Rev. Dr. Lahpai Zau Lat
"HPUNG TAU" NGU AI GAW
Rev. Dr. Lahpai Zau Lat
Ga N-hpaw:
"Hpung Tau" ngu ai gaw hpa lachyum, gara kaw na byin pru hpang wa ai, kaning re ai arawn asam ni lu nna hpa baw bungli lit ni hpe gun hpai na rai nhtawm, kaning re ai myit masa hte gun hpai na ngu ai hpe "Chyum Laika Ning mu" hku Jinghpaw Wunpawng Hkalup hpung ni hta lata tut, npawt nhpang hku chye na da mai ai lam ni hpe Kasa Laika 6:1-6; I Timo 3:8-13 ni hta mu lu ai Chyum ga ni hpe madung dat let lawu de na hte maren, kadun ai hku tang madun dat ai rai.
1. "Hpung Tau" ngu ai Mying a Lachyum
Ga Shaka Nnan prat e Hpung a daw hpum daw nu tai lai wa sai hpung magam gun "Hpung Tau" ngu ai mying gaw, Greek Heleni ga dia,konoj - diakonos ngu ai kaw na wa ai hpe mu chye lu nga ai (Hpilp. 1:1; I Tim. 3:8,12 zrn. hpe yu u). Dai Heleni ga Diakonos kaw nna Latin, Diaconus; dai kaw nna, Inglik hku "Deacon" ngu ai hpe myen hku "Thin-htauk" ngu ga gale tawn ai hta hkan nna Jinghpaw Chyum Laika hta "Hpung Tau" ngu nna ga byan da nga ai hpe maram chye lu nga ga ai.
"Diakonos" ngu ai mying hku n re ai diakone,w -diakoneo ngu ai "galaw ai"(verb) hku nga jang, "daw jau ai" (serve), "daw jaw ai" (wait upon) - grau nna gaw lu sha daw jaw nga ai hpe tsun mayu nga ai. Dai hku nga jang, "diakonos" ngu ai Heleni ga a lachyum madung ni gaw, daw jau ai shangun ma, ali ama, mayam, grau nna gaw masha ni hpe malu masha daw jaw daw ya ai "hpajau hpala" (saboi htu) ngu ai lachyum rai nga ai (Yaw 2:5, 9; Mk. 1:31 ni hpe yu u). Shangun ma, ali ama, mayam ngu ai hku nna Mt 20:26; 22:13; 23:11; Mk 10:45; I Kor 3:5; Kol 1:23, 26; Ehp 3:7, 6:21; I Htes 3:2 ni hta mu lu nga ai sha n-ga, Hpung na mu gun ai "Hpung Tau" ngu ai hku gaw Ko. 1:7, 4:7; I Tim 3:8, 12, 4:6; Hpilp 1:1; Rom 16:1 ni hta mu lu nga ai.
Dai majaw, "Hpung Tau" ngu ai ni gaw: -
a. Madu Karai Kasang a shangun jahpan, ali ama, n chyang mayam ni rai nna kaga masha ni hpe hpajau hpala ni zawn shagrit shanem ai myit hte daw jau ai ni rai nga ma ai.
b. Yawhan 13:3-17 hta madun da ai Madu Yesu a kasi ningli hte maren, kaga hpung masha ni
a lagaw kashin nna nta nhku (Hpung kata) de hkap hkalum la ai grit nem ai bungli gun hpai ai ni rai nga ma ai.
c. Hpilipi 2:6-8 hta madun da ai hte maren, Yesu a kasi ningli hpe yu la let, kaga ni a matu mayam ahparaw nsam dagraw let tinang dai tinang a hkum hpe shagawm kau hkra ap nawngbungli gun hpai ai ni rai nga ma ai.
d. Dai re ai majaw, Hpung Tau bungli gun hpai ai lam ma hkra gaw tinang a akyu, tinang a arawng, tinang a matu amyat tam ai lam ni n rai; Karai Kasang a mying ningsang hte hpung shingkang dan hkung wa na matu galaw gunhpai ai lam she rai nga ai (I Kor 10:31-33).
2. "Hpung Tau" ngu nna Byin Pru wa ai Npawt Nhpang
"Hpung Tau" ngu nna shawng byin pru wa ang ai gaw, Diakonos "Hpung Tau" ngu
ai ga hpe ading tawk wa n lang da hkra rai tim, Kasa Laika 6: 1-6 hta mu lu ai mabyin masa kaw nna byin hpang wa ang ai ngu yawng jawm myit yu nga ma ai re. Ndai Kasa 6 kaw mu lu ai hte maren nga yang, Madu Yesu a hpang, Kasa ni a prat hta Hpung gaw jat galu kaba wa nna Kasa ni hkrai sha "Kabu gara shiga" hkaw tsun ai lam mi da, shani shagu na lu na sha na lam hte lam shagu hta yawng rap rap ra ra rai lu hkra n dang di lu mat ai majaw, yawng myit hkrum ai hte, Stehpan hte kaga - yawng marai sanit hpe chyip makup yu lajang na matu, lata mara akyu hpyi ai hte san da ai kaw nna ndai shara (post) gaw nga hpang wa sai hpe maram yu lu nga ai (Kasa 6:6). Ndai marai sanit a lit madung gaw, "Hpung" ngu ai Madu Yesu Hkristu / K.K. a
"Dinghku"hta ngai grau, nang grau ngu ai mi n nga, yawng hpyen hpyen pa pa, rap rap ra ra hkru kat hkra, lu lu lu sha ra nna ngwi pyaw ai Karai Kasang a Tsawra Dinghku rai hkra reng, hpajang, daw jau na lit rai nga ai.
3. Shawng na Hpung Labau hta na "Hpung Tau" ni a Sharaf
Lahta de tsun lai wa sai hte maren, mung ga htawn n rau bu nga ai Kasa ni hpe
madi shadaw na matu, kangka ai ni marai sanit hpe Kasa Laika 6: hta lata mara aya dang da ya masai. Dai ni hpe "Diakonos"- Hpung Tau ngu ai ga hkum nan gaw n lang da nga ai. Raitim, dai kaw madun da ai shanhte a bungli ni, arawn asam ni mahkra gaw "Hpung Tau" ni a lam - de a npawt nhpang a lam ni nan rai nga ai hpe gaw tak shut shara n nga nga ai. Ndai Kasa Laika gaw, Luka Laika hte CE 85 ning daram hta moi na Yesu a Kasa ni a prat htum wa magang nna Hkristan ningbaw hte masha ban ning nan galai wa ai aten e ka da nga ai.
"Diakonos"- Hpung Tau ngu ai mying hte nan hkrak re ai hku nna gaw kaga laika
ni (Rom 16:1; Hpilp. 1:1; I Tim 3:8-13) hkan mu lu nga ga ai. Grau azin ayang ka da ai I Tim 3:8-13 hpe yu ga nga yang, ndai laika gaw II Timohti hte Titu yan hte gumhpawn nna Pawlu a "Hpung Woi Laika ni"(Pastoral Epistles) ngu ai laika pang hta lawm nga ai. Ndai laika masum gaw Pawlu hpung woi nga ai Timohti hte Titu yan hpe shadum jahprang ai laika re nga tim kaja wa nga yang, Hpung a up hkang lam, n teng n man ai sara ni (false teachers) a lam hte kaga ni a matu kasi kamang tai ra ai lam ni hte seng ai laika ni re ai hta n-ga, "Pawlu a Laika ni" ngu nna Marcian wa (ca. 135-150 CE) mahkawng da ai laika ni hta mung n lawm re ai lam ni hpe yu yu yang, ndai kaw mu lu ai Hpung a up hkang lam, "episkopos"(Bishop)-Hpung Up (I Tim 3:1-7); "presbyteros" (Elder) - Hpung Salang -Hpung hpe up ai Salan, (I Tim 5:17-22); "Diakonos"(Deacon) Hpung Tau (I Tim 3:8-10, 2-13) ngu ai Hpung mu gun ni gaw Kasa ni a hpang na ban prat, Tsa ban 2 maga daw de hkrang ni she rai nga ai hpe masam yu lu nga ai. Ndai zawn Hpung Up; Hpung Salang; Hpung Tau nga tsang masum garan ai Hpung a up hkang hkrang gaw Yuda ni a dai aten dai aprat na Tara Jawng (Synagogue) hta Archi-synagogos ngu ai Tara Jawng Ningbaw, Gerousia ngu ai jawng up hkang salang ni hte Chazzan sh. Diakonos ngu ai karum kahtau nga nna tsang masum tawn nna up hkang ai lai len hpe hkan nga ai hpe mung mu chye lu nga ai.
4. "Hpung Tau" ni a Arawn Asam ni
(1) Sari rawng nna Chyoipra ai Wenyi hte(mungkan) hpaji byengya hkum ai jan/wa(Kasa 6:3)
(2) Shatep shingdi re ai: ga mashe n rawng ai; sabyi chyaru n lu lai ai hte; n seng ai amyat n marin ai jan/wa (I Tim 3:8).
(3) Makam masham a sung htum ai lam hpe san seng ai myit nsam hta machyu ai (I Tim 3:9).
(4) Shawng chyam dinglik yu, jep san yu ai hpang ram ging yang she lata mara akyu hpyi ap na (I Tim 3:10; Kasa 6:6).
(5) I Tim 3:11 hta na gunai/kaj - gunaikas ngu ai Greek Heleni ga hpe ndai kaw Hpung Tau jan ni sh. Num Hpung Tau ngu ga byan lu nga ai. Dai ni mung lahta de na arawn asam ni hte maren, shatep shingdi rai nna shatan n hkan (nlem ai) n re ai sha sadi sahka hte lam shagu hta kang ka sadi dung ai ni rai ra nga ai.
(6) Hpung tau ni gaw Yesu Hkristu Karai Kasang a nta dinghku kaba hpe daw jau ai ni re ai majaw, num langai-la langai sha lu ai wa/jan rai nhtawm, tinang a dinghku dum nta masha ni hpe atsawm sha up hkang lu ai jan/wa rai na - kasi ningli tai ra ai (I Tim 3:12).
5. Lata Mara Aya Dang ai lam
Law law hta na lata san la ai Stehpan hte manang ni marai sanit hpe lata mara aya dang ya ai lam hpe Kasa Laika 6:6 hta asan sha tsun da nga ai. Rai yang, shanhte gaw lahta de tsun nga ai "Diakonos"(Deacon) Hpung Tau ni rai ma ai ngu ading tawk madi madun da ai lam n nga ai majaw, Hpung tau ni hpe Hpung Up ni e zawn lata mara aya dang ra ai ngu tsun na yak nga ai. Ading tawk re ai sak se n mu lu tim makau kaw na kawai ai hku re ai sak se ni hpe gaw mu lu nga ai.
(1) Stehpan hte lata la hkrum ai ni marai sanit a arawn asam (Kasa 6:1-6) ni gaw I Tim 3:8- 13 hta madun da ai Hpung Tau ni lu ra ai arawn asam hte bung pre nga ai majaw, lata mara aya dang hkam la ai Stehpan hte manang ni gaw Hpung tau ni rai ang ai ngu tak sawn la lu nga ai. Bai nna, shanhte gun hpai ai lit ni mung I Tim 3: hta madun da ai Hpung Tau ni a bungli ni hte kadaw taw nga ai re.
(2) Kasa ni a hpang prat (post apostolic age) na laika ni hta Hpung Tau ni a lam grau nna dan leng ai hku mu lu nga ai. Hpung Kawa Hippolytus a "Apostolic Tradition" 9 hta lata mara aya dang hkam ai Hpung mu gun ni hta hti hkum 3 (1 - Hpung Up, 2 - Hpung up ai Salang ni) hta rai nga ai hpe adan aleng sha mu lu nga ai.
Hpung Tau ni a bungli gaw sa sak nawng ai alu ni hpe hta shinggyin zing da na hte, grau nna Poi Daw hte seng ai lam ni hpe lajang daw jau na lit rai nga ai. Dai hta n-ga matsan mayan ni hte machyi makaw masha ni a ra ai lam ni hpe seng ang ai Hpung Up ni hpe tsun shana nna sa du kawan karum ningtum rai let, Poi Daw nlu sha ai ni hpe sa lajang jaw na lit ni nga nga ai. Dai hta hpang daw de, Poi Daw aten e, seng ang ai Ja Chyum ga ni hti na lit ni du hkra lu nga ma ai.
Dai majaw, ndai moi de na Hkristan ni a hkan sa ai htung (tradition) hte lahta de sawk sagawn lai wa sai Kasa 6: hte I Tim 3 ni hpe madung dat ai hku rai jang, Hpung Tau ta mara aya dang ya ai lam gaw yawng a man e Chyoi pra ai bungli shatsam ai lam re ai majaw Chyum masa hte bung pre nga ai ngu lu nga ai. Buga jut shingnaw shagu hkan e gaw, Hpung Tau ni she si hkrung si htan, num hkung ran ma hkra (Hkalup hte Poi Daw hta lai nna) mahkra gu ji gu yang galaw taw nga ai majaw, Hpung Tau ni hpe lata mara aya dang ya nga ga ai re. Mare kaba de chyawm gaw, prat hta hkan nna lata mara ai lam n galaw nga ma ai.
6. Num Hpung Tau ni a lam
Hpung ning nan de mat wa ai aten kaw nna Nu Num ni gaw ahkyak ai shara kaw galoi mung atsap nang nga ma ai. Yesu Hkristu a prat na lam ni hpe yu yu yang mung Num ni a shang lawm gun hpai ai lam gaw kaba la nga ai. Num Hpung Tau ngu nna sawn la mai ai Chyum ga 2 hpe mu lu nga ai. Roma 16:1 hta, "Kenhkrea hpung na hpung tau rai nga ai anhte a kajan Hpobe" nga nna Kasa Pawlu ka da nga ai. Dai hta n-ga lahta de tsun lai wa sai hte maren I Tim 3:11 hta na gunai/kaj - gunaikas ngu ai hpe mung Hpung Tau jan/Num Hpung Tau ngu mai hti nga ai.
Dai hta grau nna 112 CE ning hta Bithynia Ginwang du Pliny the Younger Hkawseng Trajan wa hpe ka shana ai laika hta "Num Hpung Tau" ngu ai Hkristan num lahkawng hpe rim zingri ai lam rawng nga ai. Dai aten na kaga Hkristan laika ni hta Num Hpung Tau ni nga ai lam sak se law law nga nga ai sha n-ga shanhte a lak san bungli ni: (1) Num ni hpe hkalu hkam ya, nam man chya ra ai (2) maigan jan tai ai Hkristan num ni kaw shang kawan na hte (3) ma-chyi macaw ni hpe daw jau na hte shamai shatsai hkrum nna mai tsai hpang wa sai ni hpe kashin kamun ya zawn re ai bungli ni lawm nga ai. Dai re ai majaw, Num Hpung Tau ni a gun hpai lai wa sai bungli ni grai law ai hte ahkyak nga ai hpe mu lu nga ai.
Ga Dim:
Lahta de sawk sagawn da ai Chyum ga ni hpe azin ayang yu yu nna anhte a buga ka-htawng ning chyawng ni hte mare kaba hpung ni hta Hpung Tau dang ya mai, dang la mai nga ga ai rai.
pol_Latn kac_Latn pol_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn ewe_Latn kac_Latn