Masalasɛbɛn > Zana >
Zana (proverb anglekan na), ni dɔw K'a ma ko ntalen, ye kuma jagocogo ɲuman dɔ ye. A b’a dabaa ka kumadɔn n'a ka ɲɛmajɔlenya Jira. A bɛ kuma Koron k'a Surunya n'a ma Se kuma caman fɔli ma. Nin fasiri in ‘kɔnɔ, an be na Kuma zana kan ‘bakuurubaya la. Zana bɛ Se kà Baara cogo caman na sɛbɛnni na k'a kàlanni n'a faamuyali Nɔ̀gɔya mɔgɔw ‘bolo. O siratigɛ la, an be zana baaracogo duuru da Jira yan minnu Flɛ: zanasere, kɔrɔmaɲɔgɔn-zanaw, sinamazanaw, zanakabila, zanasanga.
Zanasɛrɛ
Zanasɛrɛ Ye zanaw sɛbɛnnen ye k'u Ton ɲɔgɔn ‘kɔ tèn walima k'u Ton ɲɔgɔn ‘kɔ kà ‘tali Kɛ siginiden bɔcogo kan ɲɔgɔn ‘kɔ a da fɛ. An bɛ zanasɛrɛ dɔ Di yan zana den mugan (20) ɲɔgɔn bɛ min ‘kɔnɔ. A kɔnɔzana kelen-kelen bɛɛ bɛ da Minɛ ni bamanankan siginiden kanntan (dafata) dɔ ye fo n'a Bɔra "r" dɔrɔn na. ‘Zana tɛ da Minɛ ni "r" siginiden ye walima kanmaw (dafalen) ye fo n'a Bɔra "i" la.
- An ka kuntigi Kɔnɔ, kotigi ko dòn n’o te kùnkolo be bee la
- Bakɔfela lakali be warablen kɔrɔ To ji la
- Cukan fla be wùlu min tlo kɔrɔ o te ‘mineni Ke
- Duntulu mana Ban ‘gere be Ke muntulu la
- Fàli ka ceɲa te fosi ɲe a ka doni Tà dɔrɔn
- Gɔn kɔrɔ de be nere wɔrɔcogo Dɔn
- Hakilima ka ɲi fòolotɔ ka dlokiba kantige-yɔrɔ la
- I se t’i den min ka dugutaala, i b’a Fɔ ko Ala kà Se n’a ‘ɲuman ye
- Janni ka di ɲɔgɔme ye a kɔlakuru de te Sɔn
- Kami mana fan Da don min na, a te Лὲgen o don
- Laɲini ka Kɔrɔ ni latige ye.
- Minentama ye kɔnɔdimi Bɔ cyen fe.
- Naminena kun mana gabuguda Dìbi, o be na ‘sɔrɔ Dya
- Лɔ mana Ja, a be To sòce ntaga gelenw de ye
- Ŋɔmi koronnen t’a dunnen ye
- Sagajigi be Malo ni fen dɔ ye, bakɔrɔnnin be lɔgɔ Jɔ n’o ye
- ʃe be hakili Sɔrɔ kà bɔ wɔ̀lɔ jeniyɔrɔ la
- Taali be kabakurunin min ma, ni furalan Dònna o ‘kɔrɔ, o b’o Sennateliya
- Waranin mana magan min Ke, a b’o boʃima Ke
- ‘Yeekeyɔɔkɔ Cyenna kabini a jɔdon
Kɔrɔmaɲɔgɔn-zanaw
Olu ye zanakulu ye minnu bɛɛ bɛ hakilina kelen Fɔ wa u fana bɛ Se kà Blà ɲɔgɔn nɔ na kumasen ‘kɔnɔ. A kulu kelen kɔnɔzana bɛ da Minɛ fla la fo kà Se caman ma. A misali dɔw Flɛ:
- N’i ye wɔ̀lɔnin sɔn bee Bɔ a la, a tɔ te ‘nalaketa Bɔ
- N’i ko i be datu finman bee Bɔ a la, a tɔ te To
Nin zana den fla ninnu bɛ Fɔ kà hakilina min Lase o ye "fɛn kelen jugumanfan bɛɛ te Se kà Bɔ a la n'i ma Dànkari a ɲumanfan na".
- N’i b’a fe kà Se i ka foro ‘kɔrɔ, a da Mine binjugu-mayɔrɔ ma
- N’i ma ʃùw Bugɔ ɲenamaw te Siran i ye
- N’i be forojiri Tige, i b’a da Mine ʃiw ma
Hakilina min laseli bɛ mɔgɔ Blà kà nin zana den sàba ninnu dɔ la kelen Fɔ o ye "se tɛ Kɛ fɛn min ma n'i ye se kɛlen ye o ma o b'a Jira ko se bɛ Kɛ minnu ma kà kɔrɔ k'olu tɛ Kisi se kɛli la u ma blen". I b'a Ye ko zana sàba ninnu bɛɛ bɛ Se kà Blà kumasen dɔ ‘kɔnɔ kà nin hakilina in Di.
- ‘Mɔgɔ te sununkun ɲininka ‘Лagasa la
- ‘Mɔgɔ tɛ cɛkɔrɔba Лininka ‘bonbonsiko la
- Yeko ye ‘fɔko Ban
- Mɔgɔ te npogo Лininka kasa la
Nin zana den naani ninnu bɛ Kɛ kà hakilina min Lase o ye "fɛn dɔw yeli wali dɔnni n'u jogo wali sawura faamuyali man jan ɲɔgɔn na f'a tɛ Se ɲininkali kɛli ma".
Sinamazanaw
Olu ye zanakulu ye minnu bɛ Taa fla-fla kà caya. U fla bɛ ɲɔgɔn kɔ Kari hakilina dili la. Ni kelen bɛ hakilina min Fɔ k'o Лὲ, tɔ kelentɔ bɛ Fɔ k'o hakilina kelen in Lagosi. U ye ɲɔgɔn tnɛ ye hakilina kelen Laseli la. An ka misali sigidama fla in Maflɛ:
- Ni kara bɛ ɲɛbɛrɛ ‘kɔ, a jɔyɔrɔ bɛ Bɛn kulukulu da ma
- Jɔn kùnnandi cɛlajuru tigɛyɔrɔ bɛ Bɛn ɲamasun kɔrɔla ma
Hakilina min ye nin zana fla jὲ ye nka n'u bɛ Sinaya a laseli la o ye " kùnnandya ni kùnnangoya" ye. Zana fɔlɔ la, sababu sɔrɔlen bɛ Kɛ bɔnɛ ye wale tìgi ma (ɲɛbɛrɛ jɔyɔrɔ Kɛra sababu ye ʃɛw y'a Dun). Zana flanan ‘kɔnɔ, sababu sɔrɔlen bɛ Kɛ hɛɛrɛ ye wale tìgi ma (kulusijala tigɛyɔrɔ Kɛra sababu ye a tigi ka jàla wɛrɛ Sɔrɔ o yɔrɔ bɛɛ). Kùnnangoya Bɛ wale tìgi ye zana fɔlɔ ‘kɔnɔ ninka kùnnandya Kɛ wale tìgi ye zana flanan ‘kɔnɔ.
- Màa ɲin jɛdon y’a nkasakidon ye
- Màa ɲin jɛdon y’a jiradon
Hakilina kelen min bɛ yen ni nin zana den fla bɛ ɲɔgɔn Sɔsɔ o kan o ye "ko masina selen a ɲὲ dàn na". Zana fɔlɔ bɛ ladili Kɛ kà mɔgɔw Lasɔmi ko ni fɛn masina Sera a ɲɛli sawura la k'a tɛ Mɛn blen n'a ma Cyɛn. O ye zana ye min b'a Fɔ ko mɔgɔ k'i Farati waso wali i jìgi dali kan fɛn ɲumannin kan bari a ni cyɛnni cɛ man jan. Zana flanan bɛ sugunini Kɛ ko ni fɛn masina Sera a ɲὲli sawura la ko a tìgi bɛ Se k'i Waso n'a ye. Fɛn cyɛnni tɛ jɔrɔnnako ye o zana in ‘bolo. O Ye ‘zana ye min bɛ mɔgɔ Ladi kà Kɛ waso kan ni fɛn ɲumannin ye. A zana fla bɛ ɲɔgɔn Kɔbɔ hakilina kelen dili kan.
Zanakabila
O Ye ‘zanakulu ye min kɔnɔzana kelen-kelen fɔli bɛ Bòli hakilina kelen dɔ miiriya kan. An bɛ sàba ɲɔgɔn Di a la nin yɔrɔ la yan.
Zanakabila fɔlɔ
- Dà ka kumuya be Dɔn kabini a bulu flanin
- Den ɲuman be Dɔn a ba bàra la
- Nkelendennin be Mɔ ni bàga y’a ‘da
Nin zana den sàba ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min kan o ye "jogo min be fen kɔrɔbayalen na, o Dabɔra kabi a dɔgɔmannin". An b'a Fɔ k'u bɛ o hakilina zanakabila ‘kɔnɔ bari u bɛɛ kɔrɔ bɛ Munun-munun o hakilina in fɔli da fɛ.
Zanakabila flanan
- Denmisen-wulu ‘sèn ka di nk’a te ‘wula Dɔn
- Cὲkɔrɔba sìgilen be fen min Ye denmisennin jɔlen t’o Ye
- Denmisennin sen ye sanu ye nk’a kùn ye nsira ye
- Cὲkɔrɔba sìgilen be mɔrɔn Dɔn
Nin zana den naani ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min kan o ye "Denmisen ni maakɔrɔba desennakow n’u sennakow sangali ye ɲɔgɔn ma". Zanakabila kelen kɔnɔzana bɛ Se kà Caya. U kelen-kelen tɛ Se kà Blà ɲɔgɔn nɔ na kà ɲɔgɔn jɔyɔrɔ Fa nka u bɛɛ kɔrɔ kɔni bɛ Bòli hakilina kelen laseli kan. A ni kɔrɔmaɲɔgɔn-zana bɛ Dànfara kà Bɔ ɲɔgɔn ma o yɔrɔ la o min kɔnɔzanaw bɛ Se kà ɲɔgɔn jɔyɔrɔ Fa kelen-kelen.
Zanakabila sabanan
- Geresegetigi be ji Fèere bada la
- Jɔnnin kùnnandi kὲlebaa ni ‘Ala man di
- Jɔn kùnnandi celajuru tigeyɔrɔ be Ben ɲamasun kɔrɔla ma
- Nɔnsin geresegelantɔn te ‘jolo Bɔ
- Hali n’i ye jyen Ke ʃefan ye, jɔnnin kùnnandi be sanke-siriyɔrɔ Sɔrɔ a ‘kɔnɔ
Nin zana den duuru ninnu bɛ Fɔ kà Da hakilina min dili kan o ye "Sababu minnu be Tà kùnnandiya kan". U b'o zanakabila de ‘kɔnɔ.
Zanakabila naaninan
- N’i ye taɲenkɔn Dòn tacyentɔ bolo la, a be bolokantaama Ke fo k’o Bìn
- Hali ni dangatɔ Dònna miniɲantɔnɔ na, a ni ‘fen te Bɔ
- Hali n’i ye dangaden Blà tulubara ‘kɔnɔ, a koyokoyolen be Bɔ
- Ni danga be sò ‘kɔ, fàli b’a Dàn
- Ni kara be ɲebere ‘kɔ, a jɔyɔrɔ be Ben kulukulu da ma
- Basa jukɔrɔmadondon ka di ni ntori ye
- Hali ni Bamakɔ Cira kùnnango ɲe na, a ni ‘fen te Bɔ buteliferen ‘kɔ
- Hali n’i ye kurane Siri fàli sèn na, a te sò Gen kà Sɔrɔ
Nin zana den seegin ninnu bɛ Fɔ kà hakilila min Lase o ye "Kùnnandya wali mankutubaya te mɔne Bɔ ko dɔw la". Zanakabila ye zana dɔw fàralen ye ɲɔgɔn kan minnu fɔkun dɔw bɛ ‘tàli Kɛ ɲɔgɔn na. O la, i b'a Ye ko zana kelen bɛ Se k'i yɛrɛ Sɔrɔ zanakabila caman ‘kɔnɔ k'a sababu Kɛ ale fɔkun caya ye. A fɔkun kelen-kelenna bɛɛ bɛ Bɛn zanakabila dɔ hakilina ma. Zanakabila hakilina tɔgɔ dili ka gɛlɛn tuma dɔw la bari a kɔnɔzanaw dɔw hakilila bɛ Se kà Mabɔ tɔw ta la.
Zanasanga
O ye zana dɔ ‘tàli ye kan dɔ la k'o ɲɔgɔnsi Лini kan wɛrɛ la. A tɛ i n'a fɔ i bɛ zana Tà k'a Bayɛlɛma kan wɛrɛ la. A kɔrɔ ye ko zana min b'i ‘bolo kan fɔlɔ la i b'o sangaɲɔgɔn de Лini kan flanan na. Zana o zana bɛ kan fɔlɔ la o sangaɲɔggɔn ka kan kà Sɔrɔ kan flanan na bari kan fɔlɔ fɔbaaw ye zana Labɛn hakilina minnu laseli kan ma o hakilina kelenw bɛ Se kà Sɔrɔ kan flanan fɔbaaw ka adamadenya ‘kɔnɔ. Hakilina bɛɛ kɔni ‘zana tɛ Sɔrɔ kan bɛɛ la. O Ye zanasanga gὲlɛyayɔrɔ ye. An bɛ na zanasanga Kɛ bamanankan ni kan fla ni ɲɔgɔn ‘cɛ yan: bamanankan-fransɛkan, bamanankan-anglɛkan.
Bamanankan ni fransɛkan
- Лuman sàra ye ɲuman ye // A bon chat bon rat
- Yeko ye ‘fɔko Ban // A bon vin point d’enseigne
- Ji kalan fla te Se kà ɲɔgɔn Sogin // Deux iniquités ne font pas une équité
- Misi ɲemɔgɔ te jibuuru Min // Le monde appartient à celui qui se lève tôt
Bamanankan ni anglɛkan
- Tafaaji te Woloma // A drowning man will clutch at a straw
- Fugari ka ‘dàba ‘da man di // A bad workman blames his tools
- Tɔ̀ntigela te Bɔ tentigela kɔ fe // Birds of a feather flock together
- Mɔgɔ te den Dɔn k’a Kɔsin i yere ma // Charity begins at home
Blàdon : 2018-01-18 Yɛlɛmako laban : 2018-01-18
bam_Latn bam_Latn knc_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn sna_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn swh_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn nya_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn hat_Latn bam_Latn fra_Latn bam_Latn eng_Latn eng_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn