إنه لمن عجائب القدر أن تستعد فرنسا حالياً للاحتفال بالذكرى المئوية لصدور قانون التاسع من ديسمبر 1905 الذي قضى بفصل الكنيسة عن الدولة، في نفس الوقت الذي أخذت الاضطرابات تعكر الصفو الذي كانت تنعم به مدنها. لكن العواطف المتأججة كانت تحيط دوماً بالدور الذي لعبته الكنيسة والدور الذي لعبته الدولة طيلة التاريخ الفرنسي، حتى ولو لم يتمكن أحد من إقامة الدليل على وجود رابطة مباشرة بين أحداث الشغب الأخيرة وبين ما يسمى بالعلمنة الفرنسية.
Je zvláštní ironií, že se Francie chystá oslavit sté výročí zákona z 9. prosince 1905, který odloučil církev a stát, právě v okamžiku, kdy její města zvířily nepokoje. Úlohu církve a státu ovšem ve francouzských dějinách obklopují vášně odjakživa, třebaže mezi nedávnými pouličními bouřemi a uplatňováním francouzské laïcité přímou spojitost nalézt nelze.