Ðe Ya Kple Ɣe Ƒe Keklẽ Wua Dɔlékuiwoa?
ESI dzɔdzɔmeŋutinunyalawo ke ɖe dɔlékuiwutike ŋu le fe 1900-awo fe domedome la, ɖɔktawo kpɔ mɔ be atike yeye siawo akpe ɖe yewo ŋu yewoaɖe dɔléle aɖewo ɖa. Le gɔmedzedzea me la, atikeawo wɔ dɔ etefe mekɔ o. Gake ale si ame geɖewo va le atikeawo zãm wògbɔ eme la wɔe be womegate ŋu va le dɔlékuiwo wum o.
Esi dzɔdzɔmeŋutinunyalawo le ŋugble dem tso ale si woawɔ awu dɔlékuiwo ŋu la, wogava le tɔtrɔm ɖe mɔnu siwo wozãna tsɔ wua dɔlékuiwo le blema la ŋu. Esiawo dometɔ ɖekae nye ale si ya kple ɣe fe keklẽ wua dɔlékuiwoe.
Nu Si Míesrɔ̃ Tso Blematɔwo Gbɔ
Eŋlisiawo dometɔ geɖe fo nu tso ale si ɣe fe keklẽ kple ya si fona le gota tea ŋu wua dɔlékuiwo la ŋu. Atikewɔla John Lettsom (fe 1744-1815) gblɔ be ɖevi siwo ŋu yɔmekpe le la nagbɔ ya si fona le futa eye woanɔ ɣe fe keklẽ nu ale be woahaya. Le fe 1840 me la, amekola George Bodington de dzesii be ame siwo wɔa dɔ le gota abe agbledelawo kple alẽkplɔlawo ene mexɔa yɔmekpe o, gake dɔwɔla siwo zãa wofe ɣeyiɣi akpa gãtɔ le xɔ me la tea ŋu xɔa yɔmekpe bɔbɔe.
Afenɔ Florence Nightingale (fe 1820-1910) va xɔ ŋkɔ ŋutɔ le nu siwo wòto vɛ esime wònɔ Britain-ʋawɔla siwo xɔ abi le Crimea-ʋaa me gbɔ kpɔm la ta. Ebia be: “Ðe mège ɖe ame aɖe fe xɔ dɔme me le zã me alo ŋdi kanya esime womekpɔ ʋu fesre o eye nèkpɔ be ya si le xɔa me la bla hele ʋeʋẽm ɖe fomevie kpɔ oa?” Egblɔ be ele be woana ya si le dɔnɔ fe xɔ me la nasɔ kple esi le gota, evɔ womana vuvɔ nawɔ dɔnɔa atso eme o. Egblɔ kpee be: “Nu siwo katã tefe mekpɔ la ɖo kpe edzi be nu eve ye dɔnɔ hiã vevie, woawoe nye gotaya kple keklẽ . . . Gake menye keklẽ ɖe sia ɖe ko o, ke boŋ ɣe fe keklẽ.” Ɣemaɣi la, ame geɖewo xɔe se be ne wosia abadzivɔwo kple awuwo ɖe ŋdɔgbe la, edea lãmesẽ dzi.
Togbɔ be amegbetɔwo yi ŋgɔ le dzɔdzɔmeŋutinunya me tso fe 1800-awo me hã la, egbegbe nusɔsrɔ̃wo hã ɖo kpe edzi nenema. Le kpɔɖeŋu me, numekuku aɖe si Chinatɔwo wɔ le fe 2011 me ɖee fia be sukuvi siwo sɔ gbɔ ɖe xɔ dɔmewo me wu ale si dze, evɔ ya megena ɖe xɔ siawo me tututu o la “xɔa akɔtadɔ.”
Xexea Me Lãmesẽ Habɔbɔ gblɔ be ele vevie be woana gotaya nage ɖe xɔwo me ale be wòate ŋu awɔ avu kple dɔlékuiwo. Nyatefee, habɔbɔ sia gblɔ le mɔfiamegbalẽ aɖe si wòɖe ɖe go le fe 2009 me la me be woaɖe mɔ ya siawo nage ɖe kɔdzixɔwo me ale be woaɖe dɔlékuiwo dzi akpɔtɔ le afi mawo. *
Ðewohĩ àgblɔ be, ‘Nya siawo nya se loo. Gake kpeɖodzi kae le wo ŋu? Aleke ya kple ɣe fe keklẽ ate ŋu awu dɔlékuiwo?’
Dzɔdzɔmenu Siwo Wua Dɔlékuiwo
United Kingdom (Royaume-Uni) fe dɔwɔfe si kpɔa lãmesẽnyawo gbɔ fe numekuku aɖe ɖo nyabiase siawo ŋu. Dzɔdzɔmeŋutinunyala siwo le dukɔ sia me la di be yewoanya ɣeyiɣi didi si wòaxɔ hafi dɔlékuiwo navɔ le ya me ne woda dɔlékuiʋawɔnuwo ɖe London dua me. Esi numekulawo di be yewoanya ɣeyiɣi didi si dɔlékuiawo ate ŋu anɔ agbe le ya me la, wotsɔ dɔlékui si woyɔna be E. coli de yiyiɖɔ ŋu tsɔ da ɖe ya nu le gota. Wowɔ nu sia le zã me, elabe wonya be ɣe fe keklẽ wua dɔlékuiwo. Nu kawoe do tso eme?
Le gafofo eve megbe la, dɔlékuiawo fe akpa gãtɔ ku. Gake esi wowɔ dodokpɔ ma ke eye wotsɔ dɔlékuiawo de aɖaka me hetu nu ɖe enu eye wotsɔ aɖakaa da ɖe tefe si tututu woda yiyiɖɔa ɖo va yi eye yame fe dzoxɔxɔ sɔ kple gbãtɔ nu la, dɔlékui akpa gãtɔ gakpɔtɔ le agbe le gafofo eve si woɖo la megbe. Nu ka tae? Edze fãa be nane le ya me si wua dɔlékuiwo. Gake womekpɔ nya nu si tututu wònye o. Ke hã, numekulawo gblɔ be nu vovovo aɖewo anya nɔ “ya me siwo wua dɔlékuiwo.”
Ɣe fe keklẽ hã wua dɔlékuiwo. Nyadzɔdzɔgbalẽ aɖe (Journal of Hospital Infection) gblɔ be: “Dɔlékui geɖe siwo nɔa ya me la metea ŋu nɔa te ɖe ɣe fe keklẽ nu o.”
Nu kae nàwɔ be wòaɖe vi na wò? Ðewohĩ àdi be yeanɔ ŋdɔ nu vie ale be yeaxɔ ya nyui ma. Ate ŋu ade wò lãmesẽ dzi.
^ mm. 8 Susu aɖewo ate ŋu anɔ anyi siwo ta masɔ be woaʋu fesrewo da ɖi o. Wo dometɔ aɖewoe nye toɣliɖeɖe, sedede siwo ku ɖe dzobibi ŋu, dedienɔnɔ kple ya me fe ɖifofo.
ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn ewe_Latn