Zoloŋ Suurili
Zoloŋ Suurili (Al-Kahf ٱلْكَهْف)[1]
Suurili ŋɔ maa wuhirila maŋ’ gbargibu n-zaŋ ti Naawuni ni jema. Ni Naawuni zalisi zaŋ tum tuma polo ni, ni di ni tu kamaata ni ninsala zaɣisi binshɛɣu kam din milgi ka chɛ Naawuni zalisi maa shɛm.
Aaya nima[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
Aaya nima:[2]
- 1. Nam niŋ kasi n-ti Duuma so Ŋun zaŋ O dabli (Annabi Muhammadu) go yuŋgɔrim, n-yi Makka jiŋli ni n-zaŋ chaŋ Aksa jiŋ’ sheli Ti ni niŋ alibarka n-gili li la, domin Ti zaŋ Ti nam yɛlikpahinda puuni sheli wuhi o. Achiika! O (Naawuni) nyɛla Wumda, Nyara.
- 2. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) ti Annabi Musa litaafi (Attaura), ka zaŋ li leei dolsigu n-zaŋ ti Israaila bihi (ka yeli ba): “Di gbibi ya so ka o nyɛ yi ni dalim so ka pa ni Mani (Naawuni).”
- 3. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba Ti ni daa kpiɣi niŋŋarim puuni n-ti pahi Annabi Nuhu zuɣu la zuliya! Achiika! O (Annabi Nuhu) daa nyɛla dab’ so ŋun zooi Naawuni paɣibu.
- 4. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) niŋ fukumsi n-zaŋ chaŋ Israaila bihi sani litaafi (Attaura) puuni kadama: “Achiika! Yi (Israaila bihi) nyɛla ban yɛn saɣim tiŋgbani yaaŋa zuɣu yim yim buyi, yi mi ni lahi kpahi yeɣi Naawuni zalsi, ka di nyɛla kpahiyeɣi din galsi.”
- 5. Dinzuɣu, di yiti niŋ ka diba ayi maa puuni tuuli dini maa daalikauli saha kana, Ti (Tinim’ Naawuni) ni tim Ti dab’ sheba na ka bɛ ti tuhi ya, ka nyɛla bidibkuma tobu ni, ka bɛ yɛn ti kpe yi yiŋsi puuni (m-bɔriyi sheenibɛ kun ya). Di nyɛla alikauli sheli dinyɛn niŋ.
- 6. Din nyaaŋa (ka yi yɛn ti niŋ tuuba), ka Ti labsi nasara na n-ti tin ya, ka pahi ya ni arzichi mini bihi, ka zaŋ ya leei salo ban zooi tobu ni yibu.
- 7. Yi yi viɛlgi yi tuma, tɔ! Yi maŋ’ zuɣu ka yi viɛlgi, yi mi yi lahi tum ka di be, tɔ! Yi lahi niŋla yi maŋ’ zuɣu. Yaha! bahigu daalikauli maa saha yi ti kana, Ti (Tinim’ Naawuni) ni chɛ ka yi dimba maa saɣim yi nina polo, ka bɛ lahi kpe jiŋli (Aksa) puuni, kamani bɛ ni daa pun kpe li tuuli maa shem. Yaha! Bɛ yɛn ti wurimla binshɛɣu kam bɛ ni yɛn tooi nyɛŋ, wurimbu ni yelimaŋli.
- 8. Tamaha beni kadama yi Duuma ni zon ya nambɔɣu, yi mi yi lahi labi (yi tuumbiɛri ni), ka Ti (Tinim’ Naawuni) gba labsi (Ti daazaaba) n-tin ya na. Yaha! Ti zaŋla ʒahannama buɣum leei sarka n-ti chefurinima.
- 9. Achiika! Alkur’aani ŋɔ maa dolsirila (ninsalinim’) n-zaŋ chaŋ din tuhi, ka lahi tiri ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli ka tumdi tuunviela suhupielli lahibali kadama bɛ mali laara din galsi.
- 10. Yaha! Achiika! Ninvuɣu sheba ban bi ti Bahigudali yɛlimaŋli, Ti (Tinim’ Naawuni) malila azaabakpeeni shili nguli ba.
- 11. Ka ninsala suhiri Naawuni din be kamani o ni suhiri din viɛla shem. Yaha! Ninsala nyɛla ŋun bɔri yoma.
- 12. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) zali yuŋ mini wuntaŋ’ ka di nyɛ alaamanim’ ayi, ka Ti nyehi yuŋ daalaama, ka zali wuntaŋ’ daalaama ka dinyɛla din ne, domin yi bo pini shɛli din yi yi Duuma (Naawuni) sani na. Yaha! Domin yi baŋ yuma kalinli ni laasabu. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) kahigila binshɛɣu kam ka di nyɛ kahigibu ni yelimaŋli.
- 13. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋla ninsala kam tuma lo n-tabli o niŋgoli ni. Ka Ti yɛn ti yihi litaafi sheli na n-ti ti o Zaadali, ka o laɣim ni dina, ka di nyɛla din yɛrgi doya (ka o tuuntumsa sabi be di ni).
- 14. (Ka bɛ yɛli o): “Karimmi a litaafi (a tuuntumsa gbaŋ), zuŋɔ nyini mammaŋ’ saɣiyani a karia maŋ’ saliya.”
- 15. Ŋun dolsi, tɔ! Achiika! O maŋ’ zuɣu ka o dolsi, ŋun mi bɔrgi, tɔ! O maŋ’ zuɣu ka o lahi bɔrigi, nyɛvuli sheli din mali taali ku tooi deei di nyɛvuli kpee taali. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) pala ban niŋdi azaaba, naɣila Ti timla tuun’ so na (ka tiŋ’ maa nim’ ti zaɣisi o).
- 16. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) yi ti yu ni ti niŋ tiŋgbani shɛli nim hallaka, Ti chɛri mi ka di puuni asanzanim’ kpahi yɛɣi tarsi, ka yɛltɔɣali (azaaba) niŋ talahi bɛ zuɣu, ka Ti niŋ ba hallaka ni yɛlimaŋli.
- 17. Yaha! Di zooiya ka Ti (Tinim’ Naawuni) niŋ tiŋgbananim’ hallaka Annabi Nuhu nyaaŋa. (Yaa nyini Annabi)! A Duuma (Naawuni) saɣiya niO nyɛ Baŋda ni dinsɔɣi O daba taya puuni, Nyara.
- 18. Ninvuɣu so ŋun bɔri yomyoma (Dunia biehigu), tɔ! Ti (Tinim’ Naawuni) ni niŋ o yom’ di puuni ni ninvuɣu so Ti ni bɔra. Din nyaaŋa, kaTizalio ʒahannama buɣum,ka o ti yɛn kpe li, ka nyɛla bɛ ni galindi so, ka kari o yihi (Naawuni nambɔzobo) ni.
- 19. Yaha! Ŋun bɔri Bahigudabli, ka tum di tuma ni nyɛ sheli, ka lahi nyɛla ŋun ti Naawuni yelimaŋli, tɔ! Bannim’ maa tuma nyɛla bɛ ni yɛn paɣi sheli.
- 20. Bɛ zaɣiyino kam, Ti tirila bambɔŋɔnima, ka tiri bambɔŋɔnim’ a Duuma (Naawuni) pini puuni. Yaha! A Duuma pini pala bɛ ni mɔŋdi sheli.
- 21. (Yaa nyini Annabi)! Yulimi Ti (Tinim’ Naawuni) ni tibgi bɛ puuni sheba taba zuɣu shɛm. Yaha! Achiika! Bahigu (Chiyaama) n-nyɛ din mali darzakara, ni tibginsim din gari.
- 22. (Yaa nyini ninsala)! Di bo Duuma so m-pahi Naawuni zuɣu, ka tileei bɛ ni galindi so, ni ŋun filiŋ.
- 23. Yaha! (Yaa nyini ŋun wumda)! A Duuma (Naawuni) zali zaligu kadama yi (ninsalinim’) miri ka yi jem binshɛɣu naɣila O ko, ka be ba ni ma biɛrisuŋ, di yiti niŋ ka bɛ kurugu paagi a, bɛ yino bee bɛ niriba ayi maa zaa, tɔ! Nyini miri ka a yeli ba: “Kaashi gba.” Yaha! Di tahi bɛ zuɣu,ka yɛli ba jilma yeltɔɣa.
- 24. Yaha! Siɣisim a kpimkpama n-ti ba ka di nyɛla nambɔzɔbo dini, ka yeli: “Yaa n Duuma (Naawuni), zom ba nambɔɣu kamani bɛ ni daa yoli ma ka n-nyɛ zaɣabila shem.
- 25. Yi Duuma (Naawuni) mi din be yi suhiri ni, yi yi nyɛla ninvuɣu suma, tɔ! Achiika! O (Naawuni) nyɛla Chempaŋlana n-ti ninvuɣu sheba ban niŋdi tuuba n-labri O sani na.
- 26. Yaha! Tim dɔɣim o talahi din ʒi a zuɣu, ni nandana, n-ti pahi sochanda, ka miri ka a di a daarzichi ni barina soli.
- 27. Achiika! Ninvuɣu shɛba ban niŋdi barina ni bɛ daarzichi nyɛla shintaŋ mabihi, shintaŋ mi nyɛla ŋun zooi gutulunsi ni O Duuma (Naawuni).
- 28. (Yaa nyini Annab)! A lԑbi biri ba, (ka di nyɛla a kala dinyɛn ti ba) ka nyɛla ŋun niŋdila kore ni a Duuma (Naawuni) nambɔzobo, tɔ! Nyini yelimi ba yeltɔɣa ni zilimballi.
- 29. Yaha! Di zaŋ a nuu n-kirsi a niŋgoli ni (di leei biɛmlana), a mi di teeri li teebu zaa, ka leei bɛ ni galindi so, ka o liɣiri lahi naai ka chɛ o.
- 30. Achiika! A Duuma (Naawuni) yergirila arzichi tiri O ni bɔri so, ka tahiri miisim na n-ti tiri O ni bɔri so. Achiika! O nyɛla Ŋunmidin sɔɣi O daba tuuntumsa ni, ka lahi nyɛ Nyara.
- 31. Yaha! Di kuri ya yi bihi ka di nyɛla yi zɔrila fara zuɣu, Ti (Tinim’ (Naawuni) N-largiri ba bindirigu n-ti pahi yi mammaŋa. Achiika! Bɛ kubu nyela taali din bara.
- 32. Yaha! Di miri ya zina, achiika! Di nyɛla tuumbɛɣu, ka di soli lahi nyɛ din be.
- 33. Yaha! Di kun ya nyɛvuli sheli Naawuni ni mɔŋ di kubu 1 naɣila ni di soli. Yaha! Ninvuɣu so bɛ ni ku ka o nyɛla bɛ ni di so zualinsi, tɔ! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ yiko ti o nyanzaanda (ni o niŋ kisaasi), amaa! O miri ka o niŋ barina kubu maa ni, domin achiika! O nyɛla bɛ ni sɔŋdi so.
- 34. Yaha! Di miri ya kpibga liɣiri, naɣila ni so’ sheli din viela, halika o ti saɣi daadam. Yaha! Palmi ya alikauli. Achiika! Alikauli nyɛla bɛ ni yɛn ti bɔhi sheli yɛla (Zaadali).
- 35. Yaha! Palmi ya zaɣa di yi ti niŋ ka yi yɛn zahim. Yaha! Zahimmi ya ni aadalsi binzahindigu, dina n-nyɛ din gari ka di bahigu lahi viɛla.
- 36. (Yaa nyini ninsala)! Di doli a ni ka shɛli baŋsim, achiika! Wumbu mini nyabu, n-ti pahi suhiri zaasa nyɛla bɛ ni yɛn ti bɔhi (ninsala) sheli yɛla (Zaadali).
- 37. Yaha! Di chani tiŋgbani ni ka nyɛla ŋun fuhira. Achiika! Di kariya ka a tooi cheei tiŋgbani, a mi ku tooi paai zoya waɣilim.
- 38. Di zaasa zuɣubetali nyɛla bɛ ni je shɛli.
- 39. (Yaa nyini Annabi)! Ŋɔ maa be a Duuma (Naawuni) ni siɣisi shɛli wahayi n-ti a na ni yemgoliŋga, ka miri ka a bo duuma so mpahi Naawuni zuɣu, ka bɛ ti zaŋ a n-labi ʒahannama buɣum ni, ka nyɛla bɛ ni galindi so, ka kari o n- yihi Naawuni nambɔzɔbo ni.
- 40. (Yaa yinim’ Maka chefurinima)! Di ni bɔŋɔ, yi Duuma (Naawuni) gahimla yinim’ ni bidibsi, ka gbubi Malaaikanim’ puuni shɛba ka bɛ nyɛ bipuɣinsi n-ti O. Achiika! Yi yerila yɛltɔɣa shɛli din bara.
- 41. Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) kahigimi neei (yɛllikam) Alkur’aani ŋɔ puuni, domin bɛ (ninsalinim’) niŋ teha, amaa! Di bi pahiri ba sheli naɣila guubu.
- 42. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Duuma sheba yidi pahiO (Naawuni) zuɣu kamani bɛ (chefurinim’) ni yeri shem, tɔ!Bɛ (duumanim’ maa) naan bo so’ sheli bɛ ni yɛn zaŋ m-paai Al’arshi lana (Naawuni) sani.
- 43. Onam niŋ’ kasi ka du, ka chɛ bɛ ni yɛri shɛli maa, dubu din galsi.
- 44. Sagbana ayɔpɔin mini tiŋgbani, n-ti pahi din be di sunsuuni niŋdi O la kasi. Yaha! Binshɛɣu n-kani naɣila di simsirimi ni O (Naawuni) paɣibu, amaa! Yinim’ (ninsalinim’) bi baŋdi bɛ simsibu maa. Achiika! O (Naawuni) nyɛla suɣulolana titali, Chɛmpaŋlana.
- 45. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! A yi ti karim Alkur’aani, Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋdila saɣili n-niŋ a mini ninvuɣu sheba ban bi ti Bahigudali yelimaŋli maa sunsuuni, ka di nyɛla din taɣira.
- 46. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋla binwɔri m-pili bɛ (chefurinim’ maa) suhiri ni, ka zaŋ timsim (tikpirlim) niŋ bɛ tiba ni. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! A yi ti teei a Duuma (Naawuni) koŋko yɛla Alkur’aani puuni, bɛ lebrimi biri, ka nyɛla ban guura.
- 47. Ti (Tinim’ Naawuni) mi bɛ ni wumdi li (Alkur’aani) ni daliri shɛli zuɣu, saha sheli bɛ yi ti wumdi a yɛltɔɣa, ni saha sheli bɛ yi ti gbaari saawɔra ashilo ni bɛ sunsuuni, saha sheli zualindiriba maa ni yera: “Yi bi doli so m-pahila ninvuɣu so shirku ni gbaai.”
- 48. (Yaa nyini Annabi)! Yulimi bɛ ni tiri a ŋmahinli sheŋa, dinzuɣubɛ bɔrgi ya, ka ku lahi tooi dolsi sochibga.
- 49. Ka bɛ (Maka chɛfurinim’) naan yeli:“Dini bɔŋɔ, ti yi ti (kpi) ka leei koba din bursi. Di ni bɔŋɔ, ti nyɛla bɛ ni yɛn ti yiɣisi shɛba ka ti nyɛ binnamda pala?”
- 50. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Leemi ya kuɣa, bee kuruti (Naawuni nyɛla Ŋun yɛn labsi yi nyɛvuya ni, ka kari ya saliya).
- 51. Bee (ka yi leei) binnamdi sheli din galsi yi suhiri ni (n-gari lala). Tɔ! Ni baalim, bɛ (chɛfurinim’) ni yeli: “Ŋuni n-leei yɛn tooi labsi ti na? Yelima: “Ŋun daa nam ya na piligu maa.” Tɔ! Ni baalim, bɛ ni gbaɣisi bɛ zuɣuri niŋ a ka yeli: “Bondali n-nyɛli? Yelima: “Di yi pa shɛli ka di be yoma.”
- 52. Dabsi’ sheli O (Naawuni) ni yɛn ti boli ya ka yi saɣi (boligu maa) ni O paɣibu, ka yi (ninsalinim’) naan tehiri ka yi na ʒin ʒini (Dunia puuni), naɣila saha biɛla.
- 53. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Yelimi N daba ni bɛ yelimi yɛltɔɣa din viela, achiika! Shintaŋ zaŋdila yɛltɔɣa biɛɣu n-niŋdi bɛ (ninsalinim’) sunsuuni. Achiika! Shintaŋ nyɛla dima n-ti ninsala polo ni.
- 54. Yi Duuma mi yi yɛla, Oyibɔra, ka O zon ya nambɔɣu,O mi yi bɔra, ka O niŋ ya azaaba. (Yaa nyini Annabi)! Ti (Tinim’ Naawuni) bi tima na ni a tileei bɛ ni zaŋ maŋ dalim so.
- 55. Yaha! A Duuma (Naawuni) m-mi ban be sagbana ni mini ban be tiŋgbani ni. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) tibgila Annabinim’ maa puuni sheba bɛ taba zuɣu. Yaha! Ka Ti ti Annabi Daawuda Zabuura.
- 56. (Yaa nyini Annabi) Yelima: “Bolmi ya binyeri sheŋa yi ni go n-yɛri ni bɛ nyɛla duumanim’ ka pa ni Naawuni maa, bɛ ku tooi vuui chuuta sheli kache n ya, bɛ mi ku tooi ŋmalgi li n-ti so.
- 57. Bɛ (chefurinim’ maa) ni boondi sheba yuya maa (kamani Annabi Issa mini Uzairu) gba bɔrila din yɛn zaŋ ba miri bɛ Duuma (Naawuni), kadama bɛ puuni ŋuni n-leei miri O. Ka bɛ niŋdi kore ni O nambɔzɔbo, ka zɔri O daazaaba, Achiika! A Duuma (Naawuni) daazaaba nyɛla bɛ ni zɔri shɛli.
- 58. Tiŋgbani shɛli n-kani naɣila Ti (Tinim’ Naawuni) niŋ li la hallaka pɔi ni Zaadali, bee ka Ti niŋ ba azaabakpeeni. Ŋɔ maa nyɛla din pun sabi be litaafi (Lauhul Mahfuuz) puuni.
- 59. Yaha! Pa shɛli m-mɔŋ ka Ti (Tinim’ Naawuni) bi Ti alaamanim’ na m-pahila kurumbuninim’ maa daa labsi li la ʒiri. Ka Ti daa ti Samuudunim’ (Annabi Sɔlihu niriba) laakumi polo ni, ka bɛ di li zualinsi. Ti mi bi timdi alaamanim’ na, naɣila varsigu zuɣu.
- 60. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Ti (Tinim’ Naawuni) ni daa yela: “Achiika! A Duuma (Naawuni) gilila ninsalinim’ (ni baŋsim). Yaha! Ti bi zaŋ zahinli sheli Tini zaŋ wuha a (a gom ni) maa m-pahila di nyɛla dahimbu n-ti ninsalinima, lala n-nyɛ tia sheli bɛ ni narim (Zakkuumi tia) Alkur’aani puuni la. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) valsiri ba mi, amaa! Di bi pahiri ba sheli m-pahila kpahi yeɣi din galsi.
- 61. Yaha! (Yaa nyini Annabi) Teemi saha sheli Ti (Tinim’ Naawuni) ni daa yeli Malaaikanima: “Niŋmi ya suzuuda n-ti Annabi Adam, ka bɛ niŋ suzuuda maa naɣila Ibliisa (shintaŋ), ka o (shintaŋ) yeli:“Dini bɔŋɔ, n-yɛn niŋla suzuuda n-ti A ni nam so ka o nyɛla yeɣiri?”
- 62. Ka o (shintaŋ)yeli: “(Yaa n Duuma Naawuni)! Ma a nya a ni tibgi so n zuɣu maa, achiika! A yi naɣisi n-ti ma hali ni Zaadali, achiika! N-ni birgi o zuliya, naɣila bɛ puuni biɛla.
- 63. Ka O (Naawuni) yeli: “Chama, amaa ŋun tidolia bɛ puuni, tɔ! Achiika! Ʒahannama buɣum n-yɛn ti nyɛ yi sanyoo, ka di nyɛla sanyoo din pali.”
- 64. Yaha! Birimmi a ni yɛn tooi birim so bɛ puuni ni a kukoli, ka liri ba ni a yuri mini a tobbihi. Yaha! Pahimi bɛ zuɣu bɛ daarzichi mini bɛ bihi puuni. Yaha! Gbaami ba alikauli, shintaŋ mi bi gbaari ba alikauli shɛli m-pahila yɔhim.
- 65. (Ka Naawuni yeli): “Achiika! N daba (ban zani tuhi maa), a ka yiko sheli bɛ zuɣu. Yaha! A Duuma saɣi ni Oleeibɛ ni dalindi So.”
- 66. Yi Duuma (Naawuni) n-nyɛŊun chɛ ka ŋarim chani kom ni (ka di nyɛ anfaani) n-tin ya, domin yi bo O pini puuni. Achiika! O (Naawuni) nyɛla Nambɔzobonaa n-zaŋ tin ya.
- 67. Yaha! Chuuta sheli yi ti paai ya kom ni, ka binyeri sheŋa yi ni jɛmdi maa bɔrgi (yi haŋkya ni) naɣila O ko, amaa! Saha sheli O yi ti tilgi ya n-zaŋ kana duli, ka yi lahi lԑbi biri. Dinzuɣu, ninsala nyɛla ŋun zooi gutulunsi.
- 68. Di nibɔŋɔ, yi niŋla yembahiga ni O (Naawuni) che ka tiŋgbani yeɣ’ sheli vali ya,bee ka Otim pɔhim bieɣu na yi zuɣu? Din nyaaŋa ka yi ku nya yi ni yɛn dalim so (ka pa ni Ŋuna).
- 69. Bee yi niŋla yembahiga ni O zaŋ ya labsi di (kom maa) ni din pahi ayi zuɣu,ka tim pɔhim bɛɣu din kabsiri binyera nayi zuɣu, ka di (kom maa) din ya domin yi ni niŋ gutulunsi maa zuɣu. Din nyaaŋa, ka yi ku nya ŋun yɛn bɔhi Ti (Tinim’ Naawuni) bieri yizuɣu.
- 70. Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) tibgi Adam bihi. Yaha! Ka Ti ʒi ba duli ni kom ni, ka largi ba bindira suma puuni. Yaha! Ka Ti tibgi ba Ti (Tinim’ Naawuni) ni nam binyeri sheŋa pam zuɣu,ka di nyɛla tibgibu.
- 71. Dabsi’ sheli Ti (Tinim’ Naawuni) ni yɛn ti boli ninsalinim’ balibu kam ni bɛ toondana, dinzuɣubɛ yi ti ti ninvuɣuso o tuuntumsa gbana o nudirgu ni, tɔ! Ban nim’ maa yɛn ti karimla bɛ gbana (ka di nyɛ suhupiɛlli ti ba), bɛ mi ku di ba zualinsi dobino kpilli yɛm pɔrlim kotomsi.
- 72. Ninvuɣu so ŋun minyɛ zom Dunia ŋɔ,tɔ! Zaadali o yɛn ti nyɛla zom, ka lahi nyɛŋun bɔrgi ka chɛ sochibga.
- 73. (Yaa nyini Annabi)! Achiika! Bɛ (chefurinim’ maa) di chɛ biɛla ni bɛŋmalgi a ka chɛ Ti (Tinim’ Naawuni) ni siɣisi shɛli wahayi n-ti a na maa, domin a nam ʒiri shɛli din li m-pa Ti (Tinim’ Naawuni). Yaha! (A yidi niŋ lala), bɛ naan gbubi a ka a nyɛla bɛ sima.
- 74. (Yaa nyini Annabi)! Di yi di pala Ti (Tinim’ Naawuni) ni kpaŋsi a zuɣu, di di naan chɛ biɛla, ni a dalim bɛ polo.
- 75. Din ŋuna, Ti (Tinim’ Naawuni) naan chɛ ka a lam azaaba shɛli din nabgi biehigu (Dunia) puuni, ka lahi chɛ ka a ti lam azaaba shɛli din nabgi a kpibu nyaaŋa. Din nyaaŋa, a naan ku nya ŋun yɛn tooi sɔŋa Ti zuɣu.
- 76. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Di di chɛ biɛla nibɛ (chefurinim’ maa) varsi a (Maka) tiŋgbani ni, domin bɛ yihi a di puuni, bɛ mi naan ku lahi ʒini a nyaaŋa (Dunia puuni) naɣila saha biɛla.
- 77. (Yaa nyini Annabi)! Achiika! Di nyɛla Ti (Tinim’ Naawuni) ni tim tuun’ shɛba na pɔi ni nyini maa soli, a mi ku nya gɔŋbu ni Ti soli.
- 78. (Yaa nyini Annabi)! Puhimi jiŋli wuntaŋ’ ŋmalgili hali ni yuŋ yi ti zibgi, ni Asiba jiŋli puhibu, achiika! Asiba jiŋli puhibu nyɛla bɛ (Malaaikanim’) ni diri sheli shɛhira.
- 79. Yuŋ mi puuni, zaŋmi li (Alkur’aani) m-puhi jiŋli,ka dinyɛla pahigu n-ti a, achiika! A Duuma (Naawuni) nyɛla Ŋun yɛn ti yiɣisi a (Zaadali) zaashee din nyɛ paɣibu shee.
- 80. Yaha! Yelima: “Yaa n Duuma (Naawuni)! Kpehimi ma yelimaŋli kpehili shee, ka lahi yihi ma yihibu shee din nyɛ yɛlimaŋli. Yaha! Zaŋmi ma leei ŋun mali yaa A sani, ka nyɛla ŋun mali nasara (n dimba zuɣu).
- 81. Yaha! Yelima: “Yelimaŋli kana, ka ʒiri bɔrgi, achiika! Ʒiri pun nyɛla din yɛnbɔrgi.
- 82. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) siɣisirila din nyɛ alaafee mini nambɔzɔbo na Alkur’aani puuni n-zaŋ ti ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli, amaa! Di bi pahiri zualindiriba sheli m- pahila ashaara.
- 83. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) yi ti ti ninsala yolisi yolsiri shɛli, o lebrimi biri, ka shɛli o maŋ’ yaɣiyini. Yaha! Din be yi shihi o, ka o leei ŋun yihi tamaha.
- 84. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Sokam tumdila tuma ni o soli zuɣu, dinzuɣu yi Duuma (Naawuni) n-nyɛŊun mi ninvuɣu so ŋun dolsi nzaŋ chaŋ sochibga.”
- 85. (Yaa nyini Annabi)! Bɛ (Maka chefurinim’) bɔhiri a nyɛvuli yɛla. Yelima: “Nyevuli baŋsim bela n Duuma (Naawuni) sani. Yaha! Bɛ bi tin ya baŋsim shɛli naɣila biɛla.
- 86. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Ti (Tinim’ Naawuni) yi di bɔra, Ti naan nyehi (Alkur’aani) sheli Tini siɣisi di wahayi n-ti a na maa (ka a di tam li a suhu ni). Din nyaaŋa, anaan kunya a ni yɛn dalim so (ka nya nasara) Ti zuɣu.
- 87. Naɣila nambɔzɔbo din yi a Duuma (Naawuni) sani na. Achiika! O pini nyɛla din galsi a zuɣu.
- 88. Yelima: “Achiika! Ninsalinim’ mini alizinnim’ yi laɣim ni bɛ tahi Alkur’aani ŋɔ maa tatabo na, bɛ ku tooi tahi li na, hali di yi nyɛla bɛ sheba sɔŋ la taba.”
- 89. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) kahigi mi n-ti ninsalinim’ Alkur’aani ŋɔ maa puuni ni ŋmahinli balibu kam. Amaa! Ka ninsalinim’ pam zaɣisi (yɛlimaŋli) naɣili chefuritali.
- 90. Ka bɛ (Maka chefurinim’ maa) yeli: “Di kariya ka ti ti a (Muhammadu) yelimaŋli naɣila a chɛ ka tiŋgbani puhi kobilnina n-ti ti na.”
- 91. “Bee ka a mali pu’ sheli din nyɛ dobino mini inabi (sinsaba) puri, di nyaaŋa, ka a (nyini Muhammadu) chɛ ka di puhi kulibɔna di sunsuuni, ka di shiri nyɛla puhibu ni yelimaŋli.”
- 92. “Bee ka a chɛ ka sagbana lu ti zuɣu na, kamani a ni go n-yeri shem, bee ka a tahi Naawuni mini Malaaikanim’ na polo ni.”
- 93. “Bee ka a mali salima yili, bee ka a du sagbana ni. Yaha! Di kariya ka ti ti yelimaŋli ni a zuɣusaa dubu maa, naɣila a sheei na ni litaafi shɛli, ka ti karindi li.” Yelima: “N Duuma (Naawuni) nam niŋ kasi, m-pa so m-pahila ninsala, ka lahi nyɛ tumo (n-zaŋ kana yi sani).”
- 94. Ka shɛli n-daa mɔŋ ninsalinim’ yelimaŋli tibu saha sheli dolsigu ni daa ka ba na m-pahila bɛ yelimi: “Di nibɔŋɔ, Naawuni shiri timla ninsala na ka o ti nyɛ tumo?”
- 95. Yelima: “Di yi di nyɛla Malaaikanim’ m-be tiŋgbani ni chana ni suhudoo, Ti naan siɣisi ba Malaaika so na ka o yi zuɣusaa na n-ti leei tumo (nzaŋ kana bɛ sani).
- 96. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Naawuni saɣi ni O leei Shɛhiradira m mini ya sunsuuni. Achiika! O nyɛla Baŋda ni din Baŋda ni dinsɔɣi O daba tuuntumsa ni, ni Nyara.
- 97. Yaha! Naawuni ni dolsi so, tɔ! Ŋuna n-nyɛŋun dolsi, O mi yi birgi so, tɔ! Di kariya ka a nya (sɔŋdiba) ban yɛn tooi taɣi bakapa ni Ŋuna. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) yɛn ti neei ba mi Zaadali ka bɛ nina ba tiŋgbani ni ka nyɛla zoomba mini biriti, ni tikpiranima. Bɛ labbu shee n-yɛn ti nyɛʒahannama buɣum ni, saha sheli kam ka di (buɣum maa) ti kpi, ka Ti (Tinim’ Naawuni) pahi ba buɣum kpeeni.
- 98. Dina n-nyɛ bɛ sanyoo, dama bɛ niŋla chefuritali ni Ti (Tinim’ Naawuni) aayanima, ka yeli:“Dini bɔŋɔ, ti yi ti (kpi) ka leei koba ka burisi. Di ni bɔŋɔ, ti nyɛla bɛ ni yɛn yiɣisi shɛba ka ti leei binnamda pala?
- 99. Di ni bɔŋɔ, bɛ bi nya kadama Naawuni so Ŋun nam sagbana mini tiŋgbani nyɛla Ŋun yɛn tooi nam bɛ tatabo? Yaha! O zali ba la saha sheli din ka zilsigu di puuni, ka zualindiriba zaɣisi li naɣila (bɛ bɔrila) chefuritali.
- 100. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Di yi di nyɛla yinima n-su n Duuma nambɔzɔbo (arzichi) sɔŋbu shee, tɔ! Yi naan niŋ biɛm, dama yizɔri dabiɛm ni yi ti dihi ka di naai zuɣu. Dinzuɣu ninsala nyɛla biɛmlana.
- 101. Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa ti Annabi Musa alaamanima awei polo ni, dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! Bɔhimi Israaila bihi saha sheli o (Annabi Musa) ni daa kaba na, ka Fir’auna yeli o: “Yaa nyini Musa Achiika! Mani tehiri ni a nyɛla ninvuɣu so shirku ni gbaai.”
- 102. Ka o (Annabi Musa) yeli: “Achiika! A mi ni ka so n-siɣisi dimbɔŋɔnim’ zaa, naɣila sagbana mini tiŋgbani Duuma, ka di nyɛla kpahim. Yaha! Yaa nyini Fir’auna! kpahim ya ka a nyɛla ŋun niŋ hallaka.”
- 103. Ka o (Fir’auna) niŋ niya ni o yihi ba (Annabi Musa mini o niriba Misra) tiŋgbani ni, ka Ti (Tinim’ Naawuni) chɛ ka kom di o mini ninvuɣu shɛba ban pahi o zuɣu namgbaniyini.
- 104. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) yeli Israaila bihi o (Fir’auna kum) nyaaŋa: “Ʒinimi ya (Misra) tiŋgbani ni, amaa! Bahigudali (Chiyaama) daalikauli maa yi ti kana, Ti ni zaŋ yana ka yiti nyɛla laɣinsi koŋkoba.”
- 105. Ni yelimaŋli ka Ti (Tinim’ Naawuni) siɣisi li (Alkur’aani) na, ni yelimaŋli mika di siɣi na. (Yaa nyini Annabi)! Ti bi tim a na naɣilaa ti nyɛ suhupielli lahibali tira (ni Alizanda), ka nyɛ saɣisigulana (ni buɣum daazaaba).
- 106. Alkur’aani mi, Ti (Tinim’ Naawuni) piripiri li mi domin a (Annabi Muhammadu) ti karim li n-ti ninsalinim’ ka di (aayanim sheebu) mali naɣisibu. Yaha! Ka Ti siɣisi li, siɣisibu ni yelimaŋli.
- 107. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Tim ya li (Alkur’aani) yɛlimaŋli, bee ka yi bi tiyelimaŋli. Achiika! Ninvuɣu sheba bɛ (Naawuni) ni daa ti baŋsim (Yahuudu mini Nashaaranima) pɔi ni dina maa, bɛ yi ti karindi li n-tiri ba, bɛ lurila bɛ yɛnonim’ zuɣu,ka nyɛla ban niŋdi suzuuda.
- 108. Ka bɛ yera: “Ti Duuma nam niŋ kasi, achiika! Ti Duuma (Naawuni) daalikauli nyɛla din yɛn niŋ.”
- 109. Ka bɛ luri bɛ yɛnonim’ zuɣu nkuhira, ka di pahiri ba maŋ’ gbargi n-ti Naawuni.
- 110. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Bolimi ya O Naawuni, bee ka yi boli O Nambɔnaa,” di zaɣiyino kam ka yi boli O (di nyɛla yim), O malila yuviela. Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Di yihi karim polo ni (a jiŋli puuni) n-ti yeɣi,a midisɔɣi li pam. Dinzuɣu, bom soli nzani di (diba ayi maa) sunsuuni.
- 111. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Paɣibu balibu kam nyɛla Naawuni so Ŋun ka bia la dini, O mi ka nyintaa O nam puuni. Yaha! O ka ŋun sɔŋdi O domin chɔɣinsi zuɣu, ka tibgi O, ka di nyɛla tibgibu ni yɛlimaŋli.
Aaya nima[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
Aaya nima:[2]
- 1. Paɣibu balibu kam nyela din dihitabli n-zaŋ ti Naawuni so Ŋun siɣisi kunduli (Alkur’aani) na n-ti ti O dabli (Annabi Muhammadu), O mi bi chɛ ka dimali gɔŋbu.
- 2. Ka di nyɛla din tuhi, domin O zaŋ li varsi (ninsalinim’) ni azaabakpeeni din be O sani, ka ti ban ti Naawuni yɛlimaŋli ka tumdi tuunviela suhupelli lahibali kadama bɛ mali sanyoviɛlli (Alizanda).
- 3. Ka bɛ nyɛla ban yɛn ti ʒini di (Alizanda) puuni kuli mali wɔra.
- 4. Ka O lahi varsi ninvuɣu sheba ban yeli: “Naawuni mali bia.”
- 5. Bɛ ka di baŋsim sheli, lala n-daa nyɛ bɛ banim’ gba, yeltɔɣa sheli din yiri bɛ noya ni maa bara, ka sheli ka bɛ yera mpahila ʒiri.
- 6. (Yaa nyini Annabi)! Achiika! A di chɛ bɛlani a kua maŋ’ (ni suhusaɣiŋgu) bɛ (chefurinim’ maa) boba zuɣu, domin bɛ bi ti yɛltɔɣali (Alkur’aani) ŋɔ maa yelimaŋli zuɣu.
- 7. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋla dinbe tiŋgbani yaaŋa zuɣu leei naɣachinsi n-ti li, domin Ti dahim ba (bɛ ninsalinima) ka nya bɛ puuni ŋuni n-yɛnvelgi o tuma.
- 8. Yaha! Achiika! Ti nyɛla ban yɛn zaŋ din be di zuɣu leei tiŋgbani kuŋ (Zaadali).
- 9. (Yaa nyini Annabi)! Di ni bɔŋɔ,atehirimi ni zoloŋnima (nachimba n-daa nyɛ ba), n-ti pahi woliga la daa nyɛla lahiʒiba Ti (Tinim’ Naawuni) nam yɛlikpahinda puuni?
- 10. Saha sheli nachimba maa ni daa zo n-ti laɣim zoloŋ maa ni, kabɛ yeli: “Yaa ti Duuma (Naawuni)! Tim ti nambɔzɔbo din yi A sani na, ka balgi dolsigu n-ti ti hali sheli puuni ti ni be ŋɔ maa.”
- 11. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) chɛ ka bɛʒeei gom zoloŋ maa ni yuungbaliŋ.
- 12. Din nyaaŋa, ka Ti lahi neei ba domin ti baŋ zamaatu biba ayi puuni ban mi yuun’ sheŋa tariga bɛ ni ʒini (zoloŋ maa ni).
- 13. (Yaa nyini Annabi)! Ti (Tinim’ Naawuni) n-tira bɛ lahibali ni yelimaŋli. Achiika! Bɛ daa nyɛla naɣachin’ sheba ban tibɛ Duuma (Naawuni) yelimaŋli, ka Ti pahi ba dolsigu.
- 14. Yaha! Ka ti kpaŋsi bɛ suhiri, saha sheli bɛ ni daa yiɣisi (bɛ ni daa yiɣisi zani bɛ ya naa maa tooni), ka bɛ yeli: “Ti Duuma Naawuni n-nyɛ sagbana mini tiŋgbani Duuma, di kariya ka ti jem duuma Ŋuna, (ti yi niŋ lala), din ŋuna ti di yɛli yɛltɔɣa din kpahi yɛɣi tariga.”
- 15. (Ka nachimba maa yeli): “Ti niriba ŋɔ maa gbibila duuma sheba dabam ka chɛŊuna (Naawuni). Bozuɣu ka bɛ bi tahi daliri sheli din be polo ni. Dinzuɣu, zualindira bɛ lahi paai ninvuɣu so ŋun ŋma ʒiri m-pa Naawuni.”
- 16. (Ka nachimba yeli taba): “Yi yi niŋ katiŋ’ ka chɛ ba ni binyɛr’ shɛŋa bɛ ni jɛmda ka pa Naawuni maa, tɔ! Yin laɣimmi ya yi maŋa n-tahi zoloŋ ŋɔ maa ni, yi Duuma (Naawuni) ni yerigi O nambɔzobo m-pli ya, ka balgi yi vɛnyɛla shee n-tin ya.
- 17. (Yaa nyini ŋun gbilsiri tibli)! Ka a nya ka wuntaŋ’ yi ti puhi na, ka di naan sheendi ka cheri bɛ (naɣachimba maa) zoloŋ maa nudirgu polo, wuntaŋ’ yi ti lahi yɛn lu, ka di milgiri ka chɛri ba nuzaa polo, ka bɛ nyɛla ban do zoloŋ maa sunsuuni. Dimbɔŋɔ maa bela Naawuni nam yɛlikpahinda puuni. Naawuni ni dolsi so, tɔ! Ŋuna n-nyɛŋun shiri dolsi, O mi yi birgi so, tɔ! Di kariya ka a nya zo so ŋun yɛn tooi taɣi o, ka dolsi o.
- 18. Yaha! (A yi daa nya ba), a naan tehi ni bɛ nyɛla ninvuɣu shɛba ban ne, amaa! Ka bɛ nyɛla ban gbihira. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) naan lahi lebgiri ba nudirgu mini nuzaa polo, ka bɛ baa teei o napɔna n-do zoloŋ maa noli ni. (Yaa nyini ŋun gbilsiri tibli)! Di yi di daa niŋ ka a vɔhim n-lihi ba, a naan ŋmalgi vaai guui ka chɛ ba. Achiika! Dabem naan lahi pali a suhu ni ni bana.
- 19. Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) daa neei ba domin bɛ bɔhiri taba bɛ suusuuni, ka bɛ puuni so yeli: “Saha dini ka yi zaŋʒini (zoloŋ ŋɔ ni)?” “Ka bɛ yeli: “Ti ʒinila kpe dahinyini, bee dabsili pirgili.” Ka bɛ (puuni sheba mi) yeli: “Yi Duuma (Naawuni) n-nyɛŊun mi yi ni ʒini kpe saha shɛli tariga. Dinzuɣu, zaŋmiyayi anʒilfa liɣiri ŋɔ maa n-tim yi ni so tiŋ’ puuni, ka o ti yuli nya bindir’ sheli din niŋ kasi, ka kan ya na ni bindirgu di puuni. Amaa! O yulmi viɛnyɛla ka di chɛ ka ninvuɣu so baŋ yi yela.”
- 20. Achiika! Bɛ (tiŋ’ puuni nim’) yi baŋ yi yela kpe, bɛ ni labi ya kuɣa,bee ka bɛ labsi ya bɛ daadiini (buɣajɛma) puuni, din ŋuna yi ku tilgi (Naawuni sani) kuli mali wɔra.
- 21. Lala ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ bɛ yɛltɔɣa m-baŋsi (ninsalinima), domin bɛ baŋ ni Naawuni daalikauli nyɛla yelimaŋli, ka baŋ ni Chiyaama yiɣisibu ka zilsigu di puuni. Saha shɛli bɛ (tiŋ’ maa nim’) ni daa ŋmeri namgbankpeeni bɛ sunsuuni. Ka bɛ naan yeli: “Miem ya mee n-tam bɛ zuɣu, bɛ Duuma (Naawuni) n-nyɛŊun mi bɛ yelimaŋli, ka ninvuɣu sheba banyeltɔɣa nyeŋ yeli: “Achiika! Ti ni mɛ jiŋli n-tam bɛ zuɣu.”
- 22. Ni baalim, bɛ (ninsalinim’) ni yɛli: “Bɛ daa nyɛla niriba ata, ka bɛ baa maa pahi bɛ zuɣu anahi, ka sheba yelini bɛ daa nyɛla niriba anu, ka bɛ baa maa pahi bɛ zuɣu ayobu, ka di nyɛla biɛhim n-zaŋ ti ba zimsim puuni. Yaha! Bɛ ni lahi yeli: “Bɛ nyɛla niriba ayɔpoin, ka bɛ baa maa pahi bɛ zuɣu anii.” (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “N Duuma (Naawuni) n-nyɛŊun mi, so ʒi bɛ tariga naɣila niriba bɛla. Dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Miri ka a ŋme so namgbankpeeni nzaŋ chaŋ bɛ polo, a mi miri ka a bɔhi bɛ (chɛfurinim’) puuni so bɛ yɛltɔɣa.
- 23. Yaha! Di yeli shɛli: “Achiika! Mani nyɛla ŋun sayɛn niŋ bini yaakaza bieɣuni.”
- 24. Naɣila Naawuni yi yu. Yaha! Di yi ti niŋ kaatam, tɔ! Nyin teemi a Duuma (Naawuni) yɛla. Yaha! Yelima: “N-niŋdi tamaha ni n Duuma (Naawuni) dolsi ma n-zaŋ chaŋ din miri dolsigu ngari ŋɔ maa.”
- 25. Ka bɛ (nachimba maa) ʒini bɛ zoloŋ maa ni yuuŋkɔbsi ata, ka lahi pahi yuma awei di zuɣu.
- 26. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Naawuni m-mi saha sheli tariga bɛ ni daa ʒini zoloŋ maa ni, Ŋuna n-su din sɔɣi sagbana mini tiŋgbani ni, O nyabu mini O wumbu paai tariga, bɛ ka ŋun yɛn guli ba ka pa Ŋuna. Yaha! O mini so bɛ laɣinda O nam zaligu puuni.”
- 27. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Karimmi ba bɛ ni siɣisi shɛli wahayi n-ti a na din nyɛ a Duuma (Naawuni) litaafi, so nkani yɛn tooi taɣiO yɛltɔɣa (zaligu). Yaha! Di kariya ka a nya sɔɣibu shee kapaniO sani.
- 28. Yaha! (Yaa nyinin Annabi)! Tim a maŋ’ suɣulo ni ninvuɣu sheba ban jemdi bɛ Duuma (Naawuni) Asiba ni Zaawuni ka di nyɛla bɛ bɔri la O yeda. Yaha! Di ŋmalgi a nini ka chɛ ba domin mi miri ka a doli ninvuɣu so Ti (Tinim’ Naawuni) ni zaŋ tamsim niŋ o suhu ni, ka o tam Ti yela teebu, ka dinzuɣu chɛ ka o doli o suhuyurlim, ka o bɛhigu ti leei hallaka.
- 29. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yelimaŋli bela yi Duuma (Naawuni) sani, dinzuɣu ŋun bɔra, ŋun timyelimaŋli, ŋun mi bɔra, ŋun niŋmi gutulunsi. Achiika! Ti malila buɣum sheli shili n-guli zualindiriba, ka di goma ti yɛn gili ba. Yaha! Bɛ yi ti bɔri kunzoo, ka bɛ zoba kuŋ’ ni ko’ sheli din ŋmani kpatulli din chimdi (ninsalinim’) nina ni. Di binnyurgu maa nyɛla din be, ka lahi be ni di nyɛ vuhim shee.
- 30. Achiika! Ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli, ka tum tuunvela, tɔ! Ti (Tinim’ Naawuni) ku chɛ ka ninvuɣu sheba ban tum tuunsuma sanyoo bahi yoli.
- 31. Bannim’ maa sanyoo nyɛla ʒinahigu Daalizanda, ka kulibɔnati yɛn zɔri di gbinni, ka bɛ dihi ba nachinsi ni salima baŋsi, ka yeli ba sitira din nyɛ vakaha, ka di nyɛla silki din tibsi ni din bi tibsa, ka bɛ dondoya n-dalim kuɣuwaɣila zuɣu. Mbo ni sanyoo dimbɔŋɔ maa, Yaha! Di (Alizanda) vela ni di leei vuhim shee (n-zaŋ ti ninsala).
- 32. (Yaa nyini Annabi)! Tim ba niriba ayi ŋmahinli, Ti (Tinim’ Naawuni) zalila bɛ puuni yino Inabi (sinsaba) puri ayi, ka zaŋ dobino tihi n-gili li. Yaha! Ka Ti zali bimbilma di sunsuuni.
- 33. Ka di puri ayi maa puuni zaɣiyini kam yihi di bindirigu na ka shɛli bi pooi di puuni. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) lahi chɛ ka kulibɔŋ puhi di sunsuuni.
- 34. Ka o nyɛla ŋun mali binwola, ka naan yeliozomaa ka di nyɛla o ŋmeri o la namgbani kpeeni: “Mani n-nyɛŋun garia liɣiri, ni jilma niriba ni.”
- 35. Ka kpe o puu maa ni, ka nyɛla ŋun dirila o maŋ’ zualinsi ka yeli: “Mani bi tehiri ni ŋɔ maa (puri ayi maa) ni ti kpi kuli mali wɔra.”
- 36. Yaha! Mani bi tehiri ni Chiyaami ni yiɣisi. Yaha! Di yi ti niŋ ka bɛ labsi ma n Duuma (Naawuni) sani (Zaadali), tɔ! Achiika! N-nyɛla ŋun yɛn nya viɛnyɛla din gari lala, ka di nyɛla labrisuŋ shee n-ti ma.”
- 37. Kaozomaa yeli,ka di nyɛlaolabsirio layɛltɔɣa: “Di ni bɔŋɔ,a niŋla gutulunsi ni Ŋun nama (a ba Annabi Adam) ni taŋkpaɣu, din nyaaŋa ka O nam a ni maniyyi (dablim kom), ka nam a saɣisi ka a nyɛ ninsala?”
- 38. Amaa! Mani, (n-ti yɛlimaŋli) ni Ŋuna n-nyɛ Naawuni, n Duuma, m-pala ŋun yɛn laɣim n Duuma (Naawuni) ni so jem.
- 39. “Bozuɣuka a ni di kpe a puu maa ni, ka a bi yeli: “Naawuni ni yu sheli (dina n-yɛn niŋ). Yiko shɛli kani naɣila ni Naawuni, domin a nya ma ka m-bi paagi a liɣiri mini bihi zuɣu.”
- 40. “Tamaha beni kadama n Duuma ni ti ma (arzichi) din gari a puu ŋɔ maa, ka tim azaaba sheli ka di yi zuɣusaa na (nti shee a puu maa ni), ka di leei tiŋgbani shɛli din niŋ polipoli (ka ku tooi lahi ko).”
- 41. “Bee ka di kom leei din zilgi tiŋgbani ni, ka a ku tooi lahi bo n-nya li.”
- 42. Ka o (o puu maa) binwola zaa saɣim, ka o leei ŋun kpalim n-lebri o nuhi ayi domin o ni di laɣi sheli puu maa ni zuɣu,ka dilu n-do di wula zuɣu,kaonaan yera: “M-baye, bo n-di leei niŋ kam bi laɣim n Duuma mini so.”
- 43. Ka o ka zamaatu shɛba ban yɛnsɔŋ o ka pa ni Naawuni, o mi ku tooi sɔŋ o maŋa (ka chɛ Naawuni daazaaba).
- 44. Nimaa ni ka sɔŋsim nyɛ Naawuni so Ŋun nyɛ yɛlimaŋli lana maa ko dini, Ŋun gari sokam sanyoo ni bahindi suŋ.
- 45. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Tim ba ŋmahinli ni Dunia biehigu, di ŋmanila ko’ sheli Ti (Tinim’ Naawuni) ni siɣisi na zuɣusaa, ka tiŋgbani ni bimbila gabi ni dina, (ka di bili na n-ti niŋ bindirigu), din nyaaŋa ka di kuui, ka kabsi kabsi, ka pɔhim ʒɛri li. Yaha! Naawuni nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
- 46. Arzichi mini bihi nyɛla Dunia biehigu nachinteri, amaa! Tuunviela din kpalinda, dina n-nyɛ din sanyoo gari a Duuma (Naawuni) sani, dina n-lahi nyɛ din tamaha gari.
- 47. Yaha! Dabsi’ sheli Ti (Tinim’ Naawuni) ni yɛn ti vuui zoya, ka a nya ka tiŋgbani kuli ne n-doya, ka Ti laɣimba (bɛ ninsalinima), Ti mi ti bi yɛn chɛ bɛ puuni ninvuɣu yino.
- 48. (Yaa nyini Annabi)! Ka bɛ yɛn ti zaŋ ba n-zali a Duuma (Naawuni) tooni, ka bɛ nyɛla ban ʒe safu ni (ka bɛ yɛli ba): “Achiika! Yi kana Ti (Tinim’ Naawuni) sani na kamani Ti ni daa nam ya pilgu maa shɛm, chɛli gba! Yi daa tɛhimi ni di kariya ka Ti zaliya laɣimbu saha.”
- 49. Ka bɛ zali (ninsalinim’) tuuntumsa litaafi (ka bɛ zaŋ ninvuɣu suma sabli niŋ bɛ nudirgu ni, ka zaŋ bibɛhi litaafi niŋ bɛ nuzaa ni), ka a nya bibɛhi ka bɛ zɔri dabem ni din be di (sabli maa) puuni, ka bɛ naan yera: “Yaa ni ti yolitɛm! Bo sabli n-leei bɔŋɔ, di bi cheri tuun’ shɛli din pɔra bee din galsi, naɣila di gu li mi (ka di sabi doya)?” Ka bɛ (ninsalinima) nya bɛ ni tum shɛli ka di ʒebɛ tooni. Yaha! A Duuma (Naawuni) bi diri so zualinsi.
- 50. (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Ti (Tinim’ Naawuni) ni daa yeli Malaaikanima: “Niŋmi ya suzuuda n-ti Annabi Adam, ka bɛ niŋ suzuuda maa, naɣila Ibliisu (shintaŋ), o daa bela alizinnim’ puuni, ka kpee yi ka chɛ o Duuma (Naawuni) zaligu. Di ni bɔŋɔ, yi (ninsalinim’) yɛn zaŋla o mini o zuliya n-leei duumanim’ ka pa ni Mani (Naawuni)? Ka bɛ mi nyɛla dimba nzaŋ tin ya? Di shintaŋ dolibu ka pa ni Naawuni maa nyɛla din be n-zaŋ ti zualindiriba.
- 51. N (Mani Naawuni) daa bi niŋ ba (shintaŋ mini o zuliya) saawɔra sagbana mini tiŋgbani nambu puuni, lala n-nyɛ bɛ mammaŋ’ nambu ni, M-mi pala Ŋun yɛn gbubi ban birgiri (ninsalinim’ maa) ka bɛ nyɛ sɔŋdiba.
- 52. Yaha! Dabsi’ sheli O (Naawuni) ni yɛnti yeli: “Bolimi ya yi ni daa boondi duuma sheba ka di pa Mani (Naawuni) maa,” ka bɛ boli ba, ka bɛ bi saɣi ti ba, ka Ti (Tinim’ Naawuni) zali Maubika (hallaka) bɛ sunsuuni.
- 53. Ka bibɛhi nya buɣum, ka dihitabli ni achiika! Bɛ nyɛla ban yɛn faai lu di puuni, ka mi ku tooi nya ŋmaɣibu shee ka chɛ li.
- 54. Yaha! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) tila ninsalinim’ ŋmahinli kam Alkur’aani ŋɔ puuni, amaa! Ninsala nyɛla ŋun zooi namgbankpeeni gari binshɛɣu kam.
- 55. Yaha! Pa shɛli m-mɔŋ ninsalinim’ ni bɛ ti Naawuni yelimaŋli kabo chɛmpaŋ bɛ Duuma (Naawuni) sani saha sheli dolsigu ni daa ti kaba na mpahila bɛ guhiri mi ni din daa paai tooni nim’ maa kaba na, bee ka azaaba kaba na polo ni.
- 56. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) bi timdi tuumba na naɣila bɛ ti leei suhupielli lahibali tiriba (ni Alizanda kpebu), ka lahi kpehiri dabiem (ni buɣum daazaaba). Ka ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa naan ŋmɛri namgbankpeeni domin bɛ zaŋ li saɣim yelimaŋli. Ka bɛ gbibi N (Mani Naawuni) aayanima, n-ti pahi bɛ ni saɣisiri ba ni sheli maa ka dinyɛ ansarsi.
- 57. Yaha! Ŋuni n-leei nyɛ zualindira nti lahi paai ninvuɣu so bɛ ni zaŋ o Duuma (Naawuni) aayanim’ teegi o, ka o lԑbi biri li, ka tam o nuhi ayi ni daŋ tum tuun’ sheŋa. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋla binwɔri ŋari bɛ suhiri zuɣu, ka bɛ ku tooi lahi baŋ li, ka zaŋ tibsim (tikpirlim) niŋ bɛ tiba ni. Yaha! Yi yi boli ba n-zaŋ chaŋ dolsigu shee, di kariya ka bɛ dolsi kuli mali wɔra.
- 58. (Yaa nyini Annabi)! A Duuma (Naawuni) nyɛla Chempaŋlana, Nambɔzobonaa, O yi di yɛn gbibi ba (ninsalinima) ni bɛ ni tuuntumsa, tɔ! O naan niŋ ba azaaba ni yomyoma. Chɛli gba! Bɛ malila saha shɛli bɛ (Naawuni) ni zali ba, (dindali maa), di kariya ka bɛ yɛn ti nya sɔɣibu shee ka pa ni O (Naawuni) sani.
- 59. Yaha! Di lala tiŋgbana (Aadu mini Samuudunim’ tiŋgbana) maa, Ti (Tinim’ Naawuni) daa niŋ ba la hallaka saha sheli bɛ ni daa di zualinsi. Yaha! Ti daa zali la bɛ hallaka maa ka di mali di saha.
- 60. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Annabi Musa ni daa yeli o nachimbila (Annabi Ishawu): “Mani bi yɛn chɛ chandi ŋɔ maa naɣila n-ti paai kuli kara ayi la laɣimbu sheei, bee ka ntuɣi n-chandi yuungbaliŋ.”
- 61. Saha sheli bɛ niriba ayi (Annabi Musa mini o nachimbila) maa ni ti paai di (kuli kara ayi maa) laɣimbu shee, ka bɛ tam bɛ zahim yela, ka di (zahim maa) gbaagi di soli n-chana kom maa ni, ka di leei dolibu shee n-zaŋ ti o.
- 62. Saha sheli bɛ ni daa ti chaŋ yɛɣi (kulikara ayi maa shee), ka o (Annabi Musa) yeli o nachimbila maa: “Zaŋmi ti bindirigu la na, achiika! Ti yi wahala zuɣuti gɔrim ŋɔ ni.”
- 63. Ka O (nachimbila maa) yeli: “Ma a nya saha sheli ti ni di laɣim tampiŋ maa gbinni la, mani di tamla zahim maa yela, pa so mi n-chɛ ka n-tam di yela naɣila shintaŋ, ka di (zahim maa) gbaai di chandi kom maa ni, ka di nyɛla lahiʒiba (n-ti Annabi Musa mini o nachimbila maa).
- 64. Ka o (Annabi Musa) yeli: “Ŋɔ maa n-nyɛ ti ni bɔri sheli maa (domin zahim maa nyɛla alaama sheli n-zaŋ titi), ka bɛ niriba ayi maa naan labi n-ti doli bɛ napɔmbɔba.
- 65. Ka bɛ (niriba ayi maa) nya dab’ so Ti (Tinim’ Naawuni) daba puuni, ka Ti ti o nambɔzɔhigu Ti sani, ka baŋsi o baŋsim sheli din yi Ti sani na.
- 66. Ka Annabi Musa yeli o (Naawuni dabli maa): “Di ni bɔŋɔ, n-doli a ka a baŋsima bɛ (Naawuni) ni baŋsi a shɛli ka leei ŋun dolsi?”
- 67. Ka O (Naawuni dabli maa, Annabi Halaru) yeli: “Achiika! Di kariya ka a tooi niŋ suɣulo ni mani.”
- 68. “Kawula ka a yɛn tooi niŋ suɣulo ni binshɛɣubɛ ni bi baŋsi a di yɛlimaŋli?”
- 69. Ka o (Annabi Musa) yeli: “Ni baalim, Naawuni yi saɣi, a ni nya ma ka n-nyɛla suɣulolana, m-mi ku tum birgi a zaligu.”
- 70. Ka o (Annabi Halaru) yeli: “Tɔ! A yi doli ma, nyin miri ka a bɔhi ma shɛli yɛla naɣilam maŋmaŋ’ti tɔɣisiadini nyɛ shɛm.”
- 71. Kabɛ chaŋ hali ti kpe ŋarim ni, ka o (Annabi Halaru) chɛ n-vubgi li (ŋarim maa), ka o (Annabi Musa) yeli: “Di nibɔŋɔ, a chɛmi vubgi li, ni kom di ban be di puuni maa? Achiika! A tum tuumbiɛɣu din galsi.”
- 72. Ka o (Annabi Halaru) Yeli: “Di nibɔŋɔ, m-bi yela ni di kariya ka a tooi niŋ suɣulo ni mani?”
- 73. Ka o (Annabi Musa) Yeli: “Di gbibi ma ni taali n-ni tam ka tum shɛli ŋɔ maa zuɣu,a mi di zaŋ wahala pa n zuɣum mini a biɛhigu puuni.”
- 74. Ka bɛ niriba ayi maa lahi chaŋ hali n-ti chirigi bidibbila so, ka o (Annabi Halaru) ku o, ka o (Annabi Musa) Yeli: “Di ni bɔŋɔ, o kula nyɛvuli din niŋ kasi ka pa ni di yihila nyɛvuli sheli? Achiika! A tum tuumbiɛɣu.”
- 75. Ka o (Annabi Halaru) yeli: “Di nibɔŋɔ, m-bi yeli a ni di kariya ka a tooi niŋ suɣulo ni mani?
- 76. ka o (Annabi Musa) yeli: “N-yi lahi bɔhi a shɛli yɛla di nyaaŋa, tɔ! Nyin miri ka a lahi chɛ ka n-doli a, achiika! A fabla paai tariga nzaŋ kana n sani.”
- 77. Ka bɛ lahi chaŋ hali ti paai tiŋshee nima, ka suhi di tiŋ’ maa nim’ bindirigu, ka bɛ zaɣisi ni bɛ deei bɛ saani, ka bɛ (Annabi Halaru mini Annabi Musa) nya dikpini sheli di (tiŋ’ maa) ni ka di bɔri ni di lu, ka o (Annabi Halaru) mali li zali dede. Ka o (Annabi Musa) yeli: “A yi di saɣi, a naan deei laɣ’ sheli di zuɣu.”
- 78. Ka o (Annabi Halaru) yeli: “Ŋɔ maa n-nyɛ m mina sunsuuni wolgibu. Amaa! Ni baalim, n-ni yɛli a a ni bi tooi niŋ suɣulo ni shɛli maa gbinni.”
- 79. (Yaa nyini Musa)! Ma a nya ŋarim la, ban su li nyɛla faranima, ka bɛ mali li tumdi tuma kulgi maa ni, ka m-bɔri ni n-saɣim li, dama na’ so m-be tiŋ maa ni n-fari ŋarim kam (din viela) ka di nyɛla ni zualinsi.”
- 80. Yaha! A nya bidibbila maa, o ba ni o ma nyɛla ban ti Naawuni yelimaŋli, ka ti zo dabiem ni otizaŋ tipawumli mini chɛfuritali m-pili ba.”
- 81. Ka ti yu ni bɛ Duuma (Naawuni) taɣi ba (bia so) ŋun niŋ kasi ngari o, ka lahi zɔri ba nambɔɣu n-gari o.
- 82. Yaha! A nya dikpini la, ninvuɣu sheba ban suli nyɛla bidibbihi ayi ban nyɛ kpibsi tiŋ’ maa ni, ka di (dikpini maa) gbinni mali arzichi ka di nyɛ bɛ dini, ka bɛ ba daa nyɛ ninvuɣu suŋ, dinzuɣu ka a Duuma (Naawuni) yu ni bɛ ti bi dobba ka yihi bɛ daarzichi, ka di nyɛla nambɔzɔbo din yi a Duuma sani na. M-mi bi niŋ li ni n suhuyurlim. Dina n-nyɛ a ni bi tooi niŋ shɛli suɣulo maa fasara.”
- 83. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Bɛ bɔhiri a Zulkarnaini yɛla. Yelima: “Ni baalim, n-ni karim ya o yeltɔɣa puuni sheli.”
- 84. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa ti o yiko tiŋgbani yaaŋa zuɣu, ka balgi soli kam n-ti o.
- 85. (Dahinshɛli) Ka o ti doli so’ sheli.
- 86. Hali ti paai wuntaŋ’ lubu shee, ka nya ka di lurila kobilnin’ sheli din nyɛ yeɣiri sabinli ni, ka o nya ninvuɣu sheba nimaa ni, ka Ti (Tinim’ Naawuni) Yeli o: “Yaa nyini Zulkarnaini, a yi yu, nyini niŋmi ba azaaba, bee ka a gbibi ba ni vIenyela.”
- 87. Ka o (Zulkarnaini) yeli: “Amaa! Ŋun di zualinsi, tɔ! Ni baalim, Tini niŋ o azaaba, din nyaaŋa, kabɛ ti labsi o o Duuma sani, ka o ti niŋ o azaaba din be n-gari lala.
- 88. “Yaha! Amaa! Ŋun ti Naawuni yelimaŋli, ka tum tuunsuŋ, tɔ! O mali tuunvɛla sanyoo (Alizanda).Yaha! Ni baalim, Ti ni yeli o dinnyɛ tuŋ (soochi) ti zaligu puuni.”
- 89. Din nyaaŋa, ka o (Zulkarnaini) lahi doli so’ sheli (o gɔrim puuni).
- 90. Hali ti paai wuntaŋ’ puhibu shee, ka nya ka li (wuntaŋ’ maa) ka di puhirila ninvuɣu sheba zuɣu Ti (Tinim’ Naawuni) ni bɛ ti ba din yɛn taɣiriba ka chɛ li (wuntaŋ’ maa tulum).
- 91. Lala n-daa nyɛ li, ka Ti (Tinim’ Naawuni) mi o (Zulkarnaini) lahibali kam ni daa nyɛ shem.
- 92. Din nyaaŋa, ka o lahi doli so’ sheli (o gɔrim puuni).
- 93. Hali ti paai zoya ayi sunsuuni, ka nya ninvuɣu sheba (nimaani), ka bɛ kuli bi wumdi (Dunia) balli kam.
- 94.Ka bɛ yeli: “Yaa nyini Zulkarnaini Achiika! Yaazuuzu mini Maazuuzu nyɛla ban saɣindi tiŋgbani yaaŋa zuɣu. Di ni bɔŋɔ, ti yom farku n-ti a, ka a zali saɣali ti mini ba sunsuuni?
- 95. Ka o (Zulkarnaini) yeli: “N Duuma (Naawuni) ni ti ma yiko shɛli nnyɛ din gari. Dinzuɣu, sɔŋmi ya ma ni yaa, ka n-zali gooni yi mini ba sunsuuni.
- 96. Tim ya ma kurikabsa (ka n-zaŋ li tam taba zuɣu)halikadi ti saɣisi zoya ayi maa sunsuuni, ka o yeli: “Vubmi ya” hali ti zaŋ li leei buɣum, ka yeli: “Tim ya ma ka n-kpaai dalima pa di zuɣu.”
- 97. Dinzuɣu, bɛ (Yaazuuzu mini Maazuuzu) daa bi tooi lahi du li, bɛ mi bɛ tooi chibi li voli (di gbinni).
- 98. Ka o (Zulkarnaini) yeli: “Ŋɔ maa nyɛla nambɔzɔbo din yi n Duuma (Naawuni) sani na, Dinzuɣu n Duuma daalikauli saha (Chiyaama yiɣisibu) yi ti paai, o ni chɛ ka di (dukpini maa) lu n-dahim (ka Yaazuuzu mini Maazuuzu maa yi na). Yaha! N Duuma (Naawuni) daalikauli nyɛla yɛlimaŋli.”
- 99. Yaha! Dindali maa, ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɛn ti chɛ ka bɛ (ninsalinim’) kpe n-shɛbsi taba ni, ka bɛ piebsi kikaa ni, ka Ti laɣim ba, ka di nyɛla laɣimbu ni yelimaŋli.
- 100. Yaha! Dindali maa, ka Ti (Tinim’ Naawuni) yɛn yihi ʒahannama buɣum zali chefurinim’ tooni polo ni.
- 101. Ninvuɣu sheba ban nina daa be zimsim ni ka chɛ N (Mani Naawuni) yɛla teebu, ka daa nyɛla ban bi tooi wumdi li.
- 102. (Ka Naawuni yɛli): “Di ni bɔŋɔ, ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali maa tehirimi ni bɛ ni tooi gbibi n daba ka bɛ nyɛ duumanim’ ka pa ni Mani? Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) kpaɣisila ʒahannama buɣum n-zali chefurinima, ka di yɛn ti nyɛ sheebu shee n-zaŋ ti ba.
- 103. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Di ni bɔŋɔ, n-tim ya ninvuɣu sheba ban tuuntumsa nyɛ kɔhilu lahibali?
- 104. Ninvuɣu shɛba ban tuma saɣim Dunia biɛhigu puuni, ka bɛ mi tehiri ni bɛ vielgiri la tuma.
- 105. Bana n-nyɛ ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali ni bɛ Duuma (Naawuni) aayanim’ mini O laɣimbu, ka bɛ tuuntumsa (sanyoo) saɣim, dinzuɣu Ti (Tinim’ Naawuni) ti bi yɛn chɛ ka bɛ ti mali timsim (jilma) Zaadali.
- 106. Di ʒahannama (buɣum) n-nyɛ bɛ sanyoo domin bɛ ni niŋ chefuritali sheli maa zuɣu, ka bɛ daa lahi gbibi N aayanim’ mini N tuumba ni ansarsi.
- 107. Achiika! Ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli ka tum tuunviela, Firdausi Daalizanda yiya n-yɛn ti nyɛ saani n-zaŋ ti ba.
- 108. Ka bɛ nyɛla banyɛn ti kpalim di puuni, ka bɛ bi lahi bɔri ni bɛŋmalgi ba ka chɛ li.
- 109. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Teeku kom yi di yɛn leei tadabo (ni bɛ zaŋ li sabi) n Duuma (Naawuni) yeltɔɣa (Alkur’aani), achiika! Teeku kom maa naan naai, pɔi ka n Duuma (Naawuni) yeltɔɣa na bi naai, hali Ti (Tinim’ Naawuni) yi di tahi di tatabo na n-ti pahi di zuɣu.”
- 110. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Achiika! N-nyɛla ninsala yi tatabo, ka bɛ siɣisiri wahayi (tuuntali) n-tiri ma na, kadama yi Duuma nyɛla Duuma yino. Dinzuɣu, ŋun niŋdi kore ni o Duuma (Naawuni) laɣimbu, tɔ! Ŋun tummi tuunvIɛlli, ka miri ka o laɣim so ni o Duuma (Naawuni) jɛm.
Kundivihira[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
- ↑ Bachigahinda Din Be Dagbanli Kur'aani Puuni. The Noble Qur'an: Translation of the Meanings (Dagbani language).
- ↑ 2.0 2.1 Translation of the Meanings of the Noble Qur'an - Dagbani translation, by Muhammad Baba Gutubu.
kmb_Latn est_Latn bam_Latn wol_Latn kon_Latn yor_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn tso_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn twi_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn fuv_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn kmb_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn wol_Latn bam_Latn twi_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn wol_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn sun_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn hau_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn wol_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn fuv_Latn wol_Latn kon_Latn yor_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn nus_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn fuv_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn yor_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn wol_Latn eng_Latn eng_Latn