Bum Chyangau
Pipe Line lu shalai na matu
Miwa gaw Myen hpe laning mi US Dollar Wan (150), Sumshi ning a matu Dollar Wan
(4500) jaw ra na ma ai. Bai nna Myen ni hku nna Miwa kaw na hkoi da ai
gumhpraw Hka Dollar Wan (3,300) re lam
chye lu ai. Dai hku nga jang Myen ni gaw Miwa a Hka wa tawm na matu shaning
(22) ning Wan sau (Petro) ni hpe majoi shalai shangun ra na masa rai nga ai. Dai
Pipe line galaw na matu Myen sawa hpyen ni gaw Ginwang (22) kaw na mung masha
ni a yi sun hkau na ni hpe n-tara ai zing la nna shanhte a kashu kasha ni a
mying hte Miwa company ni hpe Eka mi Dollar hkying, mun hte bai dut sha ai lam
chye lu ai. Pipe Line shim lam amatu Miwa hpyen dap, dap dung (44), hpyen n-gun
(13200) hpe mung shara jaw ra na hku re. Shaning (30) ning nga jang, Pipe Line
grup yin na Myen, Sam ni gaw yawng hkra ngu na daram Miwa tai ma nna, shaning
(50) hta Myen mung daw chyen n-kau mi hpe Miwa ni gaw n-gasat ra ai madu sha
kau na masa hpe mu mada lu ai.
Tinggyeng akyu hpe sha yu chye
ai Myen sawa hpyen Du ni gaw Munghpawm mungdan hpe ahkyep alep di nna dut sha
taw nga masai re. No-(2) hku nna, ndai Pipe Line gaw Miwa mung e Investment
arang kaba sa bang tawn ai Mungkan ting na Company ni a matu ahkyak dik rai nga
ai.Wan sau nlu shalai nna Myihprap wan kadawn mat jang dai company kaba ni mang
hkang pru sai. Shanhte a jak rung ni lu shakri sana n-re. Miwa a matu mung Shat
Di ga mat ai hte bung na.
No(3) hku nna, Myihprap wan
ning ra mat jang American, Russia, North Korea ni hte shing jawng nga ai Nuclear
Plan ni mung hpang hkrat mat na.Yawng hkra hpe ginchyum dat yang- Miwa a matu
Pipe Line gaw Asak, Sai lam re hpe mu mada lu nga ai. Dai majaw Indirect gumwai
hku nna annhte hpaji daw ra na saga ai. Myen ni Dap Ba (4) de tawt lai shang wa
ai majaw ngu ai Reason jahpai nna (shn) shut masu nna shanhte a Pipe Line ni
hpe sa kapaw amya kau ya. Sorry yaw...Myen hpe gap ai ngu Pipe hkra mat sai. Myen Dap ni hting nut
mat jang chyawm dai mang hkang nga sana n-re . Le htaw ngu “ Pipe
Line Opration” galaw ra saga ai.
Hpang jahtum Miwa ni Wan sau, Gas ni dum hprut nna kyin gadau wa na. Miwa gaw anhte hpe abawk wa na. Ra hkan wa
sana. Shaloi- Miwa a Weigh hte Myen Gwi
daw ni a Maidang htawng ya, Baw dinghkrak ya na grai manu mat sai.Mung masa,Hpyen
masa lam ni hta n-tsa kaw na anhte jum tek lu sana re. No.(2) Mungkan majan na
zawn Sinat hpai nna gasat hkat ai prat n-rai mat sai. N-dai tsa ban (21) hta
gaw Baw nu, Nyan hpaji hte shakrip hkat ai ten rai nga sai. American ni Mungkan
ting hpe jum tek nna Control lu galaw ai gaw Hight Technology (Hi-Tec) a majaw
rai nga ai.
Ya pyi- Miwa gaw Myen hpe
Shanglawt K-I-A kade gasat shangun tim maka n-kap ai majaw anhte Wunpawng sha
ni hpe myiman bai shatsawm wa masai. Dai gaw Miwa mung jarit mayan hta hpyen yen
Dabang (4) hpaw na tara shang ahkang jaw wa ai lam rai nga ai.Lam mi hku tsun
ga nga yang ‘Myen hpe hpang kaw na Wan nawn nna Jinghpaw ni hpe gasat shangun
ai gaw shanhte n-re’- ngu ai hpe magap kau ai Trick sha rai nga ai. Dai hta
n-ga, American hte pawng nna shi hpe shingdit lahkat wa nga ai ‘Myen’ hpe ndai
hpyen yen dabang kaw n-gun la,da hpran gasat mu ngu ai lachyum hku nna mung mu
mada lu nga ai.
“Sharam” kaw na na Baw daw di shadat, Woi kaw na Nmai daw
makret sha dat rai nyan daw amyat htuk
Baw nu shachyai taw ai Prangtai hte
lachyum bung nga ai.Dai majaw n-sam galai, Side change chye ai Miwa hpe mung
grai sadi maja nna ganawn mazum ra na ga ai. American ni hku nna mung shinggyim
ahkaw ahkang hpe Degree htum hkra tawt lai taw nga ai Myen hpyen Gwi daw,Gwi
ran, Gwi chyit, Sawa, Nat Sanam n-dai ni hpe Ladi sharat, Myi n-gyeng hku yu taw
sai re. Raitim Myen Sa wa hpyen ni gaw Simsa lam --Simsa lam - nga ai nsen
shapoi masu nna 2013-ning Febuary (19) ya shani S-S-A Sam hpu nau ni hpe sa
htim gasat ai hta n-ga,Wunpawng hpu nau Lisu (100) jan hpe Gwi si Min Awng
Hlaing wa Sinat laknak htuk jaw nna K-I-A Shanglawt ni hpe gasat shangun na
hkyen nga ai lam chye lu ai.
Grai myit ka-un, myit machyi na
zawn nga ai shiga rai nga ai.Wunpawng an
Nau ni hpe myi man Dihkama chya ya nna shada sat hkat shangun na masing rai nga
malu ai. Hpu nau Lisu ni e- anhte gaw moi Jiwoi, Jiwa prat shanat kaw nna, Labau
rum myit mang hkrum let rau nga ,rau pra hkrat wa ai ni rai ga ai. Mani mana sha
mu chye hkat ai Myen Sa wa hpyen ni a ga hkum na yit mu. Nanhte Lisu hpu nau ni
hpe Myen Mung Mungchying sha (Citizen)
shatai la woi ai gaw anhte Jinghpaw hpu
nau ni she rai ga ai. Myen Gwi si, Gwi daw ni n-re. Dai lam hpe loi mi tsun dan,
hkai dan mayu nngai.
‘Hpu nau Lisu ni a lam’
Hpu nau Hku Lung Lisu amyu ni
hpe Inglik ni Burma nga nna tsun ai Mungchying sha Ru di jahpan hta chyarang
lawm lu hkra Kachin Sub-state Council hku nna 1946-ning hta e Inglik Asuya kaw hpyi tsun hparan ya sai. Dai majaw Lisu
hpu nau ni hpe Inglik ni gaw- Myen mung Ru di masha hku nna hkap masat la ya sai re. (Lisu hpu nau
ni a Ginru Ginsa Buga gaw ya aten na Miwa mung rai nna, anhte W-P sha ni hte
rau nga, rau pra hkrat wa ai Hpu nau ni
rai ga ai. Laika ka ai wa).
“Howa Duwa M.Hkun Hpung a Labau”
By-Maran Brang 1975-ning,
page-(54) ,First Edition .
Chyurum ai
Wunpawng myu sha ni e-------,
Labau n-chye yang anhte gaw Rudi kata, Rudam dam ai
amyu ni tai mat na ga ai. Dai hta n-ga,
kaga amyu ni a yu kaji, roi rip dang sha ai mung hkrum
mana ra na ga ai. Dai majaw Rusai Labau gaw myu sha langai mi a matu Manu dawdan n-lu ai Sut
gan hte Myu hpe makawp maga ai
N-tawng Nhtu mung rai nga ai. Dai majaw dai ni na Myu tsaw
Mung tsaw ai Prat ramma ni hte, htawm hpang na kashu kasha ni chye da lu na
matu shawng de na anhte a Jiwoi, Jiwa
ni shakut shaja lai mat wa sai Labau
Mau byin ni hpe loi mi tsun dan mayu
n-ngai.
“Kachin Sub-state hte
Council byin pru wa ai lam”
Myen mungdan hpe 1942-ning April shata kaw nna Japan ni
shang gasaat up sha hpang nna, anhte Jinghpaw mung masha ni hpe Inglik Asuya
kaw hpyen bungli galaw ai ni re nga kaga amyu ni hta grau zing ri ma ai hpe
yawng naw dum nga na ga ai. (Myen mung
dan=Burma gaw Inglik prat hta India
mungdan a State langai mi hku sha rai nna “Burma State” nga shamying nna Gala
mung kaw nna up hkang ma ai re. Ya na Kachin State hte lachyum bung nga ai.
Laika ka ai wa).
Inglik hpyen dap na n-htang pru wa ai Jinghpaw hpyen
Du, hpyen la ni hpe mung shinglang matep,n-tsin jaw jahkru amyu myu zing ri jep
ai mung hkrum shajang saga ai. Mung masha ni hpe mung Heho ngu ai Japan hpyen
dap hta Kuli (shangun ma/ n-chyang mayam) galaw shangun nna adip arip re ai hta
n-ga,Japan hpyen hpung ni a matu Ration lu sha, U,Wa yam nga ni hte Mam, Hkai nu
kaw na hkawt manu kaji kajaw sha jaw nna Japan ni lahkawn sha lai mat wa
masai.1943-ning March the April shata hta hpyen Du kaba Wing Gate a hpung ni
n-kau mi Sam mung de du pru wa ai hte gade nna yang Inglik Asuya ni gaw
Alliance “Myit hpawm mungdan hpyen hpung”
ni hte rau Japan hpe bai n-htang
gasat sai re. Dai ten hta Sam mung na W-p Jinghpaw n-kau mi gaw Miwa ga Khwe
Ming hku nna Ku Gang ga Sap Hkung hka sinpraw
hkran de du nga ai Inglik hpyen kin-yu hpung hte matut let Japan a shiga
ni hpe htawn shalai ai bungli mung galaw lai wa yu saga ai.
Jinghpaw ni n-dai zawn galaw wa ai lam hpe chye nna Japan ni
gaw Jinghpaw ni hpe grau grau zing ri wa masai. N-kau mi hpe rim la nna sat kau
ai mung hkrum sai.N-kau mi ga n-hkun e rawng shakyet sat ai mung hkrum sha lai
wa saga ai re. Ning rai garum la na masha hpe la dingda nga yang, Hu Bren Pung
Swe na Subeda Duwa zau Bawk gaw Jinghpaw hpyen la dingsa (70) hpe lahkawn
shingyin la n-htawm Japan hpe shawng gasat hpang wa sai.
28-11-44 ya shana captain Kumje Tawng ( Yu-ngwi shayi K-Ja Nu a kawa) a hpung nigaw Mung Hawm pa e
N-bung jawng the gumhtawn hkrat, 29-11-44 ya shana Duwa Zau Jun gaw Japan hpawng rai nga ai Loi Kang makau Nam Hwi pa e N-bung
jawng hte gumhtawn hkrat ma ai.
(Myitkyina mare Mali hka kau Zau Jun lam gaw n-dai Captain
Zau Jun hpe shagrau nna shamying tawn ai
Mawdaw lam rai nga ai. Laika ka
ai wa.) N-dai
Force -136 ngu ai Kin-yu dap
,Levy dap ni hpaw let Hu Bren Mung Wun
pa e dap langai mi bai hpaw nna gasat kri bang wa ai hte rau American
Ranger (101) dap ni mung Jinghpaw mungdaw maga de na bai du pru wa shajang mara ai majaw Jinghpaw
ma, Wa ngan La ni hte Nga rem Brang ni
kaw du hkra Japan hpe gasat shaden ai hta n-bung Laru zawn hkan rawt kamawng
nang wa masai. (Laika ka ai wa a kawa Howa
Zau Gam gaw n-dai American Ranger (101) Tank Corp (Tengka dap ) na Intelligent
(Kin-yu) rai nna, shi a Service Officer
gaw Lieutenant Melcom Mackenzie rai nga
ai.)
Japan prat hta Hu Hpyet, Bang Gai , Ura Bum, Na Noi hkan na
mare masha ni Num ni shat shadu sa jaw, Dingla ni Nri numjawn hte n-ta sin, lam
hkap, Shabrang Wa ngan ni shawng lam de gasat
rai ai hpe naw dum nga shajang na ga ai. Subeda Duwa Zau Bawk hte shi a hpung ni gaw Japan ni Tamung Nye nna rawt ai hte rau
15-1-45 ya shana de Tamung Nye e dap sa jung let hpang de rai jang grup yin na Levy hpyen la
yawng gaw (1200) daram du wa sai re. 1945-ning Febuary shata praw kaw nna
Tamung Nye mare kaw grup yin de na Ginwang Du salang myit su ni, mung masha ni
hpe shaga gahkyin let zuhpawng ading ding sha galaw hpang wa sai.Shing rai
hpawng hpang ai hte lani mi na Du salang hpawng hta gaw anhte Jinghpaw ni mung
ging dan ai ahkaw ahkang lu ra saga ai
hpe Inglik Asuya hpang de shana ya mi. Anhte Jinghpaw ni hpa galaw nga ai lam
hte Inglik Asuya hpe gade mi garum nga
ai lam mung shana ya mi ngu India de bai n-htang wa hkyen nga ai Captain Kumje Tawng hpe jawm htet saga ai.
April shata hta Ga Leng Kungsa na Inglik Asuya rung Kutkai mare de htawt
jung sai majaw Sinli ga ting na Jinghpaw masha yawng gaw kabu gara ai myit hte
Kutkai de bai sa jawm hpawng shajang masai. N-dai aten hta hpyen Du hpyen la
dingsa ni shabrang Wa ngan La ni gaw Ranger (101) dap bai n-htang hpaw
la n-htawm Lawu Sam mung daw de Japan hpe naw matut gasat nang nga ma ai
re. Ning rai Japan matse hpe gasat manga kau ai hta Jinghpaw ma ni, Du daw sai
hkaw ai hte sut gan ni sum machyi lai wa saga ai majaw ,anhte Jinghpaw ni mung
ging dan ai “Kumhpa Kaba” gaw lu ang saga ai ngu nna jawm myit bawng wa ai
shaloi, lani the lani gaw Sam mung ting jut shara shagu de na Jinghpaw Du
salang ni du zup shajang wa ai hte maren, lu la ang ai kumhpa hpe Asuya ni kaw
hpyi bang wa na matu Du salang hpung Committee langai mi byin wa sai. Dai hpung
hpe “Sili Mungmyit Du Salang Committee council hpung” ngu nna shamying saga ai.
Dai Du salang hpung ni gaw ya sha,ya sha zuphpawng galaw ai hte
jawm bawng wa ai shaloi Sinli,Mungmyit,Ko Dawng hte Loi Lung ga de
na Jinghpaw law nga ai shara ni hpe
gahkyin la n-htawm “Jinghpaw State” shabyin ya mi ngu nna 1945-ning March shata (3) ya shani
hpyi tang shawn ai laika hpe Inglik Asuya kaw aja awa jawm hpyi wa saga ai.Dai
hpyi shsawn laika hta ta masat ka lawm ai ni
gaw-
(1). Hu Bren Duwa
Zau Bawk (2). Mung Ji Duwa Hkun
Seng (3).Mung Ya Duwa Hkun Naw the yawng hkra Jingpaw Du marai (25) rai ma ai. Dai hpang
1945- ning June shata (1) ya shani e
kalang mi bai kahtap tang madun sai.
Sam mung e Jinghpaw Du ni gade law ai, Inglik ni rai n-du
shang wa ai ai ten hta Sam mung shara shagu e Jinghpaw Mung Du ni Sam lamu ga
shara ni gade hpe up hkang lai wa yu sai ngu ai hpe chye lu na matu mying
jahpan yawng hkra hpe ka shaleng dat nngai.Teng sha nga yang Sam mung gaw “Thailand” a Ru di lamu ga ni re. Raitim
anhte W-P Jinghpaw Gumchying Gumsa Du ni
gaw Miwa mung Khwe Ming, Mang Shi
hkran de nna Lahta Sam mung de du shang wa nna, ru di masha ni rai nga
ai Sam Thai Lung ni hpe gasat nna, Inglik
ni Myen mung de du shang wa ai ten du hkra up sha taw ai re. Nam Hkyek, Mung
Ji, Hu Bren, Pung Shwi, Pang Gaw,Mung Hawm Du ni
gaw, Howa Du ni hte Kaji, Kawa rum ai
Maran laika hpu nau ni rai nga ai.
Dai ni du hkra Miwa mung Mang Shi
ginwang e Pang Gaw Du Htingnu hpe Museum madun gawk hku masat tawn da ya ai hpe mu mada lu nga ai.
Dai gaw anhte W-P Jinghpaw Kaji Kawa ni
Miwa mung hku nna gasat je hkrat
wa ai sakse rai nga ai. Dai hpang Sam mung de bai du shang wa nna Howa
ga, Mung Ji ga, Nam Hkyek ga, ngu ai Sam shara ni hpe bai
gasat la mat wa sai. Pang Gaw Maran laika Gumchying Gumsa Du / Royal Palace Htingnu
hpe, Yunan Nationalities
Publishing House kaw
nna Salang Htoi Man sawk sagawn ka shalat ai “Jingpo Historycal and Cultural “ laika page- (53) kaw mu lu nga ai. Hugawng
Kachin Blog kaw shang yu tim mai
nga ai.
Lahkawng
lang ngu na Englik ni kaw “Kachin State” masat ya na matu sa hpyi ai
Jinghpaw Mung Du ni gaw-
1.
Mung Ji Duwa Hkun Seng 2.Howa Duwa Hkun Hpung 3.Hu Bren Duwa Zau La 4.Munghtam Duwa Hkun Swi Myint 5.Nawnglung Duwa Zau Gam 6. Mung Hawm Duwa Hkun Seng 7.KyingHung Duwa
Ja Naw 8.Namkang Lung Duwa Naw Seng 9.GangMin g DuwaHkawng Shawng 10.Man Lun Duwa Zau Htang 11.Hwidawng Duwa Zau Nawng
12.Mungjet Gapna Duwa Hkun Yi
13.Mung Ya Duwa Hkun Naw
14.Hpawngseng Duwa Hkun Ai
15.Munggu Duwa Zau Tang 16.Wandin
Gapna Duwa Zau Lawn 17.Hu Tau Duwa Hkun
Naw 18.Mungbaw Duwa Naw Seng 19.Namhkyek Duwa Naw Seng 20.Mungli Duwa Zau La 21.Ura Bum Duwa Zau Li 22.Panggai Duwa Naw Hkam 23.Huhpyet Duwa Naw Ming 24.Mungwun Duwa Zau Bawk 25.Loikang Duwa Hkun Seng 26.Nahkyem Duwa Lum Hkawng 27.Hpakyai Duwa Naw Seng 28.Namhpalun Duwa Gum Ja 29.Zaubung Gangba Duwa Zau Tang 30.Hu Maw Duwa Lahpai La 31.Ninglum Duwa Zau Naw 32.Panghuk Duwa Naw Ming 33.Namngu Duwa Zau Tang 34.Oilaw Duwa Naw Ming 35.Banma Duwa Naw Hkam 36.Pangkut Duwa Ham Leng 37.Namnak Duwa Naw Hkam 38.Mungmaw Duwa Hkun Seng 39.Hpa Sawm Duwa Zau Hkam 40.Wawhkyung Duwa Zau La 41.Pangnoi Duwa Hkun Hpung 42.Lungwai Duwa Hkun soi
43.Ganhtang Duwa Zau Lawn 44.Ga
Leng Duwa Labya Naw 45.Mung Yu Duwa Zau
Hpang 46.Man Hpang Duwa Hkun Seng 47.Saihkau Duwa Myi Tung Naw
48.Dahkai Duwa zau Tu 49.Sambu
Duwa Zau La 50.Htahna Ok Galau La --- ni rai ma ai.
Sharai hti na / correction
The population of India in 2011 is estimated over 1241 millions
The population of the United
States of America in 2012 is estimated over 313 millions
Daw (5) de bai matut hti ga.
(N'dai laika ngau gaw laika ka sara, Bum Chyangau a ning mu she re nna, N-Gun JA WA Blog a ningmu nre ai lam chye shangun dat ai)
kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn est_Latn eng_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn ron_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn quy_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn eng_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn unk kac_Latn kac_Latn knc_Latn kac_Latn kac_Latn knc_Latn bug_Latn kac_Latn knc_Latn kac_Latn kac_Latn knc_Latn kac_Latn kac_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn kac_Latn kac_Latn