Jang Hen: Labau hta hkikhkam dik ai sumsing hpaji usa
张衡的故事
时间:2015-01-29 18:37:09
◆Shi a pra sa labau
Jang Hen, laika mying Hpyin Zi, Nan-yang Sier (Ya daini na Honan Nan-yang myu Shihkyau gat lok) masha, Dunghan Aru Arat na hkikhkam dik ai sumsing hpaji usa, sonhkum hpaji usa, nnan hpan shalat hpaji usa, hpyiyen hpaji usa re rai nga ai. Shi go mungkan shaning 78 ning hta sa pra ai rai nna, mungkan shaning 139 ning hta si mat sai. Shi yu maram matsing da ai shagan go 2500 du nga ai, mungkan hta nambat langai lamu gang hkau hpe yu maram ai hking rai nnan hpan shalat ton ai masha re hta n-ga, nambat langai nnang non maram ai hking rai Hufung Didung-yi ngu ai nnan hpan shalat ai mung shi rai nna, dingda madun leng, shi chyu sha deng man matsing chye ai hking rai, deng tsomra mi pyen lu ai hpun u zon re pyenli ni mung nnan no hpan shalat ton yu rai nga ai.
Jang Hen a prat mi hta hpungtang hpaji, hpuntang hpaji npot hte laika hparat re laika buk 32 ka lai wa yu nga ai, dai hta lamu ganghkau hpe ka ai go《Linsen》hte《Linsen htu》ngu ai ja chyum laika ni rai nga ai, laika ndai ni anhte mungdan na sumsing hpaji lam,jak hking hpaji, nnang non hpaji re galo maram chye jat wa na matu grai htu sit lu nga ai. Shi go sonhkum hpaji, hpyiyen hpaji, sumla soi hpaji hte laika hparat re lam na hpaji mung ram ram chye ai masha rai nga ai. Dai majo,tsa shaning prat lak 20 ning hta Miwa mung mying danhkung ailaika hparat ninghkring, labau hpaji usa Go Mo Ro shi hpe:“Ndai zon amyu magup hpaji hkumtsup ai masha go, mungkan labau hta mu pyi nau nmu yu nga ai, prat gade rai tim hkungga shagrau ging ai.”Nga shagrau tsun u ai.
◆Galu gaba wa ai maumui
Yu maram chye myit sumru kam
Jang Hen go no gaji ko nna makau grup-yin na rai ni hpe yu maram kam ai hta n-ga, myit sumru mung n lagon nga ai, nhpa hpe rai tim ganing re lam ma ma chye jang she myit zim myit pyo u ai.
Nlum ta na lana mi hta, Jang Hen go gaji dui hte gawoi dui yan ma ndo ya ko gatsi bungli sa ahpot dung chyai ma ai. Shi go kawa hta galo ton ai ku ntsa e dung nga nna, lamu ganghkau de mada mau yu nga let, loi nhkring lamu de ta ladon nna madun bu nga ai, tsun ga nga yang shi go lamu ganghkau na shagan hpe she kangka ai hte hti bu nga ai.
Jang Hen gajong gachya nga gaji dui hpe:“Jidui, shagan nkau mi go lamu ga-ang ko kap nga, htom e sinna maga de bai sa gat nga mat rai nga ai. Bai nna shagan nkau pru wa jang, nkau bai mat mat. Shanhte go da-ngam gagat hkom nga ma ai re ni?” Nga san dat u ai.
Gaji dui:“Shagan go teng sha chye shamu shamot nga ai, nang lama shagan hpe chye mayu yang, sanit majan hpe shong chye yu maram ra ai.”Nga tsun dan nna, lamu ganghkau ko je grau tu gabrim ai shagan ni hpe madun nhtom, shi hpe:“Nang yu u hto grau tu gabrim ai shagan sanit hpe go tam loi dik nga ai.”Nga lata hte madun dan u ai.
“Oh! Rai nga ai, Jidui, ngai mu ni ai!” Matut nna, Jang Hen grai gabu ai hte gaji dui hpe: “Rai yang, shanhte go ganing rai shamu shamot ma ai re ta?”Nga bai san u ai.
Gaji dui myit she myit yu rai nna tsun ai:“Shana yup tung daram yang,shanhte go ginding aga hte lamu ganghkau ganoi lu matut hkat ai zon re shara ko shamot du nna, nhtoi lau san wa jang, sanit majan go hkum galang mi gale la ai zon, lamu ganghkau ko bai wa nhtang noi nga sai.”
Dai shana, Jang Hen nhtoi le nlu yup malap nga ai. Hpa majo nga yang, shi a myit hta shana tup lamu ganghkau na sanit majan hpe sha myit dun nga nna, tsomra lang pyi no rot yu kau nga ai. Yuptung yuphko masha zim nga mat jang, tu gabrim ai hte san pra dik ai sanit majan go, teng sha wa lamu ganghkau ko bai wa nhtang noi nga ai hpe shi go yu mau myit mau dik nga ai.
Shing rai, nhtoi htoi ai hte, gaji dui a gok de gagat sa nna, shi yu mau myit mau ai lam ni sa san yu u ai. Gaji dui mung shi tsun ai manghkang ni hpe ganing ngu nan nchye htai dan nga ai. Dai majo, shi go manghkang dai ni hpe krowang myit ko bang da nna, sumsing hpaji chyum laika hti dup sumru hpang wa nu ai.
Lani hte lani nga Jang Hen galu gaba myitsu wa sai hte maren, shi go laika hpaji kung gat ai majo, hkohkam wa shi hpe ginjo Loyang ko labau lara gonhkang ai mu lit ap ya nna, madung go sumsing hpaji lam de gonhkang shangun u ai.
Shing rai, shi moi na laika ngau ni hta yu maram matsing ton ai laika ni hpe ginhkyom yu nna, sumsing lamu hte ginding ganai hpe yu maram mai ai hking rai hpan shalat galo shapro na hku dup sumru hpang wa nu ai. Shi go madu dup sumru sa wa ai shaloi na myit lu lam ni hpe laika buk《Linsen》nga shamying ai ko ka matsing ton rai u ai. Laika buk dai hta, shi go: “Mungkan go bolung hkrang rai nna, udi zon re rai nga ai. Sumsing lamu go di kop hte maren rai nna, ginding aga a shinggan ko gayop nga, ginding aga go di tim hte maren re rai nga ai.”Nga myit lu u ai. Ndai go shi tsun shapro ton ai mying danhkung dik ai “Hunhten sho(浑天说)”ngu ai ja chyum ga rai nga ai.
Ndai“Hunhten sho”ko hkan nna, Jang Hen go hking rai sing galo hpang wa nu ai. Ndum shamyi, aten nhtoi go tsomra ning lai mat wa sai hte maren, dai aten na mungkan hta nshong grau shong ai sumsing lamu hpaji yu maram hking rai---Hunhten yi ngu ai hpan shalat galo shapro ton lu sai. Ndai magri hte galo ai m—agri bolung dai hta sumsing lamu na shagan ni shamu shamot ai mabyin masa hpe mai yu maram nga ai.
Htom e, Jang Hen go mungkan hta nambat langai ngu na nnang non nau shana ai hkingrai— Didung yi(地动仪) ngu ai bai hpan shalat ton sai. Didung yi go hpri hte jo la ai rai nga ai, shi a hkrang go tsa yam gaba zon rai nna, makau grup-yin ko baren sumla matsat jo shakap ton nhtom, baren langai mi a n-gup ko magri bolung langai ngai mawum ton shangun rai nga ai. Lama gara maga de na baren n-gup gata na magri bolung prat shapro dat rai jang, dai maga de nnang non teng sha chye non wa rai nga ai.
No gaji ko nna yu maram kam, bonu shachyai n lagon re Jang Hen go, Dunghan Aru Arat prat na mying danhkung dik ai hpungtang hpaji usa tai lu sai hte maren, mungkan labau hta hkikhkam dik ai hpungtang hpaji usa langai mung rai nga ai.
●Laksan ninghkring ni tsun ai:
Jang Hen go no gaji ko nna hpungtang hpaji hpe tsora, myit lom ai hte sumru shakut, yu maram kam, myit sumru n lagon re hta n-ga, laika buk na hpaji hte madu nan ta-tut rai galo sa wa ai machyim hpe chye ginhkyom gapyon lang re majo, mung shawa masha ni a nga sat nga sa lam hte hpong shingra rotjat lam hta akyu rong dik ai hking rai ni grai hpan shalat shapro ton nna, mi moi hte ya prat na Miwa mung hte maigan mung na mungchying sha ni e hkungga dik ai hkrum nga ai. Shi a maumui mausa ko nna, anhte chye lu ai, ganing re laika hpaji sharin la na raitim, chye yu maram ra ai hte myit sumru chye ra ai hta n-ga, gamung hte nan nan ta-tut rai galo sa wa ai mu lam ni hpe mung ginhkyom gapyon nna chye lang sa wa ra ai.
Ya prat na ma ni laika hpaji sharin lam hpe, lama mi mu lit galo shangut ai hku she rai mat wa nga ai. Ganu gawa ni hte sara ni go ma ni hpe yu maram, myit sumru rai na hku n lajin ai majo, ma ni mung laika hpaji sharin lam hpe mu lit lama mi galo shangut ai zon she rai mat nga ai. Ndai zon sharin la hkrat wa yang go akyu mung n rong, lachyum mung n pok re hta n-ga, ma ni a krowang myit hpe jahten shaza ya ai she rai nga ai. Ma ni hpaji hpe tsora na matu, ganu gawa ni ma hpe yu maram kam, myit sumru n lagon re laikyang gaja shaman shakyang shangun ra ai.
●Dinghku gata sharin shapan nyan hpaji:
Maumui ndai ko nna, anhte lawu na lam ni myit shapro lu ga ai:
1. Ganu gawa ni ma hpe aten n masat ton ai sha shinggan de buhkom woi chyai hkom nna, ma hpe madu a makau mayang na rai ni shing nrai masha hte mu re ni hpe chye yu maram ra ai ngu matsun madun dan nhtom, ma a yu maram n-gun shaman shakyang ya na.
2.Yu maram ngut shagu, ganu gawa ni ma a sat lawat ko hkan nna, ma hpe myit sumru shangun chyai na manghkang ni loili tsun shapro ton ya rai na.
●Galu gaba wa lam na myit lu lam:
Hpungtang hpaji dup sumru ai npot nhpang go yu maram ai hte myit sumru ko nna hpang wa ai rai nga ai, yu maram hte myit sumru nchye ai ma go hpungtang hpaji dup sumru mu galo yak ai hta n-ga, hpaji sharin achyin la hkrat wa ai lam hta raitim madu sharong ai lam n chye tam la nga ai.
ivj ik/g ovs qkf evg rczd
Mungdo gumgai dingla ganbu gonhkang da...
Sumla shiga
Si Gyin Hpyin mung shawa pati hpung ...
Sumla shiga
kac_Latn zho_Hant zho_Hans kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn ltg_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn