SL*cX / 

R E R V M 


AB HENRIGI 


/. 


CONDiEI FRANCIS 




A Divo Ludovico per Borbonios ■, atquc 
ab ImbaldoTrimoIlio ad utrumque 
di&i Henrici parentem 
? a* A i repetitae. . n /? 

'1 1 1 A . — _ 


P A R I S 1 1 S, 

ApudLfcODECARIVM DfitAZ^ 

vialacobara/ub Sole aurco. 


Af. j>. xcrni . 

CVM PRIVILEGIO REGIS. 



T 


; 




3 



ENTI 

OPRINCI, 



primarioquc Francis ParjS; 
Henrico Condaeo gratia! &rf 
pax. . 

P'1 vitiis neque ma- 
cipatus y neque ab ils 
I Juperatus efi,eum ve- 
re n o bilem, illufl rem y 
gcncrojum, excelsoque acmagno 
genere or turn DivusCbryfoflo- 
mus merito a [fever at. (fui con- 
gruit id quod Stobxus de Socrate 
narrat. Qui cum interrogaretur, 
quanam ejjit ilia, qu am veram 
nobilitattm nomiridt, refyondijfe' 
fertur,Anima (0 (orporis Tern- 



4 ^ 

peratum. Nam qucmadmodum 
triticum.quod optimisjrugtferis > 
maximlfque in agris fatum ,ni 
purum ,fdpidum y <vc fucculentum 
natum fit, bonum no judieamtts: 
ficque nee cum qui e fummo O 4 
iUuflri fanguine origin cm duett, 
•vd Maiorum fuoru nobilitatem 
j aflat fit ft bonis operibuSydarif 
que artibus ornatiu fit , nobilem 
arbitramur. Httic fententia De- 
mocritus, Diogenes ,Antifthenes y 
ac alii quamplurimi adfiipulati 
funt . Quoniam generis nobilitas 
tota ah ena fold virtus propria 
nofir a eft. 

Et genus & praavos J & qua&non feci- 
mus ip 6, 

Vix ea noftra voco. 

Arcadvm olim mos hie fuit , 
qui &poft apud Romanos obii- 


nuitjit finguligenerenobilt ori~ 
undi femlnn <efo rmam in calceis 
geffarent.^uofignificarent y qud- 
tumvis nob ties effentfojjc tamcn 
generis claritudinem ilium y ut Its - 
najmminui ac decrefcere . Eoque 
fa flam eji.ut Orator/ Braden 
ad populum orationem habenti y 
fitdmque nobilitatcm fn mm is in 
caelum laudibus efferent i y cam in 
calceis foliim habere 3 fit expro- 
bratum . Scd etfi generis nofir/ 
nobilitas alienajit y nec earn ha - 
bentes tanquam propriamja&a- 
re P 0 Jfi m M • € d tamen glorid na - 
turali nos ad maxim as quafque 
res per agendas incendi affrmarc 
aujim. Angeloru ideo perfeftior 
extit it operatio y eifque uberior 
tollata fait gratia , & tandem 

4 . 


6 

gloria fublimior: quia torn na- 
ture erat nobilior . Matthaus 
Evangelifta Ltbrti generations 
Jefu Chrifti comp onens,p rimum j 

illt patrem Regem Davidem ajji • 
gnat . Chriftas mortales dottri - 
mm novam docuerat , legem no - 
vam condideratfifque y qui earn 
tenerent y <& ad finem ufque fer - 
parent ^maxima & excel fa pra- 
mia>coelum fcilictt>&* aternam. 1 
gloriam propofuerat. Itaque y ut 
ejus verbis crederemus y ejufque 
pollicitis fide adhiberemus ,E va- 
gelifia Spiritu fantto afflatus , 
Chriftum regio ex fanguine natu | 

docere voluit:quo tanquamfun - 
damento noflra omnium fides in* j 

fifteret. Nefas enim eft credere y * 

cos qui regio aut principal* fan - 


guine ortifuntjifta vel promif 
Ja minimi fervare : cum femper 
ii vcraces effe ip fa fanguinisno - 
bilitatc teneantur , & ex iis qua 
dixerint y qu*quefeccrint y Ludem 
& gloriam reportare Joleant. 
Quamobrem fi in uno y eodemque 
fubjcfto virtus (qua unica efi no - 
bilitas) cum generis n obi lit ate 
jungatur y id omni afiimatione di - 
gnum y ac quafi perfcftum quid 
habebitur.Qua ex re y Serenijjjme 
Princepsfienealogiam tna y pa- 
ir ifqueac matris defcribere mihi 
fumma cur* fait . Quo fingulis 
innottfceret Santtijfimo Regeft 
maximlfque ac magnanimis He- 
toibus tefanguinem (§) originem 
ducere . Quorum faff a ( qua tua 
cfinaturabonitas) imitaberis y (i 

A tuj 


s 

eerum qui Restores juvent<e tua 
adjuntfut mibi cert a eft fides) 
precept is obtemperaveris. Tunc 
nan folum no bt lit at is not am in 
calceis gerere } fed etia faftis tuts 
magnanimis y veritatem colendo y 
promt fa implendo jvitia figien- 
do y f virtutemque ample ft edo Ma- 
iorum t norum ill uftria facia ta- 
quam tua vendicare poteris.Sicq ; 
tandem ah omniTe vitio vacuii 
nofccnt omnes , virtuteque pr<z- 
ditum ygentrofumjlluflrem , & 
*vera nobilitate ornatum prxdi- 
cabuntfTtbique & ditlis tuts ac 
Vpollicitis fidem adbibebunr, quo 
generis tui excelfa ilia claritudo 
nullis tenebris obumbrari pojfitt 
fed continubyfi fieri 
in diem in sternum 


i queatfte die 
ere [cat 


, 5 > 

augedtur. zAnno\^ t bmc U- 
brum curavi imprimedum/atus 
me und poffe Tabu lam genealo- 
gica vejlra Excellent ia tunc tem- 
for is cxcudere.Quodquide baud 
mihi fuit comodii y ab imp or tuna 
a'eris intemper iem.Siquidem tuc 
gt'ajfabatur in bac civitate ma - 
gnaluesialia etiafuit ratio ^quia 
circa finem i lit us anni valde me 
urfit necejjitas adeundi Rotho- 
magum : ubi fere egi menfes fix *, 
adeoquc mea valetudinis adver- 
se ergd,&* experfidacujufda hi- 
bliopoU peregrinatione , cui opus 
id fideramtypis commit tendum: 
necnon operariorum aftu & ne- 
gligcntia- Hac impedimenta (0 
alia nonnuUa mihi objliterut (ut 
dixi) quominus ilia genealogica 


IO 

tabula tarn mature jut cupiebam y 
a me fuerit emijfa. Sed ea jam 
nunc abfoluta y cum viderim Te 
tan turn proficere in [dentils ca- 
pefcendts:{dtquibus Jcriberepar - 
ticulatim fupcrfedeojveritus y ne 
is pyogrejjus tuus admit abilis job 
*veftrx at at is teneritudinem y in 
dubium revocetur.Sed dicant jut 
pronjerbio fertur, ip ft Paduani ) 
prafertim in hiftoriarum lcBio - 
ne y 'vitarumque ac notabiliu fa- 
cinorum y qua fortitcrgenerojijji - 
mi Reges harumve regionu adi - 
deruntidecrevi apud me hanc ex - 
plication e locupletare geflis prx- 
cipuis j & memoria maxime di - 
gnis tuorum Aiaiorum y qui per 
lineam redam jmafculinam 
legitimam originem fuam duxe- 


II 


rut abillo docliJ]imo y generofiJp- 
mo , cordatiffimo y ac SanftiJJimo 
Rege Sanflo Ludouico 9 tuo pa- 
terno fanguinitatis gradu deci - 
mo avo. Praterea quadam ad - 
dere hbuit y de quibusin fine epi- 
JloUad Leclorem mentione fum 
faHurus.V'nde is intelligat y ade6- 
que tot us Orb is y minorem omnet 
voluptate percepturos quam me- 
ip fum y cum wider int Teno folum 
dtligenter y ut bene incepijii y pro - 
gredi quottdie : fed etiam y qua fe- 
mel didiceris y fceliciter & accu- 
rate magna cum folicitudine me - 
moriter confervare y & ad pra - 
ximrevpcare. Quo circa vejlra 
• Excellentiam rogo & deprecor , 
ut dum in acquirenda maiore $0 
ampliore feientiarum cognitione^ 

A o>j 


1 1 

laboraf\ nunc & in poflerum no 
finat fe eorum unquam obhvifci, 
quae jam prius didicer at: Quon& 
Non minor eft virtus,quam 
qusererc 3 parta tueri. 
Etiam idmihi valdegratumfo - 
retyUt ammo concipias,ac memo* 
rimenteapud te retinecis feques 
axiom a . Scilicet, quantucunque 
aliquis fciat y ac nor it: tamen illi 
plura fupereffe,qua difcat vatque 
hac de can fa nemo fibi blddiri de- 
beat, ut fe perfefle fapientem pu- 
tet . Multum autem nos juvare 
poterit Divi duguflini fententia 
in eum finem : cujus cofdium tale 
ejiyad hoc ample flendu, Quarn- 
vie tarn ille faperet , tamen ita 
folebat dicere tantus w. Non 
fat eft ftuduifle,fed oportec 


■ tj 

\ ftudere. Traterea eadem Excel- 

tent iamvefl ram oro (0obfecro y 
ut facefere jubeatffia fe logins 
| ► dmada re velit pray am ill am opt - 

nione]&valde fibi damn of am, 
quamfquunturnonnulli mum 
ignari,ey alii impudentes cum 
magno detrimeto tuenturiqui fic 
loquuntur. Quid it a l Nun quid 
^ ego fat is fcio\Ecquid fumfutu- 

rus concionator , aut caufdicust 
Similiter affantur. Pr incept efl> 
iUi- fujfcit itt prima principia 
feiniarum norit , quandoquidem 
i Mint! incumbit viilum fibi indt 
f qu<erere y aut alios docere. O tur- 
P' pem ignoran tiaft mm a m! 0 con~ 

filium pejhferumac venenojuml 
Scietiapt fertur apudnoflrates, 
etiam vetulas ^anili proverb 



*4 

eft durum pitrum putiJftmum,quo 
fapientes norunt lancearumfua - 
ru inaurare cuft>ides.Iofua,Da~ 
'Uidy Alexander ftulius C<efar y 
Carolus-magnus ,San£lus Lu- 
dovicuSyLudovieus tile T rimol - 
lius tuus mat emus atavusyty- 
cperi,apud hiftoricos pari digna* 
tione recenjiti Heroes , numero * 
gloriojo ,fe fortes in traftandis 
armis ,fcientiarum ope, quas in 
fcbolts didicerant , praftiterunt * . 
Difce ergo Princeps exceUentif 
Jtrne *, Perge puer doflijjime \ 
Ignaros extrude mam bus pedi *■ 
hufque, & ft o lidos a tuo cofteBu 
exulare jube longijjim e. Age gr a- 
tias Deo yqui Te paterno ajfcBu 
tantis viris inftituendum procu - 
rdtyquibus eft tuajuventus con- 


• • 


CYeA.it <t. zAb uno At fee y quam fit- 
per fj^i cads pruAetix,qux eft ocu - 
lus virtutum y periculis omnibus 
^ providere foris , cum Me, rerum 
omniuper omnes fere Or bis par- 
tes experietia dottusjnulta bine 
inde exempla tibi ob oculos pof 
fit proponere. c Ab alt er o verb 3 
qux in angufto mufeolo Te Aoce - 
bit ampliftme > Ae totius machi * 
nx^adeoque admiradiopificis fix- 
tura 3 quxq\tibi infuper prxceptx 
tradet fidelitcr jnemo tire manda- 
te etiam atque etia fat age. Deus 
Qpt.Max.conatus tuos bene for < 
tunet,& ft udiorumtuoru y atque 
\ adeo totius vitae tux curfum Ai- 
rigat ac modcretur ad nominis 
) fa gloria y ad Regis noftri Chri - 
Jlianijfimi obfequium 3 ad ejfiftt 

— .w ~ 


f 


16 

fingularis amoris abundantiam y 
ad patria utditatem>ad tua regia 
familia dignitatem *, denique ad 
Jalutem corporis animi tui 
fempitcrnam. Parifiis prima 1 th- 
nij anni 1598 . 


Excellentiar veftrae Humilimus fervus,, 
Regis ChriftiamflimiCofiliariuSjElec- 
mofynarius,& Concionatonquondam 
Sereniflirai AntoniiyRegis Portugal- 
liae, nunc autem veftrae , atquc illu-- 
ftriflimae matris Confeflor- 

Hr. Ioseph Texera Por- 


XYGVIS. 



’ v- 




*7 



sAuftoris ad Leflorem. 


» 

i* 



JNno 1590. tibi dedi , be- 
y ncvole Le£tor,Exegefim, 
je five Explications Arboris 
? gentilitiae Chriftianiflimi 


Regis noftri hodierni: quacpcxft typis 


mandata fuit Lugduni Bacavorura, an- 
no i59i.In<qua Borboniorum genealo- 
giam aliquatulum per tranfennam me 
contcxuifle fatebar. ( Id tamen ob mi- 
ferrimas illius tempeftatis procellas,li- 
brorumquc pcimriam accidilTe credas) 
Deo item favente in Gallica editione, 
uc accuratius explicatetur , me elabo- 
rarurum promittebam. Quod quidem 
feci:ficd non tarn exa 6 te,vt defiderabat 
animus meus. Quidque fueritincaufa 
hie celare haud potui.Saepiflime enim, 
qux adhuc in lucem non prodierant, & 
Principibus ac magnatibus quanta po- 
tui diligentia & humilitate efflagitavi. 
Ab iifque popofci,utverevera,nobif- 
que ignorata mihi przeberi dignaren- 
ror.Fecere nonnulli;at pauci.Plures ad. 




i8 

craftinum rem protraxere. Domos eo- 
rum adiijfcracljbisjtcrque, quaterque, 
imo faepiflime. Tandem ,ut in hac rc 
deficerem , me coegere. Ilia equidem 
fuapte natura honorabilia , atque a Sa- 
cris Evangeliftis commendata flocci 
pendunt. Fortafse a fumptibus 3 quos^ 
camenab illis non pofhilavimus , fibi 
metuenres. Quidquid iit,liquido fane 
conjicere poterimus, homines noftri 
aevi non perlegifle quae di&a funt de 
Alexandro Magno. Quippc qui, velur 
nos docuic Athenaeus,o£toginta talen- 
ta(quae ad quadringentorum & o&o- 
ginta fcutoru aureorum millium fum- 
mam rediguntur) Ariftoteli tradi juflit 
pracxperrfisfa&is in componendis li- 
bris de animalium natura 5 & eoru pro- 
prietate. Nec etia ilia quae de Augufto 
Gaefare praedicantur. Is namque, ut ait 
Budaeus de aflfe libro 3 . quinque fcuto- 
rum aureoru millibus Vfergilium do- 
navitpropter unum 8c viginti carmina 
ab eo compofita,atque in ALncide cita- 
ta:in quibus ipfe Vergilius mentionem 
fccerat de Marcelli morte, ejufde Cae- 
(aris ex forore nepotis , adoptivique 
filii. Verumenimvci o, amice Lector, iis 
omiffis , (i in.hocparvo libello aliqua.r 


1 9 

dldae Explication! Latinae aut Gallicx 
repugnantia ofFendcris,nc, precor, ilia 
condemnes. Accurate enim ea vidimus 
nunc,& accuratius,{i oportucrit,vide- 
bimus in Explicatione communis Bar- 
boniorum genealogix. Quam,Jfi Prin- 
cipes confuetum favorem non denega- 
verint,in lucem edere propcdiem fper- 
ramus. Quod deniquc ad illuftriffimo- 
rum PrincipumTrimolIiorum fcriem, 
ejufdemquc explicatione attinct,mul- 
ta in Gallicis,Burgundicis, Aquitani- 
ciTque hiftoriis,nccnon in templorum 
monumentis reperimus. Et nonnulla 
accepimus.ab eruditiffimis , dodifll-- 
mifque dominis,roanneRouheto Iu- 
rifconfulto , Sc irrfuprcmo Senacu Pa- 
rifienli digniflimo advocato ,Renato 
Macquegno,Domino ^ Luciera dido, 
Regis Confiliario in Ciiria generali 
monctarum,ambobus Exccllentiflimi 
Henrici Condxi,Francix Protoprinci- 
pis Confiliariis. Qui ob prxclaram fua 
in me propeniionem , &integritatcm 
in hac parte , fuis fchedis , atque ani- 
madverfionibus noftros conatus adju- . 
vare ftuduerunt. Addidimus in hac fe- 
cunda editione multa , qux paflim in 
ejufee. ledionc pofliint difeerni : non- 



nulla prxferrim gefla notabilia Borbo- 
niorum,qui a Roberto, Divi Ludovici 
filio , per Vindocinos ad praefcntes uf- 
que defcedunt:TrimoIliorum quoque 
rad a quxdam notatu digna:tradatum 
unum de flammula-.alterum de con- 
verfioneadEcclefiamRomanam illu- 
ftriflimae Dominse,D.Carlotta;Catha- 
iin^,noftri Protoprincipis matris,quos 
in fine libri hujus reneries amirp T 



Zl 



SERIES GENERA- 


• TI05IS, NONNVLLAC^ 
gefta Maiorum exccllendt 
umiHenrici Condad^Fran- 
~ cise Protoprincipis , prima- 
riique Paris,ex parte Henrici 
patris nunc recens conf cxta. 



Dc Ludovico Sanflo^Fracorum 
Rege,qui eft depiflus in 
O Arbor e. 


» VdovicvsIX, Lu- 
dovici &: Blanca?, filia? 
primogenit^ Alphonfi 
IX. cognomento No- 
bilis, & Leonora? Anglica?,Regu 
Caft ella? fili us primogcnitus,an-. 
mimagensn.aSueflionum An- 
tiftite, Rhemenfi Sedevacante, 


2 1 Ktrum ab Bcnria Trotoprinctpu 

Rex inundtur.anno Chrifti nati 
1216. tertio Cal. Dccembris,pa- 
ter ejus obierat prid. Id.Novcm- 
bris^eodem anno:ex cujus dcma- 
data poteftate (upremis tabulis 
mater Blanca, moderata & fapies 
mulier,rem fummam adminiftra- 
vie. Ludovico vigefimum attin- 
genti annum, Raymundus Bere- 
garius Alphonfi,Cafti didi,Ara- 
gonias Regis, ex filio fecundoge- 
nito,AlphonfoArelatenfi Comi- 
te nepos,Margaretam filiam pri- 
mogenitam,paternse pofleffionis 
pr^cipuam h^redem nuptum de- 
dit. Quas peperit Ludfcvicum, 
quern janrviru mors rapuit , Phi- 
lippum fucccfTorem ; Ioanem in- 
fadici cognomine Triftannum, 
quod natus eflct captivo patre 
anno nyo.rationeuxorisComi- 
tem Nivernefem, Alinconii Co- 
►mitemjRobertumClarmontis in 
Agro Bellovaco Comire ; Et la- 
cobum Comirem de Charolois, 


M ijenbm geftarum Epitome. 23 

qui comitatus poftea dido Ro- 
berto a Rege patre donatus fuitj 
Blacam InfantisCaftellasFcrna- 
di aCerda,Alphon{i Regis Ca- 
ftellas & Romani Imperatoris ii- 
lii primogeniti conjuge,quasge- 
nuit Alphonfum, &; Fernandum 
ambos ab hasreditatc utriufque 
parentis a Sadio patruo nudatosj 
Ifabella Theobaldo a. Regi Na- 
varrq nuptam,qui nullis procrea- 
tis liberis obierunt : Et Agnetem 
Roberto 3. DuciBurgundias co- 
jugatam,quas multorum liberoru 
mater fuit , in quibus ex Hliabus 
primogenita eft Margareta , Lu- 
dovici H utini* Regis Franciasra- 
tione patris,& Navarras intuitu 
matris, uxor, Reginas Navarras 
loann^ Hutinas matencujus cau- 
fa Rex nofter Invidiflimus Hen- 
ricus 4.Francise,& Navarra: j.du- 
catus Burgundias ac multaru pop 
feftionum indubitatus hxvcs eft. 
Gaguinus lib.7. in vita D. Lud, 


24 Kertrn *b Btnrici Protoprincipit 

& Ioancs Boucher in Annalibus 
Aquitanhe , quartam dant filiam 
Ludovico nomine Margaretam, 
cuiBrabantiam,mortuo viro ac- 
ceflifle air: quod apud Authores 
falfum reperio.Nam-Hcnricus j. 
Dux BrabatiaeMathildim filiam 
Mattha?i Comitis Bononise, &: 
Mariam filiam Philippi Augufti, 
Regis Francise in uxores duxit: 
Ejus filius &: fuccefTorHenricus 
6 . filiam Imperatoris Philippi i. 
Sueviae Ducis 5 Federici Imp.filii, 
qua mortua Sophiam DivaEli- 
zabetha^Regis Hugarise filiapro- 
gnacamruperduxit:Henricus ve- 
rb 7. di&i 6. filius & haeres, quern 
Brabatinas hiftorise primum Bra- 
bantise Ducem didum volunt, 
Aleidem Ducis Burgudiae filiam: 
Ioannes primogenitus Henrici 
pr^fati primo duxit Margaretam, 
Audace Rege Fraciae natam,qux 
obiit primo partu > deinde Mar- 
garetam filia Guydonis Comitis 

Flan 


lUjorum gefldrum Epitome, 2j 

Flandriae. Vndemanifefteappa- 
ret,n 5 folum Gaguinum &c Bou- 
cher, fed etia alio? in hac re fuifle 
dccepcos. Ludovicus vir fandus 
&pius, annum agens 34. qui fuit 
Dominican nativicatis 1148. (uc 
quidam falso affirmavit 53. ) vi- 
dens afflidione Chriftianorum, 
capta iterum Hicrofolyma ab In- 
fideliu Imperatore Sultano, Fe- 
derico a. rmperante,maximis co- 
piis coadunatis cum Roberto &: 
Carolo frarribus , Alphonfo fra- 
tre domi relido, qui una cu Blan- 
ca matre Regnum adminiftrarer, 
e Francia profedus, ad primum 
infequentis veris tepus cum apud 
Cyprum non pauci ex fuo exer- 
citu morbo interiiflent , folvens, 
in yptu profpera navigations 
delatus, Damyatam civitate, Ni- 
lo adjacentem,qu£ & Heliopolis 
dida eft,expugnat. Eaque ab I 
fidelium tyrannide , anno 12, 
liberata, ruderibufque atqu 

B 


1 6 Herum Jr Henna Protoprincipu 

quinamentis hoftium purgata,ri- 
tum Chriftianq religion is per Lc- 
gatu SummiPontificis, qui cum 
eo eratjOrdinavit.Sedpoftea Dei 
Omnipotentis volutate cumho- 
ftibus ad Maflaram infceliciter 
dimicans vincitur, fratre Rober- 
to, Artefiae Comite ultra progreft 
To amifto. In ea pugna cecidere 
Principes &nobiles quampluri- 
mi. Inter quos Imbaldus Trimol- 
lius ( qui primus depi£fcus eft in 
Arbore)cum tribus filiis occu- 
buit. Sultanus demum,qui inge- 
tibus copiis inftru&usMaftaram 
advenerat 3 cognita rerum prqfen- 
tium cSditione, acceperat eciam 
Ludovicum segrotarejfuos in ar- 
mis ftare jubet: qui ftatim iter 
agentibus noftris irruetes, & Re- 
gem ipfum,duofque ejus Fratres, 
Carolum &: Alphonfum, qui ex 
Francia Damyata appulerat Cal* 
Novembris , cum reliquiis exer- 
citus comprehendut.ItaqueRex 


M/jorlhtts geftmtm Epitome, 27 

pro fua ac fuorum redemptione 
Damyata, Sydone,Ioppe 3 Csefa- 
Tea j &: reliquis acquifitis ditioni- 
•bus hoftibus reli&is^atquc ideb 
liberatus , in Syriam cum paucis 
milicibus fe recipit : & exindc re- 
verticur in Franciam * quam plu- 
rimis feditionibus agitatam pa- 
cavir. Regnabatper id tempus in 
regnis CaftclJx & Legionis Fer- 
Tiadus 3. San&us cognominatus, 
di&i Ludovici confobrinus , na- 
tus cx matertera Berengaria,Bla- 
cx macris Regis Francis fororc 
Fecundogenitaiquas regnum Ca- 
ftellas tyranice occupaverat. Qui 
Fernandas vitx ceflit Hifpali an- mu 
no iif 2. Maii 50. Federicus verb 
obiic anno njo.Ludovicus igi- 
tur cum Parifios veni/Tet, comi- 
tiis habicis Rempublicam refor- 
\ «mavic 5 ftatueis opcimis legibus,de 
jure a judicibus diccndo , & de 
j officiis non emendis,de irreligio- 


us atque execrabilibus juramen- 

■n • • -* 


B ij 



28 l(crum <tb Hctmci Protoprincipu 
tis,&:c. Anno 1153. Parifiis a Ro- 
berto de Sorbona Collegium in- 
ftituitur Sc fundatur , cuiSorbo- 
nx no men a funclatoreinditum 
fuit. Itaque Hofpitalibus multis 
ac Monaftcriis quamplurimis, Sc 
locis piis de novo xdificatis , Sc 
sedificatis inftauratis Ludovicus 
celebreillud &memorabile foe- 
dus cu Anglix Rege Henrico 3. 
prxfcnte frequetiflimo utrinque 
nobilium conventu pcrcuflit an- 
no 1169 . Ita utNormani,Cxno- 
mani, Andes, Turones, &: Pi^to- 
nes Gallo celTerinc cum maiore 
Aquitanix parte. Anglus vero 
magnam vim pecuni^ haberetj& 
tra&u ilium Aquitanix , qui tres 
U'jt pr*- Senefchallias continebat, Burdi- 

galenfeim Lanenfem (vulgo Lun r j 
nts ) Sc Bazatenfem cum provin- j 
grtlTi. ciis Santonum , Lemovicum,In- . 
"otjhZ goNfinonim, Petrogotioru (quae 
p*n £ o M r- [n Gallix Celticx defcriptione 

continentur)fubtituloducatus, j 

t 

1 


Mdjorihw gt ft drum Epitome. 19 

quem Guyennam dixit, ipfcque 
Hcnricus GuyenasDux fuit pri- 
mus. Dequibus Anglus Gallo jus 
clietelare deberet, acfuperiorem 
agnofeeret , abdicens jus omne, 
quod in Gallic regno fibi vendi- 
care pofTec. Ledorem hie moni- 
tumvelimjin hoc foedere non 
adum eflfe de jure &li2ereditate 
regni Francis: Quarftio enim ifta 
inter Anglos & Fran, obvenit re- 
gnantibus in Anglia Eduardo 3. 
&in GalliaPhilippo Valefio; hie 
Sandi Ludovicijille didi Henri- 
ci pronepos. Sed dejure ducatus 
Normani^,qui Anglice regno a c- 
ccflic per Gulielmu Conquasfto- 
rem,anno 1066. Etdecomitati- 
bus Andium,Cenomanorum, & 
Turonumiquos anno 1154. Hen- 
ricus z . Conquseftoris pronepos, 
ratione patr’is fui Gothofredi 
Martclli Plantagenetse, Anglian 
junxit: quam intuitu Mathildis 
matris Henrici 1. Regis filial , 

B iij 


3 o Xerum ah Henna Protoprinciple 

Conquaeftoris ncptis 3 Stephano* 
Rcge demortuo per contradunv 
inter eos fadum obtinuit. Ac etia 
de ducatu Aquitaniae &: comita- 
tu Pidaven(i,quosipfe Henricus 
i. fuse ditionis fecit anno 1152. 
quum Lconara, Aquitaniae Du- 
ciffam & hseredem teftamento 
patris Guliclmi>qui altera filianv 
bona fua Burgundica poflidere 
voluit, ob fanguinis conjundio- 
nem a Ludovico 7. dido Iuniori, 
repudiatam in Concilio Baugen- 
ciaco anno 1150. (alii ny2.) in 
uxore accepiflet. Quoniam Phi- 
lippus Auguftus anno 1204. tChm 
tamNormaniaccperat,anno 292. 
poftquam Rolloni , aqua fontis 
Sacri lavato,Roberto dido a Ro- 
berto 2. Comite Andegavenfi, 
Parifienfi ac re^ni Francise Co- 
meftabile 5 poftea Rege undo Re- 
mis 5 Hugonis Magni patre,&Ca- 
pcti avo,qui Rollonem pradidu 
ex aqua baptifmi fufcepit , data. 


Ma’foribtiS geflAram Epitome* }l 

. fuerat- Ab uni verfa autem,quam 
in Gallia habebat,poiTe{IioneIo- 
annes Anglus,pr^nominati Hen- 
rici 3. pater filius,virTyran- 
nus , & ignavus, ob truculentam 
cedem Arturi , filii fratris fui fe- 
nioris Gothofredi per Parlameti 
Areftu fifeo prefcripta,pene dc- 
pulfus fuerac. Quippe qui cervi- 
(ias intoxicate ( ut fertur ) oblato 
potuinterierat,annoi2i6.Iisper- 
adis fan&iflimo Religionis zelo 
ac pietate motus Ludovicus 3 cum 
jam ftatuiflet in Afia aut in Afri- 
cam trajicere 3 anno 1270. cum tri- 
bus filiis , magnaque Principum 
ac nobiliu caterva,atque ingenti 
exercitu ftipatus , demortuo Lu- 
dovico filio primogenito. Cal. 
Martii folvit Aquis Sextiis ( alii 
Maffilia)vulgb^/* in Provincia, 
& in Africam delatus, Carthagi- 
ne expugnata, Tuneto civitatc 
obfefla^peftilentia in caftris graf- 
(ante Ioancm Triftannum filium 

B » • • • * 

nij 


9 1 Frrum ah ffenrici Frotoprinripif 

prius amifit,quem ex ventris pro- 
fluuio ad S.Cal.Septembris pater 
Rex Sandus morce fequitur.Phi- 
lippus Audax tunc filius primo- 
genicus Rex in eaftris falutatus, 
poftquam leges Barbaris & tribu- 
tumimpoiuitjin rranciam redit. 
E vivis itaque Ludovicus migra- 
vit 2j. Odobris didi anni 1270. 
(ut ille quidam anno 1271.) quo 
etiam anno fandiffima Angelici 
Dodoris Thomas Aquinatis fra- 
tris OrdinisPrasdicatorum totius 
facrofandas Ecclefee fplendoris 
&; magiftri anima ad coelos per- 
volavit, aetatis fuaeanno 50. Cor- 
pus Ludovici relatu in Franciam, 
humatur in Divi Dionyfii fano. 
Dumaute a Parifiis funus effer- 
tur,fuere defignatis locis ftatio- 
neSjubi pyramides cum lapideis 
ftatuis, &Chrifti cruce conftru- 
das,quas ad hanc ufque diem pec- 
ijfbunc* 


Majorihw geftdrum Epitome. 33 

De Roberto , qui primus Fraci# 
Principibus Borbonii nomen 
dedit y prdine i jn Arbore , 

O bert vs S.Ludovi- 
ci & Margaret# Beren- 
gari# filius , v. natus lo- 
co^CIarmontis in Agra 
Bellovaco Comes &: de Charo- 
lois, maritalivincalo fibi conju- 
'gavic Beatricem filiam unicam 
Agnetis, Archibaldo Borbonii 
regulo procreat#, & Ioanis,Hu*f 
gonis 4.ducis Burgundi# filii na- 
tu minimi j qui -cognominabatur 
BorfctoniuSjqubd relido patern#- 
fiamili# nomine^orbbnii uxoris 
caufa afcifcerec. Eudo ejus frater 
primogenitus-uxorem accepcrac- 
Mathildim Agnetis pr#did# fo- 
rorem primogcnitam,qu# fterili • 
matrimonio defunda eft. Non- 
nulli aftirmarut Beatricem filiam 
unicam fiiifTe Archibald! aviftii: 

B v 




34 KerumriffenriciProtofrincif* 
quorum etiam opinionis aliqua- 
do ego fui , in eo fedudus ,quod 
hi,qui contrariu afTerebant,Ioa- 
nem ducem Burgundy fuifle co- 
teifarentur : cum tamen Ioannes 
dux Burgundian non fueric. Erac 
enim tertiogenitus filius Hugo- 
nis 4. patris fui , fratrefque fenio- 
res fe habuit.Ncmpe primogeni- 
turn Eudonem 5 paulo ante nomi- 
jiatum^qui vivente patre vitam 
finivit,unica ex uxore Ifabella 
Niverfia filia relidaj 6c Robertu 
fecudogenitumj qui mortuo pa- 
tre Hugone dux fui t Burgundian 
hujufque nominis tercius didus. 
A quo per Margaretam filia pri- 
mogenita Rex Chriftianiflimus- 
hodiernus redalinea & legitima 
defcedit. Nomen Borboniorum 
vetuftiflimum eft,fuitque eorum 
familia opulenta,locuples, &:in 
maximo honorehabita. Referut 
Gallic# hiftori#, tempore Ludo- 
vici Balbi Imperatoris ac Franci^ 


Myoribtu gejl Arum Epitome. $ j 

Regis , Comeftabilem fuiffc in 
dit ta Francia Archibaldum Bor* 
bonium, cognominatu Balbum, 
virum difercum ., fapientem,mo- 
deftum, &magnanimum,homi- 
r refine avaritia/ine fraudejdolo, 
aut malitia , qui bonum nomen 
omnibus divitiis anteponebar. 
Geftabat pro infignibus leonem 
in campo rubro , habentem per 
circuitum teftas o£to azurii colo- 
ns, &lumbumargenteum, a c li~ 
nopicumperomnes partes ftcllis 
feminatum. Robertos ergo, omit 
fis omnibus titulis, Comite Bor- 
boniifefeacfucceiTores appellari 
voluit. Sufcepit ex Beatrice Lu- 
dovicum fuccefTorem j Ioanncm 
de Clermont, Baronem de Cha- 
roIois,Dominum San&i Iufti in 
Campania, qui duxit Ioannam 
forore & haeredem Comitis S ucC 
ilonu , obiitque filia unica rcli&a 
Ioanna nomine, quq nupfic Ioan- 
ni Comici Bononia? Arvernue; 

B vj 


3 6 Rernm ah Henrici Trotoprinctpu 

quorum progenies extin&a fuic 
per Ioannam proneptem ,primo 
nuptam Ioanni DuciBiturigum, 
loannis regis filio : & eo mor- 
tuojfecundo Ioani Trimolliano, 
nullis procreatis liberis mortuaj 
Petrurn de Clermont magnu Ar- 
chidiaconu Ecclefise Parifienfis, 
Blancam de Clermont Roberto 
Comiti Bononiae & Arvernia?, 
cognomento Magno , Gulielmi 
Comitis etiam Bononix filio,qui 
in Aragoniavivcnte patre obiic, 
cojugatam anno 1304. Margare- 
tam copulata Comiti Namurci, 
filio primogenito domini de Sul- 
ly^ Ioann# Vindocin# : fuit itc 
Margareta uxor loannis a Flan- 
dria Namurci Comitis, filii Guy- 
donis Comitis Flandri#. Et Ma- ' 
riam , qu# defponfata fuit Ioan- 
xii Mont-Ferrati Marchioni , n 5 
tamen nupta, fed apud Pofliacos 
moritur Monialis. Robertusigi- 
tur,pofl multa ingratiamfuoru. 


M/jorum geJldrumEpitomt.. 37 
Principum , pro Francis confer- 
vatione fortiter pcradar, a Re- 
gc Philippo Pulchro , nepote ex 
Philippo Audace fratre Eques 
deauratus creams , ob haftarum 
ictus , capiti aceepcos in haftiiu- 
dio 5 quod incer Principes exerce- 
batur^n diuturnaminfirmitatem 
incidic, ex qua magnum fui defi- 
deriumiob pra?claram animi for- 
titudinem, pietatem &:juftitiam 
Francis relinqucs,regnante Phi- 
lippo Longo,moritur, anno 1317. 
Februarii 7. Iacet apud Prsedica- 
toresPari(ienfcs 5 fepultus in facel- 
lo Divi Thomas Aquinatis , Do- 
£toris Angelici. Hicanimadver- 
tendum eft, haftiludium per Fra- 
cas leges ^rincipibus Sanguinis 
prohibiitiuh efte (in regno Fran- 
cias Principes fanguinisdicuntur 
ii,quiper lincammafadinam &: 
legitimam a Regio fanguinc de£- 
cendunt,eaque ratione jus hserc- 
ditariumad ejufdemregni Coro- 


38 ' Xerum ah Hcntici Protoprimfo' 

nam perpecuo in fe fuftinent Sc 
habenciprimaqueradice penitus 
extin&a , Sc proximiori fufcepta 
fuo ordinefuGcedunt.)Id aucem 
ftri&iflfune fervatum fuiffe pcrhi- 
benc Francias hiftorici Philippo 
Augufto regnante. Quippe qui 
anno domini 12.09. menfe Maio, . 
filiosfnos,Ludovicum primogc- 
nitum, Sc Philippum Bononise 
Gomitem Mathildis uxoris ra- 
tione,legis nexu obligavic , ne in 
pofterum haftiludia ingrederen- 
tur. Quodilli fe fa&uros jureju- 
rando publice afHrmarut. Hujus 
cnim ludi genus mulcorum ali- 
quoties belloru ac csedium caufa 
fuic : atque ctiam,uc regna Sc 
dominia quamplnrima a maribus 
ad foeminas , ab incolis ad exter- 
nos devenirenc. In quaviciflitu* 
dine cerco cercius eft regnorum 
exitium potius oriri,quam cofer- 
vationem.Quod facile videri eft 
in caedc Chriftianiflimi Herici z» 


Mstjorum gcjl'xrum Epitome, . 
acque Gaftonis Foxenfis, Navar- 
rx Principis^qui in haftiludio Li- 
burnqvulneratus,paulopoflBur- 
di galas, an imam egit. Cujus has- 
redicas poftca, mortuo Francifco 
Phcebo unico filio fine hasredi- 
bus,ad Catharinam fororemob- 
venit:eaqj Ioani Albritefi nupta.,. 
regnuNavarr^aviro excernopof- 
fefTu, ab alio externo invasu capi- 
toiy&: ad hodierna ufq; die p Fer- 
nadi Aragonenfishasredesinjufte 
retinecur.Ideo Principes saguinis 
non modo haftiladia,verum etia 
pericula omnia , iaquibus homi- 
num vita periclitatur, debent eju- 
rare^atque efFugere. Ni modeftiF- 
firaus , Chriftianiflimus,ac bclli- 
cofiffimus , &; magnanimus Prin- 
ccps ille SebaftianusPortugalliac 
Rex invi&iflitnus in pugna ad 
Alca^ar-quebir morti fefe obtu- 
liffet , regnum Portugallias ad toe 
calamitates &miferias non deve- 
nifTetjncque tot hominum millia 


4 © • f(emm ab Henrici protoprmcipis 
ob ejus rationem occubuiflfcnt; 
tot civitates &roppidanon cor- 
rui(Tent,tot deniquefacroru tern- 
plafunditus everfaminimc fuif- 
icnt. 


De Ludovico ■ primo Borbonii 
Duce^rdine 3. in Arbors 



V d o vie v s Magnus- 
, Roberci & Bcatricis 
Borbonicae filiorum 
natu maximus, a Phi- 
lippo Pulchro Regc 3 patruele, 
Eques auratus crcatus anno 1197 
uxorem duxit Mariam filiam Io- 
annis &Philippse Lutzemburgi- 
cx,Comitum Holland^, & Ha- 
nonise. Peperit Maria Ludovico 
Petrum primogenitum, Francias 
Parem ac magnum Cubiculariu; 
IacobijmComitem aeCharolois 
ac Marchiae 5 Francix Comefta- 
bilem j Philippum Borbonium 
Domioum de Beaujeu iine prola 


Mujarwn gefardm Epitome. 41 

demortuum: Ioannam nuptam 
Guidoni , filio primogenito Io- 
annis Comitis Forcftani , Maria 
primo matrimonii vinculo copu- 
latam Guydoni Hugonis 3. Re- 
gis Cypri filio, Hicrofolym:e Co- 
meftabili: fecudo Roberto Prin- 
cipi Tarentino,GracixImpcra- 
tori dido ; & Beatrice cojugatam 
Philippo, Principi etiam Taren- 
tino, filio primogenito al terms 
Philippi a Sicilia, Caroli 1 . Regis 
Sicil iq filii:Ec alteram Beatricem 
quse obiit ly. I>ecembris anni 
1383. fepelitur Parifiis apud Pra> 
dicatores in magno faccllo iuxta 
magnum altare ad cornu dextru, 
ibiq; adeftprseter ejus fepulchru, 
propria ejus effigies, fixa ad unam 
cempli columnam. Fuic Beatrix 
ifta uxor fecunda Ioann is Comi- 
tis Lutzemburgenfis Regis Bo- 
hcemiae cognometo Caeci, Hen- 
fici 7* lmperatorisfiliucui pepe- 
jit Yuenceflaum,primum Lut> 


4 * Rerum ab Henrici Prouprincipis 

zemburgi ducem fadum a Caro- 
1 o 4-Rege Bohacmiae Sc Impera- 
tore , nato ex Elizabetha filia na~ 
tu maxima Vuenceflai Regis Bo- 
hcemise y Sc Ioanne patre. Quip- 
pequifratre Bernardo de Mon- 
te-politiano Ordinis Prasdicato- 
rum de csede pacris Henrici 7. 
Imperatoris falso accufato 3 Sc 
Reverendiilimus dominus Bal- 
duinus Archiepifcopus Trevere- 
fis,& alii Principesj&r omnes im- 
perii Eledores : Item Epifcopi Sc 
nobiles quamplurimiThcutonia* 
SC Italic, Imperio fideliflimi, dif- 
crctione diligentiflima fuper hoc 
fidelicer habica^vivis fuis.vocibus 
literifque figillis fuis roboratis, 
demonftraverunc univerfis, falsa 
Sc confidam fuiffe accufationem 
contra.pra’didumFratrem Ber- 
nardum de caedePatris Henrici; 
Idem didus Carolus prafati Io- 
annis filius primogenitus , Sc He- 
luc.i nepos^Rexe tiara Rohcemia£ >t 


Mxjmbus gcftArum Epitome. 4^ 
&Imperator 5 fuo fermone falfum 
effepublice oftedir. Isinfup poft 
aliquot annos Prague , qute eft ci- 
vitas Bohcemiar, fecit cclebrari 
capitulum generale fratrumPra> 
dicatorum,ad eos excufandos &: 
Ordinemde tam nefanda impo- 
flura. Peflimi tamen win id peffi- 
meconvertebant.Rumore enim 
fparferant per totam Thuringia 
ac My{iam,quodideo Imperator 
convocaflet Pragam didos Fra- 
tres Prsedicatores ad Capitulum*. 
uc vindicaret mortem Henrici 
avifui. Quod illeintelliges,om- 
( J' ncm honorem. cxcogitabilcm Sc 
deccntemin eorum excufatione 
&Ordinis,Ordini&fratribus ex- 
hibuit. Primo fecit deaurari tur- 
rim noftri Convetus. Poftea du- 
rante celebratione capituli in eo- 
deny Conventu prefuit magnse 
miflaz in die Petecoftes,ftans im- 
perialib.infignibus,& corona in- 
fignitus in.choro dextro , Sc code- 


4 4 Xerwn ^ Henrici Protoprwcijns 
mo do Imperatrix uxor ejus in fa 
niftro : ibique fecic exhiberi &c 
ofFerri Fratribus duas tabulas au~ 
rcas ad altare: Quarum una eft de 
exempdoneab omnibus Princi- 
pibus Chriftianis fecularibus , &£ 
quod folum fumus Tub Imperio. 
Seeuda eft de fucceftione in hx- 
reditate paterna.Pr^cerea in fecu- 
da feria Penteeoftes invitavit oes 
Fratres ad aulam foam in Caftro 
Pragenfi, quos delicatiftimis pa- 
vit ferculis , miniftrantibus pro- 
ceribusfiiis* Demu prandio fini*- 
to ad Cathedralem Ecclefia,quae 
in caftro eftjduxit omnesFraucs* 
quibus ibidem oftendit reliquias 
Imperii, &ornnem ornatudomus 
fax : eos denique cum folennita- 
temagna reduxitin propria per- 
fonaadConventum,yc peftimos 
illos viros peffimunvmendaciunv 
dixiflefaHiflimumque rumorem 
fparfifle, omnibus patecer often- 
derec.Cum hoc ita fic,&:apluri^ 


M.ijonbws gefttirum Epitome. 45 

bus fcripcorib, memoriae relidu, 
no poflum no accufare nonullos, 
qui hadenus concrarium ofcita- 
terfcripferunc: dominum Gene- 
brardum praefertim, cujus manes 
exoro, ne mihi fuccenfeant.Qui 
cum fe Ecclefiae fandae Catholi- 
cs Apoftolicae Romanae, ejufde- 
que miniftrorum acerrimu pro- 
pughatorem ac defenforem pro- 
fiteretur, aufus eft ramen temere 
2 >c parum prudenter cum falfis 
fcriptoribus confentire. Aicque 
in fua Chronographia in luccm 
editaann61585.pag.667. Henri- 
cus 7. Imperator veneno fubla- 
tus dicitur aDominicano, cum 
facrofandum Chrifti corpus fu- 
meret. Debuerat ?nimChrono- 
graphus ifte melius veritatem in- 
aagare, hiftoricofque,qui de hac 
re veriflime fcripfere diligentius 
revolvere &; infpicere.Quos qui- 
dem hiftoricos in fua communi 
Imperacoru hiftoria fequitur Pe- 


-46 Berum ab Hcnrici Protoprincipis 

crus Mexia, qui in Elogio didi 
Henrici c.2. pag. 451. col. 1. fie 
loquitur. Cum Hcnricus juxta 
Sena caftra haberet in loco Mon- 
te aperto dido, coepit laguere.Qua 
propter mcdicorum confilio ab 
eo difeedens ad balneas dcMdfd- 
rite fe contulitiubi cum fe jam de- 
ficere fentiret,multiplici morbo 
tentatus,e6q; in dies ingravefee- 
te,ad oppidum Bonum-con^entum 
tranfmeavit . Ibique , u-t aiunt 
Germanici hiftorici , omnes ejus 
cogitationesperiere,ipfo prazve- 
to morte,qua2 ab ipfo morbo, que 
iamdudum patiebatur, proceiTic 
in die Aflumptionis DeiparasV ir- 
ginis,quo diefufceperatfacrofan- 
dum Euchariftias facramentinnj 
cui , vt nonnulli feribunt , herba* 
mortiferas a quoda fratre Domi- 
nicano alperfae fuerant , ex qua- 
rum veneno periit. Id tamen fuf- 
picari minime poflumus , imo. 
crcdimus hanc falfam & menda- 


'MAj*rib»$ gtfixwm Epitome* 47 

cem fufpi cione provenifle ex eo, 
quod Imperator eodem die , quo 
facratiffimuChrifti corpus fiim- 
pferat, mortem oppetierit. Ipfi- 
met hiftorici teftantur , Summu 
Pontificem 3 cum intellexifletRe- 
ligiofutn ilium falfa flagrari infa- 
mia 3 certufque de ejus innocen- 
tia eflet, expediifle literas Pa- 
pales in Orbem univerfum,pcr 
quas didum Religiofum fafto 
accufatum fuifle, atque ab omni 
labe ahenumefle, unicuique ft- 
gnificabat. Hadenus Mexia.Le- 
dorem obteftor &: deprecor ne 
me aliquot hiftoricos accufante, 
prolixum judicet: expedit enim 
aliquoties longas digrefliones in- 
fercre. At non eft mirabile, cum 
viderim alios hallucinari 3 uc 
ego re propria occurrente inor- 
dinandse hiftorias ftilo delirem: 
Cum prgfertim apatre noftroDi- 
vo Dominico,viro n5 niodo fan- 
diffimo , verumetiam nobiliffi- 


4 # T^erum aI Hennci Protoprincipis 

mo,eregio Sanguine orto,in ul- 
timis tabulis procurandi Ordi- 
nis inchoati promotionem ac di- 
latationem expreflum madatum 
habeam. Dura verb rccens de- 
li&um fummo dolore ac maxi- 
ma animi anxietate , & non fine 
lachrymisrecognofco,quod ego- 
met impedire vehementer ela- 
boravi,veteresfalficates refelle- 
re hiftorne 3 ignorationi tribuere 
non efi: confentaneum. Nunc ad 
locu unde exivimus revertamur. 
Fuit Ludovicus vir ftrenuus, 
&; bellicofus. Anno 1302. Iulii 
die 7. Philippo Pulchro , a quo 
Eques auratus cireatus fuerat,co- 
tra Flandros bellum gerente 3 col- 
latis utrimque exercitibus ad 
Cucracum belli figno dato 3 Fran- 
corum duodecimmillia periere, 
occifis Roberto Atrebatenfi , &: 
Reginaldo domino de Neella, 
Franciae Comeftabile , cum ple- 
rifque viris nobilifsimis, Ludovi- 
cus 


Mtjomrn ge ft Arum Epitome. 49 

cus,qui pugnsenon adfuerat(fe- 
cum duomillia Equitum habe- 
bat, quorum du&or erat) tantam, 
tamquc horribilem ftragem me- 
ditatus/uos Temper in ordinere- 
tines,omnes difperfos a fuga,tre- 
pidacioneque ad Te voce atquc 
exemplo revocac , &: Tervat inco- 
Juines. Annis duobus tranfa&is 
Ludovicus Pulchro Regi iu&us 
ad Motem Populeti 18. Augufti an- ™ 0Ht * 

• • » ptuple, n. 

ni Domini 1304. maximam de 
Fiadrisvi&oriam reportavic. Ad 
quindecim millia hoftium ceci- 
dere. Flandri tanta elude poeius 
irricati , quam territi,undequaq; 
copiis coadunatis in aciem de- 
feendunt. Vixdum fecxarmarac 
Rex, cum repetino impetu fubla- 
to clamore in caftra regia erum- 
punt. Iraque Rexin fummo vitas 
amictendse diferimine, pofitus a ' 
Carolo &: Ludovico fratribus,8£ 
ab ipfo Ludovico Borbonio ad- 
jutus, hoftiu terrori,praeter (pern, 

* C 


Mors Phils, 
Putshri. 


Mors Hu- 
tini. 


50 J{erum ab Henries -Prttoprincipis 

refiftit.Adfex millia hoftium oc- 
cubuere , regiorum mille quin- 
genti. Pulcher Parifios reverfus 
adVirginem ftatuam equeftrera 
pofuit : vt id -monuments, Regtj 
periculi Numine votoq, in ipfo 
difcrimine pugna^propulfati 3 fo- 
ret.Hujus hiftorig audor eft Pau- 
lus^Emiliusifed Nicolaus -digy- 
dius id Philippo Valefio tribuit, 
ut ftio loco dice cun Anno 1314. 
Philippo Pulchro 29. Novem- 
bris e vita fublato fucceflit Ludo- 
vicus Hutinus filius primogeni- 
tus. Huic Ludovicus firmiter ad- 
hsefituacfideliftimeinfervivit u£- 
quead annum ijiiS.quo Hutinus 
quinta Iunii vitam cum morte 
comutavit, filia unica relida no- 
mine Ioanna,&:Clemcntia Hun- 
garia fecunda uxore gravida, quae 
peperitfilium pofthumum nomi- 
ne loannem Paucorum dierum* 
ex eo quod cdo tatum dies^ftue, 
aitpcrrnulti aiutjt,viginti in vivis 

/ 


Mdjmbtu geftarum Epitome. ft 

degerit. Hunc hiftoriae Navarrse 
inter fuos Reges Ioannc ejus no- 
minis primum numerant, majori 
certe ratione Gallis,qui hue Ioa- 
nem quivereFracise S^Navarras 
Rex £uit,nefcio quo refpe&u du- 
£ti , reticent, Ioannemque Vale- 
lium hujus nominis primum no- 
minant : cum tamen is fecundus 
fuerit. Hutino demortuo Ludo- 
vicus a Philippo Logo novo Re- 
ge caftrorum regiorum generalis twa ** m • 
prsefe&us anno 1318. fubftitutus, gentT * l% 
Gualtero a Chatillon Fracise Co- 
meftabile fibi adjun&o , Atreba- 
tenfes domuic, Arcefiseque comi- 
ratu imperio ac poteftati Mathil- 
dis fubegit. (Hie notandum eft 
quanci ponderis ac momenti fit 
dignitas regii Saguinis in Gallia: 
Principum enim Sanguinis im- 
perio Comeftabiles in bellis fub- 
jici no renuunc.) Hsec Mathildis 
poft caedem Roberti patris di&i 
comitatus Artefiae Comitifla Sc 

Cij 


51 Herttm dl> Henna Pntoprincifit 
hseres declaratafuit,ita judican- 
tibus Curias Parilienhs Senatori- 
bus, ubi &: litem pro dido comi- 
tatu intetarat P v obertus Artefius 
fratris fui Philippi filius unicus, 
qui Philippus ante Robertum pa- 
trem obierat anno 1288. Pater ve- 
rb ,ut fupra diximus anno 1302.. 
occifusfuit. Ipfa Mathildis uxor 
fuic Othonisq.. BurgudiasComi- 
tis,cui peperitRobertum,didiuri 
Arte(iu,quLfme liberis anno Ota- 
ris fuse i6.obiit*,loannam & Blan- 
cam.Ioana anno 1306. nupta fuic 
Philippo Longo Pi&onu Comi- 
ti,poftea Francias Regi,de quo 
nobis eft fermo. Ob hanccaufam 
Logus ComitatumArtefiq tradi- 
dit poteftati Mathildis focrus fuq, 

^ ipfumque comitatu ademit Ro- I 

berto Ar tefio fu pra nom i n ato , do- 1 
.. / nato ab ipfo rege comitatu Beau- 

•BtAumot. montenfiapud Normanos.Id ta- 
mcn poftea caufa fuit multorum 
malorum in Gallia/icuti narranc 


J 


MajorihtH gefturttm Efitome. $y 

hiftoria?. Anno 1311. Ianuarij 3. e 
vita migravic Philippus Logus,fi- 
liabus tvibus reli&is in vita,Ioan- 
na , Margareta,&: Maria : Blanca 
fecudogenitavivente patreobie- 
rac.Longo fucceflic Carolus Pul- 
chcr frater,qui anno i$i 6 .ad coer 
cenduni Hugoncm Penfacefem, Mniptfir. 

Anglos, CarolumValefium pa- 
truum in Aquitania. inifit, in cu- 
jus comitatu aderat Ludovicus 
Borbonius.Huic Valefius^uc me- 
lius rem ageret,partem copiarum 
tradidit. Iis Borbonius a Valelio 
disjun&us hoftes aggreditur,cof- 
quefuperat.Oppidamulta cepit: 
Caftella pagos evertit , civica- 
temq; Ageenacenfem^vcfibijVa- **&•»' 
lefii nomine, fe dederct coegit. 

Tanti Principis robore & magni- 
tudine,Valefiusfcptus & Penfa- 
cefeni&: Anglos debellavit,pro- 
fligavitque,totumq; negotiufoe- 
liciflime peregic. Anno i3i7.Fe- 
bruarij prima, Carolus Pulcher f 2 ££* m 

C iij 


Kerim ab Henncl Protoprincipi? 
extremum vitse fpiritum edidit* 
Ioanna Eburonicenfi uxore gra- | 
vidarelida. Hac de caufa Philip- 
pus Valefius,qui patruelis crat 
Regis demortui , natus ex fupra- 
dido Carolo Valefio/ratrelecu- 
dogenito Philippi Pulchri,totius 
FraciasRedorefficitur,nataq; pri 
— xna Aprilis a Ioanna,filia Pofthu- 
ma,cui Blanchre nomen inditum 
fuic,Rex Francise inauguratur. 
Anno verbfequenti contra Flan- 
dros Rex potentiffimum cxerci- 
tum duccns 3 adjutorem habuit 
Ludovicum, qui fecum habebac 
• tredecim cohortes,quas ex fuis 
fubjedis ad id bellu collegerac. 
Sublato admoteCaflelli clamo- 
re horribili cruetam ac funeftam 
hoftium audaciam facie , hoftes 
debellat,eofque ad fui Principis 
obedientia compellit, Caffellum 
quoque repetit. Ex hoftibus duo- 
deviginti millia corruere. Rex 
Lutetiamreverfus a utDeo & Ma- 


Major urn geflxrwn Epitome. 55 

rise matri ejus , ingentes pro tain 
celebri vidoria gratias* agerct, 
equo impofitus atquc armatus te- 
plum Noftrse Dominae ingredi- 
tur; ibique fada oratione coram 
Crucifixo proprium equum &ar- 
ma Deiparse Yirgini obtulit,ei 
gratulas ab nobiliilima illam vi- 
doriam,ad cujusrecordationcm 
in magno pronao cjufdem tem- 
pli ad.manu dextram ipfum Re- 
gem armatum fedentem fuper 
,) equum, ulpmje pronai column# 
fuper quatuor parvulas appofitu 
hodierna die cofpicimus. V erum 
enimvero ut id monumentum ad 
fempiternam memoriam confer- 
varetur, Rex ipfe in terrirorio 
Gaftinoes dido cetum libris an- qajlitm i 
nualibus hacEcclefiam perpetuo 
donavit.H^c Nicolaus iEgydius. 

Nos ante ad indagandam hujus 
rei vericatem elaboravimus>&: di- 
ligetia cujufdam amici,didi Go- 
thofredi VincencibEcclefiae No- 

C iiij 


5 6 Pprnm a\> Henri cl Proto principle 

ftrse Dominse Parifiefis Canonici 
viri gravis &induftrii 3 vidimus ex 
archivo prsefatse Ecclefiae literas 
patentes Regis Philippi Pulehri, 
adas in caftris prope Infulam,an- 
do Domini 1304.01 enfe Septem- 
bris,per quas ille donatione facie 
ipfi Eccleiise ad hunc modu. Nos 
Philippus PulcherFracoru Rex, 
propter admirabilem vidoriam, 
quam Dei favorc*, & fuse ma'cris 
bcatse Marise Virginis intercef- 
fione in partibus Flandrise ab ini- 
micis^qui nos inqirietabant,divi- 
nicus reportavimus, in loco , qui 
Mons in Pabula notninaturr&: 
ob noftra,& chari dim x conform 
noftnejoannse Francornm Regi- 
nse,&:liberorum noftrorum falu- 
tem,pacem., &: tranquillitatcm 
regni noftri 5 noftrorumque fde- 
lium fubjedorum 3 Concedimus 
Decano &: capituloEcclefise No- 
ftrse Dominse Pari(ienfis,nomine 
didse Ecclefke,centu libras Pari- 


MtjmbMgeftxrnfti'Epitome. 57 

finas annui perpctui reditus., &c. 
Tamctdiniisliteris nullam men- 
none facit Rex Pulcher deftatua 
equeftri.Quamobre non obftan- 
re quod ^Egydius inuno aberra- 
vericjvidclicec circa prqdi&a cen- 
tum librarum donationem,quam 
Philippo V alefio tribuitjin altero 
tamen eumveritatem attingere, 
eidemqj V alefio ipfam cqueftrenv 
ftatuam , ob earn vi&oriam,ad 
Montem Caflellum 3 ut jam nar- 
ratumeftjdivinitus potius, quam 
liumanitus deFJandris habitam, 
tribuendam fore arbitramur.Rex: 
prazcerea almo 1319. Ludovicum 
Borbonium ob res in eaexpedi- 
tione prxclare geftas 3 Borbonii 
Ducem primum, & Franciaz ma- 
gnum cubicularium declaravit: 
illique ac Mariaz uxori propriis 
manibus ducalem coronam im- 
pofuit. Ideo Ludovicus nome 
titulu Borbonii Ducisaflumpfir, 
&: ad pofteros fuos tranfinidt. Lu- 

C v 


58 Herum *b Henrici Prrtoprincipis 

dovicus demum,quamvis jam fe- 
nio confe&us elTet:tame Regem 
fuum in omnibus cum domi turn 
militif geftis,non deferuit, ilium- 
que culummaanimifortitudine 
cotra Eduardum tertium Regem 
Anglias,&Flandrosbellum mo- 
vente fequutus eft. Dierum ple- 
nus , fuum claufit extremum 11 . 
Ianuarii anni 1341. Sepulture ejus 
corpus mandatum eft in Ecclefia 
Prsedicatorum Parifiis juxtaRo- 
bertum patre. Cumque Regibus 
Francis , Pulchro videlicet^ fi- 
liis ejus tribus,Hutino JLongo,&: 
Pulchro, quinto &: ultimo Philip- 
poValefto/umma cumlaude & 
gloria infervivit. 

Petrvs, huius Ludovici fi- 
liusprimogcnituSjBorbonii Dux 
a. matrimonii vinculo fibicopu- 
lavit Ifabellam filiam Caroli Co- 
mitis ValeftorUj&Marise aCerda^. 
Fernando Caftellse haerede pro- 
gnatas, ex qua fuftulit Ludovicu 


Mtjoribta geftdrum Epitome, 59 

2. Borbonii Ducetn , Carolum 
Marchi# Comitem , gui filium 
procreavcratPctrum /amboque 
inloco^r/j 77 rf«di£i:o 5 cnbus a ci- 
vitaceLugdunenfi leucis diftan- 
te } afebenibus ac fediciofis,r<*n/- 
yenus di&is , in pugria vulnera- 
ti,inipfa civitace poft diespau- 
cos obicrunc , anno 13(91* Ioanr 
nam Caroli j. Regis Franci# u- 
xorem , Caroli 6. matrera: Blat^- 
cam Petro Crudeli RcgiJCaftel- 
1# nuptam , qua repudiata alte- 
ram fibi conjunxit Ioannam a. 
Caftro , poll diem nuptiarum di- 
miflam : Blancam verb Toleti in 
carccrc detinuit: dein in oppidu 
Medinam Sydoniam relegavit: 
ibique cam five gladic^ivc vene- 
no interemic : Bonqm. Amadei 
comitis Sabaudi# conjuge , C&- 
tharinam loanni de Harconr co- 
jugatam : EtfiliaiXLjquiii^5q u:s 
nupfit Gothofredo filio Ioannis 
Brabanci# Ducis Margaret# Lu- 

C vj 


6t> J(erum ah Henrici Protopmcipu 

do vici Malani uxoris fratri: fexta, 
M argaret^ , priino nu pram Ioani 
filio Domini de Sully ,feeundo 
Arnoldo Aminieu, Albreti fu- 
premo Domino: Septimam & vl- 
timam . tyUf ianx apud Pofliacos 
Moniale, Occiditur Petrus, F ra- 
cial magnus Cubicularius in Pi- 
£tay$nB pugna cum Carolo fra- 
tre,Francue Comeftabile anno- 
Septembris 19. die Lunse, 
Ejus corpus humaturin Ecclefia 
fratru PradicatoruParifiisJacet- 
quc circa Ludovicum patrem in 
magno facello. 

Praenominati Petri 
lius primogenitus fuic Ludoyi* 
cus, eius nominis z. Dux Borbo- 
nii , qui in, uxor cm accepit Anr\a 
fiiiam Beroldi Delphini Arver- 
nise,qui comes Camus vocabatur: 
ex qua procrcavit Ioajiasci fuc- 
cefToreni, I yoiium . F ranci^ ma- 
gnum Cubicularium 3 Dominum 
de Preaux, qui filium genuit Lu- 


Mxjeribws gejUrwn Epitome. 

dovicum nomine , occifum in 
pugna Agincortenfi , anno 1 415.- 
qui Iacobus port: multa pranclare 
gefta, poftlongam &:incredibile. 
obfidionem Mclodunenfem , a- 
trum carcerem , & afsiduos la- 
bores pro fuis Regibus & pacrise 
libercare exantlatos e. vivis eripi- 
tur cujufdam Fabri lignarii andia 
cafu, Rupcllac , anno 1421. Regc 
Garolo 7; prasfente , quippe qui 
non camen illanfus evaiit : Ludo- 
vicum, cnjus corpus humo com^ 
m en datum fuicParifiis apudPran-? 
dicatorcs in faccllo DiviThomae. 
Aquinatis,in humili fepultura, 
juxta monumecum Roberciaba- 
vi,obiicque anno 1404. Septem-' 
bris I2~ qui nondum fextumdecb 
mum attigerac annum : Ifobella 
uxorem fecudam Ioannis Intre- 
pidi Ducis Burgundian, quan fte- 
rili matrimonio ei fupervixit:Ec 
Beatricem O doni Grancey Do- 
mino copulatam. Fuit Ludovir 


* 

Cl Kgrum Jib Henrici Protoprincipis 

cus facilis. Sc mids , probequc 
Chriftianus : qux virtutes fecc- 
runcutaCarolo 5 . Sc regni pro- 
ceribus daretur curator Carolo 
6. Rcgbex forore nepoci una cu 
Philippo Audace Burgudix Du- 
ce, didi Regis patruo:Quam cu- 
rationem illc .reliquit., uc expe- 
dites pro Chriftiani nominis de^ 
fenfione comkatus Cornice de 
Harcour, Domino Trimollio, & 
aliis, nobilibus numero odinge- 
tis,&: GenuenGbus quampluri- 
mis,&: utriufque nationis magno 
militum numero confcripto , in 
Africans trajiceret:in quam dela- 
tus Tunetu obfedit , ejufqj Rege 
coegit,vt quotquot Chriftianos 
captiuos haberct, liberos dimic- 
teret : libera quoque eflet iifdem 
Chriftianisper mare Medicerra- 
neum navigatio , fummamque 
pecunix quantitatem daret , qua 
militefoluto revertereturin Fra- 
ciam : quam,honore fummo mu- 


AUjorum geft drum Epitome. 6y 

neribufque gratis aGenuenfibus, 
in quorum etiam graciam expe- 
ditionem paraverac , donatus, 
maximo omnium applaufu in- 
greflus eft codem anno, quo dc- 
ceflcrat, qui Domini fuit 1384. 
Mulcis igicur domi,forifque pras- 
clare geftis moricur Ludovicus 
circicer annum 14x3. astatis fuse 
70. fepeliturapud Souvigni. 

H v 1 y s prase larifsimi &: bel- 
licofHsimi fenis filius primoge- 
nitus IoanesD ux 4.Comes Clar- 
montis^"& Forefts , Delphina^j 
Arvernias, &: Beaujolois Domi- 
nus fadus, conjugem fibi fumpfic 
Mariam fil iam Ioannis aFrancia, 
Bjturigum Ducis, cum quaha- 
buit.in dotem ducatum Arver- 
nias,& comitatum Montpenfe- 
rii. Procreavitloannes ex Maria 
Carolum fucceflorem in ducatuj 
Eudovicu Montpenferii Comi- 
tem : Et Ioannem . Epifcopum 
*Anicii in territorio PeUy dido, * 


£4 Rerun* db Henna Trotoprmapu 
in confinibus Arvernias, &: Agri> 
Lugduncnfis, ubi fluvius Ligeris 
fuuminitium fumir. Dux loan- 
ncs in pugna Agincortefi ab An- 
glis captus fuit, ab iifque in An-* 
gliam delatus,incarceratus vixit 
19. an no rum fpatio : Ibiquec vi- 
jca decefIic,anno 1434. 

Lvdovi cvs loannis fupe— 
rioris , Ducis Borbonii filius fe- 
cundogenitus , primis nuptiis 
matrimonii vinculo (ibiconjun- 
xit loannam D elphinam Berol- 
di IuniorisDelphini Arvernias fi- 
liam> ex qua nullos fufcepit libe^ 
ros: qua mortua fecundis fuper- 
d,uxit Gaipriellam LTutre. filiam 
Bertrandi a Turrc Comitis Bo- 
ijoniae, qux peperit Gilbprtum 

g omitem Montpenfcrii , qui ex 
l^ra a Gonz aga , Federico Ma- 
ture Marchione prognata, tres ft- 
lios procrcavit,nimirum Ludoy i- 
cum*, qui cum apud Pozool in re- 
gno Neapoli prcces Deo funde^ 


M 4 jorum gejlarum Epitome. 6$ 

ret pro patrisanima, juxta fcpul- 
curam y in qua didus pater condi- 
tus erat, repecina mortc ..animam 
exhaIavit,anno 1503. Carolum & 
Francifcun shicin pugnaSandas 
Brigidas,ille Romseoccifiis:Et fi- 
lias duasoinam Renatam didam. 
Antonii DucisLotharingiasuxo- . 
rem; alteram Ludovicam nomi- 
natam , ( quas erat primogenita) 
LudoYjco Bor b.onio , Ioannis i. 
Comitis Vindocini filio copula- 
tarn. Huic Rex Francia: Franci- 
icus primus Montpcn ferii comi- 
tatum in titulum duca.tus,.tran£- 
latum,una cum Paris dignitate 
adjunda, & principatum DeU 
phinatus Arvernias : dominum- 
que de Tour,Bufliera , & de Ro- 
ches, &c. alteri verb baroniam 
Mercurii dono dedit. Peperit ite 
Gabriella Ludovico marito Car- 
lot tam , nuptam Valphardo Bor- 
fellio,Comiti Beucher in Scotia, 

Y eras Domino : Et Gabrielian s rm*. 


66 Pernm ah Henrict Protoprincipi t 

qux eft in Arbore, Ludovici Tri- 
mollii conjugem. A Carlotta na- 
ta eft Anna nu pta Philifpo a 
Burgundia filio Antonii Nothi, 
ftlii Philippi Boni DucisBurgu- 
Vevtrn, -dix 9 Doiftino Bevera* fcuxoris 
Fiiftn#. intuitu Domino Vera , Vliftin- 
stnitn. gse , Brouverhavas , ac Sanded: e 
quibus promanarut Marchioncs 
Vera , & nobiles quamplurimi^ 
Nata eft etiam e Carlotta Ioanna 
nuptaVualravio BrederodraRc- 
gulo j e quibus orti funt prafen- 
tes Brederodii : quorum Domi- 
nus V u alravius , fuorum fratrum 
natu maximus jun&us Gulielmse, 
viduse Nicolai domini Aftendcl- 
fii,Gulielmi Domini Haefteni&; 
mrvHh. Hervini filial, primus eft in fami- 
lia Brederodiorum , defeendens 
per lineam mafeulinam &: lcgi- 
timam ab Arnulpho Hollandke 
Gomite tertio j poftidetqj is Do- 
minus Vualravius prater domi- 
niu Brederodiac , urbem Vianam : 


Mdjarum gejtarum Ep;tomt. 67 

ad ri piam Rhc ni fitam , ubi extac 
liodierna die Turris^in qua Co- 
mes Fani Divi Pauli a Carolo 
Burgundo decentus fuit,turri£- 
que Comitis Sandi Rau li vulgo 
vocitatur. PromanaruTdenique 
a Ioanna Brcderodiae Domina 
^ansfeldienfes in Flandria,quo- 
rum primogenitus erat Comes 
Carolus, qui fideliflimas urbes in 
Gallia , Caftellas Regis nomine 
annis fuperioribus infeftavit. O- 
biicanno i55>y.in Hungariapoit 
captam civitacem illam memo- 
rabilem Strigoniam : cum ancea 
Turcaru Infiaelium fuppetias in- 
credibili fortitudine fregiflet, ac 
immortali gloria debellafler. A 
prsedidis itaque Anna Ioan na 
Carlott^ Barbonicse Hliabus nati 
func in partibus G ermanise multi 
Domini , & no biles quampluri- 
mi.Quorum feriem in communi 
Borboniorum genealogia expli- 
caturos fperamus. 


68 Xerum ab Henna Trotoprmcrpis 

t)e lacobo Comite Aiarchit^or- 
dine quarto in /I r bore. 

A cobvs Lu dovici Du- 
cisi. Borbonii & Ma- 
ri^ Hottadicse filius na- 
tu fccunduS j Franci^ 
Comeftabilis , Marchix & Pan- 
thieu Comes , uxorcm duxit ( ut 
aiunc Britannic# hiftori# ) filia 
Ioanis de ChaitilIon 3 gb antiqua 
Principum Britanorum familia 
orti, & Margarets de CliiTon: 
alia: vcro Ioannam Comicis Fani- 
D. Pauli filia, ex qua fufeepit I,o- 
annem fuccelTorem 5 Lacobum 
Comitem dc. Ponthieu ,juvene 
mortuum: Et P££i^n } quem aiut 
cum Bertrado Guefquinate fu£ 
cepifTe expeditionem in Hilpa- 
niam, ut regno Caftell# & Legi- 
onis Petrum , cognomcnto Cru- 
delem deturbaret 5 ldque Henri- 
co Petri fratri notho fubjiccret:. 


Majorilnu gejlarmn 'Epitome. £9 

quod quidem effecit , licet Edu- 
ardus, Niger di&us, Eduatdi 3. 
Regis Angli^ filius primogenitus, 
V valliae Princeps , a. Pecro infti- 
gatus,cum exGuyenna in auxiliu 
venifiet, in fugamHenricum c 5 - 
pulfum, capto Guefquinate , Pe- 
crum pofteareftituerit: Qachari- 
nam Richardi Comitis Vindo- 
cini uxorem : Ifabellam Ludovi- 
ci Beaumontis Comitis conjuge*, 
Et Carlqttam n uptam Gen , five 
Genevelldani Regi Cypri,Hic- 
rofolymse, 8c Armenia: : qua: ge- 
nuic Ioannem fuccefibrem , pa- 
ttern Carlotta: Regina , qua Ia- 
cobus frater illegitimus regno 
privavitr.Et Annam Ludovico 
Duci Sabaudi^defpofatam,qua2 
mater fuic Ludovici , di£be Car- 
lotta: inariti 5 &: Amadei 8.Sabau- 
dia: Ducis.Quippe quicumper 
jus fucceflionis , turn per ipfius 
Carlotta: adoptionem verus 8c 
indubitatus aviti regni hacres fine 


70 Xertmi Ab Henna Pretoprmcipls 

controverfia erat. Obeamqj ra- 
tionem Philippus Amadci filius, 
Carolus nepos, Emmanuel pro- 
nepos , 6c Carolus Emmanuel 
Dux Sabaudias hodiernus abne- 
pos , fe Reges Cypri, Hierofoly- 
mx 6c Armeniq appellari fecerut. 
lacobus mortuo Ludovico patre 
a Regis Philippi partibus firmi- 
terftctit jloannemque Regis ft- 
lium primogenicum &ha?redem 
miftum a patre contxa Anglos 
in Guyennam copias ducente fe- 
ftatus eft. Ibique cum Pecro fia- 
tre duce Borbonii foeliciter pu- 
gnavit,nonnullis Anglorum ci- 
vitatibus ac oppidis 6c caftellis 
permultis Fracif ditioni fuba&is. 
Anno i34^.Augufti 26.Sabbatho 
ad vefperam pugoajdjQrfiliyacu 
commifla eft omnium famofifli- 
ma , lu£hiofiflimaq$ qualis Gallis 
acciderat,ob PrincipeSjduceSjac 
nobilitatem illic interemptam. 
Gallorum ad criginta millia cxfa 


Majoribns ge ft arum Epitome. j\ 

flint in ilia pugn.a : ex qua Iaco- 
busvulneratus evadens,cu Rege 
dominica die valde mane Km-^mau. 
bianum ingreditur. Anno devo- 
luto in regio comitatu lua; for- 
titudinis & animi audacia: fingu- 
lare cxemplum prabuic. R<Tge 
Philippo evivis fublaco 11. Au- 
gufti anni i3yo. fucceffit Ioannes 
hujus nominis, fi cum vericate 
loquamur, fecundus, qui Anno 
poft cxdem CaroliaCerda 
Iacobum Fracias Comeftabilem 
defignavit,eique pracepic, uc ta- 
quam Fracias officialis , apprehe- 
deret Carolum Malum, Regem 
Navarra , ob didi Caroli a Cer- 
da cruculentam csedem ab illo 
patratam. Quod Iacobus facere 
non recufavit.Carolum vindum 
in Curia Parlamenti aftantibus 
multis Principibus ac regnipro- 
ceribus publice dctinuit.Deindc 
Iacobus a Rege miffus in Aqui- 
taniam multa geflxt memorada: 


7 1 l{erum H cnrici Protoprincyu 
Tandem contra Anglos pro Re- 
gis &: patrisedefenfione viriliter 
pugnans ab hoftibus occiditur, 
una cum fratre Petro duce Bor- 
bonii, in Pi&auenfi pugna,Ioan- 
neRege,cufilio Audacecapto, 
anno &; die antca di&is. 

J)e loanne ,primo exBorboniis 
Comite V'indocini , ordine 
quinto in Arborc. 

Pannes I acobi & 
Ioannae uxoris filius. 
Comes Marchia? 5 du- 
&a Cathar inafilia.hse- 
redeque unica IoanisVindocini, 
oriundi a Normanis, & Andcga- 
venlibus, faftus eft poft mortem 
foceri Comes Vindocini , &de 
Caftrcs , Dominus a Carancy, 
Lupe, Conde , Efpernon 3 Mon- 
doubleau &c. Procreavit Ioan- 
nes ex Catharina Ja^damiiuCj?- 
mitem Marchi# , poft mortem 

patris 



Mtjoribm gejldmm Epitome . 7 \ 

patris magnum Francise Cubicu- 
larium: qui mortua Beatrice Na - 
varrena uxore priraa , Caroli 3. 
Regis Navarra filia quartogeni- 
ta,a loannaNeap olicana ad nup- 
tias vocatus , dum eo profe&us, 
verba fibi dari confpicit, ad Gal- 
Ips reverfus , titulum tamcn red- 
nuic Regis Neapolitani. Poftea 
Vefontionc Religioni S. Fran- 
eifei vicam vovic , filiabus iiij. rc- 
li&is ex prima uxore Beatrice. 
Qtarum primogenita ( ut con- 
jicitur) nomine ^eonofa. nupfit 
Bernardo Armagniaco , Comiti 
deFerdiac, ex quibus natus eft 
Iqc, Armagn iacus jNemorofio- 
rum Dux, Comes de Caftres:Lu- 
dovicus Co mes Guyfise , & Car- 
lott^Tquiotnnes nulla relida fo- 
bole obierunt. Pradi&a Lcono- 
ra regnumNavarra, &: Sicilice,5c 
quatuor rnillia librarum in comi- 
tatu Marchig poftulabat.Di&atn, 
Beatriccm loan. Tillctus Ama- 

D 


7 4 J \enm ah Hcnrici Protoprmcipis 

nuenfis fecudam uxoremdacla- 
cobo, cum tame reliqui Scripto- 
res earn primam & Ioannamfe- 
cundam fuifle affirmcnt. Secun- 
dus Iacobi frater fuit Ludovico s 
patris fucceflor in V indocini co- 
mitatu&c. Tertius Ioannes dc 
Carcncy , dc quo in communi 
Borboniorum genealogia,quam 
propediem in lucem ederc fpe- 
ramus, di&um eft. Sufcepit item 
Ioannes ex Catharina Anqanu 
primb nuptam Ioanni de Berry 
Motpeferii Go«iti,filio alterius 
Ioanis BituriguDucis,& Ioannas 
Armagniaca^fecundb Ludovico 
Comiti Palatino Rheni acDuci 
in Bavaria: Et Madam uxorem 
loannis de Beyne, Domino dc 
Croys. Ioannes in Pi&avenfi pu- 
gna, in qua pater Iacobus,& Pe- 
trus patruus Borbonii Dux ftfc- 
rtint occift, ab hoftibus captus,in 
Angliam cumfuoRege transfrc- 
tauk, ibique jam liber, ut loan- 


M vjoribtts gejldrum E fit me, ■ 7$ 

ncs Rex in Franciam pofTct redi- 
re,obfes raanfic. Rex ipfe rebus 
in Fraciafcelicicerpcra6tis,uc de 
Ioane ac aliis oblidibus cu Anglo 
tranfigeret, revertitur in Anglia: 
ubi morcc prseventus Londini 
moritur anno 1364. Aprilis 8. 

Ioanni Regi fucccflic Carolus, t»^ 
filiorum natu maximus , quintus 
nominis di&i > quo regnante Io- 
annesannucirciceri368. abAn- 
glis libcratus venic in Franciam. 
Vbipoftannosduodecim Caro- Mart 
Ius 5. e vita difceffic anno 1380. rths ' 
Septembris 1 6. Carolo j. fucccf- 
fit Carolus g. filius primogcnitus, 
quem contra Ioannem 4.didum 
Conquseftorem,Britani2e Ducc, 
exercitum ducentem Ioannes 
infequitur 3 anno 1381. Dem con- 
tra Flandros , qui Domino fiio 
rebellarant, ipfum Regem profi- 
cifccntem comitatur s anno 138 1, 

Iterum eundem Regcm contra 
ipfos Flandros & Anglos poten- 


R^rum fib HenrieiPrttopnncipts 

tiorem exercitum moventem in- 
fequitur, anno 1383 . Padis tande 
inter utrofqueinduciis, Ioannes 
cum Rege vidoriofo in patriare- 
diic. Poftremo anno 1388. Rege 
ad fingulare certame per Guliel- 
mum Ducem Geldrefem vocatu 
nondeferuic. Demiim poftmul- 
tagloriose perada ineunteanno 
i£96.’IoanneBurgundo,dido In- 
trepido Niverfii Comite , precc 
Sigifmundi Imperacoris, contra 
Turcas copias ferentc , de Regis 
mandato in Hungarian! profidfc 
cittir. Ghriftiani ad Nicopolim 
cumTurcis manus coi\fli genres 
debellantur, eorum magnapars 
inBarbarorufervitutem redada 
eft. Int£r captos capitur Ioannes 
Borbonius,qui acaptivitatefolu- 
tus,in patriam regreftlts,non poft 
multos dies fenio confedus emi- 
fitfpiritumanno 1 397. Cachari- 
na veto ejus uxor jam obierat an- 
no 137(3. Maii menfisjo. fepulta 


Major thus geftarum Epitome. 77 

jacet Parifiisin Choro Prasdica- 
rorum in humili fcpultura juxta 
fcpulchruin dementias , Ludo- 
vici Hutiniconjugisfecundas>ad 
/iniftram. 


Be Ludovico Comite fecundo 
'Uindocini ex Borboniis y qui 
eft ordtne 6. in Arborc. 



Vpovicvs Ioannis 
&: Catharine Vindo- 
cinsefilius natufecun- 
dus, Vindocini hasres, 
Francias magnus Oeconoraus, 
eormubiali thoro fibi conjunxic 
primam uxore loanamdeR ouf- 
fy, fiveBlancham,filia Rudolphi 
dc Montforc 5 & Annas a Mont- 


morancy, ex quanullamfufcepic 
prolem. Eaque mortua fecundo 
duxic Ioannam filiam Guydonis 
Domini dc Gaure , & Annas hx - 
rcdis Lavalli , & Vitre apud Bri- 
tannos^quae peperic Ioannem^ pa- 

D iij 


7$ Journal ffenricifrotopmajfU 

tris fuccefTorem* Nonnulli tame 
primam Ludovici cojugcm firif- 
fc conteftantur Ioanoam fupra- 
di&am,eamque nulla reli&apro- 
1c obiiffe.Secudam verb Marian^ 
filia EngcrardiJDomini dc Cou- 


iervabaturin Arciiivisoerenmi- 
mx Reginae matris Catharina: 
Mcdiccs , conjugis Regis Chri- 
ftianiflimi Henrici i. delineata a 
Laurencio Hollinhed , natione 
Anglo, didi Hcnrici juflu in car- 
eer e detento apud Coucy^ibique 
demortuo. Ludovicus vivente 
patre Ioanne, Regis, regni, & pa- 
triae hoftibus Temper occurrit,eo- 
que demortuo egregiam operam J 
cotra Anglos &: Burgundos prae- | 
ftitit Carolo 6. Regi fuo , ab eo- 
que , Gulielmo Archiepifcopo m 
. Scnonenfi,.& Petro Lexovienfi 



■f 


Mdjerum gc forum Epitome. y*> 

fociis adjundi$,pro pace facieda, 
cum Henrico j. Rege Anglic, 
anno 1415. in Angliam mittitur. 

Exin reinfeda in Gallia trajicic. 
Interea anno i4ij.ficuti habenc 
Annales Franciae ,ut Polydorus 
Vergilius 1416. Odobris ^.inter 
Francos & Anglos ad Dagincur^ 
turn circa Blangiupraelium com- 
mittitur. Decern millia Franco- 
rum in acie caefa funt,cum mulca 
nobilitacejAccaptivoru totidcm 
fere capca. E * quorum numcro 
fuic LudovicusBorbonius.Quip- 
pe qui a captivitate poftmodum 
liberatuSjCarolum 7*qui mortuo 
Carolo patri anno 1412. Odobris **** c* 
ar. fa ccefTerar,rua licet hqredicare nU ** 
nudatum (cotum enim regnuni 
hinca Burgundis,inde ab Anglis 
occupabatur) &c proprii Regis, &; 
patriae adverficatibus compatics,, 
obnixe juvic: eumq$ in omnibus 
pericuiis, laboribus, 8 c calami ta- 
tibus non defticuit. Anno vero 

D * * • • • V / 

111 I 


So Kerum *1 HenriciTrttyrincifis 
141$. per totam provinciam Pi- 
cardif regiorum caftrorum gcne- 
ralis.praerc&us a Rege fubftitui- 
tur. Praetereaanno fequeti Cam- 
paniae & Briae Prorex ab rpfomet 
Rege creatur,Marifcallo deBouf- 
fac cum mille tantum pcdicutn 
militibus fibi commifTo.Hoc tam 
parvo auxiliari numero tot me- 
moranda fecit , ac (i numerofum 
habuiflet; Angloru audaciam>co- 
preffit, Burgundionum furorcm 
coercuit : eorumqj copias fregit, 
acfuperavit.Anno 1432. Ludovi- 
cus aCaroloy. magnus Francis 
Oeconomus creatus fuit. Hunc 
tamen Ludovicu Iacobum falso 
appellat Ioannes le Feron in fuo 
Catalogo de magnis O econo- 
mis Franciae, Gallic© excufo * fol. 
2 3’P a g* z - Anno 1437. ad urbem 
Atrebatefem,in qua eratBurgu- 
duSjPapajFrancus,^ Anglus,pro 
pace facienda fuos miferunt Lc- 
gatos. A Papa venit Cardinalis 


Majonhw gejltcrum Epitome, 8t 

fan£tae Crucis , e Concilio Bafi- 
JieafijCardinalis Cypri 3 &alii vi- 
ri pii,&cruditi. AFrancOjCaro- 
lus Borbonii Dux,Ludovicus no- 
fter Borbonius , Arturus Comes 
Richemundise,Fraciae Comcfta- 
bilis,cum multis aliisfacri 5 profa- 
mq$ Ordinis. Ab Anglo 5 Henri- 
cus Cardinalis Vintoniefi$,Hen- 
ricus Eboracenfis Antilles 3 Gu- 
lielmus Suthfolchiae, & Ioarines 
Huntyngtonise Comites,ejufque 
Iegationis Principes,ac multi alii 
ex (anguine regioprocreati. Ha- 
bebat fecum Burgundus Duces 
Geldriac , & Bullonari : Cornices 
Valkemburgi, Vademontii,Ne^ 
ver(^ Eftao^iuS^l n;aru, Lign i i, 
NaflauviijFani D. Pauli: Antifti- 
tes Cameracenfem, ac Leodien- 
fem:&Nicolau Roliniu Burgun- 
diaeCancellarium,cum plerifque 
magnatibus,&viris nobilibus. Ad. 
bfc mifcrunt Legatos,Sigifmun- 
dus Imperator; Rcgcs,Porcugal- 

D v 


tz Herum thHenria trotoprituif is 
lias, Caftellse, Navarra, Sicilia?, 
Cypri,Danbe,ac PoloniaeiPuccs^ 
Britonum&: IiifubrumiDitioncs 
infuper omnes.,qu;E Burgundum 
agnofccbant. DuxBorbonius,ac 
Ludovicus Vindocinusjcxccriq;. 
Francise Lcgati apudDivumVe- 
daftum in fuo facello Burgundo 
in ten to ad genua procumbunt,. 
pro pace rogant,obfecrantque,ut 
Carolo Regi patris neccm con- 
donct,paratu c(Te Rege, omnibus 
ci fatisracerc modis , falvo regias 
Majeftatis honore lachrymantes 
affirmant. Burgundus , fublatis e: 
terra proceribus x fibi dignitate 
genere paribus,amanti3ima quo- 

Portugalliae Regis filia,quae fe his 
junxerat,aftringi fe ait,mutuo cu 
Anglis jurejurando , quod alter 
fine alterius cofenfu cum Carolo. 
pacem fe nonfa£lurum,erat pol* 
licitus. Ad base Cardinal es , Anr 
stales Hollandla? narrat,cum nul^ 


Mtfirttm geftdram Epitome; % 

lis verbis animum Burgundi pro- 
moverepoflen^utfpreto Anglo- 
rum Rege per fe pacem cum Fra- 
co facerec, refpondifle,fc contra 
cum &Anglum Sacrofan&seRo- 
r- manse Ecclefisc jure a&uros. Ac 
ne aliquo modo de poceftate,qua 
Chriftus Dominus nofter Eccle- 
fix fuse tribuic,dubitarenr,Cardi- 
nalemSan&seCrucis petiifle ca- 
, didum panemjCui, in ampliflimo 
totius Confilii cofenfu,ciim fum- 
ma fiducia male eflec precatus*. 
fubitonigerrimum extitifie, man 
gna omnium qui adcrant admi- 
ratione.Irerumque piis verbis pa* 
ni bene precatus 5 priftinum rece- 
pifie candore : Ac ex eo tempore 
Burgundum cocepto terrore fefe. 
procerum Ecclefise arbicrio Tub-, 
mififie, &; dimiflis Anglis cum; 
Franco pacem fecifle* Qua in re - 
fua diligencia^udiojac induftria- 
Regi fuo multum infervivic ac 
profuic Ludo vicus, qui d eincep.s 

D vj — : 


84 1 \tnwt Ab Hcnrici Frtttprmcipys 


propter fuii in rebus agendis pru- 
dentiam, & aequanimitatem tan- 
ta gratia, &: authoritate apud Ca- 
rolum fuu Regem valuit; uc ejus 
perfuafu & colilio Rex Carolum 
Ducem Aurelias, Ludovici filiu, 
& Ioanis Comitis Ingolifmas fra- 
tre,ad fedanda domeftica bella, 
Francis primum Sanguinis Prin- 
cipem poll fe,fuofque defeeden- 
tes , anno 1442. publice declara- 
verit : Illi concellis omnibus gra- 
tiis,prarogativis, ac privileges, 
quibus folent Principes Sangui- 
nis in Francia frui. Prasterea uc 
Rex Carolum ampliori humani- 
tatis vinculo dcvinciret,ad fol- 
vendadebita,ei conceflic,vt per 
totum Francias regnum centum 
&fexagintamillia libraru pofTec 
cxigere: Eiquc tribui t, per omnes 
annoSjdum viveret>decem millia 
libraru. Annu circitcr 1444. cur- 
rentem Carolus Rex di&um Lu- 
dovicu^cura Archiepifcopo Rhc- 



4 


Mdjtrum gefarum Epitome. % f 

mefe, &Guydone Cornice Laval- 
lenfi 5 & plerifqj proceribus in An- 
glia ad Rege Henricu 6.mifit,pro 
cociliandis Ducibus, Aurcliano, 
Burgundo, Andagavenfi, Alin- 
conieniyBorbonio ac Britanno. 

Fadis igitur ad tempus induciis,.;' 
Ludovicus inFranciam reverti-’ ‘ / 
tur. Vbi vixit poftmodum ad am. 
num 1447. quo fenio confed** * 
fpiritum -cxhalavit, F o ^ npe fili o 
unico relido. Ioannes- Tilietus v . 
Amanuenfis prsedido Ludovico 
dat filium unicum Ludovicumj 
quern ait fuifle p»\n^PjJ(^nnis 
fuperiops,.Qi£od certe magnum 
nobis negotium faceffit. Ob id 
enim vehementer elaboravimus 
in inveniedi^^c revplvendis fcri- 
ptoribus,qui omncsunanimiccr, 
ctiam manu fcripti,tantum danc 
Ludovico filium unicum Ioan- 
ncm 5 dc quo nobis dicendum oc- 
currit.LufignanusTilletu fecutus 
in eandem Fo veam incidic. fe 


14 Xgrum d Hernia Protoprincip* 

De Ioanne i. ex BorboniU tertis 
Vindocini Comite , or dine 
Jeptimo in Arbore. 


‘Bettoudt, 

luC dt 
'TUtli 





P annes i . Ludovi^ 
ci & Ioannas Lavallen~ 
(is, five Marine de Cou- 
cyfilius unicus &hae- 
res,ut quidam,Ioanatn, 
TiUetuc Amanuefis 
ea - vocat - liftbollam-ds Beaumot> , 
Domini Prasfignani filiam matrix 
monio fibi copulavic : ex qua fu- 
flulit Ejraqifcpip primogenitum, 
& fucceflorem : Li^pvygi Prin- 
cipem Rupis fupra Y onam,Lupe 
&Condein Hannonia,qui uxo- 
rem duxic Liidoviqan^ Borboni- 
cam, Ludovici Comitis Mont- 
penferii filiam, cujus Ludovicus, 
Montpenferii Dmt .primus filius 
fuit , nepos verb Francifcus , qui 
obiit anno 1592. & pronepos He- 
xicus Piinceps belio & pace cla*.. 



Uajtribut gejlaruM Epitome. 87 
fiifimus , prudens acquc pius , 8c 
Reipublicae amariflimus,hodier- 
nus Dux Montpeferii,antea Pria- 
ccps Dumbarunominatus:Ioan- 
nam primo nuptam Ioanni Duci: 
Borbonii, fecundo Ioani Comiti 
Bononia: & Arvernise,Baroni dc 
la Tour,tcrtio Francifco dc la 
PauflCjBaroni dc la Garde, Do- 
mino de ChaftellesiCatharinam 
Equiti Gilberto de Chabanes, 
Domino de Courton conjugata* 
cx qua hodierni Gurtonii defee- 
dunt : Ioanam alteram Ludovici. 
vel Tancquini Domini de Ioycu- 
fe uxorem ^qug nulla reli&a prole 
obiit:Carlottam Angelberti Cli- 
vcnfis^Ni verfii Comitis conjugc, , 
e qua orti funt Nivcrnenfes 8C 
Guyfii hodierni matrum intuitu: 
Renatam • AbbatifFam Mediola- 
ni,deinde Fronte-vallis: Et Eliza* 
betha AbbatiflamCadomi Joan- 
nes Ludovici patrisjfuorumquc 
Majprumvcftigia infequutus JuS 


88 . Rerun* *1 Henrici Protoprineipu 
verum & Iegitimura Regcm Ca- 
rolum 7.patriamque ftrcnue tu- 
tatus eft. Anno verb i4$i.Ioanne 
Nothu Aurelias, Dunoes ac Lon- 
gavillas Comitem,per cotum re- 
gnum Francis regiorum caftro- 
rum generalem prqfe&u ab Rege 
defignatum,&in Guyenam mil- 
fum fedatur loan lies; qui in hac 
expeditionepermultaegregia o- 
peragerens,fuam magnanimita- 
tcm ac cordis audaciam optime 
oftendiit. Caeterum anno 1461. 
Iulii 2z. Carolus Francorum de- 
cus & lumen , ac Imperator , qui 
fuis pugnado reftituerac rem,atqj 
fare belli auxerat,extremu diem 
claufit. Carolo Ludovicus xi. fi- 
liusprimogenitus&haeres in re- 
gno fuccedenSjRhemis protinus 
inungicur^prasfentc Philippo Bo- 
no Burgundy Duce,ac omnibus 
Francias Principibus 5 inter quos 
Ioannes inventus,Comitis Tolo- 
fani Francise Paris officio in ea 


nti 7 . 


Majertbus geftdrum Epitme. 8 $* 

folemnitate fundus eft. Qui ob 
res prarclare geftas in provincia 
Cuyennae Eques deauratus crca- 
tur anno 14^2. Quo ctviras Bur- 
digalenfts., quae fub Anglorft po- 
teftate erat,Franciae ditioni fub- 
ada fuit. Anno 1464. Carolus 
BurguduSjBoni filius 3 fecrete fqe- 
dus cum Carolo Biturigu. Duce, 
Regis Ludovici fratre 3 & Franci- 
fco Britonu Duce contra Rcgem 
facit. Qua rati one omnibus Prin* 
cipibus Franciae in ipium Regem • 
confpirantibus,folus Ioanncs ex- 
cipitur cu filiis fuis duobusj Fra- 
cifco primogenito & Ludovico: 
quorum unusfcquenti anno 27. 
IuHi pro Regis patriae tuitione 
ac defenfione una cum patre &c 
fratre viriliter pngnasaBurgudo 
capitur inpugna adMontlhcry. 
Anno 14 69. Rex Ludovicus dc 
fufcipiendis armis adverfus Edu- 
ardum Eboracenfem,qui Henri- 
cum 6 , Regem Angliae in vincu- 


jo J^erum *1 Hemui Protoprincipit 

jmttifi. lis detinebat, Ambafii generalem 
convcntum agic : cui non defuit 
Ioannes &filiiejusad decretum 
Concilii explendum,& rcgiam 
voluntatcm unanimes paratu Id 
item fecere cotra di&um Eduar- 
dum,qui jam regno Anglif Hen- 
rico Rege, & Eduardo unico fi- 
lio Principe Vvalliae ab eo occi- 
fis, folus potiebatur, quum rebus 
bellicis paratiflimus,& exercitu 
ad viginti armatorum millia con- 
.flatOjCaletumu.Iulii crajeciflet.. 
Quo cu Ludovicusin pontc,qui 
eft in Somma ftumine congreftiis. 
longum fermonem habuic.. Hie 
Reges inducias in mulcos annos 
ccrcis conditionibus pacifcuntur* 
Ioannes denique cum amantiffi- 
mis filiis per totum ftiae vitae cur^ 
riculum in alma fide erga fuum 
Rege,& patria perfeverans e cor- 
poris ergaftulo folvit anno 1483. 
paulo ante Ludovicum Rcge qui 
obierat 30. Augufti anni prxdi&i^ 



ts/forum geftdrum Epitome. ji 

De Frandjco ex Borboniit quar- 
to Vindocini Comite >or dine 
%.inArbore. 

Ranciscvs Ioannis 
2 .&c IoannsE,five Ifabel- 
\x filius primogenitus, 
& fucceflor Vindocini 
Comes jFrancisc magnus Oeco- 
nomus rcgnancibus Carolo 7. 6c 
Ludovico xi. fa&us anno 1439* 
uxorem fibi junxit Mariam Lut- 
zemburgenfem , Petri Lutzem- 
burgi & Margarets de Sabaudia 
filiam , Fani Divi Pauli Comitif- 
fam,ac Lignii & AnghianiDomi- 
nam,qux primum nupfic Iacobo 
Sangio Comiti Ramodo acV au£ 
fio,cui filiapcpericnupcam Hen- 
rico Naflauvio. F uit Maria neptis 
Ludo vici Lutzemburgici,Fracke 
ComeftabiliSjCapice plexi a Lu- 
dovico xi. natu unica Petri, ejuf- 
cc Ludovici filiiJFani Divi Pauli, 


5i %erum & Henrici Triftprinctpis 

Converfantii,Lignii 3 Lefchii , a c 
Brianse Comitis , Anghiani Do- 
mini : per eamquc huic familiar 
Borbonicq magnae opes in Picar- 
dia 3 Flandria.,Artefia 3 alnfq; locis 
acceiferunt. Liberos habuerunr 
complures 3 nimirum Carolu fuc- 
ceflorem : Iacobum,qui infans 
obiit: Fracifcumfani Divi Pauli 
Comitcm,qui Adriana deTou- 
tevilla 5 amplifnmx,ac opulentif- 
' fimx familise h;ercdem 3 uxorem 
duxit : ex quibus natus eft filius- 
Francifcus 3 qui nulla relida fo- 
bole juvenis obiit:&r Maria Lon- 
gavillse Ducifta , de qua fuo loco 
dicemus: Antoniam uxore Glau- 
dii aLotharingia GuyfiaeDucis: 
Ludovicum Cardinalem Borbo- 
s™. nii,Archiepifcopu Senonenfems 
Ec Ludovicam Abbatiflam Fro- 
cis-vallenfem.Anno 1483.de vica 
exuto Ludovico xi. Carolus 8. 
ejus filius unicus &fucceftorRhc- 
mos profidfeitur ad un&ionem. 


M#forilm jrefldrum Zpitome. 9 $ 

in qua comicem habuic Franci- 
icum Vindocinum,cujus comi- 
catui pofteaaddidit domination** 
de Montdoubleau : ipfam quoq; 
dominatione cum parte di&i co- 
iniratus a jurifdi&iorie ducatus 
Andegaven{is,ac comitatus Ce- 
nomanenfis in favore ipfius Fran- 
cifci perpccuo exemic. Anno fe- 
quenci, covencu trium Ordinum 
in urbe Turonum menfe Iulio 
habitOjConftitutum eft,utin Fra- 
cia Redor non elTet, Regis pucri 
cura Sc tutela forori Annas , Do- 
minae a Bello-loco credita : quo 
indignatus Ludovicus Aurelia- 
nenfis foedus cum patruele Caro- 
Jo, Co mice Ingolifmasjloanne a. 
Duce Borbonii; Francifco Aure- 
liano Comite Longavillas$ Alano 
Albritenfi,cujus filius Ioanes Ca- 
tharinam Regina Navarras uxo- 
rem jam duxeratjloanne Viceco- 
miteNarbonas, ac pluribus aliis 
regni Principibus contra didam 


94 Kgrum A fftnrici Pntif rind fit 

Annam Regis forore &c tutricem 
facie, unde diflidio exa&o folus 
cx Principibus Francifcus Vin- 
docinus cum Ludovico fratre, 
Principe ad Rupe fupra Y onam, 
Regis & fororis partes tutatus eft. 
Ludovicus tamen non poft mul- 
tos dies cum fortiori parte fuoru 
adh£rentium,ad Regis gratia An- 
nas fororis induftria & opera re- 
ceptus fuit. Interim multa me* 
moratu digna in Francia accide- 
runt,ufque ad annum 1494* < l uo 
Fracifcus in expeditione Neapo- 
litana Regcm fequutus eft. Vnde 
in Franciam rediens, V ercellis in 
Pedemontanis valde infirmatur: 
ibique ob fitus malignitatem af- 
fiduafebre correptus interiit, an- 
no i49j.duobus filiis,nempc Ca- 
rolo primogenito , & Francifco 
Comite Fani Divi Pauli minori- 
bus reli&is , ob fuam animi forti- 
tudinem, prudentiam,urbanita- 

tcm,ac in fuum Principem fideli- 


Mdjtrum geftdrum Epitome. fj 

tatcm fummara magnum fin de- 
fidcriu Francis relinquens, Fran- 
cifcus oppidu San&i Carilephi, 
dempca ejufdemfan&i Abbatia, 
fuo dq£ ominatui adauxit. 

De Carolo Vindocini Ducepri - 
moy ordinc p. in Arbors. 

Arolvs Francifci & 
Mar lx Lutzcmburgi- 
caj filiusprimogcnitus, 
a Rege Francifco , hu- 
jus nominis primo , primus Vin- 
docinorum creatus Dux,nuptias 
concraxic cum Franci(ca(utalii 
Ludovica)RenaciDucis Alinco- 
nienfis filia, Caroli Ducis ulcimi 
Alinconii fororc: Ex qua hos fiiF 
cepit liberos : Ludo vicu,qui fep- 
temannorum pucr obiit: Anco- 
niu,qui ci(uccc/fit,patrem Regis 
noftriChriftianiffimijFeliciffimi, 
F ortiffimbClemeciflimi, peftife- 
ra^q^tyrannidis Excin&oris Prin- 

-j 




pi Herum db Henri ti Trottfrincifk 
cipis ; ac cciam Serenifsime Ca- 
tharine Infantis Navarre, nunc 
Henrico , Pontraoncionis Mar- 
chioniiCaroli Lotharingiq Ducis 
filio primogenito fponfar^JFran- 
cifcum Comitem Anghianoru, 
qui prope Ccrilbllas cum Mar- 
chionc de Guafta, Caroli 5. Re- 
gis Caftelle,Imperatoris Legato 
confligens > vi&oriam illamme- 
morabilem a Paulo Iovio copio- 
se &: eleganter in hiftoriafua de- 
fcriptam obtinuit,anno 1544* A- 
prilis i 4 .Seddum ad Rupem-Vir 
donis ad Sequanam^cum quibuf- 
dam magnatibusludo pile&re- 
ticuli fe exerceret , deje&a e pro- 
xima feneftra area cerviccm ei 
fregit, ficqucc vita eripitur , an- 
no ij 47 . uxore non duda:Ludo- 
vicum alteru , qui in etate trium 
menfiuim moritur:Carolum Bor- 
bonii Cardinalem, Archiepifco- 
pum Rothomagenfem , virum 
magis ad pacis,quatn ad belli ar- 


, 


M/jorihm gefiarum Epitome. 97 
tes aptum : quippc qui ad Eccle- 
/ias fuas gubernadas folumnatus 
videbatur : quiquc pluribus uno 
&codem cemporc confluentibus 
malis, anima egitanno ij^o. du- 
rante Parifienfi obfidione : Ioan- 
nem 3 mortuo Francifco, Anghia- 
norum Comitcm, qui ad San&u 
Quintinum in prselio Divi Lau- 
rencii anno 1557. idu globuli vul- 
neratus occubuit,non longe a lo- 
co fuse nativitatis* Indeque de- 
ducitur in papilionem Domini 
Emmanuelis Philiberti , Carol i f 
hodierni Ducis Sabaudise patris, 

( qui a partibus Caftellani ftabat) 
quippe cui lachrymarum profu- 
fio, cum iingultibus , ac maxima 
animi anxietace non defuic,ob 
necem tantiPrincipisrcujus cor- 
pus honefta pro tempore pompa 
&c apparatu delatum ad Feram, 
ibihumatur : Duobus anteame- 
fibus Maria Borbonica, Francif- 
ci Borbonii* Fani Divi Pauli Co* 

£ 


9 ? Xerum *b Henrici Protoprincipif 

mitispatrui filiain uxore duda$ 
Ludovicum Condxum Princi- 
pemjMariam Francifci Clivenfis 
NiverfiiDucisprimieonjugem, 
cujus filix dux excat, Principiflx 
Serenifsimx,una Niverfii Ducif- 
fa,Ludovici Gonzagx vidua 'j al- 
tera vidua etiam Henrici a Lo- 
tharingiaGuylixDucis:Cathari- 
nam Suefsionu Abbatiflam, pro- 
pter 'max imam animx fandimo- 
niam, pietatem, acmifericordia, 
afFabilitatemque fummo omniu 
dolore mortuaai in xdibus Guy- 
fix menfeMaio^anno 1^4. Mag- 
dalenam AbbatiiTam Sadx Cru- 
cis Pidavienfis j Renatam Abba- 
tiflam de Chelles : Et Leonoram 
dignifsimam Abbatiflam Fron- 
tisvallis,&:Priorammericiflirriam 
£ Pruliani Sandimonialiu mona- 
fteriijOrdinisfrarruPrxdicatoru 
apudTolofanos,Principi{Tam re* 
ligiofirsimam,erga pauperes libe- 
ralifiimam,caftiirimamatque re- 


Mtjtrum gefltrum Epitome, $9 

formatilfimam,ftudioforum mu- 
nificcntiflimam ac bcnigniflima 
nucriccm , quse nunc vivikejufq; 
vitarn confervet Deus Optimus 
Maximus ad annos multos,&foe- 
liccs. Anno iyop. Rege Ludovi- 
cum 1 z. qui fucceflferat Carolo 8. c ** 

mortuo anno 1497. Apnlis 7. 
Amba(ii,in Icaliam proficifcen- 
tcm Carolus fedaturiatque inter 
Cctfpm&Pdndin , in pugn a (?#/>- 
radada dida contra Venetos forti- 

1 1 

ter dimicans animi fui fortitudi- 
nemjCordisaudaciamjfu^queju- 
ventutis fpecimen primo oftcn- 
dit. Anno vcjp 1514. Odobrisp. 
Ludovico e vita fublato fucceffic 
Francifcus Valefius , Ingolifmse 
Dux, qui poftquam anno fequeti 
ay. Ianuarii Rhemis fuit undus, 

Parifios rcverfus Carolum Vin- 
docini Ducem primum creavir, 
cjufdem ducatui Paris titulum 
perpetuoadiuxit, ipfumquc Ca- 
rolum Cubernatore civitatis Pa-* 


loo J{trum *b Hcnrici Pretoprinapii 

rifien{is,ac ctiam Infulse Francias 
Proregem inftituit. Ipfomet 
eodem tempore , Rex Carolum 
Alinconii Ducem,cui matrimo- 
nii vinculo copulata erat Marga- 
reta eiufdem Regis foror, Fran- 
ciae Sanguinis Principem primu 
declaravitjconcedens ei omnes 
prasrogativas , gratias^ libertates, 
&:privilegia,quibus frui folet pri- 
mi Principes Sanguinis in Fran- 
cia : Scilicet eorurn domeftici, 
comenfales, officiates, famuli , &: 
fervi iifdem fruunturpriuilegiis, 
-excmptionibus , prerogative , li- 
bertatibus & hon^ribus., quibus 
& Regura frui folentrubiprimum 
civicates regni in'grediuotur, in- 
dulgereincarceratis , eofque ad 
libertate redigereiatqucinuni- 
ufcujufque opificii arte unicum 
naagiftrum inftituere. Hoc item 
fciendum.eft,hodierna die apud 
francos , in nominandis primis 
acgni poft RegcmJiscredibuSjta- 


Mdjeribt* gefttrum Epitome. ici 

Icm morcm aut ordinem obfer- 
vari : Videlicet fi primus hseres, 
poft Regem, eft Regis filius,Del- 
phinus dicitur. Si vero frater, 

Meus Dominus, vulgo Monfteur. 

Si autem nec filius,neque frater, 

Monfieur le Prince G allice nomi- 
natur. Hoc eft Meus Dominus 
Princeps , abfque aliquo addita-on^^* 
mentOjVcl cauda ulla,ut ipfi Fra- 
ci loquuntur. Sicque Henricum 
Borbonium, de quo agimus, co- 
muniter vocamus. Et in|iis,qus 
in Parlamentis Latine aguntur, 

Francis Protoprinceps appella- 
mr. Hsc in gratiam externorum 
{cripftmus.Si quis de hac re,& de 
privileges , prsrogativis , exem- 
ptionibus,five de aliis primi San- 
guinis Francis Principis,Princi- 
pumqj dignitatibus videre plura 
defiderat,Ioannem Tilletu Ama- 
nueniem, & Bcrnardu Girardu, 

Dominu de Haillan,csterofque 
Fracis hiftoricos accurate legat. 

E nj 


Stnlb. 


io z Xerum *1 Htwtici FrctoprinripU 
Carolus Regem in Icaliam cotra 
Mediolanenfes copias ducentem 
cum Francifco fratre Comite Fa- 
niDivi Pauli infequitur. Ybi in 
pugna prope Mediolanu adMa- 
rignan cotra Helvetios ftrenuif- 
fime pugnans maximo vit# amit- 
rendse 5 five ab hoftibus capiendi 
difcrimini fefe cxpofuit, proprio 
equo tribus lance# i&ibus con- 
fofio. Acriter utrinque pugnatu 
eft. Biduo confli&u inito,&: rein- 
tegrato,auxiliate tandem Carolo 
&: Francifco fratre cum reliquis 
Borboniis,vi<ftoria Regi cdfit* 
Rex autem domum reverfus an- 
no 1518. Francifco Comiti Fani 
Divi Pauli 5 Caroli fratri^concef- 
fagubernationecivitatis Parifie- 
fis^acetia regimine Inful# Fran- 
ci#, additis territorio SuefiTionu, 
& Valefioru,ac pr#fe&uris Syl- 
vane&enfijMeliodunenfi, & Y e- 
romanduenfi 3 di£tum Carolum 
Proregem fecit provinci# Picar- 


Major nm gejtarum Epitome . j 

dix. Quam a Caroli j. Imperato- 
rrs,&r Anglorum incurlibus.,non- 
nullis hoftium caftellis, &: oppi- 
dis captis aliifque dirutis, cu glo- 
ria fumma tutatus eftab anno fu- 
pradi&o ufq; ad eu 1524^110 Rex 
facaliforcunaac infcelici pradio, 
dum fortiter pugnarec,a Cqfaria- 
nis capjtur. Quam rem populus 
Gallicus iegcrrime ferens , fimul- 
quede Ludovica Regis matrerc- 
gni Gubernatrice peflime facisfa- 
&us,Carolum prccatur,vt totius 
regni clavum & curam in fe fu- 
fciperet. Carolus tame cum eflcc 
Princepsmitis,fidelis,fapiens 3 re- 
ligiofus &: providus , non folum 
oblata rcpudiavit : fed ecia ipfuin 
populum monuitjUtdifceret fi- 
dein erga Regem confervare , &c 
ejufdem Regis volutati obedire. 
Ne verb populus infrenedm in- 
ciderec, ac tumulcuaretur, Caro- 
lus cu eo pacifcitur.Ita populi ira 
ac infania fedata, protinus Lug- 
' ‘ E mj 


«>4 Kerum *1 ffenrifi ProioprincrpU 

dunu pcrgic, ubi regni Convcn- 
tus agcbantur. Ibique non modo 
a regni proceribusj verum eciam 
ab ipfamet regni Gubernarricc 
Gallici Concilii pr^fcs primarius 
declaratur. Omnia icaque cum 
regni & Regis magno commodo 
adCaroli nutuper rota Galliam 
fiebant. Carolus igitur hello in- 
ter ipfum Regem &di£tu Impe- 
ratorcm iterum reintegrato/um- 
ma follicitudinc & maxima dili- 
gecia, incredibilique fortitudinc 
Picardiam ab Imperialibus de- 
umitm. fcndir. Demum Ambiani febre 
correptus moritur anno 1337. 

De Ludovico Borbonio Princi- 
pe Condxo 5 ordine 1 o. in 
A r bore. 

Vdovic vs Caroli 
Borbonii &Francifcx 
Alinconicfis filius lo- 
co feptimo natus^Co- 






M /jorum gcftartm Epitome. iof 

dseiPrincepSjprimis nuptiisuxo- 
remduxitLeonoram R Lu-eftjem , cU 7 ^e . 
Comirifiam de Roufly, qux pe- 
perit Hericum fucceflbrem , Fra- 
cifcum Contii Prindpeii^virum 
affabilem , benignum , pium &: 
Chriftianiflimum, Augufti fpiri- 
tus, animique intrepidi : qui ma- 
trimonii vinculo fufcepic Ioan- 
nam de Coaefines Ludovici Ba- 
ronis de Luce,&: Annae de PiF 
leu filiam , viduam Comiris de 
Montafia in Pedemontanis : cui 
pepererat Vrbanam Baronidela 
Chaftra nupcam, fine prole mor - 
tuam, &: Annam caelibem invi- 
visagentem: Carolum Ludo- 
'vicum geminos, hicobiit in pu- 
erperio,ille vixit ufque ad annu 
1594. quo Menfe Iulio Parifiis in 
aedibus divi Germani Pratenfis 
corporis ergaftulo liberatur,cum 
efiet Cardinalis & Archiepifco- 
pus Rothomageniis , dicti fandi 
Germani Abbas, fuicque Prin- 

E v 


ie£ 1 \ertm *b Hcnricl Prohprmcipis 

ceps munificentiflimus , virtute 
eximia,animi modcftia, gravita- 
tCj ingenii acumine , &: eruditio- 
nis praeftantia , literatorum om- 
nium maximus fautor, ut qui li- 
terarum erat ftudiofus , tanta in- 
fupcr manfuetudine, &c demen- 
tia., ut nemo unquam ab eo triftis 
difceflerit : quocirca non alio a£ 
fe£hi perpetuo lugebit eumuni- 
verfa Gallia, quamfi communis 
omnium , Ecclefiafticorum ac 
Regularium praefertim , parens 
interiiflet. Peperit etiam Leono- 
ra Catharinam , & Margaretam, 
quas ante maturitatem mors ra- 
puit. Secundis verb nuptiis duxit 
Ludovicus Francifcam Aurelia- 
nenfem Leonoris LogavillaeDu- 
cis fororem , ex quafufccpit Ca- 
rolumSueffionum Comitem^qui 
licetinter fuperftites fratres mi- 
nimus natu fit, nontamenin eo 
minus virtutum clarifsimarum, 
ac etiam multiplicium doturn 


Mijtrum gcftxrtm Epitome, 10 f 
Jfpecimen omncs expcrci funt: 
Ludovicum &Benjaminum,ara- 
bos e vivis fublatos. Ludovicus 
igicur Princeps animi invi&i 3 bel- 
lo ftrenuus,occubuic in pradio 
Baflacaccnfi zi. Martii anni 156?. 
Illius mortem hoepraefagium an- 
teceflit, quod quamvis non fit ex 
eorumnumero quse de coclo co- 
tingere folent:tame cum animo- 
rum motus magriam pofl: ipfuni 
ccelum in rebus human is potefta- 
tem habeant:non erit inutile fi 
illam hiftoriam hie obiter infera- 
mus.Quatriduu ante hujus Prin? 
cipis mortem, in Epifcopali San- 
tonu civitate ita cotigit,utomnes 
omnium Ordinum pueri &ado^ 
lefcentcs a £.&; 10. anno ufque 
’ad iy.20 '•& 22.circiter convene- 
rint 3 & fibi fuo nutu duos delcge* 
rint armorum pr<cfe£tos,pro qui- 
bus ab utraque parte ufque ad 
mortem decertaret. Eorum unus 
fuit ipfe Princeps Condarasyab 

£ vj 


io8 %ernm *1 Herniei TroUpr'intif* 
illis ita nominatus : alter Mon - 
fieur^quod eit meus Dominus, 
quique vocabulo uficato apud 
Francos primuni Regis fratrem, 
regniqj haeredem,ipfo Rcge fine 
ftirpe mafeulina in vivis agente* 
defignat. Hi c Monfiettr Henri- 
cum Canoli Maximiliani ejus no* 
minis 9. qui tunc temporis regir 
cxercitus erat gcneralis prqfe&us 
&du&or,referebat. Sic igitur triu 
dierum fpaciaab iftis adolefcen- 
tibus &c pueris utrinque a enter 
eertatumeft, ut tandem poftva- 
rios eventus fiiarum pugnarum, 
quadapidibus,fuftibus } &:aliisar- 
morum generibus ufque ad bom- 
bardulas gerebantur, accideric, 
quod Princeps ilfe Condseusi&u 
bombardulse capiti infli&o circa 
undecimam horam matutinam* 
occubuerit. Quo gencre mortis 
ipfe Princeps cadem hora occi- 
fus fiat. NonnuUi aiunt id eve- 
niflfe Tex ante dies,quaraPrinceps 


M djoribtu geflirum Epitome, icf 

occumberet, totamqj illam San- 
tonum civitacem fuifle commo- 
taiHj& ad fedandasiftaspueroru 
pugnas valde intentam, omnia, 
quse pofletjimpendifleifed mrilo 
pro fedu. Quod etiam olim aiune. 
obfervatum apud Iulium Obfe- 
quentem:& dcinceps econtra fa- 
dum Rupellse, u t pueri ante ob~ 
fidionem ie invicem provocarec 
nomine urbis Maioris, & Regis. 
Rcgnabat per id tempus Carolus 
5>> ante nominatus. Ac quamvis 
diu in acre perftitiflent 0 tandem 
ad multos dies copofito feedere^ 
vnumquemqae domum fua re- 
diifle aflerunt.Hsec mih'i narravic 
virquidam probus &verus:quiq$ , 
mihi ipfi fe hujufce rei oculatum 
teftem fuiflc multis verbis con- 
firmavit. Non multos poll dies 
annocurrente 1572. Rupellaob* 
fidione cingitur , fiucque cin&a 
per toe me fes 3 fex videlicet, quoc 
fuerc dies,quibus pugnae iliac a£t§ 


no- J^frum aI Hcimci Protoprmcipis 

fucranc,quafi pradagio quodam: 
eum poll obddionem ipd Rupel- 
lx pax obtigerit Regis juflu,&: 
Henrici ejufdem Regis fratris au- 
guratione in Rege Polonix. Sic- 
uti pueris nihil tale cogitantibus 
acciderat, ut Regem quendanv 
conftituiflentj ante fuas dimica- 
tiones,qui utrifque partibus inv-' 
peraret,& alterum fimul Regcm 
fiiturum , fi quo modo vinceret, 
appellarent : viccrat autem- cum- 
in deditione recepiflet illam ur- 
ban Rupellas , quam obfederat: 
ita fuit fortune ludus. 

De Henrico Borbonio Principe 
Condao y ordinexi t in Arbore , 
in qua depingitur. 

Enricvs Borbonius 
Princeps CondaeuSjLu- 
dovici &Leonor$ Rbt-©y, 
ends filius primogeni- 
tus > primo fibi conjugavit Maria 



Majorttm gef'arum Epitome.. ui 

Clivenfem, Marchionem Iflx, 
filiam Francifci Clivenfis Nivcr- 
fii Ducis,8c Margarets Borbo- 
nicse amitse fuse. Ex qua filianv 
unicamprocreavit Catharinam,, 
qu £ anno 1 596. qu adragehma cur. 
rente celebs obiit.SecundoCar-' 
lottam Catharinam , Ludovici 
TrimolliiThuarfii Ducis, &: Io- 
annae Montmorantias , hodierni 
ComeftabilisHenrici,& ejus fra- 
tris,regni Archithalafli fororis fi- 
liam rquse peperic Leonora, na- 
tam anno 1587. Aprilis ultima: 
ficHenricumpofUiumumfucceF- 
forem, & Sanguinis Fraciae Prin- 
cipem primariu primumquePa- 
rem, natum anno 1588- Septem- 
bris prima.Vitam cum morte co- 
rn utavit Hericus anno prasdido 
Martii quinta , Carlotta uxore 
trium menfium , & aliquot dieru 
gravida relida , &: hoc nomine 
fuis magnopere cbmendata. Fuit 
Henricus Princeps ftrenuus , Sc 


n i Kerum dl Hcmci Protoprincipie 
bellica experientia in exercitir 
ducendo clams: cui nihil ad om- 
nia,quae fortis&: fagacis ducis of- 
ficiumfpe&ant,unquam defecitr 
(atis fuperque ab hiftoria com- 
mendatur. Anno 1587. O&obris 
die 20. pro Regehodierno , qui 
tunc temporis Navarra: tantum 
imperabat, militans, ad Cutratiu 
fortiter cum hofte dimicavic. 
Cumque inter primes pugnarec* 
i&u lanceas in latere accepto, ab 
cquo deje&us eft, equufque co- 
foflus ; fub quo aliquandiu op- 
preftus contufum ruit illi crus 
dextrum , quod per aliquot dies 
aljportavitfafciis involutum. In- 
deque ufque ad interitumfuum 
de dolore lateris in quo idrus in* 
fiidus fuerat^femperconqueftus 
eft. Fa&a pugna Rex Navarrse 
Bearniam contendit : Princeps 
verb ad Santones remeavit , uc 
diligenter& expedite rebus om- 
nibus provideret , vi&orixqi fpo- 


r 


MxjtrihMgeftarum Epitome] 1J13 

liis potiretur, fuaqj firmaret, quo 
faciliusac tutius Germanis,iam 
adLigerim caftramccatis obviam 
iret,quibus fe adjungere fummo* 
pcreoptabat. Dum itaque huic 
fefe accingic itineri,captis non- 
nullishoftium caftellis inconfi- 
nibus Sandi Ioannis ab Angely £££ 
Fani,tnorbo grauiflimo csepic la- 
borarc,atque etiamdc ftomachi 
dolorc conqueri. Super quo ha- 
bico confilio dodifsimoru medi- 
corurrv>qui ad id fuerancvocati, 
meliufcule fe habere incepic.Icer 
igitur aggreflTus Sc ad Rochebeau - 
court appulfus recidivam febrim 
pafFuseft, codem , fedgraviore, 
ventriculi dolore vexatus. Dira 
&C fseva fymptomata Principis af- 
feclas angebant : timebant nam- 
que nequid intepeftive in phar- 
macisilliefletoblatum. Morbus 
ergo,ac eciam trifte dcGerma- 
nis ad ^Aulnaut devidis 5 atqj pro- 
fligatis allatum nuntium, eudo.- 


1 1 4 Return ab Henrici Protoprineipts 

mum rcgredi coegerunt.Di&um 
fan&i loannis ab Angely Fanum 
illico repetiic , tanta proflratus 
moeftitiajtantoqj animi mcerore 
confedus,utetiam valdemuta- 
tus a fe ipfo videretur* Crefcebat 
flomachi dolor 5 vires acquirens 
eundo 3 cum quo nihilo fecius pro 
virili, animique conflantia variis 
remediis collu&abatur.Sed nihil 
morantur fajla.Die rercia Mar- 
tii anno iy88. cum plus folito 
corpus exercitaflet 3 &: per ludi- 
crum concitato equorum curfu 
lanceamultotiesannulum trans^ 
iigendum ftuduilTet 3 equumque 
flernacem ac calcicronem in gi- 
rum reclaque in auras faltantem 
egHTet, circa Velperum dolore 
fupramodu tabefeere coepit. Fuic 
itaque morbus adeo efFerus &: 
acutus y ut die Sabbathi quinta 
menfis praedidti Martii,circa ho- 
ram poll Meridiem tertia fubito 
c vivis rapcrctur 5 uxore tame prg- 


Majorum gefiarum fyitome, 115 

gnante multis nominibus com- 
mendaca. Mors haud facis prae- 
vifaminimeque fperata multoru 
animos in diverfa diftrahebat. 
Cadaver a chirurgis difiecatur. 
Aftantes medici ae lechi caufa^ 
inter fe decertantes 3 non conve- 
niunt. Alii veneno interemptu* 
ob quafdam in ftomachi tnnicis 
lividas notas afterut. Alii ftri&ius 
rem intuetes 5 id negantes a eafdem 
notas fine veneni fufpicionead- 
efle palam conteftabantur. Quo- 
rum fententia paulo poft ab uni- 
verfaMontifpeftiilani Academia 
folemni confilio confirmata eft. 
Sed tantumferpfitacvicitde ve- 
neno dato opinio, adeoque ab in- 
vidis Principiffae iftius fufcepta 
fuit : ut,nullahabita rationefen- 
tenti^ acteftimoniiamedicisla- 
ti,hiftorici,qui tunc quofdam te- 
porum centones exaravere, di- 
verfa a vero multum difcrepatia* 
innataillis maledicedi ac obtre- 


u6 Kerum db Henna Prottprincipis 
ftandi perverfa confuetudine r 
praefertim ob periculum fux ( ut 
vocanc Reformats) Religionis, 
quod; ipfis defun&o tanco Prin- 
cipe iftiusfautoreprsecipuo emi- 
.nebat, in lucem emittere no eru- 
buerunt* Quod aucem venenum. 
magis arguerevidebatur,id potik 
fimum crat , quia Princcps anno- 
1 572. vencnum certo hauferat:: 
Cujus camen periculum promp- 
to medicorum auxilio efFugerat. 
Poterant tamen veneni iftius re- 
ftalTequodammodo veftigia, ac- 
que impreflione fa&a in ventri- 
culi tunicis paulatim ftomacht* 
debilitafleide cujus dolore Prin- 
cepslonge ante fuum obitu per- 
petuo conquerebatur. 

De Henrico Borbonio Francis 
Protoprincipe primoque Pa - 
, re 5 G uienn* Prorege , n, in 
Arbor ejn qua depingitur. 


MAjoriln* geftarnm Epitome, up 



Enxi cvsBorbonius 
primus Sanguinis Fra- 
cix Princcps 3 primufq; 
Par, Codad Princeps, 


Guyenas Prorex, Henrici &Car- 
•lott^Catharin^filiuspofthumus, 
Her&um fuorum fuccefTor no fo- 
lum,fed ecia promptitudinis,in- 
geniiq; vivacitatis, memorise bo- 
nitatis , urbanitatis , docilitatis, 
morumq; probitacis litres agno£ 
cicur.In quibus, c^terifque dori- 
bus Gallico Principe dignis,que- 
admodum prudentiflimum ac 
folertiflimum Dominum loan- 
nem de VivonaMarchionem Pi- 
fanum morum infpe&orem, D. 
Nicolaum Fabrum,in fuprcmo 
Scnatu Parifienfi digniflimu ad- 
voeatu, virum gravitate morum, 
pietate &do&rina in{ignem,prae- 
ceptorem habcc : ica Deo Omni- 
potentc juvante,fedula illuftrifli- 
ma? } maximeq; pi* Matris educa- 
rione,necno corum,qui juventas 



xiS l{emm ah Henna Protoprincipis ^ 

ejusinftitutioni pr#funt opera, 
maius incrementum indies ad 
RegisChriftianillimi obfequuim 
& Gallic# Coron# tuitionem j 

capturum fperamus. Is morcuo 
Henrico patre adhuc in ventre 
Matris exiftens,in dido fandi Io- 
annis ab Angely Fano cuftodia 
concluditur ab eohim nonnullis 
qui Religionis Reformat# fe di- 
cunt. Qi^ippe qui inCarlottam 
matrem , afe in ergaftulo deten- 
tarn dideriis qnamplurimis , ma- 
ledidis , acimpofturis , variifque 
probris furere, ac debacchari vi- 
debantur. Ejufque famam eoru 
miniftri non folum per partes 
Galli# } & Angli#,quod propriis 
auribus audivimus,fed ctiam per 
omnes Europ# provincias famo- 
fis fuis libcllis , mendaciis, atque 
ludibriis plenis,nefariifque fee- 
leribusfoedabant, & coinquina- 
bant.Vixit vidua ifta inafflidio- 
ixibus & miferiis multis ac cala- 


< 


% 

Major urn gefiarum Epitome. 119 

mitatibus. Tandem dum tempus 
opportunu experta eft, de rebus 
Principis filii fui valde anxia,ad * 

D. Comeftabilem avunculum 
fuum,cumin Gallia Narbonenfi 
agentem, turn poft ejus ad Rege 
advencum, frequentiflimos mic- 
tit nuncios, per quos de fua ipfius 
volunrate ac defiderio ille fie* 
ret ccrtior: eidemque proponit 
tempus inftare,quo Rex exoran- 
dus forec, ut libi & Principi filio 
providere curaret. Idenim, ni 
mature fieret, res fuasmaius de* 
trimentum capturas enunciac. 
Itaque iis perfuafionibus,pluri- 
bufque rationibus comotus Rex 
clementiflimus, qui tunctempo- 
ris Digionis agebat > de eo nego- 
tioprudenti confilio habitofan- 
ciit,utIoanesaVivona,fuprano- 
minatus Pizanii Marchio,utftuT&fNA a m«- 
quc regii OJaiqisEques , in 
cratiori fenatu Cofiii^rius,quin- 
quaginta equorumcat^phrada- 






no Xertftn ttb Hcnrici fretoprincifis 

rum dux,Santonu Senefchallius, 
hoc eft prasfe&us , vir mulcis no- 
minibus clarus>incolis &exteris 
fatis fuperque notus, inter toe 
Francis proceres ille unus felige- 
retur, qui Principis adolefcentu- 
li moribus prseefFet , illiufque te- 
neros annos regeret acmodera- 
retur. Igitur Marchio , cxecutio- 
nemunerisac negodifibicomif- 
fa,ad San&i Ioannis abAngely 
Fanum , quod eft in Sandonum 
fmibus,abRege miffus proficifci- 
tur , ut Principiflam cum liberis 
fuis inde abduceret : cofque ad 
ipfum Regem p rope ranees co- 
mitaretur. Rem fane adcodiffici- 
lem aggreditur ille. Multa enim 
videbantur ofFcrri impedimeta. 
Idque non fine magnis animorii 
Inotibus fieri pofTe omnes ferme 
judicabant. Hi autem ( quosRe- 
formatse Reiigionis vocant) fub 
quorum poteftate Princeps de- 
gebat, azgerrime ferebant , quod 

Majeftas 


Ma joribtM geflarum Epitome. 12 1 

Majeftas fua Principem ac ejus 
Matrem tarn levinegotio (vt in- 
ter fe abloquebantur ) indc di£ 
cederc juberet. Erat prceterea, 
didi Fani prcfedus circa Matro 
Sc Filium non bene afFedus: ia 
votffquehabcbateorum foeliccs 
eventus non folum impedire, fed 
etiamfunditus evertere. Verum- 
enimverb fumma prudentia, vi- 
giliquecuraapudcives tantofa- 
"vore 8 c gratia invaluit Principif- 
fa, ut eorum melioris notse ani- 
mosmirumin modum fibi coci- 
liatos haberet.Omniaquoque ta 
fagaci ftudio , & bona mente ilia 
compofuit, ut (ft oporteret) ad- 
verfariis invitis Regis mandata 
exequi poflenon dubitaret. Inde 
fadum eft, quod facilior paterec 
aditus D. Pizano : qui fandi Io- 
annis ab Angely Fano appropin- 
quans 11. Odobris anno Domi-* 
ni ab urbis prsefedo extra 
mocnia falutatus,atque in didam 

F 

_ —4 

\ 


lit Rerum <ib Henrici Trotoprincipis 

urbeintrodu&us Principes adiic: 
quibus ante omnium oculos Re- 
gis mandata dcclarat. Altera ve- 
rb die adPizanium domum fuam 
fe cotulit. Exinde poft dies duos 
urbem repetiit: Deo auteobni- 
miamfuam pietatem fie ordina- 
te, 16. O&obris ex ea libereom- 
nes difcefTere.Iam anteaRex fcri- 
pto edixerat omnibus prafe&is 
eorum locorum, per qux Princi- 
pes efFent tranfituri 5 uc toto iti- 
neris decurfu tuta , armataq^ma- 
nu illos conducercnt: Necnon 
civitatum &oppidorum Confu- 
libus, ut Principem honoream- 
plifFimo profequerentur , & ma- 
gnified in tram uros admitterent, 
eumque agnoFcerent., (alutarent- 
que ceu regni hseredem, fuumq; 
verum Sc legitimu FuccefForem, 
donee ei legitima liberorumaf- 
cula proles Deo date nafeeretur. 
Regis nutui primus obtempera- 
vit D-dc Mafsez/ub Ducis Sper- 


M*joribns gcft*rum Efntme. 115 

fionii aufpiciis Santonum prsefe- 
dus. Isdieprcdi&aad S.Ioannis 
ab Angcly Fani fuburbia cu du- 
centis equitibus comparuic, &ad 
Mellam ufque,Pidoni*e ditionis 
urbem comitacur Principe* Que 
D. Malicornius Equcs auratus 
quadringentis cum equitibus lse- 
tanter excepit 3 moxque ad Pi&o- 
num civitatem duxit. Obviam 
veniunt illi,Dux Albelius,ejufce 
civitatis Gubemator, omnes Pi- 
davienfesOrdines ac Fracia: the- 
faurarii. Habuere ad Principem 
orationes, provinci^ pratorius,8r nUtumu 
Sammarthanus Prxfes : quibus s,M*rth tt 
prefla &; concinnaoratione Prin- 
cipiflafuo Principifque nomine 
fatisfacit& gratulatur. Tota ci- 
vitas armis undequaque exulta- 
bat : Omni gaudio & lsetitia dif- 
fluentes ad Principem convola- 
bant j cives numeratos, armato£- 
que loci Maior in medium abdu- 
cic : V ix tapetibus, & auladsder- 

f a 


1 2,4 Xerum ah Henna ProtoprinCipis 

nuntur. Adoftii ingreftum Prin- 
cipi offertur ferica umbella,qua 
Principifla mater forcirer recu- 
fauit, &: abnuit, nefas effe rata 
tato honore cohoneftari F ilium; 
adeo Regem perpetuo venerata 
eft. Redor Academic ejufde ci- 
vitatis Principi,ejufquc profpero 
adventui placita oratione bene 
c ominatur. Ecclefiaftici foleni 
c publica pompa non vcnere obvia 
c Principibus , quoniam adhuc fa- 
c crofandam fidem Catholicam, 
cApoftolicam &Romanam haud 
cprofitebantur* Verumtamen in 
sedibus Excellentidimq Dominae 
Ioannse Borbonicas Conventus 
Monialium Sadse Crucis Abba- 
tife honoris ergoillos privatim 
convenere. Fuicdcnique in hac 
civitate fummo cum honore ac 
omnium applaufu Princeps per- 
benigne exceptus 5 in iplius 
Matris laudem varia dicata poe- 
mata. Pidavio demum Principe 


Ma)orihHt geftarum Epitome. UJ 

excedecem Dux xAlbefius ad Po- 
tem Anfarumufque deducit. In- 
dcille,D. Malicornio cumtoto 
fuo comitacu fibi adjun&o,Ca- 
flellcraudia adventavit.Vbi fum- 
ma eciam cum lxtitia ab omni 
populo fufceptus umbellam (ibi 
oblatam,ob jam dida,intrare rc- 
culavit. Ecclefiaftici ad urbis por- 
tas gloriofo augurii prarconio be- 
ne illi precati i'unc. Eum ice , di- 
vinacantica, hymnofque dulces 
canences, ad caftellum, in quo 
domicilium paratum erat,fideli- 
cer,&; bene vole concomitantur. 
Hie Princeps a D. Marchione: 
Romanis ceremoniis primo ini— a 
tiatus, oblacam Sa&irfima Chri-a 
ffi crucemmagna cu reverentia, ; 
acvenerationeofculacus eft.Hoe: 
licet fatis iniquo animotulerinc 
viriiliinoftrx Catholics Religi- 
on! contrarii, ( qui incra fe fre- 
mentes acriter afifeverabanc, id 
temcre fuifle tentatum in urbe, 

E nj 


Pent tux 
.Anfts. 

Ch a ft tit- 
rani. 




1 16 Perum d Henna. Prottfrinripi* 
quaeefTetfuas ditionis) tamcn eo- 
r u tn nullus aufus fuit eapropter 
coram verbu , aut qucrimoniam 
proferre.Caftelleraldia Princeps 
egre{Tus,eum etiam D.Malicor- 
nio fequente, ad Hayam , Turo- 
num pagum,advcnit 3 quem alio- 
rum inftar D. dc Souvray Eques 
auratus, Turonenfis Gubernator 
infequitur, Turonemq; cum illo 
ingreditur. Vbi quoque fumma 
]setitia,&: pcrfpe&iflima bcnevo- 
lentia a civicatis Maiorc, omni- 
bufque civibus honorifkentifli- 
nie exceptus eft. Commorancur 
Principes Turone fpacio fepten- 
dccim dierum ; quibus expletis 
chateau. % d Canoccllum icer agunt^Lu- 
dovicam a Lotharingia Reginam. 
Henrici 3. Regis Chriftianiifimi 
vidua (alutaturi. Eos Regina be- 
nigne admodu, plurimifqj arao- 
ris &: benevolentiae amplexibus 
fufeepit. Hinc,Reginaj pro more 
V ale difto , ad Mont-richardum 


M a jorum gefiartm Epitome. 127 
prodcifcuntur. Die altera ecce 
adeft D. de Villc-comblin, qui 
PrincipiBlofios properanti viam */•*. 
commonftret.Infuper Blofiis viis 
tapetibus inftru&is fumma cum 
totius populi acclamatione Prin- 
ceps receptus Regia petiic : Ibiq; , 
publicis fumptibus laute&opipa- 
reconvivium paratum erat. Exin 
ad Clerycum pagum ventum eft. c/«y. 
Indeque ad San&i LaurentiiFa- 
num : ubi a D. Marelcallo de la 
Chraftra magno nobilium comi- 
tatu , univeriifque Aurelienfibus 
armatis civibus,ac maximo appa- 
ratu Princeps Aureliam du&us, 
u mb ell am quoque ftbi oblatam 
ingredi renuit. Nullibi melius 
quam hie Princeps exceptus eft. 
Eum Aurelia difeedentem , fua 
equitum curnia , cui D. de Mon- 
cacero fuo nomine preerac , ftipa- 
tu D. de Entregas ad Stampium 
ufq^fubfequutus eft.Vnde ad D. 
Germani Fanumad Hayaiiupe- 

F iiij 


1 1 8 Krrum ab Henrici Proteprincipis 

nes Regis expreflum man datum, 
voluntatem ac confultum 3. De- 
cembris foelici omine, bomfque 
avibusincolumis pervcnit. Pro- 
ximis fubinde diebus ipfius Re- 
gis Chriftianiflimi dccrcto Pras- 
iides fupremi fenatus Parifienfis 
cum toto fenatu , Procurator, & 
Advocati generales , oeterique 
Senatores Principemveniunt fa- 
Jura turn : ad quern Achilles de 
Harlay di&i fenatus Protoprasfes 
Juculentam orationem,fapienti£- 
fimis fententiisj gravibufque ver- 
bis ornatam * atque hominu fen- 
fibus ac mentibus accommoda- 
te habuit. Quas dida Principifla 
mater ob filii minoritatem Deo, 
Regi, Protopraefidi , ac omnibus 
aftantibus gratias egit fummas. 
Veneruntquoqueobeande cau- 
fam magnus Prafesmagni Con- 
filii cum aliis Prasfidibus, Con- 
filiariis ac Senatoribus. Magnus 
item Pr$fes primus Cameras co- 


Mtjorum gejhtrum Epitome, 1 29 

putoru cum reliquis Prafidibus 
&. officialibus : ac etiam Prxfides 
&Cofiliarii curise,quae Subfidio- 
rum dicitur : &;alterius Moneta- 
rum di&£.Itemq; Mercatoru prq- 
fe&us, ac rcliqui Parificnfis Rci- 
publicaeOrdines. Ad illos fiqui* 
dcm paulo ante Rex tales dede- 
rat literas , quarum exemplar hie 
infer uimus. 


c 


EX P ART£ REG IS- 

\Hdriflimi & plurimitm dmdti: 

\Nos certiores fd£h de bre~\i ddye- 

tit chdrifsimi > etc amantifsimi dgndti 
noflri Principis Condai ddnoflrds ti- 
des D. Germdni Fdni ad Hdydm\dd 
epuds ipfitm deducendum yifsimus y de - 
fiderdntes tit d vobis &dgnofcdtur & 
bdbedtur & tdnqtid P R I M v s Pr I N- 
£ EPS noflri S A N G V I N I S dT* bn- 
jufle Corona hares 3 donec Dens legiti- 
mdm fobolem nobis concefseritflcut re - 
tiejuds hit) 1 fee regni ciuitdtes Antccdh- 
tis ; cis cjnoqne fpscimen & document^ 

T= v 


130 Kerum d Benr'ui frotojnrincip* 
ferdtis , qudntus honor Sdnguini tdli 
debedtur ><v obis mdnddmus , imferd - 
mufque^ut cdter^dtim diFtumdgna- 
tum noftrumyi fitetis^ flute tifque ubi 
primumddpr&diEhds cedes D. Gcrmd - 
ni Fdni dpplicuerit. Quemddmodum 
dutem difbum dgndtum noflrum non 
fecns dcflium diligimus 3 fperdntes ilfo 
&public& &nofir& expettdtioni fa- 
tisfdSiuru jgrdtumcrit nobis yeflrum 
in hdc re of ficiuntfluod qttidem omni- 
bus probdbitur, qjjtemperdte igiturifc 
enim yolumus jubemus. I>dt. in 
cdftris dd Ferdm Noyembris die 17*. 
dnno 1595. Cui fublignatum erat, 
Henri , &: inferius , De Neufyille, 
Obfignataerac epiftola Francis 
iigilloj Sc ei addica erac fequens 
fuperfcriptio: chdrifsimis & pluri- 
mum dmdtis Pr&feElo Mercdtorum y 
ConfulibuSj ciyibufque bond ciyitdti $ 
noflrd Lutetid Pdriforum,]? rxtevca. 
ContiiPrinceps 4 & Sueffionum 
Comes ad ipfum Principcm fuu 
nepotem ex fratre feniori legacos 


Major wn geftaritm Epitome. 131 1 

mifere,per quos jppriis literis fuis 
felice iili 5 c fauftu precabatur ad 
Rege accefsu. Interje&is aliquot 
diebus, Contius ipfemec invific 
eundem nepotem.Is interim Re- 
gis juflii in Catholica,& Apofto- 
licaReligione inftruendus tradi- 
tur viris do&is , piis, 5 c devotis: 
quorum exemplo 5 c do&rinaim- 
butus veram & legitimam Eccle- 
fiarn cupide amplexus eft. Die 
Mercurii, quse fuit 17. Ianuarii 
anni 1596. inSan&i Antonii Ab- 
batis fefto apud di&um Fanum 
D. Germaniad Hayam aReve- 
rediflimo ac Illuftriflimo Domi- 
no D.Cardinale de Gondy,Pari~ 
ftenfi Epifcopo, quibufdam Do- 
&oribus,necnon viris dodis,gra- 
vibus , 5 c piis quamplurimis afli- 
ftentibus, maxima totius Francise 
laetitia,omniumq; applaufufum- 
mo ad Ecclefue Romans gremiu 
receptus fuit:cum annos haberet 
fepte,menfesquacuor 3 &dies 17. 

F vj 


* 3 2 Acwtn ah HcnrtciP r*t op nncij) is 

Ab hac die loan es Filcfac,facrar 
Theologize Do&or, Cathedralis. 
Ecclefize noftrze Doming Parifie- 
lis Canonicus, mafic apud eu ufq; 
ad Quadragcfimam,Rege ita ap- 
probante,ut illius mores propius, 
& re6te infpiceretjeumque,fi nc- 
cefie efifet 3 re£tius inftrueret. Qui 
perfpe&o Principisingenio miti, 
placido,&:ad omnes virtu tesap to 
uato , magna cum animi fui la^ti- 
tia , & Principis admirationc ad 
fuum cocionandi munus inftante 
Quadragcfima, venia etia impe- 
traca,receflic.Carlottzematris al- 
hduze preces hoc negotium pro- 
movere. Sacrofan&ze enimReli*- 
gionis Romance myileriisjritibus 
ac ccremoniis,ipfa non d urn ean- 
demRcligionem profeflajFilium 
imbui optabat incredibilicer .Hu- 
jus rei tcftis oculatus egomet su. 
Cum primum enim Principem 
hunc ad ardes D. Germani Fani 


mjorum gejidrum Epitome. 133 * 

ceflitudine,quam habcbam cum 
D.Marchione Pizanii (intercef- 
ferat namq; inter eum Sc Regem s 
meum Dominu Antonium Por- 
tugalliar magna Sc familiaris ami- 
citia) mox cum quibufdam amU 
cis meis illuc didu Marchioncm 
invifi. Marchio me honorifice ac 
benigne a fe receptum duxit ad 
Principem,* Cui 5 poftqua ille me 
afFabiliter tradaftet , atquc tam 
familiariter , ac fi me ab incuna- 
buliscognoviflTet,alloquutus e£* 
fee in multorum confpedu,fpor 
ponditjme,dum ad Ecclefia* gre- 
mium foret fufceptus,apud cum 
ipfum mifTam celebraturu. Prin^ 
ceps ob hanc rationem pulcher- 
rimo fuo Sc hilari vulcu ad me 
converfus (animus enim ejus hac 
promiflione geftire videbatur)an 
id fadurus eflfem inftater efflagi- 
tabat.Ego ad hqc:Sum Excellent 
tiflime Princeps Regis Chriftia- Noe ejlno- 
niiTnni El eem 0 fy na r i u s:ea,p p t c r ? F ' 1 ' 


ij 4 T&titn d Htnr'tci Protopmciptf 
ad dicedam MifTam- coram Cel- 
fitudine veftra ex iure teneor.Ite- 
ru ille : Id a te fcire capio,an ante 
me fadurus (is Rem divina , cum 
prrmum gremium Sandg Roma- 
nx Eccle%fueroingrefliis?Mihi 
^utem, me ita adurum affirmati 
gratias ingentes ipfe egic,feque 
admodum hac re cohoneftatum 
iri Isetanter afleruit.Certior de i is 
fada PrincipifTa Mater, ut abfqu e 
dubio promifTum implerem , me 
coram D.Marchione, plurimifq; 
aftantibus fummopere rogavit. 
Accidit id ( fi. bene memini) 1 6. 
Dccebris. Nonmultos poft dies 
ad Feram^ut ibi agere cum Regc 
de quibufdam mei Ordinis ne^- 
gotiis,profedus fum.Vnde unde- 
cima Februarii Parifios reverfus 
I4.menfisejufdemin sedibus D. 
Gancellarii prseter opinione in- 
veni obvia eandemPrincipiilam. 

• Ipfa ca omnia , quse ada fueranc 
xncnfe fuperiori in Principis filii 


Mtjorum gefidrum Epitome v i # , 

fin ad Sacrofandae,Cacholica^ Ar 
poftolicsejRom.Ecclefias gremiu 
receptione 3 mihi eertefummo cu> 
gaudio &c lsecitia particulatim re- 
tulit:Meque,ut fidem meam li- 
berarem,mulcisprecibus hartata, 
eft. Ego verb tot poftulationibus, 
ac rationibus , iino juflibus liga- 
tus &c obligatus Dominica feque- 
ti 5 quq fait primaQuadragefima^ , 
D.Germani Eanum adiens 3 hora 
odavamatutina, ut fatisfacerenv. 
promiffisjPrincipi me obtuli.Ad- 
erantomnesferedomeftici ejus. 
Ille me fufcepit tanto honore &: 
cordis lastitia^ut nullus,ob tenera 
illius serate , abfque admirationc 
dicere queat. Miflam dixi. Mihi 
alacriter,& lastanter congratula- 
batur ille:& Mater fimul. Prsedi- 
da non otiose fcripfimuvmb ea 
palamretulimus : ut omnibus il- 
lucefcat 3 Principem hunc no fine 
confilio,nec fineinftrudione,auc 
contra Matris inftitutionem , vel 


i $6 %erim *1 Henna Protoprincfpv 

Regis jufTum,nec raptim,nec in- 
vite: fed cum fummo illius defi- 
dcriojfu^que illuftriflim^ Matris 
fincero ftudio: adeoq; cum canto 
pietatis fenfu in hac fua setatula 
in Ecclefiam fuifTe fufceptum. Et 
miru quam belle ilia vcra San£ti = 
Ludovici proles Heroum avitam 
fidem cupide & ardenter fit am* 
plexus : veram do&rinam Eccle- 
fix Catholic# profeflus j&cum 
ingcnti gaudio omnemerrorem 
fuerit deteftatus : & ipfam hsere- 
fim fp5te fuapuerulusabjuraric, 
ut etiam ipfis Do&oribus inftarec 
vehementius ac dolore tant£ mo- 
rse fubinde teftaretur. Ncc vcro 
quicqua prsetermifit erga fuos ju- 
venes nobiliflimos afTeclas, quin 
eos hortaretur continue ad ve- 
ram fidei Catholiese obfervatio- 
nem eandemque ipfis ample- 
ftentibus fummopere gratulaba- 
tur. Ipfe poftea zi. menfis Iulii 
cjufdem anni die Dominica 3 ve- 


Mdj tram geji drum Epitome. 13 7 

j'uti primarius Saguinisregni F ra- 
cial Princeps expreiTo Regis ma- 
dato,magna procerum^ &: primse 
notx nobiliu comitatus caterva 
Illuftriflimum ac Rcverendifli- 
mum Dominum Alcxandru Me- 
dices Cardinalcm & Archicpi- 
fcopum FlorentinujSummi Pon- 
tificis a Latere Legatum, cum ei 
obviam iiffec, hac concepta ora- 
tion e affatus eft. 

lllujlriftime ac Rcycrendiftime Do- 
mine Legate jngenti me quidem hono- 
reRex profequutus efi 3 qubd mejnini - 
meadhuc proycSla &tatu hu)us obfe- 
quii muneri delegarit : ut e]ut nomine 
T ibi occurrerem x ac tefiarer^qudm ye- 
hementer Utetur a SanSlifiimo Do- 
mino Papa legationem iflamyiro Car - 
dinali adeo infignis not&,qua Te pr & - 
dttum ejje palam omnes normt, dema- 
dari, Itaque Regis j uJJu TefaufteJae- 
liciterque hue appttlijje certiore facio: 
qa&que a Chrijlianijtimo Rege x <&* Se- 
disfan£hfitm& >s4poftolic& <valdc flu- 


i$8 Return ab Hennci Protoprmcipis 

diofo & obfequeti filio 3 quique fummo 
fludio dc potius pietdte Sun£lijsimum 
Dominh Pdpam } ac fdcrofdnSium Cdr- 
dindlium collegium comiter oibfer<vet y 
expeSidri poJ]unt } in illo ejje pldne om- 
nid conjidas . 

Cum autem Illuftriftimus ac 
Rcverediflimus D. Legatus , hac 
orationc habita Principis,huma- 
niffimo,amantiflim6q; amplexu, 
ofculoque quam grata hxc didta 
fibi eftenc , fed &: verbis fuavifti- 
mis patefeciftet,Princeps denuo 
ilium alloquutns eft. 

JDE Meyerb llluftrifsime^dcRe^t- 
rendifsime Do mine Legdte id fdne Ti- 
bi perfuddeds , nihil Mihi quicqudm 
tarn ex unimo 3 ddebquegrdtum contin - 
gerepotuijje , quam hdne occdjionem 
projitendi qudnto honorc projequor 9 
quamque comiter objeryo , turn pr&- 
cldrdm illdm SdnEhfsimdm Sedem y 
turn SdnShjsimumDominum Pdpdm 3 
qu£quedd ]ws , & dnEloritdtem Sdn - 
Qitdtis fudt pertinent. Sed &tulllHr 


Mfijorum geft arum Epitome. 139 

Jbrifsime^dc Revere difsime D. Legate 
penitus exifiimes Ted me^uoad 
&amdtum & obferyatum iri. ^4bs 
te verb peto , ut me itidem carum tibi y 
commendatumque ejfe cures . 

O r a t 1 o n e ab Excellentifli- 
nio Principe aperta Sc exporre&a 
frontc lepidiflime prolata,confe- 
ftim Supremi Senacus Parifienfis 
Protopraefes, cu aliis Praefidibus, 
Sc Confiliariis; Procuratore ge- 
neral, ac regiis Advocatis, exte- 
rifque ejufdem Senatus non fo- 
lum,fed edam Camera* Compu- 
torum, Subfidiorum,Monetaru > 
aliarumq; fupremarii officialibus 
(neenon Mercatorum Prgfe&us) 
ad D.Legatu accedens, foeli cen* 
fauftumque adventum brevi ora- 
done precatus eft. Idem fecerc 
reliqui. 

His rebus peradis coepic 111 u- 
ftriftimi ac Reverediflimi D. Lc- 
gatidedu&io proccderc. Cumq$ 

2le. hoc ritu ac ceremonia ad Ec- 

— ' 


J40 Rerum ub Henna Frttoprincipis 

clefiam Cathedralem deducere- 
tur 5 expe&anti pcneomni Pari- 
fienfi populo &applaudenti 5 tum 
Illuftriflimo acRCverediffimo D. 
LegatOjtum Excelleciflimo Prin- 
cipij(qui illu cum Domino Hen* 
rico Borbonio,Montpeferii Du- 
ce 3 Principe Sanguinis , proxime 
fequ'ebatur ) pulcherrimae ejufee 
frontis 5 &: eximii vultus forma, 
omni ex parte virtutum in eo fii^ 
turatUjinenarrabili Jsetitia, &in=- 
credibili hilaritate omnes quot- 
quot aderant ad coclamationem 
laudis , & 
excitabat. 

tints Epitomes rerum ab Henrici Berbonii 
Maioribw gejtarum 3 ejufdemqne Henrici 
gcnealogia explicAtionis 3 4 Sanfto 
Ludoyico repet it*.. 


pplaufus fumniopere 


y «* 


MAjorum geftartm Epitome. 141 



ORDO GENERIS, 

NONNV LL a'q^GESTA, 
Hcroum excellcntijjimi Henri- 
ci Borhonii F racist Protoprin - 
cipis ex parte Matris Car lot t ne 
Catharine TrmollUjnunc re - 
cens exorffts. 



R 1 MO LLIORVM 

familiam a quingen- 
^ tis jam annis in ma- 
xima authoritatc ac- 
quc gratia apud Prin- 
cipcs fuiflfe coceftantur hiftoriae. 
Huicqs familiar Audebertus Tri- 
molliusvir nobilis, dives &po- 
tens , ftrenuus, fortis, ac in re mi- 
litari pcritiflimus , primus parens 
attribuitur. Is regnante in Fran- 
ciaPhilippo primo, expeditione 



^errnn Henrici frotoprintifk 
in Tcrram Sandam deliberata, 
cum Hugone dido Magno , Re- 
gis fratre , uxoris ratione Vero- 
manduorum Comite : Roberto 
Duce Normanne,Gulielmi No- 
thi Conquseftoris Angliae Regis 
filio primogenito , qui Rex pri- 
mus eledus fuit Hierofolymse: 
Gothofredo Buillonseo , Lotha- 
ringise Duce, & Balduino ejus 
fratre, cseterifque Principibus cu 
nobilibus quaplurimis in Afiam 
proficifcitur , ibique decumbir, 
filio ex legitima uxore relidoGu- 
lielmo. Quippe qui Ludovico 
Craflo, & filio Ludovico Iunio- 
ri, Francis Regibus , contra An- 
glos & Flandros multa pradlitit* 
Ipfumque Iuniorem, Divi Ber- 
nardi monitis fuafum, adSacrum 
bellum gerendum profedum co- 
mitatur, filio Annielo , legitime 
liabito vivo relido : Qui Philip— 
po Augufto bellum contra Ioan- 
nemAnglum gerenti mirifice ad- 


M tjoribw gefltrum Epitome. 14 3 

fuic. Eodemque Augufto impe- 
ranee, contra Albigenfes , illius 
tempeftatis hereticos^Simonem 
-Comitem de Montfort, homine 
prudentem,ftrenuum 3 nec minus 
religiofum, arma fufeipientem, 
devotione fumma 3 zeloque piif- 
Emo fequitur. Hoc exemplo co- 
motimultiyfervidi charitatis pro- 
ximorum, viri virtute preftantes, 
pro herefis extirpatione , & fidei 
Catholics defenfionefeipfoste 
animasfuas in holocauftum tra- 
didere* A quibus tunc adunatis 
Divus ille Dominicus Ordinis 
Predicatorum inftitutor , & au- 
&or,exilluftriffima Gufmanoru 
profapia ortus , qui herefim totb 
animi conatu,vita&dodrina imr 
pugnareprimum inftitit : quique 
no minus immaculate vita: exe- 
plo, qnam do&rinefuefolidita- 
te , & arguebat hereticos , &: fi- 
deles confortabat in dubiis,an- 
tefignanus effe&us eft. Bellum id 


144 Henrik Protoprincipx 

per Ludovicum S.peradum fait. 
Depnedidi Annieli niortenul- 
lammetionem faciunt hiftorici, 
neque ejufdem patris 3 ac avhuxo- 
ris etiam matris 5 &avia: nomina 
•reticuerunc ipft. Vnde hoc pro- 
veneric ftepenumerb cxcogitavi. 
Vcrumtamen in caufa fuifle,non 
modo hiftoricoru negligcntiam 
verum etiam (quod verifimilius 
eft) ducatus Burgundix,Trimol- 
liorum antique patrise, viciflitu- 
dines. Id enim fecere Temper no- 
vi dominatores : videlicet veteru 
pofleflbrum memoriam penitiis 
cxtinguere elaborarut. Occupa- 
runt Gallia Franci : quid de Gal- 
lis reperitur ? Saxones & Angli 
Britanniam : quid de Britannis? 
Carthaginenfes, Romani & Go- 
thi Hifpaniam : quid de primis 
illis Hifpanoriun progenitoribus, 
vel ( nc prolixius ultro citroque 
progrediamur)de aliis quamplu- 
rimis nationibus ab externis oc- 

cupa 





g' ft Arum Epitome. 

t:upatis ? Veftigia obfcuriflima. 
Fuerc tan turn. Idipfum ob Do- 
minii,degentein gentemmuta- 
tionem in Burgundia accidifle 
arbitramur.Hac quidem de cau- 
fa 3 nimirumquia hiftoricipraH*— 
ftorum Trimollioruferiem 
nos vitse 5 atque eorum exicus 
plane fcripferint : vel quod eoru 
monimenta obdidasviciflitudi* 
nes fine deperdita, non ab Aude- 
berto, fed ab ejus pronepote Im* 
baldo in Arbore exordium fume~ 
re decrevimus. 


ex antiqua 1 nmoiii^f* 
nobilitace oriudus, 
dovici 8 fc tempore flo- 
rens,uxore fibi elegit 5 ut referunc 
Annales Aquitaniae,Dominam 

G 



146 Rprum *h H tnnci Protoprincip'u 

quandam, e Cabilonenfi familia 
ortam : quam tadcm probabilio- 
resdchacrc hiftorix in uxorem 
dant filio ejus primogcnito Im- 
berco , eamque Ioannam norai- 
nanc : conteftanrurque, di&um 
Imbaldum in uxorem duxifle A- 
IidcmaCaftro,fceminam nobiliP 
fimam , antiquo &c illuftriffimo 
Caftrorum (anguine prognatam. 
Qua:(ucconjicimus)ex Hifpania 
in Galliam pervenerat in comi- 
tacuChriftianiflimx Regina: Bla-* 
car, di&iLudovici 8. fidiftim^ c5» 
jugis, Alphonft cognometo No- 
bilis,& Leonora Plantagenetse 
Ang!ica:,Regum Caftellar filial. 
In more cnim pofitum eft, Regi- 
nas & Principes, cum ad externa 
regnaconjugii caufa mittuntur, 
non folum Tecum adducerema- 
tronas , quarum inftru&ionc, &c 
confilio gubernentur: federiani 
puellas^quaiupuellari ac patrio 
confortio dele&entur.Haccx ra- 


Ma'jortbusgejldwm Epitome. 147 

tione multarum familiarum co- 
gnomina, per foeminas prsecipuc 
aregnis in regna fuifte tranflata 
comperimus. Verumenimvero, 
ut omnibus apertum&clarum fir, 
Trimolliorum familiam jam a 
quadringentis annis prseclaram 
&:illuftrem haberi, quandoqui- 
dem Principes foeminas iiluftrif- 
fimas eis copulari non fuerint dc- 
dignaci : nonnulla de Caftrorum 
Nobilitate curiofttatis gratia le- 
dori ftatui explicare. Caftrorum 
familia in Hifpania inter quinq; 
antiquiores , ac nobiliores , ab 
Hifpanicis hiftoricis tertiarece- 
fetur.De qua re multa videri pot 
funtin tradatu deNobilitate ge- 
neris Hifpanorum antiquorum* 
ab Antonio a BarahonaCaroli f. 
Imperatoris, Regis Caftelbe hi- 
ftoriographo copofito. Quinquc 
enim Nobilitatis familias , reli- 
quis nobiliores ac excelletiores, 
in Hifpania claruifle narrac prif- 

Gij 



148 Kerum *b Hcnriti Protojrrincipis 

cx hiftoriic. Quaruna prima crat 
a Lara,c qua Lara: &: Manriques: 
Secunda de Haro , c qua qui dc 
Haro dicuntur , promanarunc: 
Tertia a Pegnafiel, ( eftque oppi- 
dum, quod ampliavit Rodericus 
Layncs, filius loco tercio natus 
Layni Calvi,qui Caftell^ provin- 
cial , pofteaquam Regis Legionis 
imperio , cui ante parebat,fe fub- 
traxit, una cum Nonio Rafura 
primus Iudex &Gubernator fuic 
inftitutus) : cui a Caftro didi ge- 
nus & originem fuam debenc. 
Quarta aCarrion , e qua profilie- 
re a Carrion nominati : quorum 
pofteritas , ob foeditatem com- 
mifsa contra filias Roderici Dias, 
Magni Cid,extinda fuit.Quinta 
& ultima Nobilitatis in Hifpania 
familia ilia erat a Cifneros: unde 
Cifncri , Bermudes , & Girones, 
quiquamvis ex quintal ultima 
Nobilitate def'cenderint , tamen 
ab annis quingentis plus minus 


MdjoriltH gejlurum Epitome, 1 49 

Principcs func habici & yocati, 
corumqucMaioresin uxorcs du- 
xeruntRcgu filias , (uafque Re- 
gibus matrimonio copularuc. Id 
curiofi legcre poflunt, libro dc 
familiar Gironum anciquicate ex- 
cufoCoir.pluci anno 1577. Hi e-^«/i* 
ronymo Gudielo Authore.Quo Utnu,> ' 
libro apparet Dominum Rode- 
ricum,qui primus Ciihcriorum 
familiar Gironum nomen dedic, 
duxiflc in uxoreSan£liam,Infan- 
temCafteike, Alphonlitf. Impe* 
ratoris Hifpania? , Caftellse , Le- 
gionis & Galled# Regis filiam, 
circiter annum 1101. Proinfigni- 
bus fuis gcrunc Caftri nonnulli 
( quorum per cotam Hifpaniam, 
in Portugallia praefertim , mulcae 
funtfamili#diftin£foe) tredecim 
circulos aureos (quos patria lin- 
gua R V E L A S vocamus)in ca- 
po azureo: Alii novem : Alii,qui 
fefeprimos&praecipuosin di&a 
familia aeftimac, fex. Scbaftianus 


G iij 





ijo J \erum dl Henna Profcprincifts 
illercgni infceliciflimi Portugal- 
lix Rex Invi&iflimus, aequiflim 9 , 
ac Chriftianiflimus Iacobum a 
Caftro de Rio ( quae vox Portu- 
gallice fluvium defignat ) virum 
mercatorem, divitem > libcralem, 
niultifque virtutibus ornatum, 
propter bona fidaq; fervitia, pa- 
triae & Regi fa&a , nobilitavic. 
Eidemque,nobilium numero ad- 
fcripto,novemvctcrum Caftro- 
rum circulos,( five R V E L A S) 
aureos , in campo azureo cum 
duobusfluviis, ab uno latere ad 
alterum tranfversc fluentibus, ad 
aliorum nobilium difFcrentiam, 
pro infignibus conceflit. Ab ifta 
demum Caftrorum familia o ru- 
nes fere Europae Principes defee- 
dunt. Quoniatn Petrus Iudicia- 
rius Portugalliae Rex, vivete AL- ^ 
phonfo patre, Conftantia uxorc 
prima dcmortua,ex qua Fernan- 
dum fuccefiorcm fufeeperat , (e- 
cundis nuptiis^ummi Pontifici* 


lUjorihu ge]l Arum Epitome. iji 

dilpenfatione, Agnetem a Caftro 
Petri Fernandes a Caftro filiam, 
fanguine fibi propinquam , ma- 
trimonii vinculo fibi conjunxit: 
Ex qua fuftulit Alphonfum, qui 
in cunis obiit, Ioannem Sc Dio- 
nyfium, Infantes Portugalliae : Et 
Bcatricem, qux nupfit San&io 
Albuqucrquii Comiti, Henrici 
2. Regis Caftellas fratri. A Ioan- 
ne defcedunt Duces Najarar, qui 
ducatum Valentia* poftident, Sc 
plurcs Principes in Hifpania. A 
Beatrice Sc Sa&io marito nata eft 
Leonora, nupta Fernando, In- 
fanti Caftellae, Duci Pcgnafiele- 
fi,Ioannisi. Regis Caftellae filio: 
pofteaRegi Aragonise. Fernan- 
das Sc Leonora procrcarunt Al- 
phonfum primogenitum Regem 
Aragonise, Ncapolis Sc Sicilian, 
qui filium fufeepit ex pcllice Fcr- 
nandum nomine, Calabriae Du- 
cem,deinde Neapolis Sc Sicilian 
Regem , patrem Leonora uxo- 

G iiij 



^ *h H mrici Prtttprincipis 

ris Hcrculis Eftefis 3 Ferraric,MtK 
tinaj & Rhegii Ducis,e quibus 
Eftenfcs, Guyfix* Mantuaniho-* 
dierni 5 & alii quamplurimi. A 
fupradi&o Fernando ortus eft Fc- 
dericus, qui cx Anna Sabaudica 
• fufccpit Carlottam, uxore Nico- 
lai Guydonis Lavallii Comiris,e 
quibus nata eft filia nomine Car- 
lotta, c qua Trimollii:F,c Ioanna 
pnmogcnita uxor D. de Rieux 
quorum proncpos eft Gujdo Co- 
nies hodicrnus Lavallii ex Guy- 
done,ante paulb dido , & Anna 
de Allegre narus anno 1585. Maii 
quinta. Filium quoque habuic 
Fernandus nomine Alphonfum 
rcgm luceeflorem } qui filiam fua 
Ilabellam nuptum dedit Ioanni 
Galleacio Sfortix Mediolanen- 
liumDuci. HiprocrcaruntBona 
delponfatamSygirmundo Polo- 
nix Regi^cui pepericSygifmun- 
dum Auguftum, Ifabellam , So- 
phiam, Annam, &c Cacharinam, 

K 

•• *" J 


M-yorim geftdrim Epitome. , ijy 

defponfatam Guftano, five Ioan- 
ni Regi Suecia?, qui ex ea fufee- 
pit Sygifinundum Chriftianifli- 
mum, Sued# Poloni# Regem 
hodiernum. Sufcepititaque Fer- 
nandas ex Leonora Alphonfum 
primogenitum, Ioannem fecun- 
aogenitum : qui ex prima uxorc 
Blanca Regina Navarra fuftulic 
Leonoram ataviam Regis Ghri- 
ftianilsimi Hcnrici 3. Navarr#, 
&: Francis 4. A di&a Leonora 
egrefsi funt Valefii, Candalicn- 
fes, Rhoanenfes , &: permulti alii 
Principesintra& extra Galliam. 
Illedemum Ioannes ex fecunda 
uxore Ioanna, Archithalafii Ca- 
ftell# filia, genuit Fernandu Re- 
gem Aragoni# & Magn# Eliza- 
beths maritum ; e quorum gre- 
mio nati funt Reges Caftells, 
Portugallis, Bohoemis, Impc- 
ratores , Duces Bavarian , Lotha- 
ringi# , Sabaudi#,Parms, Man- 
cus, Florenti#,&omnes qui Eu- 

G v 



' Kcr*m Henrici fntofnrincipi* 
topx jjrafunt.Quorum gencalo- 
gias cum jun&im, turn feparatitn. 
Deo aufpice,Principibufquefa- 
vcntibus,typis madare fperamus. 

Ac fiquis mihi objiciat, mulcos 
repcriri mcrcatorcs per univer- 
fum Orbem difperfos,& alios in- 
fimse fords viros, qui hujufce no- 
minis Caftrorum denominacio- 
ne Vocicantur : meque ergo circa. 
Caftrorum nobilicatem fummo- 
pere hallucinari : Id verum efte 
faceor, Caftrofque mercatores, 
& alios parvimomenti homines, 
no folum Angliam,Germaniam 
& Italian* : fed eciam Galliam, 
prseferdm civicacem Lugdunen- 
fern , pofle nonnullos recenferc; 
Sed uc incclligi poffet,qua rado- 
ne illitantac , tamqueilluftris fa- 
miliar cognomento fruancur, at- 
que adeo unde hoc provencrir, 
non erit alienum paucis explica- 
re* Anno 1482. Fernandus &c I(a- 
bclla Caftclla: Reges cum explo- 


Majorttm gtftarurH Epitome, Jfj 

h ratum habuiflcnt , per Iudseos, 

a qui in corumditione erant,fcele- 

[• ra nefaria contra Religionisno- 

& fttse fanditatem conflari,omnes 

» illosin cxilium ejecerunt. Cum 

> vero alii in alias partes ejedi fuif- 

. fent^moxeorumparsaloannear 

- Rege Portugallise Tub certis con- 

ditionibusimpetravit,utin Por- 
i tugallia , tempore aliquo defini- 

. to, confifterct. Conditiones au- 

■ tem potiflimae fucrunt , utodo- 

nos aureos, ad bellum contra In- 
fideles , defignatos , finguli Regi 
perfolverent : &c intra certum te- 
pus a Portugallise finibus emigra- 
rent. Quod ft, poft tempus illud 
aflignatum , vifi in Portugallia- 
. foment, libcrtatem amitterent. 
Accidie quod Iuda*orummagna 
pars in Portugallia remanfit,par- 
tim obquafdam rationes,quas ci- 
tat Damianus a Goyes patria lin- 
gua, & Hieronymus Oforius La- 
tina in Emmanuelis Regis Portu-^ 




Rerun* ab Hennci Protoprincijns 

gallise elogio , partim quod ino- 
pia impediti minime pocuiflcnc 
ea,quas crane ad navigandum ne- 
ceflaria, irttra tempus illud emc— 
rc: Cum tempus interim illis cla- 
beretur, libertatem amifere. Qui- 
igitur fervum Iudasum habere 
cupiebat,eum a Rege poftulabat. . 
Hxc eratludxorum, qui in Por- 
tugallia morabantur, miferabi- 
lis conditio, cum Emmanuel re- 
gnare coepit. Qui videns illos 
nonfpontefua cotra foedus^poft 
tempus a Ioanne prasftitum rc- 
mafiffe,omnesliberos eflevoluit.. 
Quos tandem poftea in fine anni 
14 $&e regni finibus exccderc jufc 
fit : diemqueprxfixitjintra quem 
omnes,qui in illius. regno fuifset 
inventi, niChriftiani fierent, li- 
bertatem amittcrenr. Interim ia 
initio fequetis anni inftabat dies, 
quo Iudaei , qui Chriftiani fieri 
nollent, erant in exilium ituri. 
Omnes igiturfead navigandum- 






M * forth wge]} drum Epitome , 157 - 

fumma ope comparabant , cum 
Rex Emmanuel indigniflimefe- 
rens , tot hominum milliain se« 
piternum exitium detrudi,ut fal- 
tem filiorum falutem profpice- 
ret 3 rem excogitat , fado quidem 
iniquam & injuftam,animo ta— 
me& propofito fine laudabilem. 
Praecepit enim,ut Iudseorum fi- 
lii,qui nondum quartum deci- 
mum annum astatis excederent, 
aparentibus abftradi,&ab illoru: 
confpedu remoti > in Religionis 
Ghriftianae difeiplinam tradere- 
tur. Quod non finemagnisani- 
morum motibus fieri potuit. Ita»- 
quecu in principio fuiflent illis 
tresin Portugallia portus afligna* 
ti , unde excederent, Rex inter- 
dixit nc quifquam ex illis aliude,, 
quam ex Vlyfllpponefi portu ft>l- 
vcrct. Quo fa&um eft, ut innu- 
merabilis ludasorum multitudo 
ad earn civitatcm eonflueret. In- 
terim vero dies di&a praterfluxit 



1 58 ^erum db H enrici PnUfrwifit 
ita,ut elfet iliis neceflc,qui non- 
dum emigrare potuerant,liberta^ 
tcfpoliari.His tandem malis ple- 
rique vidi Chriftianam Religio- 
nemaucex animo profited , auc 
felte callidefimulare maluerunt, 
quam vitam in tanta acerbicatc 
traducerc.Cum igitur, fidei chri- 
ftianie confefiione fada,fontibus 
feeds fuiflfent abluti, poft annos. 
quindecim,poftquam Portugal- 
liam incrarantj&filios & liber— 
tacem rccuperarunt , mulrifque a. 
Rege prsemiis elementer invitati 
in Portugalliae regnis fetis com- 
mode vitam exegerunt. Fuitque 
illisfummus honor ab Rege co- 
cefTus , videlicet ut unufquifque 
familisefui fpiritualis Patri^quc 
in baptifmo haberet , agnomen 
fibi fuifquedefcendentibuspofi- 
fet afliimcre. Vnde fadum eft,uc 
Iudad illi aqua fontis facri lavad, 

& ad veram Chrifti Religionem, 
extra quam nulla eft felus *redu- 


/ 


, Mdjorun* geftdrumE'ftitomei 

non modo poflcnt libcreno- 
bilium, illuftrium , ac regiarum 
familiarum cognomento uti:ve- 
rum ctiam illud ad pofterosfuos 
veluti rem haeredicariam , tranfi 
fcrrc.Ob hanc rationem reperiu* 
curmercatcfrcsquamplurimi per 
univerfum Orbcra difperfi* qui,. 
quamvis exludaico fanguine (Inc 
orti ( quod apud Portugallenfes 
fatis ignominiofum 3 imc> detefta- 
bilc eft ) regiae tamcn concefiio- 
nis virtute fulci, fe dicunc , atque 
nominant Caftros , Soufas , Pi- 
mentellos, Mendo^as, Afonfc- 
cas,&c. Ea nihilominus lege, uc. 
corum ullus neefe nobilem dice- 
re queat:ncque etia aliquo privi- 
legio nobilitatis friti,neque Ca- 
ftrorum, auc aliorum nobilium 
infignibus uci 3 five in.liceris, five, 
in aulaeis,in tapetibus,in fcpultu^ 
riSj&in sedibuSj Vel in alio quo- 
vis loco. Id illis prohibitum eft: 
fub maximis poenis 9 quas in Por- 







tCo xerim db ffenrici Protojrrincipis 

cugallic regnis , ft aregiis official 
libus detail crimine convincan- 
tur,exa<ftifsime perfolvunt. Infu- 
per Rex, ut hi inter alios Chri- 
ftianosdiftingueretur,illos Chri- 
ftianos Novos vocari fecit, &: fin- 
gulorum omnium nomina alba 
adferibi jufsit. Mercatores aute 
in partibus noftris Portu gallic 
ignobiles reputatur- Nobiles ve- 
rb ft mercatura cxercuerint,fuam 
nobilitatem perdunt. Poflunt ta- 
menconvenirecurn Regc,eiquc 
ccrcam auri fummam annuatim- 
pendere pro contra&ationibus, 
utdicimus : Hoc eft, pro comer- 
cio &navigatione adGaput Viri- 
de,Minam,Infulam San&i Tho- 
mas, Congum , Angolam ,Brafi- 
liam, & ad Indiam Orientalem* 
ccterafque Portugallia Monar- 
chic dominationes, ac etiam pro 
corum tributis & ve&igalibus. 
Nullus itaquevicontra&ationis 
preter eos , qui contra&atores 


M djmbus gejidrum Epittnf. 16 1 

funt, potcfteas partes adire abfqj 
facultatc,& ordinc contradato- 
rum. Aliter cnimnon folum pro- 
ptias merccs, & naves pcrdet,fed 
etiam p<rnis, damnisdincom- 
modis multis fubjicietur.Vcrum- 
enimvero Novi ifti Chriftiani ta- 
to odio fuere Veteribus, quod 
poft annos novcm, infra tres dies, 
a Dominica fcilicet in Albis^uas 
fuit 19. Aprilis, anni 1506. ufc^uc 
ad diem Martis fequente, parum 
abfuerit, quin oes, magno Vlyf- 
fipponc concitato tumultu^foede 
perirent. Nunc probata primo 
Caftrorum nobilitate, atquc ad 
objedionem dc Caftris Iudseis 
mcrcatoribus refponfione fada, 
ad Imbaldumrevertamur.Isfan- 
dum Ludovicu adverfus Henri- 
cum 3. Regem Anglia^ (qui Hu- 
gonis , Comitis Marchiae contra 
Alfonfum didi S. Ludovici fra- 
trem,Tolof2e Comitem,partibus. 
favebat) bcllum gerentem qui- 




l6i Xernm di Hemio Fritoprincipu 

bufcumquc rebus potuit/uo pc- 
riculo juvit. Deinde ab Alidc 
uxorc generofiffima prole fufee- 
pta ipfum S.Ludovicu, magnum 
adunantem bellatorum cxercitu, 
& ingrefliim Infidelium fines , in 
parcibus Syrise , omniaque igne 
devaftantem &ferro,ufque Da- 
myatam in -dEgypto , cum tribus 
filiis fequutus eft. Qua capta, a la- 
bore milite refe&o , Ludovicus 
ad MafTaram, quam Pharamiam 
Chronographi v o cat, excrci turn 
ducir.Que hoftis,ut poterat,prc- 
mebatrquocum levibus commif- 
fis pradiis, Chriftianis illc fupe- 
rior evafit. Tandem in infula, 
quam Nilus proxime MafTaram 
efficit , Ludovicus caftra depo- 
fuit. Vbi varia fortuna utrimquc 
pugnatu eft. Infuper Ludovicus, 
fame peftequcgrafTaneibus,occi- 
fb primumRoberto fracrc,vulnc- 
racus vincitur &: compreheditur 
a Sulcano Infidelium Irapcraco- 



Mdjtribm gefdrwn Efitome . 1 6 $ 

re , mulcis quoquc nobilibus ac 
regni proccribusintercmptisiln- 
ter quos Imbaldus vir ftrenuus 
atq; bellicofuSjapprimeqjChri- 
ftianus cum tribus filiis occidi- 
tur, anno 1249. Tub mefem Nov* 
uc referunt Annal. Aquit.iavita 
cjufdem S.Ludovicu 


De ImbcrtoTrimoUio y or dint 
Jecundo in A r bore. 



Mbertvs Imbaldi Tri- 
moIliij&Domng Alidis 
a Caftro filius primoge- 
nitus,inbello cum patre 


occi{us 5 ancequam inSyriampro- 
ficifceretur,uxorem duxerat Ioa- 
nam Cabilonefem, ex Comitum 


Burgundian fan guine oriundam, 
ab eaque fufeeperat Iacobum,de 
quo in fequenti pagina a nobis; 
nonnulla breviter dicenda Tunc.. 



164 Kp'um ab Henna Prttiprincipi* 

De lacobo Trimollto > or dint 
tertio in Arbor e. 

Acobvs Imberti Tri- 
mollii & Ioanna’ Ca- 
bilonenfisfilius &hx- 
rcs conjugem fibi con* 
junxit Perronillam a Coucy, fe- 
minam nobilifTimam,qu^ gcnuic 
Guidonem &: Gulielmum. Qu.is 
utriufqj fuerit primogenitus per- 
ciperc non potui a fcriptoribus. 
Aliquando enim nominat primo 
Gulielmum , aliquando Guydo- 
ncmrfed Gulielmu fsepius. Qua- 
propter eum fuifle primogcnitu 
arbitror: ejufque prolem per cae- 
dem Domini Montarelli filii de^- 
fecifle certis coje&uris &: autho- 
ritatibus adducor. Hsec tandem 
de eo referut Burgundicse hifto- 
rise. Quare cum Dux Ioanna ( Bra- 
bantise) timorc * Angloru ab eo\ (Piii- 
iippo Audace Duce Burgundiar) 
Regequc (Carolo 6.Francia) auxi- 





MdforttmgefttrHm Epitome, i6$ 
lium petiijjet } fuum ejje helium ^4 udax 
judicans , ei Gulielmum Trimollium 
fexcetis Burgundis equitibm pr&feElu 
mittit } mdiord promittens duxilid fuh 
annti 1387. Alibi iTrimollim c Gdn* 
geloy Mill Ay Ac Vuhto Geldros quotU 
didnis incur ft onibmyexdns , pojb'idie 
l dm Nolrembris Strdldm oppidum oc- 
cupAtydiripityAC i n cen dit^ magn dmque 
pr&ddm dd pr&fididlid cdjlellAydereli - 
£lo Strdld dbducit,Alibi:jtnno 1388. 
Menfe OStobri Bex (Carolus 6 .) ed- 
dem qud yenerdt yid cum exercitu in 
Frdncidm revertitur, Ac cum eo Tri - 
mollius mdgnd ditdtus pr&ddySeptimo 
cdljulii Anno 1389, Alibi:/>«*e cum 
Intrepido ( Ioanne filio primoge-. 
niro Audacis)e primd Fracorumno - 
bilitdte Philippus ^4rtejius y Eufii Co - 
meSyMdgifter equitum (Comeftabi- 
lis) Iodnnes Comes M Arch id, ( Vi n do- 
cini Comes primus) Henricus ac 
Philippus BdrreJis:CuchiAcus: Guy do 
ac Gulielmus Trimolhus:IoanesVien - 
nenfis , mdris pr&fettus ( Archicha- 



i66 Return *b Htnrici Protopmcipir 
laflus) : Buciquatitus cajbrorum pr<£~ 
feElus.Comts fani Diyi PaulijRoide, 
&c. Hie Author ArchithalafTo, 
ac militum prxfe&o Comicibus, 
& multis aliis Dominis Trimol- 
lios anteponit. Pi]ib'v.Anncri^6. 
a parte P rancor u cecidit loannesVien - 
nenfis^Gulielmus Trimollius cum fi~ 
lio , Montarclli Domino , Gulielmus 
Eufius^c, In Gallicis quoqj An- 
nalibusde code Gulielmo multa 
reperiutur:de quibus tria tantum 
citabimus cxepla brevitacis cau- 
fa. Anno 1388. Carolum 6 . (ingra- 
tiam Ioannx BrabantixDuciflx* 
pro oppido Grava,atque caftellis 
Milla,Vuhto > & Gangello) potent 
tijlimum exercitum comparantem con- 
tra Gulielmum Iuliacenftum Ducent 
(rationc uxoris Marix Reynoldi, 
& Eduardi fororis Geldrenfium 
ctiam Ducem) ipfum Carolum 
ad fmgulare certame apud Tomacum 
proTirocayerat 3 fcquuntur, ej us frater 
Dux A unlit 3 & Vhilippus patruus , 


Major urn geflarum Epitome. iCy 

DuxBurgudite, in cujus comitdtu erat 
ytidtuor millict equitum^qui fub impe- 
rio Gulielmi Trimollii nobilis Bur - 
gundi conducebdntur. Alibi :RexCd- 
rolus 6.e Flandrica expeditione re>er- 
fus Anno 1389 . ifabella Bdvdrd uxo - 
re frlendidiori popa & appararu^uam 
ynifUAm Regindfuerdt in gr efJdJP dri- 
ft is recipi njoluit.Comitdntibus pdtruo 
fuo Burgundi&^&dCvmculo Borbonii 
DucibusiIoXne Borbonio Comite Vin~ 
docini ^Domini s Gulielmo & G uy do- 
ne dT rimollid frdtribus 3 qui in con - 
yentu omniu pr&Jldntifsime gejjerunt. 
Alibi \^4nno 1396. Ioanni ^fttdacis 
Burgundionis filio cum nobilifsimis Ac 
potentifsimis Gdllid, yiris per Germd- 
nia profeSbo , Sygifmundo Regi Hun- 
gdri£ contrd T ureas exercitum Idturo 
comites erdnt, Ioanes Comes Mdrchidt, 
& Vindocini : Vhilippus db ^ irtefid 
• Comes Eufii , Frdncidt Comefldbilis : 
Guy do & Gulielmus Dominus Tri- 
mollid-. In Aquitanicis etiam An- 
nalibus hxc quoque reperimus: 



l6 8 J \erutn db Hennci Frofopnncipis 

Adnno ly/y .Rich ardus Guyen& Dux 
Eduardo 3 . a\o fuo in regno Anglic 
fuccefsitMex Carolus f.eo temporead- 
~\>crfus Anglos exercitus quinque po- 
tent ifsimos habebat: quorum tertio ad 
Vicardis, cuflodiam deflinato impera- 
bat Philippus Dux Burgundi&Jacobo 
Borbonio, Ludo^ici 1, Due is Borbonii 
filiojofted Brad A mdgno Cubiculdrio , 
ac aliis Principibus , multifque nob Hi- 
bus comitdtus ^quodam e quite 3 quem 
ydlde diligebat Gulielmum Trimol - 
liumdi£tum,qui defeendebat ab Im- 
baldo illo T rimolhojn comitdtu Regis 
noflri Ludovici Santtijdb Injidelibus 
ad Mdjjdram occifo. Ex fupradi&is 
clare ,lateque patec, Trimollios 
olim no folum viros nobiliflimos 
ac ftrenuos, fed etia Gulielmum 
maximi momenci homine finiTc, 
ducem fortem,ac bellicofumjat- 
que in fua quoque familia pr«e- 
ftantiflimum. Hujufce Gulielmi \ ► 
fratrem , patrifque Iacobi filium 
etiamfuifle credimus,PccruTri- 

raolli 


M tjorum gefldrum Epitome* 169 

'* mollium:dc coq; Parifiis,in Ec- 

lt clcfia noftra Sandi Iacobi Ordi- 

/• nis Prgdicacorum } intrafacelluni 

i- Noftra Domini a Gratia, in cpi- 

d taphio fepultura Guydonis Tri- 

(- moliii infcripto metio fit his veiv 

is bis : Hie jacet Guy do Trimollius , ar- 
il miger, qui obiit P drift is, anno 1390 . 

?, Et fecit fieri hdne tumbam nobilis ho - 

mo Petrus Trimollius , Cubiculdrius 
>n Domini BurgudidCjatruus di£li Guy - 

L donisjdnno 1598 . Precdre Deum pro 

y animaejus. Guydonem hunefiliu 

is fuifle Gulielmi pradidi,Guydo« 

i5 nis &: Petri fratris certis cojedu- 

j s ris exiftimamus. Didio ilia Cu- 

,s bicularius,vulgari idiomate Gal- 

( j lico chambelland fignificatdiomi- 

n ncs enirn qui illam dignitatem in 

, regia domo exercebant,ante an* 

nos nonaginta, Chambellans dice- 
„ bantur. A tempore autemFran- 

j eifei 1. Regis noftri ,Gcntilshommes 

j delaC habre , quod eft,nobiles ho- 

mines camera, appellari coepere, 

i h 






*7° X^rum H ennci frotofrincifU 

Quae dignitas noftro c^uoq; aevo 
maximu dccus,{limmamque ac 
mirificam apud Principes gratia, 
atquc generis nobilitate in viris 
arguic. Vnde inferturTrimollio- 
rum familiam in magno precio 
no vulgari comen datione quon- 
dam a Principibus haberi. Infu- 
per in oppidis,caftcllis ac etiam 
in tra&ibus fuae ditionis ab anti- 
quo tempore jus habent ad Ar- 
chithalafli dignitatem,& Archi- 
thalafli quoq; nominatur. Id au- 
tem per arreftum Parlamenti Pa- 
rifienfi* , (veluti intellcxi a non- 
nulliscjufdem Parlamenti Sena- 
toribus)in fuum favorem obti- 
nuerunt,anno iyir.. Vcrifimilc 
cnim eft tantum Principcm Du- 
ccm Bureudiae , videlicet Philip- 
pum Au dacem (cui quam vis Rex 
n5 eftet, nihil tamen ad regnum, 
nifi lolum nomen deerat,qu6d 
ditioneRegesaequarer) Cubicu- 
larium ex vulgari nobilitate fibi 


MdjtrHm gefldtum Epitomt. ijt 

no clc&urujmo cx pracftantiori, 
«xcellentiorique fui dominii vi- 
rorum profapia. Csetcrum quan*- 
•dolacobus e vita tralmigravcric, 
qux ctiam prxclare gcflerit , fi- 
gillatim non narrant hiftorici, 
quos vidimus.Solum.Philippuni 
Valehum & Ioannc filium, Fran- 
cis Rcges , fc contra Flandros &: 
Anglos , qui per id tempus maxi- 
ma in Galliis bella cxcitarunt, fi- 
deliffime juvifle affirmant. 

DcG uydone T rimollio y ordinf 
quarto in Arbore . 

V y d o Trimollius la* 
cobi Trimollii & Pc- 
tronillie a Coucy filius 
&c hseres , Ioannis Bi- 
turigum , ac Philippi Burgundi* 
Ducumfavore in uxorem duxic 
Mariam dc Sully , Ludovici de 
Sully filiam.-quas quidem fponfa- 
ta fueratjfednon nuptaloanni, 

H ij 






1 7 1 Xgrutn aI U enric'i ProtoprincipU 

Comici Montpcnl'crii , alterius 
Ioannis Biturigum Ducis filio, 
Regis Francis Ioannis nepoti. 
Erac Maria illo xvo fcEinina di- 
ves , & opulenca, habebatque re- 
ditusannualespretii quadragin- 
torum millium librarum. Parer 
cjus Ludovicus,qui materno la- 
tere a Ducibus Athenarum def- 
cendcbat,avunculum habuic D. 
Gualccrum, maritum Ioanna? a 
Mello., fororis Rudolphi Eufii 
Comicis,ac regni Francis Co- 
meftabilis; qui parcnces habue- 
runt Rudolphum Eufii etiam 
Comicem & Mariam a Meljo. 
-Rudolphus is filius erac Ioannis, 
xiepos Ioannis alrcrius, Eufii Co- 
micum,pronepos Alphonfi e fan- 
guine Regum Hicrofolymse , ac 
Conftantinopolis Imperatoruru 
orci, qui Alphonfus obiit ultra 
mare in San&i Ludovici comita- 
tiiiejufque corpus di£ti Ludovi- 
ci opera & juflfu in Franciam de- 
• '* «•* 


i 


Mdjorum gejfurum Epitome. 17 $ 

latum fepclitur in Divi Dionyfii 
Fano. Ilia verb Dominaa Mello 
(quam de Mcrto corrupte dicunt 
Galli nonnulli) orta crat a nobi- 
lifsimaillafamiliade Mello: cui’ 
fimiles in Portugallia habemus 
mulras & antiquifsimas inter fe 
diftinefcas , valdequc propagatas^ 
Ab caque defeedunt fummi Prse- 
fe&i Sylvarum & Aquarum Por- 
tugallise , magni illius regni 
Oftiarii,qui cx affe illius dignita- 
tis, non contemncndae , hairedes 
lunt.'Fracif.a Mello de Sampayo, 
quinq; oppidoru multorumq; pa- 
gorum Dns. ac etia nobiles qna- 
plurimi : Marchioncs ite de Fcr- 
reyra, Cornices de Tcnttigal , &c 
Domini de Eftremadura. Quip- 
pe qui ctfi genus (bum ducut per 
lineam malculina ac legidmam a 
regali ilia Bragantix familia , ni- 
hilominus tamen a Mello voci- 
tatur. Dominus namq$ Domnus 
A1 varus aBragantia Fernandi 1 * 

H iij 



r 



174 *£wn H owlet Pnhprlncips 

Ducis Bragantiz filius , hodierni 
Marchionis proavus,cojugii nc- 
xu fibi copulavitDominaaMel- 
jo opulentiflimz ditionis hzrc- 
dem. Eaque dc caufa,veluti Ro- 
berti poftcri , Principcs Sangui- 
nis in Francia,Borbonii j ica Bra- 
gantiniab Alvaro oriudi in Por- 
tugallia a Mello di&i funt. Mcl- 
Juni vetufta eft urbs Porcugalliae 
in Provincia Ciftagana ad Stcllae 
Montis pcde,ad plagatn Septen- 
trionalem zdificata. Gualcerus 
przdi&us , qui Franciz fuic Co- 
nieftabilis,genuic ex cojuge Ioa- 
na a Mello filiam unicam, loan- 
namiquz anno 1388. Guydoncm 
Trimollium,Mari£ncptisfuq cx 
confobrino Ludovico maritum, 
Sandi Herminii baronia dona- 
vit. Sufccpic itaq; Guydo ex Ma- 
ria uxore Ioanncm prhnogcnitu, 
(quem Ioanes Neftor in fuo Bo- 
noniz compedio,in eofcdu&us, 
Georgiu appcllac^qui anno 141 6 » . 



MAjoriLw gejtdrum Epitome, 175 

unatrimonio fibi conjunxic loan- 
mm Bononise, Arvcrnise, ac Co- 
mingii Comiti(Tam,IoanneCo- 
mitc eciam Bononi 2 e,& Arverni^ 
ac Leonora: aCominges progna- 
tam , Ioannis a Francia Biturigu 
Ducis viduam , quam duxerat 
uxorem pucilam nondum duo- 
decimum annum actingentem. 
Ioannes hie Trimollius , Domi- 
nus de Ionvclla di&us, in Burgu- 
diam,vetereniTrimolliorum pa- 
triam,pcrannos aliquot fcrcce- 
pic: ibiqueapudloannem Intrc- 
pidum gratia Sc auchoritate tanta 
valine, quod ab eo , Sc a. Regina 
Fracia: Elizabetha Caroli 6, uxo- 
re micci merueric ad Concilium 
depace Sc concordia inter Gal- 
los Principes habendum 3 ac tra- 
dandum cumCardinalibus duo- 
bus , miflis a Martino Papa ( qui 
tantis Gallorum malis mederi, 
atqueetiam florentiflimas regni 
vires contra Turcaverti dedde- 

H iiij . 




176 Xrrum 4b Henrtcl Preteprincipis 

rabat) unacum Archiepif. Rhe- 
menfi a Rcgc miflo, plurimifque 
rcgni proceribus. Quorum arbi- 
trio Rex, Regina, Dclphinus,In- 
trepidus, Aureliani Principcsad 
decernendam rem omnc tradi- 
derantjfefequc accepturospacis 
coditiones 5 quas efTentprxfcrip- 
turi , promifcrant. Comes tanac 
Armigniacus natura fcrox ac tru- 
culentus,cocepta:pacis ordincm 
perturbavit.Tantum hac de cau- 
fa odium fibi per Franciamcon- 
citavic, quod poll paucos dies, uc 
Pontificix pads pemnsbator , a 
furente plebe cum quatuor fux 
fa&ionis captivorum millibus a 
cxdc evadere non potuerit. In- 
terfe&o ergo Intrepido a Philip- 
po Probo filio in eadem gratia & 
authoritatcTrimollius recipitur: 
ab eoque Aurei Vclleris Equcs 
creatur. Morte tandem prxven- 
tus moritur,ex conjuge Ioanna 
nulla fobole reli&a. Procreavit 

1 f V. B •» 

> *1 " 

-if* r A. ~ .tfs- 4 *. V f Zn*.- ^ 

, • . £ 




M*jmbns geflmtm Epitome. 177 

etiaGuydoex Maria uxoreGe- 
orgium,fratris Ioannis (uccefTo- 
rem, &:,utnonnulli opinantur, 
Guydonem fepultum Parifiis in 
Ecclefia S. Iacobi Ord. Prcdi- 
catorum : eumque filium fuifTc 
Gulielmi putamus,ut antedi&u 
eft.FuitautemGuydovir prudes, 
fords, bellicofus &in artemili* 
tari peritiflimus, ob quas dotes 
multa contra patrise hoftes&in- 
vafores praftarc potuit Regibus 
fuis,nimirum Carolo quinto, 
Garolo 6 . filio. Qui obejus^ni- 
mi fordtudinem y & in debellan- 
dis hoftibusaudacia , cum ad ver- 
sus Anglos, Picardiam, vicinafqj 
provincias devaftantes duceret 
cxcrcitum , illi in Divi Dionyfii 
^Ede per Eani Antiftitem Flanv- 
mula facram tradidit anno 1383. 
Tatus honor eratFlammulam eo 
tempore in bellis fetre,qu6d Rer- 
ginaldus Dandrehan , Deuchan 
cognominatus , qui fuit Maref 

H v 






*7 8 J^rum *bH enrici Protofrinrifk 

callus Francise regnati bus Philip- 
po Valcfio,Ioanne filio & Caro- 
lo ncpote, anno 1368. cancam di- 
gnitatem demiferit, ut Flammu- 
lam ab ipfo Carolo fibi oblatam 
ad ferendum fufeiperet.. De hac 
flamulain fine libri hujus latius 
dicetur, in particulari cjufdem 
Flammula? tra&atu. Quam ani- 
mosc Trimollius tulit , ftrenue 
defendit,ac magnafiducia domu 
reportavit. Anno 1384. Ludovi- 
cum hujus nominis z. Borbonii 
Duccm in Africam contra Infi- 
deles exercitum ducentem pro. 
fidei Chriftianse defenfione au- 
dader fequitur. Eo inde reverlb- 
ipfomet & eodem anno, Eques 
quidam Anglus, Petrus de Cour- 
tenay di&us , qui genus ducebac 
ab illis primis Domiuis de Coui> 
tenay, in Galliam venit , curiam- 
que LngrefluS a Rege petiit, Tri- 
mo Ilium eundem ,qucm ad fin- 
gularc certamcn provocarat,fe^ 




M-yorum gcfltfum Epitome. 179 ■■ 

cum decertare permitteret* Re 
. coniilio mandata , nullaque cau- 
fa ad ducllum conccdendum in- 
venta, difplicent rogataRegi,ea- 
que negat. Quod tamen Guydo 
xgre ferens, Regem precatur pro 
fingularis certaminis cbccflione, 
eidemquencganticaufas multas 
ob oculosproponit, hancq; prx- 
cipuanv, he futficientem c(Te ac- 
elamac : fe,fcilicec ad fingulare 
certamen proclamatu,vere Fran- 
cum efle.-proclamacem verb An- 
glum. Annuit Rex Guydonis vo- 
tis.Signatur dies,& ordinatur lo- 
cus Pariiiis in D.Martini Capefis 
clauftro. Sed Rex interim, quod 
conceiTerat, denegat, Anglum- 
que dimittit. Fuit igitur Guydo 
virliberalis , nulli ambitioni de- 
<3itus, fxpeque honores fibi obla- 
tos renuit: Francix Comcftabilis 
dignitatem, obOliveriiGliflfonii, 
Francix Comeftabilis a curia re- 
ceffum per Dccrctum Parlamen- 

H vj 



x8o ferum Henria Prstoprincipis 

ti fife o publicatam a Regc obla- f 

tam cum maxima humilirate ac- 
ciperc recufavit.Anno verb 1397 
expeditione contra Turcasdcli- 
berata, Intrepidum Burgundum 
fequutus,in Hungariaque a Tur- • 
cisvulneratus ab ipfis capitur,oc- 
cifo fratre Gulielmo, cum filio 
Domino Montarelli : acque ab 
corum tyrannide,Ioannis Intre- 
pidi(qui MagniTurcse faculcatc, 
ob earn rem in Galliam reverfus 
ftierat) opera redepeus, extremu 
vie* aftum egitRhodi, ibique 
cjus corpus fepultura? mandatur. 
Nonnulli affirmant Guydonem 
fecum habuifle comitem filium 
nomine Guydonem, qui, ut illi 
aiunt,primogcnitus erat, quique 
in cadcmpugna nulla reli&afa- 
bole fuit occifus. » 

* y m 

De (jeorgio T rimollio y or dins • 

quinto in Arbor c* 


M Ajorihtts geftnrum Epitome. i3r 

Eorgivs Trimol- 
liusGuydonisTrimol- 
lii-& Mariae de Sully 
filius fecundogenitus, 
niagnus Franciae Cubicularius* 
fratris Ioannis,Comitis Bononie 
demortui fine prole , hsereditate 
adiens,fit utriufque parentis unii- 
cus litres : Regis Caroli feptimi 
confiho Jufluque uxorem fibi co- 
junxit Catharina de Lifla Domi* 
na de Ifla-Buchard,&de Roche- 
fort , aliarumque pofteflionum, 
viduam reli&a a Domino de Gi- 
ac,regiorum nummorum prxfe- 
&o, quo muncreGeorgius uxore 
du£fca fun&us fuit. In ejufquc lo- 
cum ob Procerum invidiam, eo 
innocenter depofito , Carolus 
Andegavenfis Camomanorum 
Comes j Ludovici 2.. Andium 
Comitis filius tertio loco natus, 
Regis fororius,fuffedus eft. Pe- 
perit Catharina Ludovicum fuc- 
cefforem : &; Georgium > dc quo 




itl %erum ah Hmrici Pntiprtncifis 
ac cjus ferie hie inferius nobis di- 
cendum eft. Fuic Georgius vir ex 
omni parte Reipublics Galilea- 
ns admodum utilis,natura fords 
& liberalis j & propter has dotes,. , 
quum apudCarolum 7. quiejus- . 
conftlio omnia gerebat , plus ce- 
teris aulicis pofler^injuftiftimam 
ac deteftandam invidiam in fc 
mulcorum excitavit. Dc qua re 
atquc aliis ab eo a&is multa apud : 
Authorcs citata invenict ledor. I 
E corporis tame ergaftulo libera- 
turnon linemagno plurimorum 
cordis dolore &anxietate. Nunc 
reftat diccndum de Georgio Tri- 
mollio Georgii fupradidi filio • 
fccundogenito, qui paftim Do- 
minus dc Craon, quod oppidum 
illud in hsreditads pacerns divi- 
sions ei obvenerit, ab omnibus C 
cognominabatur. Hie multum 
profuit Regi fuo Ludovico x 1. 
cum in repellendis Anglis , turn, 
in.acquirendo ducatu Burgun- 


- 


M*)oribtU£eJt drum Epitome. i&j. 

> d\x : cujus ab ipfo Ludovico gu- 
bernatione obtinuic.Anno 14 69. 
mcnfis Auguftidic prima,Ordi- 
nem San&i Michaelis ,.in quo* 
'crane Equices numero criginta. 
fex, ex prsecipua nobilitate af- 
fumpeijidem Ludovicos Ambcc- 
fse inftituic , Georgiumque Tri-- 
mollium, de quo hie agimus , ob > 
cjus prudentiam , urbanitaccm, . 
morumque temperantiam 3 atquc 
magnicudinem 3 & in re milicari'. 
peritiam 3 primum Equicem di&L 
Ordinis nominari voluic. Anno-' 
verb 1501. creatusfuic a Ludovi- 
co 12. magnus Francise O econo- - 
mus,in civicare Genua, Ligurum 
capite 3 ficredamus Ioanni leEc— 
ron 3 qui in fuo catalogo de Ma- 
gnis Fracias Oeconomis hsec no~ 
bisnarrat,fo.27.pag.2.tic.i.Obiic 
Georgius apud Burgundos, filia 
.nomine Ludovicarelida^nupta 
Bcrtrado a Turre hujus nominis 
V.Conuti Bononig &.Arvernias, 




i$4 KerumdfftmciFntoprmOfu # 

filio alcerius Bertrandi ex parte 
avise paternf atavi Henrici aT ur- 
re,hodierni Francis Marcfcalli: 
qui mortua Ducifla Buillonnea 
uxore prima , Elizabethan! Gu- 
lichni dc Naflfavu, Prmcipis Au- 
rantise , &: Carolina Borbonicac 
filiamfuperduxit. ALudovica& 
Bertrando hi libcri fuerunc pro- 
creati. Ioannes a Turre Comes 
Arvernia:, &: Lauraguets, Domi- 
nus Donzenac , &; Bouftacfilius 
unicus, natus anno 1467. & mor- 
tuusanno ijoi. qui uxoremfibi 
eonjunxit IoannamBorbonicam 
Ioannisz. Comitis Vindocinifi- 
liam:ex qua nata eft Anna a Tur- 
re, Ioannis Stuardi, Ducis Alba- 
nia: conjux,quse erat fecundoge- 
nita , & Magdalena a Turre ftlia 
primogenita, Comitifta Arver- * 
nine,&: Lauraguets, mortua Ioan- 
na forore fine hseredi bus. Nupfic 
Magdalena Laurentio Medices 
Vrbiipi Duci,& Florentine Do- 


~ it. 


Majoribu* geftdrum Epitome . 185 

mino & gubernatori, fiiio Petri, 
nepoti alterius Laurcntii , qui 
pater fuit Lucretius Illuftriflimi 
ac Reverediflimi Domini D. A- 
lexandri Medices Cardinalis de 
FJorentia, Domini Papse & San- 
Sedis in Gallia a Latere Le- 
gati. Genuit Magdalena ex Lau- 
rentio marito Catharinam Regi- 
nam Francis matrimonio copu- 
latam Flenrico z. qui liberos ha- 
bueruntFrancifcum Regem, Lu- 
dovicum Ducem Aureli^Caro- 
luin Maximilianu Regem , Ale- 
xadrum Eduardum Du cem Au- 
relias poftea Henricum di&u Re- 
gem Francias & Polonias, Hcr- 
culem Andium Duce,Fracifcum 
poftmodum nominatu > qui om- 
nes fine haeredibus ab hae vita 
migraruntj Elizabetham Regina 
Caftellae, Claudia DuciflamLo- 
tharingias , Margaretam Regina, 
&T r filias duas gemellas,qu$ infan- 
tes obierunt.Anna filia primoge- 



i8£ perum ah ffenriei Pretfprmapis 

nita in primis nuptiis nupta Ale- i 
xandro Stuardo Albanian Duci, 
Iacobi 3. Regis Scotia? fratri fe- 
cundogcnito,quo mortuo,Ioan- 
ne filio unico reli&omupfit fecu- , 
do Ludovico de U chambre. Ioan- 
nes Stuardus in uxore duxit An- 
nam confobrinam Ioannis a Tur- 
re avunculi filia:qua? genuit Leo- 
nora, quam {ibiconjugavitloan- 
nes de lojpital , e quibus natus eft 
Iacob 5 del'Ojpital Comes deChoi- 
fy,&c % \ oana a Turre fccundoge- 
nita conjun&a fuit Efmardo de 
Poitiers, Domino San&i Valerii 
Fani, cui pepericloannem mari- 
turn Ioanna? de Bdrthenay , diEle de 
Bou/dcbe,c quibus prodicrunt Gu- 
lielmus de Poitiers , & Diana, Do- 
mina de Valentin oes^ Caroli Ducis. 
Albcfei ex parte matris fua: avia: < 

Altera Ioannis filia uxor fuit Du- 
cis Fuillonaci.Francifca tertiogc- 
nita matrimonio copulatur Gil- 
berto de chabanes Domino de Cur- 




Mdjoribtu geft arum Epitome . 18 ^ 

qui filiuhabuic Ioannem pa- 
trcm altcrius Ioannis : unde Cur- 
tones prsefentes.Magdalena (five 
Ludovica) quarta &: ulcima filia, 
Bcrtrandi a Turre & Ludovicx 
Trimollian^uxor fuic Baronis de~ 
Conches in Burgundia* 

Dc Ludovico I. Trimollio y or^ 
dine fixto in A rhore. 

V d o v i e v s Trimol- 
Jius,GeorgiiTrimollii 
Sc Catharine Liflenfis 
Hiius primogenitus,ac-- 
que ucriufque parentis iucceffor, 
uxorem fibi copulavit Margare- 
tam filia Ludovici ab Amboeia, 
ejufdcm loci Domini , Mont-ri- 
chardijBlcrae, Vicecomitis Thu- 
artii,quae plurimos genuit libc- 
ros 5 in quibus Ludovicus primo- 
genitus,Iacobus,Ioanes & Geor- 
gius numerantur. Ludovicus bo- 
norum paternoru faic h«res:Ioar 




1 88 1 \entm ab Hcnnci Trotoprincifis 

ncs Epifcopus Pidavienfis, Ar- 
chieplfcopus Aufcienfis,ac Sa&£ 
Roman# Ecclefi# Cardinalis, 
obiitquc Mediolani anno 1507, 
dequo in fine hujus elogii Epi- 
taphium ex Gallico in Latrnum 
traflatum infertum erit. Iacobus 
& Georgius ad Burgundiam,ve- 
terem Trimolliorum patriam de- 
fledences^ibi fuas fedes locarunr, 
Jibcrofque procrearut:qui aMa* 
iorum fuorum viis haud diverte- 
re.Fuit Ludovicus animi dotibus 
pr#flanrillimus, nihilque magis 
iibi in votis commendatum lia- 
buit,quam Regis fui obfequium, 
&patri# cranquilliratem.-pro his 
quoque non modo fuas opes,qub 
bus fatcrac locupletatuSjVcrum 
ctia vicam propriam ornni even- 
tui Ecpenumcro expofuic. E' vi vis « 
exceflic Ludovico filio apud Re- 
. gem Ludovicum x 1. in maximo 
honore relido* 




us natus tn 


De Ludovico t.Trimollio > or 
dine febtimo in Arhore. 


DovicvsTrimol 


Md jorum gefL-trHm Epitome* 189 

EPITAPHIYM 

Ioannis Trimollii Pi&avicnfis Epifcopi , Ar- 
chicpifcopi Aufcienfis , & Romani Cardi- 
nalis :cujus cor fcpelitur in EcclcfiaFratrfi 
Minorum civitatisMcdiolani,ejufc]ue cor- 
pus in caftroThuartii in Deipara: Virginis 
tcroplo,Maiorum fuorum fcpulchro. 

uiufconum Praful i facvo qui cardine fulget, 
Viftavum ^ntifics , hac rcquiefcit hnmo. 

Ipfe pedo dignus , quo nufquam fanClior alter t 
T{ec fuit Me tamen nobilitate minor. 

Mendicos ah it , dives , cajlufque faccrdos, 
luftiti* cult or , confcia culpa procul. 

Italiamfato quxrens , $ anil unique Tarentem, 

^ letatii florem mors inopina rapit. 

Joannes T rimolius f\ operas conctfiit- ad auras , 
lllic quo nomen Lana didst Media. 

Quingentos feptcm fol tunc compleverat annos, 

Mtlle'que } r 


lius ' 

mollii, & Marias Am- 

uucnuji mi 

,in regia Ludovici xi. 




l$o l {eruTH *b Henrici Troftfrincifis 

Borbonicam, Ludovici Borbo- 
nii,Montpefcrii Comitis Ga- 
briels a Turre filiam. Ex qua fu* 
italic /ilium unicu Carolum no- 
minatu. In fecundis nuptiis 
xit Ludovicus Ludovicam , Cse- 
faris Borgi* Alexadro 6. Papa gc* 
nici, Ducis dc Valentinots 3 ScCar 
lottse Albrcthenfis, loanms Ab 
brethenfis, ( ms gft a pu d fir tta nni - 
e arn h i fto iia m ) qwi Ron fu i g N a- 


v a rra^ Regt * ■pro 

— • ^ - - 


avi fop o rio , filiamTex qua nullam 
olem procrcavit. Excclluit is 
de Ludovicus inter alios fui tempo- 

nui,Ai'ctn Ils f u i t q ue ill c non virtutis tan- 

j&n+iriZict - turn militans 6c imperatorise glo- 
fattxhn* rise laudeprsecellesj fed laudibus 
•ctiam religionis,confilii,magna- 
^tJ^/S4«iiimitatis,liberalitatis&:clemen- 
tise prqftanti(Iimus,atque in Deu 
txtC; pientiflimus : magnam enim par- 


tem eorum,quse ex reditibus coi- 
ligebat , vcl arte & induftria ac- 
quir<ebat,monafteriis 6c religions 


l 


Md)oribttt gefttrum Epitome. 191 

viris donabat. Dam in caftris pro 
Regc &: patria contra hoftcs bel- 
lu gerebatjdcvotiflima cjus uxor 
Gabricla domi no folum fumma 
diligentia & pietate,&: religionis 
zelo familiam in Dei obfequio 
alebat,fed etiam fbris cempla , & 
loca pia fuis fumptibus asdifica- 
bat. Rebus ab eo prasclare geftis 
plense font recentiores Francise 
hiftorias : ilia praefcrtim Andrew 
Teveti dc Viris illuftribus. Ad 
Papiam ergo,percelebrem ad Ti- 
cini ripam urbem 5 quam Fran* 
cifcus Rex obfederar J i4.Februa-* 
rii fatali ac infoelici pradio 3 di&o 
Rege ab hoftibus capto,dum for- 
mer pugnacct occiditur anno 
1524. Sepelitur Thuartii in Dei- 
parse Virginis Mari$ teplo.Quod 
ipfe una cu Gabriela uxore fum- 
ptibus fommis exaedificavit. Vc 
facile quivis cognofcere poflet 
hujus invi&iffimi viri gefta,ejufq; 
vitas difcurfum^nonulla carmina 



iji Herum *b Hemet Proteprincipu 
Latine jam a mulcis annis com- 
pofica hie addere ftatuimus. 


Epiccedium domini Ludovici Trimol- 
lii Equitis aurati/Vicecomitis Thu- 
articnfis &Principis invidfciflimi,^ 
Nicolao Parvo Bellofaneii editum. 


Car. kAIcai, Iamb. Pmd. 

ldetis omnts qudm rapid* man ft 
Infcfla mortis fpicula turbid a 

Vibrantur : yt Parc a nocentes . ~ 
Accelerant tenuarc ptnfum. 

Anna benigni ftx louii integret 
Ttyndumpercgit: rtftat olympias , 

£tme fororcshoc fcpulchro 
Lanifcas pofmffe cuntti 
yidetu : hoc fi diuiti* malum 
Auertcrentjfi Martis opus feri , 

Credatis : atiruusfmfftm. 

Traditus hifee quidem duobus 
Me nemo vicit munijiceatia 
Cruenta. Marta bell* ferocius 

Con fecit & net** ' putaffent 
Hector* : magnanimumye AchiUcm. 

"P urn are ccpi,flau* mihi genas 
Cum prim * lanugo ttgertt. leuem 
Contr * Britannum me yocauit 
Vndccitnus Lodoicus hojltm . 

Alpin a Regem per iug* Carolum 
Lubtns fequutus Marte Neapolim 
Horrente concufsi : triumphant 
Tornovium redu per agrum . 

Sparfi 



Majoribw gefltrum Epitome. 195 

Sparfi Brit anno iugera fanguine 
Albina : fa ft us fum yalsdis eques 
^ iuratus armis : hunc honor em 
Officio meritus fideli. 

Montes pruinii tttfisbus inyios 
Scandens atroci Sfortiadem man to 
Ceps : nec Infubrcs inultos 
Enfe fur ens minitante liqui. 

Mihi remiferunt Veneti leuet : 

Ottawa enfem Carolus annum 
fornoyienfi quem dedit impetm 
Vontificemque fimul retent um. 

Burgundionum prafes atroctbus 
Beilis minuets Helvetia s procul 
Blando remifi dtp recat u . 

Arma preces inimsca frangunt. 

Anglos Vicar da trufimus d plaga: 

Tfjtvarra noftri efi cenfcia r aborts, 

Agris Iberos Brixianis 
Vicimus Hejperidmque gentsm. 

Exin Sticvos contudimus truces : 

Trancifcus hofiem dum redigit malum 
Inviflus in franca ttnorem 
lufiitia , rigiddfque leges, 

2{obis fupremus militia modus 
Contra fuperbos imperii duces 
Fortes & Hijpanos : ubi turn 
Vulncr'ibus cecidit cruentis 
Multsque mccum : dtfp licet : 0 dolor! 

2{on nojbra : fed quam catera pertulit 
Contifa mortem multitudo 
Infediis periens iniquis. 

Si quis maligns fpicula funeris 
Vi tare poffet : mortis & impiam 
Iram ifusffemus perennes , 



194 d Fie nr id Protoprindpi if 

Difcite qui tumulum vidcti 
Mortalis huius tneta qutdem brents 
Vitae nee vlhs -eft rtparabilts. 

Sed jam a fail is profercnda eft. 

Confubt hoc getter ofd ytrtus. 

Hie tu doctris qui futrim : ntc es 
fortajfe mator : dum fu peres : vis 
Inctde y irtutis :fugit te 
Quum yenict tracts hors fati, 

Aliud clegum ejufdem. 

Hie Jitus eft princeps magni Lodoicus honoris 
lilt Trtmolliacx publics fonts domus. 
Infignis bello, (gr fttuis Mars alter in armis; 

Optatxque ftntttl pacts amicus crat. 
Quatuor eft longs Reges state fiquutus : 
Mibtio fortis:confili6que valens. 
Vndtcimus iunenem Lodoicus cepit : (Jr* illo 
Liqmt honoratum Rege vocante patrem . 
Infidt proccres hue inyaftre \ fed unus 
ProrniJJ'otn didicit non ytoLtre fidem. 

Dum parvus gelidas fuperarrt Carolus Alptt 
OSlovut r eg nttm V art he topes adiens: 
Caftra fcqitebolur longinqua Trimollius. tpfuns 
Itala gens tremutt : Varthenopt'aue duccm. 
Indomitum ftrro elodes Fornoyia ftnfit: 

Hoc fuit auratus tempore fafhts rques. 
Contudit infrftos yiolcntis Er/tonas armis: 
Capit rum qui Rex dcindc futurus r rat. 
Attamen is regno cum fuccef?i(fct y iniqux 
Fortune adferibens aux tnodo pafjus crat: 
Prxpofuit cunflis Lodoici dulceTrimollti 
Obftquiunt. accrcvrt gloria, fama , dectes, 
lllius aufpiciis eft Regs Infttbrto ntftro 


Mdjorum geftdrum Epitome. ipf 

Reddita : captivus S fort id iure fuit. 

Recife Vent turn gana : pacatd Britan ni 
Audacis rabies y Helvetiufqut furor. 

"Poflrcmo fenior multis confcfhts & annit 
Galhca Francifco regna tenente fuit. 

Attamen Helvetios contra pugnavit: &• tins 
Auxilio y iff or Rex meliore fuit. 
Indupcratorcm contra fuit yltnnus ardor 
Hie vbi floricomtts flat Patavinus ager. 
Ancipiti hello cum fe defend t t hone flam 
Oppetiit mortem vulnera plura ferens. 
Occubuity nunquam minima vel labc notatUil 
Defenfor populi , religionis apex. 

Vnde fupernatum foclix in pace quiefeit 
Spirit us: exanimum terra cadavct habet „ 

De Carolo Trim oil to y or dine 
oflavo in Arbore . 



A r o l v s T rimollius 
$ Princeps Talmudi,Lu- 
* dovici z. Trimollii Sc 
Gabrielse Borbonicse fi- 
liusunicus, a parencibus matri- 
monii vinculo copulatur Ludo- 
vico filiseCaroli aCoicivy., Comi- 
tis de Tdillebourgy 6c de Crdon , Sc 
Ioannae Aurelianae , Ioanne Co- 
mice Ingolifmse prognatx : <jui 

* ij 



I $6 Herum ah Henricl Protyrincipis 

Ioannes filius crac fecundogeni- 
tus Ludovici primi Ducis Aure- 
lia:, Caroli V. Sc loan# Borboni- 
ca^filii natufecudi. SufcepitCa- 
rolus cxconjugc Ludovicalibe- 
ros nonnullos^quorum fuperftes 
manfit Francifcus , qui matri Sc 
avo fucceflit. Anno ijij. maxi- 
mo Sc fortiflimo Helvetiorum 
exercitu ca:fo,fugat6queincre- 
dibili fortitudinc &c gloria, Rege 
fuo Francifco prefente , contra 
hoftesindefcffe dimicans Caro- 
lusfque fata premature Trimol- 
liis inviderunt) fexaginta duo- 
bus vulneribus faucius,in quibus 
quinque lethalia inventa func, 
occubuitanno dido^Septembris 
14. iEtatis fuar xxii. fepelitur 
cum patribus fuis. Ejus verb ma- 
ter Gabriela,ob filii csedis moe- 
rorem Sc triftitiam , fpiritu Icni- 
ter deficiente abiit e vivis ultima 
Novembris ,anno iyi 6 . Corpus 
cjus fepulture mandatum eft in 


Majtrutn gejl arum Epitome, 197 

templo Deipane Virginis in ca- 
ftello Thuartienfi, juxta Ludo- 
vicum maritum. 

De Francijco T rimollio i ordine 
nono in Arbore * 

Ran c i s c v s Trimol- 
lius Caroli Trimollii 
8c LudovicacaCoitivy 
filius unicus,captus in 
pugna Ticinenfi cum Rcgibus* 
Francifco Francias, 8c Henrico 
Navarrse: Vxorem duxic Annanr 
Lavallefem,filiam Nicolai Guy- 
donis Lavalli Comicis , 8c Car- 
lottseCalabrienfis vel Aragonen- 
fisRtix Federici ,quipoft Fcrna- 
dum,filium Alphonfi fracris, Re- 
gem Neapolis &c Sicilian, rcgna- 
vitinipfisregnis. DuxeratFede- 
ricus is Annam Sabaudicam A- 
madei 8 . Ducis Sabaudia^& Yo- 
landa? Carolo 7 . Francise Rege 
natacfiliam. Pacer verb Amadei 




*9$ Xtrum ah Htnr'ici Protoprincrpit 
fuicLudovicus, Sabaudise Dux, 

& mater Anna Lufignana filia 
Gen, five Guenc,vel Iani Regis 
Cypri,& Carlottas Borbonicse, 
Iacobo Comite Marchix pro- 
create. Hec obiter diximus,uc 1 
regiam Lavallenfis familiar co- 
gnationem paucis dftederemus. 
Procreavic Francifcus ex Anna 
uxore Ludovicum fucceflorem: 
FrancifcumjCarolum; Georgiu; 
Claudiu: Ludovicam , Iacobam: 

& filium pofthumnm, juvenem 
fine prole demortunm. Francifi*. 
cusBenoni Comes di£lus uxore 
duxit Franciicam de Boucher, 
Afparaut Dominam,ex qua nul- 
la reli&a fobole c vita migravit. 
Carolus Dominus de Maulcon 
Romanusfuit Protonotarius, &: 
uxore non du£ta obiit. Georgius 
Dominus de Royan Pi&avienfis 
Senefchallus, hoceft,illius pro- 
vincial praefe&us , uxorem fibi 
conjunxitMagdalenam filia Fra- 


. 


Majorum geftnrtm Epitome. 199 
cifci LuczemburgiijVicccomicis 
de MartigueSj Sc Carlottae Bri- 
cannicjc: rratrem habuit Magda- 
lena Sebaftianum, Maria: de Be- 
aucairemaritum : e quibus nata 
eft Maria Lutzcmburgica Pon- 
thievrehasres, uxor Philippi Env 
manuelisa Lotharingia Mercu- 
rii Ducis. Peperit Magdalena 
Georgio marico Gilbertum Tri- 
molliumjCui nupfit Catharinafi- 
lia Philippi Huraulc, Fracia: ma- 
gni Cancellarii meritiffimi * Sc 
ejus uxoris Anna: de Thou , qua: 
patre habuit Chriftophorum de 
• Thou in lunimo Parifiorum Se- 
natu Protopra:lidem, dum vive- 
ret: fratres verb Ioannem , Chri- 
ftophoruni 3 & Iacobum Augu- 
ftum , Dominumd’ Emery Pra:- 
fidem digniifimom 3 tarn omniu: 
literarum , quam Iurishominem, 
fcientiflimum : forores quoque 
Catharinamuxorem Achillisde 
Harlay, Senatus ParifienfisPro- 

I iiij 



2,00 J \erutn ab ffenrki Trttqrincifii 

toprsefidis incorruptiflimi : Ma- 
riam &: Iacobam. Obiic Geor- 
gius ad Poi&iers circiter feftum 
Nariuicacis Domini anni 1584. 
Ejus corpus condicum eft in avi- 
to Thuartii templo. Claudius 
Dominus deNoirmoufticr con- 
;uge (ibi copulavir Anconettam 
a Turre, qux genuit Francifcum. 
Trimollium , Marchionem dc 
Noirmoufticr maritumCarlottse 
de Beaune , ex qua natus eft Lu- 
dovicus.Ludovica nupfit Philip- 
po de Levi , Dno de Mirepoix, 
quadiberos procrcavic, quorum 
primogenicus eft Ioannes de Le- 
vi. Iacobadefponfacafuit Ludo- 
vico de Bueil, Comiti Sanccrrse: 
e^quibusnatifunt Ioannes, San-, 
cerrse Comes hodiernus , pater 
Ludovici Baronis de Bueil : Lu- 
dovicus Dominus de Bueil, qui 
anno i5$6.mefelunii obiit,relin- 
quens ex fororc uxoris Domini 
de Boifdaupiiin cojuge fua (quae 


1/Lxjornm ge ft Arum Epitome. l oi 

co mortuo dolore & taedio non 
mulcos poft dies extin&a eft) fi- 
lios tres totidemq; filias:quorum 
filium primogenitum , ac filiam 
fenioreivi vna cum tertiogenita 
PrincipisMater/umma charica- 
te mota fibi curse fufcepitjeofque 
domi fue,veluti jpprios fuos libe- 
ros,perbenigne &nutric &alit: 
ac filiasLudovicajGabrielaJaco- 
ba,Francifcaj &: Anna uxor Ho- 
norati Do.de Fontayne , quibus 
nata eft Anna de Bueil , nupta 
Rogerio de Bellagarda, ejufdem 
loci Dom.&deTermeSjCentum 
cquitum prasfe&o, in privacoRe- • 
gis eoniilio Confiliario , Ordinis 
S. Spiritus Equiti, RegisCubicu- 
lario , ac Francias regni magftp • 
Armigcro , Ioannis de Bellagar* 
da D. de Termes, & Annas de 
Villcmur filio. Fuic Francifcus 
homo facilis , fapiens &: difertus, 
aliis benignus he liberalis,aliis 
aufterus , ac feverus : fed in nc- 

I v 



loi J %erum *b Henrtti Protoprincipis 

minem, ni(i in criminofos , aue 
quos pro criminofis habebat, fae- 
vitiam unquam cxcrcuic. Qua- 
propter bonis dilc£tionis,&im- 
probis caufa cimoris erac. Apud 
Regem & Principes, obres egre- 
gias fumma cum vita: intcgritatc 
do mi , militiseq; geftas , in gratia 
& authoritate maxima , pacatio- 
ri fuis Maioribus tranquillitate, 
a:vo fuo vixic, plenufqj dierum 
obiit, an. 1^41. Ian. 5. Sepelitur 
in fuo Thuarcienfitemplo. 

De Ludovico Trim oil io , Dues 
frimo Thuartii ordinede - 
cimointdrborc. 

Vdovicvs Trimol- 
lius,Fracifci Trimol- 
lii , & Anna: Lavallc- * 
(is filius primogeni- 
Thuartii Dux, ma- 
trimonii vinculo libi conjunxit • 



MAjorilw gefiMrum Epitome, id 3 
Ioannam Montmoratiam, filiani 
Annx Montmorantii Francix 
Comeftabilis 5 & Magdalenx 5 Re- 
naco Notho Sabaudix 3 Comitc 
de Villars,Magno Fracix Oeco- 
nomo,& AnnadeLafcarisTen- 
deComitifta natx. Protulic Io- 
anna marico fuo Ludovico An- 
nam Talmundi Principcm , qui 
juvenis obiic, Ludovicum Co- 
mitem de Benon y Ludovicam 
coelibem demortuam, Ludovicu 
alcerum, pod mortem frauds An- 
nx, Talmundi Principem,Clau- 
diu fucceftbre,qui anno prqfenti, 
niefe Martio uxore duxit Carlot- 
ta Brabantina Gulielmi Aurantii 
Principis,&;Carolinx Borbonicq 
filiam:dequibus alibi dicendum 
eft , &: Carlottam Cadiarina fra- 
tria fuoru fupcrftites. Ludovicus 
igitur,cuin in aula Regis Fran- 
cifci primi educaretur , tantum 
in Uteris 5c bonis modbus profe- 
cit ; uc omnibus eximix ejus vir- 



004 ^frurn dl Henrici Pntoprincipis 

tuces admirationi eflc incipcret,, 
obquas a Regibus fuis,fummo 
honore Temper habitus, in nego- 
tiis magni ponderis occupatur.. 
In Anglia fuit obfes , 8c in Hi£- 
pania circa Caftcllae Rcgcm Lc- - 
gatus. Sxpe in Gallia militibus- 
imperavit : nihilque magisfc op- 
tare oftcndit , quam bona , quae 
poflidcbat, propriam vita 8c (an-- 
guine pro Regis fui 8c patriae ob- 
fequio profundere. Cum in Pi-- 
&avia oppidu Mcllam obfiderer, . 
quod poll triduum, propterfoe- 
dus cum eo vivcnte percuflum* 
in Regis poteftatcm fc dedit, vi- 
ces geres regias,apoplexia extin- 
guitur,anno 1577-Martii ay. Cor- 
pus ejus terras mandatu cftThu- 
artiiinfuo Deiparae virginis Ma- 
rise tcmplo. Anna uxor ejus, ma- 
trona religiofilfima,charitate fer- 
vidiflima ,ac etiamprobismori- 
bus ornatiflima , 8c vitae intcgri- 
tare fumme commedabilis , cum. 


J w/jorifagejldrum Epitome, i of 

Eutetia Parifiorum ob pcftenv 
quae tunc ibi graflabatur exceflifc 
fet, oppidum de Sully adiic : Vbi 
tandem peftifero morbo infe&a- 
vitam amifit^fecunda O&obris 
anno ly^.Sepeliturinfiiofacel-- 
k> oppidi fupradi&i. 

De Carlotta Catbarina Tri-r^ n^n^*, 
mollia^ordinc x i. in aAr- 
borcjn qua eft depifta. 

Arlotta Gatharina i 
Ludovici Trimollii &: Io- 
annae Montmoratise filia, . 
Gomitifla Talieburgi , Domina . 
Craonis,Bufmierii,Sandae Her- 
minae,&: Cathedrae Vicecomitis: 
matrimonii vinculo cum Hen- 
rico Borbonio Condaei Principe 
conjugata,genuit ex eoLcono- 
ram Borboniam , &c filium poft- 
humum nomine Henricum,pri- 
marium Sanguinis Fracig Princi- 
pem, primumque Parera^de quo 




2 oC Pgr urn db Henrlci Protoprincipis 

ctfi multa jam fuo loco diximus; 
hie tamen nonnulla de ejus nati- 
vitare praeftabitinferere. Pcperic 
cum Mater fua anno i y88.Septc* 
bris die prima , die Iovis in ipfo 
Meridie. Principi aute ciim naf- 
cereturaftitcrutjufTuRegisChri- 
ftianiflimi hodierni, qui tuc Rex 
Navarrx folumodo erat, Domi- 
s.Mtjmt. na San&i Maximi, uxor Guber- 
natoris San&i Ioann \sv4nge\y Fa- 
ni , &: Domina de Pejfes fenior. 
Statim verb poftquam in lueem 
editus fuic Princeps 3 adfuic Do- 
mina Brifamburgijforor defun&i 
Marifcalli Bironii. Dies verb ali- 
quot ante Principis nativitatem 
apparuitjfub o&avam horam vet 
pertina, ingens quondam flamma 
in medio coelojqux in confpe&u 
omniufupra idemFanu pracer- 
ve&a eft. Veniebat aute a plaga 
Meridionali tendensadSepten- 
trionale, & ad auarta horse parte 
duravic. Fuit prsetcrca baptizatus 




* 


■ 


< > 


Majornm gefiar urn Epitome. 207 

Princcps die Sabbathi vigefimo 
Mentis lunii anni 1592. adtertia 
pomeridianam. Baptifmus au- 
t6m in eum annum dilatus fuic, 
ob Regis abfentiam,qui taquam 
pater Spiritualis futurus expeda- 
batur.)Tempus erat fudum Sc tie- 
renutn: nihilominus cum egre- 
dcretur caftro , ut deferretur eo 
loci, ubi erat recepturus baptif- 
mum,intonuit ingentem idum 
femel tantummagno cumfrago- 
re$ nec guttula quide aquas unica 
cadente* EtLCum aqua baptitini 
fupra caput ejus infunderetur,in- 
tonuititerum tine ullo cafu plu- 
\ix. Adeoque talia tigna ignis ip- 
fum Temper comitata funt.Nam 
cum ipfe ab Angely Fano profi- 
cifceretur,utad Regem venircc, 
fecundo diurno itincre, quod ip- 
fe confecitj in urbeculam didam 
Mellam in hofpitium fe recepit; 
tunc vefpere in coelo inges quas- 
dam flamma ignis confpeda fuic. 



10S ‘ Xernm a\> Henrici Trottfrinclpis 

quae re&a fupra ipfius hofpitium; 
praetcrvehcbatur , ac ibat fe per- 
ditum vcrfus viam quam illc Re- 
gis jufTu infiftcre debebac. Mira 
auce quam feliciter hifcc.praeco- 
niis coveniat HENRiciaI.de 
Monclyard ejufdem Principis a 
con{iliis& fecretis,mihique fum- 
ma conjun&o amicitia, perquain 
ingcniofe concinnatum Anagra- 
ma : quod quia magnis &r illuftri- 
bus viris omnibus non modo pla- 
cuic , fed ca potiflimum arcana 
quadam ratione concineac , quae 
natalem& baptifmale illius diem 
confecuta funt j hie Ci apponatur, 
nemini credo non gracum eric. . 

HENRICVS BORBONIVS CON* 
daeaevs regvlvs, et re- 

GII STEMMATIS AVITI 
PROTOPRINCEPS. 

ufnagrdmma, 

MATRIS PENDENTEM AB 
VBERE GLORIOSO AVGV- 
RII PRAECONIO TE CHRI- 
STY* SVSCEPIT SIN^ 






MAforiltH gcftdrHm Epitome. 209 

Carlotta igitur cuprimum ad D. 
Gcrmani Fanu acceflit, protinus 
Aic fe judicio fifteret ftatutum eft. 
Caufa illius a copetetibus Iudici- 
bus circufpe&a &: judicata in fu- 
premo Parifioru Senatu, ab om- 
nibus di&eriis , ac impofturis ad- 
verfus earn calumniose confi&is, 
24-lulii anni 1596. fuit abfoluta, 
Sc innocens dcclarata per folem- 
ne Areftum. Atque idipfum A* 
reftum fuit publice in a&a reda- 
dum (Gallice Regijbrcs) ex vi di- 
plomatis a fua Majeftace. editi*. 
quas literas patentes vocan t. Fuit 
etiam approbatum Rothotnagi 
i^.Decembris anni prardi&i.To- 
lofse verb 1 6. Maii 1597- Ide Bur- 
digalse 17.& publicacum 19. ejuF 
dem menfis 8c anni. Apud Rhe- 
donas j.&publicatu die ?.Sep- 
tembris ejufee anni. Ipfometeo- 
dem anno coprobatum fuit Di- 
gione prima Decembris. In fine 
anni ejufdem,quo Princeps ad. 



i io Xeram Uenrict ProtoprincipU 

Ecclefisegrcmium receptus fait, 
x6. Decembrisin San&i Stepha- 
ni Protomartyris fefto,in Archa* 
gcli Michaelis Rothomagenfis 
templo Carlotra Mater publice 
hasrefim Calvinianam abjuravit*. 
Fuitque ab Illuftriflimo ac Re- 
vercnditfimo Domino D. Ale- 
xandra Medices Cardinalc &: 
Arcfiiepifcopo Florentia:, San- 
diflimi Papa:, Sedifque Sandas 
Apoftolica: in Francia Legato a 
Latere , Cardinalibus , Epifco- 
pis , multifque Ecclefia: Pradatis 
ac fecularibus Principibus aflir 
ftentibusab cxcommunicationis 
vinculo abfoluta,&ad Sacrofan- 
dam Romanam Ecclcfiam fuf- 
cepta^maxima Regis noftriChrir 
ftiani(fimi,ac omnium Principu, 
necnon civitatum,&oppidorum 
univerfa: Francia: Oratorum,qui 
tunc in eadem civitatc adcrant 
comidis , &: incrcdibili laetitia, 
cundorumque applaufu. Quo- 


M/forthm geflurum Epitome, lit 

mam de hac re a viro quodam 
Catholico , dodo, pio & devoto 
brevis &:compta narratio fcrip- 
ta,non rainen rypis excufa eft,, 
hie dicere de ipfa re pauca decre- 
vimusieand’emque narrationcm* 
quo omnibus veritas rei clarif- 
fime illucefcat,in fine libri hujus 
inferere ftatuimus. Leonora au- 
tem Principis unica foror anna 
fequeti de tenebris in admirabi- 
le Dei lumen , &: lucem Catho- 
lic# veritatis edudla,ab ipfo Lllu- 
ftriftimo Domino Legato, ut in 
Dei o vile per oftium, & non ali- 
unde libere ingredi poflet, bene - 
dicicur ac fufeipitur &: recocilia 1 
turperbenigne in gremiu Eccle- 
fix > Lutetice Parifiorum Martii 
die io. cum annos haberet no- 
vem, mefes undecim,tocidemqj 
dies. lpfo verb die fimul cum illu- 
ftriflima Matre Deipar#Virginis 
templo,quod Noftr# Domin# 
appellamus , invifo , c#cerorum 



21 1 \j \erum Henrici Protofrincifir 

nonnullacum fummo gaudio& 
exulcatione vifitavit : quo quide 
tempore univerfus populus Pari- 
fienfis concurfu maximo, ut om- 
nium pcccatorum fuorum plena- 
riam remiflionem obtinercnt,a 
San&iflimo Domino Papa per 
modum Iubilaei conccfiam , ob- 
totius Reipublic^ Chriftiana: pa- 
cem &: quietem, ad Ecclefias co- 
fluebant. Principifla verb ab eo 
tempore , quo in Ecclefise gre- 
mium rccepta fuit,tam bona &: 
tarn prseclara cliaritatis Chriftia- 
nse opera cdidir, ut fit cxemplum 
illuftre aliis omnibus. Loca facra 
& religiofa devotifsime invifir, 
cum ca eleemofynarum , quam 
proprise vires permittunt clargi- 
tione.Monafteria Rcligioforum, 
ac Monialium fumma benevole- 
tia ctiam nunc profequitur , &: il- 
lorum preces , devotiones, &fpi- 
rioilia excrcitia permagni facit. 
Ipfas itaque Moniales,prxfcrtim 


Mtftribm geJlwHm Epitome. z 13 

Avemarianas ( hoc eft , conven- 
es didi A vc Marine) Parifienfes, 
propter exadam fui Ordinis re- 
. formationem , ad miraculum u£ 
queampleditur. Ncc icem pau- 
peres& egeni , &variis morbis 
laborantes fuam ope defiderarc 
poflunt: quippe ip(a illis adeft te- 
peftivc: &alacrianimo illis ope- 
ram fuam impendit , vifitando, 
cofulendo, & illos ( prout poteft) 
fuis pecuniis juvando , 11 1 e pau- 
pcrcate veluti refurgere, &; ex ip- 
iis morbis convalcfcere poflinc. 
Adeoque in vinculis detentos, 
quofeunque potuit , in Sanda, 
ante Refurrcdionis Pafcha,heb- 
domada fuis numis redemptos, 
infigni liberalitatefuis uxoribus 
aclibcrisimmunes reddidit: &r e 
carceribus domum quemquefua 
remi(it;uti eft ille mosperanti- 
quus , in eo Sando quadrageft- 
mali tempore, Gallorum Princi- 
pum. Quod civitas Pariiiefis ma- 


V 



214 Xtrum ab Hcnrla Frotoprmcipis ■ 

gna omnium piorum confolatio- 
ne experta eft. Degic ad San&i 
Mauri Fanum,non longe a ci- 
vitatc Parifienfi,cumlibcris fuis, 
quorum educationi,exemplo ac ; 

monitis falutaribus preeft : Eo- 
rumquc bona jure nature fibi 
concefta facultacc fcdulo admi- 
niftrac. 

Finis Epitomes rerum ab Henrici Bor bonis 
Maioribus gcjlarum 3 ejujclemque Henrici 
Genealogist Explication is ab Imbaldo 
Tnmollio repet it*. 


Conjugum nobilijjimarum Do- 
minorum Trimolliorum 
Catalogue. 

A l i s a Caftro ex nobiliflimaCa- 
ftrorum inHifpania familia or- 
ta , e qua omnes fere Europse 
Principes originem ducunt. 


Ioanna Cabilonenfis, vulgo de 
chctllon , a Comitibus Burgun- 
dia:,atque a prseclarioribus co- 
tius Europe familiis oriunda. 

Petronilla ex familia de 
Coucy,quse quanta nobilicatis 
notse lie, omnibus clarum &c 
manifeftum eft. 

Maria Domina de Sully regia 
ac imperatoria Conftantino- 
policana familia prognata. 

CATHARiNAde Lifla antique 
nobilitatis , &c magnas hseredi- 
tatis h2eres,a Domino de Giac 
vidua relidhn 

Margareta de Amboefo mul- 
tarum pofteilionum hseres,Lu- 
dovici de Amboefafiliaunica. 

Gabriela Borbonica filiaLu- 
dovici Moncpenferii Comicis, 
neptis Ioanis Borbonii Ducis, 
pronepcis Ludovici z. Borbo- 
nii Ducis^San&i Ludovici Re- 
gis abnepos. 

Lvdovica de Coitivy filiaCa- 



nS 

roli,& Ioanna* Aurclianae,filiq 
Ioanis Ingolifmi Comitis, filii 
Ludovici Ducis Aurelis^San- 
di Ludovici trine^otis. 

Anna Lavallcnfis c fanguine, 
Ncapolis &: Aragonia*,Fracif, 
ac Cypri Regum orta : quse fo- 
rorcm habuic primogenitam 
Ioanam nomine,nuptam Do- 
mino dc Rieux,macrcm Clau- 
dia* uxoris Francifci de Colli- 
gny ,e quibus natus eft Paulur 
hasres Lavalli, qui ex Anna de 
Alegre conjugefufcepitGuy- 
donc natu anno iy8y. Maii 
qui unicus eftLavallii domi- 
nii Dominus , nullumquc co- 
gnatum habct propinquiorcm 
Claudio illo Trimollio Duce 
Thuartii, dc quo antea rclaru 
eft. Dido FracifcoFr.Scepha- 
nusdeLufignanjin fuo libro 
affinitatum Principum Chri- 
ftianitatis cum Medicea fami- 
lia,uxorem dac Carlottam La- 

vallen 


217 

vallenfem , quod ex di&is fal- 
liflimu apparct.Carlotta enim 
Lavallenfis, Nicolai Guydo- 
nis , &: Antonettse de Aillon, 
terti^uxorisfilia ultima nupfic 
Gafpari de Colligni Francis 
Archichalaflo^a quoDominus 
de Chaftillon demortuus , D. 
de An delot, &c. Quamobrem 
Le&or animadvertat cum prq* 
di&um Lufignanum legerit. 
Ioanna de Montmorancy,cu* 
jus fanguinis nobilicas, ac cla* 
ritudo lippis &c tonforibus ma^ 
nifefta,& perlpicua eft. 

AD lectorem; 

Sequent') pagina , Left or candidiflime , inveniei 
tabulam inqua reperies omnes progenitores,cumex 
parte patru^tum matris fcremftimi Henrtci z. ?rtH- 
cipis Condai, ac Francici Sanguini* primarii Tr in- 
apt* : incipiem ex uno latere a Ludovico I uni or i 
Rege Francia , & ex altero ab Audeberto , prime 
Trimolliorum Dominorum parent e. §H4m tabu- 
lam numeri* fignatam hie appofuimu * : vt euiqut 
tanquatn Genealegia dtmonjlratio refle infervtat. 



ii8 Genealogtx Bor borne* 


1. 

LtiJo'licHf diflus Ju- 
nior Franc.Kjx. 

2. 

Thilippns xstugujhu 
Franc. Hex. 

3 * 

LtUolncM oftrttu 
Franc. Hex. 

4 ’ 

Df)>U4 Ludoyicut y 
yxor Margaret* Be - 
rengaria. 

5 * 

Hpbertus de Cler- 
mont , uxor Beatrix 
Borboni 4 . 

6 . 

Ludoyictts Borbo- 
niuCyttxor Maria 
Hollandic*. 

7 • 

- lacobus Bor bon ins, 
uxor Ioanna Fani 
Viyi Pauli. 

8 . 

Joannes Borboniuc y 
uxor Calharina yin 
dtcina. • 


* 5 - 

Henrietta Bor - 
bonitts. 


> 4 - 

Henrietta Borboniuf 
Vrin. Cond. 

• I5 ‘ / 
Ludoyictts Borbt - 

ih'w , nxor Leonora 

Bjotrrfir. ofctnfis. 

12 . 

Carol** Borbomttfy 
uxor Francifca j€- 
lincomenfis. 

11. 

Francifcus Borbo- 
nrn , uxor Maria 
Lut^emburg. 

10. 

Ioannes Borbonitts , 

uxor / 04 JW 4 de Beau - 
• e * 
pH. 1 taut. 

9 m 

Ludoyictts Bor bo - 
niua 3 uxor Ioanna 
de Hpufijr. 









l s- 

Leonora Bor - 
bonia. 


1 4 * 

Carlotta Catharina 
Trimollia. 

. 1 *’ 

Zudoyieuf Trimol - 
lius , uxor l own* 
Montmorantia. 

12 . 

Fran a feus Trimol 
lius , uxor jtnna 
Zayallenjis. 

ii. 

Carolus Trimollius> 
uxor Ludoyica de 
Coitivy, 

io. 

Ludoytcus Trimol - 
lius y uxor Gabrie- 
la Borbonia. 

9 - 

LudoVicus Trimol - 
liitSyttxor Margare- 
ta de yCmbojfk, 


Hi Dominus. 
i . 

Gulielmtts Trimollii 
Deminus . 

3 * 

l/Cnnielus Trimollii 
Dominus . 

4 * 

Jmbaldus Trimol - 
lius , yxor Jilts 4 
Cajlro. 

Jmbertus Trimol- 
lius , uxor Ioanna 
Cabilonenfis. 

6 . 

Jacobus Trimolliusy 
uxor PetroniHa dc 
Coucy. 

7 * 

Trimolliusy 
uxor Maria desul- 

b r. 

8 . 

Georgius Trimollius ^ 
uxor Catharina dc 
lifla. 

? * 


Trimolliana . 




I. 


fiudebertu* Trimol- 


210 





IN ILLVSTRISSIMAM 
Principum Trimolliorum 
Profapi# Arborem. 

S T aliquid quart do Majtres ftgna re - 
Unquunt , 

Qua generis monftrent while ftemma fui . 
C Units eft quando virtute eblivia Jelent 
Nominis,& famam tempos in omnt pdrant . 

Sf<i mfc/J tgregius qudm ft ma)oribtu orti 
Nebilibus t ftudeant nonius effe pares. 

Reftice qudm virides hac grftent b railed rants: 

Has ubi preponit nobditatis opes. 

Tone hat quingemis ftbolcs manavit ab annit t 
Pandit £y annofo brachia prifca ftttn. 

Trim o hi generu caput Audcbertus, in hefteis 
ChrifticeU gentu dum novet arms putt , 

Excidioque nee at ^ G othofrcdo fub duce ,7' ureas t 
Externa cecidil fwgmaolmtus humt. 

Tatlix prole parens I gem in o ndmquc auSlus Acbifle 
GuiUelmut Turco fangmne ttnxit humum. 

Ivit in Mbigenos Augujto Rege Philippo 
Mont fort! Anntelut prima columns, nepos, 

Subfidtifque ejus Rex in fta fceplra redegit 
Neuftriaco$ t 4ndes t Ccenemeitmque ftium . 

Caftrae generi Imbaldu* Trimollius arm a 
Mi feet , ut e bints exeat una domus. 

Caftraum gemu eft Hi ft am tertia regni 
Nobihtas , quo ml c lari us Orbis It abet. 

Hoc Jjquidern veniunt Ga Ih de ftmme Rcges; 

Hint l otbaimgrtos , Heftcriofque, pet<u. 


De mb'ditate Trincifum Trimoll . 2 2 1 

HincTortugalli,yenit bine Ferrari* proles , 
MantuafP^rtnenfs , Allobrogumqxe donuts. 

HincftuitAuftriacuSyBavarns,Suedufque-PolontiS t 
Uinc pent tnnumcri deft here Duces. 

Tarca tribus rnttis abfeindit ftamina vit* t 
Cum patrCydum pugnant cum Mahomttigenis. 

Imberto generis Cabilon) fumitur uxor t 
Vx or lacobo Cucia ab tie yenit. 

Exits in Anglorum conyertit viftcra dextram 
Pro te ,pro nato , clare 7 3 bilippe > tuo. 

Cuydo nepos Mari* Sulim * j uugttur,«rt* 

E By^antino Cbriftopoltfque fatu. 

Jani pnmigeno Comiti Bononia parity 
Qui patre non geftit grfia minora fuo. 

QuanJo Sigifmundus cum T unit beHa movtrety 
Guillelmus lant patruus occubuit. 

In pugna capitur Guy do Gtrmanus eadem, 

V often qtts Rbodio-vulnere Ufus obit. 

Sed video multos ejus de (lirpe7{epotes 
Mult 4 tenere fua fub ditione loca. 

Antbcef* prafunt , prafunt Montiqu e Riehardo 5 . 
Sunt Domini Crau>n 3 vtcenia Blera tenenti 

Infula BuchardtyMuns illis paret Acutus t 
Rupis-Tortis eis 3 Jrxf, Thuarta fubeft . 

Dome Ludoicus calo no ti (limits Heros t 
Quem morsTicini fuftulit enfe fero 3 

Borbonto duxit Gabrithda fangumc Cretans , 

Qu* SanClo fuerat Rtge BonSque fata. 

Talburgt Dotntnx Carlus Trmollius bafit 3 
Connubi firms j unflus uttrque fde. 

lie Marignana fcxAeno yulnere pugna 
Corporis e y melts ytflus ad aftra fuit. . 

franc feus feqmtmr patrts veftigta : conjux 
llli Lavallu fangutms Anna fuit. 

Trodut hi uc Htres , qui Montmor anti* j unxit' 



an J>c no bsl state Trincifum Tr until. 

Arena fuis, claris clarior orttts avis, 
file Thuariaa Dux primus floruit arris, 
M-iulcoms Deminus } Benonii'que Comes. 
Talmud* us agertam claro Principe gau det. 

Gamlet & inflgni Regianum Domino. 

Sane err* & Mtrepis augufio fetdtre iunflus, 
£>uod nunquam potent folvere long a dies . J 
XSancerra autem Belgarda prodiit uxor, 

Cui domitor pofsit ctdere Caflorequum. 

Sid quit T rimoli * nefeit duo lumina gentis? 

Inde Thu art** gloria dupla Ducis. 

Bin a tuo , Dux magne, fluit de vimtne proles, 
Teeminei fexus hae deem, Hit virttm. 

Trimolius qui tefama , qui nomine reddit, 

Bfl virtate fuis aquiparandus ay it. 

Tratre ££/ digna Soror, qua nil formefius extat , 
Sacula cui nullaa prifea tulere pares. 

*A gemino claro s pendent es uberenatos , 

Mille mcretf/imiles Hettori mille meret. 

Dcbct Fran agents Arturi mille lacertos , 

Quorum prafidiis ales ibtra cades. 

Intertao Trimoli* Jpes altera flirpis, 

Sydera cui larga dona dedere manu: 

Tat precor ad'jutus benefuado Najlorit ere, 

In noflros redeant anrea fetla dies. 

Jet tua regali tandem Sororiofita virg*, 

Magnanim * prolis fit fine fine parens, 
lllius muumeri manent a flirpt Nepotes , 

Vt nttllo pereat tanta propago die. 





Ltd. Leodega&iys. 


i 



213 



De Flammuh y five de VexiUo 
fancli Dionyjti , vcl de Or - 
niphla } 4utde Aurifl<im- 
ma^ra^latfu. 



pvd Francos Clodo- 
vco Regi, aqua fontis 
facri lavato , Deum 
orlo Vexillu per An- 
gelos fuos mififlcvox 
communis cft.Id Vexillu in Divi 
Dionyfii Fano fervabatur , vexil- 
Jumq; ejufaem San&i/ive Flam- 
mula , vel Orniphla diccbatur. 
Paulus ^Emyliusillud facru Fra- 
corum lignum vocat. Plurimoru 
elt opinio non ideo vocari illud 
vexillum Flammulam,vel Orni- 
phlam, five Auriflammam 5 ex eo 
quod diet flammis infignicum: 
fed quia ingenti luce,coe!isapcr- 
tis ? fuerit coelicus delatum ab Am 

K iiij 


O' 





224 V* Fldmmul4 3 ceu dt Uexifo 
gclis inter manus Clodovei Re- 
gis Francis t poftquam Chriftia- 
rius e/Tet efFedus. Idque contigit 
in nemore quodam , nonlonge 
aboppido Piftis dido. Idhodie 
Pti *‘ Pi^iacum , aut potius Poffiacos 
communius appellamus. Quod 
poftea Lucus fadus cft,& Sando 
Bartholoma?o dicatus:ubi eftab- 
batiaOrdinis Prasmonftratenfis, 
dida Ioya-en-val,quafi gaudiunv 
in vallc. Quo ctiam loco prope 

magnum faccllumEcclefix did^ 
fibbaciar, Divo Barcholomaeo de- 
^ IC ? C ^ ’ ac * P^ a gam Orientalenv 
Lilia ipfiClodo v^o dc coelo miila 
e lapideo fcuco fuper fontem le^ 
pidiffimum currentis aqua? emi- 
nenti 3 quod Angeli cujufda effi-* 
giei manibus fuftentatur 3 admc- 
moriam fempicernam tanti mi- 
raculi, hodierna die Iculpta vi- 
funcur.Vocari autcmOrniphlam 
proprie, id eft luce admirabilem, 
anciquo idiomate Galloru; quod 







« 

! 






SdM DionjJii Traftafttt. } 22j 
poftmodum Fxanci corruperunc, 
diccnces Oriflamme,utTilietus 
Amanuenlis , live uc Aigydius 
Onflambe. Sic Talent res maxi- 
mi mometi Tua nomina rctinere. 

V t verb quis intelligat Flam- 
mulam nihil aliud fuilfe, quatn 
vexillum , Armoricani carmina, 
in defcriptione Bovinenlis pu- 
gnse , hie prseftat inferere. 

At Regt fatis ejl tenues crifpare per aura » 

Vexillum Jimplex cendato jimplice left urn, 

Spltndoris ruin , quah celtbrt lit ant a , 

Vttturtn ctrtis Eccltjia fan ft a die bust 
JFlamma cut cum fit Frantis vulgo a urea nemtn, 
Omnibus in bellts babet omnia fi;^na pratrty 
Quod Rcgi pros} are fold Dicnyficus Albas t 
In bellum fimptis quottesproficifctiur arm is, 
idquegerit tollens eqmtumprafeftus in altnm y 
Veftus equOy cun ft as fuetus pracedere turnuu . 

Ex his perfpicitur quid Flanv* 
mulajqualifquefueritj&ex libro > 
duodecimo IoannisVillanei,ubi . 
de eodem vexillo ita feriptum < 
reliquic. Philippus fextus eduxic 
c templo Divi Dionylii vexillum \ 
ex auro 6c £Umma,quod educi. 

K v 



1 16 V* FUmmuUyCen de VexiUt 

indc non folec nifi pro fummis; 
Regis regniq; neceflitatibus,idq? 
ex auro ic purpura compofitum 
eft. In Bovinenfiautc pugna (uc 
eft apud Papirium Maflbnum,ex 
quo nonnulla excerpfimus) prx- 
ter Flamrnulam regium fignum 
liliis confpicuum ante Rege fuic: 
cujus rei Vincentius Bellovacefis 
Scriptor illius ccmporis teftis eft. 

I n Divi Dionyfii archivis extac 
tabula: Roberci Regis , Hugonis 
Capeti filii 5 dacx ly menfis Ia- 
nuarii 3 anno regni primo,qui fuic 
997. quibus narrat fe erga id nio- 
nafterium liberalitate ufum fpe 
obcinendx de hoftibus vidoriae, 
referendxquc in tcmplum Dio- 
nyfii Auriflamma: vexilli illius 
Martyris &: Sociorum Dei bene- 
iicio invidi. 

Lvdovicvs Craffiisanno 1124.’ 
publicis cabulis adis Parifiis^qux 
iuperfunt^gnofcircomicacu Vil- 

cafiinu(id eft Vexin,inprovincia 

*■ * 

\ 

* 



Sdncll Dtonyfn Tracldttu. 217 

Fraciq) efle in clientela J &: jurifdi- 
ftione Dionyfii, Ruftici &Eleu- 
therii Martyru : & Comites Vil- 
caffinos retroa&is temporibus 
jus habuiflfe ferendas in bellis 
Flammulf.Idem CraiTus devolu- 
to a fe comitatu eo bella quod 
advcrfus Henricum quintuCae- 
farem acerrimum parabatur cir- 
citer annum millennium cente- 
fimum vicefimum 3 Flammulam 
non ut Rex 5 fed ut Comes ab Prg* 
fecto illius monafterii alacriter 
fufcepic. Hcnricus infuper men- 
fe Augufto Gallia invadit 5 Rhe- 
inis mulcum infenfus ob injuria 
in illorum urbe aeceptamj cimo- 
re perculfus , Regis potentia co- 
gnica , domum revertitur. Sed 
praftar Sugerii viri clari(limi 5 qui 
CrafTo adniodum char us fuit, 
verba iniercre : Quonia beatum 
Dionyfium fpeciale patronum, 
&: fingularem poft Dominum re- 
gni prote&orem , multorum 

K vj 



1 - 1 $ Vt FUrnmnU/m de FexlH • 

relatione , & crcbro cognovcrat* 
experimento.adcum fcltinans ta 
precibus, quam beneficiis pulfac, 
utregnum defendat, perfonam. 
confervct , hoftibus more folito- 
refiftat. £c quoniam hanc ab co > 
habent praerogativam , ut fi re- 
gnum aliud regnumFrancorunii 
invadere audcac, ipfe beatus - 
admirabilis dcfenfor cum foeiis . 
fuis tanquam ad defendcndum* 
altari fuo fuperponatur , eo pras- 
fentefic tamgloriose, quam de-. 
vote. Rex autem vexillum ab al-- 
tari fufcipiens , quod de comita- 
tu Vilca(fini,quod ad Ecclefiam 
feodatus fpc&at, votive tanquam 
aDomino fuo fufcipiens , pauca 
manu contra hoftes,ut (ibi provi- 
dear, evolat, ut eum tota Francia ( 
fequatur potenter invitac. Ha- 
&cnus Sugerius. Flammula verb 
quando extra Ecclefiam erataF* 
portanda , earn Abbas benedi.- 
^on^fequenci bcncdiccbat* 


Digitized by VjOC 


Sdntti- Dnnyjit TraRdtuf. tlf) 

Bcncdidio Flammulae. 

if. Adintorium nofirum in nomine Domini., 

Qut fecit caUm & t err am. 
if D orntne exaudi orationem meant . 
fy, Et clamor mens adteveniat. 
if. Dommus vobifcum. 

2$t, Et cum SpirttH tn$. 

GREMVS. 


I Nclind Dorn 'ine dures tuds precihus 
humihtdtis noftr#: intercefsionc 

fdnEli v M ich delis benedi Eli ^ irchdn* ■ 
gelt tui , & omnium yirtutum code - 
Jliumdd nobis dexter# tu# duxtlium: 
ut quemddmodum benedi xtJU^4brdh& 
triumph anti cuhrerfus (juinejue Reges^ 
&* Dduidi Regime urn progrejjus triii- 
phdles dgeret & exerceret , in Idudem 
tui nominis : fic tibi pldcedt bene * di- 
cere , & fdnEli i&fcdre ifiud '\exiUum 9 
quod jdm pro San El# Ecclefi £ defend 
jionegefldtur cotrd rdbiem immicoru: 
adeo ut in nomine tuo fideles defen- 
fores populi Dei'Cjuicumque ipfum fe~ 
quentur 3 gdudeat fe dequiftifle trium * 
phum &*viEtoriam ah ad'Verfariis 3 per 



.» • -• 'f ■ : ?T TiT T 

230 De FlummuUyCtu de Vexiilo 

yirtutem fanFta Crucis y etc illius , qui 
regnat cum Patre & Filio & San Flo 
fpiritu paracleto Deus , per omnia fc- 
cula f&culorum.y. *4 men. 

Poft fupradi&am bcncdi&io- 
nem prommtiaram,pr;Efatus Ab- 
bas, cum V exillum tradcret Rcgi> 
cidemdicebar. 

Deus per fuam gratiam 3 ac preci- 
bus vejlri gloriofi patroni Domini Sa~ 
Fti DionyfiiySociorumcji e]us Ruflici , 
& Eleutheriiy “Vobis concedat praclara 
ab omnibus > efiris inimicis abtinere 
yiFtoriam. j y. ^4 men . 

His ita geftis idem Rex jube- 
batillud V exillum aComitc Vil- 
caflino geftarb quod jus illud ha- 
beret, tanquam unus ex praeci- 
puis fupradidorum Martyru vaf- 
fallis & clientibus. Poftquam ve- 
rb ille comitatus fuit in Regis pa- 
trimonium adfcicus, Rex com- 
jjrifit geftandae FlammuhE alique 
famigeratifsimum nobilem, ma- 
gni nomims,probitatis &forcicu- 



1 


* . 

7 


Y 


S.tnBt Dionyfn Tr<x&Mus, 151 

dinis,qui antequam illam acci- 
perct geftandam, eurabac, uc fua 
cSfcientia in bo no eflet ftatu co^ 
flitura : Dcindc , propriis crimi- 
nibus expiatis , & a fuo Confeflo- 
reabfolutus,facrofandum Chri- 
fti Corpus recipiebat, &: confue- 
ta prsftabat de referenda Flam.- 
mula juramenta. 

Circa annu mo.Fracise pro- 
ceres'in Regis fui Philippi Augu- 
fti neccm confpiranc, regnique 
provincias inter fe partiuntur, 
q u orum erant capita, Fernandus 
Flanlfris Comes ac Francis Co- 
meftabilis,ReginaldusDammar- 
tinus, & Bononis Comes, qui 
omnes focietatis foedus cu Otho- 
ne Csfare inierant. Extemplo 
patefada conjuratione , ingenti 
manu con data Rex in Flandriam 
concedit: ubi in confertiilimum 
hoftinm agmen irruens ad Bovi- 
nas celeberrimam vidoriam re- 
po rcavic. Pugna perada Augu- 



2jz pe FUmm* , cm de Ptmiih 

ftus in Franciam rcvertens,Flam— j 
mulam, qua ex Divi Diony Hi Fa- - 
node Abbacis manibus acccpc- 
rat, quamque Domino -dEgydio* 
dc Montigm Equiti aurato , viro v 
nobili, obejusvimitcm ,& in rc ! 
militari peritiam in dida pngna 
educcndum tradiderat, remplo 
prsefati Divi Dionyfii reftituit. 

DoMiNvsdeloinvillain hi- 
ftoria fandi Ludovici flammula 
Divi Dionyfii Vexillum vocat:il- 
ludqj affirmatab ipfo fando Lu- 
dovico afportatu fuiflc in prima 
cxpedicione adverfus InfiJIles. 

C v m Divus Ludovicus in Afri- 
cam trajicere ftatuiflet , cum tri- 
bus filiis, magnaque Prmcipum, 
&nobiliucatcrva,atque ingen- 
ti cxercitu ftipatus , teftatur JE- 
gydius , ilium in Divi Dionyfii 
Fano circirer annum 1270. Fla- 
xnulam accepiflee manibus Do- 
mini Matchad,didi loci Abbatis. 
Quern &: Simonem de Claimor, 


Sdnfh prtnyjii TrA^latua. 235 

Equitem auratum>Dominum de 
Neelle, ob eorum prudentiam 8 c 
in rebus agedis peritiam acfaga- 
citatcm ipfe fan&us Ludovicus, 
ante fuu e regno difceflum , ejuf- 
dem regni Gubernatores, ac De- 
fcnfbres inftituit. Hxc verb San- 
£ti Ludovici, contra Infidelcs A- 
fricana expeditio fecunda fuic. 

Anno 1318. Rex Philippus 
Valefius in M de Divi Dionyfii 
Francias prsdldisja Fani Antiftite . 
Flammula accepta,eaq; D. Mil- 
lonisNorerii , qui fex militu co- 
hortibus imperabat,fidei,vircutu 
que commifla in Flandros duxit: 
Sublato clanaore horribili juxta 
M'ontem Caffelli Rex equo im- 
politus fuorum animos excitatj 
cruentam ac funeftam hoftiutn 
audaciam facit , hoftes dc.bellat. 
Ex hoftibus duodeviginti millia 
cecidere ; Caffellum repetitum, 
direptum 5 & ineenfum,i3.Augu- 
fti,in Apoftoli Bartlxolom^i vigi- 



134 fUmmuldj ten dcVcxilU 

lia . Valefius rcdiens in Franciam 
Ecclcfise Divi Dionyfii Flammu- 
lam tradidir. 

Anno 1347. idem Philippus 
Flammula a D. Dionyfii Abba- 
teaccepta,eademquc commifla 
D. Gothofredo deCharny Equi- 
ti aurato, inBurgundia exnobi- 
Jiflima familia orto , ad dandas 
fuppetias furs Calletum pergir. 
Exin domum reverfus Flamrnu- 
. lam D.Dionyfio reddidic. Pra;- 
di&us Gothofredus de Charny 
occifusfuic anno 1356. in Pi&a- 
vienfipugna, in qua Flammula: 
ctiamdudorfuir. 

Anno 1368. ReginaldusDan- 
* drehan , Deuchan , cognomina- 
tusFraciasMarefcallus ob nimia 
feneduteni,poft multoslaborcs, 
regnantibus Philippo Valefio, 
Ioane filio,&: Carolo V. nepotc, 
pro regni patriseqjtuitione exac- 
latos, Marefcalli munus live di- 
gnitatem dido Carolo re mi fie. 


Sanfli piinjijit Trittfattu. 235 

Nc vero in Rcpublica Gallicana 
vir ram prseclarus 5 ac de patria ta 
bcnemcritus abfquc prsemio ali- 
quo,vcl remunerationcprivatus 
videretur , Rex illi Flammulam, 
dum viveret, afportandam per- 
petuo tribuic. 

Anno 1382. Carolus VI. exer- 
cicum parans adverfus Flandros, 
qui a fuo Principe Ludovico 2. 
Malano di£to a natali caftro de- 
fecerantjFlammula e D.Diony- 
ii't Antiftitis manu accepta,eaq; 
tradicaD.PetroVillario^Seniori, 
Equiti veterijviro perquam ma- 
gnanimo ,ac nobiliflimo, (quip- 
p e qu i cum eflet magnus F rancise 
OeconomuSjCarolo V. regnatc, 
cadem Flammulam in bellodu- 
xerat ) Flandriam petiic, primo- 
que congreiTu Flandrorum ho- 
ftium ad tria millia cardit. Ad 
Rofebcccam Flandri gencratim 
conftiterant. Quo Rex acceflir, 

explicataqueFlammula 3 quodam 



I - f 1 


23 6 Ve TUmmuUyte* de Vexillt 

numinis miraculo cx caliginc 
dcnfa obfcuratus ferenitati red- 
ditur. Simile miraculum fa&um. 
fuiflc V alcfii tempore, dum arma 
fumeret contra Eduardum 3. Re- 
gem Angliae fcripfiuEmylius his 
verbi s.Flamula pro tabernaeulo Re- 
gis explicate fplendore drmorii cunttx 
fulgcrc , N ovembris 29. (ut ^Egy - 
dius , vel ut Tillctus Epifcopus, 
21 .) fa&a pugna , ex Flandris tri- 
ginta circiter millia defiderata, 
fugientiu 10000. jugulatafuerc. 

ello pera&o&r Ludovico in fua 
fedc pacifice reda&o,Carolus in 
Franciam rediensad D.Dionyfii 
Fanum pergitribiq; gratias Deo*. 
& Martyribus ingentes agens ca- 
pite difcoopcrto &linc cingulo 
Flammulam reftituit.. 

Anno verb 13 8 2.ipfe Carolus 
adverfus Anglos & Fladros hel- 
ium gcrens,FIammulam quama 
paucis antediebus D. Guliclmo 
de Hordes tradiderat, Guydoni 


' S*n£h Vionypi mfiatus. 237 

Trimollio viro nobiliflimo , atq$ 
in bcllo gcrendo peritiflimo co- 
rnific. Rebus interim foeliciter 
pera&is Rex ipfe domum regref- 
i'us victor Deo opciino Maximo 
Jaudesmeritas&Martyribus gra- 
tias ages,Flammulam D.Dmny- 
fii Antiftiti reddidit. Vltimo verb 
D. Hutinno de Dumont. Ab eo 
itaque farculo ad hodiernumuf- 
que,ullam de Flammulamentio- 
nem fieri apud hiftoricos haud 

inveni. Is denique cui flammulac 
munus commiflum erat, Flam- 
mu \x cuftos dicebatur. 

Hare , amice lector , de Flam- 
mula five de vexillo sa&i Diony- 
fii^, vel de OrniphIa,aut de Auri- 
flama ex plurimis Latinis,ac Gal- 
iicis hiftoriis collegimusj Nonul- 
la tamen Nobiliffimi cujufdam 
amici opera , ante paucos dies, 
nos de eadeFJammula vobisnon 
ingrata in lucem edituros fpera- 
mus. Valete. 

FINIS. 




Copie du Priuilege dn Roy. 

ENRY par la grace dcDieu 
Roy dc France & dc Nauarre, 
A noz amez & fcaux Its gens 
tenans nozCours dc Paricmcr, 
Prcuoft dc Paris , Scncfchal do 
Lyon , &atousautrcs noziu- 
ges 8c officicr s qu’il appartien dra , & a chacun 
d'cux.Salut. Dcla part dc noftre cher & bicn 
aymcReoerend FrcrcIofcphTcxcrc, Portu- 
gaiz, Do&eur cn fain&c Thcologic, Frere 
dcl'ordrcdes Prcfchcurs, CoDfefleur dufeu 
-Roy dc Portugal, noftre Confcillicr, Aumo£ 
nicr, &Prcdicatcur, Nous a cft£ humblcmec 
expoft qu’auecbeaucoup dc foing, eftude & 
diligence il auroit redigd par eferit la Ge- 
nealogic dc noftre trefeher & tref-aim c N cp- 
ueu le Prince dc Condc, Premier Prince ae 
noftre fang.intitulc Regia Borboniorii famtlia & 
TrimolUomm principum gettealogia. Eern liure dc 
Implication d’iccile,intirule Explicate geata- 
logia Serenifsimi Henrici i. C ondai t Francia Prm- 
ctpii,k Ditto Ludovico per Borbonios y ac etiaab Itn- 
baldo Trimollio vfqu e ad utrum^ut ditti H enrici pa - 
rentemrepelita. Authort R. T.F.Iofeph. <&c. Ce 
qu’il defireroit bienfaireiraprimer en noftre 
Royaume.pour la commoditd Sc vtilite pu- 
bliquc:& a ccQciFeft chorfi^aquclquc perfon- 
nagequi repKfejfctVIe(&(£s^peneaIo~ 
gics en bcatix demons c^ra&re^yil nous plai- 
foit fur & luyo£taoyer noftre permiilion& 
priuilege.^borceyeft-il , quo nousdefirans 
fauorilerlclabear dudi&fuppliat,8c quenoz 


.« 




fubictts cn puiflent trier quelqne frui& & in- 
ftru&ion: Auons audidt Frerc lofeph Texcrc 
dc noftrc grace fpccialc plcine puiflanccfic 
authored Royalc,permis, accordd 8c odhoyd, 
permettos & accordons par ccs prcfentes,qu'il 
puifTc,& luy foit loyfible faireimprimer la- 
dite Gcnealogic & liure dcfiufdit, rant cn La- 
tin qu’en Francois ou en quclque autre lan- 
gue, par eels libraries 8c imprimeurs que bon 
luy fcmblera, & qu’il voudra choifir & com- 
metcre, &cc pour le temps Sc efpacc de fix 
ant, a commcnccrduiour 8c dattc dc ccfdi- 
tesprefentes: en vertu & confequencc def- 
quellcs,il pourra bailler & prefter fon confen- 
tement pour I’imprelfio dcfdites Genealogies 
accluy ou ceux qu’il aura efleu pour ccfairc. 
D effendant trefeXprelfcment par ces mermes 
prefentes, a tous Libraries & Imprimeurs, 8c 
autres qu’il appartiendra, d’imprimcr ou fai- 
reimprimer, vendre 8c diftribucr la fufdite 
Gcnealogic, pendant ledift temps dc fixans, 
fur peine dc corififcation d’iccux , Sc de tous 
defpens dommages & intcreftz, fi 
du vouloir&; confcntemcnt J - 1 A 
&c. 


Ainfi figne. Far It 



s 



♦ 

t 



NARRATIO, 



IN QVA TRACTATVR 
de apparicione , abjuratione, 
coverfionc, & fynaxi Illuilrif- 
limce Principis Carlotcse Ca- 
tharine Trimollie Principif- 
fx Cond^i,Henrici Borbonii, 
primi in Fracia Principis San- 
guinis, primique Paris Mater. 


Amico jflio chariHImo Raphaeli Parv|- ^ .-I 
vallis Regio Typographo, S. P. D. Vr^S 

H O s T Q^v a M intel/eS \ ^ 
xi y tenondumfub pr<e- 
lum mifijje Narration 
nem de regio in noftrdm 
Roc honuigen fern ci'i/itatem ingrejpf, 
cum fia M<i)efldi ChriftUniftimd in 
earn o^dns in\e£t<x eft : Nec etiddlidnt 
Narrationem de illuftriftimi D, Gil- 


a 


i 





i De can vcrfionc CurlotU Cat farina 

berti Talbot Comi tit Salop ia advent u y 
qui Garterium fu£ Ma)eftati C hr i ft id* 
niftima obtulit gratulans 3 acdce\uf- 
dem quoque Garten i , five Perifcelidis 
origme. Neque etiam itidem N ar ra- 
ti oncm de numero Equitu auratorum y 
quos Jua difla Majeftas in fitum Ordi- 
nemfanfli Spiritus coaptayitin eadem 
civitate , atque de ip fun Ordinit infti- 
tutione ( tu enim mihi dixeras , te in 
animo habere , ut c£ omnes Narratio- 
nes in publicum proderent , extua of ft- 
cina ) apud me its perpenfis banc Nar- 
ratiunculam cotexere conftitui de con- 
1/crfione lUuftriftim £ Principifftt Car - 
lott£ Catharina Trimollia , qua ma- 
ter eft llluftriftimi Principis Henrici 
Borbonii , primarii & inter Principes 
regii fanguinis y & necnon inter Fran- 
ct£ Parcs , ubi trafiatur a me quo pa - 
flo ilia adyerum Dei oyilefuerit ad - 
mijjd : ac de eius Synaxi in Ecclefia 
metropolitan e]nfdem ciyitatis.Quam 
quidem Natrdtinnculam tu aliis ad - 
j nnges fub eodem pr&lo j ut pr oxime 








Trincipiffe C«nddi Nam tit. j 

edmfequdtur , qu£ eftde Ordine fdntti 
Spiritus. S it q tie qudrtd n umero , ut in 
titulo ip fo ego appofui. Jn quo te rogo y 
utcdueas , neqms error committatur: 
quid hi ft orti eft dignd qu£ excuddtur 9 
& mdndetur memorid , dd cxemplum 
pofleris in fttculd , qud fuccedent . 
Quod etidm juVdre poterit Epifcopos y 
Inqui fit ores y Prdktos y Pcenitentid - 
rios^&dlios , quibus incumhit ddmit - 
tere in finum Ecclefid illos y quicxcd* 
cdtifunt ofjicits dc fruudibus hdretico - 
jfif ilh$ pro formuld objerudndi 
Titus in iis,qui cony ertuntur. Quod non 
dbs re commemoro 5 ftio mult os 

hiegrduiftime errdre folitos. 




De Convey ft one Carlotu C 4 th Arina 


•m 

[tone &Jyndxi l/lu~ 
im& Priv cip is Carlo tt£ Cathd , 
TrimoUi& P rweipiffa Coddti. 

Ecima nonaDeccm- 
bris , anno Domi 
1^96 .die Iovis ingre. 
fa eft in civitate Ro- 
thomagenfem Illuftriftima D. 
Carlotta Catharina Principifla 
Condxij ex fando Germano ad 
Hayam profeda: ubi turn cum 
liberis Principibus habirabac. 
Ingreflio aucem ilia fimplicitec 
peradaeft , fine rumore&: fine 
plaufu ; qua: eft innata confue- 
cudo Principiftse Illuftriflimx, 
& fumma humilitas, qua in om- 
nibus fuis adionibus vci folec. 
Poftquam vero ilia aduenifter, 


' 


Trmapijfe Condti HarrAtio. j 

y . ftatimMajcftas fuaChriftianif- 
fima non folum ad poftulatio- 
nem illuftriilimorum domino- 
rum, Comeftabilis & Ammira- 
lis,qui ambo funcejufdem Prin^ 
cipiflne avunculi , fcilicet fratrcs 
matris fua: , Domini dum 
ret, felediftima: , &omncs lau^ij > 
dcs , qua: in mulierum genus ^ C 

dere poftunc , fupergrelTa: > feciC^ iVj £ 
ctiam fpote fua &motu proprio A ■ V; & 

ut firmicer Catholicam fidbn>-< 
amac &: ample&itur : qui vents c 
eft Chriftianifmus. Conftitui: 

Rex ipfe, inquanl, conftituic, ut 
ilia Prineipifla tandem id exe- 
querctur,quod jamdudum mu I- 
tos ante dies determinarat agen- 
dum fore, &ipfamajorein mo- 
dum affe&abat. NimirunijUt 
Calvinifmu ilia ejurarct innia- 
nibus Illuftriflimi & Reveren- 
diffimi D. D. Alexa’ndri Mcdi- 
ces,Cardinalis&: Archiepifcopi 

Florentine, Sum! Pontificis fan- 

• • • 

a iij 


6 Ve Ctnverftsne C Arietta Cdthurirut 

dacqj Scdis Apoftolicae Legati a 
Latere in Francias regno. Qui 
quidem , fcmel dc co admonitus 
taleeflccSfilium , mifitdomum 
Illuftriffimae Principifite Domi- 
num Alexandrum Iuftum , fan- 
diflimi Domini noftri capclla- 
num,&: facrae Rotse Auditorcm, 
nccnon canccllarise Icgationis 
Reg&itcm, viruminfignepieta- 
tc,&maturum judicio , & con- 
filiis gravem , ut illi procedural, 
infticuerct* fcilicec ucabilla in- 
tclligerct fpeciatim , quas ilia 
opiniones fequuta c/Tet contra 
Ecclefix Romany dodrinam(ii- 
la porro diligentia erga onines 
ad Ecclefiamrcdcuntes adhibe- 
ri debet, five qui de novo ad il- 
lam accedut, ut Sarraceni , Tur- 
C2e,& Pagani: aut qui etiam func 
in ipfahasrefinati & alti. Idque 


namillafunt, ut de fuis errori- 



Trmcipiffdt Con<Ui NJrrutit. y 

bus pleniorernipfipoenitentiam 
facerc poffinc. Etdc his omni- 
bus dcbet fieri mentio particu- 
larism fua abjuratiooc.) Com- 
peritillam PrincipifTam nullam 
habuifle propriam opinionem: 
nam credebat Purgatorium, Li- 
berum arbitrium profitebatur, 
Fidem fine operibus efTc mor j 
tuam,Sacrameca feptem,& Au-* 
doritatem Sandiffimi Papas a- 
gnofccbatlibere. Denique cre- 
debac & profitebatur qqicquid 
Ecclefia Romana alTercret inu- 
nivcrfum. Error vnus &c maxi- 
mus illius erat, quod fcquuta ef- 
fccomnes ritushsereticorum , & 
conftitutioncs illorum , & quod 
caenamcumillis fccifler. Simul 
errav eracplurimum in eo, quod 
dumhacc ageret, fibi pcrfuadc- 
bat , fe non efle extra gremium 
Ecclcfiae Romanae , quandoqui- 
demin corde fua non adverfa- 

batur illius do&rinas, imocre- 

• • • • /* 
a mj 


% De Converjionc C Arietta CAth Arina 

debar, &confitebaturidtotum 
quod ipfa Ecclefia credit & con- 
£tetur : Quasquidem perfuafio 
cratmcrahaerelis. Fackoprocef- 
fu & ab Illuftriftimo D. Legato 
fatis profpe&o , ftatim fuit con- 
clufum ut ilia ea abjurationem 
eclebraret ad primam o&avam 
Natiuitatis Domini , hoc eft die 
San&i Stephani Protomartyris, 
tertia hora pomcridiana , qui 
fuit dies o&avus ex quo ilia i n- 
grefta fucrat eandem civitatem, 
intraEccleliam Divi Michaelis,. 
propter vicinam , qua continge- 
batdomu Domini de Bourtru- 
da,ubi fuerat Dominns Illuftrif 
fimus Legatus hofpitio cxce- 
ptus. Adedqucctiam quia non 
exiftimabatur ab ilia parte, fore 
magnum populi concurfum, ut 
illca&us haberetur finepertur- 
bationc Sc cum tranquillitatc; 
fedcontrariu accidie, quia tan- 
tus fuit, tamquc magnus populi 


Trinapiffie Canddi Narrdtii. ef 

conventus (etfinegotiummini- 
mepublicatum fuifTcc, utficrcc 
finerumorc &: ftrcpitu) & tam 
vehemens, utcoa&ifucrinc fti- 
patores & honorarij milites II- 
luftriflimi Domini Comeftabi- 
Jis valla pangere aggeftis arcu- 
lis 3 lapidibus, & palis in circuim 
Ecclefiac: &: tandem fuitnecef- 
farium domino Comeftabili, 
ipfisoperis adefTe pro fua virili. 
Vidi quaecunque ibi a&a funr. 
Cum accederet ipfa PrincipiUa 
cum Illuftriflima domina Co- 
meftabili,&: domina Ammiralia 
cum aliis multis primariae nobi- 
litaris dominabus pracipui fte- 
matiSjCudx fuerunt co reda&ae, 
ut ipfa valla tranfeenderent , in 
quomultumlaboravic Illuftrif- 
iimus Comeftabilis , dum eas 
ambabusvlnis cxccptas,in Ec- 
clefiam afportaret : Etmihi ip/i 
roanum praebuic adjutriccmbe- 
nigniflimd. Forfica^ille non 
~~ a v 


10 J)e Converftone CarlotU CAth Arina 

adfaiflfct , ego foras cxclufus rc- 
manfiflfem. Abipfaporro porta 
ad capellam majorem ufque,ubi 
fedebac Illuftrifflmus Dominus 
Lcgatus in Poncificalibus pro- 
pcalcarc magnum, mulriim ope- 
ra? & temporis impenderut ilia?, 
uc ad cum locum pervenirent 
fummacumdifficultare. Quia 
non folum fornix Ecclcfise torus 
crat gente opplctus, qua? magno 
impetu ferebatur j fed fuperius 
tc&um, columna? > gradus,parie* 
tescum fealis pcnulibus oncra- 
bantur ingcnci mulcitudine.Dc- 
nique omnia crantloca occupa- 
ta gente non plebeia qqidem, 
quia plebi prohibebatur aditus 
facile rfed nobilibus & magnati- 
busfumma? au&oritatis. Cum 
porro acceiliflet Principifla , fle- 
xes genibus fecus pedes Uluftrif- 
limi Domini Legati incepicap- 
paritioncm fuam faccrc, ca for- 


Triitcipiffe CenJhei Narrdnt. n : 

VEgo Carlotta Catharina 
de la Trimoille humiliter & fupplex 
compareo coram Dominations ye Hr a 
llluftrifiima & Reyerendifima, 
ci omnia qua decetreyerentia fupplico y 
quarenusjlante quod me poenitet errom 
rum contra fanSlam F idem , quam tc- 
net,docet &pr&dicat fanFla Catholic 
ca & >Apoflolica Romana Ecclefia y 
ipfdmque fanFiam Dei Eccltfiam j il- 
liufque jura & perfonas , non folum 
perperam credendo omnes errores Cal - 
yinifmi: fed etiam male operando: V /- 
delicet quod ego coenam Cal')/ ini pro 
Sacramento exercuerim , c£tertsque 
omnibus erroribus h&refibws Cal - 

yinifmi adk&ferim , & iHos fequuta 
fuerim : ^4 cab ill is infuturum diyin4 
of tfiente gratia abftinere y ac SanFlif* 
pmi Domini noftriPtip£ 3 & S.EccU - 
p£ mandates parere 9 & fare yolo > 
ita promitto : Dignemini concedere 
benediFiionem & abfolutionem dcen - 
furls per me incur fis , ac me in commw 
nionem fan£t& Sedis>Apoftolic&reci- 

a vj 


12 De Converjione Carlo tt A Catharine 
pere j & cum eadem reconcilidre inform 
md Ecclcfidt confretd , offerens & pro- 
minent h&refes &errores quofcumque 
corde fincero fide non fifrtd dbjurd- 
re,fidemque Cdtholicdmprofiterij ux- 
tdformdm mihi dfsigndnddm , c&terd - 
que omnid dlid & finguld pro pdrte 
nted ddimplendd } bond fide ddimplere 
dd omne mdnddtu Sdnfrifsimi Domi~ 
nt noftri Pap£ & S.Sedis pojiolica, 
dc lUufirifsimd &Rel>erediJsirn&Do- 
mind ti onk define : Ectmqtte fuppliciter 
humi liter peto & fupplico infidn - 
ter & injldntifsime Ego 

DE 1*4 TWMOILLE, 

Qua quidem petitions te fup- 
plicationc per pradibatum Illu- 
ftriflimumac Reverendiflimum 
DominumCardinale Legatum 
audita acintellc&a , idem Illu- 
ftuifllmus, ut fupra fedem Salva- 
toris , Domini noftri IefuChri- 
fti nomine invocato 3 pronuntia- 
vit, p rout in fehcdula manu fuae 
ipfius Illuftriffim# acRevcren^ 


Trine ipiffe Contbti tfarratia-. i j 

diflimas Domination^ fubferi- 
pra , quamtradidit &: configna- 
vie Symoni land , Clcrico Tul- 
lenfisdicecefis, publico Apofto- 
lica authoritacc , &in Archivo- 
Romanas Curias defcripto No* 
tario,& Legationis Scriptorijle- 
gendani publicandam j qua 
quidem humilitcr reccpta ut 
dccct,madatis parendo fuse Do- 
minacionis Illuftriflimas,ad pras- 
fenriam fupradi&as Excellcntif- 
fitnx , acllluftriflimae Dominae, 
Principiflas audientis & intclli- 
gentiSjperlegic Sc publicavit cc- 
Boris infradi&i fubverbis. 

Nos LEX^fMDER; tituh San6ht< 
Praxedis Pres by ter i , Cardinalis F lo - 
rentia , Santtifsimi Domini noflri. 
Domini dementis 3 divina prociden- 
tia Papa o£tayi > &* SedisJipofiolicA, 
de Latere Legatm in hoc regno 
cienti 9 ad infradifla per Titter as Sa- 
fi entifsimi Domini noflri Papa & 
Sedis ejufllem ? facnltate tmnfli r cwn. 


14 Ve coAverftone Cdrlott d C*th.<rin& 
iUttftrifsima & Excellentifsimd Do- 
mind Cdrlottd Cdtbdrina de Id Tri - 
motile Principijfd Condenfium , cor dm 
nobis Jpontecopdrueritjdcjuridice con- 
fejjkfueritj tenuiffe & credidiff fit- 
pradi£los err ores > & h&refes , & y^r- 
bd: exercuiffe coenam Cdlvini pro Sd~ 
crdmento , c&teriscjue omnibus errort - 
bus Cdlyini ddhzfijje , & fecjuutdm 
fuijfe. Qudpropter yifd tud Fpontdned 
dppdritione , 4c fupradiflrorum errorum 
h&refum confefsione , njisiscjueyi- 
den d is , (^7* confiderdtis confiderdndis , 
infrddittdm fententidm deVenire 
decreyimus , 

Chkisti nomine inrocotro 
pro tribundltf ’dentes folnm Deum 

prdt oculis hdbentes 3 per hdnc noftrdm 
dtffinitiydm fententidm , dfe ite- 

tieredorum Pdtrum,Sdcr& Thealogt& y . 
& Iuris HtriufcjHe Dottorum confilio 
fecimus , w his fcriptis in hujufmodi 
Cduft & cdnfis cor dm nobis ‘vertenti- 
bus^ DicimuSyPronuntidmus 3 Senten - 
tiamus, Decemimus 3 tyDeclaramus* 


fc'-i . V 




FrincipijficCendai Narrdtit. xj 

tePrincipiJftm antcdiftam fuiffeha- 
reticdm , &* proptered in omnes poenas 
&* cenfuras Ecclefiafticm d fiacris Cd- 
nonibus, aliifique conflitutionibusge - 
neralibus , & pdrticularibus contra 
huiufimodi delinquentes infliSlts ffr 
promulgdtas incurrififie. V erum 3 quid 
fponte dppdruiflijdc libere err ores tuos 
confejjk cs> & illorum yeniam & mi- 
fericordiam humi liter petis y teab omni * 
bus &*fingulis excommunicdtionisfen- 
tentiis y ceu & p cents Ecclefidfiicis , quas 
pramijjorum occaftone & cdufia quo * 
wodolibet incurrijli y dbfioluimus\ aunt - 
ntodo prius corde fitneero &fidc non 
ftf}ddb)urcs y mdedtCM, detefteris , 
andthemati^es harefies &crrores y quos> 
tenuifli & credidijli y una cum omnibus 
quibufcumque dliis hare fib us 
erroribus contra fan Siam Cdiholicant 
&*>Apoftolicdm Romandm Ecclefiam > 
fefe quomodolibet cxtollentibus , prout 
hac noflrd diffinitiva fentet id tibi fit - 
ciendum pracipimus y modo & forma 
tibia nobis tradenda % Et utfaciliut 


* 


• . \ 

" . . fr .. " s 

C >vNl i'OfcO 
7 " \- r\;- 


jye Conterfione Cartetfa Catharine 
qjeniam & mifericordiam errorum 
tuorum a Deo cofequaris , ’pro p ceniten* 
tits falutdribus tibi in\nngimmjtt quo- 
libetdie Luna per Annum celebrdri fa- 
ct as in aliqua Ecclefa tibi benevifc 
Mi] Jam D'efunfborum & eidem Mif- 
feodum celebrabrtur ) inter fis; Quolibet 
menfe facratifsimum Euchariflia fa - 
cr amentum fumas^ Quolibet die Sabba- 
thi recites off cium beat a Maria: re- 
fry antes nobis facultatem , eafdem v 
poenitentias in gray i ores alias , fy? 
leyiores commutandi:& ltd DicirnttSy 
V ronuntiamuSj S ententiamus 3 Decer ~ 
n imm 3 Declaramus , poenitentias In - 

j ungimus ^&^4bfolyimus >ifto & om- 

ni alio meliori modo quibm poffumus 
grdebemttS' It ji pR.oKf'JicijrMrs, 

^LEXJKDER. C^KDIK^LJS flO- 
KEtHtijie LEGofrys, 

Quaquide fchedula pronun- 
tiationis & decretile&a, eadem 
IlluftnffimaDominaPrincipifla 
dixit, feillud code modo le£tum 
& publication intellcxifle,.ac il- 







Trincipfo CttuUi NJrratio. 1 7 

lud & omnia in co contcnta hu- 
militer 3 &: revcrenter acceptarc, 
cidemquc parcrc , & fatisfacerc 
velle : & fucceflive inillius cxc- 
cutionem codem modo confti- 
tuta , &: genu flexa fchcdulam 
eciam manu cjufdcm Principiflg 
fubferiptam , continentcmhae- 
refumabjurationem, aepromif- 
fioncm dc parendo madatis Ec- 
clcfiae,& de adimplendo manda- 
ta,&pcenitetiasperfuam Domi- 
nation^ Illuftriflima injudas &: 
in!ungendas,acfacrofandisDei 
Evangeliisante earn pofitis, ac 
per eammanibus cadis Abjura- 
vic, Promifit, & Iuravit, & alia 
fecit prout in dccreta fchedula 
latiuscontinctur: qua fchedula 
eide notario fupradido tradita 
& confignata de mandato ejuf- 
dem llluftriflimi Domini Car- 
dinalis Legati pro ipfa Illuftrifli- 
ma Domina Principifla alta & 
intelligibili voce, primum Hn- 



iS Ve Converfione CarlotU Catharin* 

guaGallica, deinde Larina per- 
legit/inhunc, quifequitur mo- 
dum. Verba Princi pi (Tas. 

EGO CiAH,LOTTrf C*ATH*ARJ71 xA de 
t<A T^mOILLE, Pkikcipiss^i Con- 
deksivm , conflttuta perfonaliter in 
judicio, & genuflexacoram njobis il- i 
lujlrifsimo & Re^erendifeimo D, D, 
%/4 lexjJkde.0 C\ak.diKsAli Santtifi- 
fimi Domini noflri Papa , £7- Scdis 
%A pojlolica in hoc regno Francis de 
Latere Legato , SacrofanFla Dei £><*- 
gelid cor am me pofita, manibus corpo - 
raliter tangensjfcies neminem faluum 
fieri pojfie extra ill am fidem 5 cjuam te- 
netjpr&dicat, profitetur y & docetfan- 
€ia y Catholic a &*iApojlolica Ecclefia 
Romanaicotraquam Fateor & Doleo 
me graviter errajje^eo cjuod credidi 3 &* 
tenui h&refes , ~Verba ; Exercui coenam 
Caluini pro Sacramento , cdtterifque- 
omnibus error ib us ddhdtfi & fe (junta 
fum : quos errores & h&refes me f urn- 
mop ere t&det & poenitet tenuijfe &*' 
credidijje > & prop tered i lias *db)uro r . 



« 


Principifpe ConcUi Ndrr*ti$. i <> 
MalcdicOjDeteflor nathemati^o 
y no, cum omnibus , & quibufcumque 
dins erroribws &* harejibw contra 
pr&diSlam fanftctm Eccleftam , fefe 
quomodolibet extollentibws. Et\uro me 
nunc toto corde credere &* infuturum 
\ * credituram , Deo adjuVante , quicquid 
tenet , credit , profitetur j pr&dicat& 
docet pr&ditla facrofantta Ecclejia: 
&*promitto,dc)uro , me nunquam in 
pofterum pr&diElds harefes , necearum 
aliqudm , necaliquam aliam h&refim, 

, ceu errorem credituram > neque ill'ti 
adharebo , neque pradifta , neque alia 
hareticalia committam , autfaciam y 
neque in poflerum hareticis opem , au- 
xrlium , conjilium 3 out fay or em circa 
h&refes &* err ores, ceu eorumdem occa - 
jione pr&ftabo , aut impendam : nec ab 
aliis prailari,aut impendt faciam.Iuro 
& me integre adimpleturam omnes - 
poenitentias mi hi in]un£ias,fiye in]un - 
gendds 3 & fi unqua aliquibws ex meis 
promifsionibus juramentis (quod 
Dews a\>ertat) contrayen erim, me obli~ 


20 VeConverfione CurlottA Cath xr'ina 
#o 3 C tyfubmitto omnib 9 poem, & facris 
Canon thus , aliifque confiitutionibns 
venerdlibns & parti culari bus 3 contra 
hu)ufmodi delinquetes inf iftis } ^pro- 
mulgates . Sic me Dens adju^et : 
hac fanSla Dei £> agelid 3 quaproprits 
mambas tango Ego C^hlott^ C^f- 

O 

THofWM DB IJI TVMOILLE , PiUN- 
CJPJSS^t COKDEKSIFM . 

Etdd confirmdtionem &corrobora - 
tionem omnium promifionum dc de- 
cldrdtionum me a fine era <voluntdtis , 
infradittam Catholic a & Orthodox a 
jf idei profefionem exprefe Edcio &* 
Emitto , quam propria manu fcripfi 
Ego C^KLOTTjt C^tTU^^m^f de lji 
Tkimoille. Hisdi&ishujufmo- 
di profcflione emific. Videlicet, 

Ego CotK^OTTji Cjitujikvkji de 
to* Tkimoille jirmafde Credo, 
Prof teor omnia &* fingula , qua con- 
tinents in Symbolo Fidei quo fanEtd 
Romana Ecclefa ytitur. Videlicet , 

Cfledo ik vkvvi Defvi 3 Patrem 
omnipQtetem^fdttorem coeli & terra* 


Frincipiffa Conduct tfxrrxtit. ht 
Vi fib Hi am omnium 0* inijifibilium . 
Etinynum Dominum IesvmCuw 
stpxi , fhum Dei uni geni turn, Et ex 
Pdtrendtum dnte omnid fdtculd , DeZ 
de Deo , lumen de lumine } Deu yerum 
de D eo yero. Genitum , nonfdSlum , 
confulftantidlem Pdtri ^perque omnid 
fd&d funt. Qui propter nos homines } 
& propter nojlrdm fdlutem defcendit 
de coeltSi 0* lncdrndtus de Spiritu fdn- 
£lo ex •virgitie , Et homo 

ejctvs est, Crucifixes etidm pro 
nobis ,/ub Pontio Pildto pdffus , 0 fe- 
pultus eft) 0 refurrexit tertid die fecu - 
dumfcripturas. Et dfcendit incoelum , 
fedet dd dextrit Pdtris. Et itcrum yen- 
turns eft cum glorid]udicdre yiyos 0 
mortuos . Cuius regni non eritfnis. Et 
in S piritum fanflum Dominu 0 "W- 
yifcdntem , qui exPdtre flioque pro- 
cedit . Qui cum Pdtre 0flio fimul 
ddordtur 0 conglorifcdtur . Qui lo - 
quutus eft per Prop betas, Et undm 
fan fid m Cdtholicdm 0 uJpoftolicdm 
JLcclefidm, Confteor umm Bdptifrwt 


il De Convtrjtone CarlotU CAtbxnna 
in remifionem peccatorum. Et expetto 
refurrcttionem mortuorum. Etyitam 
1 venturi f&cult, *4 mek. pofiolicas 

Ecclefiajlica* traditiones , reliquaf 
que e\ufdem Ecclsfitz obferVdtiones 
conjlitutiones frmifime *Admitto 
^fmpletlor. I tern facrdm S cripturam 
)uxta eumfenfum , quern tenuit , &* 
tenet fun tip Mater Ecclefia : ch]hs ejb 
judicare de Itero fen ft 3 & interprets 
tionefacrarum Scripturarum *4dmit- 
townee earn unquam nijijuxta unans 
mem confenfum Patrum , accipiam & 
interpretabor. Profit eok quoque 7 . 
effelrere &proprie Sacrament a i\7o><e 
Legisd I Esr Cueist o Domino no- 
stro injlituta,atqueadfalutem huma - 
ni generis, licet non omnia fmgulisne - 
cejjaria. Scilicet Bavtism^m , Con- 
FIRM^riONEM , PoEKIT EKTJAMj 
EVCH AKIST1AU , ExTHEMAM FU~ 
CTIONEM , OfiDlKEM , MATES 

mouivm : illamque gratiam conferre. 
Et ex his Bdptifmum,Confrmationem 3 
& Ordinem fine facrilegio reiterari 


Frtncipife CtruLei Karrttio. 23 ' 
nonpojje. Receptos quoque &* appro- 
bates Ecclefia Catholic * : ritus in (u- 
pradiciorum omnium Saar amentor urn 
folemni adminijbratione Recipio 
.Admit to. Omnia fingula qua dc 

peccato originali de juflifcatione 
in facrofantta Tridentina Synodo defi- 
nita & declarata fucrunt mplcElor 
Recipio . Fkotiteok 

pariter in Mijfa offqnri Deo herum, 
proprium , & propiciatoriu facrificium 
pro viyis &* defunflis > atcjue in fan - 
Siifsimo Euchanjli* facramento ejfe 
~)/ere 3 realiter & fubfiantialiter corpus 
& fanguinem 3 und cum anima , & di- 
*vinitate Domini nojlri I Esr CmusTiy 
ferlque confer fionem tot i us fubfiatia 
paw , in corpus 3 & totiusfubftantiet 
<vini , in fanguinem 5 quam corner [io- 
nem Catholica Ecclefia Tranjfubjtan- 
tiatione appellat. Fateor etia fub altera 
tantum jpecie totum , atque integrum 
Chriflum 3 yerumquefacramcntufumim 
Confiater teneo Furgatorium ejfe y ani- 
tndfque ibi de centos f deli urn fujfragiis 


14 Ve Converjione Carlotte C Alb Anna 
j lO/dri. Similiter & Sdnttos y no, cum 
Chrifto regn Antes > yener Andos Atqtte 
inyocdndos ejje y eofque orAtiones Deo 
pro nobis offerre , Atque eorum reliquias 
ejJeyeneradAS. F irmiftime Ajfero ima- 
gines Chrijli , Ac DeipArxJemperyir- 

f inis,necnon Aliorum SdnElorum hd- 
end as & retinendas effe , Atque eis de- 
bitum honorem , ac yener Ationem im- 
pertiendAm : IndulgentiArum etidm 
potejldte a Chrifto inEcclefiArelittAm 
fuiffejllArumqueufum chriftidno po- 
ptilo mAxime [dlutdrem ejfe utjfrmo . 
Sdnttdm C Athol icAm & ^ 4 poftoltcdm 
RomAnAm EcclefiAm *Mdtrem md- 
o-ftrdm tAgnofco ; Romdnoque Ponti * 
Jici,beAti Petri , ^fpoftolorum Princi- 
pis^fuccejjoris , ac lefts chrijli VicArio 
qjerAm obedientiam Spondeo, Aduro: 
Cdtterd item omnid a ftdcrts C Anoni bus^ 
& Oecumenicis Conciliis , ac prtcipue 
a SAcroftnttA TridentinA fynodo trd- 
ditdftefnitA & decUrAtA , , indubitater 
Recipio Atque Profiteor ,fimulque con . - 
trAriA omniA Atqtte htrefes qudfcuque 

dbEccle 


■ -'rrf- ■ -■ - - 



! 

* 

v 

I 

t' 

t 

» 4 

f 


I 

i 

I 


h 

I* 

* 

r 


Trincipijpe Ctndai Ndrrdtit. if 

ab Ecclefid damndtdtjrc] effas, ana- 
thentati^dtdSj ego pariterDamno,Reji - 
cio 3 &* *And,themdti%o . Hdnc yeram 
-Catholic dm fidem , extra quam nemo 
fdlttus efjepotejljqudm inpr&fcnti Jpo- 
te Profiteor 3 & <veraciter Teneo t ean - 
dem integrdm & mvioUtam y ufquead 
extremum yifo fpiritu conjldntifiime 
(Deo adjuyantc j retineri & confiteri, 
atqne a meis fubditis^el i His, quorum 
curd, ad me in munere meo fpe£labit y 
tencriydoceri 3 £?• pr&dicari y quantum 
in me erit;curaturam y Ego eadeac 




C ARLOTT A CaTHARINA DE 
la Trimoville Spondeo y Vo+ 
yeo 3 ac Iuro : Sic me Deus adjunct,#* . 
h&c fanEla Dei Evangelia . 

Quibus pera&is &: eadcm Do- 
mina PrincipifTa prsefiftentc ge- 
nu flexa recitarc coepic Illuftrifli- 
mus Dominus Lcgatus una cum 
illuflriflimis Dominis Pradatis a£ 
fiftentibus alternating pfalmum 
Mifercre mei Deus , quo finito 
inceoit ftatim code or dine, Deus 


% 


2 it De Converfione CarletU Cathtrinx 

mifereatur noftri. Interea verb 
dum Illuftriflimus Dominus Le- 
gatus fuum verficulum recicarec, 
ad quenilrbet leviter cotingebac 
cum virgula fpatulas Domina: 
Principime earn abfolvendo.Hic 
animadvercedum eft,quod,cum 
illuftriftima Domina Comcftabi- 
lis eflec D. Principiflse proxima, 
ita in anguftias reda&a merit , uc 
necLe movere loco, nec caput in- 
clinare,aut avertere poflet. Vn de 
accidie, uc plus illic, quam alia: 
omnes mereretur : quia fcilicet, 
cum di&i pfalmi recitarenturan- 
tiphonatim,ut di&u eft, ablllu- 
ftriftimo D. Legato &: clero prae- 
fentc:&: ad quemque verficulum 
D. Legatus ipfam Principiftam 
fcipiuncuio,vel virgula tangcret 
in humeris, ( juxta ritum & con- 
ftitutionem Ecclefiac)cum in fpa- 
tulam finiftram deflederet,fimul 
caput &c vultum multis vicibus 
Domini Comcftabilis contin- 


- Trinripiffe ConcUt N dr ratio. 27 

gcbat.Quod adverces ipfe D. Le- 
gatus , abrupic pundum virgula: 
\erfus cufpidem : quod fere om- 
nes putabamus hoc animadverfo 
fuifle partem aliqua hujufee ce- 
remonial. Sed ego rcfciviexorc 
iplius Uluftrifllmi D.Legativeri- 
tatem rei. Hxc diximus , ne quis 
deinccps in eo hallucinetur ubi 
veritatem refeifeat* 

M I S E R E R E MEI DEVS 
cundum mdgndm mifericordidm tudm. 

Etfecundum multi iudine miferdtio - 
num tudrum : dele iniquitdtem me dm. 
^Amplius Uvd me db miquitdtc mem 
a peccdto meo mundd me. 

Quonidm iniquitdtem medm e go cod 
gnofeo : & peccdtum meum contrd me 
ejiftmptr. 

Tibi folipcccdvi,& mdlu cordm te . 
feci : yt j ufhfceris in fermonibus tuis , 
& yineds cum judiedris . 

Ecce enim in iniquitdtibus coceptus 
fum : & in peccdtis concepit me rhdter 
mcd. 

b y 





iS Ve Converfsone CArlotU Ca’th Arina 

Ecce enim yeritatem dilexifii : in - 
certa & occulta fapientix tu& mani- 
fefiafli mih'i . 

^ifperges me Domine byjfopo , 
mundabor ,lauabis me y & fuper ni- 
yemdealbabor. 

lAuditui meo dabis gaudium & 
titiam:& exultdbunt ojjd humiliata . 

tAycrte faciemtua a peccatis meis: 
& omnes iniquitates meat dele . 

Cor mundum crea in me Dens : & 
fpiritum re£htm innoya inyifceribus 
meis. 

tfe projicias me d facie tua : & fpi - 
ritum fanttum tuum ne auferas d me. 

Redde mihi l<£,titiam falutaris tub 

fpiritn principali conjirma me. 

Docebo iniquos yias tuas : & impii 
dd te coriyertentur . 

Libera me de fanguinibus Deus Deus 
Jalutis me & : & exultabit lingua me* 
jujhtiam tuam. 

Domine labia mea aperies : &* os 
meum annunciabit laudem tuam. 

. Quoniam fi v oluijfcs fdcrifciuJc- 


Trincipifpe Conddi Narrdti #. 

diffcm:utique holocaujlis non deletta- 
heris. 

Sdcrifcium Deo fpirkus contribu a. 
lattts: cor contritum & humihdtum 
Dens non defficies. 

Benigne fac Domine in bona ‘Vo- 
luntate tua Sion : njt adifcentur ntnri 
Hierufalem. 

T unc dcceptabis fderif cium ] uftiti <z 
oblationes & holocdujla : tunc impo- 
tent fuper altdretuumyjtulos . 

Gloria Patri & F Hi o & Spiritui 
fan6to. 

Sicut erat in principio & nunc • & 
femper & in faculd fkculoru. ^4 men. 

• Devs mifercdturnofiri &bene- 
dicat nobis : illuminet <vultum fuum 
fuper nos & mifereaturnojiri. 

V t cognofcdmns'in terra yiam tuam: 
in omnibus gentibws falutdre tuum. 

Confitedntur tibi populi Dtus ? con- 
jvteantur tibi populi omnes. 

Latent ur & exult ent genies 3 quo- 
niam judicds populos in aquitate , & ' 
gentes in terra dirigis . 

b iij 


<> 

J 


fo He Conxerfme CdrlotU Catharine 
Confitedntur tibi popnli Betts 3 con-- 
jitectntur tibi pop til i omnes 3 terra dedit 
fruEium fttttm. 

Benedicat nos Betts Bern nofler y 
benedicat nos Betts 3 & metuant cum 
omnes fines terree, 

Gloria Patri Filio Spiritui 
fantto. 

Sicut erdt in principio & nunc 
femper & in fault faulorum.^fme, 
Hicfurrexic DominusLegatus 
finemitraincapice. 

Kyrie eleifon • chrifte eleifon. 

Kyrie eleifon. Pater nofer 3 
VerfEt ne nos inducts in tentationem, 
Refp. Bed libera nos dmalo 
V erf, Sal yam fa anciUam tuam . 

Befp. Betts mens fperantem in te. 

Verf Nihil profeietinimietts in ea. 
JRefp. Et flats iniqmtatis no nocebit ei,. 
V erf Efo nobis Bomine turrisforti- 
tudin’is. 

Befp. ^4 fdcie inimici . 

Verf Bomine exaudi oratiane meant.. 
Refp % Et clamor metis ad te y*niau 


Frincipijpe Conchei NayyaUo. $ X- 

Verf. Domini yobifcum. 

Refp. Et cum Spirits tuo. 

OR EM VS. 

Trdtjld qu&fiunus Domine huicfa* 
muldt tu& &ignum poenttenti£ ftrn6iu y 
ut Ecclefi£ tu£ Sdn£i & , d cu)us inte- 
gritdte devtiycrat peccdndo,ddmi(fb- 
rumyenidm confcqucndojrcdddtur in - 
noxid. Per chriftum Dominum no - 
ftrum. Refp.xAmen, 

Hie fedit Do minus Legatus 5 &: 
accepta micra dixit. 

ORE MV S. 

D E v s cni proprium eft mifererl 
femper &pdrcere ,fetfcipe depreedtio- 
nem noftrdm ? ut ftdmuldm tudm Cdr - 
lottdm Cdthdrindm , qudm excommu - 
niedtionis edthend conftrinxit^miftrd - 
tio tu£ pietdtis clementer dbfolydt . Per 
chriftu Dominu noftrum . IJ£. *Amen> 
Deinde dixit. 


^Authoritdte Dei Omnipotent# 
bedtoru poftolorum Petri Pduli y 
tuque Ecclefi£ fu£ Sdntt * , & edjud 
jr.ungor i iAbfoh>o te &yinculo cxcomtf- 


- 3 1 De Converfione CdrUtU Catharine 

nicdtionif^ud ex canfd h&refis ligdia 
eras. In nomine Pd * tris, & Pi * lii y 
& Spirit us >b Sdn6h. Rejp. ^4 men. 

Desnde furrexitDominus Le- 
gatuscummitra 5 &:ponens levi- 
ter manus fuper humeros Prin-- 
cipiflar dixit. 

Reduco te in gremium Sdn£t& Md , 
tris Ecclejidt , & ad canfortium , 
commnnionem totitis ChriJlianitatisJ 
(jtiibus f ueras per excommuflicationis . 
fententiam eliminata 5 & rcjlituo te 
participation ecclcfiafticorum facra - 
mentor urn. In nomine Pd * tris>&* 
Pi * lii } S pirim^S antti. Refponp ' 
^4 men. 

E R a n t ibi videntes,&: audie- 
tes Illuftriflimi ac Reveredif* 
Umi DominijD. Petrus Gondy, 
tituli Sandbiflimar Trinitatis in 
monte Pincio , & Anna dc Gi- 
vry Sandbar Romanar Ecclefiar 
Cardinalesnuncupati j nccnon 
Illuftriilimus acReverendiflimus 
D. Francifeus a Gonzaga, EpiP- 


PrindpIpeCcndmi ifxtTAttt. . : 

copus Mancuanus , San&iflimi 
Domini D.noftti PapasScdifquo 
Apoftolicae Nuntius in hoc Fra- 
cix regno : Revcrcndiflimi Do- 
mini Antonius GrimanusTorce- 
lenfis , 8c Francifcus Scottus Ter- 
mularum Epifcopi , 8c Reveren- 
diflimus D. Alexander Iuftu$,de 
quo paulo ante jam diximus:Do- 
mini Ioannes Iacobus Adorno, 
&: Vi&orius Ragazzonus San&ik 
fimi Domini D.noftri -Papas u- 
triufquc Ggnaturas Refcrendarii: 
Atcilius Amakeus LcgationisSe- 
cretarius, 8c Lazarus Malvicinus 
Protonotarii Apoftolici.Tlluftrif* - 
fimi 8c Excellentiflimi Domini 
Henricus Dux Montmorantius, . 
regni Francias Comcftabilis , 8c 
> Garolus ejusfrater Francis Ad- 
miraliuSjfive maris pr^fedus: Ca- 
rolus Robcrtusa Marcha exBuil- 
lonasa profapia inafculus nnicus 
relidus,ac ejus filius, primogeni- 
tus Hericus Marchae Comes;illu- 

mJ 

b v 

i • . ; ' 

i - 


54 Ve Ctttverjtotte Carlotu Ccuhmn* 

ftrifsimi Domini Horacius Rue— 
celay,&Petrus de Nero, 111 uftrif- 
fimi Domini Legati ex fororeLu- 
cretianepos, Gulielraus deGa- 
dagne Baron deBoteon^Senef- 
callus Lugdunenfis, Ordinis Sa- 
fti ipiritus Eques, Hieronymus a 
Gondy j patricii Florentini : ac 
plurimi magnates , &; viri qobili£ 
iimi quos recenfere longifsimum 
crit. Adfuerunt quoque Domi- 
nus Paulus Alaleo, San&ifsimi 
Domini noftri Papas ceremonia- 
rum Magifter, Reverendi Do- 
mini Ioanes Bandinus Abbas dc 
Villars, & Lucas Duccius ejufde 
Legationis Abbreviator : ncc no 
Domini LeonardusDeto,0£hi- 
vinsRuina^Petrus IacobusCima, 
Cofmas Zambccarius, Ioannes 
Baptifta Samperius, & Ioannes 
Paifanus Domus D. Uluftrifsimi 
cecono mus, Milles Marionus Re- 
gis confiliarius,quasftor,{Ive the- 
faurarius generalis Fracias in Oc- 


Frincipijfit ConcUi Narrdtio, $$ 

cicania, ( quae Linguadoca dicicur) 
inrendens in rem quaeftoriam in 
eadem provincia : ncc non in do- 
mum Ssnegotia D. Comeftabi- 
lis 3 Petrus Guylleminec, &c Pe- 
trus Mieta,ambo nobilcs &do- 
meftici Excellentifsimi Principis 
teftesadp.raemifla una cumdi&o 
Symone Ianel publico notario 
jCpecialiter adhibiti atque rogati. ' 
Pollqua vero Illuftrifsimus Do- 
minus Legatus omnia rite, quae 
ad ceremoniam pertinerent, co- 
fumavit ineoa&u,furgente Illu- 
ilrifsimaDominaPrincipi{ra 3 fuie‘ 
altavoce poftulatus Pater reve- 
rendus frater Iofeplius Tex era 
Portugallcnfis,Ordinis Sa&iDo- 
minic-r, Sacrae Tbeologia: Magi- 
fler,vir omnibus pro fua crudi- 
tione &do£trina probe cognicus: 
qui Cofedarius multis annisfuit 
Domini Antonii RcgisPorcugal- 
lifcCic in noftris partibus habiti 
cognominati. Qut quidem An- 

b v; 


3 $ Ve Ctnverfme CdrUtu Cdtharina 

tonius in una quadam fua epifto- - 
la, quam nos vidimus fcripta ad 
fummumPontificcm tale deipfc 
Paxrc pcrhibct teftimonium his 
verbis, uicfrdtrem Iofephum Tcxc* 
rdm fdcr& T heologidt Magiftrum^i- 
rum defudpdtrid optime meritum i qui 
dprimo fui noyitidtus anno 5 ddeum 
ufque quo mefuitfccHtus^plnrimis ho - 
norihus & digmtdtibus , cum infuo 
Ordine , turn extra , in Portugallia 
funftuscft. Quemqueyerdt obediently 
filium , ^7* yita reguldris deerrimum 
proftJJbrem 3 fmque Ordinis conjldntif-. 
fimum propugndtoremfemper & ubi- 
queextitifjeomnes feiunt &c. Gum - 
accefsit fupradi&us Pater ad II- 
luftrifsimum D. Lcgatum , ei in- 
jun&um fuit a Cardinalibus afsi- 
ftentibus,ut in genua procumbc- 
ret fecus pedes di&i Illuilrilsimi 
D. Legati , ut etiam erant flexis 
genibus iidem Illuftrifsimi Car- 
dinales &: cseteri Prselati.. Statim. 
Dominus Legatus prolixo fer- 


Trincipiffe C»fuUl N/irrdtit. $7 

\ monedeclaravic, (ibi bene con- 

ffcare, information c fada per cer- 
tos quofdam magni nominis vi- 
res, (apientes , pios , & virtutum 

, omnium ftudiofos, quemadmo- 

* dum ille Temper egcric ubique 
rcligioie,& fortiter, ut optime 
etiamadoptionifuse,Sandi Do- 
minici filio correfponderet, dum 
jnvivis agedo (piritum divinum 
tanci Patris in terra retineret , af- 
fedus zelo augendse Ecclefiae. 
Dei , & converflonis piac eorum,- 
quiin erroribus novaru opinio- 
oum verfarentur. Adeoquc etra 
quia fibi compertum erat^quod 
didus Pater eflct notus &charus, 
non folum fuas Majeftati Chri- 
dianifsimae^Principibus, Domi- 
no Comeftabili, ac ejus fratri: 

* fedcriam gratus ipfi Prindpiffie: 
ex qua etiam intellexerat,eidem: 
ab ipfa fuifle commiflam curam 
Excellentifsimi Principis filii fiii 
circa fpiritualia in officio Confi- 


38 ; Vc Converftone Cdrlotta Cathdrin* ■ / | 

liarii, Eleemofynarii,Concionat- 
toris. Vt etiam illud ipfum mu- 
nushabcbat crga fuam Majefta- 
tern Chriftianifsimam. It idem qj- 
quiaille optime callebatlinguas Jx 
ltalicamj&: Gallicam.Iis de catr=~ \ 
fis &: aliis multis dotibus , quibus. 
ille elfet infignitus, quas tuncfi- 
lentio prseteribac ob temporis 
anguftias , fignificavic , fe valde 
gauderc, quod ipfum ifthic prae- 
fentemoffendiiTetin eo a&u,ut. 
illi hancoviculam committeret, 
quae recens ad rcdtam viam falu- 
tis redierac. Propterea fe , uc Le- 
gatu fuae San&itatis , &.illius no- 
mine , illi praecipcre, ut id in pen- - 
film fuu annumerarct : Nimirutn 
de inftituenda ilia Principifiain 
iis omnibus , quae ad fidem & 
dodtrinam Chriftianampertiner, ^ 
erroribus, ricibus 5 &; ceremoniis 
Galvinifmi penitus ejediis omni- 
bus, atq; exeradicatis , perpetua- 
que oblivione extin&is : Ac fi- 




FYinopiffte Condxi NurrAtii.- 357 > 

mul , ut fibi munus aflumerer,, 
quod ad Confeflfarii jus &: autho* * 
ritate referri folec ad illam Pria- 
cipiflam audiendam,&:abfolven- 
dam ab omnibus fuis peccatis &: 

| erroribus. Ad quod exequendu 
munus, ille D.Legatus ipfi om^ 
nem fuam poteftatem confere* 
bat , adco integram,atque a San— 
diflimo D. Papa habebat. Dido * 
Patrideciaravitprseterea.D. Le* 
gatus ,abfolutionem, qua Prin— 
cipiffie contulcrat , cfle folum-p 
modo judicialem : fed alioquin* 
feilli hoc injungere munus, util- 
lam facramentalicer abfolveret*. 
Propterea ad fepertinere,ut ilia : 
audirec.in confelHone , &: fimui: 
abfolveret :atq; medio facramen* 
ti poenitentise , &: altaris ipfa tunc 
• p erfe&e , & realitcr abfoluta re^ 
manerec. Denique quartam ho- 
rse partem fupradi&us D. Lega- 
tusconfumpfit in ca exhortatio- 
ncad P^trem Texcram , du eum 


4Q ' Ve Conterfione CdrlotUCtthdrirue " 

confiEis inftituit,ac document^ 
ornac quaplurimis , uc re&a col- 
limarcc in eo munere ac officio » 
praftando , quo ipfunr onera- 
bat, maxima pars circunftantium \ 
nonfe loco movit * donee Illu- - 
ftriffim. D. Legatus- fine fecit,ac 
poftea furrexit. Ec quia non intel- 
lexerant plerique omnes verba 
illius, id maiorem in modum fei- 
re cupiebac,&percun£bbantur, 
utquidfueratvocatusifie Pater* , 
&flexis genibustam diu ibiper- 
ftiterat. Putabant enim di&um 
Patrem aliquam confeffioncm 
fiveabjurationem ibi fccifle , 
ob id mirabatur vehemecer*quia 
etiam agnofeebanc virum*fcie- 
bantque cum non modo incolu- 
mcm & alienum efle ab omni I15- 
refis labe, nec non & pravse opi- 
nionis:verum etiam ilium ipfum 
femper * &: in omni parte fan£be 
noftrse fidei propugnatorem di- 
ligentiffimum fueranc experci. 



ft 

?■ 


» 


f 

9 

» 

i 


Trincipiffd Conddl KtrrAtio. 41 

Prqterca notu crat plerifq; cjufde 
Pacris exemplojdodrina, &s con- 
fuetud'ine nonnullos hsereticorii 
dogmata deferentes verum Dei 
cultufuifle amplexos. Quod cum 
refcivifsetj gaudio fummo affedi 
funt. Erat autcnvomnium tanta 
laetitia tantumque gaudiu & ani- 
mi cxultacio tota civitace,ut in 
illisdiebus proxime fequetibus, 
quacumque incederec didlus Pa- 
ter, cum maxima Kilaritate , & 
concurfu plurimo eum iibiinvi- 
cem oftendcrent digito: ac dice- 
rent. Ecce,hic est. 

Caetervm Domina Prin- 
cipifla ex laborc iftius diei male : 
fe habuit node , ac in fequenti t 
die,qui crat Sandi Ioannis Eva- 
gelifta^itaut napotueritecubi- . 
culo prodirc. Sed cum node al- 
tera melius fe habuifrec,poftqua ■ 
illuxit dies , qui fuit Sandorum 
Innoccntium, decrevit cum fuo 
Confejftprc primatn a fua con- 


4 * Ve Converfmt Cdrhttd CAthdrin d 

vcrfione audirc Miflam in Eo 
clefia maiore Noftra Dominse. 
Quo fe ilia contulit circa deci- 
mam, earn comitatibusllluftrif- 
ftmis Dominabus Comeftabili, 
& Ammiralia , &: aliis quampln- 
rimis magnatibus , &r primaria 
notas foeminis. Ipfo die ei mifsa 
celebravitdi&us Pater Texera,, 
uc ide fecit in aliis Eccleliis die- 
bus fequetibus,ufq; ad nonu die. 
Ianuarii,tertia o&avam poftRe- 
galia, die Iovis, quindecimdie- 
bus ab ipiius Principiflas conver- 
fione, quo die datum eft ab Illu- 
ftrifsimo DominoLcgato >ut il- 
ia primu fuum Pafcha celebra^ 
ret. Ego ipfe die Mercurii prae- 
cedentecirciter tertiam velper- 
tinam fecutus ipfam Principif 
famufque admonafterium Ca- 
puchinorum vidi, cum ilia in 
primo facello ad lavam., intran- 
do Ecclefiam fecus pedes di&i 
PatrisConfeftarii flcxis genibus. 


Principifpt Cond*i NdrrAtio. 43 : 

pluts unitis horse fpatio perftaret: 
& tandem ipfum cam abfolvere 
animadvcrti.Atq; quavis procul 
abefTermaudivi tame abfolutio- 
nis verba. Inde reverfam Turn ia 
domum ufqj fuacomitatus. Die 
infequente prsefens fui in chore 
EcclefaeMaioris Noftrse Domi- 
ng, cum ibifacru facerctllluftriF 
fimus D. Legatus ad altare ma- 
ius. Et cum venilTet tempus,quo 
Illuftri/Iima Principifla deberet 
ad altare accedere 5 perceptura 
de manibus di&i IllulMfsimi D. 
Legati facramentum divinifsi- 
mwni, omnibus illic proftratis 
in genua, furrexicTermularuRe- 
verendifsimus Epifcopus Fran* 
eifeus Scotcus Jam nominatus* 

( virfummus Thcologus , gravis 
judicio & authoritate : in cujus 
vultu mihi vifus fum verifsime 
antiquorum Prsefulum , quos 
Ecciefia nobis commendat, ve-‘ 
fxerabiiemfacieni contemplari); 



44 ^onverfme Ctrlotu Cdthann <t 

& adiens PrincipiflTam IlluftriT- 
fimam, quae erat genu flexo cir- 
ca Cathedras chori dextri, illam 
admonuit jam adefle tempus, ut 
ad percipicndum fandifsimum 
Domini Corpus accederet 3 & ea 
adjuvitjbrachio fublevans, earn- 
que ab una parte comitatus eft- 
ad alcare , cum ab altera parte 
adefletidem Pater Texera.,qui 
fecus illam etiam genu flexo per 
totum mane perftiterat.Poftqua 
verb ipfodivinifsimu Sacramen- 
turn percepit, eodem comitatu.. 
ftTe in- priftinum , ubi fedebat, 
locum rccepit, vultu Temper de- 
tedo, cum tarn fingulari mode- 
ftia, & adeo compofita devotion 
ne,ut omnibus admirationi fue- 
rit, plcriquc lachrymis fleve- 
rint obortis. Aftiterunt in co * 
adu omnes magnates Ecclefia- 
llici ante denominate Principes , 
verb &Domini prqcipui Henri- 
cus Borbonius,Dux Montpenfc- 


Trincipifft Cindxi tfdrratir. . 4 ^ 

'lius, Renata Eftenfis DucilfaNe- 
morofioru, & Catharina Clivc- 
lis, DucifTaGuyfise, illius nunis: 
Domina Comeftabilis , Domi- 
I mis Admiralius , Sc Gilbertus 
Trimollius,Marchio dc Roya, 
cjufdem PrincipifTae confobri- 
[V xius a Dominus Commcndator 
de Chaftes , Francise Vi^admi- 
ralius multi alii viri magna- 
tes Sc nobilcs., Sc foeminx innu- 
mera, cum infinitapopulari ge- 
r >te. Quse res,cum praevideri non 
potucritjtanto admirabilior eva- 
fit. Prasfertim quia eo ipfb die 
contigit, utSuaMajcftas Chri- 
-ftianifsima convocaverit conci- 
lium publicum omnium Princi- 
pum , Sc prsecipuorum Corona: 
Sc regni officialium* cum Depu- 
*tat is civitatum,& urbium ex iin- 
gulis Ordinibus , qui tunc eranc 
ibi in comitiis coadunati, ut in- 
deaugurari poflet quifpiam non 
affuturos plerofquc. Nihilomi- 


( 


Vt center ft one CtrlotM Cdthdrind 

nus tanta fuit populi &nobiliu 
multitudo, ut'niftadcflent Do- 
mini Comeftabilis excubitorcs, 
eftent omnes Principes,Praelati, 
ac Magnates multo pejus tunc ^ 
habiti , quam in converftone di- 
&x Princi pikas fuerint in Eccle- 
iia San&iMichaelis. 

Peracto facro Illuftriflimus 
D.Leg-atus domum fuam rediit* 
Statimeum fccuti funtllluftrif- 
iima Principifla, duciftas , Nc- 
morofiorum , & Guyfias 5 Domi- 
na Comeftabilis & alias plerasqj 
primariae foeminas. Nec verb i 
Dominus Comeftabilis , &: D. 
Admiralis diu tardarunt. Cum 
porro fuiftent omnes in unum 
congregati,convivium fterni &: 
pr£ parari coeptum eftrquod qui- 
dem adeo fuit fplcndidum,opi- 
parum, & pollucibilc, quantum 
animo perfe&iflimum concipi 
poteft. Vidi certe plerofque vi- 
to s nobiliftimos illud admirari, 


Princtpiffk Conduct Ndrrdtio. 47 

non tarn ob rerum omnium co- 
piam,quam ob apparatum &in- 
duftria,qui apertefc multafym- 
pofia lautilfima, prasterquam if- 
! rhic , alibi vidiflc : fed illud pras 
casteris omnibus inftru&iflimu, 
nec ufquam fimile ifti vidifTe aie- 
bat. Aderat plufqua crccenti viri 
nobiles^acdomicellse: (cum aula 
efTec vaftiflimas amplitudinis ) 
qui,qu2eque illuc folum fpe&a- 
tum venerant animi gratia. At- 
qui ipfiflimi convivio ipfo frui 
non defierunt. Quandoquidem 
quanta condita famuli e menfa 
fuftulerunt, qua: multa plurima 
cxtiterunt, omnia ilia impertic- 
runtaftantibuslibcraliflune. Ita 
tit non effet ullus,five tenuis for- 
! tuna: live opibus potens , qui no 

^ aliquid voraret inde , aut domu 
fuam afportarct. Eode dieapud 
Illuftr.DominuLcgatum plures 
200. convivati funt, prasterfuos 
familiares. Intra quem nurae- 


p 

48 Deconverjione Cdrlotta Cdthdrin* I 

rum nobilcs & Domicella? Do 1 

Principiffe 5 &: aliarum cum viris | 

prsecipuis comprehendi debent: 
quorum omnium mefse codem 
apparatu , atque ilia D. Legati 
vfumma lautitia inftrudas fuerut. 
k Excubabant prc foribus cufto- 

des duplici numero militum , ta 
• c regia domo , quam e D^Ulu^ 
ftrifsimi Comeftabilis fatellicio, 
adeoque D. Illuftrifsimil-egati 
ipfius. Ira,ut nullusingredere- 
tur, qui non eflec alicujus notse, 
autealibertatepweditus agnof- 
•ceretur. Multa multi de eo con- 
viviofuntopinati quanti maxi- 
mi conftitiflet. Qui propius fco- 
pum attigerunt, illi ad mille du- 
cento rum aurcoru numum asfti- 
wiarunt. Qui minus,ad o&ingc- 
torum. Qui tamen penitius pe- 
num ipfum D. Legati introlpe- 
xcrunt, confultis etiam praeftan- 
rifsimis archimagiris , qui in eo 
operam fuamlocarunt,idtotum 

quic 


1 


Principijpc ConcUiNarmio. 4 ^ 

quicquid impenfum £uic , non 
pluris quamfexcetorum aureo- 
runumum, velminoris ad qua- 
dringentorum difpendium illud 
deveniffecenfuerunt. Sedreve- 
ra ex promocondi viri nobilis & 
magnified fidelitace &: induftria, 
necnon ope &vigilantia fupprse 
fe&orum fuorum , non trecen- 
torura numum aureorum impe- 
fam excefsit. Tantum valet fer- 
vorum fidelium zelus & amor 

crgaDomin-um.Vtfupradixijno 
tantum afHuentiam admiraban- 
tur,ut ipfam ftruduram epularu 
cum tanta promptitudine appo- 
nendi,(ilencio & tranquillitate 
ferviendi : ut non plus efTetftre- 
pitus, quam fi quinque vel fex 
conviva: tantum mefis accubuif- 
fent. Qua: res digna eftnotatu, 
&admiranda valde. Poftquam 
verb gratis adse fuerunt, inferuc 
famuli menfe quondam opens 
piflorii arcopegmata,quoru erac 

c 


•jo Ve Convcrfione Catiotu Cxtharinx 

piftura, c Zucaro candidifsimo 
condico , confe&a. Rogarunc 
aucem PrincipifTas ,uc ilia arto- 
pegmata dccegere vellenc , &£ 
adaperirc. Mox aucem , ucapcr- 
ta fuerunc, exiliunc cuniculi pu- 
iilli mulcicolores, cum campa- 
nula ecollopenfilibus argcteis, 
cu multis fimul pafierculis.Quod 
quidem omnes convivas magno 
applaufu exhilaravic, ac circun- 
fiances, cum ipfl cuniculi fe in 
fugam currendo conjicercnc, 
paftcrculi verb evolarec. Verum 
cum e veftigio mulci venacores 
:inftftercnc,neunus quidem iplb- 
rum evadere potuic. Omnes de- 
mique ex ipfo convivio adeo hi- 
lares exierunc, cancaque animi 
volupcare pcrfufi,uc mulcos poft 
dies in aula nulli alii haberencur 
fermones , quam de eo. 

Atqve ira mihi vifum eft om- 
nia haec parciculacim deferibere 
.mulcas ob caufas gcaves , quas 


Prmcipiffe Cendxi N^rrdti*. jt 

quifqj per fe cxpendere potcft ob 
tantse rei admiratione,quanta eft 
Illuftrifsimae PrincipifTa: vere pia 
converfio,&: benigna fimul ejuf- 
dem in gremium Ecclcfiae rece- 
ption Potifsimum verb ob ipfius 
actus dignitatem &: rituum, qui 
in cjufmodi obfervari dcbenc: 
nec pratermilTo vere fpiritualis 
gaudii fymbolo,quod Illuftrifsi- 
mus D. Legatus voluit paterna 
iibcralitate , uc fie terrena coele- 
ftibus rcfpondercnt,quandoqui- 
dem Angeli San&i in converfio- 
ne peccatorum laetantur. Ec fic 
cciam omnes in falute animarum 
gaudcrc debcnc. Hie addidi epi- 
ftolas duas,unam Illuftriflim^ D. 
Principiflae , poft fuam ad finum 
Romanae Ecclcfise convcrfionc, 
Mi/Tam ad D.D. noftru Papara: 
Alteram ejufdcm Domini D.Pa- 
pae ad ipfam Principiftam. Atque 
difputationem in qua determi- 

natur,quomodo fint Minores re- 

• « 

c ij 


ji De Con\erftone Curloitd CAthmnd 
ducendi in grcmium Ecclefia:: 
Vale. Si quid aliud tibi praftarc 
poflum, mi Raphael , cute me 
monc.Non deero juri mutux in- 
ter nos moriturz nunquam ami- 
citine. Deus addle v-clrc cun&is 
omnibus. Dac. PariOis 12.. Martii 
anni 15^8. 


EpiJloU llluftrij$im£ Doming D.Prin* 
c ipijJ & , Henrici Condzi Principis 
mdtrkjoftfucim in Sdnflr&Ecclcfix 
gremium confer ^ioncm , mijjk dd 
fummu Pontificem Clemente nil, 
ex Gullico in Ldtinum trdnjldtd. 

Anctissime Pater, 

P oft qua mea privata in- 
commoda,& calamirates 
public# non mihi conce- 
duiit,rnittcre ad fan&itatem veftram 
mium aliquem cx meis nobilibus do- 
mefticis,uti dcbebam,& mihi eflet in 
votiSjhac libertace uti conftringor,ut 
Jiafce literas cidem Santtitati Veftras 



Trincipijfit Conduct Ndrrdtio. 

fcribam, in eum fincm,ut ipft quam 
humillimas gradas agam, non folum 
de eo Brevi,omnis benignitaus &clc- 
metia: pleno,quo San&itad veftra: me 
dignari vifum eft, quod fummo hono- 
ri duco : fed edam ob mulca, caquc in-* 
fignia , quae mihi praeftitit , pietads of- 
ficia Dominus Legarus , cum me in 
gremiumSandheEcclefiae recepit : 6c 
me quamplurimis falutaribus inftruxit 
monitis. Adeoqj illius prote&ionis er- 
go,quam dudu ipfa Sadtitas Veftra fibi 
dignata eft aftiimere circa meu filium, 
meamque filiam. Id aurem veftra: San- 
fiitad alTcvero, quod ipfemecum, mei 
inquam libed , debemus, ab ilia omne 
noftrum qualecuraque eft bonum pro- 
fitericxtidfte,ac ciacceptumdcberi.Ica 
ctiam nullos unquam fore, qui maio- 
rem ei deuotione habeant, ipfi fcilicet 
San&itati Veftr;e,& Sacrofan&ae Sedi: 
necqui plus per omnia & in omnibus 
obedienciae rependant omnimodae, in- 
quam, ac humillimae. In eo affeftu ex- 
pe<5to dum me fua San&itas fuis man- 
dads cohonefteticidcmque fupplicabo 
utmibifuam (andfci favoris gratiaim- 
perriatur. Deum autem oro, Samftifli- 
xne Pater , ut fibi omnium fuorum fa*- 

c iij 


54 De C»n\erft$ne CdrbtU Cdthdrin* 

crorum defideriorum complementum 
tribuere dignetur. Dat.Parifiis hod;c 
20. Martii anno 1557. 

Vejira Sunflitatts devotijsimd- 
O' obediCHtifsima flu 

CsA^LOTTJf CofTHofK.I2tof! 
T KIM O L LI of. 

Supra autm y . 

Ad San&ifsimum Patrem Do- 
minum D. noftrum Clementem- 
VIII. 


Refponfio Sanfhflimi Domini 
D.noftri Papse Clemens 8. ad 
UluftrifTimam D.Principiflam 
Condasijpofl: cjus converfioncr 

CLEMENS PP. VIII. 



Ile ctaw Chrijlo filU No- 
lilts mutter fdlutem O' ^Apojlo* 
hum hencdtftfnc. minted tjui- 
dem , Cum ex Uteris dileftt fiii 


Trindpiffe ConsUiNdrrdtJt. jj 

ntfh'i xsflexandri Cardindis de Florentid , 
nofri O* htifH* ptnftd Sedis fpojlohci Le- 
gdti , de tu£ mbiliutu con^rrjione , Chintrn 
gremiti Cdtholicd Xamdpd Ecclefu reduHio- 
ne dccepiffemtu 3 ptmmdm in Domino voluptd- 
tcm cepimMf t o~ ftngtdares Deo 3 CT Vdtri mi - 
fericordidrum gratis cgimw : nunc dutem 
leftu Uteris tuis 3 qmbus tti ip ft id nobis fi?ni~ 
pcxs y tantdmqneergd nos , O' hanc ptnUdm* 
Sedem , unit cum fliis tun pietatem , £7° de- 
votionem oftendis , iterum mtgne ftiriuli 
gaudio exult ay it cor nojlrum in Deo 3 qui ft- 
cundttm diyitiat bomtatis [ha , non pcrmftt 
te anciUdm fuam diutim ‘jdcere in tenebris 3 
Jed eduxit tein admirable lumen ftuim 3 C ’7* 
lucent Catholic a verttatif. Gratulamur tile 
jilia , Deumque honor urn omnium tuft orem t . 
quod pipe pro te fecimw 3 nu»c maxime pre - 
cdmur,ut opus Juum in te confirmet 3 dtque cu- 
fiodidt , cr ft* don 4 tuedtur . Te Vro hortd- 
mur,ut (jutntd fecerit tibifts qui potens ejl 3 
crebro conftderes 3 Tc^ueddejut gloridm pro 
tun virili pdrte procurdnddm y toto ex cord # 
impend #s : quod tefdcerenon dubitdmut 9 &* 
fdtfuram confidimut 3 eddcm diuind gratis 
juvdnte 3 qud Te pot enter (T Jitdyiter adyidtte 
fdlutis dttrdxit. Sedegregie in primis de Cd- 
tholicd Keligit ne t de dmpTift m o regno iflo,GT 
de Chriftidnd told Kepub. mereri pott$ 3 frith- 

c iiij 


$6 DeCtmerfione CarUtta Cdthdritue^c. 

ripe filio , Nobis mice dileflo, pie y&> Catho- 
lic e e dm Ando ; qui ea prafianti indole ytisna- 
1 uy<£ ornamentisyin [fern tantaSuuefiionv ado * 
lefcitytjuod cum feccrriytUi ipfi } quern tantc - 
fere am at , optime confitlueris. Nam pro tua 
prudentia intelligis , cr regna in Dei manu 
ejje, omnem ycram foelicitatem ex eo fen- 

der e , ut tdi demum faelices Crflorentcs jint, 
qui Det ,cr epu Ec clefu Cathclica fir- 

mifiime coharenu Contra "Ver 'o qui ab eoyepifi 
qtte Ecclefia imitate difiedutyinfehcifiimi me- 
rito ftnt exifiimddi. Quod multit cr antiquis 
excmpliSygr recentibm approbatur.Nos lerb 
nobilitatem tuam , crjilios tuos pa ter no 
ajfeflu profeqtrimur , er vosin Chrijlo cref- 
icrc in l>irum psrfeflttm,cr emni ccelefi gra- 
tia ahundare femper optamu*. Cater a hoc de 
genere idem C ardinahs, cr nofer ^fpofloli- 
ftu LegattUytjui te cr tuos fin cere in Chrifto 
dihgitycopioftus exponct, cr nos Tibi ^fpofio- 
Itcam no fir am bencdtfhonem impertimur. 
Datum Pom a apud Sanflum Petrum fub an - 
nulo Pifi at oris ,d te ultima Mari m . d . xcvh . 
Tontificattunoflri anno fexto. Subfignatum 
<rat inferius , Syluius ^intonianm. & in 
fuperfcriptione, Dilefla in chrifio fiha 
JVobili mulieriy Principiffa CondenfiyMatri. 
& obfignatum D. Petri iigiiio. 


57 



Q V o n i a M verb poftquam 
fuic abfoluta Illuftriflima 
Principifla,&:in gremium Eccle- 
fix recepta : Sc quia jam de Prin- 
cipe filio ejus aftum crac , Sc ipfe 
Illuftriflimo ac Rcverendillimo 
Domino Cardinale Gondy Ec- 
clefoe fuerac reconciliatus, dein- 
ceps habica eft ratio Illuftriflfimse 
puellx Leonorx Borbonias filia: 
ipfius, ut juxta facros Canoncs 
reciperetur,pro gratis fax condi- 
tione , fuiqy ftatus dignicate : fic- 
que cum ilia aliter agere oporte- 
re vifurn eft,in fequenti uc difpu- 
tationc brevitcr oftenditur. 


Vifputdtio de reduBtone infan- 
tium , aepuerorum in pre- 
mium Ecclefia. 


Dvbitabatvr cnim,quomo* 
do reducenda eftec in gremium: 

c v 


|$ ViJjwtAtio de rcduSHone infant mm > 

Ecclefia: puella novem annorum 
cum dimidio, &nutrica ab ha?re- 
ticis parcntibus,mortuo patrc &: 
macrc convcrfa:Pr;efupponeba- | 

turnontencri abjurare ex Con- v 

cilio Tolofano,anno m^cap^*. 
quo cavetur, quod univerfi, cam 
mares, quam fceminas , mafculi a - 
dccimoquarto anno, & fupra , &: 
foeminse a duodecimo abjurenc 
omnem haarefim , &: ide in Con- 
cilio Biterenficap.31. 

I d e oconclufumfuicpuellam J 
cfTe vifitandam, &:fecundum in- 
dolemipfius cfle procedendum: 
quia in ilia astate poffunt e/Ie 
vel doli capaccs , & habere ali- 
quod ingenii acumen, vel certe 
acrioris ingenii & judicii, ut po£- 
fent malitias hsereticorum com- 
prehcnderc juxca inftitucionem 
parcntum,vcl etiam non doli 
capaccs, &C abfque aliqua ma- 
licia. 

P rimo cafu,quo ignorantia 


1 


4c pHerirttm in premium Ecclefi*. jy 

fuffragatur artacis , eflet manus 
quasdam impoficio adhibeda,no 
rcconciliatoria , fed curatoria, 5c 
qujedam manus extenfio cu ora- 
tionc invocato SpirituSancto pa- 
racleto. 

S e gv nd o cafu , cfTet locus . 
mitiflim<- paeniteci^quia ft illud, . 
nimirum acrimonia ingcnii& ju- 
diciheft natural &indolis aliquO' 
vitio, fperari poteft, puellam eftc 
facile depoficuram , &.cmenda- 
^ tiorem futuram crefcente setatc. 
Ac ctiam nulla eft pcenitentia in 
hoc cafu,in quo puclla a parenti- 
bus decepta eft:Etidco ab omni- 
bus poenis hacrcticorum cxcufan- 
da eft, lure itadifponetetEc ora- 
nino manus impofitio reconci- 
liatoria fufficeret:nec aliqua alia 
folcnitas ncccftaria eft, poft duo- 
dccimum,vel quarcumaccimum 
annum completum. 

Tertio nihil aliud ncccfla- 
rium effee , quam Chriftiana 5c 


6o Dijpnt/ttio de redact lone infant writ , 

Catholica infticutio&educatia. 

Qv a propter examinata pael- 
la^ repcrta ilia abfque aliqua 
nature malitia,videbatur efle in 
tertio cafu , nec rcquiri ullam fo- 
lemnitatem. Hacdecaufa 5 atten- 
ta perfonse nobilitate, fuit per II- 
luftriftiimim ac Reverendiflimu 
Dominum D. Legatum a Latere 
fummi Pontificis, San£beq$ Ro- 
manic Sedis in regno Francias 
Alexandra Medici C^rdinalem 
& ArchiepifcopuirT Florentine 
cxtcnfamanusTuperllluftriflima 
Dominam Leonora Borboniam, 
Protoprincipis fororem,pucllam 
novem annorum , nienfium un- 
decim,undecimque dierum^io. 
Martii anni 15 97 .cum invocatio- 
ne Spiritus fan&i , uc fupra didu 
eftinprimocafn. 

I t a ergo ad excmplum Ilia- 
ftriflimi Legatiagcre debent qui- 
busanimaram Talus comifla eft, 
ratione habita #tatis,pcrfonaru. 


r 

f 

\ 


t 

I- 


i 

i 

i 


\ 


zc pueroi'um in premium Eccltfu. 6 x 

&: ftacus : nec enim omnia omni- 
bus conveniur. Maiores vero na* 
tu difciplina fevcriori coerccri' 
debenc. Cum parvulis auccm Ec- 
clcfta pia mater facile difpenfare 
folet. Atque uc hare omnesplc- 
nius incclligant, ex lure ipfo ita 
probare pofTumus 3 non fatis eftc, 
utaliquis fchifmaticus auc hxre- 
cicus ftmpliciter abjuret hasreftm, 
&errorem 5 aur fchifma in quibus 
prius vcrfarecur, nifi etia de ca> 
cero ipfum irregularitatis impe- 
dimentum , quod omnes hsered- 
ci de fa&o incurrunt,tollatur pet* 
defpenfationem Summi Pontifi- 
cis. Regula Iuris ita fe habec. 
Quifquis eft vel fuitSchifmaticus 
authsereticus, irregularis eftjetia 
ft converfus &: admiftus ad.gre- 
mium Ecclelia? poenicentiam pe- 
regeric. Speculat. ticu. de difpe- 
facione §. juxea. &vidctur pro- 
bari textus in cap. convenicnci- 
bus i. quseft, 7. de Purgac.Cano. 



k 


&i VifjntUtio deredufttone'mf4ntium 9 0'c. 

Quia licet deli&um perpoenite- 
tiam &: abjurationem fit purga- 
turn, non tamen eft fublatu im- 
pedimentum , five irregularitas 
ex deli&o oborta, &c propterea 
nifi defpenfatum faerie cum tali 
fchifmatico 3 five hasretico , ad 
unitatem Ecclefise reverfo , ad 
beneficial dignitates Ecclefia- 
fticas promo veri non poterit , ac 
irregularcm quoque remancre 
pronunciavic Maiolus lib. 5. de 
irregular, cap. 4 6. & inhoc cafu 
folusPapapoteft difpenfarc , ut 
Panormitanus &c. 


FINIS. 



17794 • 

* * 


