Nu Kae Nye Nubablaɖaka La?
Ale si Biblia ɖo eŋui
Nubablaɖaka la nye aɖaka kɔkɔe aɖe si blema Israel-viwo nɔ te ɖe Mawu fe sedede kple efe mɔfiamewo dzi wɔ. Eya mee wotsɔ “Ðaseɖiɖikpe,” si nye kpe eve siwo dzi Se Ewoawo nɔ la da ɖo be woanɔ dedie.
Ale si wowɔe. Aɖakaa didi sentimeta 111, ekeke sentimeta 67, eye wòkɔkɔ sentimeta 67. Wotsɔ akasiati kpae hefa sika ɖe eme kple ekɔgo, eye wotsɔ sika ɖo to nɛ kpe ɖo wònya kpɔ. Wotsɔ sika nyuitɔ wɔ efe nutunu, eye wowɔ sikakerubi eve ɖe nutunua fe go eveawo dzi. Kerubiawo dze ŋgɔ wo nɔewo hede mo to ɖe nutunu la dzi, eye woke wofe aʋalawo do ɖe dzi wòtsyɔ nutunua dzi. Sikasigɛ ene le Aɖakaa fe dzogoewo dzi le afɔtiawo gbɔ lɔfo. Wotsɔa kpo siwo wotsɔ akasiati kpa hefa sika ɖe wo ŋu la fona ɖe asigɛawo me tsɔ kɔa aɖakaa.
—2 Mose 25:10-21; 37:6-9.
Afi si wònɔ. Gbã la, woda aɖakaa ɖe avɔgbadɔa fe Kɔkɔefewo Ƒe Kɔkɔefe; enye agbadɔ si me wosubɔna le, si wote ŋu kakana gatuna ne woʋu yi tefe bubu, eye eya kple Aɖakaa ye wowɔ le ɣeyiɣi ɖeka me. Wotsɔ xɔmetsovɔ xe Kɔkɔefewo Ƒe Kɔkɔefea ŋkume be nunɔlawo kple ame bubuwo nagakpɔe o. (2 Mose 40:3, 21) Nunɔlagãa koe gena ɖe afi ma hekpɔa Aɖakaa zi ɖeka le fe me, le Avuléŋkekea dzi. (3 Mose 16:2; Hebritɔwo 9:7) Emegbe wova kɔ Nubablaɖakaa yi Salomo fe gbedoxɔa fe Kɔkɔefewo Ƒe Kɔkɔefea.
—1 Fiawo 6:14, 19.
Taɖodzinu si nɔ eŋu. Nu kɔkɔe siwo ɖoa ŋku nu si Mawu bla kple Israel-viwo le Sinai Toa gbɔ dzi na wo lae wodzra ɖo ɖe Aɖakaa me. Wogazãnɛ etɔxɛ hã le Avuléŋkekea fe wɔnawo me.
—3 Mose 16:3, 13-17.
Nu siwo nɔ eme. Kpe siwo dzi woŋlɔ Se Ewoawo ɖoe nye nu gbãtɔ siwo wotsɔ de Aɖakaa me. (2 Mose 40:20) Wova de sikaze si me mana le kple “Aron fe atikplɔ si fo se” la hã eme emegbe. (Hebritɔwo 9:4; 2 Mose 16:33, 34; 4 Mose 17:10) Edze fãa be wova ɖe zea kple atikplɔa ɖa le Aɖakaa me, elabe nu siawo menɔ eme esime wotsɔe yi gbedoxɔa me o.
—1 Fiawo 8:9.
Ale si woakɔe. Lewi viwoe tsɔa kpo siwo wotsɔ akasiati kpa la kɔa Aɖakaa ɖe abɔta. (4 Mose 7:9; 1 Kronika 15:15) Kpoawo nɔ Aɖakaa ŋu ɣesiaɣi, eya ta mahiã be Lewi viwo naka asi Aɖakaa ŋutɔ ŋu ɣeaɖekeɣi o. (2 Mose 25:12-16) Wotsɔa “xɔmetsovɔ” si ma Kɔkɔefea kple Kɔkɔefewo Ƒe Kɔkɔefea dome la tsyɔa Aɖakaa dzi hafi kɔnɛ.
—4 Mose 4:5, 6. *
Nu si wòtsi tre ɖi na. Afi sia afi si Aɖakaa le la, enyea dzesi be Mawu le afi ma. Le kpɔɖeŋu me, alilikpo si nɔa Aɖakaa tame le Kɔkɔefewo Ƒe Kɔkɔefea kple esi nɔa Israel-viwo fe asaɖaa tame la siaa nyea dzesi be Yehowa le wo dome eye efe yayra le wo dzi. (3 Mose 16:2; 4 Mose 10:33-36) Azɔ hã, esi Biblia gblɔ be Yehowa “bɔbɔ nɔ kerubiwo tame” la, kerubi eve siwo nɔ Aɖakaa fe nutunua dzi ŋue wònɔ nu fom tsoe. (1 Samuel 4:4; Psalmo 80:1) Eya ta kerubi siawo nɔ “tsitre ɖi na” Yehowa fe “tasiaɖam” la. (1 Kronika 28:18) Esi Fia David nya nu si Aɖakaa le tsitre ɖi na ta la, esi wokɔ Aɖakaa yi Zion la, ete ŋu gblɔ be Yehowa “le Zion.”
—Psalmo 9:11.
Ŋkɔ siwo wogayɔna nɛ. Biblia zã ŋkɔ vovovowo na aɖaka kɔkɔe ma; wo dometɔ aɖewoe nye “Ðaseɖiɖiɖaka,” “nubablaɖaka,” ‘Yehowa fe Aɖaka,’ kple “Aɖaka, si nye wò [Yehowa fe] ŋusẽ fe dzesi.”
—4 Mose 7:89; Yosua 3:6, 13; 2 Kronika 6:41.
Woyɔa Aɖakaa fe nutunu la be “avuléle fe nutunu” alo “amenuvevetefe.” (1 Kronika 28:11; Agbenya La) Ŋkɔ sia he susu yi mɔ tɔxɛ si nu wozãa nutunua le le Avuléŋkekea dzi la dzi, esime Israel fe nunɔlagã hlẽa vɔsalãa fe ʋu ɖe nutunua ŋgɔ kple egbɔ lɔfo. Nu siawo siwo nunɔlagã wɔna la léa avu ɖe “eya ŋutɔ ɖokui kple efe afe la kpakple Israel fe ha blibo la katã” fe nu vɔ̃wo ta, alo tsyɔa wo dzi.
—3 Mose 16:14-17.
Ðe nubablaɖaka la gali egbea?
Kpeɖodzi aɖeke meli be eli o. Biblia ɖee fia be Aɖakaa megahiã o, elabena nubabla si do fome kplii la megali o, eye “nubabla yeye” si wotu ɖe Yesu fe vɔsaa dzi la va xɔ ɖe etefe. (Yeremiya 31:31-33; Hebritɔwo 8:13; 12:24) Biblia gblɔe ɖi hã be ɣeyiɣi aɖe ava si nubablaɖakaa maganɔ anyi o, eye Mawu fe amewo magaɖo ŋku edzi o.
Apostolo Yohanes kpɔ nubablaɖakaa le dzifo le ŋutega aɖe si woɖe fiae esime woɖo nubabla yeyea anyi vɔ megbe la me. (Nyaɖeɖefia 11:15, 19) Kpɔɖeŋuɖaka sia nye dzesi be Mawu le afi ma eye be efe yayra le nubabla yeyea dzi.
Ðe Aɖakaa kpɔa Israel-viwo ta le nukumɔ aɖe nua?
Ao. Ne nubablaɖaka le Israel-viwo gbɔ la, menye kpeɖodzi be woakpɔ dzidzedze o. Le kpɔɖeŋu me, Aɖakaa nɔ wo gbɔ esi wokpe aʋa kple Ai, gake woɖu wo dzi le esi wo dometɔ ɖeka mewɔ nutefe o ta. (Yosua 7:1-6) Emegbe Filistitɔwo ɖu wo dzi togbɔ be wokɔ nubablaɖakaa yi aʋagbea dzi hã. Nunɔla siwo nye Hofni kple Finehas fe nu vɔ̃ɖi wɔwɔwo tae woɖu wo dzi ɖo. (1 Samuel 2:
^ mm. 8 Mawu hea to na Israel-viwo vevie ne womewɔ ɖe se siwo wòde ku ɖe Aɖakaa kɔkɔ kple nutsyɔtsyɔ edzi ŋu la dzi o.
^ mm. 31 Ɣeyiɣi aɖe do ŋgɔ na esia la, wokɔ aɖakaa ɖa le gbedoxɔa me, gake Biblia megblɔ ɣeyiɣia kple nu si tae o, eye megblɔ ame si kɔe hã o.
^ mm. 35 Kpɔ agbalẽ si nye The Histories, si Tacitus ta, Book V, memama 9.
Srɔ̃ Nu Geɖe Wu
GBETAKPƆXƆ
Ðe Se Si Mawu Na Israel La Le Dzɔdzɔe Hele Etefea?
Ʋɔnudɔdrɔ̃ ŋuti mɔfiame vevi ene dzie ʋɔnudrɔ̃lawo zɔna ɖo le Israel.
BIBLIA ME BIABIAWO ƑE ŊUÐOÐOWO
Ðe Subɔsubɔhawo Katã Sɔa? Ðe Wo Katã Kplɔa Ame Yia Mawu Gbɔa?
Nu vevi eve aɖewo siwo dze le Biblia me ɖo nyabiase siawo ŋu.
ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn