ÐE WOWƆEA?
Ɣletivi Ƒe Ŋuti Katã Nye “Ŋku”
NU ÐEDZESI aɖe le ɣletivi sia si nɔa adzakpowo me le atsiafu me la fe ŋuti katã. Gadaglamakui siwo womate ŋu akpɔ kple ŋku fuflu o la le ɣletivi sia fe ŋuti katã, eye esia wɔe be eŋuti katã zu ŋku fokpli ɖeka.
Bu nya siawo ŋu kpɔ: Esi dzɔdzɔmeŋutinunyalawo lé ŋku ɖe ɣletivi sia ŋu la, wokpɔe be “nu lɛlɛlɛ gbogbo aɖewo siwo me dza, eye wofe titrime mede amegbetɔ fe taɖa nu o la le eŋuti katã le ɖoɖo tɔxɛ aɖe nu.” (Natural History) Nu suesuesue (calcium carbonate) siawo siwo me dza la nye gadaglamakui siwo de ŋgɔ sãsãsã, eye woklẽna ɖe lãmeka siwo xɔa kekeli siwo le ɣletivia fe ayi te tututu la dzi. Gawu la, gadaglamakuiawo le nɔnɔme si sɔ me si wɔe be lãvi sia tea ŋu kpɔa nuwo nyuie.
Atikedokpɔla Joanna Aizenberg gblɔ be ale si tsro si le ɣletivi fomevi sia ŋuti tea ŋu wɔa dɔ fomevi eve la “ɖo kpe gɔmeɖose vevi sia dzi be, le nu gbagbe ŋutinunya me zi geɖe la, ele be woatrɔ asi le nuwo ŋu hafi wòate ŋu awɔ dɔ vovovowo.”
Nu siwo numekulawo srɔ̃ tso ɣletivi fomevi sia ŋu la na wote ŋu to mɔnu bɔbɔe si melɔ ga geɖe zazã ɖe eme o la dzi zã calcium carbonate tsɔ wɔ gadaglamakui suesuesue vovovowo. Mɔ vovovo siwo nu wozãa ɣletivi fomevi sia fe ŋutete sia le dometɔ ɖekae nye nyatakakaxɔmɔnu, si me wozã elektrikka si me keklẽ tona bɔbɔe le.
Nu kae nèsusu? Ðe ale si ɣletivi fomevi sia fe ŋuti katã nye “ŋku” la dzɔ le eɖokui sia? Alo Wɔla lae wɔea?
ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn