Piyama
Dugu yɔrɔfɔli
Piyama bɛ Sikaso marabolo fɛ. A bɛ galoda min fɛ, o ye Furu ye Kajolo kolomi na. A ni Furu cɛ ye bam 12 ye ni k'a ni Kajolo ta Kɛ bam 55 ye. Dugu laminidugu naani tɔgɔ flɛ nin ye: kɔrɔn fɛ Tanblennin bɛ yen, bam 1; tlebin fɛ Lasiribugu de bɛ yen ni bam 2 ye; kɛɲɛka fɛ o ye Bànanso ye, bam 7, dugu min b'a ni worodugu cɛ, o ye Lugele ye min n'a cɛ ye bam 9 ye.
Dugu tɔgɔko
Piyama yɛrɛ kɔrɔ yen in ye « ‘Mɔgɔ ma Fisa ‘mɔgɔ ye, Nà an ka Sìgi Kɛ ». A sìgibaa ye Sifiyɛ Sogodogo. Ale de Nàna sὲnɛ kan ma.
Dugu in bɛ yen a bɛ sàn 300 Bɔ bì.
Dugu dugutigiya
Làadala-dugutigiko de bɛ Piyama. A bɛ kìn kelen ka bolo kan w'a bɛ jamu kelen ka bolo kan. Yen, dugutigiya bɛ Nà kɔrɔya-kunda de. Ni dugutigikɔrɔ Faatura, kura de bɛ Sìgi kalo 6 o kɔ fɛ. U ka dugutigikɔrɔ dɔw tɔgɔ flɛ: Sifiyɛ, Kunantɔ, Bɔgɔfiye, Namantun, Sinali, Sokura, Musa, Cɛfin, Laji, Nanba, ŋama, Kameku. Mɔgɔ min bɛ dugu kun na bi, o ye Nankun Sogodogo ye. Dugu in tun bɛ jamanatigi-dugu min ka mara kɔnɔ, o ye Kajolo ye.
Dugu bonya
Piyama ye kìn 7 ye bi. O kìnw ye : Sifiya, Faʃala, Oʃaa, Mafinya, Sɔɔyara, Siba, Oyana. Dugu b'a sìgiyɔrɔ 2nan na nin ye.
Dugu siyako
Sàmɔgɔw dɔrɔn de bɛ Piyama. Yen jamuw ye: Sogodogo, Banba. Dugu mɔgɔw sinankun ye Bagayɔgɔw ye. Furusira bɛ dugu mɔgɔw ni ɲɔgɔn cɛ fɔ jeliw w'a bɛ dugu ni dugu wɛrɛ cɛ. Kan minnu bɛ Fɔ yen, olu ye sàmɔgɔkan ni bamanankan ye nka sàmɔgɔkan de fanga ka bòn.
Dugu baarako
Piyamakaw bɛ sὲnɛ Kɛ kosɛbɛ. Ka Fàra o kan baganmara, jàgo ani mɔni bɛ Kɛ yen.
Forosɛnɛ hukumu kɔnɔ, u bɛ fɛn minnu Sὲnɛ, olu ye: keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, jabere, dà, kɔɔri, fini.
U bɛ mangoro, buyagi, manje, bananku, jabibi, namasa, tamati, gan, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye, pɔmitɛri, kɔnkɔn.
Bagan minnu bɛ Mara Piyama, olu ye misi, bà, saga, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma ye.
U bɛ kamanmafɛn minnu Mara, olu ye: ʃɛ, kami, tonkɔnɔ, jɛnɛntubanin.
Fɛn minnu bɛ Jàgo Piyama, olu ye sὲnefenw, fìniw, butigi kɔnɔ fɛnw, baganw.
Piyamakaw bɛ mɔni Kɛ Baninfin de la.
Bololabaara minnu bɛ Kɛ Piyama olu ye sigilandlaw ye. U bɛ donsoya Kɛ wa donsow bolo bɛ Dòn yen.
Nin bɛɛ la, yen baaraw la fanba ye sὲnɛ de ye.
Dugu fὲɛrɛko
Fɛɛrɛ minnu bɛ Piyamakaw bolo kungofɛnw fàgali la olu ye : marifa, fɛlebɔ, waraminɛ-nɛgɛ, jakumaminɛ-nɛgɛ, wosen, wɔlɔgɛn, manabɛlɛ, ntɛnfɛrɛ, wɔlɔjuru.
Sokɔnɔfenw mineni : ncɔlɔ (ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲe), ka bagan masina Negen ka Don a keyɔrɔ la walima k’a Gen ka Mine.
Лelakegunyakow : finisɔgɔ, lokaloka, bɔfle.
Dugu yiriwaliko
Kokura nàlenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔsiimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, kalalikemansin, moto, pɔnpekɔlɔn.
Baaɲumaketɔn minnu ni dugu bɛ baara Ke ɲɔgɔn fe bi, o ye Yɛrɛdɔn ye.
Dugu kàlanko
Kàlanko siratigɛ la lakɔlikalanso de Bɛ Piyama.
Dugu batoko
Dugumɔgɔw be diine min na, o ye silameya ye. Diine in dònbaaw Sokura ni Kunantɔn ye. A Dònna 1897 sàn. Misiri gansan 1 dɔrɔn de bɛ Piyama.
Ka Fàra o kan, laadalabato dɔw bɛ Kɛ yen minnu ye wara, banso ye..
Dugu dasiri ye Bakɔrɔnin ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyelemaw ani sankunben ye piyamakaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye bala ni bàra ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃenta ani kɔlɔci. Piyamakaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fereba de la. Nin bee kɔ fe farikoloɲeneje werew be yen i n’a fɔ sennantolatan, tugu.
Dugu kungoko
Piyama kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( kɔ,dàla, fàla, jɛ), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen: salen, ntɛbɛn, ntigin, dodo, talaka, nfanan, bàma, kaana, ntori, wondo.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn, ntomi, wɔlɔ; siri, wɔnflɔ, kunna; ɲama, donbo, goloba, dugura, kùnjɛ.
Kungofɛnw : sinɛnnin, gɔn, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun, dingon, tentanin.
Dugu in kungow la kùlu ye Caaka ye.
Dugu kaburudoko
Kaburudo 1 dɔrɔn de bɛ dugu in na. A bɛ dugu ni kɛɲɛka ‘cɛ.
Dugu waatiko
Piyamakaw ka waatiw bɛ Nà ka Da ɲɔgɔn kan ni tlema, samiɲɛ ani kawulɛ ye.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakoma-yɔrɔ tɛ yen.
Blàdon : 2017-09-22 Yɛlɛmako laban : 2017-09-23
bjn_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn hat_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn