Danadunŋuru
Dugu yɔrɔfɔli
Danadunŋuru ye dugu ye min be Bɔndo galoda fe Koro kolomi na. A ni Koro ce ye bam 15 ye. A be Mooti marabolo de fe. Danadunŋuru ni kɔrɔn ce Adunakanbe de be ye. A n’o ce ye bam 4 ye. Tlebin fe Turu de be yen, a n’o ce ye bam 8 ye. Keɲeka fe Ene de be ye, a n’o ce ye bam 6 ye. Worodugu fe o ye Lere ye, bam 3. Danadunŋuru ni duguba min ka Surun ɲɔgɔn na o ye Koro ye, bam 15.
Dugu tɔgɔko
Kabi Danadunŋuru tu Tigera 1943 sàn, tɔgɔ in b’a la w’a ma deli ka Fàlen. Fen mi ye dugu tɔgɔ sɔrɔcogo ye an ma kùnnafoni jɔnjɔn Sɔrɔ o kan fɔlɔ. Dugu in sigibaa ye Amakuru n’u Ko Anabanu Лangali ye. Ale de Bɔra Guru ka Nà donsoya siratige la.
Dugu dugutigiya
Laadaladugutigi-ko de be Danadunŋuru. Dugutigiya be kìn kelen ka bolo kan w’a jamu kelen ka bolo kan. A be Na kɔrɔya-kunda. Ni dugutigi-kɔrɔ Sara kura de be Sigi o nɔ na kalo saba o kɔ fe. Yen dugutigi-kɔrɔw ye: Anabanu Лangali, Ale Лangali. Mɔgɔ min be dugu kun na bi o ye Ogomire Bukari Лangali ye.
Dugu bònya
Danadunŋuru ye kìn 7 ye : Ɲangaliw ta, Togow ta, Pujugɔw ta, Tagajuw ta, Sagaraw ta, Gindow ta, Mɔsiw ta. Dugu in màa be Taa 2060 la bi.
Dugu siyako
Siya minnu bɛ Danadunŋuru olu ye dɔgɔnɔw ni mɔsiw ye. Yen jamuw ye: Лangali, Togo, Say, Sagara, Pujugɔ, Dara, ɔngoyba, Gindo, Waju, ɔnrɔn, Duɲɔn, Tagaju, Sankara, Belem, Den. U sinankunw ye Лangaliw ni Togow ; Pujugɔw, Gindow ani Sankaraw ce. Furusira be bee ni ɲɔgɔn ce dugu in na fɔ n’a Bɔra numuw ni jeliw la. Ka Fàra o kan furusira b’u nidugu werew ce. Mɔsikan ni dɔgɔsɔ de be Fɔ Danadunŋuru nka dɔgɔsɔ de fɔbaa ka ca.
Dugu baarako
Danadunŋurukaw fana bɛ sὲnɛ sɛbɛkɔrɔ Kɛ. Yen senefenw ye: keninke, kàba, saɲɔ, malo tiga, tiganinkuru, ɲimikala, gajaba, bananku, woso, je, bàra, galama, ʃɔ, zɛrɛ, kurubaga, dà, kɔɔri, fini, bene, dà. O tɛmɛnen kɔ, u bɛ jiriba dɔw fana Turu i n'a fɔ: mangoro, lenburu, buyagi, manje, ʃiniwajiri ani ntɔmɔnɔ.Yenkaw bɛ nafɛnsὲnɛ-nakɔninw fana Bɔ sɔn. O nakɔnin ninnu na u bɛ fòronto ni jaba, ɲugu, tamati, nkɔyɔ, salati, ʃù, pɔmitɛri, gan, kɔnkɔn, nanaye, melɔn ani sira Sὲnɛ yen. Sὲnɛ kɔ fɛ, u bɛ baganmara fana Kɛ. U ka bagan marataw ye misi, fàli, bà, saga, wùlu, sò ani jakuma ye. Kamanmafɛnw fana be Mara yen i n'a fɔ: kami, ʃɛ,tonkɔnɔ ani jɛnɛntubannin. Danadunŋurukaw bɛ jago fana Kɛ ka Fàra nin bee kan. U ka jago ye butigifɛnfeere, sὲnɛfɛnfeere, jiridenfeere ani baganjago ye. Danadunŋuru sugu ye ntene ye. Numuya be Ke ye. Numumusow be fiɲendla ni bɔgɔdagadla Ke. Numucew ta ye misidabadla, jeledla, dabanin-kurunindla ani kondla ye.
Bololabaara dɔw bɛ Kɛ danadunŋurukaw fɛ i n'a fɔ: ŋunanda, segereda, ciyan, sìgilandla, kalakadla, sansaradla, dabadla, murudla, bɔgɔdagadla ani sὲnɛkɛminɛ wɛrɛ. Donsoya bɛ Kɛ yen fana. Yen baaraw la fanba ye sene ye.
Dugu fὲɛrɛko
Danadunŋurukaw bɛ sògobaw Minɛ walima k'u Fàga. Olu fàgalanw ye: marafa, bese, sɔgɔlan, waraminɛ-nɛgɛ, nkalaɲɛ, fɛlɛbɔ, lɛjuru ni dɔw k'o ma ko fɛrɛn ni basaminɛ-nɛge, jakumaminɛ-nɛgɛ, wosen ani wùlu ʃuli a sògo masina na. Yen, u bɛ kɔnɔw Minɛ walima k'u Fàga ni manabɛlɛ, ntɛfɛrɛ, wɔlɔjuru, gɛnni ni furabuluda ni samakaminɛ-fankan, a kɔnɔ masina nɛgɛni ni fen wɛrɛ ye, ʃìladɔn mana dali ani jagi sirili kɔnɔ masina ɲɛ. U fana bɛ ncɔlɔw, jonbori, gɛnni ani koronni Kɛ k'u ka sokɔnɔ-baganw Minɛ.
Dugu yiriwaliko
Kokura nalenw dugu in kɔnɔ olu ye : Лɔʃimansin, jabaranin, kɔɔrisugu, tlebarika-walan, kalalikɛkɛmansin, kɛnɛyasow ani moto, latigedɔn, senfejuru.
Baaɲumankɛtɔw minnu ni dugu bɛ baara la bi olu ye SEISEI, bene ni tige baaɲumake-tɔn, USAID ani Wrld Vision ye.
Baaɲumakɛtɔn min ni dugu Delila ka baara Kɛ ɲɔgɔn fɛ o ye bene ni tige baaɲumake-tɔn ye.
Nin baaɲumake-tɔnw nakunw fle nin ye :
- SEISEI de Nàna dugu saniyali feerew blali sen kan de ka ma
- bene ni tige baaɲumake-tɔn Nàna o senefen ninnu senekoɲuman baaraw yiriwali de ka ma
Dugu kàlanko
Danadunŋuru lakɔlikalan Dabɔra 1997 sàn. Yen lakɔli ye foroba ye. San 9 kalan don. A tlalen don fan fla ye: dugumakalan dakun fɔlɔ (1-6nan) ni dakun flanan (7nan-9nan).
Lakɔlikalan sira fe duguden minnu Kera jɔyɔrɔ-tigi ye olu ye :
- Amagana Pujugɔ : Ale sìgiyɔrɔ ye Bamakɔ ye. A ka baara ye finitigiya ye. Jalabatigi dɔ don.
- Abraham Duyɔn :Ale sigilen be Bamakɔ. Lakɔlikaramɔgɔ don Bamakɔ sannakalanso dɔ la.
- Malik Sagara : Ale be Kati, duguma-kalanso karamɔgɔ dɔ don.
- Dɔrkas Togo: Ale sìgilen don Koro, ale fana lakɔlikaramɔ ye.
Dugu batoko
Diineko siratige la silameya, kerecenya ani laadalabato de be Danadunŋuru. Jumamisiri kelen ni misiri gansa kelen be yen. Silameya Donna 1943 sàn.
Egilizi fla be ye : katolikiw ta ni protestanw ta. Kerecenya Donna ye 1952 sàn.
O kɔ fe laadalabato be Ke yen.
Dugu in dasiriw ye Agoro ni Yenren ye.
Dugu ɲenajeko
Kɔɲɔ, laadalakow, tɔnɲɛnajɛw, seliw, sanyelemaw ani sankunben ye Danadunŋurukaw ka ɲɛnajɛlakow ye. U ka o ɲɛnajɛ ninnu fɔlifɛnw ye nkɔnin, flen, gita, bàra ani dunun ye. Nka ɲɛnajɛfɛn kɔrɔ dɔw fana bɛ yen i n'a fɔ bɛlɛta, nparibɔ, fɛrɛn, juruden, nten, wali, ʃenta ani kɔlɔci. Danadunŋurukaw ka nin ɲɛnajɛ ninnu bɛ Kɛ fereba n’o ye Tayi na gara ye. Nin bee kɔ fe farikoloɲeneje werew be yen I n’a fɔ sennantolatan ni negesoboli.
Dugu kungoko
Danadunŋuru kungo kɔnɔ, jisigiyɔrɔw ( dàla), jiriw ani kungofɛnw de bɛ yen.
Dugu in na, dàla saba de be yen.
Jisigiyɔrɔ ninnun na fɛn minnu bɛ Sɔrɔ yen : salen, ntɛbɛnbaman, ntigin, dodo, talaka, nfanan ; bàma, kaana, koorokaara, ntori, wondo.
Jiriw : jala, bànan, sanan, genun, nkaba, dingɛ, gele, npeku, zaban, nsira, bumu, ʃi, nɛrɛ, sebe, toro, balazan, kɔlɔ, ntabakùnba, koro, woo, ntɔngɛ, ntege, zɛrɛninjɛ, nkalama, danga, sunsun, zɛkɛnɛ, zaajɛ, nten, ɲama, ngùna, minkɔn.
Kungofɛnw : sinɛnnin, bàla, minɛn, nkolonin, warabilen, suruku, miniɲan, dànkalan, ntomisa, nkorogo, duga, kungokami, wɔlɔ, bunun dingon, tentanin, baninkɔnɔ, tonkanjɔ.
Dugu kaburudoko
Danadunŋuru kaburudo ye 2 ye: Silamew ta, kerecenw ta. U be dugu ni worodugu ce.
Dugu waatiko
Danadunŋuru, waatiw bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni samiɲɛ ni tlema ye sanko siratigɛ la. U bɛ Fɔ ɲɔgɔn kɔ ni fonɛnɛ ni fùnteni ye waati kalaya siratigɛ la. Funteni hake ye 44 ye sànnadan na ni ka nene ta Ke 18 ye dugumadan na. Samiɲɛ ni tlema cɛ, kawulɛ de bɛ yen. O bɛ ɔkutɔburukalo ni desanburukalo cɛ.
Dugu kabakoma-yɔrɔko
Kabakoma-yɔrɔ te Danadunŋuru.
Blàdon : 2017-03-11 Yɛlɛmako laban : 2017-03-12
knc_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn dyu_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn