ЛÉgon sama sama tє kalifa sikili la ni nasu ye, ЛєmÉgÉ fÉlÉ ka nasu kє(kolojє) mÉgÉ ye min bєna a kÉfє, wa ЛÉgÉn sama sama tє nasu in waleyali la, sabu Ala ka waliju de ka kan ni kalifaya ye, sabu kalifa fÉlÉ de ka sugantili bє sinsin, w’o tє jÉ ko ferekelen ЛanabÉbaaw ka jiЛє kan. ([1])
Sugantili tora kalifa bolo siran koson fitinє mankan wilili ЛєsiraЛє koson mÉgÉw fє ani mantow murutili ЛєsiranЛє kama.
O de la, sahaaba dÉw tun bє segin Umaru feyen o b’a Лini a f є a ka nasu kє mÉgÉ kan mÉgÉ min bєna kє kalifa ye a kÉfє”([2]) Kabako, muna nabiЛuma(ki-so) tє kє mÉgÉ ye min ka kan ni miiri ye kalifa sugantili la ka tєmє mÉgÉ wєrє kan, ani nafan min b’o la ka k’o kÉlÉsibaa ye ka tєmє maa wєrє kan?!
I k’a dÉn ni ye hinє labennen ye sika tє min na few a fÉ hine dafalen n’a ceЛuma te, ka mantow yÉrÉ jaЛa ka bÉ fÉngÉnЛÉgÉnЛa na?
A y’a ka mantow tanu k’I sinsin u tankali kan
(عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رؤوف رحيم)"([3])
O kÉrÉ ye ko: fєn min hami b’aw la, o hami ka bon kira yÉrÉ w’ale de ye maa limaniyalenw kÉlÉsibaa ye, wa nÉgÉyabaa ni hinєbaa do.
Tukuni kira (ki-so) a tun b’a dÉn k’a fÉ kÉ an tena nabiЛuma wєrє makÉnÉ a yєrє kÉfє min b’an ka kow labєn cibaa k Éfє!
I bunu Hazimu ye yeli kє o la a y’a laЛini ka baara kє ka bєn n’o ye a y’I kanto ko: an ye ЛєmÉgÉ sikili kєcogo sÉrÉ, a bє Лa ni sira dÉw ye: afÉlo n’a kєnєman n’a fusamati, o ye ЛєmÉgÉ salen ka lahidu ta maa ye, a bє min suganti k’o kє ЛєmÉgÉ ye, a kÉ fє o kєєra a kєnєma wati la o walima a ka saya tuma na I n’a fÉ kira y’a kє cogo min na (ki-so) Abuubakari ye, ani Abuubakari y’a kє cogo min na Umaru fana ye, I n’a fÉ Sulayiman Bunu Abudul Maliki y’a kє cogo min na Umaru Bunu Abuduli Aziizi ye.
A ko wa ni de ye sira ye an bє min suganti ka ban a tÉw ma, k’a sabu kє fÉlÉ in, ЛєmÉgÉ sikili kєcogo Лuma b’o la wa silamaya ni silamaw ka ko labєnko Лuma b’a la, ani fєn o fєn bєna ni fitnє ni fÉngÉn-ЛÉgÉnЛa ye, o kunbє cogo bє fÉlÉ in na , unka tÉ nunu adamadenw bє to ЛamajÉbaliya (kolangÉlon) la, o la kow bє cєrin wa nataw bє dayєlєn”([4]).
I k’a dÉn Ibinu Hazimu ye kolosili kє hakilina tєmєnenw la fili dÉw la, min ka can ni kelen ye, a ye kekuya dÉ banke min n’a y’a laЛini ka tiЛє woloma ka bÉ hakilina tєmєnenw na, unka diinє tє taa minu ko a y’o Лagami diinє hakilinakow ni adamadenyakow la w’a ye kєnєkanko kєlenw Лaganmi tєmєlenw la, walasa a ka se ka bÉ ni sira ye min ni sÉn bє k’o ma kosÉbє.
Adamdenw toli gaansan k’a sÉrÉ ko ЛєmÉgÉ t’u bolo min bє kє kalifa ye dÉyin kÉfє, mÉgÉw bє to ЛamajÉbaliya la, u ka kow bєє bє jєєnsєn, wa nataw bє dayєlen kalifaya nÉfє sika si t’o la, wa ni de ye fєn ye kira(ki-so) ka kan ka min dÉn k’I tєliya ka t’o gilanni ma ali n’a y’a sÉrÉ a bє bana gilan kan min n’a bє faato o la kalifa sugantili siratigє in na o bєna saganЛÉgÉnyata kє ЛєmÉgÉya tukuli la, ani silamaya baaraw labєni ni silaamaya kow fana labєni na.
N’a y’a sÉrÉ Abubakari ye ni hakili sÉrÉ ka mÉgÉ suganti maa min bєna a kÉfє, n’a y’a sÉrÉ Umaru fana y’o hakilina sÉrÉ ani Sulayimani Bunu Abuduli Maliki fana y’o hakilina sÉrÉ, o tumana an bє kira (ki-so) bisikiya cokodi k’a fÉ k’a Лinєna kalifa sugantili ko?!
Ni ye ko kєlen sєbє ye min sera ka kє sira kelen pe ye kalifa sikiko hakilina ЛanabÉli la, in’a fÉ ko kєlenw b’o jira cogo min na kira faatolen kÉfє (ki-so) o ЛanabÉli sira ma kє dÉwєrє ye, fÉ n’a kєra kira ka sugatili ye Abubakari kan ni kalifaya ye o dun fana ye kabako do ye!
O tuma na an b’a faamuya k’a fÉ, a ka kє kira (ki-so) ma kalifa sikiko to mantow dama bolo walima a ma toyi ЛamajÉbaliya la, w’a ka kє Abubakri ka wote ma kє porÉkotoli ye!
Tigi tigi ni ye ЛєЛinini kєnєma ye min bє kє sabu ye ka sÉsÉli kÉtikє, ni f Élen in sabati la k’a dafa!
Unka-jigitigє koson –Abubakari ka sugantili ma kє abada fÉ n’a kєra ЛÉgonsamasama ye . o tuma na a dÉna kєnє kan k’a fÉ ЛєЛinini in dєsєlen don k’ an ka laЛini sєmєtiya!
ЛєЛinini ma se ka kalifa sikiko hakilina furakє, w’a ma se ka waleya kєlen kєnє kan, k’o kiisi fili ma!
Dєsєli o kєli la, o bÉÉra sababu fitiini na, o de ye k’a fÉ kira ye Abuubakari suganti ni nasu ye(kolojє) o ma sabati, wa maa si kelen m’a sabati k’o kєra, mÉgow sona a sÉrÉbaliya ma taariku kÉnÉ.
Ni maa min b’a fe ka ni tiЛє dÉn k’a sabati ko nasu kєra Abuubakari kan k’a kє kalifa ye, o tiki ka sakiifa ЛÉgÉnye lajє kira kєlen k’u gєn ka b’a ka so o tiki bє ko kєlenw bєє galontikiya.
A bє waajibiya o tigi kan, a ka ngalontigiya kє fєn bєєlajєlen na min nali sabatila kitaabu kєnєmaw kÉnÉ, k’a daminє Abuubakari ka kuma na ni Umaru ni Abasu ani Zubayiru ka kalifaya la.
Wa fєn o fєn n’o de jÉla sunamÉgÉw ka hakilina kan kalifa sikiko la, k’o beelajelen kari sunamÉgÉw ka hakilina in ma jÉ fÉyi kan fÉlÉ fÉ n’a kera lasili kelen ye, o ye wote ye Abuubakari ye, n’o siratige in ye sira ye min n’a dafala sakiifa don na (ЛÉgÉnlaje kira kelen kÉ k’u gen ka b’a ka so) an’o k Éfe.
A be waajibiya a tigi kan, a ka fen gen u ye fen min bange na k’a damine kafÉli la, k’a fÉ ko koloje”([5]) wililen do Abubakari ka hake la.(k’a bє Abuubakari ka hikє jura).
Ni kuma fÉlen temelen nunu te ben ni kira somÉgÉw ka kalanso hakilinaw ye, unka I k’a dÉn laЛini do ka fili kelew dageren ani hakilina were minu beyi n’o ye nasu hakilinaw ye k’o kunbe ni asidan ye k’o hakilinaw silatunu ani ka sama samali ni fongonyÉgÉ-nya kÉtike, in’a fÉ ibunu Hazimu y’a lakali cogo min na.
Ik’a dÉn Ibunu Hazimu yere, a tun dalen do nasuko la, nuka a yere ye nasu laЛini min ni kenekanko kelen be ben k’a sÉrÉ, ali ni dalilu t’o jira.
Ni Лenayeli min file ni ye koloje ma dogo o la ka na badaa badaa ani ЛÉgÉnhakilinaЛini,yala o dajuru ma bila wa’? a te ben sirili tikiw ni ЛenabÉlitigiw ye, u ka maa sigi kalifaya la, min y’u diya k’a sÉrÉ n’a ma ke ni sarati fÉyi ye.
DanyÉrÉ de beyi shuura hakilina be dan ye,i’na f’o temena walanwalana cogÉ min na, w’o danyÉrÉ ni shuura hakilina (Aaya) y’o danw sabati.
U ko: ЛemÉgÉya sarati ye: kalifa bÉnsÉnw ka ke kurayishikaw ye, maa ka ЛemÉgÉya te sabati fÉ n’a kera o ye, u y'a ka daliluya ke nasu ye min sabatilen do kira ka kumakan na k’a ko (ki-so)
Ko Imaamuw be bÉ kurayishi kÉnÉ.
انه قال: (الأئمة من قريش)
Ako tun: قال: (قدموا قريشا لاتتقدموها)
A yekurashikaw Bila Лefe aw kana bila u Лefє nasu min file, sÉn kelen b’o ma, wa hali ЛÉgÉn sama sama t’a la wa kumakan teyi min y’a fÉngÉnЛÉgÉnya”([6]) u ye kurashiya sarati fana ke a yerewoloyereya ye, ka bÉ Bani Nadiru Bunu kanaanata kabiila kÉnÉ, ni sarati nunu kera walasa ka nasuko tiЛetigiya([7])
Ahamadu Bunu Hanibali ko:
(لايكون من غيرقريش خليفة)
Maa si te ke kalifa ye ni kurayishikaw te
U ye daliluya ke ni nasu lakodonnen temenen nunu ye, walasa AnisÉÉruw ka segin u kÉ kalifaya Лinini na, u k’a di Muhaajuruunaw ma minu ye kurayishikaw ye, u ye dalilusigi ke ni nasu in lakodÉnni kan anisÉÉruw ka seginni ke, ka kalifaya di Muhaajuruw ma min ye kurayishikaw ye, tuma min n’u ye dalilusigi ke anisÉÉruw kan ni ni nasu in ye “koloje” sakiifa yÉrÉ la, Ibinu kaliduuni ko jama tora ni kÉrÉfÉ ni kan, n’a saratiyali ye (kurayishikaya) ani kalifaya Лani ni kurayishiw ye ali n’a y’a sÉrÉ a kelen be desebaa ye ka wili ni silamaw ka baaraw keli ye.([8])
A b’o cogo la nasu sabatila, a kodÉni fana sabatilen do, w’a sabatilen do ko dÉnibaaw benn’a kan.
Tuma min na dÉnibaa dÉw seginna u kÉfe nasu nunu mineni na ka baara ke n’a ye I n’a fÉ Abubakari Baakilaani. Ibinu kaliduuni ye ЛefÉli ke a ka sekinni gindo la. Ibinu kaliduuni ye kuma lasekin ke Baakilaani ma, a ko: tuma min na kurayishikaw ka ko fanga dÉgÉyala, ani tuma min na, u ka yeremafusaya (somÉgÉlapasa) jeensela, k’a sabu ke u ka ceni n’u ka bendiya ye, ani jamana ye nafakati min (dili) ke u la dukukolo fan beelajelen na, u desela kalifako donin kÉrÉ, fÉ maa dunaw y’a mine u la. Ni waleya in dogola ЛeЛinini kelaw caama na w’u filila a faamuya cogo la, f’u taara fÉ ko kurayishiya te kalifaya sarati ye, u ye hadiisa temenenw yalama k’u sinsin kira ka kuma were kan, min b’a f É ko:
(اسمعوا واطيعوا وان ولي عليكم عبد حبشي) ([9])
A ye lameni ke a ka tuku ka labatoli ke mÉgÉ la min bilala aw kuna ali n’o kera Habasha jÉn dÉ ye(jÉn min ye Habashaka ye).
Ibinu kaliduuni ko; ni min file ni ye o te se ka ke dalilu ye, ni min file ni ye dalilu te wili n’o ye u ka kuma in na sab’u, o bÉÉra bonfenЛÉgÉnЛa bÉyÉrÉ la, min fÉko dan temelen do mineni ni labatoli sabatili la.([10]) O tumana nasu temenen in sabatila wa kabako fana te, o toyi hadiisa nunu lakodÉnen do n’a be f’o ma ko (mutawaatiru){lakodinnen}
Hadiisa temenen nunu be nafa were jira min be nafa temnenw sanfe, o ye nasuw ye minu be hakilina in sementiya a n’o ye sariyako bin ka bÉ kalifa sikiko la waati beelajelen na k’a damine kalifa fÉlo ni laban na, ni bee ye ko kurayishi daЛe be hadiisa temenen kÉnÉ k’o be tali ke kalifa temenen nunu bee la, sabu k’u bee ye kurashikaw ye.
Tuma min na Mua-awiya ye kalifaya fanga ta ni panmuru ye a lasela a ma ko Abudulaahi Bunu Amuru Bunu Aasi tun be k’a fÉ, k’ale bena ke kahatani masake ye,dimiin bolila Mua-awiya farikolo la a ye mÉgÉw fara ЛÉgÉn kan ka kutuba ke u cela a y’I kanto: o temenen kÉfe, I k’a dÉn a kibaroya sela n ma ko ce dÉw be ka hadiisaw lakali o hadiisaw te Ala ka kitaabu kÉnÉn wa kira ka kuma ma na n’a ye, w’o tikila mÉgÉw ye aw la jaahiluw ye !(kunfi)ne b’aw ma aw k’a yerew kÉlosi natabaya la min b’a tigila maaw fili, I k’a dÉn ne y’a mine kira (ki-so) la a b’a fÉ:
(ان هذا الامر في قريش, لا يعاديهم احد الا كبه الله فىالنار على وجهه) ([11])
Ko, I k’a dÉn ni koЛe ni (kalifaya) be kurayishiw la, maasi kelen t’u jukuya a nÉfe fÉ Ala k’o fofo a Лeda kan jahanama k Én É.
Muhajuruna kurayishi maa saba ye ni hadisa dÉn n’o ye Abubakari Umaru ani Abu Ubayida-u ye ni nasu kelen in ke u ka dalilu ye AnisÉÉruw kan sakiifa don na, AnisÉÉruw y’u jegen kalifaya ma, kurayishikaw seginna kalifaya ma, Abuubakari, o kÉfe Umaru o kÉfe a jegenna ka bÉ Abi Ubayida ma a ka wasabaliya koson te, k’a sÉrÉ ale ye kurayishika ye, wa Muhaajiru fana do (min bÉÉra Makan ka taa madina) o toyi sabu ale faatula Umaru ka kalifaya waati kÉnÉ, tuma min na ni saya srawe Umaru ma a nimasala Ubayida nÉfe a ko: ni Abu Ubayida tun be Лanamaya la ne tun n’a ke waliju ye-(kalifa) o tuma na, kalifako in ni nasu be taa ni ЛÉgÉn ye
(لو كان أ بوعبيدة حيا لوليته) ([12])
Unka tuma min na Abu Ubayida ma ke Лanamaya la, ni taabolo tun bena bin –nasu-wa nasu lakodÉnnen in tun na ke Лinefen ye, wa ni bee be maa bolo maa min kera maa fÉlo ye ka ni ke dalilu ye AnisÉÉruw kan, n’o ye Umaru Bunu katabu ye tuma min na ama Abu Ubayida SÉrÉ Лanamaya la a ko : ko ni saalimu (min ye Huzayifa ka jÉn ye) n’o tun be Лanamaya la ne tun n’a ke waliju ye (kalifa)
(لو كان سالم مولى ا بن حذيفة حيا لوليته) ([13])
Tuma min na Salimu ma sÉrÉ Лanamaya la a ko:ni Mua-azu Bunu jabali tun be Лanamaya la ne tun n’a ke waliju ye (kalifa)
( لوكان معاذ بن جبل حيا لوليته)([14])
Yala Salimu tun ye kurayishuka ye wa?! Walima Mua-azu tun y’a ye ?!
I k’a dÉn Saalimu lasili tun ye Isitakira ka ye furusi jamana na, Huzayifa ka jÉn tun do.”([15])
Unka Mua-azu tun ye AnisÉÉru ye (Madiinaka) AnisÉÉru minu ni kurayishika ce saba ye binkali (janfan) k’ u kan Sakiifa don na, k’a sÉrÉ Umaru b’u cela u ye daliluya ke AnisÉÉruw kan ko kalifa ka kan, ka ke kurayishuka ye wa yÉrÉ jan beyi Arabuw ka sÉn maa were ma min te kurayishi ye! Umaru de ye ni kuma in fÉ o kumana AnisÉÉruw fe sakiifa kene kan a sÉrÉla ka kuma tÉ fÉ ko:
( ولنا بذاك الحجة الظاهرة,من نازعنا سلطان محمد ونحن أولياؤه وعشيرته إلا مدل بباطل, متجانف او متحانف لاثم, او متورط في هلكة)([16])
Ko kurayishiya ye daliluya kenekanta ye anw bolo ni maa min ye anw sama Muhamadu ka fankan n’a ka ЛemÉgÉya nÉfe k’a sÉrÉ anw y’a ka walijuw ye n’aw y’a ka sÉmÉgÉw ye maa si te anw sama a nÉfe fÉ n’a kera maa min golonnen do fili la, walima maa min nÉrÉkÉlen do jurumu la, walima maa min tolen do halaki la.? ([17])
I k’a dÉn ni jÉyÉrÉ in cayali min fÉfÉlen do ЛÉgÉn kÉ o ye dogo caama bÉ kene kan Umaru ka sirilimafenw na, a ka kalifaya kÉnÉ, min be farali ke kalifa ni ЛemÉgÉya sikicogo Лagaminin kan, n’I y’a laЛini k’i jÉ a ko kelenw bee kan, o de la, u desela ka laban ka taa Umaru fÉngÉnЛÉgoya ma, walasa ka se ka sira sÉrÉ min be se ka hakilina kÉlÉsi, ani ni mÉgÉw be se k’o mine ka baara ke n’o ye, wa ni bee kun ye ka jÉyÉrÉ in Sinsin nasu sariyako la kalifa sikili n’a sugantili kan ko (الائمة من قريش)
Imaamuw ( kalifaw) bee be bÉ kurayishikaw la.
O tunma na, a bangera cogo jume ko koloje in demena hakilina fÉngÉnЛÉgÉnЛalen in kan!
A bangelen do tun cogo jume na koloje damine demena ЛÉgÉlaje damine kan o kera tumana tuma min kalifa y’a ye ko kalifaya te se ka Лa nasu kÉ mÉgÉ kan mÉgÉ min be na ke kalifa ye ale kÉfe, ni Лelayeli yÉrÉ kajan, ka teme gindon kan an ye mi fÉ, ЛÉgÉn hakilina fÉ tuma na!
O tuma na nasu dona silamaya fanga taa bÉlo polotiki dalakeЛeli la.
O tuma na nasu tilenlen bangelen sabatila anw yÉrÉ, min ka kene min ye, wale keta ye ni hakilina in na
( الائمة من قريش)
O de ye hadiis in ye, min b’a fÉ ko: ЛemÉgÉ bee be bÉ kurayishi, Bukari ni Musilimu ani suna tikiw ni taariku tikiw bee ye ni lakali, ni lakali cogo fÉlenw ye ЛÉgÉn ko.
1-An temena temeni telima na ka silamaya adamadenya ni polotiki Taariku kalan, an jÉra lakika dÉ kan k’a fÉ ko Nasu temenen n’o ye ko ЛemÉgÉw” bee be bÉ kurayishi, (الائمة من قريش)
Ni nasu in dama te se ka ЛemÉgÉya sabati, a te se k’an se an ka laЛini ma diine ni adamadenЛa kolosili la.
Maa fÉlÉ fÉlÉ minu makala ni tiЛe la, o ye sahaabaw yerekun ye kabini kalifa ce naani ka kalifaya ban waati la, o kÉfe lakika bankela kosÉbe mÉgÉ bolo mÉgÉ min ye Bani Umayakaw ka fanga maa filana ka waati sÉrÉ n’o ye Yazidu Bunu Mua-awiya ye ani mÉgÉ minu nana a k Éfe olu ka waati la.
SÉhiihu Bukaari kÉnÉ, tuma min na ЛÉgÉn sama sama tun be Mariwaani Bunu Hakamu ni Abudulahi Bunu Zubayiru ni ЛÉgÉn ce, o y’a sÉrÉ Mariwani Bunu Hakamu be shaami, Abudulahi tun be Maka jamakulu dÉw wili la ka taa sahaaba Abi Barizata Asilamiyi feyen Ala ka hine b’a ye, u y’u kanto a ma: Eeyi Abi Buruzata, I ma yeli ke wa, mÉgÉw bina min kÉnÉ ? a y’I kanto:ne be n yere jate Ala Лefe k’a fÉ ko ne diminen do kurayishiw ka Лanamaw kÉrÉ I k’a dÉn min be shaami un be kale Ala la ate kele ke fÉyi kama fÉ n’a kera jiЛa ye, min fana be Maka un be n kali Ala la n’a be kele ke, a te kele ke Abada fÉ n’a kera jiЛa kosÉsÉn.”([18])
2-min nafa ka bon ka teme ni bee kan, o ye hadisa kenema werew ye minu be nasu temenen ka jiralifenw dansiki kalifaya hukumu kÉnÉ..
I k’a dÉn kira ye papali ke(sonsirali)”ki-so”ka bÉ yerenegen ma ni kurayishikaya ye, a ye papali ke ka b’a ma, ko sabu o de bena ke maaw ka halaki sababu ye,an’u ka kow faranfaranni!
SÉhiihu Bukaari kÉnÉ a minena kira la {ki-so}k’a ko: ne ka mantow halakili be kurayishi demisen dÉw bolo.
انه قال:(هلكة امتي على يد غلمة من قريش) ([19])
O tuma na kuma fila in be na fara ЛÉgÉn kan cogo jume na: Imaamuw be bÉ kurayishi. (الائمة من قريش)
Ani, ne ka mantow?! halakili be denmisen dÉw de bolo kurayishi kÉnÉ.
(هلكة امتي على يد غلمة من قريش)
Yala mÉgÉ dÉ te se k’a fÉ ko:mÉgÉw ka jurumu ye mun ye ?! k’a sÉrÉ u ye nasu labato min bÉÉra kira la (ki-so)Imaamuw be bÉ kurayishi.
(الائمة من قريش)
Ni nasu in de ye nujuru mine ke ka taa laabanko ma, tuma min na maaw la maa Лenemaw kantigela u fe ni kuriyishikaw yere ka panmuruw ye:
A fÉ nasu de ma kan ni Лinigali ye? Abada yÉrÉ jan be kira ye a k’a ka mantow bila halaki jahanama kakun kan, k’a sÉrÉ ale tun y’u lakisi ka bÉ halaki Haawiya la. -Haawiya ye jahanamaso d É de ye-.
U y’a laЛini ka kira tanga ni sahaabaw beelajelen kolosili ye, ni ka sariyako ban hali ko kelenw la minu be ЛÉgÉn fÉngonЛÉgÉnya, k’a sÉrÉ a bee ye fen kelen nÉfeko ye, u bÉlila fen min Лe o tilala ka taa u yere d’o ma tukuni.!
O toyin, u y’u yere kari fen kÉnÉ min ka bon ka teme fÉlo kan, tuma min na ni cibaa ka koloje labana, ale koloje min ye Лinigali fen ye ka bÉ fen ma, mantow ka koЛe jigena ka taa min ma, k’a damne fitina ani halaki la!
Nunu denmisenw I k’a dÉn mÉgÉw be halaki u bolo tuma min na n’u ye mantow ka kow ЛemÉgÉya mine, ni mÉgÉw yerew jiЛena n’o ye, u diЛena n’a ye ka da nasu ka kumakan kan. Imaamuw be bÉ kurayishi, yala ni be se ka ke mun ye, fÉ n’a kera negeni, ye ?.
(الائمة من قريش)
YÉrÉ jan be kira ye ni kuma ka men ka b’o la, i k’a dÉn kumakan in ye dusukun laЛugu taamasiЛe ye nasu hakilina na, min kera sababu ye ka kurayishikaw kerenke-renni hadisa bee datuku.
Hadiisa fila nana suna kÉnÉ minu be kerenkerenni ni sugantili ke kurayishiko kibaaroya la, hadisa kelen o be dÉw fosi, a tÉkelen be dÉw sabati.
1- min be fosili ke: O ye hadisa tilenlen ye, o be mÉgÉ dÉw senbÉ kurayishikaya la, a b’u yÉrÉ janЛa ka bÉ bÉnЛa kuuru (kankun) kÉnÉ, o la an be na hadisa d’i ma. Ibunu Hajari Hayisami ko: hadisa min minena ka bÉ hasani na k’a ko: ko kira ko:(ki-so)
(شر قبائل العرب بنوامية وبنوحنيفة وثقيف)
Ko kabiilaw la tÉÉrÉma Arabuwla o ye Amawiya-kaw, ni Bani Hunayifakaw ni sakiifakaw ye.
A ko tukuni!-w’a be hadiisa keneman kÉnÉ k’a minena Haakimu na cekorÉba fila ka kiti beelajelen na n’o ye Bukaari ni Musilimu ye hadiisa in minena ka bÉ Abii-Buruzata la k’a ko:
(كان ابغض الأحياء - أو الناس - إلى رسول الله بنو أمية)([20])
O kÉrÉ ye ko: Лanamaw lakÉnnen, walima Adama-denw-kira yÉrÉ, o ye Bani umayakaw ye.
Wa hadiisa min nana Hakamu ka sÉmÉgÉw dÉgayali la(Abu-Mariwaani) kerenkerennenya la, o ka can kÉsÉbe w’u lakodÉnnen do.
O tumana, yala a be ben ЛemÉgÉya ka di kabiilaw latÉÉrama ma wa?! Yal’a be ben ЛemÉgÉya ka di mÉgÉw lakÉnnen ma kira yÉrÉ wa?! (ki-so)
N’an ye nasu fÉlÉ laje kosÉbe an b’a sÉrÉ a ye Bani Umayakaw ni Bani Hunayifakaw damakeЛe,Bani Hunayifakaw ye Musayilimatu kazaabu ka mÉgÉw ye!(Musayilima ye mÉgÉ ye min ye nabiЛumaya weele a yere la.)
O tuma na n’a kera k’a fÉ ko olu de ye ЛemÉgÉw ye, an ka kan k’a dÉn k’a fÉ ko tiЛew de yalamana nasu kÉnÉ walima nasuw yere yalamana, yani an ka hakilina in tiЛetikiya, walama ka sÉn a ma, an ka kan k’a nkalontikuya (koloje).
2-nasu filana: n’o ye ka dÉw sabati ka ke kurayishi-kaw ye: hadiisa min ye kurayashiw suganti ku fusaya ka teme kabila tÉw kan o ma dan kurayishiw dama fÉlima de, a ye jamakulu suganti a Лe kan, kira ko:(ki-so)
(ان الله اصطفى كنانة من ولد اسماعيل, واصطفى قريشا من كنانة واصطفى من قريش بنى هاشم, واصطفاني من بني هاشم) ([21])
O kÉrÉ ye ko: I k’a dÉn Ala ye kenaana fusaya Isimayili denw la, a ye kurayishiw fusaya kenanikaw cela, a ye Bani Haashimukaw fusaya kurayishikaw cela.
Wa ni de ye Bani Haashimuka fusaya ka teme kurayishika tÉw bee kan..
Ibinu tayimiya ye ni hadisa kenema in labÉ (gengen) ay’i kantÉ ko: suna kÉnÉ ko Abasi y’a damakasi kira la(ki-so) ko kuriyishika dÉw be k’ u dÉgÉya (jÉnma-aya) kira ko: (ki-so)
(والذى نفسي بيده لايدخلون الجنة حتى يحبوكم لله ولقرابتي)
Ne ye n kali masa la un nin be masa min bolo, u te don Alijine kÉnÉ Abada f’u k’aw kanu Ala kosÉn ani n sÉmÉgÉ surunw. N’a y’a sÉrÉ olu de ka fusa ni danfen bee ye, sika te, k’a fÉ olu ka baara ka fusa ni baara bee ye, ula fusamaci ka kan ka fusaya ka teme fusamaci bee kan kurayishi kabiila tÉw bee cela, ani Arabuw bee cela, wa hali Bani Isiraayilikaw n’u ЛÉgÉnna werew u ka kan ka fusaya n’olu ye. ([22])
Ni Kuma te fusamaciya kuma ye de, o toyi maa ka limaaniya te dafa Abada f’a ka Banii Haashimukaw kanu ni kanu fila ye. Ala kanu ni kira sÉmÉgÉw kanu !”ani kira ka sÉmÉgÉya kanu.
O tuma na yala a be kurayishiw bee ka damakeЛe ni fusamaciya ni ЛemÉgÉya,jira wa k’a sÉrÉ Banii Haashimukaw b’u cela wa minu ni nasu y’u kÉrÉta ka taa jÉyÉrÉba la,k’a sÉrÉ Bani umayakaw b’u cela nasu y’olu jigin ka ta jÉyÉrÉ dukumata dan na?!. Ni kelen in yalamana ka taa ni lahala in ma, a be waajibiya anw kan an ka seereya k’a fÉ ko kelen yalamalen do ka bÉ koloje la w’a te ben f’an ka taa, o jeyali ma.
Fen min temena an ka kan k’a dÉn kene kan, k’a tekelankÉlonya la hakilina lakiika sÉrÉli la min ka kan ni minemi ye ЛemÉgÉya hukumu kÉnÉ, wa sababu lakiika min be tekelankolonya in na, o de ye ko min kera sahaabaw ni ЛÉgÉn ce kene kna k’o ke lasili ye silamaya polotiki laben Лefoli la.
An temena dakun minu na, n’olu be ЛÉgÉn sama sama ka ЛÉgÉn sÉsÉ sÉsÉ, o ka sabati hakilina kelen kan kalifa sigili kecogoya la, o b’a yira ko hakilina were beyi ani mirina were min faamuya dansikilen do, min ni kalifa sugantili kecogo Лuma be taa ЛÉgÉn fe.
Ni n’a ta bee ani sika min be kalifa sikiko la, hakilina in Лeni sira la, hakilinadÉ beyi, min be bila tÉw san fe, o min ye nasu ye sariya sira fe ka kira ka kalifa suganti.
Ni jaabi in koson DÉkÉtÉrÉ Amadu Muhamudu Subuhi ye kuma lasuruЛa ke, k’a sÉrÉ a be ka ЛemÉgÉya hakilina laje ji ЛamajÉlen na, a ko: hakili ta fan fe suna mÉgÉw ma hakilina di min ka kan ni mineni ye polotiki hukumu kÉnÉ ka wote walima ЛÉgÉnye faamuya dansiki Ahalu Hilu wa Akidu fusamatuya koson ka bÉ hakilina jiginnen na min be danfarali ke Лenayeli ni baara keta ni ЛÉgÉgÉ ce. Walima min be sariya ni fen min be sena o ni ЛÉgÉn ce.
Suna mÉgÉw ka hakilina bankela politiki kÉnÉ kÉfe waati la, tuma min na silamajamana wilili sigila fanga kan (jaaguya) I n’a fÉ a caama nana walasa ka shiya lagosi, w’a mÉgÉ dÉw y’a laЛini ka sariya kiti labÉ kalifa sabafÉlÉ sigili kecogo la.
I k’a dÉn laЛini temena min be fikudÉnnaw ka sariyaw ni kalifaw cogoya kenekntaw ni ЛÉgÉn ce k’a sÉrÉ an ye Лew tuku dusunkuna Лugun caama kan hakilina nunu na ani k’an Лew tuku hakilina nunu tekelankolonbÉ kan sariya lasiliw labÉli la, o de ye fen ye min nana hakilina ye min fongonЛÉgÉnyalen do (korofo hadisa ni koloje) kalifa sugantiliko la, o taasira in de ye shiiya jamakulu misaaliya “([23])ye, walima min be shiiya jamakulu kofÉ.
[1]- Ahakaamu sulitaaniya min ye faraawi ka gafe ye 10, Ahakaamu sulitaaniya Bagawiyi ka gafe gilanle do:25-26.
[2]- fasilu 4:169 taariku umamu Isilamiya kadiri ka gafe:1:196.
[3]- Tawubatu 9:128.
[4]- fasilu 4:169.
[5]- sharihu Makaasidu 5:255,ani kitaabu lasili wєrєw.
[6]- Ahakaamu sulitaaniya Maawurudi ka kitaabu wÉlÉfulen do:6.
[7]- Ahakaamu sulitaaniya Maawurudi ka kitaabu wÉlÉfulen do:6
[8]- Ahakaamu sulitaaniya Maawurudi kitaabu wÉlÉfulen don:6
[9]- kawaarijuw fana ye ni dalilu kelen ta tuma min na u ma kurayishika sÉrÉ u la u bє ЛєmÉgÉya di min ma u cєla.
[10]- Mukadimatu Ibinu kaliduuni:214-215 fasilu 26.
[11]- Mukadimatu Ibunu kaliduni:274-215 fasilu 26.
[12]- Musinadu Ahamadu 1:18 kaamilu fi taariku 3:65 sifatu sÉfuwatu 1:367 siyaru Aalaamu Nubalaa1:10.
[13]- Kaamilu fi taariku 3:65 sifatu sÉfuwatu.
[14]- Musinadu Ahamadu 1:18 sifatu sÉfuwatu1:494, tÉbaka-atu Ibunu sa-adu 3:590 siyaru a-alaamu Nubalaa-4 1:10.
[15]- Siyaru nubalaa1:167.-74.
[16]- Kaamilu fi Taariku 2:329-330 Imaama wa Siyaasa:12-16.
[17]- kaamilu fi taariku kalan 2:329-330 Imaa wasiyaasa:12-16.
[18]- SÉhiihu Bukari-fitanu-Babu 20/6695.
[19]- SÉhiihu Bukaari-fitina-Babu 3/6649. fatihu Baari min ye sÉhiihu bukaari ka walanwalanni ye 13:7-8.sufiyaani ka mÉgÉw ni Mariwani ka mÉgÉw kunka- I b’o sÉrÉ kitaabu-Bidaaya wa -Nihaaya-kÉnÉ min ye Ibunu kesiru ka kitaabu ye a be ЛefÉli kÉnÉ, min ye kira kibarÉyaw ye(ki-so)tuma min na fitine kera Bani Hashimu kÉnÉ a faatulen kÉfe!!6:255 I a gilanyÉrÉ Daaru turasu Arabi san 1992, ani san 6:227 a gilan yÉrÉ Makitaba ma-arifu san 1988.I k’a dÉn a y’a bila taariku dada cogoya la ЛÉgÉn kÉ Amawiyakow ke waati la!!.
[20]- Tatihiiru jinaani wa lisaani:30.
[21]- SÉhiihu Musilimu fadÉÉyilu kitaabu-/1.
[22]- Ibunu Tayimiya, Ra-asuli husayini :200-201 kitaabu min gilanlen do ni Husayini ka shahiiduya kunafoni ye TÉbari ka gafe do ingilanlen do, min ni husayini faali kibaroya b’a kÉnÉ. TÉbariyi ka kitaabu do.
[23]- Ziyidiya :35-37.
bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab ara_Arab bam_Latn wol_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn ara_Arab bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn snd_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn ara_Arab bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn ssw_Latn hat_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn hat_Latn ind_Latn wol_Latn gaz_Latn wol_Latn kbp_Latn wol_Latn gaz_Latn lua_Latn bam_Latn lug_Latn fuv_Latn bam_Latn knc_Latn