Sygn. akt VI U 193/15

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 stycznia 2017 roku
Sąd Okręgowy w Radomiu VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący SSO Jarosław Łuczaj
Protokolant st. sekr. sąd. Marta Gackiewicz
po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2017 roku w Radomiu
sprawyR. P. (1)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.
o prawo do emerytury
na skutek odwołaniaR. P.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.z dnia 17 grudnia 2014 roku, nr(...)

zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznajeR. P.prawo do emerytury z dniem 22 października 2014 roku.
SSO Jarosław Łuczaj
Sygn. akt VI U 193/15

UZASADNIENIE
W dniu 23 stycznia 2015 rokuR. P.wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.z dnia 17 grudnia 2014 roku, nr(...), odmawiającej mu prawa do emerytury. Podniósł, że niezasadnie nie zaliczono mu do ogólnego stażu ubezpieczeniowego pracy w gospodarstwie rolnym ojcaT. P.(odwołanie – k. 2).
W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.wniósł o jego oddalenie. Wskazano, żeR. P.na dzień 1 stycznia 1999 roku nie udowodnił ogólnego ubezpieczenia w wymiarze co najmniej 25 lat. Ogólny staż zaliczono w ilości 24 lata, 5 miesięcy i 4 dni, w tym 18 lat, 4 miesiące i 9 dni pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy nie zaliczył okresu uzupełniającego pracy w gospodarstwie rolnym, którego właścicielem byłT. P.w okresie od 5 sierpnia 1969 roku do 17 czerwca 1973 roku. Wskazano, że wnioskodawca ukończył 16 lat w dniu 4 października 1970 roku, nie udowodnił, że pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, ponieważ właścicielem gospodarstwa byłT. P., a wnioskodawca nosi inne nazwisko i nie udokumentował w żaden sposób, że właścicielem gospodarstwa był jego ojciec (odpowiedź na odwołanie – k. 3).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny i zważył, co następuje:

R. P.urodził się(...)roku. W odpisie zupełnym jego aktu urodzenia w rubryce dotyczącej rodziców, w pozycji „ojciec” wpisano tylko imięT., nie wpisano natomiast nazwiska. W części dotyczącej wzmianek dodatkowych widnieje zapisek, że imię ojca wpisano na wniosek matki w dniu 13 kwietnia 1955 roku. MatkaR. P.-Z. P.zawarła małżeństwo kościelne zT. P.w dniu 28 listopada 1953 roku, zaś cywilny związek małżeński w dniu 21 października 1978 roku (odpis zupełny aktu urodzenia – k. 51 akt ZUS, świadectwo ślubu – k. 59 akt ZUS, odpis skrócony aktu małżeństwa – k. 49 akt ZUS).

T. P.w latach 1968-1974 wpisany był w ewidencji gruntów jako właściciel gospodarstwa rolnego położonego w miejscowościC., gminaC. (1)o powierzchni 5,45 ha.R. P.od dnia 12 grudnia 1966 roku był zameldowany na pobyt stały pod adresemC.20, gminaC. (1). Mieszkał razem z babką ojczystą i pracował na roli. Jego rodzice z dwojgiem jego młodszego rodzeństwa mieszkali wK., a doC.przyjeżdżali latem i pomagali w pracy w tym gospodarstwie.R. P.uczęszczał do Szkoły Podstawowej wC.od 1966/67 roku – klasa szósta do 1969/70 roku – klasa ósma i w roku 1970 otrzymał świadectwo jej ukończenia. Nie kontynuował nauki, został z babcią na gospodarce, gdzie zajmował się uprawą zboża, ziemniaków i tytoniu, a także hodowlą inwentarza żywego - krów, kur, świń i konia. Uprawiał ziemię przy pomocy konia, orał, włóczył, siał i kosił zboże, zwoził je i młócił, wyprowadzał krowy na pastwisko. Od marca pracował przy uprawie tytoniu, siał go w inspekcie, później sadził, a wiosną plewił. Od lipca do września z babcią zbierali tytoń, dzielili go na klasy, suszyli i późną jesienią odwozili na skup. Jeśli tytoniu było dużo, suszyli go także zimą. W okresie zimowymR. P.rżnął sieczkę i pracował przy obrządku inwentarza. W okresie letnim praca w gospodarstwie zajmowała mu 10-12 godzin dziennie, w okresie zimowym 6-7 godzin dziennie. Pierwszą pracę zawodową podjął w dniu 18 czerwca 1973 roku w Spółdzielni Kółek Rolniczych wC. (1)w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowisku kierowca ciągnika. Z dniem 4 listopada 1971 rokuR. P.stał się z mocy samego prawa właścicielem nieruchomości rolnej, składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami 15, 53, 136, 183 i 380, o łącznej powierzchni 5,45 ha, położonych wC., gminaC. (1)(zaświadczenie Starostwa Powiatowego wL.– k. 18 akt ZUS, zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały – k. 19, informacja z Publicznej Szkoły Podstawowej wB.– k. 20, świadectwo pracy – k. 20 akt ZUS, akt własności ziemi – k. 22, zeznania wnioskodawcy – zapis na płycie CD – k. 14, 35, zeznania świadkówA. C.iM. K.– zapis na płycie CD – k. 14).
W dniu 22 października 2014 rokuR. P.złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR., wniosek o emeryturę (wniosek o emeryturę – k. 1 – 4 akt ZUS).
Decyzją z dnia 17 grudnia 2014 roku,, nr(...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.odmówiłR. P.prawa do emerytury. Wskazano, że na dzień 1 stycznia 1999 roku nie udowodnił on 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego, a jedynie 24 lata, 4 miesiące i 15 dni, w tym 22 lata, 3 miesiące i 2 dni okresów składkowych, 1 miesiąc i 24 dni okresów nieskładkowych, 1 rok, 11 miesięcy i 8 dni okresów uzupełniających oraz 12 lat, 6 miesięcy i 9 dni pracy w szczególnych warunkach. Do ogólnego stażu pracy nie uwzględniono mu pracy w gospodarstwie rolnym w okresie od 5 sierpnia 1969 roku do 17 czerwca 1973 roku, ponieważ nie udokumentował w dostateczny sposób pokrewieństwa zT. P.(decyzja ZUS – k. 47 akt ZUS).
W związku ze złożonym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie prawa do emerytury, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.uznał pracęR. P.w warunkach szczególnych w okresie od 17 października 1989 roku do 20 września 1995 roku wPrzedsiębiorstwie (...)wP.. Organ rentowy uznał, że łącznie w warunkach szczególnychR. P.udowodnił 18 lat, 4 miesiące i 9 dni (informacja ZUS – k. 57 akt ZUS).
R. P.nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego (okoliczność bezsporna).
Prawomocnym wyrokiem z dnia 8 grudnia 2016 roku w sprawie III RC 97/16 Sąd Rejonowy wL.ustalił m.in., żeT. P., synA.iH.,urodzony (...)wJ. S., żonaty, zamieszkały wK. P.- jest ojcemR. P.urodzonego (...)wK. P., dla którego w Urzędzie Stanu Cywilnego wK. P.sporządzono akt urodzenia za numerem(...)i nadałR. P.nazwisko(...)(odpis wyroku – k. 33).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił przede wszystkim na podstawie powołanych wyżej dokumentów, które nie były kwestionowane przez strony i nie budziły żadnych wątpliwości Sądu. Sąd oparł się także na zeznaniachR. P.oraz świadkówA. C.iM. K.. Co do charakteru gospodarstwa rolnegoT. P., zakresu wykonywanych w nim prac oraz faktu, że wnioskodawca pracował w nim, są one ze sobą spójne i logiczne. Świadkowie jako sąsiedzi wnioskodawcy swoje spostrzeżenia oparli na własnych obserwacjach pracy skarżącego oraz czynności, które wykonywał. Podkreślić należy, że zeznania wnioskodawcy i świadków w pełni korespondują z pozostałym zebranym e sprawie materiałem dowodowym.
W związku z tym, że wnioskodawca urodził się po 31 grudnia 1948 roku, spór dotyczył kwestii, czy spełnia on przesłanki przyznania mu emerytury na podstawieart. 184w związku zart. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku poz. 887 z późn. zm.), czyli czy nabył prawo do wcześniejszej emerytury dla pracowników pracujących w warunkach szczególnych.
W myśl art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:
1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz
2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27.
Zgodnie natomiast z ust. 2 przytoczonego wyżej artykułu emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa. Warunkiem nabycia uprawnień emerytalnych według art. 184 jest więc spełnienie przed dniem 1 stycznia 1999 roku przesłanki posiadania co najmniej 25-letniego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Brak w treści tego artykułu przesłanki końcowej daty spełnienia pozostałych warunków nabycia uprawnień emerytalnych (tj. dożycia wieku emerytalnego na dzień 31 grudnia 2007 roku) powoduje, że ubezpieczeni, którzy w chwili wejścia w życie ustawy o emeryturach i rentach z FUS posiadali wymagany okres ubezpieczenia (szczególny i zwykły), mogą realizować prawo do emerytury na starych zasadach po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w art. 32, 33, 39 i 40 również po dniu 31 grudnia 2007 roku oraz nieprzystąpieniu do OFE albo po złożeniu wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.
Natomiast zgodnie zart. 32 ust.1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa wust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony wart. 27 pkt 1. Poprzez art. 184 ust. 1 przepisy art. 32 ustawy stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1949 roku.
Za zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników wykonujących prace o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagające wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Ustęp 4 powołanego artykułu stanowi, że wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie, których osobom wymienionym w ust. 1 i 2 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem zastosowanie będą miały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Przepisy § 3 i 4 wymienionego rozporządzenia określają warunki, od których spełnienia zależy uzyskanie wcześniejszej emerytury. Są to: okres zatrudnienia wynoszący dla mężczyzn 25 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach wymienionych w wykazie A oraz osiągnięcie wieku emerytalnego 60 lat dla mężczyzn.
Poza sporem w niniejszej sprawie pozostawało, że w dniu(...)roku wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny, udowodnił 18 lat, 4 miesiące i 9 dni pracy w warunkach szczególnych oraz fakt, że nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Okolicznością sporną było natomiast czy udowodnił okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze co najmniej 25 lat, w szczególności czy należy uwzględnić mu okresy pracy w gospodarstwie rolnymT. P.od 5 sierpnia 1969 roku do 17 czerwca 1973 roku.
Możliwość doliczenia do stażu ubezpieczeniowego okresów pracy w gospodarstwie rolnym przewiduje art. 10 ust. 1 ustawy emerytalnej, w myśl którego przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również jak okresy składkowe:
- okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki;
- przypadające przed dniem 1 lipca 1977 roku okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia;
- przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 roku okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia,
jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu.
Oznacza to, że okresy powyższe traktuje się jako okresy składkowe, o ile w czasie podlegania zaopatrzeniu emerytalnemu rolników, tj. od dnia 1 stycznia 1978 roku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 stycznia 2003 roku, II UK 51/02, OSNPUSiSP 2004/7/127), a potem ubezpieczeniu społecznemu rolników (tj. od dnia 1 stycznia 1983 roku) - ubezpieczony opłacał składki na to ubezpieczenie albo mając ukończone 16 lat prowadził (tj. był rolnikiem przed dniem 1 lipca 1977 roku) lub pracował (tj. miał inny status niż rolnik przed dniem 1 stycznia 1983 roku, bo od tej daty rolnicy mieli obowiązek opłacania składek również za domowników) w gospodarstwie rolnym.
Podnieść należy, że cytowanyart. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznychnie uzależnia zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia od kwestii własności tego gospodarstwa rolnego.
W judykaturze utrwalony jest pogląd, że osoba, która ubiega się o zaliczenie do stażu ubezpieczeniowego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, winna spełniać kryteria domownika zart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników(tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku poz. 277 ze zm.). Domownikiem jest zaś osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Nadto osoba taka winna wykonywać pracę w gospodarstwie rolnym w wymiarze nie niższym niż połowa ustawowego czasu pracy pracowników, tj. minimum 4 godziny dziennie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 2 lutego 1997 roku, II UKN 96/96, OSNP 1997/23/473; z dnia 13 listopada 1998 roku, II UKN 299/98, OSNP 1999/24/799; z dnia 18 lutego 1999 roku, II UKN 491/98, OSNP 2000/8/324; z dnia 10 maja 2000 roku, II UKN 535/99, OSNP 2001/7/650, LEX nr 49141; z dnia 18 września 2014 roku, I UK 17/14, LEX nr 1538420).
Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawało, czyR. P.był synemT. P.– właściciela przedmiotowego gospodarstwa rolnego, a tym samym, czy był osobą bliską (domownikiem)H. P.– matkiT. P., która to gospodarstwo w spornym okresie prowadziła.
Treść prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego wL.z dnia 8 grudnia 2016 roku w sprawie III RC 97/16, nie pozostawia żadnych wątpliwości, żeT. P.jest ojcem wnioskodawcy. W ocenie Sądu,R. P.pracował w gospodarstwie rolnym należącym najpierw do swego ojca, a prowadzonym przez babkę ojczystą –H. P.w okresie od 4 października 1970 roku do 17 czerwca 1973 roku, to jest od momentu ukończenia przez niego 16 roku życia do dnia podjęcia pierwszej pracy zawodowej. Jak bowiem wynika z jego zeznań i zeznań świadkówA. C.iM. K., wnioskodawca od szóstej klasy szkoły podstawowej mieszkał u babki ojczystej, po ukończeniu szkoły podstawowej nie kontynuował nauki, a po osiągnięciu 16-go roku życia nadal z nią mieszkał, był więc domownikiem. Główny ciężar prac spoczywał na nim, bowiem w gospodarstwie pracował tylko on i jego babcia. Zważyć przy tym należy, że gospodarstwo rolne liczyło 5,45 ha powierzchni, uprawiano tam zboże, ziemniaki, tytoń, hodowano zwierzęta, zatem w świetle okoliczności sprawy i zasad doświadczenia życiowego wiarygodnym jest, iżR. P., który w tym czasie nie uczył się, ani nie pracował zawodowo, w okresie zimowym pracował po 6-7 godzin dziennie, a w okresie letnim nawet po 10-12 godzin dziennie.
Pozwany organ pominął poza tym istotną okoliczność, że z dniem 4 listopada 1971 rokuR. P.stał się z mocy samego prawa właścicielem nieruchomości rolnej, składającej się z działek oznaczonych w ewidencji gruntów numerami 15, 53, 136, 183 i 380, o łącznej powierzchni 5,45 ha, położonych wC., gminaC. (1)Stało się tak na podstawie aktu własności ziemi, który jest decyzją administracyjną o charakterze deklaratoryjnym, a więc stwierdzającą jedynie stan prawny, jaki zaistniał z mocy samego prawa. Określa on ten stan na dzień 4 listopada 1971 roku bez względu na to, kiedy decyzja taka została wydana. Tak więc od tej datyR. P.był już właścicielem gospodarstwa rolnego i jego pracę w tym gospodarstwie można też rozpatrywać jako przypadające przed dniem 1 lipca 1977 roku okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16 roku życia.
Zatem w okresie od 4 października 1970 roku do 17 czerwca 1973 roku wnioskodawca w pełnym wymiarze czasu pracy przepracował w gospodarstwie rolnym łącznie 2 lata, 8 miesięcy i 14 dni, co jest wystarczające do wykazania ponad 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych.
Okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przezR. P., razem z okresem uznanym przez ZUS (24 lata, 4 miesiące i 4 dni) wynosi zatem 27 lat i 18 dni. Wobec tego spełniona została przesłanka legitymowania się co najmniej 25-letnim stażem ubezpieczeniowym.
W myśl art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do nich, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Wniosek w sprawie niniejszej wpłynął do organu emerytalno-rentowego w dniu 22 października 2014 roku, a wiek 60 latR. P.osiągnął w dniu(...)roku. Tym samym prawo do emerytury przysługuje od dnia 22 października 2014 roku.
Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawieart. 47714§ 2 kpc, Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w wyroku.
SSO Jarosław Łuczaj
```yaml
court_name: Sąd Okręgowy w Radomiu
date: '2017-01-04'
department_name: VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
judges:
- Jarosław Łuczaj
legal_bases:
- art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
  Społecznych
- art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników
- art. 477
recorder: st. sekr. sąd. Marta Gackiewicz
signature: VI U 193/15
```