Saba'i Suurili
Saba'i Suurili (Saba سَبَأ)[1]
Suurili ŋɔ maa wuhirimi ni ninvuɣu so ŋun jem Naawuni ni suhuyini, tɔ! Naawuni balgirila jema maa soya n-ti o, ka lahi balgi o bindirigu soya. Ŋun mi tum m-birgi Naawuni, tɔ! Hali o yi mali arzichi ka Naawuni bɔra, O farila arzichi maa ka chɛ o ni wahala.
Aaya nima[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
Aaya nima:[2]
- 1. 1. Paɣibu balibu kam dihitabli ti Naawuni So Ŋun su din be sagbana, ni din be tiŋgbani ni, paɣibu lahi dihitabli n-ti O Zaadali. Ŋuna lahi nnyɛ Yemgoliŋgalana, Ŋun mi di sɔɣi.
- 2. O mila din kperi tiŋgbani ni, ni din yiri di puuni na, ka mi din yiri zuɣusaa na, ni din duri di puuni. Ŋuna lahi n-nyɛ Zaadali Nambɔzobonaa, Chempaŋlana.
- 3. Ka ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa yeli: “Chiyaama yiɣsibu bi yɛn ka ti na.” Yelima: “Achiika! M-po n Duuma (Naawuni) so Ŋun mi din sɔɣi, achiika! Di ni kan ya na.” Din pɔrlim ŋmani salinsaa ku tooi sɔɣi ka chɛ O (Naawuni) sagbana bee tiŋgbani ni, di mi pɔrlim yi gari lala, bee di galsi mi ngari lala, naɣila di bela litaafi sheli din be polo la ni (Lauhul Mahfuuz).
- 4. Domin O yo ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli ka tum tuunsuma (sanyovɛlli), bannim’ maa mali chempaŋ (Naawuni sani), ni arzichi din bara (Alizanda).
- 5. Yaha! Ninvuɣu sheba ban na nabiɛri Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ puuni, ka tehiri ni bɛ ni tooi sɔɣi Tila, tɔ! Bannim’ maa mali azaaba kpeeni.
- 6. (Yaa nyini Annabi)! Ka ninvuɣu sheba bɛ (Naawuni) ni ti baŋsim maa nyari (kadama) bɛ ni siɣisi shɛli n-ti a na a Duuma (Naawuni) sani maa, dina n-nyɛ yɛlimaŋli, ka dolsira n-zaŋ chaŋ Nyɛŋda, Duuma paɣirigu la soli.
- 7. Ka ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa yeli: “Di ni bɔŋɔ, ti wuhimi ya ninvuɣu so (Muhammadu) ŋun tiri ya lahibali kadama bɛ yi ti bursi yi koba bursibu kam, achiika! Bɛ ni tooi lahi nam ya ka yi nyɛ binnamdi palli?”
- 8. Di ni bɔŋɔ, o (Muhammadu) ŋmala ʒiri m-pa Naawuni bee o kpela yinyeri? Chɛli gba! Ninvuɣu sheba ban bi ti Chiyaama yelimaŋli maa be azaaba ni, ni birginsim din niŋ katiŋ’ ka chɛ dolsigu puuni.
- 9. Di ni bɔŋɔ,bɛ (Maka chefurnim’ maa) bi yuli n-zaŋ chaŋ din be bɛ tooni ni bɛ nyaaŋa din yi zuɣusaa ni tiŋgbani ni na? Ti (Tinim’ Naawuni) yi bɔra, ka Ti chɛ ka tiŋgbani vali ba, bee ka Ti chɛ ka sagbana yaɣ’ sheli ŋmaai lu bɛ zuɣu, achiika! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti dabli kam ŋun niŋdi tuuba nlabri Naawuni sani.
- 10. Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa ti Annabi Dawuda pini shɛlidin yi Ti sani na(ka yeli): “Yaa yinim’ zoya! Niŋmi ya Naawuni kasi m-pahi o zuɣu, ni noombihi. Yaha! Ka Ti daa balgi kurugu balibu kam n-ti o.
- 11. (Ka Naawuni yeli Annabi Dawuda): “Malimi tobu daliyanim’ din galsi, ka vielgi tobu daliyanim’ maa malibu. Yaha! Tummi ya din vɛla, achiika! N (Mani Naawuni) nyɛla Ŋun nyari yi tuuntumsa.
- 12. Yaha! Ka Ti (Tinim’ Naawuni) balgi pɔhim n-ti Annabi Sulemana, ka di (pɔhim maa mali o mini o tobbihi) chani goli yini chandi Asibaasi kam, ni goli yini chandi Zaawuni kam. Yaha! Ka Ti chɛ ka tahiʒɛɣu kobilnina zɔri tiŋgbani ni n-tiri o. Di lahi be alizinnim’ puuni ban tumdi tuma n-tiri o ni o Duuma yeda, dinzuɣu ŋun ti lԑbi biri bɛ (alizinnim’) puuni ka chɛ Ti ni puhio sheli niŋbu, tɔ! Ti ni chɛ ka o lam Sa’iir buɣum la daazaaba.
- 13. Ka bɛ (Alizinnim’ maa) tumdi o ni bɔri sheli n-tiri o, ka mieri yilitamda tiri o, ni binyɛra shifa, ni lahi din galsi ŋmani bɛma, ni duɣiri din kpaŋkpa tiŋgbani ni, yaa yinim’ (Annabi) Dawuda yiŋnima! Paɣimi ya (Naawuni). Yaha! N (Mani Naawuni) daba puuni bela n-nyɛ ban paɣira.
- 14. Saha sheli Ti (Tinim’ Naawwuni) ni daa deegi o (Annabi sulemana) nyɛvuli, pa shɛli n-daa baŋsi ba (alizinnim’ maa) kadama o kpiya m-pahila tiŋgbani ni binneen’ so (yobli) n-daa diri o jaangbee maa (hali ka di ti kabgi, ka o naan lu). Dinzuɣu saha sheli oni daa ti lu, ka di naan yina polo ni n-ti alizinnim’ maa (kadama) bɛ yi di mi din sɔɣi, bɛ naan ku kpalim azaaba kpeeni (tuunkpɛma) puuni.
- 15. Achiika! Di daa nyɛla kpahimbu n-ti Saba’i nima bɛ yiŋsi puuni, ka pukara ayi daa be di (tiŋ’ maa) nudirgu ni nuzaa, (ka Naawuni yɛla): “Dim ya yi Duuma (Naawuni) daarzichi puuni ka paɣi O, yi mali tiŋ shɛli din ʒii nyeɣisa, ni Duuma so ŋun nyɛ Chɛmpaŋlana.”
- 16. Ka bɛ (tiŋmaanim’) lԑbi biri, ka Ti (Tinim’ Naawuni) tim biɛŋ kom na bɛ zuɣu, (ka di ti cheei kpe bɛ puri ayi maa ni), ka Ti lebgi bɛ puri ayi maa ka di leei din biniwola mali gɔhi ka to, ka di lahi nyɛ yɔɣu, ka di puuni biɛla gabi ni Sidri tia.
- 17. Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) daa yo ba samli domin bɛ gutulunsi zuɣu. Yaha! Di ni bɔŋɔ, Ti ni yoso ŋɔ maa tatabo m-pahila gutulunima?
- 18. Ka Ti lahi zaŋ di mini tiŋsi shɛŋa Ti (Tinim’ Naawuni) ni niŋ li alibarka niŋ di puuni sunsuuni, ka di nyɛ tiŋ shɛŋa din kuli pampa taba zuɣu, ka Ti balgi chandi di puuni (ka yɛli): “Gom ya di (tiŋsi maa) puuni yuŋ ni wuntaŋ’ ni, ka nyɛla ban mali suhudoo.
- 19. Ka bɛ naan yeli: “Yaa ti Duuma (Naawuni)! Niŋmi waɣililim niŋ ti chandi sunsuuni, ka di bɛ maŋ’ zualinsi, ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ ba leei lahibaya (ni bɛ ti mali li n-teeri bɛ yela). Yaha! Ka Ti woliwoli ba wolibu kam, achiika! Ŋɔ maa puuni mali kpahimbu n-zaŋ ti ŋun kam zooi suɣulo, ŋun paɣiri Naawuni.
- 20. Achiika! Ibliisu (shintaŋ)teha niŋ yelimaŋli bɛ zuɣu, ka bɛ shiri doli o, naɣila zamaatu shɛba ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli puuni.
- 21. Yaha! O (shintaŋ) ka yiko sheli bɛ zuɣu, naɣila Ti (Tinim’ Naawuni) bɔrimi ni Ti baŋŋun ti Chiyaama yelimaŋli, ka chɛŋun be zilsigu ni. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! A Duuma nyɛla Gula binshɛɣu kam zuɣu.
- 22. (Yaa nyini Annabi)! Yelima! Bolimi ya binyer’ sheŋa yini jemdi ka di pa ni Naawuni maa, bɛ ka binshɛɣu din pɔrlim ŋmani moʒi (bee salinsaa) yiko sagbana bee tiŋgbani ni. Yaha! Bɛ ka tarli di puuni. O (Naawuni) mi ka sɔŋda bɛ (Duumanim’ maa) puuni.
- 23. Yaha! Suhudee ti ku niŋ anfaani O sani (Zaadali) naɣila O ni saɣi ti so, hali ni saha shɛli bɛ yi ti yihi dabiembɛ (ban yɛn suhudee maa) suhiri ni, ka bɛ yɛli: “Bo ka yi Duuma (Naawuni) daa yeli?Ka bɛ yeli: “O daa shiri yeli yelimaŋli. Yaha! Ŋuna n-nyɛŊun nam du ka galsi.”
- 24. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Ŋuni n-leei tiri ya arzichi sagbana ni tiŋgbani ni? Yelima: “Naawuni.” Yaha! Achiika! Ti mini ya puuni so kuli ni be dolsigu bee birginsim polo ni.”
- 25. (Yaa nyini Annabi)! Yelim: “Bɛ ti ku bɔhi ya (yi chefurinima) ti ni daa tum tuumbe’ shɛli, bɛ mi ti bi yɛnbɔhi ti yi tuuntumsa ni daa nyɛ sheli.”
- 26. Yelima: “Ti Duuma (Naawuni) n-yɛn ti laɣim ti sunsuuni (Zaadali), ka niŋ fukumsi ti sunsuuni ni yelimaŋli. Yaha! Ŋuna n-nyɛ yɛlimaŋli fukumsilana, ni Baŋda.
- 27. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Wuhimi ya ma binyɛr’ shɛŋa yi ni zaŋ laɣim ni Ŋuna (Naawuni) ka bɛ nyɛ duumanim’ maa.” Chɛli gba! Ŋuna n-nyɛ Naawuni, Nyeŋda, Yemgoliŋgalana.
- 28. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Ti (Tinim’ Naawuni) bi tim a na, naɣila ninsalinim’ zaasa zuɣu, ka a nyɛla ŋun tiri suhupelli lahibali (ni Alizanda), ka valsira (ni buɣum daazaaba). Amaa! Ninsalinim’ pam bi mi.
- 29. Ka bɛ (Maka chefurinim’) naan yera: “Bondali n-leei nyɛ alkauli ŋɔ (Chiyaama dabsili) maa, yi yi nyɛla yɛlimaŋlinima?
- 30. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yi mali dabsili shɛli Naawuni ni zali ya di daalikauli. Bɛ ti bi yɛn naɣisi li n-tin ya saha yini, bɛ miti ku daŋsi ya li.”
- 31. Ka ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa naan yeli: “Di kariya ka ti ti Alkur’aani Ŋɔ maa yelimaŋli, timiku ti yɛlimaŋli ni (litaafi sheŋa) din daŋ li na. (Yaa nyini Annabi): “Di yi di yɛn niŋ kaa tinya saha sheli bɛ ni yɛn ti taɣi zualindiriba n-zali bɛ Duuma tooni (Zaadali), ka bɛ puuni shɛba labsiri taba yɛltɔɣa (ka bɛ galindi taba), ka tarimba naan yeli bɛ asanzanima: “Di yi di daa pala yi zuɣu, ti daa naan leei ninvuɣu ban ti Naawuni yelimaŋli.”
- 32. Ka asanzanim’ niriba maa yeli tarimba maa: “Di ni boŋɔ, tinima ndaa taɣi ya ka chɛ dolsigu saha shɛli di ni daa kan ya na nyaaŋa? Chɛli gba! Yi daa kuli nyɛla bibiɛhi.”
- 33. Ka tarimba maa yɛli bɛ ninvuɣu asanzanim’ maa: “Chɛli gba! Di daa nyɛla yuŋ ni wuntaŋ’ ni ka yi doli ti nnari ti nabieri, ka wuhiri ti ni tiniŋmi chefuritali ni Naawuni ka bo duuma sheba m-pahi O zuɣujemda, ka bɛ sɔɣibɛ yolitem saha sheli bɛ ni nya azaaba. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ bandi (bee ankufunima) m-piri ninvuɣu shɛba ban niŋ chɛfuritali maa niŋgoya ni. Di nibɔŋɔ, bɛ ni yo ba samli m-pahi bɛ tuuntumsa ni daa nyɛ shɛli?
- 34. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) na ʒin tim tuun’ so tiŋgbani shɛlinim’ sani, naɣila bɛ ninvuɣu asanzanim’ yeli: “Tinim’ bi ti yelimaŋli ni shɛli zuɣubɛ ni tim ya na maa.”
- 35. Ka bɛ yeli: “Tinim’ n-nyɛ ban gari ya ni arzichi mini bihi, dinzuɣu tinim’ pala bɛ ni yɛn niŋ sheba azaaba.”
- 36. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! N Duuma (Naawuni) yelgirila arzichi n-tiri O ni bɔri so, ka tahiri miisim na n-ti tiri O ni bɔri so, amaa! Ninsalinim’ pam bi mi.”
- 37. Yaha! Pa yi daarzichi bee yi bihi nnyɛ din zaŋdi ya miriti Ti (Tinim’ Naawuni) m-pahila ninvuɣu so ŋun ti Naawuni yelimaŋli, ka tum tuunvielli, tɔ! Bannim’ maa mali sanyoo din nabgi domin bɛ tuuntumsa zuɣu,ka bɛ nyɛla banyɛn ti be (Alizanda puuni) yilitamda ni, ka nyɛla ban mali suhudoo.
- 38. Yaha! Ninvuɣu sheba ban nari naberi (domin bɛ saɣim) Ti (Tinim’ Naawuni) aayanima, tɔ!Bɛ nyɛla bɛ ni yɛn ti zaŋ ninvuɣu sheba na n-ti niŋ azaaba puuni.
- 39. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! N Duuma (Naawuni) yelgirila arzichi tiri O ni bɔri so O daba puuni, ka mɔŋdi Oni bɔri so. Yaha! Yi ni zaŋ shɛli dihi (Naawuni zuɣu), tɔ! O ni labsi li n-tin ya. Yaha! Ŋuna n-nyɛŊun gari ŋun kam tiri arzichi.
- 40. Yaha! Dabsi’ sheli O (Naawuni) ni yɛn ti laɣim bɛ zaasa namgbaniyini, din nyaaŋa ka Oyeli Malaaika nima: “Di ni bɔŋɔ, yinim’ ka bambɔŋɔ nima maa daa jemdi la?”
- 41. Ka bɛ yeli: “A nam niŋ kasi, nyini n-nyɛ ti Duuma ka pa ni bana.” Chɛli gba! Bɛ daa nyɛla ninvuɣu shɛba ban jemdi alizinnima, ka bɛ pam daa nyɛla ban tiri ba yelimaŋli.”
- 42. Dinzuɣu, yi sheba ku tooi niŋ taba anfaani bee chuuta sheli zuŋɔ, ka Ti (Tinim’ Naawuni) yeli ninvuɣu sheba ban daa di zualinsi maa: “Lammi ya buɣum daazaaba sheli yi ni daa labsiri ʒiri maa.”
- 43. Yaha! Bɛ yi ti karim ba Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ din be polo ni, ka bɛ yeli: “Ŋumbɔŋɔ (Muhammadu) pala so m-pahila ninvuɣu so ŋun bɔri ni O taɣi ya ka chɛ yi banim’ ni daa jemdi shɛli maa.” Ka bɛ lahi yeli: “Ŋɔ (Alkur’aani) maa pala sheli m-pahila ʒiri ka bɛ kpiri, ka ninvuɣu sheba ban niŋ gutulunsi ni yelimaŋli saha sheli di ni daa kaba na maa yeli: “Ŋɔ maa pala sheli m-pahila sihira n-nyɛli polo ni.”
- 44. (Yaa nyini Annabi)! Ti na ʒin ti ba (Larbunim’ maa) litaafi sheŋa na ka bɛ ni karindi li, Ti mi na ʒin tim varsigulana so na bɛ sani pɔi ni nyini (Annabi Muhammadu).
- 45. Yaha! Ninvuɣu sheba ban daa kana pɔi ni bana (Makka chɛfurinim’ maa) daa labsi Naawuni yɛltɔɣa ʒiri, amaa! Bɛ (Maka chɛfurinim’ maa) bi nya Ti ni daa ti ba shɛli vaabu yim pia puuni, ka bɛ labsi N (Mani Naawuni) tuumba ʒirinima, tɔ! Ka wula n-daa ti leei nyɛ Nyɛltɔɣa zaɣisibu bahigu?
- 46. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! Mani saɣisiri ya mi ni yeltɔɣa yini! Dina n-nyɛ yi zani n-ti Naawuni yi niriba ayiyi, bee ninvuɣu gaŋ gaŋ, din nyaaŋa ka tehiya ka baŋ ni yi mabia maa (Annabi Muhammadu) bi kpɛla yinyeri, o pa so m-pahila Saɣisigulana n-tin ya, ka o daŋ kana pɔi ni azaabakpeeni ti paai ya (Zaadali).
- 47. Yelima: “M-bi bɔhiri ya sanyo’ sheli, di (wa’azu maa) daanfaani nyɛla yinim’ dini. Mani ka sanyo’ sheli naɣila Naawuni sani. Yaha! Ŋuna n-nyɛ Shɛhiradira yɛllikam zuɣu. ”
- 48. Yelima: “Achiika! N Duuma (Naawuni) n-nyɛŊun zaŋdi yelimaŋli n-kariti ʒiri, O nyɛla Ŋun mi din sɔɣi.”
- 49. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yelimaŋli kana, ʒiri mi ku tooi pili shɛli, di mi ku tooi labsi li na.
- 50. Yelima: “N-yi birgi, tɔ! Achiika! M maŋ’ zuɣu ka m-birgi. M-mi yi dolsi, tɔ! Di nyɛla n Duuma (Naawuni) ni siɣisi sheli wahayi n-tima na, Achiika! O nyɛla Wumda, Ŋun be yoma.
- 51. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! A yi di nya saha sheli bɛ (chefurinim’) ni yɛn ti yirgi, dinsaha bɛ lahi ka bɛ ni yɛn zo n-tilgi shɛli polo, ka bɛ gbaai ba yoma shee.
- 52. Ka bɛ (chɛfurinim’) yeli:“Ti ti yelimaŋli,” ka yapolo ka bɛ yɛn ti nya gbaabu shee luɣushɛli polo din niŋ katiŋa?
- 53. Yaha! Achiika! Bɛ daa pun niŋ chefuritali ni dina (Alkur’aani), ka daa be zilsigu puuni ni din sɔɣi (Zaadali) luɣu sheli polo din be katiŋa.
- 54. Ka bɛ niŋ saɣili niŋ bɛ mini bɛ ni niŋdi sheli kore maa (tuuba niŋbu mini Alizanda kpɛbu) sunsuuni, kamani bɛ ni daa niŋ ninvuɣu shɛba ban daa kana pɔi ni bana maa shem, achiika! Bɛ daa nyɛla ban be bɛhim din paai tariga ni.
Kundivihira[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
- ↑ Bachigahinda Din Be Dagbanli Kur'aani Puuni. The Noble Qur'an: Translation of the Meanings (Dagbani language).
- ↑ Translation of the Meanings of the Noble Qur'an - Dagbani translation, by Muhammad Baba Gutubu.
est_Latn hau_Latn bam_Latn wol_Latn kon_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn hau_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn wol_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn hau_Latn bam_Latn wol_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn wol_Latn eng_Latn eng_Latn