Lenaane la Diteng
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
10 Tsa Maloba
12 Bolwetse Jwa Marinini—A bo Ka go Tshwara?
Tsela ya go Laola Tiriso ya Madi
Bokgoni Jwa go Bona Tsela Jwa Khukhwane ya Boloko
Bona dikarabo tse di theilweng mo Baebeleng tsa dipotso tse dintsintsi, go akaretsa tseno:
• “A ke Setse ke Siametse go Tswa mo Gae?”
• “Nka Dirang Gore ke Kgone go Nna ke sa Akanye ka Tlhakanelodikobo?”
Gape lebelela bidio ya setlhogo se se reng, Se Balekane ba Gago ba se Buang—Difouno Tsa Selula.
(Leba ka fa tlase ga DITHUTO TSA BAEBELE > BASHA)
Bala dipolelo tse di tshwantshitsweng tsa Baebele. Dirisa ditsebe tse di nang le ditshwantsho go thusa bana ba gago go oketsa kitso ya bone ka batho ba go buiwang ka bone mo Baebeleng le ka melaometheo ya boitsholo.
(Leba ka fa tlase ga setlhogo sa DITHUTO TSA BAEBELE > BANA)
Palo ya ditlhalo kwa Beijing e ne ya tlhatloga ka bofefo ka diperesente di le 41 mo dikgweding tsa ntlha tse robongwe tsa 2013 fa e bapisiwa le tsa 2012. Baitse ba dumela gore koketsego eno e ka tswa e bakilwe ke banyalani ba ba neng ba leka go tila lekgetho le le sa tswang go simololwa la diperesente di le 20 mo mading a motho a a bonang fa a rekisa ntlo. Mo maemong mangwe banyalani bape fela ba ba tlhalanang ba fokolediwa lekgetho leno fa ba rekisa ntlo ya bobedi.
Lekgotla la Ditšhaba Tse di Kopaneng le akantshitse gore batho ba ba oketsegileng ba je ditshenekegi go lwantsha phepelotlase. Pego nngwe ya bosheng ya re e re ka ditshenekegi tse di jewang di na le dikotla tse dintsi e bile di ja dilo tse batho ba sa di jeng mme batho ba bo ba ja ditshenekegi tseo, “di ka jewa mo boemong jwa nama.” Le fa go ntse jalo, setlhogo seo se bontsha gore “mo ditšhabeng dingwe batho ba le bantsi ga ba rate go ja [ditshenekegi].”
Ditleliniki tse di thusang batho go ima di tshwaragane le bothata jo bo amang melao ya boitsholo le melao ya naga malebana le gore go tla dirwang ka mae a a kopantsweng le peo a bo a gatsediwa mme go sa tlhole go itsewe gore “beng” ba one ba kae. Go begwa gore tleliniki e le nngwe fela e tshwere mae a a ntseng jalo a le 1 000 a a ka kgonang go nna bana mme batho ba ba a isitseng koo jaanong “ba ile ka lenga la seloko.”
Bakatoliki ba ba nyalanang kwa Ireland ba ne ba tshwanelwa ke go tlhopha fela fa gare ga go nyadisiwa ka thulaganyo ya bodumedi kgotsa ya semolao go fitlha ka 2013 fa ba ne ba kgona go itlhophela go nyadisiwa le ke setlhopha sa batho ba ba sa ikamanyeng le bodumedi bope. Go ya ka pego ya dikgang ya Reuters, batho ba ba nyadisang ka thulaganyo e e sa tswang go simololwa, ba na le “palo e kgolo ya batho ba ba batlang se se fetang go nyadisiwa fela kwa ga mmakaseterata mme gape ba sa batle lenyalo la bodumedi.”
SETLHOGO SA KA FA NTLE
KA Sedimonthole 25, 2010, mosadi mongwe wa dingwaga tse 42 kwa Boritane o ne a kwala mafoko a a bontshang gore o batla go ipolaya mo lefelong le le itsegeng thata la go ikgolaganya le ba bangwe mo Internet. Molaetsa wa gagwe o ne o utlwala e le wa motho a ikuela a kopa thuso. Le fa mosadi yono a ne a na le batho ba feta sekete ba go tweng ke ditsala mo Internet, ga go ope yo o neng a mo tswa thuso. Mapodise a ne a mo fitlhela a tlhokafetse letsatsi le le latelang. O ne a ipolaile ka go nwa dipilisi tse dintsi thata.
Gompieno ka ntlha ya thekenoloji ya sesheng re ka kgona go nna le batho ba go tweng ke ditsala ba le makgolokgolo kgotsa le e leng diketekete mo mafelong a Internet a go ikgolaganya le ba bangwe ka go tsenya maina a bone fela mo lenaaneng la rona la batho ba re ikgolaganyang le bone ka khomputara. Mme fa re setse re batla go fedisa botsala le mongwe wa bone, re phimola leina la gagwe fela mo lenaaneng la rona. Le fa go ntse jalo, tiragalo e e botlhoko ya mosadi wa kwa Boritane e gatelela ntlha nngwe e e tshosang—batho ba le bantsi ba sa ntse ba se na ditsala tsa boammaaruri. E bile tota, patlisiso nngwe ya bosheng e senotse gore le fa gone re na le ditsala tse dintsi go feta pele, palo ya ditsala tsa rona tsa boammaaruri e fokotsegile.
Fela jaaka batho ba le bantsi, o ka tswa o dumela gore go botlhokwa go nna le ditsala tse di molemo. Gape o ka tswa o lemoga gore go nna tsala ga se fela go tobetsa dikonotswana mo khomputareng kgotsa smartphone. O lebeletse eng mo tsaleng? O ka nna tsala e e molemo jang? Go tlhokega eng gore motho a nne le botsala jo bo nnelang ruri?
Ela tlhoko melaometheo e le menè e e latelang e e ka re kaelang mme o bone kafa kgakololo e e mosola ya Baebele e ka go thusang ka teng gore o nne motho yo batho ba bangwe ba ka batlang go nna tsala ya bone.
Botsala jwa mmatota bo tlhoka gore motho a bo a na le maikemisetso. Ka mafoko a mangwe, tsala e e molemo e ikutlwa e na le maikarabelo ka wena, e bile e amega tota ka wena. Mme gone loobabedi lo tlhoka go dira maitlamo ano e bile loobabedi lo tlhoka go dira ka natla le go itima dilo dingwe. Mme melemo ya gone e dira gore matsapa ano e se ka ya nna a lefela. Ipotse jaana, ‘A ke iketleeditse go dirisa maatla a me, nako ya me le dithoto tsa me gore ke thuse tsala ya me?’ Gakologelwa, e le gore o nne le tsala e e molemo, wena o tshwanetse go nna tsala e e molemo pele.
Irene: “Go nna le botsala go tlhoka nako e ntsi le tlhokomelo fela jaaka go lema tshingwana e ntle. Simolola ka gore wena ka bowena o nne tsala e e molemo. Bontsha bopelonomi le go amega ka ba bangwe go tswa pelong. Gape o iketleetse go dirisa nako ya gago fa tsala e go tlhoka.”
Luis Alfonso: “Batho ba metlha ya gompieno ba kgothaletsa go itseela kwa godimo e seng go amega ka ba bangwe. Ka jalo, go ama pelo fa motho a bontsha gore o amega ka wena mme a sa lebelela gore le wena o mo direle sengwe.”
“Fela jaaka lo batla batho ba lo direla, ba direleng ka yone tsela eo. Itlwaetseng go aba, mme batho ba tla lo abela.” (Luke 6:31, 38) Fano Jesu o kgothaletsa go se nne pelotshetlha mme o kgothaletsa go nna pelotshweu ka tsela ya mmatota. Bopelotshweu jo bo ntseng jalo bo dira gore o nne le ditsala tse di molemo. Fa o tlhoafalela go thusa ditsala tsa gago mme o sa lebelela sepe mo go bone, go tla itiragalela fela gore ba go rate.
Botsala jwa boammaaruri bo ka se gole fa lo sa buisane ka metlha. Ka jalo tlotla ka dilo tse lo di ratang loobabedi. Reetsa se tsala ya gago e batlang go se bua mme o tlotle tsela e a lebang dilo ka yone. Nako le nako fa go kgonega, mo akgole mme o mo kgothatse. Ka dinako tse dingwe tsala e ka tlhoka go newa kgakololo kgotsa le e leng kgalemelo mme go ka nna ga se ka ga nna motlhofo go dira jalo ka dinako tsotlhe. Le fa go ntse jalo, tsala e e ikanyegang e tla nna pelokgale go go lemotsha fa o dirile phoso e e masisi le go go naya kaelo ka botlhale.
Juan: “Tsala ya boammaaruri e tshwanetse ya kgona go ntsha maikutlo ka tshosologo mme e sa galefe fa o sa dumalane le yone.”
Eunice: “Ditsala tse ke di ratang thata ke tse di iketleetsang go ipha nako le nna le go ntheetsa, bogolo jang fa ke na le mathata.”
Silvina: “Ditsala tsa boammaaruri di tla go bolelela boammaaruri—le fa di itse gore bo tla go utlwisa botlhoko—ka gonne di go batlela se se molemo.”
“Mongwe le mongwe o tshwanetse go nna bonako go utlwa, bonya go bua, bonya go shakgala.” (Jakobe 1:19) Ditsala tse di molemo di rata go reediwa. Mme fa e nna rona fela re buang, seo se ka ba naya kgopolo ya gore re tsaya maikutlo a rona a le botlhokwa go feta a bone. Ka jalo, reetsa ka kelotlhoko fa tsala nngwe e batla go go bolelela dilo tse e di akanyang le tse e tshwenyegang ka tsone. Mme o se ka wa kgopisega fa e go bolelela boammaaruri. Diane 27:6 ya re: “Dintho tse di bakwang ke moratiwa di a ikanyega.”
Fa re ntse re atamalana le tsala, re simolola go bona makoa a yone. Ditsala tsa rona ga di a itekanela, mme le rona ga re a itekanela. Ka jalo, le ka motlha ga re a tshwanela go lebelela kgotsa go batla gore ditsala tsa rona di se ka tsa dira diphoso. Go na le moo, go molemo go anaanela se se molemo ka bone le go amogela gore ba tla dira diphoso.
Samuel: “Gantsi re lebelela gore batho ba bangwe ba dire dilo tse rona re ka se kgoneng go di dira. Fa re lemoga diphoso tsa rona le gore rona re tlhoka go itshwarelwa, go nna motlhofo gore re itshwarele ba bangwe.”
Daniel: “Amogela gore ditsala tsa gago di tla dira diphoso. Fa go nna le mathata, go molemo go a rarabolola ka bonako le go leka ka natla go a lebala.”
“Rotlhe re kgotšwa makgetlo a le mantsi. Fa mongwe a sa kgotšwe mo lefokong, yono ke monna yo o itekanetseng, yo o kgonang go laola le mmele otlhe wa gagwe.” (Jakobe 3:2) Go lemoga ntlha eno ya botlhokwa go ka re thusa go amogela ditsala tsa rona ka makoa a bone. Mme seo se tla re letla go tlhokomologa diphosonyana le ditlhaelo tse di ka re serang. Baebele ya re: “Tswelelang lo itshokelana e bile lo itshwarelana lo gololesegile fa mongwe a na le lebaka la go ngongorega ka yo mongwe. . . . Mme, mo godimo ga dilo tseno tsotlhe, aparang lorato, gonne ke sebofo se se itekanetseng sa kutlwano.”—Bakolosa 3:13, 14.
Ke boammaaruri gore re tshwanetse go tlhopha gore re tsalana le bomang. Mme seo ga se kaye go tsalana fela le batho ba dingwaga tse di rileng kgotsa ba ba godisitsweng ka tsela e e rileng. Go kgatlhegela batho ba dingwaga tsotlhe, ba ditso le ditšhaba tsotlhe ruri go ka tokafatsa matshelo a rona.
Unai: “Go tsalana fela le dithaka tsa gago le batho ba ba ratang se o se ratang, go tshwana le go apara fela diaparo tsa mmala o o o ratang thata ka metlha. Le fa o ka tswa o rata mmala oo go le kana kang, nako nngwe o tla go tlapela.”
Funke: “Go nna le ditsala tse di farologaneng go nthusitse gore ke gole mo tlhaloganyong. Ke ithutile go dirisana sentle le batho ba dingwaga tsotlhe, ba ba godileng ka ditsela tse di sa tshwaneng mme seo se dirile gore ke nne botsalano go feta pele mme ke tlwaele batho ka bonako. Mme ruri ditsala tsa me di anaanela seo.”
“Jalo, e le go duela ka tsela e e tshwanang—ke bua jaaka ke bua le bana—le lona, pitlologang.” (2 Bakorintha 6:13) Baebele e re kgothaletsa go tsalana le batho ba mefuta yotlhe. Go dira jalo go ka dira gore botshelo jwa gago bo nne monate le gore o ratwe ke batho ba bangwe.
BAEBELE YA RENG?
“O lorole mme o tla boela mo loroleng.”—Genesise 3:19.
Bangwe ba akanya gore batho ba tswelela ba tshela morago ga loso—kwa legodimong, kwa diheleng, kwa pakatoring kgotsa kwa lefelong la badimo. Ba bangwe ba dumela gore batho ba tla tsalwa sesha ba bo ba tshela e le mefuta e mengwe ya ditshedi. Ka fa letlhakoreng le lengwe, ba ba sa dumeleng dikgopolo tsa bodumedi ba dumela gore loso ke fela gore motho o a bo a sa tlhole a tshela.
Moreri 9:10 ya re “ga go na tiro le fa e le go loga maano le fa e le kitso le fa e le botlhale kwa Sheole, lefelo le o yang kwa go lone.” Gape Baebele e tlhalosa se se diragalelang batho mmogo le diphologolo fa di swa. Ya re: “Tsotlhe di ya lefelong le le lengwe. Tsotlhe di nnile gone di tswa mo loroleng, mme tsotlhe di boela mo loroleng.”—Moreri 3:20.
“Moya wa gagwe o a tswa, mme a boele mo mmung wa gagwe; mo letsatsing leo dikakanyo tsa gagwe di a nyelela.”—Pesalema 146:4.
Batho ba le bantsi ba rutilwe gore dilo tse di diragalelang motho morago ga loso di laolwa ke gore o ne a dirang fa a ne a sa ntse a tshela mo lefatsheng. Fa e le gore o ne a dira dilo tse di siameng, o ne a tla duelwa ka go itumela ka bosakhutleng; fa a ne a le bosula, o ne a tla tlhokofadiwa ka bosakhutleng. Go bolelwa gore fa batho ba sena go swa ba tshwanetse go tlosiwa boleo pele ba letlelelwa go tsena kwa Modimong. Ba ba sa ntlafadiweng, go bolelwa fa ba ka se bone boitumelo joo jo bo sa khutleng.
Baswi ga ba itumele e bile ga ba tlhokofadiwe. Ee ruri, e re ka ba sa utlwe sepe, ba ka se dire sepe gotlhelele; e bile ba ka se thuse kgotsa ba gobatse batshedi. Go ya ka Moreri 9:5, 6: “Batshedi ba a itse gore ba tla swa; mme fa e le baswi bone, ga ba itse sepe gotlhelele . . . Le lorato lwa bone le letlhoo la bone le lefufa la bone di setse di nyeletse, mme ga ba tlhole ba na le kabelo epe ka bosakhutleng mo go sepe se se tshwanetseng go dirwa kafa tlase ga letsatsi.”
“Fa monna yo o nonofileng a swa a o ka tshela gape? Ke tla leta malatsi otlhe a tiro ya bonatla e ke patelediwang go e dira, go fitlha kgololo ya me e tla.”—Jobe 14:14.
Batho ba le bantsi ba dumela gore fa motho a setse a isitswe diheleng, ga go na tsholofelo epe ka ene. Gatwe motho o tlhokofadiwa ka bosakhutleng kwa diheleng. Ka fa letlhakoreng le lengwe, go dumelwa gore ba ba mo pakatoring ba bona boitumelo jwa kwa legodimong fela fa maleo a bone a sena go tlosiwa ka molelo.
Batho ba gone jaanong ba suleng ba tla tsosiwa kgotsa ba busediwe mo botshelong mo lefatsheng ke Morwa Modimo. Baebele ya re: “Lo se gakgamalele seno, ka gonne nako e etla e mo go yone botlhe ba ba mo mabitleng a kgakologelo ba tla utlwang lentswe la gagwe ka yone mme ba tla tswa.” (Johane 5:26, 28, 29) Go tswa foo tsela e motho a itshwarang ka yone e tla laola gore a o newa botshelo jo bo sa khutleng.*
^ ser. 14 Fa o batla tshedimosetso e e oketsegileng ka tsogo, tsweetswee bona kgaolo 7 mo bukeng ya Totatota Baebele e Ruta Eng? e e gatisitsweng ke Basupi ba ga Jehofa.
TSA MALOBA
“O ne a dira ditiro tse di farologaneng, a tlhoafetse, a le matlhagatlhaga e bile a le pelontle; o ne a kgatlhegela dilo tse dintsi tse di farologaneng, dilo tsa lobopo, tsa boitsholo kgotsa tsa loago; o ne a kgatlhegela saense, thutabodumedi, filosofi le dipolotiki; o ne a leba Menolopuso [ya Fora] ka tsela e e sa tlwaelegang, o ne a boga botlhoko go sa tlhokege; dilo tseno tsotlhe di ka mo dira mogaka wa lekgolo la bosomerobedi la dingwaga.”—Frederic Harrison, rafilosofi.
JOSEPH PRIESTLEY o fitlheletse eng se se tlhomologileng jaana? Dilo tse a di ribolotseng le tse a di kwadileng di tlhotlheleditse tsela e batho ba lebang seabe sa puso ka yone, se Modimo a leng sone, tota le mowa o re o hemang.
Fa Priestley a ne a kwala ka saense kgotsa ka bodumedi, o ne a gana dikgopolo le ditumelo tse di tlwaelegileng mme a buelela boammaaruri le dintlha tse go tlhomamisitsweng boammaaruri jwa tsone. A re boneng gore o dirile seo jang.
Fa Joseph Priestley—yo o neng a kile a kgatlhegela saense go se kae fela e le go intsha bodutu—a sena go kopana le rasaense wa Moamerika e bong Benjamin Franklin ka 1765, o ne a simolola go dira ditekeletso ka motlakase. Mo ngwageng o o latelang, baitsesaense ka ene ba ne ba kgatlhiwa thata ke dilo tse a neng a di ribolotse mo ba neng ba mo tlhopha gore a tsene mo mokgatlhong wa maemo a a kwa godimo wa Royal Society of London.
Go tswa foo, Priestley o ne a tsena mo go tsa khemiseteri. Mo nakong e khutshwane fela o ne a lemoga digase tse disha di le mmalwa, go akaretsa ammonia le nitrous oxide (gase e e dirang gore motho a tshege). O ne a ba a tlhakanya metsi le khabonetaeokosaete mme ka go rialo a tlhama se go tweng ke carbonated water.
Fa Priestley a ntse a dira diteko kwa borwa jwa Engelane ka 1774, o ne a lemoga gase e e gakgamatsang e e neng e dira gore dikerese tse di tukang di ntshe lesedi le le galotseng go feta pele. Moragonyana o ne a tsenya dimililitara di le 60 tsa gase eo mo galaseng a bo a tsenya peba mo go yone. Peba e ne ya nna e tshela lobaka lo loleele go menagane gabedi go feta fa e ka bo e tsentswe mo galaseng e e nang le mowa fela o o tlwaelegileng! Priestley ka boene o ne a hema gase eo mme a re “o ne a ikutlwa a kgona go hema botoka thata ka lobakanyana morago ga moo.”
Joseph Priestley o ne a ribolotse okosejene.* Priestley o ne a dirile tshwetso e e phoso, mme ba le bantsi ba sa ntse ba dumela gore thibololo eno “ke yone pinagare ya tiro e a e dirileng mo botshelong jotlhe jwa gagwe.”
Fela jaaka Priestley a ne a dumela gore dikgopolo tse batho ba sa bolong go nna le tsone di ne di kgoreletsa boammaaruri jwa saense, gape o ne a dumela gore ditumelo tse di tlwaelegileng le tse di amogelwang di ne di kgoreletsa boammaaruri jwa bodumedi. Se se gakgamatsang ke gore fa Priestley a ntse a batla kitso ya Baebele botshelo jwa gagwe jotlhe, o ne a amogela dikgopolo dingwe tse di neng di thulana le se totatota Baebele e se rutang. Ka sekai, go na le nako e ka yone a neng a sa dumele gore Baebele e tlhotlheleditswe ke Modimo ka kgakgamatso. Gape o ne a gana thuto ya Baebele ya gore Jesu o ne a tshela kwa legodimong pele a tla go tshela mo lefatsheng e le motho.
“Fa e le gore saense ke letsholo la go batla boammaaruri, go raya gore Priestley e ne e le moitsesaense wa boammaaruri.”—Katherine Cullen, moitsethutotshelo
Ka fa letlhakoreng le lengwe, Priestley o ne a senola dithuto tsa maaka tsa bodumedi tse ka nako eo, le go fitlha gompieno, di neng di dumelwa thata mo madumeding a magolo. O ne a kwala a tlhalosa gore boammaaruri jo bo neng bo rutiwa ke Jesu le balatedi ba gagwe, moragonyana bo ne jwa kgotlelwa ka maaka—go akaretsa le thuto ya maaka ya Tharonngwe, tumelo e e seng yone ya gore moya ga o swe le kobamelo ya ditshwantsho e tota e kgalwang ke Baebele.
Baagi ba bangwe kwa Engelane ba ne ba galefisiwa ke dikgopolo tsa bodumedi tsa ga Priestley le gore o ne a ema nokeng Menolopuso ya Amerika le Fora. Ka 1791, segongwana sa batho se ne sa senya legae la gagwe le laboratori mme kgabagare Priestley o ne a tshabela kwa United States. Le fa Joseph Priestley a gopolwa thata ka dilo tse a di ribolotseng tsa saense, o ne a dumela gore go ithuta ka Modimo le maikaelelo a Gagwe e ne e le “sone selo sa botlhokwatlhokwa.”
^ ser. 10 Moithutakhemiseteri mongwe wa kwa Sweden e bong Carl Scheele o ne a lemogile okosejene pelenyana ga moo, mme ga a ka a gatisa se a se ribolotseng. Moragonyana, moitsekhemiseteri wa kwa Fora e bong Antoine-Laurent Lavoisier o ne a taya okosejene leina.
KE BONGWE jwa malwetse a legano a a anameng thata mo lefatsheng. Le fa go ntse jalo, fa bolwetse jono bo sa ntse bo simologa bo ka nna jwa se ka jwa bontsha matshwao ape ka yone nako eo. Bolwetse jono bo itsege ka go nna bofitlha jalo mo go kotsi. Lokwalopaka lwa International Dental Journal lwa re malwetse a a amang meno ke mangwe a malwetse a a “bakelang setšhaba bothata jo bo masisi jwa botsogo.” Gape lwa re bolwetse jwa legano bo ama “batho le ditšhaba fela thata ka gonne motho o utlwa botlhoko, o a boga, ga a kgone go itumelela dijo sentle e bile bo mo kgoreletsa go itumelela botshelo.” Tlhaloso ka bolwetse jono jo bo anameng e ka go thusa gore o se ka wa nna mo kotsing ya go tshwarwa ke bolwetse jwa marinini.
Bolwetse jwa marinini bo tsamaya ka dikgato tse di farologaneng. Bo simolola ka go ruruga marinini, mo go bidiwang gingivitis. Fa marinini a tswa madi seo se ka supa gore bo mo seemong seo. Madi a ka tswa fa motho a ikgotlha kgotsa a itsukula meno ka floss kgotsa a ka itswela fela go sa twe sepe. Gape go tswa madi fa motho a ntse a tlhatlhobiwa marinini le gone go ka supa gore o na le gingivitis.
Fa bolwetse jwa marinini bo etegela go feta foo, bo bidiwa periodontitis. Mo seemong seno, dilo tse di tshegetsang meno a gago tse di jaaka dithishu tsa marapo kgotsa tsa marinini di simolola go senyega. Fa bolwetse jwa marinini bo le mo seemong seno, bo ka nna jwa se ka jwa iponatsa go fitlha bo setse bo etegetse thata. Matshwao mangwe a periodontitis e ka nna diphatlha fa gare ga marinini le meno; go tshikinyega meno; diphatlha fa gare ga meno; go nkga legano; go gonyela marinini mo go dirang gore meno a lebege a le maleele; le go tswa madi mo marinining.
Go na le dilo di le mmalwa tse di ka dirang gore motho a nne mo kotsing ya go tshwarwa ke bolwetse jwa marinini. Se gantsi se bakang bolwetse jono ke dibaketeria tse di ratang go pakelana mo godimo ga meno, di itira se se bidiwang plaque. Fa plaque e sa tlosiwe, baketeria eno e ka baka go ruruga ga marinini. Fa go ntse go ya, marinini a simolola go katoga meno, mme seo se letla gore plaque e e tletseng baketeria e fetele mo teng ga lerinini. Fa baketeria e setse e fetetse koo, dithishu tsa lerapo le tsa marinini di simolola go senyega. Plaque e e mo leinong kwa godimo ga lerinini kgotsa mo teng ga lerinini e ka omelela ya nna calculus (e gantsi e bidiwang tartar). Calculus le yone e tletse baketeria mme e re ka e le thata e bile e ngaparela leino thata, ga go motlhofo go e tlosa jaaka plaque. Ka jalo baketeria e ka tswelela e senya marinini.
Go na le dilo tse dingwe tse di ka dirang gore o nne mo kotsing ya go tshwarwa ke bolwetse jwa marinini. Tseno di ka akaretsa go se tlhokomele legano sentle, melemo e e kgoreletsang thulaganyo ya mmele ya go lwantsha malwetse, go tshwaediwa ke dibaerase, kgatelelo ya maikutlo, bolwetse jo bo sa laolweng jwa sukiri, go nwa bojalwa mo go feteletseng, go goga motsoko le go fetoga ga dihoromone ka ntlha ya go ima.
Bolwetse jwa marinini bo ka go ama le ka ditsela tse dingwe. Go utlwa botlhoko mo leganong kgotsa go kgolega meno ka ntlha ya bolwetse jwa marinini go ka go kgoreletsa go tshotlha dijo le go di itumelela. Tsela e o buang ka yone le e o lebegang ka yone di ka amega. Gape dipatlisiso di bontsha gore fa motho a se na malwetse a mo leganong, o nna le botsogo jo bo botoka jwa mmele ka kakaretso.
O ka itse jang gore o na le bolwetse jwa marinini? O ka nna wa lemoga mangwe a matshwao a a setseng a umakilwe mo setlhogong seno. Fa o a lemoga, go ka nna botlhale go ya kwa ngakeng ya meno e e ka tlhatlhobang seemo sa marinini a gago.
A bolwetse jwa marinini bo ka alafega? Fa e le gone bo simololang, bo ka alafiwa. Fa bo setse bo itirile periodontitis, jaanong se se ka dirwang ke go thibela gore bo se ka jwa etegela mme jwa senya marapo le dithishu tse di fa thoko ga meno. Dingaka tsa meno di dirisa dithulusu tse di kgethegileng tse di kgonang go tlosa plaque le calculus mo menong a gago, kwa godimo ga lerinini le kwa tlase ga lone.
Tota le fa o sa kgone go bona thuso ya dingaka tsa meno motlhofo kgotsa o sa kgone gotlhelele, se se ka thusang gore o se ka wa tsenwa ke bolwetse jono jo bo kotsi jo bo bofitlha ke go bo thibela. Tsela e e molemolemo ya go thibela bolwetse jwa marinini ke go tlhokomela meno le legano ka tsela e e tshwanetseng e bile e le ka metlha.
GO THUSA LELAPA | LENYALO
Fa o leba diteitemente tsa banka le dipampitshana tsa dikoloto, o lemoga gore madi a lona a felela fela mo phefong. Lo sa le basha mo lenyalong mme tsela e lo dirisang madi ka yone e setse e dule mo taolong. A ke molato wa molekane wa gago? Iketle pele! Sekasekang kgang eno mmogo mme lo akanye ka mabaka mangwe a a ka tswang a lo tsentse loobabedi mo mathateng ano.*
Phetogo. Fa e le gore o ne o nna kwa gae pele o tsena mo lenyalong, o ka tswa o sa tlwaela go duela dikoloto le go dirisa madi le mongwe. Gape wena le molekane wa gago lo ka tswa lo dirisa madi ka ditsela tse di sa tshwaneng. Ka sekai, yo mongwe a ka tswa a rata go dirisa madi mme yo mongwe ene a rata go boloka madi. Go tsaya nako gore banyalani ba dire diphetogo mme ba nne le tsela e ba dumalanang ka yone ya go dirisa madi.
Go beela dilo nako e e tlang. Jim, yo jaanong e leng rakgwebo yo o atlegileng o a dumela gore fa a ne a sa le mosha mo lenyalong, lebaka la go bo a sa kgone go rulaganya dilo sentle le ne la mo digela mo dikolotong. A re: “E re ka ke ne ke diega go duela dikoloto, nna le mosadi wa me re ne ra felela re duela dikete tsa diranta ka ntlha ya go duela thari. Re ne ra felelwa ke madi!”
Serai sa go reka ka “madi a o sa a boneng.” Go motlhofo go tsena mo dikolotong fa o sa bone madi a tswa mo sepatšheng sa gago. Go ka nna jalo fa e le gore gantsi o duela ka karata ya sekoloto kgotsa ya banka, o reka mo Internet e bile o banka ka mekgwa ya ileketeroniki. Lebaka la go bo go adima madi go le motlhofo le lone le ka dira gore go nne motlhofo gore banyalani ba basha ba tsene mo dikolotong.
Le fa lebaka e ka tswa e le lefe, dikgang tsa madi di ka baka mathata a a masisi mo lenyalong la gago. Buka ya Fighting for Your Marriage ya re: “Bontsi jwa banyalani ba re madi ke one bothata jo bogolo, go sa kgathalesege gore ba na le madi a a kana kang. Gantsi madi ke one a bakang dikgotlhang.”
Ikemisetseng go dirisana mmogo. Mo boemong jwa go tshwaana diphoso, dirisanang mmogo gore lo laole tsela e lo dirisang madi ka yone. Dirang tshwetso di tloga fela gore lo ka se letle kgang eno e senya kamano ya lona.—Molaomotheo wa Baebele: Baefeso 4:32.
Nnang le lenaane la kafa lo tla dirisang madi ka teng. Kwalang ditshenyegelo tsa lona tsotlhe tsa kgwedi go sa kgathalesege gore di dinnye go le kana kang. Seo se tla lo thusa go bona gore madi a lona a ya kae le go bona gore ke fa kae mo lo dirisang madi teng go sa tlhokege.
Dirang lenaane la ditshenyegelo tsa lona tsa botlhokwa, go akaretsa dijo, diaparo, rente kgotsa sekoloto sa ntlo, sekoloto sa koloi le tse dingwe. Kwalang madi fa thoko ga sengwe le sengwe, go bontsha gore lo akanyetsa go dirisa madi a a kana kang mo go sone mo lobakeng lo lo beilweng lwa nako, gongwe kgwedi.—Molaomotheo wa Baebele: Luke 14:28.
“Moadingwa ke motlhanka wa motho yo o mo adimang.”—Diane 22:7
Kgwedi le kgwedi beelang madi kwa thoko a ditshenyegelo tse di farologaneng (dijo, rente, lookwane lwa koloi, jalo le jalo). Ba bangwe ba dira seno ka go tsenya madi mo dienfelopong, nngwe le nngwe e le ya ditshenyegelo tse di rileng.* Fa madi a fela mo enfelopong, ba ka tlogela go dirisa madi mo karolong eo ya ditshenyegelo kgotsa ba ka adima madi mo enfelopong e nngwe.
Sekaseka sesha tsela e o lebang dithoto ka yone. Boitumelo ga bo tlisiwe ke go nna le dilo tsa bosheng. Aitsane, Jesu o ne a re: “Le e leng fa motho a na le letlotlo botshelo jwa gagwe ga bo nne gone ka ntlha ya dilo tse a di ruileng.” (Luke 12:15) Gantsi tsela e o dirisang madi ka yone e bontsha gore a o dumela mafoko ao.—Molaomotheo wa Baebele: 1 Timotheo 6:8.
Dira diphetogo. Aaron, yo o nang le dingwaga tse pedi a nyetse a re: “Dilo tse di jaaka thelebishene e e duelelwang ya diteishene tse dintsi le go ja kwa diresetšhurenteng di ka lebega di sa je madi a mantsi kwa tshimologong, mme di ka go tsenya mo dikolotong fa nako e ntse e ya. Re ne ra tshwanelwa ke go ithuta go gana dilo dingwe gore re se ka ra dirisa madi a re se nang one.”
^ ser. 4 Le fa setlhogo seno se lebagantswe le banyalani ba ba sa tswang go nyalana, melaometheo e go tlotlwang ka yone e dira mo banyalaning botlhe.
^ ser. 14 Fa e le gore o duela ka Internet kgotsa ka karata ya sekoloto, boloka diteitemente mo enfelopong nngwe le nngwe mo boemong jwa madi.
A BO TLHAMILWE?
KHUKHWANE ya boloko e dirisa boloko ka ditsela tse dintsi. E a bo ja e bile e beela mae mo go jone. Dingwe tse ditonanyana di bo naya tse di namagadi, di batla go di kgatlha ka jone. Fa dikhukhwane tseno di wela boloko jo bosha godimo e nna “se mphete ke go fete.” Nako nngwe babatlisisi ba ne ba bona dikhukhwane di ka nna 16 000 di tlhasela mokoa wa boloko jwa tlou, wa ba wa fela mo diureng di le pedi fela.
Dikhukhwane tsa mofuta mongwe fa di batla go tswa mo setlhopheng se se kokoanetseng boloko, di a bo potoka, di bo dira kgolokwe di bo di bo pitikela kgakala le mokoa o mogolo wa boloko mme di bo epele mo mmung o o bongola. Khukhwane eno e pitika boloko joo e sa tsamaye ka matsoketsane mme e tsamaya e tlhamalatse ka gonne seno se e thusa gore e kgone go tshaba ka bonako mme e se ka ya nna mo kotsing ya go utswelwa boloko ke dikhukhwane tse dingwe.
Mme khukhwane ya boloko e dira jang gore e se ka ya dikologa felo go le gongwe, bogolo jang fa go le bosigo?
Ela tlhoko: Dipatlisiso tsa mo nakong e e fetileng di bontshitse gore dikhukhwane tsa boloko di ka bona tsela ka lesedi la letsatsi kgotsa la ngwedi, mme di kgona go tsamaya di tlhamaletse, tota le mo masigong a fa go se na ngwedi. Babatlisisi bangwe ba Afrika Borwa ba lemogile gore dikhukhwane ga di dire seno ka go leba dinaledi tse di rileng, mme di dirisa mola wa lesedi le le tlhagisiwang ke losagaripa lwa Molala wa Tladi. Go ya ka lokwalopaka lwa Current Biology, leno ke “lekgetlo la ntlha go kwalwa ka setshedi sa naga se dirisa losagaripa lwa Molala wa Tladi go bona tsela.”
Mmatlisisi mongwe e bong Marcus Byrne a re dikhukhwane tsa boloko di na le “mokgwa o o atlegileng wa go bona tsela o o dirang le fa go na le lesedi le le letobo fela la dinaledi, mme di sa dirise tlhaloganyo go le kalo.” Gape a re: “Ka jalo di ka ruta batho gore ba ka rarabolola jang dikgang tse di raraaneng tse di amanang le mathata a go bona.” Ka sekai, roboto e ka dirwa gore e kgone go phuruphutsha ntlo e e gosomaneng e etsa mokgwa wa khukhwane ya boloko wa go bona tsela.
O akanyang? A bokgoni jwa go bona tsela jwa khukhwane ya boloko bo nnile gone ka bogone fela? A kgotsa bo tlhamilwe?
A o ne o itse?
Dikhukhwane tsa boloko di petolola mmu e bile di o tsenya menontsha, di phatlalatsa peo e bile di thusa gore dintshi di se ka tsa ata.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ ***bh dits. 66-75 Tsholofelo ya Mmatota ka Batho Ba o Ba Ratang ba ba Suleng***
Kgaolo ya Bosupa
Tsholofelo ya Mmatota ka Batho Ba o Ba Ratang ba ba Suleng
Re itse jang gore tota tsogo ya baswi e tla nna teng?
Jehofa o ikutlwa jang ka go tsosa batho ba ba suleng?
Go tla tsosiwa bomang?
AKANYA o sia o tshaba mmaba yo o shakgetseng. O nonofile thata e bile o lobelo go go gaisa. O a itse gore mmaba yono o setlhogo ka gonne o mmone a bolaya ditsala dingwe tsa gago. Le fa o ka taboga jang, o ntse o a go atamela. O felelwa ke tsholofelo. Mme ka tshoganyetso, go tlhaga mongwe kafa letlhakoreng la gago a tla go go namola. O maatla thata go gaisa mmaba wa gago, e bile o a go solofetsa gore o tlile go go thusa. A bo seo se dira gore o wele makgwafo jang ne!
2 Ka tsela ya tshwantshetso, le wena o lateletswe ke mmaba yo o ntseng jalo. O re latelela rotlhe. Jaaka re ithutile mo kgaolong e e fetileng, Baebele ya re loso ke mmaba. Ga go ope wa rona yo o ka le siang kgotsa yo o ka le lwantshang. Bontsi jwa rona re bone mmaba yono a bolaya batho ba re ba ratang. Mme Jehofa o maatla go gaisa loso. Ke Monamodi yo o lorato yo o setseng a bontshitse gore a ka kgona go fenya mmaba yono. Mme o solofetsa gore o tlile go fedisetsa mmaba yono ruri, e leng loso. Baebele e ruta jaana: “Loso lo tla nyelediwa, e le mmaba wa bofelo.” (1 Bakorintha 15:26) A dikgang tse di molemo ruri!
3 Mma re lebe ka bokhutshwane gore mmaba wa rona e bong loso o re ama jang fa mongwe yo re mo itseng a swa. Go dira jalo go tla re thusa go lemoga sengwe se se tla re itumedisang. Jehofa o solofetsa gore baswi ba tla tsosiwa. (Isaia 26:19) Ba tla boa ba tshela gape. Eo ke yone tsholofelo e re nang le yone ka baswi.
FA MOTHO YO RE MO RATANG A SWA
4 A o swetswe ke mongwe yo o mo ratang? Seno se ka dira gore o sale o utlwile botlhoko thata, o hutsafetse e bile o nyemile mooko. Mo dinakong tse di ntseng jalo, re tshwanetse go batla kgomotso mo Lefokong la Modimo. (2 Bakorintha 1:3, 4) Baebele e re thusa go tlhaloganya gore Jehofa le Jesu ba ikutlwa jang ka loso. Jesu, yo o neng a bontsha dinonofo tsa ga Rraagwe ka botlalo, o ne a itse gore go ntse jang go swelwa ke motho yo o mo ratang. (Johane 14:9) Fa Jesu a ne a le kwa Jerusalema, o ne a tle a etele Lasaro le bokgaitsadie, e bong Marea le Maratha, ba ba neng ba nna mo motseng o o fa gaufi wa Bethani. E ne e le tsala e kgolo ya bone. Baebele ya re: “Jesu o ne a rata Maratha le monnawe le Lasaro.” (Johane 11:5) Le fa go ntse jalo, jaaka fa re ithutile mo kgaolong e e fetileng, Lasaro o ne a tlhokafala.
5 Jesu o ne a ikutlwa jang ka go swelwa ke tsala ya gagwe e a e ratang thata? Pego e re bolelela gore Jesu o ne a hutsafala le ba losika le ditsala tsa ga Lasaro. Jesu o ne a tlhomoga pelo fela thata fa a ba bona. O ne “a fegelwa mo moyeng mme a tshwenyega.” Morago ga moo pego eno ya re, “Jesu a tsholola dikeledi.” (Johane 11:33, 35) A go hutsafala ga ga Jesu go ne go raya gore o ne a se na tsholofelo? Nnyaa. Tota e bile, Jesu o ne a itse gore go ne go tloga go direga sengwe se se itumedisang. (Johane 11:3, 4) Le fa go ntse jalo, o ile a utlwa botlhoko le khutsafalo tse di bakwang ke loso.
6 Go hutsafala ga ga Jesu go a re kgothatsa ka tsela nngwe. Go re ruta gore Jesu le Rraagwe e bong Jehofa, ba tlhoile loso. Mme Jehofa Modimo o kgona go lwantsha mmaba yono le go mo fenya! Mma re bone gore Modimo o ile a dira gore Jesu a kgone go dira eng.
“LASARO, TSWA!”
7 Lasaro o ne a fitlhilwe mo legageng mme Jesu a kopa gore leje le go neng go tswetswe kgoro ya legaga leo ka lone le tlosiwe. Maratha o ne a gana ka gonne morago ga malatsi a le manè, mmele wa ga Lasaro o tshwanetse wa bo o ne o setse o simolotse go senyega. (Johane 11:39) Tota ke mang yo o neng a ka nna le tsholofelo ya gore o tla tsoga?
8 Leje le ne la tlosiwa, mme Jesu a goa ka lentswe le le kwa godimo a re: “Lasaro, tswa!” Go ne ga direga eng? “Monna yo o neng a sule a tswa.” (Johane 11:43, 44) A o ka akanya fela kafa batho ba ba neng ba le foo ba neng ba itumela ka gone? Botlhe ba ba neng ba le foo, e ka ne e le ba Lasaro e neng e le kgaitsadiabone, wa losika lwa bone, tsala ya bone kgotsa moagelani wa bone, ba ne ba itse gore o ne a sule. Mme jaanong monna yoo yo ba neng ba mo rata, o ne a eme mo gare ga bone. Go tshwanetse ga bo go ile ga nna thata gore ba dumele se ba se bonang. Ga go pelaelo gore ba le bantsi ba ile ba tlamparela Lasaro ka boitumelo. Ruri loso lo ne lo fentswe!
9 Jesu ga a ka a bolela gore kgakgamatso eno e dirilwe ka maatla a gagwe. Fa a ne a rapela pele fela ga a bitsa Lasaro, o ne a dira gore go bonale sentle gore Jehofa ke ene a tsosang baswi. (Johane 11:41, 42) Eno e ne e se yone fela nako e Jehofa a neng a dirisa maatla a gagwe ka tsela eno. Go tsosiwa ga ga Lasaro mo baswing ke e le nngwe fela ya dikgakgamatso di le robongwe tsa mofuta ono tse go kwadilweng ka tsone mo Lefokong la Modimo. Go itumedisa tota go bala dipego tseno le go di ithuta. Di re ruta gore Modimo ga a na tlhaolele, ka gonne ba ba tsosiwang mo baswing ba akaretsa bana le bagolo, banna le basadi, Baiseraele le ba e seng Baiseraele. Ditemana tseno di tlhalosa boitumelo jwa bone jo bo seng kana ka sepe! Ka sekai, fa Jesu a ne a tsosa mosetsana mongwe yo o neng a sule, batsadi ba gagwe ba ne “ba se ka ba kgona go itshwara ka ntlha ya go tlhapelwa ke boitumelo.” (Mareko 5:42) Ee, Jehofa o ne a ba neile lebaka la go itumela le ba neng ba ka se ka ba tlhola ba le lebala.
10 Gone ke boammaaruri gore ba ba neng ba tsosiwa ke Jesu ba ne ba boa ba swa gape. A seno se bolela gore go ba tsosa ga gagwe e ne e le ga lefela? Nnyaa. Dipego tseno tsa Baebele di re tlhomamisetsa boammaaruri jo bo botlhokwa e bile di re naya tsholofelo.
GO ITHUTA GO TSWA MO DIPEGONG TSE DI BUANG KA TSOGO YA BASWI
11 Baebele e ruta gore baswi “ga ba itse sepe gotlhelele.” Ga go na gope kwa ba tshelang teng. Pego ya ga Lasaro e tlhomamisa seno. Fa Lasaro a sena go tsoga mo baswing, a o ile a tlhalosetsa batho dilo tse di kgatlhang tsa gore legodimo le ntse jang? Kgotsa a o ile a ba bolelela dilo tse di tshosang ka molelo wa dihele? Nnyaa. Baebele ga e na mafoko ape a a ntseng jalo a a neng a buiwa ke Lasaro. Mo malatsing a le manè a a neng a sule ka one, o ne a “sa itse sepe gotlhelele.” (Moreri 9:5) Lasaro o ne a robetse mo losong.—Johane 11:11.
12 Gape, pego eno ya ga Lasaro e re ruta gore tsogo ya baswi e teng, ga se tlhamane fela. Jesu o ne a tsosa Lasaro fa pele ga boidiidi jo bo neng jwa iponela seno ka matlho. Tota le baeteledipele ba bodumedi, ba ba neng ba tlhoile Jesu, ba ne ba se ka ba ganela gore o ne a dirile kgakgamatso eno. Go na le moo, ba ne ba re: “Re tla dirang, ka gonne monna yono [Jesu] o dira ditshupo di le dintsi?” (Johane 11:47) Batho ba le bantsi ba ne ba ya go bona monna yono yo o neng a tsositswe. Ka ntlha ya moo, ba le bantsi ba bone ba ne ba dumela mo go Jesu. Ba ne ba bona bosupi jwa mmatota ka Lasaro gore Jesu o ne a romilwe ke Modimo. Bosupi jono bo ne bo nonofile thata mo e leng gore baeteledipele bangwe ba Bajuda ba ba dipelo di thata ba ne ba bo ba loga leano la go bolaya Jesu le Lasaro.—Johane 11:53; 12:9-11.
13 A go dumela mo tsogong ya baswi ke selo se se sa utlwaleng? Nnyaa, ka gonne Jesu o ile a ruta gore letsatsi lengwe “botlhe ba ba mo mabitleng a kgakologelo” ba tla tsosiwa. (Johane 5:28) Jehofa ke ene Mmopi wa sengwe le sengwe se se tshelang. A go tshwanetse ga nna thata go dumela gore a ka kgona go bopa motho sesha? Ke boammaaruri gore seno se tla ikaega thata ka gore Jehofa o mo gakologelwa go le kana kang. A a ka kgona go gakologelwa beng ka rona ba re ba ratang ba ba suleng? Lobopo lo tletse ka dinaledi tse go seng motho ope yo o ka kgonang go di bala, le fa go ntse jalo Modimo o neile nngwe le nngwe ya tsone leina! (Isaia 40:26) Ka jalo, Jehofa Modimo a ka kgona go gakologelwa ka botlalo beng ka rona ba re ba ratang ba ba suleng, e bile o iketleeleditse go ba tsosa gore ba boe ba tshele gape.
14 Le fa go ntse jalo, Jehofa o ikutlwa jang ka go tsosa batho ba ba suleng? Baebele e re ruta gore o iketleeleditse go tsosa baswi. Monna yo o ikanyegang, e bong Jobe, o ne a botsa a re: “Fa monna yo o nonofileng a swa a o ka tshela gape?” Jobe o ne a re o tla leta mo lebitleng go fitlha nako e tla ya gore Modimo a mo gakologelwe. O ne a raya Jehofa a re: “O tla bitsa, mme nna ka bonna ke tla go araba. O tla tlhologelelwa tiro ya diatla tsa gago.”—Jobe 14:13-15.
15 A ko o akanye fela! Tota Jehofa o tlhologeletswe go tsosa baswi. A ga go itumedise go bona gore Jehofa o ikutlwa jalo? Mme go tweng ka tsogo eno ya baswi e e tlileng go direga mo isagweng? Go tla tsosiwa bomang, mme ba tla tsogela kae?
“BOTLHE BA BA MO MABITLENG A KGAKOLOGELO”
16 Dipego tsa Baebele tse di buang ka tsogo ya baswi di re ruta go le gontsi ka tsogo e e tlang. Batho ba ba neng ba tsosiwa mo baswing gone mo lefatsheng mono, ba ne ba kopanngwa gape le beng ka bone ba ba ba ratang. Tsogo ya baswi ya mo isagweng e tla bo e ntse jalo le yone—mme yone e tla bo e le botoka thata go gaisa ya pele. Jaaka fa re ithutile mo Kgaolong ya 3, boikaelelo jwa Modimo ke gore lefatshe lotlhe e nne paradaise. Ka jalo, baswi ga ba kitla ba tsosediwa mo lefatsheng le le tletseng dintwa, bokebekwa le bolwetse. Ba tla nna le tshono ya go tshelela ruri mo lefatsheng leno ka kagiso le ka boitumelo.
17 Go tla tsosiwa bomang? Jesu o ile a re “botlhe ba ba mo mabitleng a kgakologelo ba tla utlwa lentswe la gagwe [la ga Jesu] mme ba tla tswa.” (Johane 5:28, 29) Ka tsela e e tshwanang, Tshenolo 20:13 ya re: “Lewatle la ntsha baswi ba ba mo go lone, le loso le Hadese tsa ntsha baswi ba ba mo go tsone.” “Hadese” e kaya lebitla fela le le tlwaelegileng la batho. (Bona Dintlha Tse di Oketsegileng, ditsebe 212-13.) Mabitla ano a tla dirwa gore a sale a se na sepe. Dibilione tsotlhe tse di robetseng mo go one di tla tshela gape. Moaposetoloi Paulo o ne a re: “Go tlile go nna le tsogo ya ba ba siameng mmogo le ba ba sa siamang.” (Ditiro 24:15) Seo se bolela eng?
18 “Basiami” ba akaretsa bontsi jwa batho ba re balang ka bone mo Baebeleng ba ba neng ba tshela pele Jesu a tla mo lefatsheng. O ka akanya ka Noa, Sara, Moshe, Ruthe, Esethere le ba bangwe ba bantsi. Kgaolo 11 ya Bahebera e tlotla ka bangwe ba banna le basadi bano ba tumelo. Mme gape, “basiami” ba akaretsa batlhanka ba ga Jehofa ba ba swang mo motlheng ono wa rona. Ka ntlha ya tsholofelo eno ya tsogo, ga re tlhole re tshaba go swa.—Bahebera 2:15.
19 Go tweng ka batho botlhe ba ba neng ba sa direle Modimo kgotsa ba sa mo ikobele e le ka gonne ba ise ba ko ba utlwe sepe ka ene? Dibilione tsa batho bano “ba ba sa siamang” ga di kitla di lebalwa. Le bone ba tla tsosiwa ba bo ba newa tshono ya gore ba ithute ka Modimo wa boammaaruri le go mo direla. Mo nakong ya dingwaga tse di sekete, baswi ba tla tsosiwa ba bo ba newa tshono ya gore ba direle Jehofa ba na le batho ba ba ikanyegang gone mono mo lefatsheng. Eo e tla bo e le nako e e itumedisang tota. Baebele e bitsa nako eo Letsatsi la Katlholo.
20 A seno se raya gore go tlile go tsosiwa mongwe le mongwe fela yo o kileng a tshela? Nnyaa. Baebele ya re baswi bangwe ba mo “Gehena.” (Luke 12:5) Go bonala Gehena e ne e le leina la lefelo la go latlhela matlakala le le neng le le ka kwa ntle ga Jerusalema wa bogologolo. Go ne go fisediwa ditopo tsa batho le matlakala mo go lone. Bajuda ba ne ba tsaya baswi ba ditopo tsa bone di neng di latlhelwa moo e le ba ba sa tshwanelweng ke go fitlhwa le ke tsogo. Ka jalo, Gehena e tshwantshetsa sentle go senyediwa ruri. Le mororo Jesu a tlile go nna le seabe mo go atlholeng batshedi le baswi, katlholo ya bofelo e ikaegile ka Jehofa. (Ditiro 10:42) Ga a kitla a tsosa batho ba a ba tsayang ba le boikepo e bile ba sa batle go fetoga.
GO TSOGELA KWA LEGODIMONG
21 Baebele gape e bua ka mofuta o mongwe wa tsogo, e leng tsogo ya ba ba yang go tshela kwa legodimong e le dibopiwa tsa semoya. Go na le sekai se le sengwe fela sa tsogo eno se se kwadilweng mo Baebeleng, e leng sa ga Jesu Keresete.
22 E ne ya re fa Jesu a sena go bolawa, Jehofa o ne a se ka a letla Morwa yono wa gagwe yo o ikanyegang go nna mo lebitleng. (Pesalema 16:10; Ditiro 13:34, 35) Modimo o ne a tsosa Jesu, mme e seng ka mmele wa nama. Moaposetoloi Petere o tlhalosa gore Keresete o ne a “bolawa mo nameng, . . . a tshedisiwa mo moyeng.” (1 Petere 3:18) Ruri seno e ne e le kgakgamatso e e boitshegang. Jesu o ne a tsosiwa e le motho yo o maatla wa semoya! (1 Bakorintha 15:3-6) Jesu e ne e le ene wa ntlhantlha go bona tsogo ya mofuta ono e e galalelang. (Johane 3:13) Mme o ne a se kitla a nna wa bofelo go tsosiwa jalo.
23 E re ka Jesu a ne a itse gore o ne a tloga a boela kwa legodimong, o ne a bolelela balatedi ba gagwe gore o ne a tlile go ya go ba “baakanyetsa lefelo.” (Johane 14:2) Jesu o ne a bitsa ba ba yang legodimong a re ke “letsomanyane.” (Luke 12:32) Go tla nna le batho ba le kae mo setlhotshwaneng seno se sennye sa Bakeresete ba ba ikanyegang? Go ya ka Tshenolo 14:1, moaposetoloi Johane a re: “Mme ka leba, mme, bona! Kwana [Jesu Keresete] e eme mo Thabeng ya Siona, mme a na le ba ba dikete di le lekgolo masome a manè le bonè ba kwadilwe leina la gagwe le leina la ga Rraagwe mo diphatleng tsa bone.”
24 Bakeresete bano ba ba 144 000, ba ba akaretsang baaposetoloi ba ba ikanyegang ba ga Jesu, ba tsosiwa gore ba ye go tshela kwa legodimong. Tsogo ya bone e direga leng? Moaposetoloi Paulo a ne a kwala a tlhalosa gore e ne e tla direga mo nakong ya go nna gone ga ga Keresete. (1 Bakorintha 15:23) Jaaka o tla ithuta mo Kgaolong ya 9, gone jaanong re tshela mo nakong eo. Ka jalo, ba le mmalwa ba ba setseng ba e leng karolo ya 144 000 ba ba swang mo motlheng ono wa rona, ba tsosiwa ka ponyo ya leitlho gore ba ye go tshela kwa legodimong. (1 Bakorintha 15:51-55) Le fa go ntse jalo, boidiidi jo bo se nang palo jwa batho jone bo na le tsholofelo ya go tsosiwa mo isagweng gore ba tle go tshela mo lefatsheng la Paradaise.
25 Ee, ruri Jehofa o tla fenya loso e leng mmaba wa rona, mme le tla nyelela ka bosakhutleng! (Isaia 25:8) Le fa go ntse jalo, o ka nna wa ipotsa go re, ‘Ba ba tsosediwang kwa legodimong, ba ya go dira eng koo?’ Ba tla nna bontlhanngwe jwa Bogosi jo bo molemo jwa kwa legodimong. Re tla ithuta go le gontsi ka bogosi joo mo kgaolong e e latelang.
[Dintlha tse di kwa tlase]
Dipego tse dingwe di fitlhelwa mo go 1 Dikgosi 17:17-24; 2 Dikgosi 4:32-37; 13:20, 21; Mathaio 28:5-7; Luke 7:11-17; 8:40-56; Ditiro 9:36-42 le 20:7-12.
Go bona tshedimosetso e e oketsegileng ka Letsatsi la Katlholo le gore batho ba tla bo ba atlholelwa eng, tsweetswee bona Dintlha Tse di Oketsegileng, ditsebe 213-15.
SE BAEBELE E SE RUTANG
▪ Pego ya Baebele e e buang ka tsogo ya baswi e re naya tsholofelo e e tlhomamisegileng.—Johane 11:39-44.
▪ Jehofa o tlhologeletswe go tsosa baswi.—Jobe 14:13-15.
▪ Botlhe ba ba leng mo mabitleng ba tla tsosiwa.—Johane 5:28, 29.
[Dipotso Tsa Thuto]
1-3. Ke mmaba ofe yo o re latelelang rotlhe, mme ke ka ntlha yang fa go sekaseka se Baebele e se rutang go ka dira gore re wele makgwafo?
4. (a) Ke ka ntlha yang fa tsela e Jesu a ileng a ikutlwa ka yone ka loso lwa yo a mo ratang e re ruta sengwe ka tsela e Jehofa a ikutlwang ka yone ka loso? (b) Jesu o ne a na le ditsala dife tse di kgethegileng?
5, 6. (a) Jesu o ne a itshwara jang fa a na le ba lelapa la ga Lasaro le ditsala tsa gagwe tse di hutsafetseng? (b) Ke ka ntlha yang fa go hutsafala ga ga Jesu go re kgothatsa?
7, 8. Ke ka ntlha yang fa go ne go ka direga gore batho ba ba neng ba bogetse ba se ka ba nna le tsholofelo ya gore Lasaro o ne a ka tsoga, mme Jesu o ne a dira eng?
9, 10. (a) Jesu o ne a senola jang Motswedi wa maatla a gagwe a go tsosa Lasaro? (b) Go bala dipego dingwe mo Baebeleng tse di buang ka go tsosiwa ga baswi go re solegela molemo jang?
11. Pego ya go tsosiwa ga ga Lasaro e thusa jang go tlhomamisa boammaaruri jo bo kwadilweng mo go Moreri 9:5?
12. Ke ka ntlha yang fa re ka tlhomamisega gore tota Lasaro o ile a tsosiwa mo baswing?
13. Re na le lebaka lefe la go dumela gore tota Jehofa a ka kgona go tsosa baswi?
14, 15. Jehofa o ikutlwa jang ka go tsosa baswi, jaaka fa go bontshiwa ke se Jobe a ileng a se bua?
16. Baswi ba tla tsosiwa gore ba tle go tshela mo maemong a a ntseng jang?
17. Go tlile go tsosiwa batho ba le kae?
18. Ke bomang ba ba akarediwang mo gare ga “basiami” ba ba tlileng go tsosiwa, mme tsholofelo eno e ka go ama jang wena ka bowena?
19. Batho “ba ba sa siamang” ke bomang, mme Jehofa o ba naya tshono efe ka bopelonomi?
20. Gehena ke eng, mme go ya bomang teng?
21, 22. (a) Go na le mofuta ofe o mongwe gape wa tsogo? (b) Motho wa ntlha go tsosiwa ka mmele wa semoya ke mang?
23, 24. Ke bomang ba e leng karolo ya “letsomanyane” la ga Jesu, mme ba kae ka palo?
25. Re tla tlotla ka eng mo kgaolong e e latelang?
[Setshwantsho mo go tsebe 69]
Elija o ne a tsosa morwa motlholagadi.—1 Dikgosi 17:17-24
[Setshwantsho mo go tsebe 69]
Go tsosiwa ga ga Lasaro go ne ga tlisetsa batho boitumelo jo bogolo.—Johane 11:38-44
[Setshwantsho mo go tsebe 69]
Moaposetoloi Petere o ne a tsosa mosadi wa Mokeresete e bong Dorekase. —Ditiro 9:36-42
[Setshwantsho mo go tsebe 75]
Mo Paradaiseng, baswi ba tla tsosiwa ba bo ba kopanngwa gape le beng ka bone ba ba ba ratang
tsn_Latn zul_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn unk tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn tsn_Latn