E a re ba bua ba re, ngwao boswa. Ba re go bua jalo ba raya gore ngwao ke yone bokao jwa setshaba; e farologanya motho le batho ba bangwe, e farolganye setshaba le ditshaba tse dingwe.
Ba tswelele ba re, ka ngwao ke boswa, e tshwanetse go babalelwa, ya somarelwa, gore e tle e fitlhelwe le ke dikokomane tse di tlang. Bangwe ba re, ka ke eo e lebega e nyelela, re tshwanetse ra leka ka thata go e tsosolosa. Jalo he, malatsi ano, re a tle re bone go tshwerwe meletlo ya go leka go tsosa ngwao. Ka merafe ya Batswana e farologanye, meletlo e tshwarwe mo mafelong a a farologanyeng go ya ka merafe eo.
E re bangwe ba tshwere Dithubaruba, e le moletlo wa ngwao, ba bangwe ba tshware o mongwe fale mme ba o bitse ka leina le sele la morafe wa bone.. Ba bangwe ba dire Dikgafela fa bangwe fale bone ba bolotsa bojale le bogwera. Godimo ga moo, go nne le mmino o o farologanyeng, e ntse e le go ya ka merafe ya Setswana. Mongwe go twe ke Borankana, Phathisi, Polka, mongwe o bidiwe ka leina la morafe oo, go twe ke wa Sebirwa, kana, wa Sekalaka. Go ntse go ntse jalo, go nne le mmino mongwe o itiretswe ke setlhpha sengwe, kgotsa, ke motho mongwe, a le nosi fela foo, mogopolo e ntse e le go leka go somarela ngwao.
Re utlwa fa mongwe wa batho ba go nna jalo, e le Rre Mosimanegape Matlho yo o itsegeng thata ka leina la Sua Pan. Ga twe Sua Pan o bolela fa a tswa kgakala le pina kana koma e bile e le yone e mo dirileng se a leng sone. A bolela a tswa kgakala le pina jaana, o e bonetse kae? O bolelwa a e bonetse mo lelwapeng la bone, ka ke lelwapa la koma. Go bonala gore, ka mutlwa wa noko o tlhabela bonyaneng, ntsanyana ya maitaya sebatana yone e bonwa mabotobotong, ya re gone foo, a tshwara, a tshwarela ruri Sua Pan. Mme a tswelela jang? Re utlwa gore, e rile jaanong a tiisa, a tlhwaafala, a itshwaraganya le setlhopha sa Mogwana Traditional Troupe. Fa a le koo, a bo a sa tsamaela maoto go ruruga. Ke gore, a sa tsamaela lefela, a sa tsamaya mosepele o o tlaa se keng o mo thuse ka sepe. Go ya ka polelo ele, a godisa talente ya gagwe. A le gone koo, a tlola melelwane, a ya go diragatsa kwa mafatsheng a sele, mangwe a one e le Ivory Coast, Ghana, le Britain Ka tsela eo, sa mo tlhatlosa setlhopha sa Mogwana.
Setswana sa re, ‘Ngwana wa mmelegelwa ruri ga a tsamaye.’ Se raya gore, fa ngwana a sa rutwe, a sa ithute, go itirela, e tlaa re ka moso batsadi ba kgaoganye nae, go nne thata gore a itirele. Go a bonala Sua Pan a lemoga gore Mogwana
Jaaka gale, re ntse re ikamile Dikgang (Daily News) mme re fitlhela polelo e ka Sua Pan mo go yone.Fa e bua ka fa Sua Pan a reng o ne a tla a ntse a gola le pina ka teng, Dikgang (Daily News)Ngwanatsele 15 2018 ya re;
‘Go goleng game ntate o ne a mpitsa Matswaitswai mme nna ……’ Fa re tswelela le polelo, fa tlase fale, re bone seele se se reng;
‘Maikaelelo ame ke go …..’
Leba ka kelotlhoko mme fa godimo fa, o tlaa bona lefoko ‘game’ le ‘ame.’ Kgang ya rona gompieno ke go supa gore mafoko a mabedi a, ga a a kwala sentle. Re re, ga se la ntlha re bona phoso e. Re kile ra e bona nako nngwe mme ra re, mafoko a, fa a kwadilwe jaaka a kwadilwe jaana, ga a kwalwa sentle ka a kwadilwe e le maina. Nako ele, re ne ra re, phoso e dirwa ke gore go tshwaragantswe mafoko a a ka bong a kgaoganye, a sa tshwaragana. Mme go ntse go ntse jalo. Go kwala sentle ke gore mafoko a, a kgaoganngwe go twe ‘Go goleng ga me…., ‘Maikaelelo a me…..’
Fa ba ruta Setswana ba tlaa re, lefoko ‘ga’ le ‘a’ ke magokedi, fa ‘me’ lone e le lerui. Ba re, jalo he, mafoko a, a tshwanetse go kgaogana le ‘me’ yo ene e leng lerui, a supa gore selo se ruilwe ke mang, ke sa ga mang, Go raya gore, ka nako tsotlhe, magokedi a tshwanetse go kgaoganngwa le mafoko a mangwe. E ntse e le nako ele, re ne ra re, fa re re, ‘lame, game, same, wame, le a mangwe fela jalo, ga re kwale sentle ka go kwala jalo re kwala maina.’ Go kwala sentle a re kgaoganye legokedi le lerui re re, ‘la me, (legapu) ga me,(golonyana) sa me, (selepe) wa me, (ngwana), jalo, jalo, fela.
tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn