Yanni n ka tɛmɛ ni ɲɛfɔli tɔ ye, n bɛ dɔɔni fɔ « tɔn » daɲɛ kan.
Tɔn, a fɔ cogo ɲuman ye « ton » ye, nga i n’a fɔ an b’a kɔlɔsi tuma caman, daɲɛ dɔw fɔ cogo bɛ yɛlɛma waati kɔnɔ.
Ton kɔrɔ ye ka fɛnw bila juruba kelen na, k’u bɛɛ kɛ kelen ye. Misali: ka kɔnɔn ton, o kɔrɔ ye ka kɔnɔndenw don juru kelen na.
Dugu demisɛn minnu bɛ fara ɲɔgɔn kan bonya kɔnɔ, olu bɛ weele « tondenw » in n’a fɔ kɔnɔndenw bɛ ɲɔgɔn kɔ cogo min na.
ɲɛmaa minnu bɛ tɔndenw ɲɛ, k’u bila sira, a bɛ fɔ olu ma ko tɔntigiw.
N bɛ tɛmɛn ni kunnafoni fɔlɔ tɔ ye:
Dugu mɔgɔw ka foro siɲɛni kɔ fɛ, dugutɔn bɛ se ka ta dugu wɛrɛ mɔgɔw ka foro siɲɛ. U tɛ dan u ka dugu foro siɲɛni dama ma, ni dugu wɛrɛ mago bɛ dugu min tɔndenw na, o bɛ se ka olu weele. U bɛ taa o tigi ka foro siɲɛ. A sara cogo bɛ ye kelen ye.
Wali forow siɲɛni kɔ fɛ, tɔndenw yɛrɛ bɛ u ka foro da, a bɛ fɔ o ma ko tɔnforo. U bɛ don dɔ suganti, kari walima juma, k’o kɛ tɔn foro siɲɛ don ye. O la, kari o kari walima, juma o juma u bɛ taa tɔnforo siɲɛ. O baara ninnu kɛtɔ, ni tɔnden minnu ye baara kolon kɛ walima ka ko bɛnbali dɔ kɛ, sofaw b’olu minɛ. Dɔgɔkun o dɔgɔkun, u bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ fɛrɛ la, ka kunnafoniw di ɲɔgɔn ma, ka kkuraw boloda. O sen fɛ minnu minɛ na, olu b’u ka minɛnifɛnw sara, woro walima wari.
O ɲɔgɔn ye in bɛ kɛ sugu jɔlen kɔfɛ su bawo o b’a sɔrɔ bɛɛ taara sugu jɔ, wari dɔɔni sɔrɔ la.
Ni ɲɔ gosira, tɔndenw b’u ka jurutigiw kani. Ni min ta ye ba ye, ni min ta ye ɲɔ ye, ni min ta ye wari ye, bɛɛ b’i ta sara. U bɛ a bɛɛ mara.
Tɔndenw bɛ don dɔ suganti, ka tɔnɲɛnajɛ dɔgɔda. O ye dugu sanyɛlɛma ɲɛnajɛ dɔ ye min ka di kosɛbɛ. Dugu tɔnden bɛɛ bɛ ci bila u jɛɲɔgɔnw n’u teriw ma dugu wɛrɛw la yanni tɔnɲɛnajɛ don cɛ. O y’a sɔrɔ dugu musow ye ŋunanji don kumu na. Dugu kɔnɔ, bɛɛ b’a ka labɛnni fɛnw san, finiw ni sabaraw. Ni tɔnɲɛnajɛ don sera, ba minnu sɔrɔ la, u b’olu faa, ka dumuni suguya caman tobi. Kabini wula fɛ, tɔndenw bɛ sigiyɔrɔw labɛn fɛrɛ la, ka mikoro sigi ka yelenw mɛnɛ. Ni surafana dun ban na, bɛɛ bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ fɛrɛ la. Mɔgɔw bɛ na ka bɔ fan bɛ, bɛɛ bɛ taa i diyatigila la. U b’u ka bolimafɛnw bila yen, ka dumuni kɛ ka sɔrɔ ka taa ɲɛnajɛ kɛyɔrɔ la. Sɔɔni, i bɛ dugu fɛrɛ falen ye mɔgɔw la tewu fɔ dɔw bɛ yɛlɛ biliw kan. U bɛ su bɛɛ kɛ balafɔ la ni ŋunanji min na. Tile fɛ, u bɛ ɲɛnajɛ kɛ tugun, nga o la, u bɛ bɔnjala, bara ani musow ka janjigi fɔ. Bɛɛ b’i dɔn, cɛw ni musow, demisɛnw ni maakɔrɔw. U bɛ se ka tile saba kɛ ɲɛnajɛ, dumuni ani ŋunanji min na o cogo la. Dugumɔgɔw bɛɛ bɛ ɲɛnajɛ, k’u nisɔndiya.
Tɔnɲɛnajɛ laban don, tɔndenw bɛ taa foli bila dugu Nɛɛnɛ na. Nɛnɛ ye musokɔrɔba ye min bɛ suganti dugu kɔnɔ k’o kɛ dugu muso kuntigi ye.
O sugantili tɛ kɛ kɔrɔya kunda si la, a bɛ kɛ musokɔrɔba hakilitigi ye min bɛ se ka dugu musow fɔ ka don ɲɔgɔn na, k’u bɛn, k’u bila sira ɲuman kan. A ka ca a la, ni faamubaliya donna muso min n’a cɛ cɛ, o bɛ taa o fɔ a ye, a bɛ o ɲɔgɔnfaamubaliya fɔ k’o ban. A bɛɛ fɔ o de ma ko Nɛɛnɛ. O tɛ a tɔgɔ yɛrɛ ye, n’a bila la o jɔyɔrɔ la, o bɛ weele o tɔgɔ la.
Tɔnɲɛnajɛ laban don, dugutɔndenw bɛ taa foli bila o musokɔrɔba in na. U bɛ taa a ka so, ka dundun fɔ, ka dɔnkili da a la, k’a mabalima, k’a ka wale ɲuman kɛlen fɔ, ka dugaw k’a ye. N’o kɛra, o ye tɔn bannen ye, bɛɛ bɛ taa i ka so. Nin bɛɛ lajɛlen musaka bɛ bɔ tɔn ka baaraw sara la.
A tɔ bɛ na…
bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn