Postmodern Karai masa ngu yang madat pyaw nna sharawng na zawn rai nga ai. Raitim, Karai Kasang nnga ai, hpan da ai wa mung nnga ai, hpung shingkang hte hpring ai wa mung nnga ai, shingra tara a madu ngu ai wa mung nnga ai ngu ai Atheism myit jasat ai kaw maju jung taw nga ai. Karai masa lam myit wa ai shaloi, ndai lam ni hta madung tawn nna myit mat wa ai re majaw, Postmodern Karai Masa ngu tsun ra wa sai.
Kevin J. Vanhoozer tsun ai hte maren, Postmodern masha ni gaw Nietzsche a jasat ai hpe masat masa tawn ma ai. Dai gaw, Karai ngu ai Hpanwa Ningsang Chyewa Ningchyang hpe masha a shara kaw tawn nna shara la mat wa ai lam rai nga ai.
Postmodern a lam hpe ndan madu zawn nga nna tsun gara ai ni yawng gaw , Karai Kasang nnga ai nga nna marawn makan nga ai myit sawn sumru mu nu ni Foucault, Derrida, Lyotard, Bataille, Barthes, Baudrillard, Macherey, Deleuze, Guattari, hte Lacan ni a tsun garu ai hpe madi shadaw ai ni rai ma ai. Dai majaw, Nawku htunghkring a lam tsun wa yang, pluralism ngu ai nsam hkrang hkum nga pra grin lu na shinggyim wuhpung wuhpawng hpe myit mada ma ai. Dai zawn byin lu na matu shakut ai ni hpe Postmodern Karai masa ngu tsun yang nshut nga ai. Shanhte tsun ai nawku htung gaw masha law law rau hpawng de lu na lam rai nna, dai zawn hpawng de ai hta ahkyak ai gaw makam masham hta arawn alai rai nga ai. Kam ai ngu ai gaw tinggyeng myit mada ai, ra sharawng ai, byin mayu ai lam ni de shayawn la taw nga ai nga ma ai. Ndai hku tsun lu ai lam gaw, psychology ngu ai myit hpaji hte matut ai baw nu kaw rawng ai matsing kyem shalat nga ai daw ni a bungli galaw ai lam nbung ai a majaw mung mai byin nga ai.
Hpa mi rai rai, shinggyim wuhpawng hta rau hpawng de ai shaloi dam lada ai hku mu mada chye na hkat na ahkyak ai. Grau nna kanawn mazum hku hkau ai shaloi, ginhka ginra nnga ai sha de hpawng nga lu jang dai gaw postmodern society ngu mai tsun sai.
Dai majaw, postmodern Karai masa a myit ai lam gaw, shinggyim wuhpawng hpe, lamu kaw na, sumsing kaw na, nga rai kaw na-ndai mungkan hte tsan ai shara langai ngai kaw na uphkang ya lu ai nrai; anhte ni nan anhte lajang la ra ai sha re, nga ma ai. Maga mi tsun yang hermeneutic and social gospel hpe madung tawn ai lam rai nga ai. Raitim, ndai hku lajang la lu na matu gaw, mu mada bung ra ai, machye machyang bung ra ai hte myit jasat ai lam nau nshai ai ni rai ra nga ai majaw, masha hkum ding shagu gaw laika mi nchye tim hku hkau kanawn mazum ai living environment hpe mu mada chye bung na ra nga ai. Dai nbyin lu ai rai yang, uphkang ai asuya gaw masha yawng hpe manu maren tawn nna tara rap ra ai hku woi awn ra ai lam ni pru wa nga ai. Dai majaw, postmodern nga sat nga sa mi ngu yang ngu, Karai masa mi tsun yang tsun; postmodern hte matut manoi myit ra ai shingdu labau gaw tara rap ra ai shinggyim wuhpawng hta sha byin mai ai lam mu lu ai.
Postmodern nga sat nga sa or Karai masa or kanawn mazum lai ni gaw, matsan ai bum ga hkan, asuya n kaja ai mungdan hkan myit yu na lam nau nmai byin nga ai. Dai majaw, shawng e ka da ai article hta postmodern gaw truth oriented nhtang mat ai lam re ngu ai hpe kadun mi shaleng da sai. Moi gaw truth hpe Karai kaw tam ai, ya gaw masha kaw tam ai or shinggyim wuhpawng kaw tam ai lam sha re.
Dai majaw, postmodern Karai masa gaw Karai nnga ai ngu nna sawn shapraw ai ni a n gup n gau kaw na pru wa ai myit jasat lam hta npawt tawn nna gawn sumru da ai sak hkrung lam re majaw, na chying wa chye na yak na masa nga nga ai. Grau nna, galu kaba wa nga ai anhte amyu zawn re ai ni, bai nna nawku htung hpe atsawm nchye na ai ni hte, makam masham a lam hpe atsawm nhkawn kau dat ai ni a matu ram ram dingbai dingna byin nga ai, ngu mu lu ai. Shakawn kungdawn sara wa tsun ai: Karai Kasang nnga ai nga ai ni gaw angawk ai ni re nga ai (Sh.k 14:1). Karai Kasang gaw tsawra myit re nga ai ni postmodern Karai masa hte ntsan nga ai . "The key to our domination in the planet is Culture And the key of culture is Religion The heart of the worship is surrender"
18th century a shawng daw de, hpaji ngu ai gaw ‘Knowledge’ re nga ma ai. Dai majaw modern prat a shawng daw hpe (knowledge-age) hpaji prat ngu nna shagawp tsun masai. Ndai knowledge ngu ai gaw ‘Great Book’ kaw na lu la ai rai nna (texual objective) laika buk ni hti hka ja ai wa chyu sha knowledge hpe lu la na lam rai nga ai. Ndai knowledge ngu ai gaw masha hpe ‘Power’ mung shabyin ya nna, knowledge hte power gaw masha a asak hpe bau sin ya nga ai.
Knowledge gaw masha a power hpe shabyin ya ai sha n rai, ‘Intellectualform’ hku gayin du wa nna shinggyim wuhpawng hta sak hkrung lai (ethics), kanawn mazum lai (social relations) ni hpe myit shapraw shangun ya taw nga ai. Great Book gaw, the source of knowledge sha mung nrai, labau (history) lam ni mung lawm nga ai majaw ‘Politic’ de ginchya du wa nna ‘Social Structure’ hpe hkrang shapraw ya ai power byin wa sai. Dai politic gaw, knowledge hte ethics, social relations ni a ntsa e mung power nga nna ‘Social Culture’ langai shabyin ya taw nga sai.
Dai majaw, hpaji ngu ai gaw Knowledge kaw nna ‘Social Culture’ de bai ginrawn du wa sai. Amyu langai mi a social culture hpe atsawm chye na ai wa gaw, shinggyim wuhpawng hta sak hkrung ai shaloi wisdom lu ai wa (or) enlightenment byin ai ni hku hkam la wa ma sai. Raitim, Sinna masha ni gaw, ndai social culture hpe hka ja ai shaloi, intellectual hpe nau nlu la shangun ai majaw shinggyim nga pra lam galai shai galu kaba wa na grai yak na re nga dinglun wa ma ai. Dai majaw, Social culture ngu ai shaloi, the local culture, the universal culture hte the domestic culture ngu nna lam masum hku garan nhtawm bai myit ra wa sai.
1. Local culture: Local culture ngu ai shaloi, amyu langai a sak hkrung sat lawat yawng hpe sung sung hkaja sawk sagawn ai (or) Ethnic minority ni a shaga ai, bu hpun ai, htunghkring nga sat nga sa galu kaba wa ai lam ‘Antropology’ ni hpe myit shalawm nna society a social relationship galu kaba wa ai lam hpe n gun dat ai ‘moral authority’ langai mi rai nga ai. Raitim, intellectual hpe nau wa nmyit shalawm ra ai majaw, Plato tsun ai hte maren, machye machyang galu kaba wa na lam hta dut dang nga ai. Dai majaw, Sinna masha ni hku nna, social culture ngu ai shaloi, nga sat nga sa bu hpun sum raw lam hte shaga ai ga htung hkring lai len lam ni sha nrai; dai masha ni a myit shapraw da ai psychology, philosophy ni hpe mung sawn shalawm ra ai nga ma ai. Raitim, amyu kaji ni hta dai lam nnga ai majaw, amyu kaba ni a htunghkring chyu sha (free love of wisdom) re, Sinna culture hpe hka ja ai gaw, hpaji lam a npawt re ngu ai de myi man shayawn dat masai. Dai majaw, shinggyim wuhpawng hta ra nga ai hpaji (or) social culture hpe chye na hkawn hkrang na matu gaw, Sinna masha ni a htunghkring lai sat lawat myit mang lam hpe hka ja ra ai de shayawn dat sai.
2. Universal culture: Amyu langai mi a htunghkring nga sat nga sa lai hpe hka ja ai ngu ai shaloi, amyu kaba ni a nga sat nga sa lai gaw amyu kaji ni hta grau ai lam hpe madun lu na matu, dai amyu ni a myit sawn shapraw da ai psychology hte philosophy zawn re ai ni hpe shalawm nna Sinna social culture a lam hpe mungkan ting hpe hka ja shangun sai. Dai majaw amyu kaji ethnic minority (or) shinggyim nga pra lam hpang hkrat ai wuphpung wuhpawng ni a lam hka ja ai gaw, lahta na psychology hte philosophy ni nlawm ai majaw, intellectual nlawm ai sha hka ja mai nna madang ndep ai social culture hpaji rai nna, Sinna amyu ni a lam hka ja ai gaw intellectual lawm ai hpaji lam byin wa sai. Dai majaw, Sinna social culture gaw “Universal Culture’ byin nna masha yawng hpe sharin la shangun sai. Sinna myi hku yu yang culture gaw amyu kaba ni a sak hkrung nga pra lam hte shanhte a myit sawn sumru da ai machye machyang hpe hkaja ra na lam tai wa sai.
3. Domestic culture: Sinna Universal Culture a kata kaw, psychology, philosophy, intellecture ni lawm ai majaw, ‘Science hte Technology’ ngu ai machye machyang hte hkrang shapraw lai ladat hpe bai shangai dat lu masai. Ndai Science hte Technology yan hkungran hkat ai shani kaw nna, ‘New Culture Production’ ngu ai culture ningnan (nnan) langai mi byin wa nhtawm, dai gaw, ‘Domestice Culture’ ngu ai rai nga ai. Domestic culture ngu ai gaw kaga nrai, Science hte technology yan a myit shapraw hkrang shalat dat ai jak hpaji hte seng ai arung arai ni hpe jai lang akyu jashawn chye ra ai, dai jak ni hte shani shagun kanawn mazum ra ai sak hkrung lam htunghkring langai rai nga ai. Dai majaw, ndai jak hpaji nchye ai ni gaw domestic culture hpe nchye ai ni, ‘Cultural Ilitarate’ hpaji nchye ai ni (or) dai jak rai ni hte kanawn ra ai htunghkring lailen sat lawat hpe n chye ai ni ngu ai de du wa sai. Dai majaw, tsa ban 21 hta gaw Knowledge hte power mi lu dam tim, ndai domestic culture ngu ai hpe nchye jang hpaji machye machyang nnga ai ni ‘culture illiterate’ sha arai nga sai.
Dai majaw, Tsa Ban 21 (or) postmodern sak hkrung lam hta hpaji sharin ai lam ngu ai gaw domestic culture hta kungkyang ai hpaji rai nga ai lawu na:
A)Computer programming
B)Financial Analysis
C)Electroni machine repairs hte
D)Law and management, cotrole and managerials ni rai nna, ndai hpaji ni gaw shinggyim wuhpawng a shawng lam kaw dawng pru nna lam lam woi taw nga ai hpaji ni nan rai wa sai.
Postmodern prat hta jak hte seng ai hpaji chyu sha machye machyang tai nna, masha a lam hte seng ai hpaji ‘local culture (or) local knowledge’ hpe madang ndep ai culture ‘lower culture’ ngu tsun kau manu ai. E.g: Dinghku hte seng ai lam, Uhpung Uhpawng ‘Cmmunity’ hte seng ai lam, makam masham ‘Religious’ hte seng ai lam ni hpe madung dat hkaja ai ni hpe ‘study of lower culture’ ngu tsun nna, lahta na A-D gaw, domestic culture studies rai nhtawm superial culture studies rai nga ai. Maga mi hku nna tsun ga nga yang, Education hku shadawn ai ningren (jit na) gaw, Domestic culture studies mahtang shara la mat sai. Local culture, universal culture ni gaw myi man nlu, arawng nlu ai education tai taw mat sai. Raitim, shinggyim wuhpawng hpe manu shadan ai ni gaw, local culture madung re nga nna dang rang bu nga ma ai.
Modern prat hta education gaw madu hkum hpe kam lu hkra re ai shinggyim wuhpawng hpe dam lada ai hku mu mada chye na nna, dai hta sak hkrung nga pra lu na matu yaw shada ai majaw rai nga ai. Dai hpaji hpe masha a rawt galu kaba wa ai hta hkan nna shinggyim kanawn mazum lam hta tara shang ai hku ban hte ban wuhpung wuhpawng grin nga hkra gin len shachye shachyang ai lam mung rai nga ai.
Raitim, tsa ban 21 hta dai zawn myit ai lam gaw yawng hkra shai mat sai. Ndai mungkan hta du hkra ladaw galai ai zawn rai mat sai. Lanam ta du ai shaloi, kashung ta na bu hpun palawng hte bu hpun sumraw nga na nmai ai zawn du hkra ladaw hte bung ai kaga ningnan hpe bai mari sumraw yang chyu sha htap htuk ngwi pyaw ai sak hkrung lam hpe bau maka lu na rai nga sai law...
London, New York zawn re ai mare kaba ka-ang hkan hkrum ai masha ni hpe 'Post-modern' ngu ai hpa re ta? ngu san yu yang, mahtai lu na n re. Htai ya lu ai ni mung nnga na re. Raitm, shanhte gaw Post-modern lai hku sak hkrung nga ai ni re. Dai majaw, lawu na lam ni gaw anhte chye da lu na ntsa lam ningmu ni re.
1960 ning a hpang kaw nna, ndai mungkan ga kaw Post-modern ngu ai shangai wa sai. Dai shangai wa sai 'Post-modern' ngu ai gaw kaga nrai; Tengman lam ngu ai “Truth” hpe htai ai, hkrang shapraw ai, hkam la ai lam hpe madun dan taw nga ai sak hkrung lam sha rai nga ai.
Pre-modern prat hta, Truth gaw Karai wa hta rai nga ai. Dai majaw, tengman lam hpe lu la hkra Karai wa hte matut mahkai ra ai. We have found the truth in God or in Jesus.
Modern prat du ai shaloi, Truth gaw Karai Kasang kaw nrai mat sai, Science and Technology kaw rai mat sai. Ndai hku tsun ai majaw Hkristan nnga mat sai ngu ai nre, nga tim Sinna ga na Hkristan ni nawku sa ai masha yawm hpang wa sai hpe tsun mayu nngai. Sak hkrung lam ma hkra gaw chye chyang ai hta madung mat sai. Dai machye machyang gaw reason and reality hta shatai kanyet nna shakrai hka ja la mat wa sai.
Ndai Post-modern prat hta gaw, Truth ngu ai hpe Karai Kasang hta mung nrai, Science hte Technology kaw mung nrai sai, 'Shinggyim Masha' hta madung ai ngu ai lam (metanarratives) rai nga ai. Kaja ai mung, n kaja ai mung shinggyim masha ni e shabyin nga ai, tsan kaw na or lamu kaw na du sa wa ai hpa mung nnga ai. Dai majaw masha gaw madung re ngu ai hpe WW II mahkrum madup hta kapyawn nna sharin la sai. Ndai lachyum gaw grai dam lada ai hku hkrang shapraw nna, masha hpe gram ai lai galu kaba wa sai. E.g Globalisation or globalism ni gaw mungkan ndai rap ra nna hkum tsup ai de du wa na hpe yaw shada ai lam rai nga ai. Raitim, yak ai gaw hpa ta? amyu mungdan nkau mi Globalisation du shang wa yang, tinang a myu, htunghkring ni mat mat na re nga hkrit nna pat ai, tinang a mungdan hta globalisation nbyin hkra shingdang ai myu tsaw mung tsaw kri dung makam ni a majaw, dai mungdan hpe kaji kadun kau shangun nga ai. Grau pat magang, mungkan a shingdu de ngam nga magang, hpaw dat yang mung masha kaga ni e sa dip sha ai ladat (Colonialism) de bai du na re ngu kam sham ai majaw, matsan ai mungdan ni jam jau nga ai. Grau nna, galu kaba wa magang nga ai mungdan na Babyboomer ni ndai Post-modern hpe nhkap la lu ma ai. Asan sha tsun ga nga yang, Asak (50) jan sai ni law malawng nhkap la lu ma ai. Raitim, Ramma (Generation X hte Y) ni gaw Post-modern hpe hkap la ai sha nrai, dai masa kata hta sak hkrung hkawm sa taw nga sai. Dai majaw, dinghku, buga, nawku hpung, rung hte shara shagu ndai sakhkrung lam hpe htai la ai, hkam la ai 'Gap' mala hka ai lam byin nga sai.Jinghpaw Wunpawng Amyu zawn machye machyang hta naw hpang hkrat ai ni a matu gaw mala la wa yak la nga sai......
Ndai tsaban 21 aten wa mi du tim lahta na lam daw hte daw galai shai mat wa ai hta (grau nna matsan ai mungdan hkan na masha ni) gaw Pre-modern (Bf 1650) hte Modern prat (1650-1950) lai hku nna myit jasat ai, kam sham ai, sak hkrung ai ni law law naw rai nga aimajw, Post-modernity de ndu shang wa lu ma ai. Dai zawn re ai ni hte Post-modern a sat lawat gaw galoi mung ndang kalang hkat na lam sha byin na re.
Ndai Modern hte Post-modern mabyin lahkawng yan mung [16th -19th century] hta myit lai wa sai Philosophical thinkings ni hta madung mat wa nga ai. Dai majaw, post-modern a lam hpe atsawm hka ja ga nga yang, Modern prat a lam hpe atsawm chye da ra na lam nga ai ngu nna ga hpaw hpaw mayu nngai.
Modern myit sawn hpaji ninghkring Kant, Hume, Hegel, Bacon, Galileo hte hpawn Rausseau kaw nna Faucault du hkra ni a galai shai wa ai “Myit Sawn Hpungtang Hpaji Nargis” (MSHN) ni a majaw, ndai mungkan gaw post-modern ngu ai de du wa sai. Ndai myit sawn hpaji ninghkring ni a shawng daw hta, shinggyim masha ni yawng ndai lamu ga hta machyu shingbyi, du hkra ladaw hta shamyet shanat let hkrit gaya, makoi lagyim nna tinang lu ai atsam hta myit shadik let nga pra nhtawm (Natural Power) hta shamyet shingbyi nna pra ai prat sen wan hku lai mat sai rai nga ai.
Laiwa sai 400 ning daram kaw nna sha, lahta e tsun ai myit sawn hpaji ninghkring ni a majaw mungkan masha ni gaw galu kaba lam hta gang shaw dat hkrum ai tai wa sai. Dai lam ni gaw hpaji ngu ai:-
1) Mungkan shingra a makoi magap nga ai Natural Screts ni hpe shinggyim masha ni mu tam jai lang ai lam
2) Machye machyang ginrawn shachyaw ai philosophical hta lawan ladan hkawn hkrang wa ai lam a majaw shinggyim ahkaw ahkang hte nga sat nga sa lai hpe lawan ladan gram kau dat ai lam
3) Hpungtang hpaji (Science) hte jak hpaji (technology) hta n gun dat mat wa ai lam hte
4) Mungkan hta nga nga sai nbung, hka, nhprang hte myi hte mu lu ai the nmu ndan dawng ai arai ni hpe grau grau hka ja sawk sagawn nna jai lang mat wa ai lam ni a majaw rai nga ai. E.g Hkristan ni jai lang nga ai Chyum Laika hpe mung 'Screts Scripts' ngu ai rai nga ai. Yawng hkra hpe chyum laika kaw tsun da sai, raitim nchye na ai ni a matu Chyum Laika gaw hpa akyu npru nga ai.
Karai hte (gods) e sharam ya ai daram mi la, jaw ya ai daram mi sha, shadawn da ai daram hta pra ngu hkam la kam sham da ai ‘mystic religion’ hta shamyet nna sak hkrung ai lam gaw, dai Karai wa hpe jaw jau ra ai, tawngban ra ai hte shi jaw ya ai hpe shakawn ra ai, shi gaw yawng a daju nhtum nwai ai wa re, tengman ai wa mugn shi re, jeyang daw dan ai wa mung shi re ngu ai de du wa shangun sai. Shi gaw yawng mayawng a daju re ngu ai a majaw, tengman lam yawng mayawng gaw Shi kaw nna byin wa sai lam [Truth Objectives] rai nga ai.
Dai majaw, shinggyim masha ni n shabyin lu ai hpe, hpan lajang da ai wa shabyin ya na re ngu ai lam gaw; dai ni na Post-modern ten hta raitim Pre-modern lai hku nga pra ai masha ni law law a kraw hta rawng nan nga ai makam sak hkrung lam tai wa sai.
Raitim, Post-moddern prat du wa ai shaloi shinggyim masha a sawk bram chye na wa ai gaw lahta na lam ni yawng hpe hpun-yawt tawt lai kau nna, tinang a chye chyang ai lam chyu sha sak hkrung lam hpe shading sharai bau sin ya nga ai [Truth Subjectives] ngu ai rai nga ai.
Pre-modern prat hta lamu ga hte arai yawng hpe Karai wa e hpajang da ya sai ngu kam sham da tim; Modern prat du ai shaloi, dai lamu ga hpe madu ai gaw Karai wa nrai mat sai. Hpaji hte hpajang da ai ni (Agnosticism) a npu e rai mat nga ai. E.g, Mungkan ga gaw pa pa re ai re ngu hkam la da ai kaw na, din din re ai de gale wa sai. Dai gaw tengman ai lam rai nga ai). Yawng a ntsa e Karai wa nga ai ngu chye da saga ai raitim, Karai wa hte tinang matut mahkai nna nga lu na lam mi nhku nga ai. Ndai lam ni hta madung tawn nna, chyum laika hpe htai ai lam, Karai masa shapraw ai lam, akyu hpyi ai lai ni moi na hte shai mat wa sai. E.g Systematic Theology hpaji zawn re ai gaw Modern prat hta paw pru wa ra sai rai nga ai.
Mungkan hpe mung, Karai Kasang up hkang ai kaw na shinggyim masha ni up hkang na ginjang pru wa sai. Dai majaw, lamu ga gashun shanyen ai Colony ladat rawt galu kaba wa sai. Karai wa hpan da sai ngu tim, madu ai gaw hpaji chye nna sut su ai shinggyim masha ni rai nga ai. South Africa na Anglican Bishop Desmond Tutu (Noble price winner) wa tsun ai, 'shan hpraw ni sa nna hkristan shatai mani ai, anhte hpe myi di nna akyu hpyi na sharin ya nhtawm, anhte mi di let kyu hpyi ngut nna myi hpaw dat yu yang, anhte a lamu ga yawng hkra shanhpraw ni hkrai madu la taw nga masai' nga ai. Ndai lam ni gaw Modern prat kaw byin lai wa sai lam rai nga ai.
Dai majaw, lahta e tsun lai wa sai 'Truth Objectives' ngu ai hpe jum lang da ai ni hte 'Truth Subjectives' ngu ai hpe hkam la ai yan lahkawng a lapran ga san ni pru wa sai. Truth ngu ai tengman lam hpe gara hku chye na la ra na ga ta? What is the Truth? Truth gaw jum mai a ni? Nga a ni? Nga ma ai. Dai majaw, Modern prat na Reason and reality gaw ndai Truth hpe sawk yu ra wa sai.
E.g. Asak hkrung nga ai lam hpe pyi "I think, therefore I am" "I doubt, therefore I think, therefore I am" ngu ai ni pru wa sai. Dai majaw:
1.Existence (kaja wa nga ai hpe prove galaw ra sai)
2.Reason (kaja wa nga ai hpe hkrang madun dan ra sai). Prove galaw ai hte reason madun ai lam hta Logic hte Science hpe mung ga saw wa sai. Ndai prat hta Physic, Biology hte computer hpe mung ga saw mat wa sai.
Tinang nga ai lam hpe lahta na gara hte mung hkrang jaw hkra n madun lu yang, Truth nga ai hpe mung, Karai Kasang nga ai hpe mung n madun lu na lam pru wa sai. Dai majaw lawu na lam masun gaw lata la na numshawn tai wa sai.
1.Karai Kasang nga ai lam anhte nchye lu ai (Agnosticism)
2.Karai Kasang nga ai lam anhte gawn dan lu ai (Dogmatism)
3.Karai Kasang nga ai lam li loi mu lu ai (Relativism)
Hkristan masha ni gaw, lama na Karai Kasang nga ai nnga ai ngu ai hpe hkrak n gawn dan lu yang gaw kam sham ai ni hpe kaning ngu htawn dan na ta? nga nna tsang ai ga tsun pru wa sai.
Dai majaw, Philosophical hku nna ka-ang kaw nga nhtawm yawng hte rap ra ai hku kanawm mazum nga lu na lam, ‘Relativism’ hpe hkrang shapraw dat sai. Raitim, masha law law wa ndai relativism hpe hkap la tim nkau mi nhkap la ai majaw, ndang kalang lam gaw matut nga nga ai.
Post-modern de du wa ai gaw ndai zawn sawn sumru yu ai Hpaji Nargis hta sha nrai, sak hkrung nga ai sat lawat hte manawt dingsawt kyang lai len ni hpe mung yu ma ai. Gara hku sak hkrung ma ta? gara hku kam ma ta? gara hku kanawn mazum ma ta? gara hku hku hkau lam hpe makawp maga let shinggyim wuhpawng hpe gaw de zinlum nga ma ta? ngu ai hpe sawk sagawn hka ja nna tang madun ai ningmu ni law law gaw tsa ban 21 hta du nga ai Post-modern lai hpe htawng madun taw ya nga sai law....
Sape shalat ai amu gaw post-modern prat a majaw ndai tsaban 21 hta yak hkak dut dang lam ni mai nga na kun? ngu ai laika ga ngau hpe ka nga nngai.
Dai majaw, tsaban 21 ngu ai prat hta post-modern lai hte hkawm sa nga ai shinggyim masha ni a manawt dingsawt hpe hka ja ra mat sai. Raitim, ndai post-modern lai hpe kadai wa mung hkrak ngu ntsun dan lu nga ai . Postmodern ngu ai gaw ndai she re, ngu tsun ai lu ai wa gaw, bawm hkam da ai pa hpe lai di shangun ai hte bung nga ai. Raitim, kadun ai hku tsun ga nga yang, post-modern ngu ai gaw Modern prat a hpang na nga sat nga sa htunglai sat lawat ni hpe tsun ai re ngu nna ga pat pat ai mai nga ai. Rai gaw rai sa, shinggyim nga pra lam magup hpe daw hte daw bai htai shamyan ra nga ai. Dai majaw, shawng na DAW I hta Modern prat a lam hpe loi mi ga hpaw hpaw da ni ai.
Post-modern gaw, makam masham hte nawku htung masa, kyang lailen hte kanawn mazum matut mahkai ai ladat, hpungtang hpaji hte jak hpaji a ka-up kahprwi ai atsam hte ganghkau hpat wat nga yawng dang hta hpe yu chyoi myit sawn ai lam, mungkan hkyawm hpaga, matut mahkai, (global economy, connectivity, consumerism), byin nga ai htunglai maka kum la a dawng pru wa ai shingnang hpe htai dan taw ai lam sha rai nga ai. Raitim, post-modern prat hta kanawn mazum hte makam masham lam hpe gaw tsun na nau wa n yak nga ai majaw lawu na hku tsun mayu nngai.
Makam masham lam: Post-modern prat hta nawku htung shagu a mai kaja ai lam yawng hpe hkap la ai. Gara nawku htung hta mung kaja ai lam ni nga ai zawn n kaja ai lam ni mung nga ai hpe kam ai. Tinang hte htuk manu jang gara htung hpe mung hkan sa na n yak dum ai. Htunghkring, amyu, rusai hte madang ginhka ai lam n galaw ai. Gara htunghkring hpe mung kaja ai lam ni nga ai hpe hkap la ai zawn, gara amyu chyang hpraw kaji kadun hpe ahkyak ntawn ai. Masha shagu gaw shi a shara hte shi manu dan ai lam hpe mung hkap la nga ai. Dai majaw, post-modern prat hpe pluralistic society and culture diversity mung tsun ma ai.
Htunghkring hku hkan ai makam masham hpe church base tradition nga ma ai. Galoi hkaw ai tara mung Yesu ma ni hpe tsaw ra ai, kade lang hkaw timung Yesu shamai shatsai ai dai chyu tsun gayin taw nga ai nga ma ai. Ndai hte seng nna, Singapore, Malaysia hte Thai hkan du nga ai wunpawng ramma ni grau chye na hkawn hkrang let hkam sha yu na sai ngu kam ai. Tinang amyu ga shaga ai hpung hpe gaw sharawng tim, nawku hpung gaw htunghkring hte amyu hpe madung dat ai hpe mu na re. Hkaw ai tara ni mung shakut ra ai, sharang ra ai, n gun dat ra ai, arang bang ra ai hte chyum laika kaw ka da ai hpe shingdaw nna htawn tsun na rai nga ai. Dai majaw nkau mi gaw Wenyi n gun nlu ai nga nna kaga nawku hpawng de sa mat ai ni law law nga na hpe kam ai.
Poidaw sha ngut jang matsan ai ni hpe karum na alu galoi mung hta nga tim, nawku hpung hta dai alu hte masha kade hpa gara hku karum sai gaw galoi nchye lu ai. Alu bang ai gaw Sasana a matu re nga tim, gara kaw hpa baw Sasana hpe gara hku galaw nga ai lam nau nna lu na re. Dai majaw Nawku hpung gaw sara ni hpe arawng shatsaw ya ai amu sha re nga ai ni mung nga ai. Dai hte maren Chyum Laika hta rawng ai Yubak a lam, Bai hkrung rawt na lam, Nga rai hte Sumsing mungdan a lam hpe post-modern na ni hkrak nchye na nhkawn hkrang ai nga ma ai. Tsun dan ai hpe chye na ai zawn nga tim, gara hku byin nna kaning rai wa na hpe ung ang ai. Dai lam ni gaw Dakkasu hpaji a Science, Biology, Physics lam ni hte mung matut nga ai nga ma ai. Dakkasu e sharin ai hpaji gaw prove galaw nna mahtai tam ai hpaji (e.g baw machyi yang paracetamo sha ra ai raitm myi machyi yang gaw chloramphenicol rai ra ai hpe sharin ya nga ai. Buga kaw nga yang, hkali bu yang kumgyin si sha yang grau ai, machyi yang U shan nmai sha ai ngu ai lam ni htunghkring hku she hkam la wa tim, tsi rung kaw gaw dai hku n gun njaw nga ai. Buga kaw hpun ru hpun lap gaw tsi kaba re nga nna ahkyep jahkraw tawn nna shadu, tsing lu tim, tsi hpaji hku yu ai shaloi gaw dai hku nmai galaw nga ai. Hpun ru hpun lap ni hta dat law law rawng nga ai. Nkau dat ni kaja tim nkau dat ni gaw hkum hkrang hpe jam jau mai jaw nga ai lam sharin ya nga ai).
Thai mungdan, Ashram na Pracha Hutanuwart tsun ai, 'Buddha hpunggyi jawng ni hta, nawku htung a sharin a chyin ai gaw law hpa myit nmai rawng ai lam she sharin ya tim, shinggan Dakkasu e gaw gumhpraw gara hku tam na lam hpe n gun jaw nga ai' nga ai. Ndai lam ni gaw makam masham a chye na da ai htunghkring masa ni hte, ta tut dai ni na sak hkrung lam hte hkrup chya ang tup nbyin ai law law wa kahprai gashai hkat nga ai nga yang, nawku hpung de masha nkam sa wa sai. Karai hpe gaw hkugga tim, ta tut hkrang shapraw ai hta nawku hpung ni woi awn ai hku nrai, tinang myit hkawn ai hku hkungga nga ai. Kanawn masum lam: Kanawn masum lam gaw asak pang hta mung hkan nga ai. Raitim, ndai kanawn mazum lam hpe social culture hku tsun mayu nga ai. Tinang a matu akyu nnga ai or tinang a sak hkrung lam hte nseng ai ni hpe kanawn na yak ai. Asak kaba nna mahkrum madup law ai ni hpe alak mi n hkungga sai. Shi a matu shi, nye a matu ngai, shi chye ai ngai chye ai nrai, shi lu ai ngai lu ai nrai, kadai mung kade a lam hkawm na grau gwi nga ai. Dai majaw Individualism ngu ai tinghkrai nga mayu ai myit grau law wa nga ai. Nang anhte amyu re hpa rai anhte hte n pawng ai ngu nmai tsun mat sai. Kanawn mazum lam gaw sai lam zawn shi hte shi bung hkat ai shada she mai pawng nga ai. Tinang hte nbung ai wa hpe shakut sharang shagrit shanem nna npawng sai, nang kam ai hku, ngai kam ai hku sak hkrung nga ai. Amyu nbung tim kanawn pyaw jang manang byin nna, kahpu kanau raitim myit masa nbung jang hpyen tai wa lu nga ai. Dai majaw, kadai hte mung nkam dang rang hkat ra hkra Universal rights hpe myit mada nga ai. Dai gaw, kadai mung kade a man ang ai hte ahkaw ahkang nga ai hpe hkungga ya ai lam rai nga ai.
Music hte Yu ngwi: Music yu ngwi gaw yawng hpe myit shapyaw ya lu ai shingni re nga tim, post-modern masha ni dai hku nrai sai. Ngai asak 40 de du wa ai shaloi, Rave ni nau nchye na n hkam sha lu ai. Ngai madat lu ai gaw 1980s hkan na Music rai nga ai. Dai hte maren, ndai prat na ni gaw 1980s hkan na music hpe madat na lagawn ai hte nchye hkam sha nga ai. Dai sha n ga, kaga amyu kade a yu ngwi raitim, tinang hte htap htuk jang ra sharawng mayu ai. Tinang hte nhtap htuk jang ncye hkam sha lawm sai. Kadai mung tinang ra sharawng ai nsen hpe Music hte nbung ai ngu nmai tsun sai. Ga shaga ai mung Music rai wa sai. Gumhpawn nna yu dat ga nga yang gaw, ndai prat na htunglai kumla sak hkrung maka hpe jaw ai n jaw ai ngu nmai daw dan je yang sai, htuk ai nhtuk ai ngu kabun kahte nga na malai, dia byin nga ai hpe wuhpung hta, amyu hta gara hku akyu nga wa hkra jai lang na ngu ai gaw woi awn ai ni a kraw e rawng ai post-modern lai rai na sai.......
Post-modern ngu ai hpa wa rai ta? masha shagu 'ndai prat' hpe shagawp tsun yang, 'Post-modern' ngu ai ga hte tsun lang nga sai. Raitim, ndai lam hpe tsun na nga yang, Post-moderns; Post-modernization; Post-modernism; Post-modernity ngu ai hpe ginhka nna mu na gaw ahkyak rai na re. Post-modern sha tsun yang gaw adjective hku sha mai tsun nga ai. E.g Post-modern prat, Post-modern masha ni. Ratim, Post-modernization nga yang gaw, gara hku hkan sa sak hkrung shangun ai hpe madung tawn ra wa sai. Dai hta kaga, Post-modernism nga yang mung, gara hku hkan sa sak hkrung ai ladat de tsun mayu nna, Post-modernity nga yang mung, condition byin nga ai lam hpe shagrau tsun ai hku sha rai nga ai. Ndai article hta gaw, Modern hte pre-modern a lam law tsun mayu nga nngai.
Masha nkau mi gaw ndai Post-modern prat kaw du nga tim, Post-modernity hta ndu shang wa lu ma ai. Post-modern a shawng na Modernism lai hku, nkau mi Pre-modernism lai ni hte sak hkrung nga ai ni law law naw rai nga ai. Ndai lam hpe hkaja ga nga yang, [15th -18th century] hta myit lai wa sai Philosophical thinkings hpe bai nhtang hka ja ra nga ai. Hpa majaw prat hpe ndai hku galai jashai kau wa sahka?
German hte French myit sawn hpaji ninghkring hte kaga ni, Kant, Hume, Hegel, Beacon, Galileo hte hpawn Rausseau kaw nna Faucault du hkra ni a galai shai wa ai myit sawn hpungtang jasat hpaji Nargis a majaw ndai mungkan gaw galai shai ai lam lawan ladan byin wa sai rai nga ai. Mi moi prat dingsang gaw shinggyim masha ni ndai lamu ga hta shingbyi machyu, du hkra ladaw hta shamyet shanat ai hte hkrit gaya, makoi, tinang lu ai atsam hte ahpre sha tam sha nna myit shadik nga ai prat sen wan hku lai mat sai rai nga ai.
Raitim, laiwa sai 400 ning ram kaw nna gaw, gang shaw dat hkrum ai mungkan masha ni tai wa sai. Chye chyang kunghpan wa ai lam mau nma hkra dan dawng wa sai. Dai majaw, mi moi nna hkan hkrat wa ai makam masham kri ni, hpun nu hpun gam ni hte sak hkrung galaw lu galaw sha lam, kanawn mazum hte makyit mahkai hku hkau lam ni nmyit mada ai de galai shai du shang wa sai rai nga ai. Dai lam ni gaw:-
1) Mungkan shingra a makoi magap nga ai Nature screts ni hpe shinggyim masha ni mu tam jai lang ai lam
2) Machye machyang ginrawn shachyaw ai philosophical hta lawan ladan hkawn hkrang wa ai lam a majaw shinggyim ahkaw ahkang hte nga sat nga sa gram kau dat ai majaw
3) Hpungtang hpaji hte jak hpaji hta n gun dat mat wa ai lam hte
4) Ndai mungkan hta nga nga sai nbung, hka, nhprang hte makoi magap nga ai (ndan dawng lu ai arai) ni hpe grau grau hka ja sawk sagawn nna jai lang wa ai lam ni a majaw rai nga ai. E.g Hkristan ni jai lang nga ai Chyum Laika hpe mung 'Screts Scripts' ngu ai rai nga ai. Yawng hkra hpe chyum laika kaw tsun da sai ,raitim nchye na ai majaw akyu npru ai ni a matu hpa nan akyu nnga nga ai. Dai hte maren, ndai mungkan a shingra tara ngu ai hpe mung nchye mu nchye hkrawk ai wa a matu nbung marawp, jan kra lawm ai hta lai hpa nan akyu npru nga ai.
Shawng daw na shinggyim masha a myit mang lam gaw, Karai wa (or) hpan da ai wa, lajang da ai lamu madu, ga madu wa kaw nna sharam ya ai daram mi la, jaw ya ai daram mi sha ngu ai myit masin a hkam la kam sham da ai hta shamyet nna sak hkrung wa sai. Dai majaw, Karai wa (or) lamu madu ga madu wa n lajang ya yang hpa mung nbyin wa lu ai. Dai majaw, jaw jau ra ai, tawngban ra ai hte shi jaw ya ai hpe shakawn ra ai ngu ai a majaw, tengman lam ngu ai gaw lamu madu ga madu kaw na byin wa sai [truth objective] rai nga ai. Anhte shinggyim masha ni n shabyin lu ai. Hpang jahtum, anhte hpe lajang da ai wa shabyin ya na re ngu ai lam rai nga ai. Dai gaw, dai ni du hkra Modern prat na masha ni a kraw e rawng nan nga ai makam tai wa sai.
Raitim, shinggyim masha a sawk bram chye na wa ai lam gaw dai hku nrai, tinang a chye chyang ai lam chyu sha sak hkrung lam hpe shading sharai ya nga ai [truth subjective] ngu ai de sa wa nga ai. Dai gaw, Reason and Reality ngu ai ga a majaw rai nga ai. Lama mi byin wa ai gaw lama mi a majaw re; hka kaba wa ai gaw, marang htu nna kun, madim daw nna kun, hkyen byawng nna kun. Dai hte maren, marang htu ai gaw summwi hte katsi kahtet a majaw kun, dai byin wa ai majaw hpa baw hta sum hkrum wa nna hpa baw hta gaw awng sharawng hpa byin a ni? myit sawn ai lam gaw hpaji tai wa sai. Lama mi byin mayu yang, kaja wa galaw ra sai, hpaji chye mayu yang hka ja ra sai, gumhpraw lu mayu yang bungli galaw ra sai. Hkam kaja mayu yang hkum hkrang hta ra nga ai malu masha hpe chye sha ra sai. Dai majaw, sak hkrung lam ngu ai gaw tinang lajang ai hku hkan sa taw nga sai.
Reason and Reality hta shamyet nna makau grup yin a byin nga ai lam ni hpe mung law law mu wa sai. Machyi makaw ai lam, myit ru yawn hkyen ai lam, pawt sindawng ai hte gasat gala ai lam ni yawng gaw shi a reason hte shi rai nga ai. Dai hku mu wa ai hpe Science ngu ai hpungtang hpaji hku mung, Technology ngu ai jak hpaji amyu myu hku mung, Psychology ngu ai myit yu ai hpaji amyu myu hte Logic and Theology ngu ai byin ra ai hte byin na kumla system ni hte bai dingdaw wa sai. Ndai lam ni hta shamyet nna architecture, art, literature, cinema, music, fashion, communication, experiences of space and time, aspects of identity, and sexuality, philosophical, political and sociological, hku nna shinggyim masha a sak hkrung lam hta achya kap nang mat wa nna prat a galu kaba ai maka kumla hpe gyin shapraw dat sai rai nga ai.
Dai hku nna, labu hpun palawng tsawm hkrak ai hpe lu hpun jang, jak shakap da ai arai hte hkawm sa lu jang, masha n gun nau ndat ai sha pyaw pyaw nga lu jang, jak rai hte matut mahkai lam awngdang nga jang, hkum hkrang hkam kaja hkra chye lu chye sha jang masha dai wa gaw prat dep ai Modern ngu ai ga hte shagawp tsun wa sai. Dai majaw, prat dep ai ngu ai byin wa na matu, arang gaw myit sawn sumru ai hte hkrang shachyaw dat ai ni a lata hta rai taw mat sai.
Galu kaba wa nga ai Asia, Myen mung zawn re ai hkan na masha ni, [grau nna ramma ni ngu ga], galu kaba wa hkra nkam gaw gap taw sai, grai yak dum sai. Galu kaba sai shara hkan she du nga mayu sai. Kraw e shi chyu pru wa ai myit ni nan, prat a kumla hpe chye na nga sai. Raitim, hkrang ngu ai lamu ga masa, mungdan ginra gaw mi moi na raw naw re ai majaw, dai shara kaw sak hkrung na matu nsin hku de layung ladawn ai zawn hkam sha nga ai. N gwi ai, nkam ai, npyaw dum ai, myit hta htep nnga ai. Pyaw ai shara kaw gaw, matsan tim pyaw dum ai, ru yak tim hkyam sa dum ai myit ni shi chyu shi rawng wa nga ai. Maigan ga du nga sai ni Buga de bai wa na kachyi mung n gwi sai. Wunpawng ramma ni hpa rai maigan de chyu sharawng nga ma ta? ndai Post-modernism hte modernism a lam hpe hka ja yang mahtai gaw asan sha re. Mung masa lam nau n ayak hkak ai hkan na ram ma ni mung dai hku sha re, anhte mungdan kaw gaw mung masa re nga nga ma ai. Kaja wa gaw HPAGA YUMGA hte NGA MU NGA MAI lam sha rai ngai ai. Dai majaw, mungdan hpe madu da tim, galaw lu galaw sha lam hta hpang hkrat taw jang, maigan de pru na sha re. Tam lu tam sha lam hte dinghku a nga ngwi nga pyaw lam hpe madung tawn ra na sha rai nga ai.
Mi shawng e tsun ai, lamu ga hpe Karai wa e hpajang da ya tim, madu ai gaw Karai wa nrai mat sai. Hpaji hte hpajang da ai ni a npu e nga ra na rai nga ai. Internet jahpu jaw ra sai, wan jahpu bang ra sai, asuya hpe Tax jaw bang ra sai hte dut ya ai shara kaw mari sha ra sai. Yawng a ntsa e Karai wa nga ai ngu chye da tim, Karai wa hte tinang matut mahkai nna nga lu na lam mi nhku nga ai. Dai majaw, hpaji hte galaw ai ni hte hpaji rau bai htang ra wa sai. Ngai hpaji nchye ai majaw katut sha ni ai ngu ai gaw masha shagu hta rawng nga ai. Hpaji chye mayu ai hkrai re. Tinang katut sha ai gaw, hpaji nchye nna re ngu ai hpe gaw ndum shamyi kraw e shara la taw nga sai. Karai wa e n yu nna gaw nre, nchye nna she re, dai majaw Karai wa lajang ya na hte ngai nan lajang la ai gaw grau manu nga ai. Dai majaw, Modern prat hta, yu maya hkai lu hkai sha ai prat kaw na jak hte hkai sha ai de gayin du wa sai. Hpang daw de gaw, jak hte hkai ai nrai, jak hte galaw ai lu sha she sha ra mat sai.
Mungkan ga hpe Karai wa hpan da tim madu ai gaw hpaji chye nna sut su ai shinggyim masha ni rai nga ma ai. South Africa na Desmontutu (Desmond Tutu) Anglican Bishop, Noblepricewinner wa tsun ai, 'shan hpraw ni sa nna hkristan shatai mani ai, anhte hpe myi di nna akyu hpyi na sharin ya nhtawm, anhte mi di let kyu hpyi ngut nna myi hpaw dat yu yang, anhte a lamu ga yawng hkra shanhpraw ni hkrai madu la taw nga masai' nga ai. Ndai lam ni hpe Modern prat kaw she byin lai wa sai. Anhte amyu ni kaw pyi garai ndu shi ai ngu na kun nchye ai.
Postmodern prat gaw, ndai Modern prat hta grau tsang ra nna lawan la nga ai. Anhte ni hpa byin nna hpa tai na gaw shingran pyi n gwi mu ai law......raitim, anhte shadu ai makam gaw, anhte hpe dai zawn re ai kaw na Karai wa naw hkye hkrang mawai shaw la dam nhten!!!!!!! nga ma ai.
kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn