjecto favors fi- 
dekommiffarii . 307. 355. inceptus in qui- 
bns habcatur pro- complete . 33T. 333. 
pnbertatis appofitum legato an conditio, 
nem contineat . 376. 377. 

Difficile in jure pro impotTibiit habetar. 

Dispo.ltio hominis facit ceffare dispofitio-. 
nem legis . 1 y5. dispotirio quorlibet an ex- 
plicetur a&i primo .241. quando pro pane 
dchciat . 378. 

Divortium an pro contractu habcatur. 79*. 



Dob non facit qui reftitutaras eft alii , 
quam quern conventt . 116. dolus audlo- 
ris an noceat fucceffori. 118. 

Dominium transfenur in ecdefiam fine 
traditione. 357. pignoris diftraeli an trans- 
feratur in hercdem . 383. an permutare vi- 
deatur qui rem emit ex pretio ret venditx. 
384- an transferatur in hetedem fine appre- 
nenfiooe . 35c*. bonitarium quid diflet a 
quirttario . ibid. 

Dot advenritia qui J . 41. cum judicio 
petitur , vel ulrro Iblvitur , an, patris & 
filix requiratur voluntas. 93. an cedat lu- 
cro mahti . 41. quot modi* dicatur per- 
petua . 38. an fit donatio vel contractus . 
ibid, an effc poffit ubi matrimonium non 
eft legitimum . 39. quot modis fiat profe- 
£ritia,quot modis adVentitia . 39. 40. 41. 
42. 56. an detur tkulo onerofo . 44. 50. 
quae dicatur nulla. 44, 51. 69. an invtta 
Alia patri reddi poffit foluto matrimonio. 
5 2. an femel data filix poffit adimi vel mi- 
norari . ibid, an promifTa filix refolva- 
tur p.*remanciparionern.tA/t/. an poffit fub- 
ftitutione vel fideicommilTo gravari , aut 
adimi per exheredationim . 52. 59. an du- 
plet* ti promflam ab alio rrrantu; ftipu- 
Ietur ab uxore . 5 3. obi efle debeat . ©3. 
an minuatur propter impenias njc;ffarias, 
63. 64. quota die rt.*dderetur jure veteri . 
79. receptitia quid. 8-3. 102. a patre data- 
in auibus dirTerat a data ab exttaneo. 83. 
an fit vice legitime , & illiu* reprxfen- 
tatio . 92. an deduci poffit ex bonis fidei- 
comrnilTi transverfalh . 312. an prxlegat* 
comineacur Sdeicommiffb . 338. 388. an 
cadat in fideicomrmfTum . 338. an impute- 
tur in falcidiam . 338. 357. an conltante- 
matrimonio reddi poffit uxori . 73. an re- 



peti poffit. 105. 106. an videatur commu- 
nis , dt qux colligantur ex ea communio- 
ne. 63. quad dos quid. 73. dotal? prxdium 
an contituatur folia convent ione • 89. do- 
tales dicuntur fundi pi-.binorum adlcriptr 
emoluments piftrorum r & quo iure . 
doutam eflie iHiam cur patris intenit . 38, 
an contra dbtera fit conventio , qux mu- 
Herem fuperftitem facit indotatam . 72. in 
dotem data quo modo repetanrur.45. do- 
tern an numeratio an cautio faciat . 49^ 
dotem datam repeti dum fperatur matrimo- 
nium incivihe eft . 74. dotem promttterr? 
extraneus cui tetiearur . 54. in dote qux fu- 
matur mterpretatio- . 5^. air dote per ac- 
ceptihtionem conltituta, rruptiis non l'ecutis r 
priftina maneat obligatio . 58* ex dote red- 
denda quomodo pacifci liceat , 79. *» 



Digitized by Google 



I N E 

te przlegata uxori , dotis ufurx legato con- 
rineantur . 87. de dote afirio an & quan- 
do detar patri . 92. quo jure communis 
fit patri & fili* . 93- » n denegetur patri . 
104. quando fiat propria fili*. it 1. 113. 
an conftante tnatritnonio mulieri competat. 
123. an doti compenfatio poffit opponi . 
ion. 123. dotis aftio an invito domino ad- 
quiratur. do. dotis xftimatx vcl non arfti- 
matx periculum ad quern pertineat . 46. 
47. 49. 50. dotis xftimatio an fit fimptex 
venditio . 50. dotis conditio an pactis de- 
terior fieri poffit . 5 a. dotis datio ,an (It 
donatio . ibid, dotis modus qualis conftrruen- 
dus fit. 66. 70. dotis petitio an tacite re- 
mittatur tltcnrio tongi temports . 69. dotis 
eaufa an deteriof fieri poffit dolo aut cul- 
pa mariti . 79. dotis promiffio an fit fpe- 
cies donationis . 83. dotis exigendx dilatio 

Siuare non fit donatio . ibid, dotis rc one- 
en ratio an fit quxdam donatio. 106. dotis 
pnelcgatum in quantum (it utile. 377. 338. 
dotis legatum an fit proprie legatum . 788. 
an dotis acceptto probetur ex prxftatione 
ufurarum doos it. dotis caufa an temper 
fit privilegiaria . 38. dotis favore ad quid 
co^atur heres . 46. 

Dubitans de rtatu teftatoris . aut de fta- 
tti fuo , an poffk adire. 15?. dubitans quid 
diftet ab errante fir ignorante . 173. du- 
bitationis tollendx caufa contra&bus appo- 
fita an jus commune lxdant . 10. 

Duplicis quarts detraclio quo jure fit in- 
troducU . 395. 
E. 

EAdem an admitti poffit ad legatum 
ut nupta fir ut vidua . 249. 164. 
Ediclum de alterutro quid fit . 104. an 
Indie fublatum fir. ibid. 0* 328. 

Effeftus aftus Iegitimi an aliqua mora 
poffit fuspendi. 174. erlcclus claufular codi- 
cillaris quid fit . 379. 

Eleda inepta a&ione , an videatur per- 
empta idonea. 185. 

Eleelio an magfs fit fafti , quam juris. 
30V eleftionis fumpfus an debeat fieri de 
men fa ecclefix. 197. 

Electa an fit legatarii cui pareat condi- 
tion i . 234. 

In emancipatione qmd maeis foe&etur, 
an jus fir poteftas lcgis, an beneficium fit 
voluntas patris. 215. 
Emere rem meant an poffim. 26" j. 
Emptor an prxftet ufuras medii tempo- 
lis . 17. bonx fidei an definat effe bonxfi- 
dei ob fupervenientem fcientiam rei alte- 
nx . 20. fundi an teucatur ft are locat:ooi 



cr 



E A 405 

venditor's . 109. 

Enunciativa verba an fufficiant ad n- 
deicorruniffum . 384. 

Epiftola quid fit . 354. an fieri poffit 
inter pra-tentes . ibid. 

Error jubentis adire an vitiet aditio- 
irem. 173. in artate an fa&i fit, an juris. 
184. in nomine an vitiet. 212. 

Eviifho an pneftetur pro Trebellitnica . 
74. an prxftetur pro prxlegatis . ibid, evi- 
' ion is poteftas an tollat intclIeQum refti- 
tutionts . 344. 

Exceptio doli mali oppofita quam vim 
habear. iot. qua: cohxret peribox an pro- 
fit fidejuffbribus . oy. too. 181. qux poffit 
opponi in exceptione rei judicatx. iot. an 
reftitutx vel rcltitucndx hereditatis adjn. 
vet heredem . 3 '8* bonorum maternorun} 
an mducat fideicommiffum bonorum pater- 
norutn . 39;. qua re inutilis fit in fidctcom- 
miffb a patrc reli£to . ibid. 

Executio fententix quo remedio fuspen- 
datur. 365. 

Executores teftamentarii quibus in cafi- 
bus habeatrt actionem contra neredem. 381. 
an poffint implorare offkiurn judicis cum 
non habeant actionem, ibid. 

Exheredatio an vires habeat non adita 
bereditare ex te'lamento . 107. an tollat 
dotem ante datam filix. 52. 59. an poffit 
ab uno gradu fieri . 376. exheredatus ao 
pro mortuo habeatur. 129. 

Exiftentia fin heredis quid confirmet . 
157. 363. 

Expreffa figura conditionis an plus va- 
leat quam racita. 234. 
Expromiffor quis. 121. 
Extnineus quomodo efficiatur heres. 186. 
F. 

FAftum an transeat a fervo in domi- 
sum . 229. factum omae inccrtum 
eft. 9. 

Falctdia non deducitur ex legato paupc- 
ribus relido . 377. ejusdem detradbo an 
heredi tan turn data lit. 360. 

Falfa caufa quando vitiet vel non vitiet 
legatum .213. 249. qux confertur in futu- 
rum an habeat vim conditionis. 378. 
Falfa conditio an vitiet legatum. 250. 
Fa 11a demon I tratio ao vitiet dispofitio- 
nem . 203. 21:. an faciat legatum . 221. 
250. 

Fideicomrruffa ex quo jure profeffa fitir. 
27?. an fint onera. 275. 372. 

Fideicommiffarius an fit heres. 229. 274. 
an vere dotninus eftkiarur poft reftitutio- 
. ibid, an detrahat quaxtam ex legatn. 



Digitized by Google 



ijq. an Trebellianicam . 280. cui pars he- 
•ediutis reffitura eft an teneatur pro rata 
ad onera . ibid, qui cocgit aaue quo ju- 
re utatnr . 2IU . an ille annua , ad qoem 
transeunt aftionw , cogere poffit . 297. an 
fjdeicommiirariam beredjtari? petitio- 
advcrfus heredera . jiy an alium de- 
jarc poffit , cai *e hem obiiget . 329. 
an poffit couaeqoi qnod ad beredcm pcrve- 
■iie non potnit. 259. an qualiscumque pro 
legatano habeatur quoad falcidic deJuflio- 
neai ■ 342. quid juris haheat in rebus he- 
fedrtahts ante re((irutionem . 556. an in- 
digent ufacapiotic ,ut fiat legidmu* & qui- 
ritanus oonvnus rcrum herediunarum . ibid. 
ex qoibus ieaatis /alcidiam detrabat . 360. 
ubi tooventcndu 1 ; fit. $69. an heredh , an 
defunfti perlonam reprarfentet . Aid. quid 
arrrittat , quid fifcus vindicet . 970. an fe- 
cundo fidekomminatio imputet quartam ab 
herede detraaam . 386. 

Fideicommiflum familiar reli&um an gra- 
dnale inducat . 269. quando transmictatur ad 
heiedem tideicommiftarti . jot. an femsl 
eKtm&um revivifcat . 306. quibus verbis 
inducatnr. 308. quomodo pfoborur . ibid. 
an ultra vires reliclum , ex fru3ibus fup- 
plendum (It . 321. quo jure tmoseat fine 
reali reft itur ion e . 329. quomoio fpcvtemr 
in ponenia rations legit faladix. 329. 3 jo. 
an prcltitum ex minus folemni teiramsn- 
to condicaturut indebirum . 335. an transeat 
ad heiedem fideicomrniflarii . ibid. reli£him 
impubert ad tempus pubertatis an tit pu- 
vam . ibid, an tcftameoto , codicil lis , epi- 
ftola , nutu relinqui poffit . 3^4- ?78. an 
verbis diredi* ad fidricommidariom relinqui 
poffit. ?54- an a fucccdentibus ab inteftato 
rclinqui poffit. 3<5i- 379- ?94r <luatido nam 
pro partibus hereditariis aut virilibus debea- 
tur . 387. a quo relinqui poffit. 394. po- 
rum quid diftet a conditionali 8c in diem. 
395. qui? praftarc reneatur . ibid, ab uno 
herede reJiftum an cenfratur ab alio tacite 
repetitum . 396. taciturn an varias habeat 
fpectes. 303. an hare verba fidcicorrtmiffi , 
quod 0K ktrtd'f *tc fttptrfuerit t deminutionein 
hereditatis admittant, an frufluum addita- 
rm-TJtum . 351. 351. an rcl return pupillo , 
-tutori reftirui poffit. 192. 366. 400. 

Fidejuflbr pro dote danda vel reltituenda 
a quo dari pofl'it .62. 03. an teneatur de 
•efuris. 22. fidnuiforcm idoneum accipienti 
an aliquid imputari politt , il poftea fiat 
non folvendo . 250. 251- fidejuflbres non 



D E X 

Fiduciariut 

re quicquid minut impendir . 587. 

Filia: cur interfit , dotem potius a&ione 
de dote repeti , quam condidtone indebiti . 
115. filia an imputet fru&us fideicomrmffi 
in dotem . 313. an pacifcens matri dotem 
reddi, matri quarrat aaionem . 353. 

Filius heres inftitutu* an poffit fine juflu 
paths adire, aut implere coaditiooera . 128. 
129. an acciptens a ftatulibero coadirionis 
implendx cauia relifium poftquam abfti* 
nuit, aliquando vidcrt poftit pro fuo gere- 
re . 1 39. 140. quibuc cafibui adire poffit 
fine juflu paths . 144. an morte fua poffit 
facere dcteaorem caadiuonem pants. 148. 



in ouibus , patre 
bratur. 162. an 
doirnno . 



57- 



, pro patrcC ha- 
patre mvko } ncut fervos 
adquirat . 174. an bodie poffit 
adire hercdttatem adventkiam fioe juifu pa- 
ths. t8t. 187. 301. magis provocandus eft 
mentis ad patema oWequia , ^tiam padtio- 
nihu; adttnngendus . 185. iblvens *s alie. 
num patris an agnovifle hcreditarem vi- 
deatur . 180. an li Qt inffitutus fideicom- 
mitti patris nomine poffit . 271$. an 
tat legitimam, vel Trebelliauicam , fi 
fecerit invenrarium . 192. quomodo probctur. 
258. an mortis caula donare poffit ipfi pa- 
rri confentienti . 277. in qurbut non iTequa- 
tur jus poteftatis. 295. an omaino fit ad- 
qutfitionis mcapas ftcut fervut. 301. an na- 
nnlis faciat df/icete conditioaem , fi fine 
liberie . ?oj. an interfit qua via confequa- 
tur hereJitatcm . 320. cur dicatur 
ritu<:, licet hereditas eo per fidcicommifTum 
reli3a fit . ibid, quare non amktit kgararn, 
etfi pro parte inflitutus al^ftineat. ibid. 

Fdcus an fuccedat cum fua caufa & one- 
re . it. 111. 113. an u fur as eaigat etiam 
non deduces in fiipulatiouem. 27.au fucce- 
dat ut heres in bonis vacantibus . 195. 287. 
an fuccedens in jus privati , jure pnvatorurn 
ntatur . 1 6. 239. an quartam detrahat re- 
ffituens hereditatem. 285. an heredis loco 
habeatur . ibid, an dicatur adire heredita- 
tem . 287. an omiflb inveiuaho teneatur 
creditoribus ultra vires bonorum • ibid. 
Farncratores unde dicantur munulcular;!. 

3 6 - 

Frrnns quid fit . 32. an vetkum fuent 
Jacerdotibus Paganorum. 3d. 

Foricarii qui fint. to. 

Fratrum nomine aa coot inean tor forores. 
38?- 

Fraus prTfumitur ex eo quod quis emit 
per interpolttam petfonam. 181. 



di- 



Digitized by Google 



I H 1 

dftatis an veniant tit acieffiones ■ 14. firu- 
fluum an efle poffint , an ufuras ufura- 
mm .ii. an jure femints , an jure foli 
percipiantur. 19. quid diftent abufuris.25. 
dotis percepti ' ante nuptias an convertan- 
tur rn dotem . 16. 60. an retro trahantur . 
94. qui fint induftriales , naturales, civiles. 
28. pendente* an fint pars fundi. 97. 334. 
cujuslibet rei dotalis an ad inaritum pent, 
neant. 114. an pendente conditiooe vel die 
veniant in reftitntionem fideicommifft . 306. 
307. an hereditarJ accepto ferantur . 306. 
an debeantur ex mora in tegatis & fidei- 
commiffis . ficut ufurar . 307. an percept is 
ex rebus donatis , in donatione computentur. 
306". an inventi in heredirate tempore mor- 
ris pro frufrjbus habeantur . 307. 3 1 6. fun- 
di dotalis , foluro marrimonio , quomodo 
dividantur inter vtrum & uxorem . 94. 9^. 

307. an percepti ante moram veniant in 
teftitutionem fidcicommiflTi . 308. 311. 316. 
quibus liberis non imputenrur in quartam. 

308. 745. 397. pendente die vel conditio- 
n< percepti an judicio teftantis videantur per- 
cepti . 7 it. medii temporis an veniant in 
reftitutionem fideicommiffi . 321. 352. 358. 
an imputenrur in quartam . 321. 397. an 

ufuras & merced^ ante diem fi- 
deicommiffi percept* cadant in fideicom- 
miftum . 351. quanda omne* medii tem- 
po ris veniant in reftitutionem . 387. per- 
cepti po8 aditam beredtratem an veniant 
m fideicommiflariir hereditatis petitionem. 
ibid, an percepti per decennium confumant 
quartam . ibid, frucluum vice quae fint. 
326. 

Fruftra legis auxilium implorat qui com- 
mittit in legem. 198. 

Fundus dotalis quibus cafibus a marito 
poffit alienari . 8s. quart dotalis an aliena- 
ri poffit . Ho", ad dotem deftinatw an ah 
fponfo poffit alienari . ibid, dotalis proprie 
quis fit . 90. 

Furiofus an poffit adire & reftiruere .327. 

Furtum rei communis an committatur 
a focio . 6. 
G. 

GEneralis confirmatio an pertineat ad 
id quod fpecialiter ademptum eft. 5 2 2. 
Genero centum legatis a patre fiiiar do- 
tis caufa an urrique competat aclio . 247. 

Cerere non videtur pro herede , qui pa- 
trem funeravit , & quare . 1 86". 

Gravandu; non eft here*; fausdationis or^c- 
rt, & quare. 371. 

Graratus in uno, relevandus eft in alio. 
338. 



EX 407 

Gregern ex agruti; fuppleri oporttt. 351. 
H- 

HFreditas cut poffit ex Trebelliano 
reftitui . c*5* 3" adita fennel , rema - 
neat hereditas . 125. 141. 307. an fcindi 
poffit. 1 25. 173. 276. an nondum delata re- 
pudiart poffit . 127. quo? modis adquiratur 
vel amittarur . 125. an fit in opens fcrvi . 
143. an non adita transmitcarur ad here- 
dem . 148. an licet non traremittatur , jus 
tamen deliberandi & adeundi transsnittatur. 
192. non agnita in fuis heredtbus , ad 
quos transmittatur . 187. an coUateralium 
non adita transminatur ad fuos . 1 88. quo- 
in odo adquiratur. 189. infanti delata , eo 
mortuo impubere , quo jure devorvatur ad 
patrem . 191. an fit indi vidua, & per earn 
jus adeundi. \(>6. 192. 193. quomodo dif- 
ferat a bonorum poffeftione. 292. 293. an, 
ficut bona , non tntelligarur , rrili deducts 
oneribus. 298. quare fulpefta dicatur.316. 
an per procuratorem adquiri & reftitui pof- 
fit . 329. 367. an pro reftituta habeatur 
hoc ipfo quod coaftus heres adiit.333. 369. 
370. an fer\*o reftitui poffit antequam liber 
failus fit . 342. an medio tempore quan- 
ta per fervum hereditarium venut in refti- 
tutionem fideicommiffi . 358. an adquiratur 
fine prehenfiDnererum hereditariarum . 367. 
an fine corpore , juris habnt intelleftum . 
ibid, an abfentis procurator! poffit reftitui . 
ibid, an codicillis dari aut adimi poffit . 
378. quibus cafibus habeatur pro reftituta. 
1. an pupillo reftitui poffit fine tutore, 
vice verfa . 400. quare poffit reftitni cu- 
ratori furiofi . ibid, danmola quare fit he- 
reditas . 155. 

Hereditatis aditio an confiftat in animo. 
135. V. Aditio. Hereditatis nomine an ve- 
niant legata & fkleicommiffa . 284. 387. 
hereditatis reftitutio an fpecletur ut folu- 
tio, an ut fucceffio . 329. 330. hereditate 
vendrta an teneatur venditor de evtc~rione 
rcrum fingularum . 155. heredhati quare 
furtum non fiat. 367. 

Hcredi an profit opinio fin . 150. cur 
dttur tempus ad ineundum inventarium t 
quod non datur tutoribus or curatoribtrs • 
19;* que imputentur in quartam . 342.au 
competat conditio indebiti reftrtuta neredi- 
tare , non deduclis ufuris non exactts • 
348. heredis in poreftate an fit probare fe 
filium defunfti. 258. V. Filiut . Heredis 
appeliatio ad quos referatur in fucceffione 
feudi & emphyteufeos . 306. heredis fidu- 
ciarii quis fuerit prxctpuus ufus . 335. he- 
rede recufante adire & reftitucre , an ft. 



Digitized by Google 



4 o8 I N 

deicommtfTarittl poffit adire . 367. herede 
ceflante in reftituendo, vel morte pnrven- 
to ante reftitutionem , an & quo jure 
transeant a£oones in fideicoouniflafium • 
328. 

Heres , coactus adire & reftiruens , an 
fit extra periculam interdict! frandatoni . 
370. an conventtu acxione perfonali tenea- 
tur pro portione hereditaria .185. heres 
mariti qoas poflit compenfationes opponere. 
100. heres an etiam pro non idoneis pr*. 
diis debeat fifcalia onera agnofcere . 1 16. 
an poffit adire inftitutus partial pure, par- 
tial fub conditione, & an una aditio fuf- 
ficiat. 161. 163. 176. extraneus fubripiens 
aut amovens rem hereditariam quid diltet a 
fuo . 140. an omifTam quartam repetere 

Soffit cum frufribus . 395. fcriptus , qui 
mpliciter adiit & pure omiflb mvcntario, 
quibus teneatur in folidum , quibus vero 
non . 194. an qui fecit inventarium , 
folvens crediroribus etiam port?rioribus li- 
bsretur . 196. omittem vel (elans feints 
& dolo malo in conficiendo inventario 
quomodo puniatur. 107. an reftituatur ad- 
verfas repudiattoiiem h?reditatis. 201. 202. 
cut femel exftitit , an heres efTe definat re- 
flituta hereditate . 274* an port reititutio- 
nem fideicommiffi convenire & conveoiri 
poffit . 274. 318. quare vel uno ex fidei- 
comTiiffnriis pofhitante cogi polfit adire & 
refhtuere in folidum . 276. an poffit cohe- 
re fideicommiffarium , ut fibi caveat de 
eviction; fundi , quern retinet loco quar- 
ts . 278. an poffit onerari ultra vires he- 
re iiratis . 279. an folus , nan fiduicoTi- 
mi/fartus , polfit quartam deducere . ibid. 
an fideicommiffum prxllans ante diem cre- 
ditores fraudet . 329. cur omiflam quar- 
tam couJicere poffit. 310. *ur cogi poffit 
a fideicommiflario fingulari . 28 2. cur ro- 
gatus coheredibus reflituer? portionem fim- 
pliciter , vel bona , vel partem bonorum , 
refttuat prxlegara : non veto rogatus re- 
flituere partem hereditatis . 284. an coa- 
&m adire & rertituere in alio loco, quam 
ubi domicilium habet , teneatur fumptus 
itineris de fuo facere . 28rf. 289. an co- 
gatur dice re caufam recufationis . 290. an 
audiendus fit , dicens teftamentum nullum 
& irritum , ceteris filentibus . 294. an he- 
redis heres cogatur adire . ibid, quandonam 
cogatur adire ante conditionem . 324. ro- 
gatus reflituere quidquid ex hereditate bo- 
nisve teftatoris ad fe peryenerit , quibus in 
cafibus etiam £ru£tus refutuat . 326. fidu- 



D E X 

ciarius qui* fit, & utide dicatar 335. fi. 
deicommiflum reftituens ante diem an pofv 
fit coodicere quafi indebitum . 289. fiJei- 
commiffarii , qui coegit fiduciarium . an 
teneatur recipere fideicommiflariam here- 
ditatem . 33 2. fcriptus agent vel convenrus 
poll refHrutionem , quo cafu non repel la- 
tur nec ad;uvetur exceptioue reftitura: hs- 
rditatis . 336. ex quibus caufis nec fab- 
moveatur nec liberetur rertituta heredita- 
te. 342. quorum nomitium periculum prx- 
ftet . 348. an teneatur ufuras aeris afieni 
folvere ex fruclibus medii tern pons . 348. 
quare folvens ufuras arris alieni non reputat 
eas fideicommiflario . 349. an prantet peri- 
culum mancipiorum 3c pnediorum urbano- 
rum . 3 st. rogatui reihtuzre quod fupere* 
rit ex hereditate , quos fruttus reihtuat. 351. 
352. an poffit compelli per tutorem adire 
or refhtuere infanti . 366. cur fimplicitct 
nsMffarius , non vero fuus, cogatur adire. 
287. 316. ubi conveniendus fit . 369. an 
ex perfona fua privilegio fori utatur . ibid. 
an cogi poffit , quainvis confter heredita- 
tem non efTe folvendo . 371. an teneatur 
de cv&ione certar rei legatac vel fiJeicom- 
mi(?x . ibid, an teneatur cavere fideicom- 
miffario de eviitione rerum hereditariarum. 
ibid, an teneatur fatisdare de fideicommiflo 
folvendo . ibid, an rogari paffit exprefle , 
ut aliouem heredem inftituat. 375. an ro- 
gjrus re(litu;re,pignus per fe vel per aliura 
t.'ii: emit. 383. an poffit gravari compen- 
fatione quanx cum debtto . 388. an cogi 
paflit relfitu;re, licet et de indemnitate-non 
cavearur. ibid, an djducat xs alienum illi 
remilfum ultro pjrinde ac fi folviflet . 393. 
quam habeat a£lion;m, ut folutum confe- 
quatur.qui folvit a:s alienum hereditarium. 
?94- rogatus rcflruerc quidquid ex heredi- 
tate fuperfit , usque ad quam partem he- 
reditatis alienare poffit. 399. 

Hyperocha quid . ? gg. 

Hypotheca in quibus rebus confirtit . 309. 

r. 

IMaginaria venditio vel locatio quare fit 
excogitata . 6$. 
Impenfx neceflarix quomodo ferventur. 
106. an impenfarum appellatione continea- 
tur pretium fundi . 225. impenfas in fun- 
do faSas quatenui repetat heres. ibid, 
Impoffibile quid dicatur. 359. impoffibi- 
lis conditio , in quibus pro non fcripta ha- 
bezmr. ibid. V. Conditio. 

Imorobus eft, qui follicitus eft de here- 



ditate viveutis. 



Digitized by Google 



I N D 

Impnbes an Temper cxhcrcdatioae notc- 
lr . 

Imputatio & compenfatia quomodo dirte- 

int. 35°- 
Incapaci an lcgari pofftt , at remtuat 
capaci. 302. 381. incapax capit propter eum, 
qui capax erf. 30a. incapax folidi iaftitutus 
ex affe cur capiat hereduatem . 302. 

Indehito fideicommiflo foluto an actio- 
nes cum effeflu transcaat in fideicom. 
miffariatn. 358.i»deb«um ex fidetcommiflb 
datum an potTit repeti. 371. 

Indignus cA judicto defend* , qui ruprc- 
mam euis voluntatem deftuuk. 29A. 
Indotata vide tur , cujus dos son fetvit 
oil . 7*» 



409 



titi. 37^ 

Inopia patris aa cxcuTat filium , qui fe 
immttcuit. 189. 

Inftitutio direcla aa & quanco trahatur 
ad fidetcoaimirTum . 381. an rodicillis fieri 
poflit . 378. .conditional is an pro pura ha. 
beatur ubi conditio exftitit . 153. laQa fub 
conditione levhTima qua re pro pura babca- 
«ur . 363. prima qua cafu prarferatur fe- 
cunda . t6o- 

Inftitutus Tub conditione quando repu- 
diare videatur . 107. ex cena re an ha- 
beatur pro lesatario .313- mftirurus & fub- 
ftitutus impuberi exheredato , & rogatus re. 
fliruere, quando cogi poteft . 317* 

Interufuriiim quid lit . 107. 

Intellatus dexedens an facile tefrari vi- 
deatur . 187. 

Invenrarii beneficiura malriplex . 169. & 
fe/M. coofectio an remitti poflit .199. an 
pofik prohiberi . ib\d. inventarium confi- 
cicndum que pouflimum rcquirat . 195. 
& Aff. 

Judex an propitu? auribus audi turns fit 
dicentem , cur maritus non urferit 
patrem ad folutionem dotis . 54. adJiitus 
rudicio dorrs recuperaniar an definat efle 
judex in parte quar fuperelt . 108. judicis 
orTkutm quantum valeat m bonae £iei ju- 
dktis . 1. 1. 

In judicits omnibus bom fidei perico- 
rum rei peremptx ad quern pertineat , ad 
sctorem , an aid reum . 109. in iisdem , & 
in arbknriis, aa jurerur in litem . ibid. 

la judiciabbus quare Uceat pcenrtere ante 
litem cooteftaram . 104. 

Juris auibres au intu?antur qua; faro 
aveniunr. 151. 

juris ignorantiain quibus excufetnr. aoo. 

Jus adcrelcendi an locum 
Tm.Vlll.Vi4. U. 



E X 

fideicommiflarios , torn tmiverfales , turn 
particulares . 382. 383. quare locum ha- 
beat inter cohered es etiam partes habenres, 
noo inter confidekommiflarios . 385. an lo- 
cum ha beat inter tnvicem fubrntatos codu 
cillis . 370. quid fit . 396. inter cohercdes 
quam habeat vim . 152. 154. 163. 396. 
car transmittatur ad heredes, aon |as Tub. 
dirutionh. 176. 2*7. quid diflerat a fub- 
ftirutioae . 177. 217. quo cafu locum ha- 
beat inter xonndeioomaiiflarios . 270". 331. 
quo jure locum non ha beat inter legata- 
ries comunclis verbis & re . 151. jus ade- 
undi per fe an fit perpetuum , & quare . 
168. 188. an raterponi poflit voce , fcri- 
pto , nutu .183. jus agaationis repadiari 
non pofle , quid . 133. jus aureorum an- 
aulorum quid prxftet. ait. jus an amirtac 
quis , Quod (bit fibi competere , ex eo quod 
aliud elegerit , quod fibt quoque compete- 
re purabat . sSj. jus deliberandi cur pe- 
tanti noa denegetur . 373. jus fifci an re- 
flriogendum . 239. an facilius remittamr, 
quacn pnvatorum. 314. jua patronatus cur 
remaneat apod filium. 33s. 342. ecdefia- 
fttcum aa tan seat cum umverfitate bo- 
no rum . 331. jus publicum an privatorum 
voluntate tolli poflk. 199. jus pctendx bo- 
aorum poneirionts an ad heredem transeat. 
178. jus alteri ouatfitam an poflit alter 
tollere.357. jus iepulcri an remaneat apud 
heredem reflitata heredicate. 331. 342. qui. 
bus (ervetur . tb'ti. jus vetat tolli liberam 
teflandi facultatem . 303. jura an dividan. 
»ur. 

JuiTa nubere , v. g. Thio , an ceteris 
nubere vetetur . 241. juflb herede vel le- 
gatario moaumenrum extruere , an poflit 
multam tdlator indicere fi nonfaciat. 207. 
jufliis patris in quo difrat ab anftorkate tu. 
toris. 132. 144. juflus adeunda: heredita- 
tis an fit facti , vel juris . 145. quo cafu 
& quomodo revocetur . 147. 100. an fol- 
vatur arrogarionc jubentis . 147. an poflit 
fieri per epulolam. 161. an prarcedere de- 
beat aditiouem , aut fufficiat ratihabkio . 
118. 144. 

L» 

LApidicin* aa fint ia frufhj . 96. e*~ 
rum comnaodum an ad nsarrcum per- 
tineat. 97. 
Lata culpa dolo comparator. ' 311. 
La ti tare quis dicatur. 209. 
Legutarius an cogatur parere voluntad 
teftatoris contra legem . 223. cur non de- 
beat efle durioris conditionis , quam heres f 
ous praahn^ cautionis . 230. an 
F ff 



Digitized by Google 



4to I M 

com? ■sllatur officio judick implcr 
przftico legato fub modo, fie. otnifla cau- 
tione . 245. legararii mvrcccm fnbitituti 
quare temper pro virilibus videanrur tub- 
itituti . 313. 314. legaiam tern fubtrahen- 
tcs an furrum committant. 330". 

Lcgarum, fervo dotali relicram, cuiad- 
quirarur . 67. condiriotule cur ante con- 
ohionem remitti poflit , noa rep udiari . 1 54. 
pure & Cmpliciter reli&am au (It prxfens. 
304. relt&um in diem certum quid di- 
ftet a relicxo in incertum . ibid, fub mo. 
do quid diftet a conditionali .113. liber- 
tatis quid diftet a 6deicotnmino . too. ec- 
clefix vel pauperibus relidum cui vel qui- 
bus debeatur . 224. rdi£tum fub condi- 
ttone , fi mater morietur , ao fit condi- 
tional* . 225. conditionals an legari poflit 
a legatario . 227. an debeatur ei , cuius 
contemplatione reli&um eft . ibid, in anaos 
decern , quo die debeatur . 233. in annos 
fingulos , quo die debeatur . ibid, impu- 
beri , cum pubes erit, an fit conditionale. 
235. 236. Titio, G voluerit , an valeat fit 
transmittatur . 244. quid ditferat a ftipula- 
tione . 256. 267. libertatts au differat a 
pecuniariis . 262. fub conditione relictum 
8c translatum. fimpliciter an videatur fub 
condirione translatum. 261. conditionale qua; 
habsu propria . 267. conditionale an pro 
puro habeatur afiquando , & vice verfa . 
267. parritionis feu paniarium an intelliga- 
tur , cum quis rogatur heveditatem partiri 
cum alio . 308. relictum in tempus libe- 
rorum an valeat pnegnante uxore , ut 
transeat ad poftumum . 300. dotts quart 
fit utile. 337. 338. an valeat reifirx.339. 
Jegatum fit fideicommiAum ubi prxftari 
d<beat . 369. an pneftetur ultra vires here, 
ditarias. 371. an quod abforbet majorem 
partem fidctcornmtfli veniat in relntutionem. 
284. an transferri poflit de pcrfona in per- 
lbnam.382. an ab inftituto reliftum , cen- 
icatur repetitum a fubftituto . 396. coodi- 
tiooale cur non transmittatur ante condi- 
tjonis exHlemiam . 204. collarum in mor- 
tem heredis , quam conditionem habear . 
255. duobus ex legatis an unum pofli- 
rous amplcfti, aliud repudiare. 126. 

Legatus au tempore legatkmis eompel. 
latur judicium accipere deadeunda hcredita- 
te , quam uiipectam elicit . 222. 368. an 
perens tern pus ad deliberandum , fit impe- 
trans , ogatur nthilominui adire & r<jfti- 
tuere .322. an videatur coacfus adiifle a- 
diens & reftituens poll deliberationem . 323. bus indillinft*. 
poflit a lejjatariis , & crt- 



■e legationis 

ei reftituta fit hereditas ex Trebellano . 
368. 369. 

Legitima unde detrahenda . 308. quomo* 
do liberis relinquenda. 320.au diem fit con- 
dition ?m rccipiat . ibid, an gravari pollit 
reciproco fideicommiflb. 355. 

Lex ubi deeft aclio danda non eft. 122. 
lex JhUm de fundo dotalt non alienando 
au pertineat ad res mobiles . 54. 58. qua- 
re permifit alieoationem fundi dotalis con. 
fcnriente muliere , non hypothecam . 85. 

Libert jam concepti quo cafu pro natts 
habeantur, ut profint raatri . 239. an dc- 
beant e(Te deterioris conditions, quam li- 
beri liberorum. 260'. legitimari per rofcri. 
pram Principis an faciaat deficere condi- 
tionem , li fine liberis . 304. fuscepti polk 
deportationem paths an id faciant . ibid. 
naturales an id efficiant . 380. exberedari 
an poflint ad arbitrium. 376. naturales fit 
ex his nati qoare non excludant fubftitu- 
torn fi fine liberis . 380. fi cum patre pe- 
reant an pater illis fopervixifle przfuma- 
fur . afifi. quod tempus babeant ad peten- 
dam bonorum pofleflionem . 361. an ne- 
potem fit filiam contineant . 398. 

Liberi homines an nobis adquirant a. 
coonem . 353. 

Libertas a quo prarftanda . 257. an fe- 
me 1 data poflit adimi . 32^ an tacite de- 
tur cum heredirate. 339. fi relicla fit ab 
uoo , & hereditas ab altera coherede , 

Siuis cogatur adire fit prar.ta.re . ibid, quae 
it ejus leviflima conditio. 222. 

Liberti an cen leant ur de familia 
ni . 269. quibus ex caufis noa 
Ie^atum reliclum dum erunt cud 
209. 

Litis conteftario quid . 104. arilimario » 
an vim aditionis habeat . 357. aeftimatio- 
nem pre, tans an habeatur pro empcore. 
ibid. 

Location es pra-diorom &r veil igaJiuro quo 
tempore fieri folerent . 95. kxaticais pier- 
ces an fit vice frueluum. ibid. 



M. 

Acedooiano an locus fit , 



cum 



]Vi lius j 

tuaoi pecuniam accepit. 182. 

Major fit priacipalior obligatio an tol- 
hu minorem. 373- 
Majores arbores fundi an fint in fructu . 
54. 

Mrndatum generate an fulficiat in omni- 

tacit* i 



Digitized by Google 



1KB 

ais . iW. 

Maritus an reftituatur adverfus arftima- 
tionem dotis . 4^. ration* dotis aa habea- 
tur loco creditor is , an em ptoris . 44. an 
liberetur narurali interim rci dotalis . 64. 
an teneatur oneribus hereditariis refponde- 
re in lolidum , an juxta Tires bonorum , 
qua; mulier omnia dedit in dotem . 7*. 
quam prsrftet diligcntiam , aut pater ejus, 
qui dotem aceeptt . 72. 73. an luaetur do- 
tcm , fi juior iua culpa perierit . 99. aa 
jemper utatur ncepttooe in quantum fa- 
cere poteft. ibid, an ultra folvens folidom 
habeat condiexiorjem indebiti . too. an port 
Csntenriam Jocuplerior fact us m folk! am 
conveoiri poffit. ibid, quare ikjo amittai 
benefkium lego ob cntpam in rebus dota- 
tions fervandis . 101. an oxorem furiofam 
& indotttaro teneatur alere - 105. quart 
teneatur ultrodotem acceptamfacicns. 114- 
*n folnto amrimonio , non farisdaa- 
venda dole pott <licm , corapeilato 
TLTRefentare. 

Mater in dubk> prarfttmitur infaan iu- 
pervintTe . 8r. pro filia dotem promtctens 
an juverur Vellejaao . 99- pro filio partem 
dcbki folvens an teneatur folvere reliqnum. 
24 quare (blear mftitoere liberos fub con. 
ouione emancipation is . 261. cur diflerat fi- 
deicomrrufTttin «n tempos raortis patris. 310. 
anatrts iratx profeflioni non credttur. 385. 

Materia commaaionis folet nctcare dis- 
cordtas. 241. 

Mammotuo foluro pra-dtum deftrut ef- 
fc dotale. 86. matnmonium fine dote ma- 



[ 4«» 
pta , quandonam veniant in refbtutionem 
ndeicommifti. 351.. 

Modus quid . 204. qua re adjedut leca- 
tis vel fideicornmiffis pro condrcione ha- 
beatur. ibid, libcrtatcm infringens, quibus 
remtttatur , vel non . 246. ia quibos dtffe- 
rac a -condkiooe - 256. a 



defol. 
dotem 

377' 



gis videtnr 
t egrgto . 
Meorum 8c 



. 78. V. Ktdtn- 



Metces locationis to quibus fit vice fru- 
{luum . 95. 

Metum inferens femper eft in mora , 01 
quid inde iequatur . 25- 
Mens, qni erit , an in legatis faciac con- 
ditionem, an demonftrationem . 222. 

Milites arma magis, quam leges , fcire 
debent, & quid hide. 194. 

Minor aa re&tuarur ob omiflionem in. 
ventarii . 199. an reftituatur adverfus rapu. 
diationem hcreditatis. 296. 390. an refli- 
tuarur adverfus dotem vel donation em pro, 
pter nuptias. 44. mino»es, qui femel adie. 
ruat damnoLmn hereditatem , a quo jus 
ab.Hnendi habeant. 133. 

Mitius agitur cum lege , quam cum bo- 
on ne, & quare. 88. 
. . . * . 



Monarterium in qu;bus fit loco nuptta- 
ram 6x filii . 398. 399. 

Mora quid . 18. quomodo coottahaiar. 
6. au fit incnlpata , fi noa fit cut folvatur. 

17. 18. »}2. rei cur noceat ridejufl'ori . 

18. femel coramifla an purgari ooiltr. xoa 
an profit aut noceat aeredi. ibid, quare 
ejus definirio fit difficilis .21. quomodo coer. 
ceatur ■ 00. an etTe poflit fine dolo • 109. 
-crediroris , aa debitoris noceat , cum liter- 
ati? eft in mora, a to. 

Morte patris an emancipadone filius exe- 
at de poteftate quid interfit . 3 to. 

Mortis caufa quid capitur. 143. 

Mortua in marrimonio muliere an dos 
cedat iucro manti. 46. 
■ Mulier ma^or chxumventa in dote an 
reftituatur . 43. 44. nuptura promittens vel 
dans , centum puta , futuro viro , an intel- 
ligarar pro dote dare , licet diftum noa 
luerit. 52. nubeodo nulla dote dicta, quae 
bona cenfemur in dote ■dediHe. ibid, pro- 
mirTam viro dotem an poflit eo delegante 
alteri promittere. 6y virum decipiens an 
amittat privilegiom mulieribus concefTum 
ia exiftione dotis . 106. intbtutt fir roga- 
ta Teibtaere an deduut^quartam & dotem 

^Monicrpia quid fuere. ^88. an 8c quo. 
modo municipiis hereditas reibtui poflit. 
315. Municipes an per fe agere vel exci- 
pere poflint. ibid. 

Mutiana cautio in quibus admifla fit. 
it;, an io omnibus conditionibus non fa- 
ciendi locum babeat . 247. 248. quibus in 
conditionibus de ilia disputetur . 248. quo 
cam non eft ilia loens . 253. an ia dona- 
tkmibus habeat locum • _ 256V 

Muraum an fit gratuitum . 29. datum 
fub pignoribus quidbabcat fptciale . 32* 

Mutus t furdus, coccus, quare dotis no- 
mine obligetur . 56. an poflit pro bercde 
gerere, c< adire . »27« 
N. 

N A rural is obligatio quare toca transfe- 
ratur ia ndeic^mmilTarium. 362.363. 
an fit duplex , direcla , &. utilts . ibid, aa 
pnrfidio nitattyr. 
Fff i; 



Digitized by Google 



4 ii INI 

Negligentia , Tea culpa , car facilius ex. 
cufetur id univerfitate retain , quam in 
Xt particular! . $ti. negligentia heredis an 
noceat fideicoinmiflario .361. negligent!* 
fax & culpa: periculum an prxftet hem, 
fi temporalis actio prarfcripta fit ante refh- 
tutam rierediiatern . 361. 

Negotiorum gcflor an teneatur fi quat- 
dam non gefferit . 348. negorkmun gelto- 
rum adio an ei competere poflit , qui Tuun 
nesotium gefTit. 394. 

Nepotcm ex filia relinquens an decedat 
fine libcris. 266. nepos eft portio patemi 
corporis . 398. 

Nimia fubcilitas fiprobanir in jure . 6%. 
400. 

Nubenti filiat datum fimpliciter an in 
dntem datum videatur, 52. 
ie an credatur , quae per artatem non po- 
tnit . »64- nopta cur non videatur , que 
non ex lege nupfk . a to. his verbis , cum 
nupta erit, qux nuptiar iatelligantur . ibid. 
miptiarum conditio collata in alterius ar- 
bkrium cur non valcat , dotis tamen pro- 
mifln valeat. 218* nuptiis permutk, que 
vid^ntur concefTa. 77. 
O. 

/^VBIatio , obfignatio, 8r depofitio pecnv 
V_y nia? quam vim habeant.7. jr. qaam- 
diu fiftat corfus ufurarum. it. 17. 19. ?»« 

ObTigari quh an fihi poflit. 351. Obit, 
gatio femel etftinfia non revivi(cit< 51. aw 
valeat fi recidat in earn cafum , a quo in- 
cipere potuit . da. an nondum nata poflit 
renovari. 217. ufurarum an fit hereditaria. 
348. an ea , quam commit hercs,indi(tin- 
tre transeat in fideicommiflarinm . 374* 
375. amiffa quibus reftituarur. 59. an adi- 
rione confunoatur , or rcdinregntur . 347. 
quid ioea 8t in aftione fpcclandum fit*6r. 

Obfignari quare fir quo jure debeant res, 
donee inventarium fiat. rp8. 

Ofrtcium judich quid . 38 r. an ad illud 
pertineat trades fururi temporis . 6. quan- 
rum valeat in bone fidei judidis . 5. an eor 
lupplearur ineemun voluntatis defonfti . 
218. offkrum ezplerx fidei non. debet dfe 
da mnofum heredl . 372. 

Onus , dandi decern condifionis implerf- 
dac caufa, an fcindi poflit. 228. sris alieni 
quotnodo dividatur inter heredem ,8r fider- 
commi/rarium. 393. ferendr nomen an ha- 
beat vim condition!* . 359. fideicommifli 
fervandi an remitrator , & cui. 360. 398. 
in i unburn fpe maioris porrionts an ea de- 
minuta tollarur pro rata ejus quod demi- 
Buruna eft . 378. legatorum quid dktet ab 



E X 

-rris alieni . 28 r. offerendi qualiter 
injun&um trameat vel non. 269. 

Operx fabriles , & officiate , feu obl'c 
quialcs , quid fiat , & in quibus duTennt 
inter fc. ^ ,,8. 

pAcifd aa liceat de alieaa heteditate, 

Patfa adjefta incontinenti contractibiis 
ftriftt juris an pariant ac~honem. 3a pa£m> 
an efSci poflit ne dolus pratrterur. 76. pa. 
Sum. ne foluto matrirnonio ob res dona- 
tas vclamotas agarur. cur non valeat. ibid. 
perfonale an profit heredi . 80. ne* a fe 
dos peratur aa profit heredi . ibid, & 1 1 1. 
it2. in cafum mortis, an valeat io cafum 
ragreflus religionis. 103. inter frarres , etiam 
rninores,de muiuo fidcicomnwffo rem:tten- 

ai»*. # ? S 9 . 

Par in parem quo «afu habeat impenunru 
294. 295. paria delt£ta mutua corn pen fa - 
tione tolluntur. 114. 
Pariator quis. Pariatio quid. 221.257. 
Pars rcpudiantis unias domini , an ad- 
crefcat alteri . 167. repudiantts an ad- 
ore feat heredi cohered^ r qui adi vie . 17c*. 
deficientis an adcrefcat coneredi cum fuo 
onere > & pro quibu- portion bus . 219. 
220. olim quomoda adcrefceret . 339. ma- 
jor an ad « trahat minorem . 369. par- 
tem obvenientem jure aderefcendi an fidei- 
com mi 



cuinnuifarhts repudiarc poffit , & retinere 
partem fibi relictam ex caufa fideicommiffi. 
391. patter adjetJSe in direAa fubftirutione 
an eenfeanrur repetit* in fideicommiftaria. 
382. 383. partis appellarione quota- fignifi- 
catur.308. partis, quam reftiruit , an ulci- 
diam deducere po(nt qui ultro acbit , licet 
cob?r« coaflus adierit . 367. 

Partus ana 11a rum an fit vice fru&uum-. 
14. in quibus Got in fruAtf . 312. quare 
veniant tn reftitutionem fideicommifn . 350k 
351. abortivus aa taciat deficere conditio- 
nem , fi fine liberis. 39ft 
Paftimtio quid. 97. 
Pater , an fiat extraneos per emancipa- 
tionem etiam quoad caufam doris.41. qua- 
re obligetur dotempramitteiis , etiam falfcr 
exiftimans fe filia debitorem . do. furiod 
an vice cantoris ran rum fit . 93. tov de 
dote agens abfente filia an cavere debeat 
de rato . 93. 103. an mifluere poflit do. 
tem in fecuudis nuptiis . 93. an adeund^ 
fine film cum obliget hereditati. 187. fuc- 
cedens in alventitiis filiis quare non tenea- 

195. qui p«- 
gnan- 



Digitized by Google 



INI 

grtamem relfquit nxorem an videatur fi- 
ne filiis dccellifle . 159. fidcicommifTum am- 
pleficns , vel legatum fub ccmditione 
cipatioms relifrum , quo jure 
mancipare . 260. rogatus liberos emanci pa- 
re an tacite rogatus videatur matemam 
herediratem eis reftituere . 261. rogatus fi- 
lio reftituere hereditatem quare non de- 
ducat quartam . 276. reiliruendo an trans- 
ferat aniones . ibid, quare cogi poffit per 
fllrum adire & reltiruere , & non dominus 
per fervum . 301. in dubio an prxfumatur 
lupervixifle impuberi filio . 206. an pnrci- 
fe cogi poffit , ut emanciper. 308. quibus 
cafibus latisdet de fervanda , & reftituenda 
heredftate . 3?7« habens ufumfruttum ad- 
vemitiorum filii ao caveat de utendo 
fruendo boni viri arhttratu . ibid, dilapi- 
dans fideicommiflTum reliclum filiof. fi in 
poteftate eife defierif , an teneatur iliud re- 
prarfentare . ibid, rogatus reftituere quare 
non retineat quartam , ni(i ipfe fit inifitu- 
tus , & rogatus . 28*. cur ei & non ma- 
tri remittatur fructuaria . 398. 

Patria poteftas an fit individua . 244. 
quanti arftimetur . 260. patris auftoritas , 
& nudus confeofus , quomodo different. 277. 

Patrimonii robur in quibus ponebant ve- 
teres . 298. 

Patronus, refciflb teftamemo liberti per 
bono rum pofleflionem contra tabulas , an 
prarftet legata teftamenro relida . 206. in- 
fli tutus stt debita parte, & rogatus, unciam 
reftiruens per errorem facti , an habeat con- 
diftionem indebitt . 354. quibus debeat fi- 
deicommiflum • ibid. 

Paupertatis nomine figuificarur hereditas. 
386. erusdem favore quam multa introdu- 
cra in iure . 377. 

Peculium , filii fui juris effect i y an fit 
peculium . 125. caftrenfe an mutetur mu- 
tata perfona . 181. accipitur aliquando pro 
patrimonio liberi hominis. 297. 

Pecunia amifla cur non pariat ufuras . 
16. fterilis qu* . 1 1. 

Perempto jure agentts, an eipirat judi- 
cium. 
Periculum 

Permutati< 
rem , vel in 
Perfecutio 
perfonalis . 



4»3 

perpetua. 188. 



in uno . 
,&piu- 



102. 

ad quern pertineat • 

tis an fieri poflit de re in 
niam. fit. 75. 

lifli an realis fit , an 

Perfona an facia t locum repetition! • 363- 
Pervenifle quid videatur. 240. 298. 
Petens tempus ad fotvendum an fen- 
acquiefcere videatur. i8<5. 




fit 



> E X 

Petitio hereditatis «n fit _ 
Pluralis locutio an verificetur 
384. an refolvatur in fi _ 
ralis numerus geminer fingularem . 222, 
Plures fuccedentes in locum unius an 
pro una habcantur . 21 6. pluribus vocatis 
ad fideicommiflum nomine coileclivo,qu« 
primo vocetur. 346. 392* 

Plus eft facto rem habere , quam ver- 
bo. 9;. an plus tnbuatur afleelui paren- 
tum , quam liberorum . 77. 81. quare in 
adquirenda hercditate plus fit in opinion*, 
quam in veritate. 135. 152. 

Pigneratitius creditor heres debitor** an 
cogatur adire. 352. 353. quomodo jus fnum 
confervet . ibid. 

Pignoris ex contractu quot nafcantur a« 
Aiones. 278. datio quam vim habeat. 3 
poifeffio , qux penes credttorem eft , an 
civilis . 180. retentionem cur habeat here* 
creditor poft reftitutionem . 320. 352. pi- 
gnus rei alicnar an valeat , aut convalefce- 
re poifit. 345. 

Poena in fttpulariontbus deduda intra 
quam modum debeatur. 32. 53. cooventio- 
nalis an poffit excedere legitimum modum 
ufurarum . 33. an excedere debeat modum 
del cli . 3 jo". 

Portio adjeda in inftirurioue an cen- 
featur repetita in fubftirutione . 313. agni- 
ta quando pro non agnira habeatur . 390. 
deficiens an Temper adcrefcat invito cone, 
rede . 1^4. i6j. hereditatis an legari pof- 
fit. 313. impuberis, qui fe immifcuit , cur 
adcrefcat invito , 11011 portio minoris refti- 
tuti . 392. legitima an poffit gravari fidei* 
commiflb . 354. quo jure liberis & patro- 
no debeatur . ibid, repudiantis an adcrefcat 
coheredi cum onere fideicommifli . 339. 
396. an adcrefcat pro hercditariis aut pro 
virilibus portionibus . 382. 

Pofleffio an adquiratur heredi vel hdei- 
commiflario fine apprehenfioiie . 356. in 
pofleflionem quis mitratur. 267. 
Prediator quis dicatur. 62. 
Praceptum de bonis communicandis an 
inducat fideicommiflum . 384, 385. 

Pratlegata prohibita alienari an conti- 
neanrur generali fideicommiflb . 387. an 
veniant in reftitutionem fideicommifli . 284. 
387. prtrlegatum , fi decern dederit 
modo differat ab inftitutione, fi 
derit. 231. an fit in hereditate , an «he- 
reditate. 284. 
Pnefcribens , folveuti fimilis eft . 39?. 394. 
Prarfcripuo femel inchoata an ioterrum- 
361. corpta adverfus 



•mT 
rm ae- 



Digitized by Google 



4H * 

currat adverfas Meicornrniflarium . ibid 
an carrtt agcre noo valenti . ibid, aclio- 



tn procedat adverftr; 
ccdentcm . tbid. 
Prxfumptioni juris qaire ftandum. 64. 
Pnrtor inrtitutus & rogatus reftituere 
cur fe non poflit cogere . 194. 29;. pro- 
tons au&oritas & fcientia an fijppieat ni- 
tons auctoriratem. 187. 

Princepc qnibus ia caufis fubveniat ex- 
tra ordioem . 295. inftitutus & ro^arus re- 
Itituere , prarcepu cent re vel fumma , qoid 
diftet * privato • 324. in lucro ex aiicnis 
tctlamentis quo jnre utatur . ibid. 

Prior obligario an lite contertata novetur 
8r cxtinguatur. 24. prior voluntas an rra- 
htt ad te pofteriorem. 313. 
Privigni an pro extraneis habetntur. 101. 
Privikrgium ttcitx hypothec* dotis qui- 
bus derur. Aid. 

Prius vouti & proximiores an cenfean- 
tur magis dilefii. 21?. 

Procurator ad rccipiendam reftitutiooem 
nickommuTi quis dan poflit . 331. abfcn- 
tts an taneatur farfulare de rato . 307. 
568. per procuratcrem cur adiri non pof- 
fit hereditas , peri tamen poflit bo no rum 
pofleflio. 181. 292. 293. 

Prodigus , cui bonis interdiclum eft , an 
fe poflit aliis aut alios fibi obligare . 1 27. 

Profe&iria dos qua: . 39. 40. an indi- 
ftirnSe ad pattern redear. 42- 43. 

Prohibitio teftandi donee liberos Jieres 
fcisceperit an valeat. 375. 
Promifcua qux dicantur . 211. 
Proraiffio dotis in quibus infirmerur. 66. 
Protcftatio facia re intcgra quid opcrc- 
fur . i?o. i?8. 359. 

Proximiores gradu quo orJme admktan- 
tur ad fidticoromiftnro familiar return . 

Proximus here* a filio poftutno quarc 
■on poiTit adire dum uxor prxgnans eft . 
151. 

Publica utilitas an Temper fit prsrferen- 
da privatx. 172. 

Puellarum pudicttiar quare interfit ess 
dotatas eile . 312. 

Pupillare teftamentum an evanefcat de- 
ferto paterno . ?i6. pupillares tahulx an 
confirmentur adita hcrcduate ex tertamenro 

dura . 296. 

Pupillariter fubftirui an poflit in legiri- 
sna nature , & qnana D. Pii. 355. 
Pupillus quare hcrcditatem , etiam lu- 



ne tutors, 931. 181. 329. major infante 
cur adire non poteft hercditatent , cur ad- 
quirere poflit pofleflionem . 161. an ejus 
ludiciom fcppkatur auftontate rutoris . ib*d* 
fine rutote an parere poflit condkioni , fuJb 
qua tnftitutus eft . 207. beneficium polht- 
lans in akerius ipfuriam tn kudiatur. 293* 
au&ori ipfi tutori an poflit reftituere. 277, 
mutuam pecunitm aocipiens an faltena 
naturaliter obligetur . 362. cutore au&ot* 
an ci refte adquirarur. 131. 181. 

/"\Uadrimcl1re tern pus, quod dttur con- 
demnatis judkati ftciendi caufit , an 
fit liberum ab ufuris . 7. S. 33. 

Qux poffuut itenira fieri tn expeCtetur 
at riant. xto> 

Quarta Trebellianica , cur ia vocetor , 
cur fxlcidia. 228. 271. cui ceiat ea , quarn 
perdit qui coadus adiit . 281. 300. quan. 
donam ex fidekommiflb 8c ex lagatis de- 
trahatur . 282- in qutbin dctrahi debeat . 
283. 284. cur ftacim debeatur hercdi . 311. 
an detrahatur ex voluorate tetratoris. 334* 
an omifla revocari poflit t creditonbus ne- 
redis . 370. quo jure debeatur beredi . 374. 
an prohiberi poroerit fit poiTit direclo dc 
an alijua deducatur non 
deduito are alieno . 393. quid propriuna 
habeat utraquc quana . 394. 395. 

Quafi dos qux dicatur. 101. 102L 

Quilibet ret fux legem dicere pctell . 
ttt. quilibet certus eft de UQo fuo. 135. 

*V- . 
Quis tenearvr in 

dcdutlo acre alieno , quis 

R. 

Atihabirio an fumdat ut 
ditatis reftitutio. 

quid lint .258. rationum 
conditio libertati tdlcriptt tn 
cenfetrur repetira in legato pecuoiario . 
257- 258. rationum reddendarum onus an 
remitti poflit . 249. 

Recufari hereditas quando poflit . ^%6, 
recufatio heiedicatis quomodo diflcrat a re. 
puiiatiooe. ibid. 

Redintegrato mttrimonk> tn dos redin- 
tegrara intelligatur . 5 3. 67. redintegrato ma- 
tnmonio vA fponialibus an prior culpa 
rernuTa intelligatur. 114. 

Regula Catooiant tn locum habeat in 
omnibus legatts. 263. 

Rclativum adjeftum , quando conditio- 
nem faciat , quando dcmonllrationcm. 268. 

Rem ernifle tn videatur qui mandavit 
cmi . .383. rem an habere videatur qui 

vel 



119. 



R' 



Digitized by Google 



vet pre train vet 



N D 



lemiffi; rationibus , quid remirTom intel- 
249. remiiTo p ignore , quae fuper- 
fit »aio . 35. 

Renunciatio beneficii facia argrotanti pn- 
fumirur in frandem ejus, qui primum va- 
carurum expe&abat . 1 20. 

Repetition is an vim h abeam hare verba, 
hoc amplius . 25?. 

Repnrfentatio legati vel fWekornrniffi 
aa fit fpecies donations . 24}. 289. 337. 

Repudiate an poffit qui non poteft adi- 
re . 127. 132. repudiare an vidcatur ex 
priore qui putat pofterius valere. 184. re- 
pudians bona fuperftitis qaid agat . 13*. 
183. repudians infliruttonem an poffit Tub- 
ftitutionem agnofcere . 174. 193. repudia- 
tio quid dirTerat a remiliione . 184. aot. 
hcreditatis a rogato facia an valeat. 296. 
repud latum an redinregrari poffir. ada. 

Repudium mifTum a-grotanti prcfumirur 
in fraudem patrii . 120. 

Res , alienata ab herede ob juftam cau- 
(am , an poffit revocari a fideicommiffario. 
372. aberTe an videatur , qua? per actio- 
nem falva fieri poteft. 189. dotales an Tint 
mulieris . to8. emptar ex. pretio rerum he- 
redirariarum , vel permutat* ab herede , 
qua re veniant in fideicommiffum . 241- em- 
pta? ex pecunia dotali quandonam videan- 
tur dotales . 54. 62. quomodo xftimanda 
fit. 278. qua; dicebatur cognitionis. 376. 

Respubhca in quibus cum tutore coave- 
niat. 13. 

Redituendum an fit quod heres 
cutus eft ex pafto vel fententia 

Remtuens majorem partem quam ros:a- 
tus fit , quomodo dirterat ab co qui reti- 
aet certam rem vel fummam quam perci- 
pere juffus erat . 358. non retenta quana 
an credatur hoc facere per errorem . 37 ' • 

Reftituitur , an non , qui jure commu- 
ni utitur. 132. 

Reftituta hereditate an inftanria trans, 
feratur in fiieicommiflarium . 388. ex Tre- 
belliano, que transferantur actonei. 273. 
274- 318. 

Rcrarutio beredhatis , qua: fit coacle per 
patrem filio exigent i in poreftate, an fit 
xnanis . 301. fine jnfTu patris vel domini 
facta cur convalefcat ratihabitione , non 
autem aditio. 32?. ex Trebelliano an fiat, 
licet non adfit voluntas defuncli. 358. qua- 
le volenti , non invito fieri poffit pro par. 
te. 364. au magis fit (afti quam juris, ut 



ibid, an fpetFretur tantum ut folu- 
ibid. quare 



ut fucceffio 

domino fine confenfu vel 
, non autem aditio , aut 



tolutio 

tio , an etiam 

fieri poffit ipfi 
mmifterio fervi 

petitio bonorum pofteffionis. 364. 365. an 
lit neceffaria . 372. reftituu hereditate an 
fblvatur confufio oblicationum &a&ionum 
per aditionem contracta. 375* 
Restitutio minoris in integrum as pro!it 
fidejudbri. i8t. 

Re.litutionis auxilium in eadem caufa an 
iterum concedatur. 198. 
Retentio dotis ex quibus caufis fiat. too. 
Reus capitis ante fententiam quid reri» 
ueat, quid amittat. 179. 

Rogatus reftituere hereditatem , fi fine 
herede decefferit, cur cenfeatur rogatus, fi 
fine liberis . \66. hereditatis portionem re- 
ftituere an przlegatum reftituat . 284. poll 
mortem fuam reftituere an poffit ante * 
291. 334* in diem vel Tub cotiditione an 
cogi poffit adire ante diem vel conditio- 
nem . 29 y quid fi fit ex parte tantum in- 
ftitutus . tbid. remtuere an cogi poffit iu- 
diftinfte , licet dubitet de jure tettamenri , 
vel fidcicommiffi. 294. rem certam velquaa- 
titatem reflituere an cogi poffit oblata 
cautione indemnitatis . 297. ^eneraliter pe- 
cuniam vcl peculium reflituere quare co- 
gi poffit adire . ibid, reftituere deduclo arre 
alieno & legatis an cenfeatur rogatus de 
univerfitate juris. 298. reftituere hereditatem 
Marvii cur non transferat acliones reftitu- 
to fideicommiflb . 318. 319. adoptare , an 
cogatur adoptare , & reftituere . 303. qui 
remtuit omirTa quarta quam condifhonera 
habcat . 309. 310. reitituere , quam culpam 
pnefter .311. 312. fimpliciter reftituere , ad 
quern modum alienare poffit . 340. refti- 
tuere quod ex hereditate fupererit , quan- 
tum alienare poffit . 340. 351. reftituere 
accepta certa fumma , c<uid imputet in fal- 
cidiam . 349. 350. remtuere accept is cen- 
tum ab eo , cui nihil ante reltctum elt , 
auo jure ea capiat, ibid, reftituere cohere- 
ai accepta certa fumma , quid dittet a ro- 
to reftituere retentis cents prxdiis. ibid. 
aa commuaicare , quomodo poffit pete- 
re fideicommilTum . 381. V. Herts. 
S. 

Atis lucnrur qui dhcedic a lite . 3 89. 
Scientia filii vel fervi in quibus fpe- 
ctefur . 15 r. 

Secundus creditor fortem & ufuras fol- 



cati 
DOB 

re i 



ufurarum (blutarum ufuras. 349. 
Sarpe iu jure eveait , ut quod quis 



Digitized by Google 



I N 

alium . 
. in 



416 

babet per fe , id habeat per alium . xjt 
Sarvitia in propria culpanda , in aim 

coercenda . 108. 
Sentemia dtela cum hercdc t aut heredts 

renuotiatio , tea litis ceffio , an noceat fi- 

deicommilTario 



quern 



quam tacit pater dotem 
fibi reddi , ifiha mortua in matrimonio , ad 
auas nnptias pertineat. 81. conditionalis an 
& quando pro pura habeatnr . 268. fi lie 
inrerpofita fideicommiffi caufa an origo 
. 344. 357. lata adverfus obligations ex teftamento infpiciatur . 357. 
fit executoria adverfus fub. Subrogamm fapit naturam ejus,cui fub- 
n • ?44- iniqua , poll decendtum ad rogatum eft. 219. 155. 

effectual transeat in rem judicatam. SubiHtuti caufa an potior fit caufa co- 



365. veoalis qux dicatur , & an valeat . 
ibid, adverfus cantumacem abfeutem an fie- 
ri poffit . a&o". ftanfupit interpofita quam 
vim habeat .391. fententix non jure di- 
£tx quart parendum fit . 305. 
Servitus quare morti comparetur. no. 
Servitutem an quis fibi debere poffit . 
375. fervitutes an extinguantur confuliooe. 
ttiJ. 

Servus poena; quare non adquiret heredi- 
tatein fifoo . 144. dotalis quid man to , quid 
uxori adquirat . 159. 160. inflitutus an a 
coherede libertatem accipiat . 165. redem- 
ptus ab ho:hbus , & a redemptore iuftitu- 
tu> , an fiat necelfarius . 170. femel liber 
redire an poffit in fervirutem . ibid, in (li- 
tmus an temper fiat neceflarius . ibid. , 
&. 171. an obligetur ex contractu . 226. 
communis duorum an duorum vicem ge- 
rat . 230. quare neceflirudinem leu co- 
gnationem flt affinitatem non habeat • 257* 
aclor an prxflct nomina efle idonea in 
futurura . 270. quo loco rationes reddere. 
debeat . 27 a. an habeat aditum ad pr«o- 
rem. 31 r. 

Simplicitas vana an noceat . 165. 

Socius prrfumitur in dubio in re com- 
muni fuo jure uti . 174. 

Solemnia nuptiarum quomodo impleban- 
rur olim . 212. 

Solutio an probe tur rediitione chirogra- 
phi vel cautioms . 53. per partes facia ad 
quid valeat in totum. 172. partis an libe. 
ret debitorem . ibid, fblutum ex naturali 
obligatione an condici poffit quafi inde- 
bitum . 36*2. 

Spado , Jk caftratus in quibus difTerant . 
jo\ 

Species lucri eft beneficii debitorem fibi 
adquirere. 393. 

Spes legati conditionalis vel inftitutionis 
quare non an transmittatur, fpes vero ftipula- 
ttonis conditionalis transmittatur . 243. 251. 

Stipulatio an alTumat naturam contra- 
ctus , cui apponitur . 10. ulurarum fim- 
pliciter facta cur non valeat . at. cum 
morierts dotis nomine tot dari cur va- 
leat . 51. aiteri facia quibus in caiibus va- 



heredis . 107. 

Subflitutio non dum delata an fit in 
bonis noitris. 161. 176. vulgaris vel fidei- 
coramiflaria an vitietur interruptione gra- 
duum . 169. reciproca nomioibus appclla- 



tivis hi\i 



diflcrat ab ea , que 



propriis nominibus facia eft. 313. 314.6- 
deicommiiraria quid diltet a direoa . 346. 
379. quid a vulgari . 36b. quibus verbis 
mducatur . 378. direct* codkilhs facia an 
trahatur ad ndcicommiffum . 379. papilla- 
ris collata port mortem duorum an valeat 
uno mortuo . 384^ reciproca inter cohere- 
des qualis fit ex lui narura . 392. una an 
declaretur per aliam . ibid, unde recipiat 
interpretationem . ibid, 

Subllitutus an renuntiare poffit juri noa 
dum qurlito . 134. an prate rat ur conjuiv. 
8to. 142. directo , & per fideicommiflum, 
an poffit eligere . 288. Alio impubcri hoc 
modo . qnisquit mi hi htrti ait t an coa- 
dus adieus , & patemam , & pupil larem he- 
reditatem reftituat . 316. in partem fupre. 
mi morientis , & fubltitutus fupremo mo- 
rienti , quid difTerant .327. an tenearur 
ante reftitutionem cavere de indemnitate 
heredi , qui adminiftravit . 328. an prxfe- 
rarur coheredi t & exdudat jus adcrefcendi. 
396. fubftituere patrem filia? cur nemo in- 
telligatur. 261. fubftitut idem an poffit & 
vulgarirer , or per fideicommiffum . 360. 

Succedens in alterius locum an ex ejus 
perfona debeat quafi ex fua . <8. 

Succeffio in univerfum jus quid diltet 
a fucceffione in bonis . 125. ex voluntate 
defun£K an fit potior legitima . 169. ex 
teltamento , unde reguletur , feu ordinetur. 

347- 

$umpru<: fi&i in pnrfentem quid difTe- 
rant a faclis in perpetuam utilitatem . 225. 
an repetantur , deducantur , aut com pen - 
femur cum fruclibus . 309. 

Superficium prjedii dotalis an poffit alie- 
nart . 54. 

Suus heres an effedus fit qui nec fe im- 
mifcet, nec pro herede gerit.13?. an pott 
abllentionem poffit conveniri a creditoribus 
. 139. in quibtu diltet ab ex- 
tra- 



Digitized by Google 



179- »07« «» 



I N D 

definat efle heres 
i . qui ferael abfti- 



franco 

port 

nuit an facile redintegretur. 201. 101. an 
poflu inftitui fub •cooditione . 239. 363. 
jmpubes fe jjnmifcens quid diftet a pubere. 

T. 

r T"'Empora quot fpetfentur in inftitutio- 
X ne . 267. an media noceant . ibid. 
Tern pus , pod (ententiam judicatis a Ic- 
datum, an fit liberam ab ufuris . 8. an 
modus jnducenda: & tollendar obligatio- 
01s . 4 1. exiftentis conditions an fpcfte- 
tur in dispofitiombus . 175. i6p adeundi , 
quibus iniiaotibus prarfigt Xoleat a judice . 
189. ad deliberandum an ?fit definitum . 
Hid. & i*6. 198. guod fpe&etur in con- 
tra&ibus aut legatis conditionalibus . 190. 
beredi datum ad inventarii confefiionem 
an liberam -fit & tutum .a creditoribus 1ie- 
xeditarhs & ^egatariis . 197. an poflit per 
illud tempus con ventre debttores heredira- 
rios . ibid, ad deliberandum volenti & 
petemi datnr. 498. ad parendnm conditio* 
ai , a qua die compotetur . 331. 232. 

Teftamentum a quo irada poflit incipe- 
«*. »68. an alkjuando lumatur pro here- 
ditate ex -teftamsmo . 169. patris an fufti- 
neatur uno ex tohercdibus adeunte . a 16. 
fuperius an rumpatur per pofterius, in quo 
•ex certis dumtaxat rebus ! heres inftitunts 
eft . 321. fuperius quo jure valeat , cum 
"voluit teftator in pofteriori , ut valeret . 
Hid. in teftamentis voluntas defun&i torum 
fecit , & pto lege habetur . 2 1?. teftarjicn- 



417 



Transaaio de Jierediute an refcindatur 
ob Ixl1on?m ultra ditnidiam jufti pretit. 389. 
an bona fide facia re/cindatur prxtexru in- 
ftrumentorum peftea repertorum. ibid, quo- 
modo valeat facia de bis, qua; pendent ex 
tertamemo . ibid, de fideicommiflo tela- 
memo rehfto an excludat petitioaem fi- 
■dcicommifli relicHi modioli is . ibid, tranw- 
fibioni de certa re adfe&a claufula genera- 
te » »d qua* Jites pertiaeat. ibid. 

Trebelliano an locos fit in fideicommif- 
.io ab inteftato . 274. an indiftincle locus 
dlt in teftamento militis . 275. an femper 
locas fit quoad retentionem quartz , & 
rranslationem aclioaam . 276. an locus fit 
in heredibusab inteftato. 286. quando lo- 
cus fit , quando non . 284. 313. TrebeU 
lianica cujus gratia indnfta fit. 313. Tre- 
beUianum quare non habeat Jocum in fi- 
deicommiflo bereditatis , qua; pervenerat 
ad teltatorem . «, 2> 

Tutor , iblas fine pupil lo an adire pof- 
fit nereditatem pupil lo delatam . 188. 329. 
an Mi foli refiitutio .fieri poflit fideicom- 
mifli normne. 192. quando liberetur peri- 
cub tutelar . 270. ubt fit conveniendus or 
rationes reddere debeat .272. qnare tutori 
puptllus non poflit reftitnere # aduirus vero 
polHt curaton . 277. tutori an toto dari 
poflit quod pupillo dandum eft implend* 
conditionis caufa . 211. qua; nomiaa prx- 
ftat - 348. quas res pupilli vendere «enea- 
tur. 35 1. an repellatur a legate , fi tute- 
Iam nou Xubcat . 3 g,, 



iec aST™?! Ill \ «ntum debere TTEndere an videatur, qui pretium veru 
»ec apparet de deb.to , an dctur aa» de V d'tionis exaclurus non eft . 48. 49. 
<W>ito . 22<S. pro parte refcnTo per quere- Venditio fimplex , & venditio dotis cau- 
fa in ambus differant . 50. 61. pradii do- 
talis & tradirio , ouc aon valuit ab ini- 
tio, an poflit convatefcere. 90. 
Verfum quid videatur. l4 o. 
Via , que ducit ad libertatem , non eft 
ancuftanda . 120 . 

Vir & uxor an refle pacifcantur , ut 
partus dotalium ancillarura fint cooraiunes. 
47- . 

Vi vends bereditas an efie txrffit. 183. 
Una & eadon res an poflit diverfo ju- 
re cenlen . 82. 230. una aditio an fuffi- 
cut in utramque taafam & inftitutionis & 
fubihfutionis. 

Voluntas <oa£a an fit voluntas , & quid* 
a fimulata diflerat . 178. 291. voluntas te- 
Itatons rc^it conditiones .231. mtuenda 
magis an fit in fideicommiflis , quam ver- 
ba . 285. 346. uode colligatur . 303. an 
Ggg 



inofliciofi , an pro parte exoneretur 
heres legaris & fideicommiflis . 228. relifta 
fine die At condittoae , qua die peri pof- 

leitator , ex continenti an prarfumatur 
receflifle a priori voluntate . aoo. an in- 
rerfit cum quo loquarurad fideicommitten- 
dum . 354. wftatoris voluntas an fupplea- 
tur interpretatiooe prudenrum . 265. ejus- 
dem confilinm & pratceptum quomodo dif- 
fers nt • 375 - 

Teftes in contralribus noti effe debent 
contrahentibus . 19^. quot tequirantar in 
ultimis voluntatibus. 396. 

Totum dicens , nibil excludit . 284. 

Tradita mihi res an videatur , qua: tra- 
dita fit procuratori roeo . 166. traditione 
rerum , & juffu fideicommiflarii , an fidei- 
coinmifTum reiliturum intelliaatur 



' / \ ; 



> 



418 I N 

potemior fit lege. 396". 

Ufucapto quomodo ufurpetur abfemis 
gratia. 230". 

Ufurx an debeantur ex mora & paelo. 
5. 6. an pexftentur a doitatore propter nio- 
ram . 8. an debcantur ex quantuate , ant 
ex corporibus > feu fpeciebus . 9. aa prac- 
ftentur ex auro vel argento facto . ibid. 
& 35. an debcantur in futurum exdiutur- 
na prstftauone . n. it. an debeantur pro* 
minx ultra modum legirimum . 10. 27. 
28. 29. an debeantur fi flat prarfhtar an- 
quando ex pa£h> .it. 31. qua re- prater- 
tut fruQuum perceptorum ante peritionem 
hercditatis . 14. quare & a quo tempore 
debeantur pretii fundi venditi . i<. an re-- 
Etc exiganmr ab to , qui fruflus fundi ven- 
diti non percepit . ibid, an omrflar per de- 
cern 2 nn os vel viginti T poftea pcti pofftnt 
preterits: . ibid, an propter lucrum peten- 
tium , aut moram non folventium infligantur. 
ibid, quibus eafibus debeantur ex nudo pafto 
etiam in irriftis judiciis. 21. an debeantur ex 
mutuo in (KpuJationcm deduSa: , non ex- 
preflo wodo. 27. an mdebirar , fortis debi- 
tar, icpetantur. 30. an ex nudo pafto Cer- 
vari poffint per retentionem ptgnoris in 
ufuras obligati . ibid, an majoret promiffar, 
tacite remittantur receptione minorum . 30. 
3.1. fmmenti & aliarum fpecierum quare 
ex nudo paclo praritw folcaar. 31. 33. in 



aftione dotis , ex qua mora debeantur. 22. 
an earum caufa potior fit caufa fortis . 34. 
an aliquo pafto in fortem redigi poflTror, 
ut panant ufuras . 37. an deberi poifim ul- 
tra duplum . ibid, provenientes ex contra- 
ctu defuueo* quomodo differant a prove* 
nientibus ex contractu heredis . 333. 334. 
an prxteriti temporis debit* moms tem- 
pore , veniant in actionem fideicommifli , 
quaft pan herecHratis . 347. an pofteriores, 
id eft que current a die , quo actio con- 
fufa eft aditione , usque ad diem fideicom- 
miffi , pneftentur ndeicommiffario . Hid. 
cur poft mortem teftatoris perceptas non 
vemant in reltitutiouem , non percepts ve- 
niant. 348. 

Ufusfru&us jus quid diflferat aperceptio- 
ne & commodo fmfruum . 68. ufusfru&us* 
fi in dotem datua fit , quare fruetus pcr- 
cepti conftante raatrimonto non reihtuan- 
tur . 44. femel extinctus an refbtoatur . 
6$. quarfitus patri per filnun an morte 
aut capias deminutsone patns extinguatur. 

,7 StiIe per inutile m quibus virietur, vel 
non. t8* 
Uxor rogata reftifuere partem heredira- 
tis non dedufiis legatis , quid deducat. 338. 
quibus ex canfis amittat legatum fibi reli- 
aum> dum crit cim 



FINIS. 



Digitized by Google 



Digitized by Google 



('■>',• ■ 

* t 



Digitized by Google 



•J » • 



1 • 



i 

I 



Digitized by Google 



•Digitized by Google 




Digitized by Google 



