Bindirgu Teebuli Suurili
Bindirgu Teebuli Suurili (Al-Ma'idah ٱلْمَائِدَة)[1]
Suurili ŋɔ maa wuhirila alikauli palibu, ni din goli goli li, n-zaŋ chaŋ Naawuni ni bɔri sheli, ni O ni je sheli sunsuuni wolgibu, ni di ni tu kamaata ni ninsala velgi o tɛha ni tuma shem.
Aaya nima[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
Aaya nima:[2]
- 1. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Palmi ya alikauli. Bɛ niŋ yiŋ’ biŋkobri dibu halalsi n-tin ya, naɣila bɛ ni karindi shɛli n-tiri ya ŋɔ maa na. Piɛli gobu bi niŋ halalsi n-tin ya, yi yi nyɛla ban be yi Ihraami ni. Achiika! Naawuni zaandila fukumsi sheli Oni bɔra.
- 2. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Di niŋ ya Naawuni ni mɔŋ ya binyɛr’ shɛŋa halalsi n-ti yi maŋa, ni ʒim kpaabu goli shɛŋa Naawuni ni mɔŋ ni yi di kpaai ʒim di puuni, ni biŋkɔb’ shɛba bɛ ni zaŋ ni bɛ ti ti Naawuni yili (Ka’aba), ni biŋkɔb’ shɛba bɛ ni ti dalinli, ka di wuhiri ni di nyɛla Naawuni dini, yi mi di niŋ ya ninvuɣu shɛba ban chana ni bɛ ti kaai Naawuni yili (Ka’aba) tuhibu halalsi n-ti yi maŋa, kadi nyɛla bɛ bɔrila pini din yi bɛ Duuma (Naawuni) sani na ni O yɛda. Amaa! Yi yi ti lahi ka yi Ihraami ni, tɔ! Yi ni tooi go peli, ka di chɛn ya ka ninvuɣu shɛba ban mɔŋ ya Ka’aba ni kpebumaa jɛlinsi zuɣu chɛ ka yi kpahi yeɣi ka tum Naawuni ni je shɛli. Yaha! Sɔŋmi yataba ni bɛrisuŋ mini wuntia, ka di sɔŋ ya taba ni Naawuni taali kpebu ni mini zualinsi dibu. Dinzuɣu, zom ya Naawuni. Achiika! Naawuni nyɛla Azaabakpeeni lana.
- 3. Bɛ mɔŋ ya binkpiŋ (jifa) dibu, ni biŋkɔbgu ʒim, n-ti pahi kuruchu nimdi, ni binshɛɣu bɛ ni bi boli Naawuni yuli (ka kɔrigi), ni bɛ ni ŋmahim ku biŋkɔb’ so, ni bɛ ni ŋme n-ku shɛli, ni ŋun yi zuɣusaa lu tiŋ na (ka kpi), ni biŋkɔb’ so ŋun kpee ʒe n-ku o, ni mɔɣuni bini ni ŋubi shɛli ka chɛ, naɣila yi ni pun kɔrgi shɛli, ni bɛ ni kɔrgi shɛli m-pa buɣuli zuɣu. Yaha! Miri ya ka yi buɣu baɣisini yi baŋ saha sheŋa (Naawuni) ni piri n-tin ya. Lala maa nyɛla din kpeei yi. Zuŋɔ, chefurinim’ yihi tamaha ni (kadama) yi ku lahi chɛ yi daadiini. Dinzuɣu, miri ya ka yi zo ba, ka zon ya Ma (Mani Naawuni). Zuŋɔ, m-pali ya yi daadiini, ka pali ya N yolsigu, ka saɣi tin ya kadama Muslinsi daadiini leei adiini tin ya. Tɔ! Amaa! Kumkpeeni ni gbaai so (ka di niŋ o talahi ka o di li), ka pala o dalimla Naawuni taali ni kpebu, tɔ! Achiika! Naawuni nyɛla Chempaŋlana, Zaadali Nambɔzobonaa.
- 4. (Yaa nyini Annabi)! Bɛ bɔhira ni bo kabɛ niŋ halalsi n-ti ba? Tɔ!Yelima: “Bɛ niŋ ya bindirsuma halalsi, ni yi ni wumsi biŋkɔb’ gbahiri sheŋa (kamani bahi) ka bɛ kari gbahi nim’ shɛŋa n-tin ya, ka yi baŋsiri ba Naawuni ni baŋsi ya shɛli (pieli) puuni. Dinzuɣu, dim ya bɛ ni gbaai shɛli tin ya, ka boli ya Naawuni yuli di zuɣu, ka lahi zon ya Naawuni. Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun kariti saliya ni valim.
- 5. Zuŋɔ,bɛ niŋ ya bindirsuma dibu halalsi, ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa (Yahuudu mini Nashaaranim’) gba bindirigu nyɛla halalsi n-tin ya, yi mi (Muslinnim’) gba bindirigu nyɛla din niŋ halalsi ti ba, ni Muslim’ paɣa sheba ban gbibi bɛ maŋa, n-ti pahi paɣa sheba ban gbibi bɛ maŋ’bɛ ni ti shɛba litaafi pɔi ni yinim’ maa puuni, di yi niŋ ka yi tibabɛ sadaachi, ka bɛ shiri nyɛla paɣa sheba ban gbibi bɛ maŋa, ka pala pagɔra bee ban mali simnim’ sambani ni. Yaha! Ŋun niŋ chefuritali ka zaɣisi yelimaŋli tibu, tɔ! Achiika! O tuma (laara) saɣim ya, ka o lahi be ninvuɣu shɛba ban kɔhi lu puuni Zaadali.
- 6. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli! Yiyi ti yiɣisi ni yi puhi jiŋli, tɔ! Yin paɣimi ya yi nina, ni yi nuhi hali ni yi kpiŋkpaŋguhi ni, ka wobsi yi zuɣuri, ka lahi paɣi yi napona hali ni yi naponvari ni. Yaha! Yi yi ti nyɛla ban mali ʒɛnaba, tɔ! Yin niŋmi ya yi (nimgbina) kasi. Yi mi yi biera, bee yi bela gɔrim ni (ka ʒɛnaba gbaai ya), bee yi puuni so yila yɔɣuni na, bee yi laɣimmi ni yi paɣaba ka bi nya kom.Tɔ! Yin niŋmi ya taimama tiŋgbani sheli ni din niŋ kasi. Dinzuɣu, wobsim yi nina ni yi nuhi (ni taŋkpaɣu), Naawuni bi bɔri ni Ozaŋ wahala pa yi zuɣu,amaa! Obɔrimi ni O simsi ya, ka lahi pali O yolisa (ni’ima) yi zuɣu, di yi pa shɛli, yi nyɛla ban yɛn paɣi (Naawuni).
- 7. Yaha! Teemi ya Naawuni yolisa yi zuɣu, n-ti pahi O daalikauli sheli Oni niŋ ya saha shɛli yi ni daa yeli: “Ti wum ya ka doli.” Dinzuɣu, zom ya Naawuni. Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun mi din be (ninsalinim’) suhuri ni.
- 8. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Leemi ya ninvuɣu shɛba ban zani tuhi Naawuni, ka nyɛla ban diri shɛhira ni aadalsi. Yaha! Di che ya ka ninvuɣu sheba jelinsi moŋ ya aadalsi niŋbu. Niŋmi ya aadalsi, dina n-nyɛ din miri wuntia. Yaha! Zom ya Naawuni. Achiika! Naawuni mi din sɔɣi yi tuuntumsa puuni.
- 9. Naawuni gbaai ninvuɣu sheba banti yelimaŋli ka tum tuunsuma alikauli ni kadama bɛ mali chɛmpaŋ, ni laara din galsi (Zaadali).
- 10. Yaha! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali, ka labsi Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ ʒiri, tɔ! Bannima n-nyɛʒehiim (buɣum) bihi.
- 11. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Teemi ya Naawuni yolisa yi zuɣu, saha sheli ninvuɣu sheba ni daaniŋ niya ni bɛ teei bɛ nuhi bahi yi zuɣu, ka Naawuni gbaai bɛ nuhi maa ka chen ya. Dinzuɣu, zom ya Naawuni. Yaha! Ninvuɣu shɛba ban ti yɛlimaŋli dalimmi Naawuni zuɣu.
- 12. Yaha! Achiika! Naawuni daa gbaai alikauli ni Israaila bihi, ka Ti (Tinim’ Naawuni) piigi bɛ puuni zuɣulannim’ pia ni ayi. Ka Naawuni yeli: “Achiika! M mini ya m-be. Dinzuɣu, yi yi puhi jiŋli, ka ti zakka, ka lahi ti N tuumba yelimaŋli, ka soŋ ba, ka paŋ ya Naawuni paŋdisuŋ,tɔ! Achiika! N-nyɛla Ŋun yɛn nyɛhi yi taya din nye zaɣibihi, ka kpehi ya Alizanda yili sheŋa din kulibona yɛnti zɔri gindi di loŋ ni. Dinzuɣu, ŋun ti niŋ chefuritali din nyaaŋa, tɔ! Achiika! O bɔrgiyaka chɛ sochibga.
- 13. Domin bɛ (Israaila bihi) daalikauli yiɣisibu zuɣu, ka Ti (Tinim’ Naawuni) narim ba, ka Ti zali bɛ suhiri ka di nyɛla din kuui, ka bɛ lɛbgiri yeltɔɣa ka cheri di zaashɛhi. Yaha! Ka bɛ tam yeɣ’ shɛli bɛ ni teei ba maa puuni. Dinzuɣu (yaa nyini Annabi)! A kuli bi yɛn milgi ka nyari bilkɔŋsi bɛ (munaafichinim’ maa) sani, naɣila bɛ puuni bɛla. Dinzuɣu, zaŋmi bɛ taali bahi, ka yi bɛ yela ni. Achiika! Naawuni yurila ban vɛlgira.
- 14. Yaha! Di be ninvuɣu sheba puuni ban yeli: “Achiika! Tinim’ nyela Nashaaranima”, ka Ti (Tinim’ Naawuni) gbaai alikauli ni bana, ka bɛ tam tarli Ti ni saɣisi ba shɛli maa puuni, dinzuɣukaKa Tizaŋ dimli mini jɛlinsi m-biri bɛ sunsuuni hali ni Zaadali. Yaha! Ni baalim, Naawuni ni ti ti ba lahibali n-zaŋ chaŋ bɛ ni daa tumdi tuun’ shɛŋa (Dunia puuni).
- 15. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) tumo (Annabi Muhammadu) kan ya na n-ti baŋsiri ya binyer’ sheŋa pam yi ni sɔɣiri yi litaafinim’ puuni. Yaha! O (Naawuni) cherimi paŋdi pam. Achiika! Neesim (Annabi Muhammadu) kan ya na Naawuni sani, ni litaafi (Alkur’aani) shɛli din kahigiri yɛllikam.
- 16. Naawuni zaŋdi li (Alkur’aani) mi n-dolsiri ŋun doli Oyɛdda n zaŋ chaŋ suhudoo soya. Yaha! Ka O yihiri ba zimsim balibu puuni n-zaŋ chaŋ neesim ni ni Oyeda, ka dolsiri ba n-zaŋ chaŋ sochibga.
- 17. Achiika! Ninvuɣu sheba ban yeli: “Di paliya! Naawuni n-nyɛ Masiihu Issa Mariam bia” maa niŋ chɛfuritali. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Ŋuni n-leei su shɛli yiko ka pa ni Naawuni, di yi niŋ ka O yi bɔri ni Oniŋ Masiihu Mariam bia mini o ma maa hallaka, n-ti pahi ban kam be tiŋgbani ni namgbaniyini?” Yaha! Naawuni n-su sagbana ni tiŋgbana, ni din be di sunsuuni yiko, O namdila O ni bɔri sheli. Yaha! Naawuni nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
- 18. Ka Yahuudu mini Nashaaranim’ yeli: “Tinim’ n-nyɛ Naawuni bihi ni O simnima,” (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Ka bo n-leei chɛ ka O niŋdi ya azaaba ni yi taya.”? Chɛli gba! Yi nyela ninsalinim’ O ni nam shɛba puuni. O cherimi paŋdi Oni bɔri so, ka dargiri O ni bɔri so tibli. Yaha! Naawuni n-su sagbana mini tiŋgbani, n-ti pahi din be di sunsuuni yiko. Yaha! O sani n-nyɛ labbu shee.
- 19. Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi (Yahuudu mini Nashaaranima)! Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) tumo (Annabi Muhammadu) kan ya na n-ti kahigiri ya (yi daadiini zalsi), ʒɛmana waɣila ni niŋ tuumba kandi na nyaaŋa, domin yi tidi yeli: “Suhupɛlli lahibali tira (ni Alizanda), bee valsira (ni buɣum kpɛbu) daa bi ka ti na.” Yaha! Achiika! Naawuni nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
- 20. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Teemi saha sheli Annabi Musa ni daa yeli o niriba: “Yaa yinim’ n niriba! Teemi ya Naawuni ni’ima yi zuɣu, saha shɛli O ni zaŋ yi puuni shɛba leei Annabinima, ka zaŋ ya leei nanima (Dunia puuni), ka tin ya O ni bi ti so shɛli (yi zaamani) binnamda puuni.
- 21. (Ka Annabi Musa yeli): Yaa yinima n niriba! Kpem ya kasi tiŋgbani sheli (Palestine) Naawuni ni sabi zali ya ka di nyɛʒiishee tin ya, ka di lԑbi ya biri, ka ti leei ban kɔhilu.
- 22. Ka bɛ yela: “Yaa nyini Musa! Achiika! Ninvuɣu sheba be di (tiŋ maa) ni mali yaa pam, dinzuɣu, di kariya ka ti kpe li, naɣila bɛ yila di puuni na, di yi niŋ ka bɛ yi di puuni na, achiika! Ti nyɛla ban yɛn kpe.”
- 23. Ka niriba ayi sheba Naawuni ni niŋ ni’ima ka bɛ be ban zɔri Naawuni puuni (Yushaɣu mini Kaalib) yeli: “Kpɛm ya n-ti liri ba dindoli ŋɔ maa ni, yinim’ deei yi kpɛ li, tɔ! Achiika! Yi nyɛla ban yɛn nya nasara. Dinzuɣu, zaŋmi ya yi yela dalim Naawuni, di yi shiri niŋ kayi nyɛla ban ti Naawuni yelimaŋli.”
- 24. Ka bɛ yeli: “Yaa nyini Musa! Di kariya ka tinim’ kpe li, ban dee yi na be di puuni, dinzuɣu, cham ka a mini a Duuma ti tuhi (niriba maa), achiika! Tinim’ nyɛla ban kuli ʒi kpe.”
- 25. Ka o (Annabi Musa) yeli: “Yaa n Duuma Naawuni! N-ka so yiko naɣila m maŋa, n-ti pahi m mabia (Haruna), dinzuɣu wolgim ti mini ninvuɣu sheba ban kpeei yi ŋɔ maa sunsuuni.”
- 26. Ka O (Naawuni) yeli: “Tɔ! Achiika! Bɛ mɔŋ ba di (tiŋ maa ni kpɛbu), ka bɛ nyɛla ban yɛn birindi tiŋgbani yaaŋa zuɣu yuum’ pihinahi, dinzuɣu miri ka a niŋ suhusaɣiŋgu ninvuɣu sheba ban kpeei yi maa zuɣu.”
- 27. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Karimmi ba (a niriba) Annabi Adam bihi ayi la (Kaabiila mini Haabiila) lahibali, saha sheli bɛ zaɣiyino kam ni daa puli pulibu, ka bɛ (Naawuni) daa deei bɛ puuni yino suhigu, ka bi deegi yino maa dini,kao yɛli: “Achiika! N-nyɛla ŋun yɛn ku a.” Ka o (o kpee maa) yeli: “Achiika! Naawunu deerila wuntizɔriba suhigu.”
- 28. Achiika! A yi teegi a nuu na n sani ni a ku ma, mani pala ŋun yɛn teei n nuu n-zaŋ kana a sani ni n-ku a. Achiika! Mani zɔri Naawuni, binnamda Duuma.”
- 29.Achiika! Mani bɔrimi ni a labi (Naawuni sani) ni n taali mini a taali, ka pahi buɣumbihi ni. Yaha! Dina n-nyɛ zualindiriba sanyoo.
- 30. Ka o suhi dihi o o mabia maa kubu nachinsi, ka o ku o, ka pahi ninvuɣu sheba bankɔhilu ni.
- 31. Ka Naawuni tim kaliŋkaɣu na, ka o ti gbiri tiŋgbani ni ni o wuhi o o ni yɛnsɔɣi o mabia maa shɛm, kaoyeli: “M-baye, n-kɔŋ n-ni yɛnsɔɣi m ma bia ŋɔ kamani kaliŋkaɣu ŋɔ maa ni niŋ shem ŋɔ maa, dinzuɣu ka o leei ŋun yoli tem.
- 32. Lala zuɣu ka Ti (Tinim’ Naawuni) zali fukumsi Israa’ila bihi zuɣu kadama ŋun ti yihi nyevuli sheli ka di pa ni di lana gba kula so, bee o tahila saɣiŋgu na tiŋgbani yaaŋa zuɣu, tɔ! Achiika! Di ŋmanila o kula ninsalinim’ zaasa, ŋun mi ti gali li, tɔ! Di ŋmanila o galila ninsalinim’ zaasa. Yaha! Ti (Tinim’ Naawuni) tuumba kaba na ni kahigibu kahigibu, din nyaaŋa kabɛ puuni pam leei ban saɣinda tiŋgbani yaaŋa zuɣu.
- 33. Achiika! Ninvuɣu sheba ban tuhiri Naawuni ni O tumo ka saɣindi tiŋgbani yaaŋa zuɣu sanyoo nyela bɛ kum ba, bee ka bɛ kpahi ba yili, bee ka bɛŋmahi bɛ nuhi mini bɛ napona koŋkoba, bee ka bɛ kari ba yihi tiŋgbani sheli ni bɛ ni be. Yaha! Filiŋ be bɛ zuɣu Dunia puuni, ka Azaaba titali be bɛ zuɣu Zaadali.
- 34. Naɣila ninvuɣu sheba ban niŋ tuba pɔi ka yi naan nyeŋ ba. Dinzuɣu baŋmi ya kadama Naawuni nyela Chempaŋlana, Zaadali Nambɔzobonaa.
- 35. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawunni yelimaŋli! Zom ya Naawuni, ka bon ya so’ sheŋa din yɛn zaŋ ya miri O. Yaha! Tuhimi ya O soli zuɣu, achiika! Yi nyɛla ban yɛn tilgi (Zaadali).
- 36. Achiika! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali, di yi di nyɛla bɛ sula din be tiŋgbani yaaŋa zuɣu namgbaniyini, ka di tatabo di pahi di zuɣu,ka bɛ di yɛn zaŋ li n-yo bɛ maŋ’ zuɣu, ka di taɣi ba ka chɛ Zaadali daazaaba, bɛ naan ku deei li bɛ sani. Yaha! Azaabakpeeni be bɛ zuɣu.
- 37. Ka bɛ bɔrini bɛ yi buɣum ni, bɛ mi pala ban yɛn yi di puuni, ka azaaba shɛli din bi ŋmaara be bɛ zuɣu.
- 38. Yaha! Nayiɣidoo mini nayiɣipaɣa, (bɛ yi zu ka yi gbahi ba), yin ŋmahimi ya bɛ nuhi, dina n-nyɛ bɛ ni tum sheli sanyoo, ka di lahi nyɛ tibdarigibo din yi Naawuni sani na. Yaha! Naawuni nyɛla Nyeŋda, Yemgoliŋgalana.
- 39. Dinzuɣu, ŋun ti niŋ tuuba o zualinsi dibu nyaaŋa, ka tum tuunsuma, tɔ! Achiika! Naawuni ni deei bɛ tuuba. Achiika! Naawuni nyɛla Chempaŋlana, Zaadali Nambɔzobonaa.
- 40. (Yaa nyini ŋun gbilsiri tibli)! Di nibɔŋɔ, a bi mi kadama achiika! Naawuni n-su sagbana mini tiŋgbani yiko, O dargirila O ni bɔri so tibli, ka cheri paŋdi Oni bɔri so. Yaha! Naawuni nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
- 41. Yaa nyini Naawuni tumo (Annabi Muhammadu)! Miri ka a che ka ninvuɣu sheba ban zɔri kperi chefuritali puuni maa yela niŋ a suhusaɣiŋgu, bɛ be ninvuɣu sheba ban yeli: Ti ti Naawuni yɛlimaŋli,” ni bɛ noya, amaa! Ka bɛ suhiri bi ti yelimaŋli. Yahuudunim’ mi puuni ninvuɣu sheba beni nwumdi ʒiri, ka wumdi ninvuɣu sheba ban bi kana a sani yɛltɔɣa,ka bɛ naan lebgiri yeltɔɣa ka chɛri di zaashɛhi, ka naan yera: “Bɛ yi tahi ya ŋɔ (fukumsi yaakaza) na, yin deemi ya li. Amaa! Bɛ yi bi tahi ya li na, tɔ! Yin zom ya li dabiɛm. dinzuɣu (Yaa nyini Annabi)! Ninvuɣu so Naawuni ni yu o ni birginsim, tɔ! Di kariya ka a tooi taɣio shɛli kache Naawuni daazaaba. Bannim’ maa n-nyɛ Naawuni ni bi yu ni o paɣi neei bɛ suhiri. Filiŋ be bɛ zuɣu Dunia puuni. Yaha! Bɛ mali azaaba shɛli din galsi Zaadali.
- 42. Bɛ (Yahuudunim’) nyɛla ban wumdi tiri ʒiri, ka zooi haraamu dibu. Dinzuɣu, (Yaa nyini Annabi)! Bɛ yi kana a sani, tɔ! Nyini niŋmi fukumsi bɛ sunsuuni, bee ka a yi bɛ yelani. Ami yiyi bɛ yelani, tɔ! Bɛ ku tooi niŋ a chuuta sheli. Yaha! A yi yɛn niŋ fukumsi, tɔ! Nyin niŋmi fukumsi bɛ sunsuuni ni aadalsi. Achiika! Naawuni bɔri ninvuɣu sheba ban niŋdi aadalsi.
- 43. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Wula ka bɛ zaŋ a zali ni a niŋ fukumsi bɛ sunsuuni, ka Attaura (Old Testament) be bɛ sani, ka Naawuni fukumsi mi be di puuni, din nyaaŋa ka lebri birita, bannim’ maa pala ban ti Naawuni yɛlimaŋli.
- 44. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) n-siɣisi Attaura na, ka dolsigu ni neesim be di puuni, ka Annabinim’ ban zaŋ bɛ maŋ n-ti Naawuni zaŋdi li niŋdi fukumsi n-tiri Yahuudunima, ni bɛ baŋdiba mini bɛ daalifa kpamba, dama bɛ saɣisiba mi ni bɛ gu Naawuni litaafi, ka bɛ nyɛ ban diri di shɛhira. Dinzuɣu, miri ya ka yi zo ninsalinima, ka zo Ma (Naawuni).Yaha! Di zaŋ ya N (mani Naawuni) aayanima n-taɣi liɣiri biɛla. Yaha! Ŋun bi niŋ fukumsi ni Naawuni ni siɣisi shɛli, tɔ! Bannim’ maa n-nyɛ chɛfurinima.
- 45. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) zali li talahi bɛ zuɣu kadama nyɛvuli yihibu sanyoo nyɛla bɛ yihi nyɛvuli, ka nimbila fɔɣibu ʒe n-ti nimbila, nyee ni nyee, tibli ni tibli, nyini ni nyini, ka daŋtulli deebu mali niŋ labsi, amaa! Ŋun zaŋ li (niŋ labsi maa) n-zali sara zaani (ka che mpaŋ o mabia), tɔ! Di leei kafaara n-zaŋ ti o. Yaha! Ŋun bɛ niŋ fukumsi ni Naawuni ni siɣisi shɛli na, tɔ! Bannim’ maa n-nyɛ zualindiriba.
- 46. Yaha! Ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ Issa Mariam bia n-dolsi bɛ boba zuɣu, ka o nyɛŋun tiri yelimaŋli ni Attaura din din daŋ na o tooni. Yaha! Ka Ti ti o Injiila, ka di puuni mali dolsigu mini neesim, ka lahi nyɛ din tiri yɛlimaŋli ni Attaura din daŋ na di tooni, ka lahi nyɛ dolsigu ni wa’azu n-zaŋ ti wuntizɔriba.
- 47. Yaha! Di tu kamaata ni ninvuɣu shɛba bɛ ni ti Injiila (Bible) maa zaŋ Naawuni ni siɣisi shɛli niŋ fukumsi. Dinzuɣu, ŋun bi zaŋ Naawuni ni siɣisi shɛli n-niŋ fukumsi, tɔ! Bannim’ maa nnyɛ ninvuɣu shɛba ban kpee yi.
- 48. (Yaa nyini Annabi)! Ka Ti siɣisi litaafi (Alkur’aani) na n-ti ti a ni yelimaŋli, ka di nyɛ din tiri yelimaŋli ni litaafi sheŋa din kana pɔi ni dina, ka lahi nyɛ shɛhira n-ti li. Dinzuɣu, (Yaa nyini Annabi)! Niŋmi fukumsi bɛ sunsuuni ni Naawuni ni siɣisi shɛli na, ka miri ka a doli bɛ suhuyurlim ka chɛ yelimaŋ’ sheli din ka a na. Yi (daali’ummanim’ puuni) zaɣiyino kam Ti (Tinim’ Naawuni) zali yala zalikpana mini so’ sheli (o ni yɛn doli). Yaha! Naawuni yi di bɔra,O naannam yakayi nyɛ ali’umma yinsi (ka yi zaasa di doli adiini yini). Amaa! Domin O dahim ya zuɣu (ka O nam ya koŋkoba). Dinzuɣu, niŋmi ya yomyoma n-zaŋ chaŋ alheeri tuma shee. Naawuni sani n-nyɛ yi zaasa labbu shee, ka O yɛn ti tin ya lahibali ni yi ni daa niŋdi namgbankpeeni shɛli puuni maa.
- 49. Yaha! (Yaa nyini Annabi)! Niŋmi fukumsi bɛ sunsuuni ni Naawuni ni siɣisi shɛli (Alkur’aan), ka miri ka a doli bɛ suhuyurlim. Yaha! Zom ba, domin bɛ ti ŋmalgi a ka chɛ Naawuni ni siɣisi shɛli na n-ti ti a maa pirigili, dinzuɣubɛ yi lԑbi biri, tɔ! Nyin baŋmi ni achiika! Naawuni bɔrimi ni O dargi bɛ tibli ni bɛ tuumbe shɛŋa. Achiika! Ninsalinim’ mi pam nyɛla ban kpeeri yira.
- 50. Di ni bɔŋɔ, ʒilinsi saha la fukumsi ka bɛ (Larbunim’) bɔra? Ka ŋun fukumsi nleei lahi viela n-gari Naawuni fukumsi n-zaŋ ti ninvuɣu sheba ban dihitabli?
- 51. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Miri ya ka yi gbibi Yahuudunim’ mini Nashaaranim’ ka bɛ nyɛ yi simnima. Bɛ nyɛla ban sɔŋdi taba. Yaha! Ŋun ti kpiɣi ba simli, tɔ! Achiika! O be bɛ puuni. Achiika! Naawuni bi dolsiri ninvuɣu shɛba ban nyɛ zualindiriba.
- 52. Dinzuɣu, (Yaa nyini Annabi)! A ni nya ka ninvuɣu sheba doro ni bebɛ suhiri ni maa naan niŋdi yomyoma mkperi bɛ (chɛfurinim’) puuni, ka naan yera: “Tinim’ zɔrimi ni yɛlibɛɣu ti nya ti,” tɔ! Naawuni nyɛla Ŋun yɛn tahi nasara na, bee ka yeltɔɣa sheli yi Osani na,ka bɛ leei ban yolitem nibɛ ni sɔɣi shɛli bɛ suhiri ni maa.
- 53. Ka ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli yɛnti yeli: “Di ni bɔŋɔ, ka bambɔŋɔnima n-daa nyɛ ban po Naawuni bɛ pɔri zaasa kadama bɛ bela yi puuni la? Bɛ tuma (laara) saɣimya, ka bɛ leei ninvuɣu shɛbaban kɔhi lu.
- 54. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Yi puuni ŋun lԑbi biri ka chɛ o daadiini, tɔ! Naawuni ni zaŋ ninvuɣu sheba Oniyura,kabɛ gba yuri O na, ka bɛ nyɛla ban filindi bɛ maŋ’ n-tiri ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli ka nyɛ ban nyɛŋdi chefurinima, ka bɛ tuhiri Naawuni soli zuɣu,ka bi zɔri galimelan’ so galime. Lala maa nyɛla Naawuni pini, ka O tiri li ni Oni bɔri so. Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun yelgira n-tiri O daba, Baŋda.
- 55. Achiika! Naawuni mini O tumo n-nyɛ yi simnima, ni ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli, bɛ puhirila jiŋli, ka tiri zakka, ka nyɛla ban kurinda ntiri Naawuni.
- 56. Yaha! Ŋun zaŋ Naawuni mini O tumo leei o simnima, ni ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli, tɔ! Achiika! Naawuni salo n-nyɛ ban yɛn nyɛŋ.
- 57. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Di gbibi ya ninvuɣu sheba ban gbibi yi daadiini ni ansarsi mini dɛma kabɛ nyɛ yi simnima, ka nyɛla ban yi ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi pɔi ni yinim’ maa puuni, n-ti pahi chefurinima. Yaha! Zom ya Naawuni, yi yi shiri nyɛla ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli.
- 58. Yaha! Yi (Muslinnim’) yi ti moli jiŋli,ka bɛ (chefurinim’ maa) naan gbibi lika dinyɛ ansarsi mini dɛma, domin bɛ nyɛla ninvuɣu sheba ban bi niŋdi haŋkali.
- 59. (Yaa nyini Annabi)! Yɛlima: “Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi! Dini bɔŋɔ, yi galindi ti mi domin ti ti Naawuni ni bɛ ni siɣisi shɛli na n-ti ti ti yɛlimaŋli zuɣu, n-ti pahi bɛ ni siɣisi shɛli na pɔi ni dina (Alkur’aani), Yaha! Yi pam nyela ban shiri kpeeri yira.
- 60. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Di nibɔŋɔ, n-tim ya lahibali ni din sanyoo be n-gari lala Naawuni sani? Ninvuɣu so Naawuni ni narim ka je suli niŋ o, ka zaŋ bɛ puuni sheba leei jeŋsi mini kuruchunima, ka o lahi jɛm buɣuli. Tɔ! Bannim’ maa n-nyɛ ban zaashee ti yɛn nyɛ zaɣibɛɣu, ka nyɛ ban bɔrgi ka chɛ sochibga.
- 61. Yaha! Bɛ yi kan ya na, ka bɛ yeli: “Ti ti Naawuni yelimaŋli.” Yaha! Achiika! Bɛ kpe mi (Muslinsi daadiini) na ni chefuritali, bɛ mi lahi zaŋ li yi. Dinzuɣu, Naawuni mi bɛ ni sɔɣiri shɛli maa.
- 62. Yaha! A ni nya ka bɛ puuni pam niŋdi yomyoma n-kperi Naawuni taali puuni ni zualinsi, ka diri Naawuni ni mɔŋ sheli dibu. Achiika! Bɛ tuuntumsa maa nyɛla din be.
- 63. Bozuɣu ka bɛ daalifanim’ mini bɛ baŋdiba bi mɔŋ ba kachɛ yɛltɔɣa shɛŋa din nyɛ Naawuni taali kpebu ni, ni bɛ ni diri Naawuni ni mɔŋ sheli dibu maa. Achiika! Bɛ tuuntumsa maa nyɛla din be.
- 64. Ka Yahuudunim’ yeli: “Naawuni nuu nyɛla din kpema.” Tɔ!Bɛ ni che ka bɛ nuhi niŋ kpeŋ (ka fara wum ba), ka bɛ lahi narim ba domin bɛ ni yeli shɛli maa zuɣu. Chɛli gba! O (Naawuni) nuhi nyɛla din teera, ka O dihiri O ni bɔri shem. (Yaa nyini Annabi)! Achiika! Bɛ ni siɣisi sheli (Alkur’aani) n-ti a na maa pahirila bɛ pam zualinsi ni chɛfuritali. Ka Ti (Tinim’ Naawuni) zaŋ jɛlinsi mini putɔɣu m-bahi bɛ sunsuuni hali ni Zaadali. Saha sheli kam kabɛ yi ti pɔbsi buɣum domin tobu (bɛ tuhi Annabi Muhammadu), ka Naawuni kpihi li. Yaha! Ka bɛ chani tiŋgbani yaaŋa zuɣu ka di nyɛla saɣiŋgu zuɣu. Naawuni mi jeban saɣinda.
- 65. Yaha! Di yi di nyɛla ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi maa tila (Annabi Muhammadu) yelimaŋli, ka zo Naawuni, tɔ! Ti (Tinim’ Naawuni) naan nyɛhi bɛ taya. Yaha! Achiika! Ti naan zaŋ ba kpehi Alizanda yili sheŋa din mali yolsigu la puuni.
- 66. Yaha! Bɛ yi di zani n-tuhi Attaura ni Injiila (Gospel mini Old Testament) n-ti pahi bɛ ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) bɛ sani na, ka di nyɛ din yi bɛ Duuma (Naawuni) sani, tɔ!Bɛ naan di bɛ zuɣusaa mini bɛ napɔna gbinni. Bɛ (Yahuudunim’ mini Nashaaranim’) puuni sheba beni n-dolsi. Ka bɛ puuni pam mi tuuntumsa nyɛ din be.
- 67. Yaa nyini Naawuni tumo (Annabi Muhammadu)! Tim bɛ ni siɣisi shɛli na n-ti ti a a Duuma (Naawuni) sani maa tuuntali. A mi yi bi niŋ lala, tɔ! A bi ti a tuuntali. Naawuni n-nyɛŊun yɛngu a ka chɛ ninsalinima. Achiika! Naawuni bi dolsiri ninvuɣu sheba ban nyɛ gutulunima.
- 68. (Yaa nyini Annabi Muhammadu)! Yelima: “Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi (Yahuudu mini Nashaaranima)! Yi ka shɛli noli ni naɣila yi zaŋ din be Attaura mini Injiila puuni n-tum tuma, n-ti pahi bɛ ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) n-tin ya na yi Duuma sani. Achiika! Bɛ ni siɣisi shɛli n-ti a na a Duuma sani maa pahirila bɛ (chɛfurinim’) puuni pam zualinsi mini chefuritali. Dinzuɣu, di niŋ suhusaɣiŋgu ni ninvuɣu sheba ban nyɛ chefurinima.
- 69. Achiika! Ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli (Muslinnima), ni Yahuudunima, ni ninvuɣu sheba ban jemdi saŋmarsi, n-ti pahi Nashaaranima, ŋun ti Naawuni yelimaŋli, ka ti Zaadali yelimaŋli, ka lahi tum din vɛla, tɔ!Bɛ ti ka dabiem sheli, bɛ mi ka suhusaɣiŋgu ni (Zaadali).
- 70. Achiika! Ti (Tinim’ Naawuni) daa gbaai alikauli ni Israaila bihi, ka tim tuumba na bɛ sani, saha sheli kam ka tuun’ so ti kaba na ni bɛ suhiri ni je shɛli, bɛ labsiri o la ʒirilana, ka kuri bɛ (tuumba maa) sheba.
- 71. Ka bɛ tɛhi ni fitin’ sheli ku nya ba, dinzuɣu ka bɛ leei zoomba, ni tikpiranima, din nyaaŋa ka Naawuni deei bɛ tuuba maa. Din nyaaŋa, ka bɛ pam niŋ zoontali ni tikpirlim. Yaha! Naawuni nyɛla Ŋun nyari bɛ tuuntumsa.
- 72. Achiika! Ninvuɣu sheba banyeli: “Naawuni n-nyɛ Masiihu (Issa) Mariam bia,” tɔ! Achiika! Bɛ niŋ chrfuritali. Yaha! Masiihu (Annabi Issa) daa yeli ya: “Yaa yinim’ Israaila bihi! Jɛmmi ya Naawuni, Ŋuna n-nyɛ n Duuma ni yi gba Duuma. Achiika! Ŋun ti laɣim Naawuni ni shɛli jem, tɔ! Achiika! Naawuni mɔŋ o Alizanda. Yaha! O labbu shee n-nyɛʒahannama buɣum. Zualindiriba mi ti ka sɔŋdiba (Zaadali).”
- 73. Achiika! Ninvuɣu sheba ban yeli: “Achiika! Naawuni nyɛla duumanim’ ata puuni yino,” tɔ!Bɛ niŋ chɛfuritali.” Duuma so kani m-pahila Duuma yino, dinzuɣubɛ (Nashaaranim’) yi bi chɛ bɛ ni yeri shɛli maa, tɔ! Azaabakpeeni ni shihi ban niŋ gutulunsi bɛ puuni maa.
- 74. Di ni bɔŋɔ,bɛ ku niŋ tuuba n-labi Naawuni sani ka bo O chɛmpaŋ? Naawuni mi nyɛla Chɛmpaŋlana, Zaadali Nambɔzobonaa.
- 75. Masiihu Mariam bia (Annabi Issa) pa so naɣila Naawuni tumo, ka tuumba kana pɔi ni ŋuna, ka o ma (Mariam) daa nyɛŋun ti Naawuni yelimaŋli, bɛ niriba ayi maa daa diri la bindirigu (kamani ninsala kam ni diri shɛm). (Yaa nyini Annabi)! Nyam Ti (Tinim’ Naawuni) ni kahigiri ba dalirinim’ shɛm, ka nya bɛ ni ŋmalgiri ba (ka chɛri yɛlimaŋli wumbu shem).
- 76. (Yaa niyini Annabi)! Yelima: “Di ni bɔŋɔ, yi jemdila din pa Naawuni ka mi ku tooi niŋ ya chuuta bee anfaani sheli? Yaha! Naawuni nyɛla Wumda, Baŋda.
- 77. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Yaa yinim’ ninvuɣu sheba bɛ ni ti litaafi (Yahuudu mini Nashaaranima)! Di kpahi ya yeɣi tariga yi daadiini puuni ka di pa ni yelimaŋli, yi mi miri ya ka yi doli ninvuɣu sheba ban daa pun bɔrgi maa suhuyurlim. Bɛ mi birgi niriba pam, ka bɛ birgi ka chɛ sochibga.
- 78. Bɛ daa narim ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali Israaila bihi puuni Annabi Dawuda zilli zuɣu, n-ti pahi Annabi Issa Mariam bia (zinli zuɣu), di daliri nyɛla bɛ daa kpela Naawuni taali puuni, ka daa kpahiri yeɣiri tariga.
- 79. Bɛ daa nyɛla ban bi mɔŋdi taba Naawuni ni je shɛli bɛ tuuntumsa puuni. Achiika! Bɛ tuuntumsa daa nyɛla din be.
- 80. Ani nya ka bɛ (Yahuudunim’) puuni pam laɣiri ban niŋ chɛfuritali maa zɔri. Achiika! Bɛ ni daŋ tum tuun’ sheŋa zali bɛ maŋ maa nyɛla din be. Tɔ! Naawuni sujee be bɛ zuɣu, ka bɛ nyɛla ban yɛn ti kpalim azaaba puuni (Zaadali).
- 81. Yaha! Bɛ (Yahuudunim’ maa) yi di ti Naawuni yelimaŋli, ka lahi ti Annabi (Muhammadu) yelimaŋli, n-ti pahi bɛ ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) n-ti o na, tɔ!Bɛ naan ku zaŋ ba (chɛfurinim’ maa) leei bɛ simnima. Amaa! Bɛ puuni pam nyɛla ban che Naawuni soli.
- 82. Achiika! (Yaa nyini Annabi)! A ni nya kadama ninvuɣu sheba ban dimli ni Muslinnim’ kpɛm n-nyɛ Yahuudunima (Jews), n-ti pahi ban laɣim Naawuni ni shɛli jemda. A ni lahi nya ka ban yurlim miri na ni Muslinnima n-nyɛ ban yɛli: Achiika! Tinim’ nyɛla Nashaaranima (dolodolonima).” Domin limamanima (pastanima) bela bɛ puuni, n-ti pahi faaranima. Achiika! Bɛ mi bi tibgiri bɛ maŋa.
- 83. Yaha! Bɛ yi ti wum bɛ ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) na n-ti ti Naawuni tumo (Annabi Muhammadu), a ni nya ka bɛ nina zɔri ni nintam, domin yelimaŋ’ shɛli bɛ ni kuli baŋ. Kabɛ naan yera: “Yaa ti Duuma! Ti ti yelimaŋli, dinzuɣu, sabmi ti m-pahi shɛhiradiriba puuni.
- 84. “Yaha! Bozuɣu ka ti ku ti Naawuni yelimaŋli, ni din ka ti na ni yelimaŋli ŋɔ maa (Alkur’aani). Dinzuɣu,ti niŋdi kore ni ti Duuma (Naawuni) zaŋ ti m-kpehi ninvuɣusuma puuni.”
- 85. Ka Naawuni yo ba samli ni Alizanda yili sheŋa kulibɔna ni ti yɛn zɔri gindi di gbinni la, domin bɛ ni yɛli shɛli maa zuɣu, ka bɛ yɛn ti kpalim di puuni kuli mali wɔra. Yaha! Dina n-nyɛ tuunvɛlanim’ sanyoo.
- 86. Yaha! Ninvuɣu sheba ban niŋ chefuritali, ka labsi Ti (Tinim’ Naawuni) aayanim’ ʒiri, tɔ! Bana n-nyɛʒehiimi buɣum bihi.
- 87. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Di mɔŋ ya yi maŋ bindirisuŋ sheŋa Naawuni ni niŋ ya di halalsi. Amaa! Di kpahi ya yeɣi tariga. Achiika! Naawuni bi bɔri ninvuɣu sheba ban kpahiri yeɣira.
- 88. Yaha! Dim ya Naawuni ni largi ya shɛli puuni ka di nyɛ halalsi ka viɛla. Yaha! Zom ya Naawuni so yi ni tiri yelimaŋli maa.
- 89. Naawuni bi gbaari ya ni taali n-zaŋ chaŋ yi ni bi yurikapo pɔri sheŋa, amaa! O ni gbaai ya taali ni yi ni niŋ shɛli niya ka po. Dinzuɣu, di kafaara nyɛla nandamba pia, ka di saɣisi yi ni mali shɛli dihiri yi maligu. Bee bɛ solibu, bee ka yi chɛ dabpaɣa. Amaa! Ŋun bi tooi nya, tɔ! Ŋun lom noli dabsa ata. Dina n-nyɛ yi pɔri kafaara, di yi ti niŋ ka yi po pɔri. Yaha! Gum ya yi pɔri. Tɔ! Lala ka Naawuni kahigiri ya O daalaamanima, domin achiika! Yi leei ban yɛn paɣi.
- 90. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Achiika! Dam mini chacha, ni buɣa mini baɣabihi nyɛla tabzahi (daɣiri) din yi shintaŋ tuma ni na, dinzuɣu niŋmi ya li katiŋa, domin achiika! Yi nyɛlaban yɛn nyɛ tarli.
- 91. Achiika! Shintaŋ bɔrimi ni o zaŋ dimli mini sujee niŋ yi sunsuuni n-zaŋ chaŋ dam nyubu mini chacha polo, ka taɣiri ya ni yi di teei Naawuni yɛla, ni jiŋli puhibu. Di ni bɔŋɔ, yi nyɛla ban yɛn che?
- 92. Yaha! Doli ya Naawuni, ka doli O tumo (Annabi Muhammadu), ka niŋ ya siɣa. Amaa! Yi yi lԑbi biri, tɔ! Yin baŋmi ya ni achiika! Talahi shɛli din ʒi Ti tumo zuɣu nyɛla o ti tuuntali polo ni.
- 93. Taali ka ninvuɣu sheba ban ti Naawuni yelimaŋli ka tum tuunviela n-zaŋ chaŋ bɛ ni pun daŋ di bindir’ sheŋa, dindee yi niŋ ka bɛ zo Naawuni, ka ti o yelimaŋli, ka tum tuunsuma, din nyaaŋa ka bɛ lahi zo Naawuni, ka ti O yelimaŋli. Din nyaaŋa Ka bɛ zo Naawuni, ka viɛlgi tuma. Yaha! Naawuni bɔrila ninvuɣu sheba ban vɛlgiri bɛ tuma.
- 94. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Achiika! Naawuni nyɛla Ŋun yɛn dahim ya ni binshɛɣupeli gobu ni, ka di nyɛla yi naan tooi zaŋ yi nuhi gbaai ba, bee ka yi zaŋ kpana n-labi ku ba (ka Naawuni mɔŋ ya di zaasa), domin O (Naawuni) baŋŋun zɔri O ni ashilo ni. Dinzuɣu, ŋun ti kpahi yeɣi di zuɣu, tɔ! Azaabakpeeni be o zuɣu (Zaadali).
- 95. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Di kuri ya binnyema, ka nyɛla ban be yi Ihraami (Ban niŋ Haʒi bee Umra niyya) puuni, dinzuɣu, (Alahiʒi so) ŋun tiniŋ nakpaɣandi ka ku binnyeŋ (Haʒi puuni) tɔ! O sanyoo nyɛla o kɔrgi biŋkobgu o tatabo, ka di zani o ni ku shɛli maa zaa ni, ka yi puuni niriba ayi ban mali aadalsi niŋ di fukumsi, ka di nyɛla sara din paai Ka’aba gbini, bee (yi yi ka di yiko), tɔ! Di kafaara nyɛla yi dihi naandamba pia, bee din yɛn tooi saɣisi lala n-nyɛ yi lo noli, domin o (Alihaʒi maa) lam o ni tum tuun’ shɛli maa biɛrim. Amaa! Naawuni che m-paŋ ya din pun gari. Yaha! Ŋun ti labi na n-ti lahi tum lala, ka Naawuni dargi o tibli. Yaha! Naawuni nyɛla Nyɛŋda, Tibdargibo Naa.
- 96. Bɛ niŋ ya halalsi ni yi kum kom ni binnyema, n-ti pahi di puuni bindirigu, ka di nyɛla nyɛɣisim n-tin ya, ka lahi nyɛ guzuli n-ti ban chani soli. Amaa! Bɛ mɔŋ ya tiŋgbani ni binnyema kubu, di yi niŋ ka yi na be yi Ihraami puuni. Yaha! Zom ya Naawuni so bɛ ni yɛn ti laɣim ya O sani maa (Zaadali).
- 97. Naawuni zalila Ka’aba ka di nyɛ darza yili, ka di nyɛ din zaandi yɛla dede n-ti ninsalinima, (ka lahi zali) goli shɛli bɛ ni mɔŋ tobu tuhibu di puuni, ni bɛ ni kɔrgi biŋkɔb’ so ni bɛ zaŋ ti Naawuni duu (Ka’aba), ni biŋkɔb’ so bɛ ni niŋ alaama o niŋgoli ni, domin yi baŋ ni achiika! Naawuni nyɛla Ŋun mi binshɛɣu din be sagbana ni, ni din be tiŋgbani ni, ka lali baŋ ni achiika! Naawuni nyɛla Ŋun mi binshɛɣu kam.
- 98. Baŋmi ya ni Achiika! Naawuni nyɛla azaabakpeeni lana. Yaha! Naawuni nyɛla Chempaŋlana, Zaadali Nambɔzobonaa.
- 99. Talahi sheli bi ʒi (Naawuni) tumo (Annabi Muhammadu) zuɣu ni mpahila o pali o tuuntali. Yaha! Naawuni mi binshɛɣu yi ni yihiri polo ni, ni yi ni sɔɣiri shɛli.
- 100. (Yaa nyini Annabi)! Yelima: “Din be mini din vɛla ku niŋ yim, hali di yi niŋ ka din be maa zoosim niŋ a nyɛɣisim. Dinzuɣu yaa yinim’ haŋkayanima! Zom ya Naawuni, achiika! Yi nyɛla ban yɛn nyɛ tarli.
- 101. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Nawwuni yelimaŋli: “Di bɔhiri ya (Annabi) binyer’ shaŋayɛla, domin bɛ yi kahigi ya li, di ni saɣim yi suhiri. Yaha! Yi yi ti bɔhi li saha sheli bɛ ni siɣisiri Alkur’aani (wahayi) na, tɔ! Bɛ ni kahigi ya li. Naawuni che m-paŋ ya din pun gari maa. Yaha! Naawuni nyɛla Chempaŋlana, Suɣulolana titali.
- 102. Achiika! Ninvuɣu sheba ban daa kana pɔi ni yinim’ daa bɔhi lala bɔhisi ka leei chefurinima.
- 103. Naawuni bi zali (biŋkɔb’so kao yuli nyɛ) bahiira, ni saa’iba, ni wasiila, n-ti pahi haam. Amaa! Ninvuɣu shɛba ban niŋ chefuritali maa n-nyɛ ban ŋmari ʒiri m-pari Naawuni, ka bɛ pam mi bi niŋdi haŋkali.
- 104. Yaha! Bɛ yi ti yeli ba: “Kam ya na Naawuni mini O tumo ni siɣisi shɛli (Alkur’aani) na sani, ka bɛ yeli: “Ti ni paai ti banim’ adiini sheli ni maa saɣi ti.” Di ni bɔŋɔ, hali di yi niŋ ka bɛ banim’ maa daa ʒi sheli, ka mi daa pala ban dolsi? ”
- 105. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Chɛli yaka yi maŋ’ yɛla saɣiya, dindee yi niŋ ka yinim’ dolsi, tɔ! Ŋun bɔrgi ku tooi niŋ ya chuuta, yi zaasa namgbaniyini labbu shee nyɛla Naawuni sani, ka O yɛn ti tin ya yi tuuntumsa lahibali.
- 106. Yaa yinim’ ninvuɣu shɛba ban ti Naawuni yelimaŋli! Kum yi ti paai yi ni so ka o yɛn chɛ dahinshɛli yɛltɔɣa, tɔ! Yin chɛli ya ka yi (Muslinnim’) puuni niriba ayi ban mali yɛlimaŋli di di shɛhira, bee ka niriba ayi sheba dabam di di shɛhira, dindee yi ti niŋ ka yi be gɔrim ni ka kpibu libgi ya, di yi niŋ ka yi zilsi ba, yin taɣi ba zali ka bɛ po Naawuni jiŋli puhi naai (ka yɛli): “Pa Dunia kore zuɣuka ti yɛn di shɛhira ŋɔ maa,” Hali di yi nyɛla bɛ dɔɣiri n-nyɛ o. (ka bɛ lahi yeli): “Ti ku sɔɣi Naawuni shɛhira, (domin ti yi niŋ lala maa), tɔ! Achiika! Ti be ban kpe Naawuni taali ni.”
- 107. Amaa! Bɛ yi ti baŋ kadama bɛ shɛhiradiriba ayi maa kpela Naawuni taali ni (bɛ pɔri nyaaŋa), tɔ! Yin che ka niriba ayi falidiriba maa puuni ban nyɛ dɔɣiriba zani bɛ zaani po Naawumi (ka yeli): “Achiika! Ti shɛhira n-nyɛ yelimaŋli n-gari niriba ayi maa shɛhira, ti mi bi kpahi yɛɣi, (ti yi shiri niŋ lala), tɔ! Achiika! Ti pahi zualindiriba ni.
- 108. Dina n-nyɛ din be yoma, ka ni tooi tahi shɛhira yelimaŋli maa ni nyɛ sheli na, bee ka bɛ (shɛhiradiriba ayi maa) zo dabiem ni sheba gba pɔri tidaaibɛ pɔri luhi. Dinzuɣu zom ya Naawuni, ka wum ya (yɛlimaŋli). Yaha! Naawuni bi dolsiri ninvuɣu sheba ban kpeeri yira.
- 109. Dabsi’ sheli Naawuni ni yɛn ti laɣim tuumba, ka yeli: “Bimbo ka yi (nyaandoliba) daa saɣi n-tin ya? Ka bɛ yeli: “Ti ka baŋsim sheli. Achiika! Nyini n-nyɛŊun mi din sɔɣi.”
- 110. (Yaa nyini Annabi) Teemi Saha sheli Naawuni ni daa yeli: “Yaa nyini Issa Mariam bia! Teemi N yolsigu shɛli N-ni daa yolisi a, ni a ma (Mariam), saha sheli N-ni daa kpaŋsi a ni Malaaika Ziblila, ka a tɔɣisiri ninsalinim’ yɛltɔɣaa zuɣukuɣura mini a ninsarintali puuni, ka lahi teei N-ni daa baŋsi a sabbu mini yemgoliŋga, n-ti pahi Attaura mini Injiila (Old Testament mini Gospel). Yaha! Ka teei a ni daa zaŋdi taŋkpaɣu n-namdi noombila ŋmali ni N (Mani Naawuni) yɛdda ni, ka pobsi o (noombila maa) puuni, ka o shiri leei noombila ni N yedda. Yaha! Ka a tibri bɛ ni dɔɣiso ka o nyɛ zoma, ni yumahalana ni N (Mani Naawuni) yedda. Yaha! Teemi saha sheli a ni daa neeri kpiimba ni N (Mani Naawuni) yɛda.Yaha! Teemi saha sheli N-ni daa gbaai Israaila bihi ka chɛ a saha sheli a ni daa ti kaba na ni alaamanim’ polo ni, ka bɛ puuni ban niŋ chefuritali yeli: “Ŋɔ maa pa shɛli mpahila sihira n-nyɛ li polo ni.”
- 111. Yaha! Teemi saha sheli N (Mani Naawuni) ni daa tim wahayi n-zaŋ kana Hawaariyiinanim’ sani, (ka yeli): “Tim ya ma yelimaŋli, ka ti N tumo (Annabi Issa) yelimaŋli.” Ka bɛ yeli: “Tinim’ ti yelimaŋli, dinzuɣu dim shɛhira kadama ti nyela Muslinnima (ban zaŋ bɛ maŋ’ zaa ti Naawuni).
- 112. (Teemi) saha sheli Hawaariyiinanim’ ni daa yeli: “Yaa nyini Issa Mariam bia! Di ni bɔŋɔ, a Duuma (Naawuni) ni tooi siɣisi ti bindirigu teebuli na zuɣusaa? Ŋun yeli: “Zom ya Naawuni, yi yi nyɛla ninvuɣu shɛba ban ti Nawuni yelimaŋli.”
- 113. Ka bɛ yeli: “Ti bɔrimi ni ti di di (teebuli maa) puuni, ka ti suhuri doni, ka baŋ nia yeliti yelimaŋli, ka leei ban diri di shɛhira.”
- 114. Ka Annabi Issa Mariam bia yeli: “Yaa ti Duuma Naawuni! Siɣisim ti bindirigu teebuli na zuɣusaa, ka di leei suhupelli dabsili n-ti ti pilgunim’ mini ti bahigunima, ka lahi nyɛ alaama sheli din yi A sani na. Dinzuɣu, largim ti, domin nyini n-nyɛŊun gari ŋun kam tiri larginsim.
- 115. Ka Naawuni yeli: “Achiika! N-nyɛ la Ŋun yɛn siɣisi li n-tin ya na. Amaa! Di nyaaŋa, ŋun tiniŋ gutulunsi yi puuni, tɔ! Achiika! N nyɛla Ŋun yɛn niŋ o azaaba sheli N-ni na ʒin zaŋ li niŋ so binnamda puuni.”
- 116. Yaha! Teemi saha sheli Naawuni ni yɛn ti yeli Annabi Issa Mariam bia: “Dini bɔŋɔ, nyini n-yeli ninsalinima: “Gbibi ya ma (Annabi Issa), n-ti pahi m ma (Mariam), ka ti leei duumanima ayi ka pa ni Naawuni?” Ka o (Annabi Issa) yeli: A nam simsiya. Di bi tu kamaata ni n-yeli binshɛɣu n-ni ka di yɛlimaŋ’ shɛli, n-yi daa yeli li, tɔ! Achiika! A (Naawuni) mi li. A mi din be n suhu ni, amaa! Mani ʒi din be A sani. Achiika! A nyɛla Ŋun mi din sɔɣi.
- 117. M (Mani Issa) bi yeli ba shɛli mpahila A ni puhi ma ni sheli, (ka yɛla ba): “Jemmi ya Naawuni, n Duuma ni yi gba Duuma. Yaha! N daa nyɛla ŋun diri ba shɛhira saha sheli n-ni daa be bɛ puuni. Amaa! Saha sheli Ani daa kpiɣi ma (ka chɛ ba), nyini n-daa nyɛŊun nyari bɛ tuuntumsa. Yaha! Nyini n-nyɛ Shɛhiradira binshɛɣu kam zuɣu.”
- 118. (Yaa n Duuma Naawuni)! “A yi darigi bɛ tibli, tɔ! Achiika! Bɛ nyɛla A daba, A mi yi lahi che m-paŋ ba, tɔ! Achiika! A nyɛla Nyɛŋda, Yemgoliŋgalana.”
- 119. Ka Naawuni yeli: “Zuŋɔ n-nyɛ dabsili sheli yelimaŋlinim’ yelimaŋli ni niŋdi ba anfaani. Bɛ mali Alizanda yili sheŋa kulibɔna ni zɔri di gbinni, ka bɛ nyɛlaban yɛn kpalim di puuni kuli mali wɔra. Naawuni niŋ ba yeda, ka ban gba niŋ Oyeda. Dina n-nyɛ tarli din galsi.
- 120. Naawuni n-su din be sagbana mini tiŋgbani ni yiko, ni binshɛɣu kam din be di sunsuuni. Yaha! O (Naawuni) nyɛla Toora binshɛɣu kam zuɣu.
Kundivihira[mali niŋ | mali mi di yibu sheena n-niŋ]
- ↑ Bachigahinda Din Be Dagbanli Kur'aani Puuni. The Noble Qur'an: Translation of the Meanings (Dagbani language).
- ↑ Translation of the Meanings of the Noble Qur'an - Dagbani translation, by Muhammad Baba Gutubu.
fuv_Latn fuv_Latn bam_Latn wol_Latn kon_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn hau_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn dik_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn wol_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn cjk_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn bam_Latn mos_Latn bam_Latn fuv_Latn wol_Latn eng_Latn eng_Latn