وعلى هذا فإن ما أصبح اليوم الاتحاد الأوروبي كان قد بدأ بصورة غير واضحة، مع دمج الصناعات الفرنسية والألمانية المرتبطة على نحو مباشر بالإنتاج الحربي ـ الفحم والفولاذ. ولم تبدأ أولى الخطوات الجادة نحو التكامل السياسي إلا بعد أن أحرز التكامل الاقتصادي تقدماً واضحاً.
To, z čeho se nakonec stala Evropská unie, tedy začalo nenápadně, totiž integrací francouzského a německého průmyslu, které byly nejpříměji spojeny s válečnou produkcí – s uhlím a ocelí. Teprve s postupem hospodářské integrace došlo k prvním vážným snahám o integraci politickou.