Tubala
Dugu yɔrɔfɔli
Tubala ye dugu ye min be Baninkɔ fe. A bɛ Kulukɔrɔ marabolo la. O mara in kɔnɔ, a bɛ Joyila kolomi de fɛ. A n’o kubedugu cɛ ye bam 76 ye. A bɛ gàlodugu min fɛ, o ye Bankɔ ye, a n’o cɛ ye bam 11 ye. N’i bɛ Bɔ Bamakɔ i bɛ forobasira 6nan Minɛ k’i Kunda Faana kan. N’i Sera yen, i bɛ Fara i kinin fɛ k’i Kunda Joyila kan min ni Faana cɛ janya ye bam 45 ye. I bɛ Bɔ Joyila ka Na ŋolo bugu, bam 40. N’i Sera yen, i bɛ Fara i ɲuman fɛ ka banakɔsira Minɛ, bam 25. I be Teme Bankɔ kan, i be bam 7 Boli Bankɔ ni Kàafla ce. I be Bam 4 ɲɔgɔn Boli ka Sɔrɔ ka Don Tubaladugu kɔnɔ.
Dugu ni kɔrɔn ce Koyala de be yen, tlebi fe Kàafla, keɲeka fe Màsafenbugu, worodugu fe Funena.
Dugu tɔgɔko
Tubala sigili ni sisan ce ka jan. A be sàn 516 Bɔ bi. Kabi lawale dugu in tɔgɔ ye Tubala ye. Tɔgɔ in yere Sɔrɔ la tuba dɔ de nɔ fe ko « Tuba la». Halisa a tu in be yen. Dugu in sigibaa ye Jose Togola ye. A Bɔra Sensen ka Na. Senekela tun don.
Dugu dugutigiya
Tubalakaw ka dugutigiya ye làadalako ye. A bɛ jàmu kelen ka bolo kan n’o ye Togola ye. Olu fɛ ye dugu tigiya bɛ Na kɔrɔya-kunda. Ni min ka Kɔrɔ dugu cebɛe ye, o de bɛ Sigi. Ni dugutigi Fatura, dugutigi kura bɛ Sigi kalo sàba o kɔ fɛ. Tubala dugutigi kɔrɔw ye : Cekɔgɔ, Kɔriba, Fabɔyi, Ŋolo, Daaba. Ninnu bee tun ye Togolaw de ye. Mɔgɔ min bɛ dugu kun na bi, o ye Nùmuce Togola ye. Tubala tun bɛ jàmanatigidugu min ka mara kɔrɔ, o ye Kle ye
Dugu bonya
Tubala ye kin 3 de ye : Josela, Cetubela, Ntinekala. Mɔgɔ 500 de b’a kɔnɔ bi. Dugu in b’a sigiyɔrɔ flanan na nin ye. A sigiyɔrɔ kɔrɔw tɔgɔ : Sokɔrɔ, Sokura.
Dugu siyako
Tubalakaw ye bamananw ni flaw ye. Yen jàmuw ye : Togola, Mariko, Jabaate, Dunbiya, Kuyate, Jalo, nka furumusow jàmuw t’o la.
Sinankunya b’u ni Tarawelew, Jabaatew, Marikow, Danbelew, Sangarew ani Sow ce. Furusira b’u ni dugu minnu ce olu ye : Kle, Kunabugu, Kɔnfɔn, Koyala, Màsafenbugu.
Bamanankan ni flakan de be Fɔ Tubala. Bamanankan fɔbaga ka ca kosebe.
Dugu baarako
Baara caman bɛ Kɛ Tubala i n’a Fɔ sɛnɛ, baganmara, jàgo, donsoya, nùmuya.
Forosɛnɛ : keninke, sàɲɔ, kàba, màlo, tiga, tiganinkurun, ɲimikala, gajaba, ku, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kuruba (jabere), danan, bɛnɛ, dà, kɔɔri.
Nakɔsɛnɛ : mangoro, buyagi, manje, bananku, jafarana, jabibi, sebe, lenburuba, lenburukumu, mandiriye, namasa, tamati, nkɔyɔ, jaba, salati, ʃù, nanaye.
Jàgo : sὲnefenw, fìnifeere, butigifeere.
Donsoya : donso caman be yen wa donsobolodon fana be Ke yen.
Nùmuya : nùmucew ka baara ye negefaga, dàbadla, kolondla, kolonkaladla ani zundla ye ni ka nùmumusow ta Ke dàgadla ni ceeredla ( lefe) ye.
Baganmara : misi, bà, saga, ʃe, kami, tonkɔnɔ, sonsan, fàli, sò, wùlu, jakuma.
Bololabaara minnu bɛ Kɛ Tubala olu ye : ŋununda, segereda, ciyan, sigilandla, kalakadla, sansaradla.
O kɔ fe sugu fana be yen. Yen sugudonya ye tàrata ye.
Baara ninnu bee la, sɛnɛ de y’a la fanba ye.
Dugu fɛɛrɛko
Fɛɛrɛ minnu bɛ dugudenw bolo kungokɔnɔw fàgali la olu ye : manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, wɔlɔgɛn, furabulu samani ka wɔlɔ Minɛ a fan kan, dingɛ tigɛli ka wɔlɔfan Bla o la, ʃiladɔn mana dali, buturu.
Sokɔnɔfɛnw minɛni : ncɔlɔ (ka misiden Dabɔ sin na), jonbori (ka juru ncoma Fili misi ɲɛ), ka bagan masina Nɛgɛn ka Don a kɛyɔrɔ la walima k’a Gɛn ka Minɛ.
Лɛlakegunyakow : ncankoroda, finisɔgɔ, lokaloka, bɔfle, gɛnkurunin.
Dugu yiriwaliko
Kokura nalenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto.
Baaɲumankɛtɔw min ni dugu bɛ baara la bi o ye Bɔrn Fɔndɛn ye. O min Nana saniya tiimɛni ka ma dugu in na. CMDT (seneko) fana be yen.
Baaɲumakɛtɔn minnu ni dugu Delila ka baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ olu ye Bɔrn Fɔndɛn (keneya, kàlanko, jàgo) ni CMDT (sene) ye.
Dugu kàlanko
Kàlanko siratigɛ lakɔlikalan Daminena Tubala 1996 sàn. Dugu ta don, kelen don wa san wɔɔrɔkalan don.
Dugu bàtoko
Diinɛ minnu bɛ Tubala, olu ye silamɛya ni bamananya ye. Silamediinɛ Donna Joma Togola fe. Misiri 1 de bɛ Tubala.
Bamananya batoso 5 de be yen minnu tɔgɔ ye : jobon, warabugu, ɲànantu, dugulennci.
Laadalabato minnu be Ke Tubala olu ye : do, ɲà, wara.
Dugu in tenew ye kaana ni jàra ye ni k’a dasiri Ke miniɲan ye.
Dugu ɲɛnajɛko
Fɔli sugu minnu bɛ Tubala o dɔw ye: bàri, jidunun, ntalen, kolonkolon, bala, boyi, kariɲan.O fɔliminɛn ninnu bɛ Tà ɲɛnajɛ minnu na olu ye seliw, furu gintanw, kamalenw ni sungurunw ka ʃufɛ-ɲɛnajɛw, denkundiw a n'o ɲɔgɔnnaw.
Farikolo-ɲenaje sugu min fanga ka bòn Tubala o ye ntolatan ye. Denmisɛnw ka ɲɛnajɛfɛn wɛrɛ minnu bɛ yen n'u fanga bɛ ka Dɔgɔya ka T'a fɛ olu ye fɛrɛnfunun, berefili, bolominɛ-tlon, bɛlɛta, inɛɛri, nten, tugu.
Nin ɲenajew bee be Ke ferekene de kan.
Dugu kungoko
Tubala kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw (dàla 4, kɔ 1, jɛ 1, fàla 1), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : manɔgɔ, npɔliyɔ, ssalen, ntɛbɛn, samu, kɔnkɔn, zeku, zàra, wulujɛga, bilinkitin, sajɛgɛ, nàna, baman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ.
Dugu in kungodaw tɔgɔ flɛ : kaba, ncenlele, ncàn, kɔda, bɔgɔbele.
Tubala kùlu ye fla ye. Olu Kaba ni Funenabele ye.
Dugu kaburudoko
Kaburudo 5 de bɛ Tubala. O Sɔrɔla sigi n’a cogoya de fe. U bɛ dugu woroduguyafan ni tlebiyafan fe.
Dugu waatiko
Tubala, waatiwbɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲɛ ni tltma ye sanko siratigɛ la. Sanji hake ye bl 700 ye sàmiɲe kelen kɔnɔ. U bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni fonɛnɛ ni fùnteni ye waati kalaya siratigɛ la. Samiɲɛ ni tlema cɛ, kawulɛ de bɛ yen. O bɛ ɔkutɔburukalo ni desanburukalo cɛ.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakomayɔrɔ minnu be Tubala, olu ye : Wara, Joko, Tuba, Kaba.
Blàdon : 2017-02-19 Yɛlɛmako laban : 2017-06-04
lua_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn