Gusgey
Dugu yɔrɔfɔli
Gusgey ye dugu ye min Be Rarus galoda fe yen kolomi na. A ni Rarus ce ye bam 60 ye. A Be Tumutu marabolo de fe. Dugu laminidugu 4 tɔgɔ ye: kɔrɔn fe Turʃawan de Be yen. A n’o ce ye bam 2 ye. Tlebin fe Banikane de Be yen, a n’o ce ye bam 10 ye. Keɲeka fe ʃahanun de Be yen, a n’o ce ye bam 1 ye. Worodugu fe o ye Kayiwa ye, bam 1. Gusgey ni duguba min ka Surun ɲɔgɔn na o ye Rarus ye.
Dugu tɔgɔko
Gusgey ye dugu in tɔgɔ ka bi a Sìgira. Tɔgɔ in nàcogo fle ni ye: Kele dɔ sen fe, mɔgɔ dɔw Bolila, o mɔgɔw ye dugu dakan. O de Nàna ni Gusgey tɔgɔ sɔrɔli ye.
Dugu dugutigiya
Laadala-dugutigi-ko de be Gusgey. Dugutigiya be kìn kelen ka bolo kan wa a be jamu kelen ka bolo kan. Ni dugutigi-kɔrɔ Sàra kura de be Sìgi sàn kelen o kɔ fe. Mɔgɔ min yen tu Tige, o Bɔra keɲeka fe ka Nà. Yen dugutigikɔrɔw ye: Haweyzun Mayiga. Mɔgɔ min be dugu kun na bi o ye Muktar Mayiga ye. Dugu in tun jamanatigi-dugu kɔrɔ ye.
Dugu bònya
Gusgey ye kìn 6 ye. O kìnw ye: Alwalihɔndu, Sakarjida, Lolo izo, Koʃinakana, Korogusujinda, Alujirey. A sìgikene ye bam 4 ye. Dugu b’a sigiyɔrɔ 2nan na ni ye. A sigiyɔrɔ fɔlɔ tɔgɔ tun ye Alharijanba.
Dugu siyako
Siya minnu bɛ Gusgey olu ye kɔrɔbɔrɔ, bela ani fla ye. Yen jamuw ye: Mayiga, Hayidara, Ture, Dikɔ, Sise. Sinankunya be Mayiga ni Ture ce. Furusira be bee ni ɲɔgɔn ce dugu in na fɔ n’a Bɔra flaw la. Ka Fàra o kan furusira b’uni u kerefe dugu. Kan minnu be Fɔ Gusgey olu ye sɔnŋay, bela, bamanankan ani fransekan ye.
Dugu baarako
Gusgeykaw fana bɛ sὲnɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ. Yen senefenw ye: keninke, kàba, saɲɔ, malo tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaga, dà, kɔɔri. O tɛmɛnen kɔ, u bɛ jiriba dɔw fana Turu i n'a fɔ: mangoro, lenburu, buyagi, manje, ʃiniwajiri ani ntɔmɔnɔ.Yenkaw bɛ nafɛnsὲnɛ-nakɔninw fana Bɔ sɔn. O nakɔnin ninnu na u bɛ fòronto ni jaba, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, pɔmitɛri, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn ani sira Sὲnɛ yen. Sὲnɛ kɔ fɛ, u bɛ baganmara fana Kɛ. U ka bagan marataw ye misi, fàli, bà, saga, wùlu, sò ani jakuma ye. Kamanmafɛnw fana b'a la i n'a fɔ: kami, ʃɛ,tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin. Gusgeykaw bɛ jago fana Kɛ ka Fàra ninnu kan. U ka jago ye butigifɛnfeere, sὲnɛfɛnfeere, jiridenfeere ani baganjago ye. Sugu be Gusgey. O sugudonya ye sibiri ye. Bololabaara dɔw bɛ Kɛ Gusgeykaw fɛ i n'a fɔ: ŋunanda, segereda, ciyan, sìgilandla, kalakadla, sansaradla, dabadla, murudla, bɔgɔdagadla ani sὲnɛkɛminɛ wɛrɛ. Donsoya bɛ Kɛ yen fana. Yen baara sinsinnen don sene kan.
Dugu fὲɛrɛko
Gusgeykaw bɛ sògobaw Minɛ walima k'u Fàga. Olu fàgalanw ye: marafa, bese, sɔgɔlan, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, fɛlɛbɔ, lɛjuru ni dɔw k'o ma ko fɛrɛn ni basaminɛ-nɛge, jakumaminɛ-nɛgɛ, wosen ani wùlu ʃuli a sògo masina na. Yen, u bɛ kɔnɔw Minɛ walima k'u Fàga ni manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, gɛnni ni furabuluda ni samakaminɛ-fankan, a kɔnɔ masina nɛgɛni ni fen wɛrɛ ye, ʃìladɔn mana dali ani jagi sirili kɔnɔ masina ɲɛ. U fana bɛ ncɔlɔw, jonbori, gɛnni ani koronni Kɛ k'u ka sokɔnɔ-baganw Minɛ.
Dugu yiriwaliko
Kokura nalenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto, latigedɔn, senfejuru.
Baaɲumankɛtɔn min ni dugu bɛ baara la bi o ye jiko (ji walankatali) baɲumaketɔn ye.
Baaɲumakɛtɔn min ni dugu Delila ka baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ o ye Sene ta ye
Dugu kàlanko
Gusgey lakɔlikalan Dabɔra kabi Mali ka yeremahɔrɔnya ta waati (1960 sàn) . Yen lakɔli ye foroba ye. San 9kalan don. Madarasa ye 3 ye, sàn naanikalanw don wa kenyereyew don. Siginnikalanso saba be yen, olu ye sàn 3 kalanw ye. Balikukalnso ni blonkɔnɔkalanso fana be yen.
Blonkɔnɔkalan de Nàna dugu in kɔnɔ fɔlɔ nka lakɔlikalan fanga de ka bòn.
Lakɔlikalan siratige la mɔgɔ minnu Kera minisiri ni jɔyɔrɔtigi ye olu fle :
Aba Hayidara. Ale de Kera ɲemaa ye. A sigilen be Bamakɔ ;
Nuhun Hayidara. Ale ye wàsaden Kera Rarus. A sì be sàn 86 la bi.
Dugu batoko
Silamɛya Dònna Gusgey Alfadali ni Abubakar de fe Musafanga waatiw. Misiri gansa 5 bɛ yen ni ka jumamisiri Ke 1 ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyelemaw ani sankunben ye Gusgeykaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃenta ani kɔlɔci. Gusgeykaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fere de la.
Dugu kungoko
Gusgey kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw (ba, kɔ), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Dugu in na, ba ye 1 ye, kɔ ye 1 ye
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : manɔgɔ, npɔliyɔ, ssalen, ntɛbɛn, samu, kɔnkɔn, zeku, zàra, wulujɛga, bilinkitin, sajɛgɛ, nàna, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo, mà
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ.
Gusgey kùlu tɔgɔ ye Tinteru ye.
Dugu kungodaw : nurukane, karakasu, taʃiwada
Dugu kaburudoko
Gusgey kaburudo ye 2 ye, denmisenw ta ani maakɔrɔbaw ta. U bee be dugu ni keɲeka ce.
Dugu waatiko
Gusgey, ni samiɲɛ Bɔra yen kawulɛ bɛ Nà n'o Bɔra yen Tlema bɛ Nà. Nka sanji nani ka Dɔgɔ yen kosebe .
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ minnu be dugu in na olu ye Zeyinabusara (kaburu) ani Sahaba Izey tondo ye.
Min tɔgɔ bɔlen dòn fɔ jamana werew mɔgɔw be Nà a Fle, o ye Sahaba Izey tondo ye.
Blàdon : 2017-02-25 Yɛlɛmako laban : 2017-02-25
ltz_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn