February(5) Jinghpaw Wunpawng Amyu
sha ni a Rawt Malan N’htoi Labau kadun
WWII ngut ai hpang 1947 ning hta General Aung San gaw Myen
Mungdan hpe English Colony Asuya kaw nna Mungdan Shanglawt la na matu Bum nga
bawsang Kachin, Chin hte Shan amyu sha ni hpe kahkyin gumdin lam galaw wa nu
ai. General Aung San hte ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL(Anti-Fascist People’s Freedom League) Ningbaw ni gaw Shanglawt nlu
shi ai ten bawsang amyu ni hpe ga sadi amyu myu jaw wa sai raitim Myen mungdan
shanglawt lu ngut ai hpang 40 ning laman
e bawsang(ethnic) amyu ni yawng hpe Myen tai mat hkra galaw na masing hpe shim
ai hku ဖ.ဆ.ပ.လ/ AFPFL
ningbaw ni a lapran jawm bawngban masing
jahkrat tawn ai raiyang dai masing kaba hpe Jinghpaw du salang ni chye kau
masai.
ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL Asuya gaw Myen mung
shanglawt lu ai 1948 January(4) hpang kaw na 1947 Constitution hpe shingdu
gayin kau masai, Bawsang ni a nga-lu nga-mai lam ni hpe dingbai dingna jaw
hpang wa masai, tinang a mungdaw hta ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL Asuya ginjaw kaw na lam shagu hpe magra jum wa ai lam ni byin
hpang wa sai.
Du Kaba Lahpai Naw
Seng hte First Kachin Battalion na Jinghpaw du salang ni gaw Myen Amyu kaba
lailen hte Colony nnan ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL Asuya a galaw ai ladat, jasat jasa ni hpe nra sharawng ai hte
Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni gaw Myen
Amyu sha ni hte shai ai htunghking nga-sat nga-sa maka ni grai law ai majaw rau
jawm nga yang anhte sha roi rip hkrum wa na re dai majaw tinang mungdan nan gaw
de sa wa ra sai ngu ai hpe jawm bawngban ngut ai hpang jang P.N.D.F.(Pawng
Yawng National Defence Force) Rawt Malan Hpyen Dap hpe 1949 February (19) e shawng nnan hpaw ninghtan dat masai, dai
rawt malan hpung hta lawm ai ningbaw ni gaw-
-
General
Zau Seng (Ningbaw)
-
Brigadier
Hprang Gam Di (1st
Bde. Comdr.)
-
Brigadier Hkam Man (2nd Bde Comdr.)
-
Major
Lahtaw Zau Seng (1st
Bde. B.M.)
-
Major
Ndau Krang (2nd
Bde. B.M.)
-
Hta-nar
Uk Maran Zau Bawk (Balik
Dap Comdr.)
-
S.I.P.
Shanghtin Yaw (Kaichyan
Dap Comdr.)
-
Banggai
Du Zau La (Gumhpraw
Dum Du)
-
Salang
Waje Naw (Uphkang
Dap Lithkam)
-
Salang
Hpauna La Gawng (Uphkang
Dap Lithkam) ni rai nga ma ai.
Ndai PNDF hpung hpe lahta Sam Mung Kutkai ginwang e hpaw
ninghtan wa ai rai nga ai. PNDF gaw ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL. Asuya npu e hpyen magam gun nga ai kaga jinghpaw hpyen dap ni kaw
na ram ram gasat ninghkap ai hkrum lai wa sai, General Lahpai Naw Seng hpung ni
gaw Jinghpaw shada sat hkat ra ai majaw ram ram myit hta hkra mat ma ai.
Jinghpaw mung de gasat lung wa yang ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL. Asuya gaw shanhte la-hka shabri shabrai jaw tawn ai Jinghpaw
hpyen du hpyenla ni hpe gasat ninghkap
shangun ai hpe nra sharawng ai majaw General Naw Seng gaw shi hte marai (300) 1950
ning e Miwa mung de koi yen mat wa sai.
1957-60 ning laman e ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL. Asuya gaw Myen mung
bawsang amyu ni hpe yawng Myen tai mat wa na masing kaba hpe hkrang shapraw
hpang wa masai- dai masing kaba nhkan e bum nga bawsang amyu ni a laili laika
sharin jawng ni hpe pat kau hkum shingdang ai lam ni galaw hpang wa masai, laika sharing jawng ni hta Myen laika hpe
madung sharing na tara jahkrat galaw hpang wa masai. ဖ.ဆ.ပ.လ/ AFPFL. kata San-seng(သန္ ့ရွင္း) hta Nga-grin (တည္ျမဲ) lahkawng kaw
na, 1960 ning San-seng ningbaw U Nu gaw shi ralata poi hta dang yang Buddha
makam hpe mungdan a makam masham hku nna masat ya na matu ga sadi jaw nhtawm ra
lata poi shang sai, Sama Duwa Sinwa Nawng gaw U Nu a San-seng hpung rai nga ai.
U Nu ra lata poi hta dang mat jang Buddha mungdan shatai na re majaw Jinghpaw
WP ni gaw U Nu hpe madi shadaw ai Sama Duwa hpe ninghkap ai lam galaw wa sai.
1960 December (19) Sama Duwa ni lung wa ai Wanleng hpe Myitkyina Wanleng Daru
ndu shi yang Jinghpaw WP Mung shawa 10,000 mi jan Wanleng hpe hkap jahkring
n-gun madun masai, sama duwa hpe myen hpyen dap ni kaw nna jau woi mat wa ai
majaw asak kaw na lawt mat wa ai re nga nna mung matsing la lu nga sai.
Ndai gaw WP ni mung masa myi hpaw wa ai lam rai nna shawng
nnan na Jinghpaw Wunpawng mung shawa ni a n-gun madun ai lam mung rai nga ai, dai
ten kaw na Rangoon, Mandalay dakkasu WP jawng ma ni gaw mung masa ram ram galaw
hpang wa masai lam chye lu ai, dai ten na grau mying gumhkawng ai WP Magazing
mying gaw “Jawngma Shanan” ngu ai rai nga ai.
Dai shaning Myitkyina
K.B.H.S(Kachin Baptist High School) e Sara Kaba Maran Brang Seng Jawng
Up galaw nga ai ten shi nan woi ningbaw nhtawm “Htunghking Sharawt Ramma Hpung”
ngu ai mung masa shamu shamawt ai hpung hpe hpaw ninghtan dat lu masai. Ndai
mung masa shamu shamawt lam gaw WP ramma ni hpe mung masa hpaji hte mung masa myit
ram ram sharawt ya lu wa sai. San-seng ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL ni a maw lanyat ai lam lani hte lani grau grau dandawng wa masai,
bumnga ethnic bawsang ni nchyi nmu byin lai wa masai. 1961 ning hta Bum nga bawsang ni Taunggyi e
hkrum-ra zuphpawng hpe June 8-18 laman galaw lu masai, ndai bum nga bawsang ni
a zuphpawng kaba kaw na pru wa ai myithkrum dawdan lajin ai lam ni hpe ဖ.ဆ.ပ.လ/ AFPFL asuya de tang
madun ai hpang Myen malawng rai nga ai ဖ.ဆ.ပ.လ/ AFPFL Asuya gaw mungdan kata na
manghkang ni hpe nchye hparan wa sai majaw General Ne Win hpe mungdan uphkang
lam hpe matut lit la galaw sa mat wa na matu shim ai hku bai jahkrup bawngban
wa masai.
Mung masa su hprang wa sai WP Dakkasu jawngma ni gaw lawu na
mung masa mayak ni hpe hparan sa wa na matu ginjang tam hpang wa masai.
1. Panglong
Ga Sadi hte nbung npre ai hku ဖ.ဆ.ပ.လ/
AFPFL Asuya hkrang shapraw sa wa nga ai lam
2. ဖ.ဆ.ပ.လ/ AFPFL Asuya gaw
Mungdaw ni hpe Colony mayam jasat hte up sha nga ai lam.
3. Munghpawm
Asuya gaw Mungdaw ni hpe Sut Masa, Mung Masa hte Shinggyim ngasat masa lailen
ni hta la-ba ka-up jumtek kau nhtawm amyu shamat zai ladat ni hte galaw sa wa
nga ai lam.
4. Myen
malawng nga ai pa ga de sha rawt jat galu kaba lam galaw nhtawm mungdaw ni hta
English colony prat hta pi grau grit nyen wa ai lam.
WP Dakkasu jawngma ningbaw ni gaw lahta na mung masa ginlam
ni hpe ဖ.ဆ.ပ.လ/ AFPFL
Asuya hte parliament e tang madun na
matu Jinghpaw Mung masa salang ni hpe lang hte lang shadut wa yu tim tatut hta
hkrang nlu shapraw ma ai. Jinghpaw WP mung masa hpung salang ni hku nna mung
masa Ku ntsa(political dialogue) dara gasat na matu ginjang gara hku mung nmai
byin mat, nmu mada mat ai hpang daw hta Jinghpaw WP Dakkasu Jawngma ni gaw
laknak lang rawt malan gasat na matu jahkrup bawngban hpang wa masai.
1957 ning November shata hta Rangoon Jinghpaw Dakkasu
jawngma ningbaw ni 7 Stars ngu ai hpung hpe hpaw nhtawm laknak lang rawt malan
na matu woi galaw hpang masai. Ndai 7Stars hpung gaw KIO a numshawng hpung ngu
tsun yang nshut nga ai.
Dai 7Stars ningbaw ni gaw-
1- Lahtaw
Zau Tu (Ningbaw)
2- Slg.
Hpauyu Tu Lum (shawng
na Amu Madu)
3- Slg.
Malizup Zau Mai (hpang
e galai ai Amu Madu)
4- Slg.
Pungshwe Zau Seng (Hpung
Salang)
5- Slg.
K.D. Brang Gam (Hpung
Salang)
6- Slg.
Nahpaw Gun Jawng (Hpung
Salang)
7- Slg.
Malang Shawng (Hpung
Salang) ni rai ma ai.
Ningbaw L. Zau Tu hte Amu Madu Malizup Zau Mai yan 1958-59
ning jawng dat ten laman Kayin rawt malan dap de sa nhtawm matut mahkai hpang,
laknak lang rawt malan hkrun lam hpe hkrang shapraw hpang wa masai.
1959 ning e Kayah
rawt malan dap 1st Bde. Comdr galaw nga ai L. Zau Tu a kahpu Du Kaba
L. Zau Seng hpe ningbaw lata san masai.
1959 ning htum wa mahka e Du Kaba L. Zau Seng Slg. L. Zau Tu
hte Slg. Pungshwe Zau Seng ni marai masum Myitkyina de lung wa nhtawm Amu Madu
Slg. Malizup Zau Mai, Sara kaba Maran Brang Seng hte kaga WP salang ni hte mungdan
bungle wa hkrum bawngban nhtawm 1960 ning e nam rawng hpang na matu myit hkrum
dawdan masat masai.
Rawt Malan nam rawng hpang wa ai ten hta arang shapraw sa wa
na matu Du Kaba L. Zau Seng Kayah(Karenni) Mung e jau kaw na makoi mahkawng
tawn ai Sanat laknak ni hte ja gumhpraw ni hpe sa la na matu Gyung Dau hte La
Hkaw yan hpe shayu dat dat ai rai yang dai datkasa lahkawng yan gaw Myen hpyen
ni rim ai hkrum masai, dai yan a shiga gaw rim hkrum ai shani kaw na daini du
hkra shiga hpa nga mung nna mat sai, Ndai salang lahkawng rim hkrum ai majaw
1960 ning nam rawng rawt malan hpang wa na aten hpe bai htawt sit kau ra masai.
1956-59 du hkra Jinghpaw mung lamu ga ni rai nga ai Miwa
Jarit mayan na Hpimaw, Gawlang, Kanghpang mare masum hpe miwa ni atik anang
hpyi shadut ai lam hpe Jinghpaw Wunpawng Du salang ni myit nhkrum ai lapran e
1960 October(1) ya shani U Nu hte Chuenlai yan ta masat htu lamu ga ap kau ai
hpang kaw na Jinghpaw Wunpawng amyu sha ningbaw ni a rawt malan gasat na
lawnglam gaw grau grau ngang grin mat wa ai lam rai nga ai.
Du Kaba L. Zau Seng gaw WP mung shawa a n-gun jaw madi
shadaw ai lam a jaw e 1961 February(5) ya shani rawt malan bungli hpe shawng
nnan galaw hpang wa na matu lahta Sam Mung, Lashio Mare, Lunglaw Pa kaw mung
shawa ni hpe saw shaga nhtawm zuphpawng woi galaw sai. Dai zuphpawng hta sa du
ai mung shawa, mung salang ni hte rau “Wunpawng Mungdan Shanglawt Hpung(KIO)”
hpe hpaw shabawn dat lu masai, matut manoi sha “Wunpawng Mungdan Shawnglawt
Hpyen Dap(KIA)” hpe mung awngdang ai hte dai shani nan sha hpaw ninghtan dat lu
masai. Shingrai dai shani nhtoi February(5) ya hpe mung Rawt Malan N’htoi ngu
masat tawn masai rai.
(Ndai Jinghpaw Wunpawng Amyu sha ni a rawt malan labau kadun
gaw ndai hku nan she rain a re ngu ai hku shatawng shada nhtawm ka ai lam nrai
nngai, daini galu kaba wa nga sai hpawt hpra na anhte a ningbaw ningla ni a
matu Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni a Labau ni hpe sawk hkaja na matu ganoi nmai
byin na daram yak hkak la ai masa ni hta loili sha pi chye la, hkaja la lu mu
ga ngu yaw shada let dep hkap ai laili laika ni tam ahkrawk nna shakut ka dat
ai labau kadun rai mali ai, grau hkum tsup grau htuk manu ai hku law law ka wa
lu na hpe mung myit mada nngai)
Ka ai, Um Tu Lum(USA)
Ref:
- Labau
Ginshi(in kachin) by Cpt. Htingbai Naw Awn
- ဒီမိုကေ၇စီေျပာင္ျပန္ - ကခ်င္ျပည္နယ္
၀န္ၾကီးေဟာင္း ဦးဇန္ထဆင္
- The
Majic War by Ian Fellowes
- Insurgency
and the Politics of Ethnicity by Martin Smith
- Lords
of the Burma’s Northern Frontier by Bertil Lintner
kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn shn_Mymr kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn mya_Mymr kac_Latn kac_Latn kac_Latn mya_Mymr kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn mya_Mymr kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn unk grn_Latn kac_Latn unk mlt_Latn ace_Latn por_Latn unk kac_Latn unk eng_Latn lus_Latn mos_Latn unk eng_Latn kac_Latn mos_Latn unk kac_Latn ayr_Latn dik_Latn unk szl_Latn kac_Latn dik_Latn unk ace_Latn kac_Latn epo_Latn unk kac_Latn kac_Latn dik_Latn unk kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn mya_Mymr kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn fij_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn swh_Latn kac_Latn kac_Latn sun_Latn kac_Latn kac_Latn mya_Mymr kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kab_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn mya_Mymr kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn lus_Latn afr_Latn kac_Latn kac_Latn afr_Latn kac_Latn kac_Latn afr_Latn kac_Latn kac_Latn afr_Latn kac_Latn kac_Latn afr_Latn kac_Latn kac_Latn afr_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn est_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn snd_Arab kac_Latn kac_Latn mya_Mymr mya_Mymr eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn