Sygn. akt IV Pa 59/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
20 grudnia 2013 r.
Sąd Okręgowy w Elblągu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący: SSO Bożena Czarnota (spr.)
Sędziowie:  SO Grażyna Borzestowska
SO Renata Żywicka

Protokolant : st. sekr. sądowy Łukasz Szramke

po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. w Elblągu
na rozprawie sprawy z powództwaH. W.
przeciwko(...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnościąwP.
o odszkodowanie

na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego
od wyroku Sądu Rejonowego w Ostródzie
z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt IV P 100/13

I
zmienia zaskarżony wyrok i oddala powództwo,

II
zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 30 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję odwoławczą.

Sygn. akt IV Pa 59/13

UZASADNIENIE
PowódH. W.wniósł o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne.
W uzasadnieniu wywodził, że wypowiedzenie to jest dla niego krzywdzące, gdyż pozwana, powołując się na zwolnienia lekarskie, z których powód korzystał – chciała ukryć rzeczywiste przyczyny wypowiedzenia.
Pozwana(...) sp. z o.o.wP.w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa. Swoje stanowisko pozwana uzasadniała mnogością zwolnień lekarskich, z których korzystał powód w okresie zatrudnienia, co powodowało dezorganizację pracy pozwanej spółki.
Wyrokiem z dnia 18 czerwca 2013r. Sąd Rejonowy w Ostródzie zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.800 zł tytułem odszkodowania, z ustawowymi odsetkami od dnia 25.03.2013r. do dnia zapłaty. Sąd wyrokowi w pkt I nadał rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1.100 złotych. Nadto Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 60 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.
Powyższy wyrok wydany został w oparciu o następujący stan faktyczny i rozważania co do zastosowanego prawa:
PowódH. W.był zatrudniony w pozwanej spółce na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od dnia 01.06.1972 roku. Pismem z dnia 19.03.2013 r. pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę w trybie ustawowym (3 miesięczny okres wypowiedzenia).
Sąd wskazał, że w aktach osobowych powoda znajduje się świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach za okres od dnia 16.09.1996 r. do dnia 31.12.2005 r. – wystawione przez pozwaną i świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawione przez Agencję(...)wO.z dnia 7 lipca 2011 r.
Pismem procesowym z dnia 15 kwietnia 2013 roku wstępujący do sprawy pełnomocnik powoda podniósł, iż strona pozwana wypowiadając powodowi umowę o pracę naruszyła przepisart. 39 k.p.zgodnie z którym pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.
W ślad za tym pismem, strona pozwana przyznała, że faktycznie naruszony zostałartykuł 39 k.p.ale nie było to świadome naruszenie przepisu przez pracodawcę. W związku z faktem pojawienia się nowych okoliczności pozwana wycofała powodowi wypowiedzenie z dnia 19.03.2013 r. Poinformowała jednocześnie powoda o swoim stanowisku, oczekując pisemnego oświadczenia powoda czy wyraża on zgodę na wycofanie przez pracodawcę wypowiedzenia umowy o pracę.
Powód nie wyraził zgody na cofnięcie wypowiedzenia. Zmodyfikował swoje żądanie, wnosząc o zasądzenie odszkodowania.
Sąd Rejonowy w pierwszym rzędzie podkreślił, że stan faktyczny w przedmiotowej sprawie był bezsporny i spór nie dotyczył nawet interpretacji i zastosowaniaart. 39 k.p.
Zgodnie zart. 39 k.p.pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż cztery lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Ochrona przewidziana wart. 39 k.p.dotyczy pracownika, któremu brakuje nie więcej niż cztery lata do osiągnięcia wieku emerytalnego w dniu wręczenia mu wypowiedzenia umowy o pracę. Niższy od powszechnego wiek emerytalny pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w okresie przed czterech lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego właściwego dla swojej kategorii zatrudnienia korzystają ze szczególnej ochrony prawnej przewidzianej wart. 39 k.p.(Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2011 r., II PK 282/10).
Sąd Rejonowy wskazał, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę przewidzianej wart. 39 k.p.podlega pracownik, któremu brakuje nie więcej niż cztery lata do osiągnięcia wieku emerytalnego wskazanego wart. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli z osiągnięciem tego wieku nabędzie prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie tego przepisu (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2011 r., II PK 282/10, OSNP 2012/11-12/140). Podobnie w wyroku z dnia 9 marca 2009 r., I PK 180/08 Sąd Najwyższy stwierdził, iż „ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę przewidzianej wart. 39 k.p.podlega pracownik, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego wskazanego wart. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), jeżeli z osiągnięciem tego wieku nabędzie prawo do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie tego przepisu.
Sąd Rejonowy odwołał się do przepisuart. 45 §1 k.p.który przewiduje dwie przesłanki uwzględnienia żądania pracownika: gdy wypowiedzenie jest nieuzasadnione lub gdy narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę.
Zdaniem Sądu Rejonowego zgodnie z cytowanym wyżej artykułem pracownik, który uważa, że wypowiedzenie mu umowy o pracę na czas nieokreślony jest nieuzasadnione lub narusza przepisy o wypowiadaniu tych umów, może domagać się przed sądem pracy orzeczenia o bezskuteczności wypowiedzenia wówczas, gdy okres wypowiedzenia jeszcze biegnie i nie doszło do rozwiązania umowy lub, gdy umowa uległa rozwiązaniu – przywrócenia do pracy na dotychczasowych warunkach. Pracownikowi przysługuje też alternatywnie żądanie przyznania odszkodowania za nieuzasadnione, lub naruszające przepisy o wypowiadaniu, wypowiedzenie takiej umowy. O rodzaju roszczenia decyduje przede wszystkim sam pracownik. Prawo do odszkodowania nie jest uwarunkowane poniesieniem przez pracownika jakiejkolwiek szkody. Wysokość odszkodowania określaart. 471k.p.– „Odszkodowanie, o którym mowa wart. 45 k.p., przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres od 2 tygodni do 3 miesięcy, nie niższej jednak od wynagrodzenia za okres wypowiedzenia”. W przypadku powoda jest to okres 3- miesięczny.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 4.800 zł tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami od dnia 25.03.2013r. do dnia zapłaty. Wyrokowi w pkt I Sąd nadał rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1.100 złotych stosownie doart. 4772§1 k.p.c.
O kosztach Sąd Rejonowy orzekł zgodnie z § 6 pkt 4 w zw. z § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszonych przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego – ustanowionego z urzędu Dz. U. Nr163, poz. 1349 ze zm.
Z orzeczeniem nie zgodziła się strona pozwana, która w apelacji, zaskarżając wyrok w całości, wniosła o jego uchylenie i obciążenie powoda kosztami procesu lub uchylenie wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W ocenie strony pozwanej Sąd I instancji nieprawidłowo ustalił fakty bowiem w aktach osobowych powoda nie było świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach wystawionego przez(...)wO.. Tym samym pozwany nie miał podstawy do wyliczenia powodowi okresu, w którym powód osiągał ochronny wiek emerytalny. Pozwany nie negował, że w aktach osobowych powoda było jedno świadectwo ale okres pracy ujęty w tym świadectwie nie uprawniał powoda do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Zdaniem pozwanego w tej sytuacji Sąd bezpodstawnie zastosowałart. 39 k.p.
W konsekwencji pozwany wskazywał, że cała sytuacja nie wystąpiła z winy pozwanego, ale powoda, gdyż to on nie poinformował pracodawcy o nabyciu prawa do wcześniejszej emerytury. Pozwany uznał, że działał w błędzie, składając oświadczenie woli, cofnął to oświadczenie, na które powód nie wyraził zgody, modyfikując swoje żądanie, wnosząc o odszkodowanie za szkody nie wyrządzone przez pozwanego.
W odpowiedzi na apelację strona powodowa wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanej spółki na rzecz powoda kosztów procesu. Strona powołała przepisart. 45§1 k.p.wskazując, że Sąd stosownie do żądania pracownika orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa uległa rozwiązaniu – o przywróceniu do pracy albo o odszkodowaniu. Zdaniem powoda przepisart. 84 §1i 2 k.c.nie ma zastosowania bowiem błąd pozwanego nie został wywołany przez powoda. Nadto powód wyjaśnił, że nie wystąpił o odszkodowanie za szkody ale o zapłatę odszkodowania zart. 45 §1 k.p.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:
Apelacja pozwanej zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności Sąd podzielił zasadność zarzutu pozwanej spółki w przedmiocie nieprawidłowego ustalenia przez sąd I instancji stanu faktycznego.
W ocenie Sądu Okręgowego, nie można się było zgodzić z Sądem I instancji, że w aktach osobowych znajdowały się świadectwa pracy w szczególnych warunkach wystawione przez stronę pozwaną jak i Agencję(...). Nie budziło wątpliwości Sądu Okręgowego, że świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez Agencję zostało przedłożone przez powoda dopiero w postępowaniu sądowym. W tym miejscu Sąd Okręgowy pragnie zauważyć, że powód w pozwie także nie powoływał się na wcześniejsze uprawnienia emerytalne na podstawie świadectwa wystawionego przez Agencję(...), a powództwo opierał na niezasadnym wypowiedzeniu. Dla przypomnienia powód kwestionował przyczynę wypowiedzenia, podnosząc, że rzeczywistym powodem wypowiedzenia są przyczyny ekonomiczne leżące po stronie pracodawcy, a nie wskazane w wypowiedzeniu.
Sąd Okręgowy pragnie przy tym zauważyć, że w postępowaniu przed Sądem I instancji powód nie wykazał i nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie swojego stanowiska w przedmiocie nierzeczywistej przyczyny wypowiedzenia, a jedynie w toku procesu, przedkładając świadectwo wystawione przez Agencję, wskazywał na naruszenieart. 39 k.p.Przy czym – zdaniem Sądu okręgowego - nie można było zgodzić z Sądem I instancji, że spór nie dotyczył zastosowaniaart. 39 k.p.
Zgodnie zart. 39 k.p.Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku.
Zdaniem Sądu Okręgowego, pomimo takiego brzmienia przepisu, nie można było bowiem zarzucić pozwanej, że naruszyła przesłankiart. 39 k.p.w sytuacji jaka zaistniała w przedmiotowej sprawie. Należy bowiem zauważyć, że strona pozwana w chwili wręczania powodowi pisma o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem nie dysponowała przedmiotowym świadectwem pracy wystawionym przez Agencję(...)i tym samym nie miała wiedzy, że powód osiągnął ochronny wiek emerytalny. Natomiast zachowanie powoda, który nie wyraził zgody na cofnięcie przez pozwaną wypowiedzenia musi być ocenione z punktu zaistnienia przesłanekart. 8 k.p.Wprawdzie pozwana w apelacji nie powoływała się bezpośrednio na ten przepis, niemniej jednak -w ocenie Sądu Okręgowego- z kontekstu uzasadnienia jednoznacznie wynikało, że w apelacja winna być rozpatrywana pod kątem zaistnienia przesłanek zart. 8 k.p.
Zgodnie zart. 8 k.p.nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Przepis ten, tak samo jakart. 5 k.c., określa granice wykonywania praw podmiotowych przez pracownika i pracodawcę. Działanie lub zaniechanie stron stosunku pracy, mimo że są zgodne z przysługującymi im uprawnieniami, stanowi nadużycie prawa, jeżeli są sprzeczne z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem lub zasadami współżycia społecznego. Te dwie klauzule generalne umożliwiają uniknięcie sytuacji, w których stosowanie prawa doprowadziłoby do skutków niemożliwych do zaakceptowania z uwagi na cel regulacji lub normy moralne.
Zdaniem Sądu Okręgowego, brak zgody powoda na cofnięcie wypowiedzenia i przekształcenie żądania w oparciu o przepisart. 39 k.p.i dochodzenie odszkodowania należy ocenić właśnie kontekście przepisuart. 8 k.p.
W orzecznictwie dominuje pogląd, że nie może powoływać się na naruszenie tych zasad ten, kto sam je narusza. Należy jednakże – z aprobatą – wskazać na pogląd SN przedstawiony w wyroku z 20 stycznia 2011 r., I PK 135/10, LEX nr 794776. Stwierdzono w nim, że naruszenie zasad współżycia społecznego przez stronę stosunku prawnego żądającą udzielenia jej ochrony na podstawieart. 8 k.p.nie usprawiedliwia zaniechania przez sąd rozpoznający sprawę dokładnego ustalenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz porównania, rozważenia i ocenienia zachowania się obu stron i wyprowadzenia stąd wniosków co do zasadności postawienia przez stronę zarzutu nadużycia prawa podmiotowego wynikającego z naruszenia zasad współżycia społecznego przez drugą z nich.
Sąd Okręgowy w pełni akceptuje stanowisko SN wyrażone w wyroku z 3 sierpnia 2007r. I PK 82/07, w którym to SN wskazał, że stosowanie klauzuliart. 8 k.p.nie może być ograniczone tylko do ciężkiego naruszania obowiązków pracowniczych przez pracownika. Przyjęcie, że klauzula zart. 8 k.p.może mieć zastosowanie tylko do sytuacji, w której można by stwierdzić, że powód w sposób ciężki naruszył obowiązki pracownicze, stanowiłoby nieuzasadnione zawężenie stosowania tej klauzuli. Jej stosowanie wynika z niemożności czynienia ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie znaczenie klauzuli potwierdził Trybunał Konstytucyjny na tle sprawy dotyczącej ochrony stosunku pracy ( wyrok Trybunału z 23.10.2006r.).
W konsekwencji, w ocenie Sądu Okręgowego, należało uznać, że żądanie przez powoda odszkodowania stanowi nadużycie prawa w rozumieniuart. 8 k.p.Powód przed wytoczeniem powództwa nie poinformował pozwanej spółki o swoich uprawnieniach emerytalnych, wykorzystał więc okoliczność, że pozwany nie dysponował wiedzą o okresie ochronnym powoda, nie wyraził zgody na cofnięcie wypowiedzenia i doprowadził do procesu sądowego.
Zdaniem Sądu takie zachowanie powoda nie może być chronione. A wręcz powinno być negatywnie ocenione w kontekście nadużycia prawa i zasad współżycia społecznego. Dlatego też Sąd zmienił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo stosownie doart. 386 § 1. k.p.c.w zw. zart. 45 k.p.a contrario iart. 8 k.p.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawieart. 108 k.p.c.,98, 99 k.p.c.
```yaml
court_name: Sąd Okręgowy w Elblągu
date: '2013-12-20'
department_name: IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
judges:
- Bożena Czarnota
- Grażyna Borzestowska
- Renata Żywicka
legal_bases:
- artykuł 39 k.p.
- art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
- art. 386 § 1. k.p.c.
- art. 84 §1i 2 k.c.
recorder: st. sekr. sądowy Łukasz Szramke
signature: IV Pa 59/13
```