Sygn. akt III AUa 583/13

WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 września 2013 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący - Sędzia

SA Elżbieta Czaja (spr.)

Sędziowie:

SA Krzysztof Szewczak
SA Teresa Czekaj

Protokolant: sekr. sądowy Maciej Mazuryk

po rozpoznaniu w dniu 4 września 2013 r. w Lublinie
sprawy ze skargiK. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi wR.
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 29 grudnia 2011 roku w sprawie VI U 1437/11
o wypłatę emerytury
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych OddziałuwR.
od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt VI U 1828/12

oddala apelację.

Sygn. akt III AUa 583/13

UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Radomiu oddalił odwołanieK. B.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznej Oddziału wR.z dnia 11 października 2011 r. w przedmiocie wstrzymania wypłaty jej emerytury od dnia 1 października 2011 r.
Pismem z dnia 21 grudnia 2012 r.K. B.wniosła do Sądu Okręgowego w Radomiu skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu wydanym w sprawie VI U 1437/11 w przedmiocie wypłaty emerytury. Skargę uzasadniała wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia z dnia 13 grudnia 2012 r. (Dz. U. z dnia 22 listopada 2012 r. poz. 1285).
W odpowiedzi na skargę, organ rentowy wniósł o jej oddalenie w części dotyczącej wznowienia postępowania i wypłaty emerytury za okres od dnia 1.10.2011 r. do dnia 21.11.2012 r.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Lublinie zmienił częściowo wyrok Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 29 grudnia 2011 roku w sprawie VI U 143/11 i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.z dnia 6 października 2011 w ten sposób, że ustaliłK. B.prawo do wypłaty emerytury od 1 października 2011 roku do 30 listopada 2012 roku, w pozostałej części uchylił wymieniony w pkt I wyrok i postępowanie umorzył, zaś wniosek o odsetki przekazał do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddziału wR..
Podstawą wyroku były następujące ustalenia :
K. B.nabyła prawo do emerytury od dnia 1 marca 2009 r. W tej dacie pozostawała z stosunku pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy. Decyzją z dnia 11 października 2011 r. organ rentowy wstrzymałK. B.wypłatę emerytury od dnia 1 października 2011 r., z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia.
Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2011 r., wydanym w sprawie VI U 1437/11 Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Radomiu oddalił odwołanieK. B.od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznej Oddziału wR.z dnia 11 października 2011 r. nr(...)w przedmiocie wstrzymania wypłaty jej emerytury od dnia 1 października 2011 r., biorąc za podstawę rozstrzygnięciaart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) Zgodnie z treścią tego przepisu prawo do emerytury ulega zawieszeniu bez względu na wysokość przychodu uzyskiwanego przez emeryta z tytułu zatrudnienia kontynuowanego bez uprzedniego rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, ustalonym w decyzji organu rentowego. Powyższe orzeczenie uprawomocniło się w dniu 20 stycznia 2012 r.
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, żeart. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw(Dz. U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 r. Nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dodanym przezart. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r., w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wynikającą zart. 2 Konstytucji RP.
Sąd Okręgowy wskazał, że skarga o wznowienie postępowania, złożona przezK. B., jest dopuszczalna. Podstawę orzeczenia wydanego w sprawie wnioskodawczyni stanowił art. 103 a ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Badając zgodność zKonstytucjąart. 28ww. ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych, Trybunał Konstytucyjny powiązał treść tego przepisu z treścią art. 103 a ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazując, że przepisy te nie znajdują zastosowania do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., bez konieczności rozwiązania stosunku pracy. Oceniając skutki wyroku Trybunał wypowiedział się, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowych pracodawcą, jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury, nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. W stosunku do tych osób przepisart. 28ww. ustawy o zmianie ustawy o finansach publicznych w zakresie w jakim przewiduje stosowanie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS utracił moc z chwilą ogłoszenia sentencji wyroku w Dzienniku Ustaw tj. z dniem 22 listopada 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1285).
W świetleart. 190 ust. 1 Konstytucjiorzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności zKonstytucjąoznacza, że przepis ten nie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytutywnego przepisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r. V CO 43/08 LEX nr 564856, wyrok z dnia 21 listopada 2006 r. II PK 42/06 LEX nr 950622).
W stosunku do ubezpieczonych objętych rozstrzygnięciem Trybunału należy zatem dokonać rekonstrukcji stanu prawnego, powracając do stanu jaki obowiązywał zanim do ustawy o emeryturach i rentach z FUS został dodany art. 103a ww. ustawy. Przed wprowadzeniem tego przepisu nie istniał wymóg rozwiązania stosunku pracy celem realizacji prawa do emerytury. Ubezpieczonym, którzy nabyli prawo do emerytury w okresie od 8 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2010 r. była wypłacana emerytura, mimo kontynuowania u pracodawcy, na rzecz którego wykonywali je bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury, gdyż nie obowiązywały w tym czasie żadne ograniczenia. W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego prawo do wypłaty emerytury dla tej grupy ubezpieczonych zostało zachowane.
Z mocy art. 28 ww. ustawy o zmianie ustawy i finansach publicznych przepis art. 103a ww. ustawy o emeryturach i rentach z FUS znajdował zastosowanie do emerytur przyznanych przed dniem jego wejścia w życie – poczynając od dnia 1 października 2011 r., dlatego też od tej daty organ rentowy wstrzymał wnioskodawczyni wypłatę emerytury. Tym samym od tej daty wnioskodawczyni zachowała prawo do wypłaty emerytury.
W toku rozprawy wnioskodawczyni oświadczyła, że organ rentowy od dnia 1 grudnia 2012 r. podjął wypłatę emerytury.
Uwzględniając skargę o wznowienie postępowania Sąd Okręgowy na mocyart. 412 § 2 kpczmienił częściowo zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego z dnia 29 grudnia 2011 r. oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i ustalił wnioskodawczyni prawo do wypłaty emerytury od dnia 1 października 2011 r. tj. od dnia wstrzymania wypłaty świadczenia do 30 listopada 2012 r. Jak wyżej wskazano od dnia 1 grudnia 2012 r. ZUS podjął wypłatę emerytury wnioskodawczyni.
Za okres objęty żądaniem wypłaty świadczenia od dnia 1 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy uchylił własny wyrok i w tym zakresie umorzył postępowanie w trybieart. 47713kpc.
Wniosek o ustalenie prawa do odsetek został przekazany do rozpoznania pozwanemu organowi rentowemu w trybieart. 47710§ 2 kpc, zgodnie z którym jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania organowi rentowemu.
Apelację od tego wyroku złożył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wR.zaskarżając wyrok w części przyznania prawa do wypłaty emerytury od 1 października2011 do 30 listopada zarzucając :
- naruszenie prawa materialnego - art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 listopada 2012 z uwagi na zmianę decyzji i wznowienie wypłaty od 1. 10. 2012 roku .
Wskazując na powyższe wniósł o zmianę wyroku i oddalenie skargi .

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna.
Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i aprobuje argumentacje prawną przedstawioną w motywach zaskarżonego wyroku.
Postawiony w apelacji zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego -art. 103 a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 rokuo emeryturach i rentach z Funduszu Społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest chybiony. Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 roku w sprawie K 2/12, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 257, poz. 1726 oraz z 2011 roku, Nr 291, poz. 1707) w związku zart. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych(tekst jednolity: Dz. U. z 2009 roku, Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dodanym przez art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 roku w zakresie, w jakim znajduje zastosowanie do osób, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 roku bez konieczności rozwiązywania stosunku pracy, jest niezgodny z zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą zart. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że obowiązek rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą, jako warunek realizacji nabytego prawa do emerytury, nie będzie miał zastosowania do osób, które nabyły to prawo w okresie od 8 stycznia 2009 roku do 31 grudnia 2010 roku.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy poza sporem pozostawał fakt, że wnioskodawczyni należy do kręgu osób objętych przedmiotowym orzeczeniem albowiem prawo do emerytury nabyła w dacie 1maca 2009 roku, a więc w okresie, kiedy realizacja prawa do tego świadczenia nie wymagała rozwiązania stosunku pracy.
W świetleart. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiejorzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne
Utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności zKonstytucjąoznacza, że przepis ten nie może być stosowany poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma skutki retroaktywne, a przez to zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstutywnego przepisu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2008 r. V CO 43/08 LEX nr 564856, wyrok z dnia 21 listopada 2006 r. II PK 42/06 LEX nr 950622).
W sytuacji więc , gdy wstrzymanie wnioskodawczyni wypłaty emerytury od dnia 1 października a 2011 roku nastąpiło na podstawie przepisu prawnego niezgodnego zKonstytucją- wnioskodawczyni przysługuje prawo do tego świadczenia od daty wstrzymania jego wypłaty.
Odnosząc się do zarzutu pominięciaart. 190 ust 3 Konstytucjistwierdzić należy przede wszystkim , że całkowicie chybione są wywody apelacji jakoby przepis ten uzasadniał prezentowany pogląd, że zakwestionowana norma powinna być stosowany w odniesieniu do stanu faktycznego sprzed ogłoszenia orzeczenia Trybunału w Dzienniku Ustaw, t.j. sprzed daty 22 listopada 2012 roku.
Apelujący pomija te uregulowania prawne, w tym zawarte wKonstytucji, które w sposób wyraźny wskazują na retroaktywne skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzekającego o niekonstytucyjności przepisu prawa.
Zgodnie zart. 190 ust. 4 Konstytucjiorzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności zKonstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.
Przyjęcie stanowiska apelującego przekreśliłoby sens instytucji wznowienia postępowania (którego celem jest przecież wydanie orzeczenia zgodnego z prawem) w sytuacji, gdy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zawiera wiążące stwierdzenie, iż akt normatywny pozostaje w sprzeczności z aktem prawnym wyższego rzędu.
W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo jednostki. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 stycznia 2006 roku, I PK 116/05 (LEX nr 214272), realizację reguły określonej wart. 190 ust. 4 Konstytucji, stanowi na gruncie postępowania cywilnego przepisart. 4011k.p.c., nakazujący wznowienie postępowania sądowego w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego zKonstytucją, umową międzynarodową, lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie.
W konsekwencji, po wznowieniu postępowania na podstawieart. 4011k.p.c.sąd stwierdzając, iż orzeczenie zostało wydane na podstawie obowiązującego aktu prawnego, ma jednocześnie przesłankę do innego rozstrzygnięcia sprawy, uznając, że choć akt ten obowiązywał, to jednak nie powinien był zostać w sprawie zastosowany, co okazało się dopiero po wydaniu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny.
Podzielenie argumentacji apelującego przekreśliło by także sens instytucji pytania prawnego przewidzianego wart. 193 Konstytucji, który stanowi, że każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego zKonstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Istota pytania prawnego sprowadza się bowiem do zastosowania orzeczenia Trybunału do zaistniałego w przeszłości stanu faktycznego przez Sąd orzekający w danej sprawie.
Odnosząc powyższe rozważania do sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpoznawanej sprawie stwierdzić należy, iż prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji oparte zostało na przepisie art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który uznany został za niekonstytucyjny, to nie mógł on stanowić podstawy wstrzymania wypłaty emerytury wnioskodawczyni od 1 października 2011 roku.
Mając te wszystkie względy na uwadze i z mocyart. 385 k.p.c.Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.
```yaml
court_name: Sąd Apelacyjny w Lublinie
date: '2013-09-04'
department_name: III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
judges:
- Elżbieta Czaja
- Krzysztof Szewczak
- Teresa Czekaj
legal_bases:
- art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu
  Ubezpieczeń Społecznych
- art. 28 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych
  oraz niektórych innych ustaw
- art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
- art. 412 § 2 kpc
recorder: sekr. sądowy Maciej Mazuryk
signature: III AUa 583/13
```