Kpakpaluʋui Dzeani La
—Wova Nya Nu Tso Eŋu Azɔ!
TSO gbe aɖe gbe kee kpakpaluʋui dzeani (painted lady, belle-dame) siawo nya kpɔna na Europatɔwo, ke hã womenya nu si tututu dzɔna ɖe wo dzi ne dzomeŋɔli wu enu o. Ðe wokuna ne vuvɔŋɔli dze egɔmea? Numekuku yeye aɖe si wowɔ la ɖe nu tɔxɛ aɖe fia tso kpakpaluʋui siawo ŋu. Ƒe sia fe la, kpakpaluʋui siawo ʋuna tso Europa fe dziehe vaa Afrika.
Numekulawo zã yamenutomenudimɔ̃ (radar) deŋgɔwo tsɔ ku nu me le kpakpaluʋui siawo ŋu eye ame bubuwo hã tsɔ wo ɖokuiwo na faa le Europa bliboa be yewoanɔ ŋku lém ɖe kpakpaluʋui siawo ŋu. Numekuku siawo ɖee fia be ne dzomeŋɔli le enu wum la, kpakpaluʋui dzeani miliɔn geɖe ʋuna tso Europa fe anyiehe vaa Afrika, wotoa yame ʋĩi anɔ abe meta 500 ene, si wɔnɛ be fãa hafi amewo tea ŋu kpɔa wo. Kpakpaluʋui siawo lalaa yafofo aɖe si dea wo dzi si fe dusisi nye kilometa 45 le gafofo ɖeka me, eye yafofo sia kplɔa wo vaa Afrika. Ƒe sia fe la, wozɔa mɔ kilometa 15,000 tso Artik fe yɔyrɔe nu le dziehe gome ɖaa heva wua enu ɖe Ɣetoɖofe Afrika le anyiehe gome ɖaa. Wofe mɔzɔzɔ sia nyea esi Dziehe Amerikatɔwo fe kpakpaluʋui si woyɔna be monarch zɔna la fe tefe eve. Kpakpaluʋui dzeani siawo fe dzidzime ade kuna vɔna hafi wofe mɔzɔzɔ yiyi-kple-gbɔgbɔ ɖeka wua enu.
Nufialagã Jane Hill si fiaa nu le York Yunivɛsiti si le England gblɔ be: “Kpakpaluʋui dzeani siawo nɔa mɔzɔzɔa dzi henɔa vi fom le mɔ dzi.” Ƒe sia fe la, wotoa mɔ sia dzi zɔa mɔ tso Europa vaa Afrika hegbugbɔ yia Europa.
Richard Fox si nye Kpakpaluʋuiwo Dzi Kpɔfe fe amegã gblɔ be: “Kpakpaluʋui sia si fe kpekpeme mede gram ɖeka teti o, si fe ahɔhɔ̃ le abe abui fe ta ene eye mesrɔ̃a naneke tso dzidzime si do ŋgɔ nɛ gbɔ o la tea ŋu zɔa Europa kple Afrika mɔ sia.” Afetɔ Fox gblɔ kpee be: “Amewo bunɛ tsã be ɖeko ya foa kpakpaluʋui siawo nɔa yiyim va se ɖe esime Britaintɔwo fe vuvɔŋɔlimeya na woku, eye alea koe wòyia edzi le wofe dzidzimeviwo hã gome.” Ke hã numekuku yeye sia “ɖee fia be Kpakpaluʋui Dzeani sia fe mɔzɔzɔa le etɔxɛe ŋutɔ.”
ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn