Myenmung gaw shaning 1948 hta British a lata kaw na shanglawt lu wa saga ai. Raitimung sharaw a n-gup kaw na lawt lu sai ngu yang grau matse ai Myen hpyen asuya a lata de bai shang mat wa saga ai. Shing re ai majaw dai shaning jang Mon, Kayah, Pa-O myusha ni shawng asuya hpe rawtmalan hpang wa masai. Hpang shaning 1949 hta Kayin myusha ni rawtmalan wa ma yang aten kadun laman Yangon mare hta lai nna Myenmung ting hpe zing la kau lu masai. Dai shaloi U Nu gaw Sama Du Wa Sin Wa Nawng hpe nhtoi kadun mi Defence Minister lit gan jaw nhtawm Kachin hpyendap ni hpe shang gasat shangun ai marang e, U Nu asuya hpe asak matut ya wa saga ai.
Dai shaning 1949 hta U Nu gaw Du Kaba Lahpai Naw Seng hpe Toungoo na Kayin rawtmalan hpung ni hpe sa shamyit kau na matu shangun dat ai. Du Kaba gaw tinggyeng lu lawm lam n myit ai sha, myusha ni awmdawm shanglawt lu na matu Toungoo du ai hte hpu nau Kayin hpung hte jahkrup la nhtawm U Nu asuya hpe mahtang ninghkap gasat wa sai. Aten kadun laman Toungoo kaw nna Nam Hkam du hkra myihprap zawn lawan ai hte gasat zing lung wa ai hkrun lam kaw U Nu a hpyendap 10 jan jahkrat tawn ai May Myo hpe pala langai pyi n kapaw shangoi ai zing la wa sai. Shingrai Du Kaba a atsam hpe tai hpyen ni pyi n shakawn yang n nga lu ai atsam hpe madun wa sai.
Nam Hkam du ai shaloi tinggyeng akyu ara hpe myit marin ai tinang myusha ni nan htingbai htingna jawm jaw ma ai hta hkan nna kade n-gun kaba ai tai hpyen ni htap hte pat shingdang tawn nhtawm jawm gasat timung Du Kaba gaw gasat poi shagu kaw apyaw sha dang la wa sai. Raitimung tai wa a shingna sa tai ai tinang myusha ni a hpaji hpe gaw asum nkam jaw timung ndum shami jaw ra ai hkrai rai wa sai. Shingrai awmdawm ahkaw ahkang lu ai mungdan hpe gaw-gap lu na mahka shi a hpang hkan nkau hpe “Ngai Miwa mung kaw nrung sa shagreng la nna shata 6 laman bai nhtang wa na. Daini na ten hta rai n shakre lu ai myusha magam bungli hpe dai shaloi jawm shakre la ga. Nanhte shabrang ni ngangkang ai myit hte la magang mu” nga nna htet kau da let kaga hpang hkan hpyenhpung marai 346 hte 1950 April 15 ya shani Munggu makau na Miwa hkran "Shari Bangdap" ngu ai Jinghpaw kahtawng hku Miwa mung de shang bang wa sai.
KIA RAWTMALAN HPANG
Du Kaba Lahtaw Zau Seng gaw Du Kaba Naw Seng htet da ai hte maren Kayin rawtmalan hpung kaw shang lawm let la nga nu ai. 10 ning tup la nga timung Du Kaba Naw Seng kaw na kaning re ai shiga mung nna lu ai majaw 1961 February 5 ya shani KIA rawtmalan hpang dat sai. Shi hpe tai hpyen ni kade gyam timung nlu ai hpe hpang jahtum shi gaw tinggyeng lu lawm lam hpe myit marin nna tai wa a lagaw lata sa tai ya ai tinang myusha ni a lata kaw hkrat sum mat sai.
Tinang amyu ni hta lareng ai myusha ni ram ram nga wa sai. Ram ai hta tinggyeng lu lawm lam a matu tai hpyen wa a lagaw lata tai ya ai maga de ram ai, nkau gaw tinang a amyu hte mungdan a matu ram ai ni rai nga ai. Du Kaba Lahpai Naw Seng gaw mungkan kaw hpyen gasat ram htum ai ni hta na grau ram ai myutsaw mungtsaw ningbaw rai wa sai. Raitimung, tinggyeng lu lawm lam hta myit marin ai myusha nkau a majaw awmdawm ahkaw ahkang hpringtsup ai mungdan hpe gaw-gap lu na mahka e, shi a rawtmalan hkrun lam hpe yit kau ra mat nu ai.
MYENMUNG TING HPE TARA SHANG MADU AI KADAI
Dai ni na ten hta Myenmung kata kaw shanu nga ai myusha ni gaw myu bawsang 8 rai nna, dai amyu ni hta na myu 7 gaw Mongolia kaw na nga pra wa ai ni rai ma ai. Myen amyu langai sha India kaw na hpyen hprawng hprawng wa ai hpu nau marai 2 gaw Dagong kaw sa du ma ai. Htawm e shan nau kaw na nga pra wa ai ni hpe Myanmar nga nna shamying la let dai amyu ni a labau kaw "MYANMAR ATSA DAGONG KA" nga nna matsing sumhting wa masai.
Shanhte a akyang gaw kaga myusha ni hta laklai ai amyu ni rai nna, angwi ngwi bum nga masha ni yawng a ginra ni hpe zing la nhtawm uphkang wa ma ai majaw bum nga masha ni a ginra mahkra hpe "Myanmar" nga nna shamying la wa masai. Dai majaw "Dagong" ngu ai ginra kaji hta jan nna Myenmung ngu ai ginra yawng a madu majing ni gaw bumnga masha myu 7 ni rai ga ai. Raitimung, anhte bumnga masha ni gaw tinang a mungdan hpe makawp maga yureng uphkang lam hta naw ningra ai ni rai nna, Myen ni sa gashun uphkang ai hpe hkam la wa masai. Dai ni na ten hta anhte gaw mungdan uphkang lu ai atsam rawng shajang saga ai. Tinang myusha ni madu wa yu sai ginra hpe masat la nhtawm awmdawm ahkaw ahkang lu ai mungdan hpe tara shang uphkang na ten du sai.
Shing re ai masa amyu myu hta hkan nna dai ni na anhte myutsaw mungtsaw myusha ni gaw damlada ai hkam la lam hpe masat tawn nhtawm prat hte htap htuk ai mungdan amying shingteng hpe myit hkrum mangrum rai jawm shagrin la ra saga ai. Ndai ten hta mungdan kata na mabyin masa hte grupyin maigan mungdan ni a hkam la ai ningmu ni gaw mai kaja awngdang wa na maga de shanang wa nga sai. Mungkan kaw hpang jahtum mungdan gaw-gap wa ai East Timor shanglawt lu na matu Lawyer galaw ya wa ai salang Mr. Philip Smyth hpe Melborne kaw hkrum shaga yu ai zawn South Sudan, North Sudan nga nna mungdan lahkawng hku ginhka garan wa sai. Dai shaloi Africa mungdan 54 hpe woi ningbaw wa ai Chairman of African Union mung rai, President of Nigeria mung rai, re ai Mr. Olusegun Obasanjo hpe Legos mare kaw hkrum ai shaloi mungdan nnan gara hku gaw-gap la mai ai lam tsun dan wa ai.
Myen a labau hpe yu yang, Anorahta, Bayinnong, Alongphaya lakhtak ni hta bumnga masha ni hpe shamyit kau na matu prat 1, 2, 3 nga nna shakut wa ma yang Pyu, Kanyan, Tet zawn re ai myu kaji ni hpe Myen amyu maga de shabyawng la lu masai lam shanhte a labau kaw mu lu nga ai. Myenmung hpe British ni sa zing la ai ten hta bumnga masha ni hta na grau kaba ai Mon, Kayin, Kayah, Arakan myu 4 sha ngam nga masai. Dai hpang Shan, Kachin, Chin ginra ni hpe matut zing jat la ai marang e, bumnga masha myu 7 byin wa nna ginra mung grau damlada wa sai.
Dai majaw hpang jahtum na ndai prat 4 kaw bumnga masha myu 7 yawng hpe Myen amyu maga de shabyawng la ai masing lawan awngdang ra sai nga ai. Dai masing awngdang na matu ladat amyu myu lang wa ma ai rai yang, dai ni na ten hta shanhte a asuya kata kaw mung, hpyendap kaw mung, mungmasa party ni kaw mung, ayai aya dumbru dumbra byin wa hkra dasang shalat la ai hta n-ga, rawtmalan hpung ni hpe mung dumbru dumbra byin shangun wa masai. UNFC kaw na rawtmalan hpung 8 hpe garan la nna kaga hpung ni hpe mung mahkrun jahtuk la let dumbru dumbra shabyin dat masai. Nga rim mayu yang, hka hpe hkanu hkra shalau ai ladat lang wa masai. Shanhte yaw shada tawn ai madang kaw du jang, shanhte shada kahkyin gumdin la nhtawm shanhte a matu awngdang wa lu na mahtai hpe shu la na mahkrun jahtuk nga ma ai ngu maram ai. Shingrai, gaphkat jahkring myit hkrum sai ni gaw tai wa hpe n-gasat ai sha, tai wa a matsun hpe mahtang jawm madat let rawtmalan hpu nau shada hpe gasat nga masai.
BUMNGA MASHA MYU (7) HTE MYEN AMYU (1) A N BUNG AI HKAM LA LAM
Anhte bum nga masha ni gaw Myenmung shanglawt lu wa ai shani na Pinlung myit hkrum ga sadi tawn da sai hte maren, federal hkrang hte uphkang ai hpe sadi dung let nhten nrun shadik shatup wa saga ai. Raitimung dai uphkang hkrang hpe n hkap la lu ai gaw India de na sa wa ai Myen amyu langai sha re. Shanhte ra sharawng ai uphkang hkrang gaw prat (1) kaw na daini du hkra ladat myu hkumsumhpa lang nna bumnga masha ni yawng hpe Myen maga de shabyawng la na matu sha shakut wa masai.
Myenmung a majan mabyin masa hpe hkaja yu yang, bumnga masha ni gaw Myen ni a mare daju Yangon, Mandalay, Nepyidaw hpe n sa gasat yu ga ai. Ngwipyaw simsa ai hte shanhte a ginra kaw yi sun hkauna galaw lu galaw sha nga ai bumnga masha ni hpe mara kata kaw Myen ni sa roirip sat nat ai chyu galaw wa masai. Dai zawn rai matse labye re ai akyang lang ai Myen ni hpe shut ai ngu na kun! Kaja sha nga yang Myen ni gaw shanhte lu ai ahkaw ahkang hpe shanhte ra sharawng ai hkrang hte maren jailang nga ma ai majaw shanhte kaw mara n rawng ai hku hkam la nga ma ai. Tara ai, n tara ai hpe shadawn na matu tara laika (LAW) nga ra ai. Myenmung kaw laika gaw nga na ma ai. Raitimung tara rai n nga yu ma ai majaw Myen ni shanhte ra sharawng ai hpe tara shatai la nhtawm shadik shatup sa wa nga ma ai. Shing re ai hpe kade a mara ngu na kun? Madung gaw anhte bumnga masha ni galaw ra ai lit hpe rai n-galaw nga ga ai majaw anhte mahtang mara lu ai ni rai wa ang sai. Dai majaw anhte gaw tinang galaw ra ai lit hpe tawkhprut dawdan nna gwi gwi hte shadik shatup galaw sa wa ra saga ai.
Hkungga kamhpa ai myutsaw mungtsaw nlang hte mu nga sai hte maren, tsaw htum ai myusha lam yan a lit hta lahkrip ra ra hte jawm shanglawm na matu jin jin rai nga na masai kam ai. Hkrang langai hpe gaw-sharawt dat lu ai hpang gram sharai la na matu jut shagu kaw na jawm mu nga na masai. Hpuba hpushawng nkau gaw myusha hte mungdan a matu asak apnawng let tsam mari tam la lu ai Japan rifle lau 3, sten gun lau 2, pistol lau 3 hte rawt malan hpang wa masai. Dai ten hta rawtmalan woi hpang lu na atsam gaw dawdan gwi ai hte maren galaw gwi ai lam rai wa sai. Shanhte hpe nachying shakawn hkungga jaw ga ai law. Damlada rawt jat nga ai ndai prat hta rawtmalan lam matut rawt jat sa wa lu na matu asak aprat ram nna wanglu wanglang woi awn sa wa lu ai ningbaw ningla ni hpe jawm jahtuk la na matu nachying ahkyak nga ai hpe jawm dum nga shajang sai hte maren ahkyak jawm la ra saga ai.
Lahta kaw tinggyeng lu lawm lam hpe myit marin ai marang e, myusha lam yan hta kade sum machyi wa sai lam lang hte lang kahtap nna shadan shadawng wa sai. Madung gaw rawtmalan hpung shagu a kata kaw mung, hpung langai hte langai a lapran kaw mung, mungdan langai hte langai a lapran kaw mung, tai hpyen wa gaw ndai ladat hpe n-gun ja htum ai laknak shatai nna mungkan hpe jahten sharun wa sai. Shingdu mabyin masa hpe hkaja yu yang Myen gaw, American, Miwa, British, Japan zawn re ai mungdan kaba ni hpe aloi sha shanyam sha kau ai hpe dum wa shagu gram la na matu hpang hkrat mat manu ai. Tai wa a matu mungdan kata kaw shalau sha na matu gaw aloi sha rai wa sai.
Tsang langai a hpang langai jawm gram sharai la ai marang e, hpang jahtum hkumtsup ai hkrang hte ginchyum dat la lu na re. Majan gasat ai hta mungkan kaw ram htum ai Du Kaba Lahpai Naw Seng gaw anhte myusha ni a matu kasi madun da ya sai. Dai kasi hpe jawm machyu ai marang e, ga lahtum n shut, anhte myusha ni a yaw shada tawn ai pandung de teng teng du wa lu na ga ai hpe ngang ngang kam let shakut sa wa ga law.
JJ Lum Dau
kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn fij_Latn