Lahta Sam mung na lahta Sinli ga (North Hsenwi State) gaw Jinghpaw Wunpawng sha ni grau law nga ai lamu ga shara rai nga ai. Dai ginwang a ginjaw shara gaw Kutkai mare rai nna (Kutkai Kachin Substate) ngu nna mung tsun shamying lang nga ma ai. Dai Kachin Substate gaw lai wa sai majan kaba hpang e Jinghpaw Wunpawng sha ni hta mungmasa lam dum hprang su rawt wa ai hta hkan nna, Sinli Sawbwak hte Wunpawng sha Nebaing Du ni bawngban jahkrup da sai hte maren 9.12.47 ya shani myit hkrum ga shaka mawhke laika hte maren gawgap shangang da wa sai.
Shingrai nga yang British asuya a hpyen magam bungli gunhpai nga ai Wunpawng sha ni lawlaw wa Britisha asuya hte rau India mung de htingnut shang nang mat wa ai zawn, kau mi gaw n hkan nang ai sha tinang dum nta mare buga de wa mat ma ai. Shingrai hkrit makran ra la ai Japan prat hta, sumtsan ga hkan hpyen pyada galaw ai ni tinang buga dum nta de machyu wa shajang ai majaw, dai ten dai prat hta Wunpawng sha ni shanu nga ai mare kahtawng shagu ngu na ramma, mahkawn shabrang hkum nna, tawng-marang mi awu-asin rai nga lai way u saga ai.
Shing-rai nga yang 1943 ning March hte April shata laman hta India maga de nna mayun shang wa ai Wingate Column hpung hta lawm ai Wunpawng sha du, magam ni du shang wa sai hpe Japan ni chye nna, Wunpawng sha ni a ntsa e hkrit makran ntsen ai myit grai kaba wa sai hte maren , majoi mi rim zingri shakyin ai hte kau mi mare kata kaw sat kau hkrum ai ni mung nga lai wa sai. Wunpawng sha ni a mare kahtawng ni hkan lusha lahkawn, kuli rim, num ma ni hpe arip-aroi di ya wa jang grai hkam sha yak ai prat de du mat wa sai.
Myithtum nsin sin nga ai Jinghpaw bumga de 1944 ning July shata hta Miwa ga Chyinghkang na, Wang Kwet ngu ai wa ningbaw ai Miwa dap pram hpung ni mayun shang wa ai hpe hkap matut la nna Japan hpyen hpung hpe rawt malan kau lu hkra, Wunpawng sha ningbaw ni grai machyi shim ai hku na Kokang maga hku du sa wa ai Britisha kim-yu pung hpe Japan hpyen shiga shalai ya rai rawt malan ai amu hpe npawt hpang bang wa sai.
Shing-rai nga yang 1944 ning November shata htum wa mahka de (Force 136) Britisha dap-pram hpung kaw na Major Zau Jung yan Captain Kumje Tawng ni gaw Kutkai a Sinpraw dingdung daw rai nga ai Loikang hte Munghawn shara ni de nbung-jawng hte sa gumhtawn ai hpang kaw nna Pungshwe duwa Subedar Zau Bawk hte jahkrup la nhtawm, Levy dap ni hpe shara tsawmra hta dap jung tawn nna, tinang lu ai laknak hte Japan hpe n hkrit n kang htim gasat sai. Miwa ga de nna American Kachin Ranger dap ni n-gun kaba shara lawlaw hta htim gasat jang, ndai hta 4 ning ting zingri dang sha ai Japan hpyen matse hpe 1945 ning February shata hta Kutkai masawn na tawng hkra lu gawt kau sai.
Ning-rai anhte a buga ginra hta maigan hpyen rai nga ai Japan a majaw sutgan yamnga sum, dum-nta ni hkruhkat, dubaw sum, kawsi hpang-gara kyet rai, myit htum shoi hpa hpe dik ai hku hkrumsha lai wa sai. Dai rai yang anhte hte rau nga pra ai kaga amyu bawsang ni gaw sutgan wa mi sum tim, dubaw sum ai hte zingri zingrat hpa n nga ai daram rai nga ai hta n-ga, hpyen wa hpe anhte buga nag aw shapraw ai lam hta hpa atsu-atsam mung n shapraw re lam hpe, jinghpaw Wunpawng sha ni hku nna aja-awa sumru, dinglun yu na ginjang kaw du nga sai.
Shing-rai, Japan hpyen hpe anhte shara buga na lu gawt shapraw kau ai hte rau, lahta Sam mung e shanu nga ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a htawm hpang gam maka hpe kaning di, gara hku garan lajang jasat sa wa ra sai hpe lang hte lang jawm bawmban jahkrup yu nhtawm, Samm mung kata hta Wunpawng sha ni a nga pra ginra langai mi hkrak sa masat da ya na hku, dai ten na Britisha hpyen asuya C.A.S (B) Civil Affairs Sevice (Burma) rung npawt de laika langai mi hpe 3.3.1945 ya shani tangshawn dat sai.. Dai tangshawn laika hta mying masat (signature) ka htu tawn ai ni gaw, lawu de na ni rai nga ma ai.
- Hubren Duwa Zau Bawk 13. Wora Bum Duwa Zau Li
- Mungji Duwa Hkun Seng 14.Banggai Duwa Naw Hkam
- Mung-ya Duwa HKun Naw 15.Mankanglung Duwa Naw Seng
- Munghawm Duwa Hkun Seng 16.Bangnoi Duwa Zuk Hawng
- Munghtam Duwa HKun Shwi Myit 17.Huhpyet Duwa Naw Ming
- Nawnglung Duwa Zau Ga 18. Nam-ngu Duwa Zau Tang
- Zaubung Duwa Zau Tawng 19. Nanoi Duwa Zau Shan
- Ninglum Duwa Zau Naw 20.Pangngut Duwa HKam Leng
- Panghuk Duwa Naw Mi 21.Kawngum Duwa Zau Hpang
- Hummaw Duwa Lahpai La 22.Loikang Duwa Hkun Seng
- Oilaw Duwa Naw Ming 23.Kanhtang Duwa Zau Lawng
- Nampang Duwa Zau Tat
Dai hpang 1.6.1945 ya shani, shawng lang 3.3.1945 shani tangshawn da ai, tangshawn laika hpe seng-ya kaw nna sung sung myityu dawdan ya na matu, tangshawn kahtap ai laika hta mying masat htu ai ni gaw lawu de na ni rai nga ma ai
- Mungji Duwa HKun Seng 26.Hpakyai Duwa Zau Neng
- Howa Duwa HKun Hpung 27.Namhpalun Duwa Gumja
- Hubren Duwa Zau Li 28. Zaubung Duwa Zau Tawng
- Munghtam Duwa HKun Shwi Myit 29.Humaw Duwa Lahpai La
- Nawng Lung Duwa Naw Seng 30.Ninglum Duwa Zau Naw
- Kyinghung Duwa Ja Naw 31. Panghuk Duwa Naw Ming
- Namkanglung Duwa Naw Seng 32. Nangmu Duwa Zau Tang
- Kangming Duwa HKawng Chawng 33.Oilaw Duwa Naw Ming
- Manlun Duwa Zau Htang 34. Banma Duwa Naw Hkum
- Hwidawng Duwa Zau Nawng 35. Bangngut Duwa Hkam Leng
- Mungjet Kapna Duwa HKum Yi 36.Namnak Duwa Naw HKum
- Banggai Duwa Naw HKam 37. Mungmaw Duwa HKun Seng
- Mung-ya Duwa HKun Naw 38.Hpasawm Duwa Zau HKam
- Hpawngseng Duwa HKun Ai 39.Wohkyung Duwa Zau La
- Mungku Duwa Zau Tang 40.Bangnoi Duwa HKun Hpung
- Wanting Kapna Duwa Zau Lawn 41.Lungwai Duwa HKun Soi
- Hutau Duwa hkum Naw 42.Kamhtang Duwa Zau Lawn
- Mungbaw Duwa Naw Seng 43 Kaleng Duwa Labya Naw
- Namhkyet Duwa NawSeng 44. Mung-yu Duwa zau Hpang
- Mungli Duwa Zau La 45. Manhpang Duwa Hkun Seng
- Munghawn Duwa HKun Seng 46.Saihkau Duwa Myitung Naw
- Huhpyet Duwa Zau Bawk 47.Dahkai Duwa Zau Tu
- Mungwun Duwa Zau Bawk 48. Sambu Duwa Zau La
- Loikang Duwa HKun seng 49. Pyada Duwa Galau L
- Nahkyen Duwa Lum Hkawng
Ningrai mare buga Du Salang ni hku nna lahta seng-ya rung de tangshawn ai lam magup hta hpaji jaw ,ka lajang karum madi shadaw la ai, dai ten na uphkang rung magam gun ai lawu de nan i mying hpe, galoi n malap kau ya mai ai hte maren ka matsing masat da ai gaw:-
- Ninghtawn Duwa (T.O) Lashi Tu Lum
- Ninghtawn Duwa Lashi Gun(B.A)
- Tongok Duwa M,Sao La
- Tongok Kareng HKam
- Tongok Zau Seng
- Bumdu Rung Care Gumja La
Dai ten hta Sam mung Jinghpaw Wunpawng Du salang hpung hpe Kutkai mare htalata sharawt hpaw da lu sai.Dai Du salang hpung hpe woi awn shamu sa wa na hta lawu na ningbaw hpung hpe mung jawm lata sharawt da sai.
- Ningbaw -Howa Duwa HKun Hpung
- Ningbaw mala -Sara kaba Maran Ebbyu
- Amu madu -Kapna Duwa HKun Seng
- Ningtau amu madu -Sara kaba Zau Yaw
Bawngban manang ni:-
- Namhkyek Duwa M.Naw Seng
- Mongku Duwa Zau Tu
- Nahkyen Duwa LumHkawng
- Mungmaw Duwa HKun Seng
- Namhkyek Salang Lashi Gam
- Ninghtawn Du(T.O)L.Tu Lum
- Tongok Duwa Kareng HKam
- Tongok Duwa Kareng Hkam
- Ninghtawn Du(T.O)L.Tang Gun(B.A)
Ndai salang hpung gaw htawm de (KACHIN SUBSTATE COUNCIL HPUNG) byin tai wa na matu, shawng numshawn de woi jasat sa wa ai hpung rai sai.
Dai ten hta Myitkyina hte Manmaw ga na Wunpawng sha Du Salang ni yawng gaw, myitmang shabawn let Wunpawng sha ni a nga pra ginra Mungdaw hpe masat la lu hkra, myit singgung shakun,;lata lahpum shalun ai rara re aten mung rai nga mali ai .Shingrai P.M.G ngu ai “Pawng Yawng Mungbawng Ginjaw’’ hpe Myitkyina e kalang ,bai kalang Manmaw e rai nna lang hte lang woi bawngban jahkrup la nhtawm,shawng lam de dinggram grawp sa wa nga ma ai .
Shingrai nga yang No.2 mungkan majan , Japan majan dang ai padang manau kaba hpe ,dai ten na Myen mung Hkawhkam malai (Govetnor) Sir Dorman Smith woi awn ai manau hpe 1946 nin January shata 16-20 ya lapran Myitkyina mare hta galaw ai kaw Sinli Mongmit ga na ,Du Salang, mahkawn shabrang ni law law mung wadu lawm ma ai.
Dai padang manau hta dudung ai Myitkyina hte Manmaw na Pawng Yawng Mungbawng Ginjaw Hpung hte Sinli Mongmit ga na Du Salang ni bai hkrumzup nna mungga ,makai, Wunpawng labau hpe majai ai hku Wunpawng Mungdaw hpe masat ya ai hta Myitkyina , Manmaw ginwang ,Sinli mungmyit ga hte Wunpawng sha ni malawng shanu nga ai katha ga lawm nna Wunpawng Mungdaw masat ya na lam ,dai padang manau hta du dung ai Myen mung hkawhkam malai (Governor )kaw laika tangshawn sai.Dai labau shang tangshawn laika hta Sinli Mungmyit ga na lawu e mying rawng ai ni a mying lakmat htu lawm ma ai.
- Howa Duwa Hkun Hpung 4.Namhkyek Duwa Naw Seng
- Kapna Duwa Hkun Seng 5. Mungmaw Duwa Hkun Seng
- Nahkyem Duwa lum 6.Hkawng Mungku Duwa SauTang 7.Sub. Duwa Zau Bawk
Myitkyina mare hta galaw lai wa sai Padang manau kaba a lam hte seng nna dinglun ahprun yu ai shaloi lawu de na hte maren mu chye lu na re.
- Japan majan zau ai ten (snr) hkrit maja ai ten 1940-41hte 1942 ni hta Britisha asuya hku nna Wunpawng sha ni hpe hpyen n-gun gang ai satlawat grai shapraw lai wa sai . Dai ten kaga governor shi hkumnan Jinghpaw Bumga de gawan duhkawm ai shaloi, Japan majan dang jang padang manau kaba dum na re ngu, tsun lai wa sai hpe shatup shadik ai kumla rai nga ai .
- Britisha asuya hpyen magam gunhpai ai kaw e, Japan ni ntsen nna Wunpawng sha ni hpe grau zingri nna mara kata e asak sum mat ai ntsa e , Myen mung hpe Japan a lata na bai gasat la ai hta mung Norhtern Levy dap, Ranger dap ni hkan magam shang gunhkpai nna asak sum mat ai ni a matu padang manau gaw myiprwi katsut , shalan shabran ya ai ladat re.
- Dai padang manau a majaw , hkahku, hkanam, sinpraw , sinna shara ni hkan nga bra ayai nga ai Wunpawng sha ni, majan kaba ngut ai hpang MyitKyina mare hta hkrumzup matut mahkai la lu ai hta hkan nna,htawmhpang Wunpawng sha ni a gammaka lam hpe jawm sumru lu na ahkaw ahkang kaba langai rai sai .Bai,Britisha asuya hku nna anhte a buga ginra hpe sa madu sha ai shaning laman na , shawng ningnan lang hta hpang jahtum na akyu jaw ai lam langai re ngu jawm masting masat ya na lam sha nga ai .
Lahta e tsun ai Jinghpaw Mungdaw masat dat ai hta lahta Sam mung Wunpawng sha ni malawng shanu nga ai lamuga shara hpe daw bang shalawm ya na hku,Myitkyina padang manau hta myithkrum dawdan ngut nna lahta seng ya de pyi tangshawn da sai lam hpe, dai ten na Mung Jarit Du(Director of Frontier Areas) rai nga ai Mr.H.N.C Stevenson hku nna, dai hku rai jang Myitkyina hte Manmaw ga na Sam ni a ga shaga wa na masa pru ai , ngu tsun chyinglau dingbai ai majaw, Jinghpaw Mungdaw ngu masat da ai kaw n lawm mat ai re.
Dai lam hte seng nna Sinli Sawbwa kaw tangshawn ai laika kanan(Copy)hpe Tawng Gyi mare na Sam Sawbwa Council de mung tangshawn da sai lam hpe chye lu ai . Shingrai Wunpawng sha ni a ra sharawng ai lam hpe Sinli Sam Sawbwa shi hkrai dawdan n gwi ai majaw Wunpawng sha Du Salang ni hte myithkrum ga shaka tawn nna (Northern Hsenwi Kachin Substate) ngu masat da ai lam, lahkawng maga de myithkrum ai hte (mawhtke) laika hta amying htu masat da sai. Dai ga shaka laika hta rawng ai ga hkum ni gaw lawu na hte maren rai nga ai.
(1)Lahta Sinli ga hta ta dinghku ningnan ran da, hkrang shapraw ai Kachin Substate shara lamu ga gaw Sinli ga kata e nan sha arai nga ai majaw , ga jarit (boundary line )kaga mi n tawn ai sha, rawng ai Nebaing Fu buga ni yawng gaw Kachin Substate hte seng ai lamu ga shara ni rai na ngu ai re.
Buga Shara Mying Ni;-
- Wanting Kapna 16.Wawhkyung 31.Loikang
- Mongku 17.Pying-ye 32.Nanoi
- Hpawngseng 18.Munghtam 33.Namhpalun
- Mungbaw 19.Lungwai 34.Kawnglim
- Mung-ya 20.Bangnoi 35.Nampaka
- Namhkyek 21. Mungwun 36.Pyinghoi
- Howa 22.Nati 37.Kaleng (K)
- Hutau 23.Kangming 38.KaLeng(P)
- Manghang 24.Kunlung (West) 39.Kaleng Kungsa
- Namkang Lung 25. Huhpyek 40.Kanhtang
- Kyinghung 26. Namtawng 41.Pankut(k)
- Munghawm 27. Mungli 42.Pangkut(p)
- Hubren 28. Tima 43.Loipau (mung-yu)
- Mungji 29. Ninglum 44. Humaw
- Namjawn 30. Pangkai 45.Nawnglung, ni re
(2)Kachin Substate lamuga ginwang hpe uphkang na Amat Du hpe Substare Council kaw nna lata sharawt da hkrum ai wa rai na, dai wa hpe Sawbwa wa aya dang shagrin ya na . Substate Council kaw nna tang madun ai lam hpe Sawbwa wa aya dang shagrin ya na.Substate Council kaw nna tang madun ai lam n nga ai kaw, dai ama du hpe shayu kau ai , shing nrai , kaga shara de htawt kau ai lam n galaw lu na .
(3)Sinli mung ting (budget )gumhpraw jahpan shang ai hte pru ai hpe shawoi na hte maren, ginjaw shara langai sha kaw naw tawn da na.
(4)Budjet gumhpraw, ahkun hkanse pru/shang ai hte seng nna Substate Amat Du rung kaw galaw lajang shachyip ngut nna Sawbwa rung de aten n hprai ai sha tang shawn madun na.
(5)Substate Ginwang kata na Nebaing Du ni hte Substate Amat Du a lapran na uphkang lit magam ginhka hparan da ya ai lam ni gaw lawu na hte maren re.
(a)Substate Amat Du hte Nebaing Du ni tawng gaw, mungdan a tara upadi tara madung ni hpe chye na hkansa let ginwang hte buga uphkang magam ni hpe gunhpai sa wa na.
(b)Substate Amat Du gaw amyu bawsang hte htung tara n bung ai amyu 2a lapran e byin ai amu manghkang hpe hkapla, jep san yu nhtawm, byin mai ai lam tam, ka-ang ga ai hku nna dawdan hparan ya na
(c) Tinang a buga kahtawng hkan byin pru wa ai amu manghkan lam ni hpe amyu bawsang hkung tara (customary law) hku hkan nna dawdan hparan ya na ahkaw ahkang gaw, Nebaing Du shagu hpe jaw tawn da chyalu re.
(d)Nebain Du ni gaw tinang buga kahtawng ni hkan byin ai amu lam ni hpe ,amyu bawsawng htung tara masa hku n shangut lu ai .Shing nrai, kaga hpa amu lam mi raitim,tinanag nan dawdan hparan n lu sai lam ni hpe Substate Amat Du rung de hpang n hkrat ai sha tang shawn da ra ai.
(6)Kachin Substate lamu ga ginwang hpe lu shagrin da sai hte maren shawng de gawat da ai hku nna hpaw da ai Kachin Substate council hpe mung bai gram lajang shagrin da sai. Substate Council amu bungli madung gaw uphkang lam hta Substate Amat Du hte Sinli Sawbwa hpe hpaji jaw shingdep sa wa na lam re. Bair a wa ai lam hta hkan nna, Substate ginwang kata magam gun ni masha bai galai lata sharawt ai lam hta lit nga ai .
(7)Kachin Substate ginwang kata na rung ni hta Jinghpaw laika langta lang mai ai shara ni hta lang mat wa sana .
(8)Sam mung hta Sam Du Sawbwa ni a ginru ginsa gumchying gumsa htung tara hta hkan nna shaning shagu Tabawng poi hte Tadinchyut poi hta hpaida dabang poi nhtoi lu ma ai zawn, Kachin Substate hku nna mung lu na.
(9)Myen mung hte Sam mung uphkang hpung,rap daw salang lata ai hta anhte jinghpawWunpawng sha ni hpe mung, masha jahpan hta hkan nna lata sharawt dat na .
(10)Substate kata na Nebaing Du ni hpe sharawt da ai lam the seng nna lahta e No;2 hta matsun da ai hte maren , dai buga na masha malawng e madi shadaw ai wa rain a sha n-ga ,Substate Council hpung law nna myithkrum madi shadaw ya ai wa hpe chyu sha ,Sawbwa wa kaw nna dang sharawt da ta na .
(11)Substate Counil hpung hte Sinli Sawbwa wa lapran e tawn da ai myithkrum gashaka mawhke laika (စာချူပ်) hpe gram galai wa ra ai shaloi ,Subatate Amat Du gaw seng-ya Kachin Substate Council hpung de tang madun jahkrup nhtawm , Council hpung myithkrum ai hte sha gram galai lu na.
(12)Sinli mung na mungchyin rudi masha mahkra gaw shinggyim ahkaw ahkang rap-ra ai hku hkamsha na rai nna, amyu hte nawku htung hkan nna lachyen lahka re lam n nga na.
(13)Sinli ga kata na Wunpawng sha Nebaing Du ni hte Sam Myosa, Balawng Bugang the rung du kaji kaba yawng gaw Sinli mung hta shanu nga shajang ai hte maran, hpunau myit tawng let ginjaw Du rai nga ai Sinli Sawbwa hpe jawm hkungga nna, dingman rap-ra ai uphkang lam byin lu hkra jawm madi shadaw sa wa na.
(14)Nawku makam masham lam hpe kadai mung tinang ra sharawng kamhpa manoi ai nawku htung hpe lata la nna ndut-ndang nawku dawjau na hte, tung du ni hku nna nawku makam masham lamhta dingbai dingna re lam hpa ngalaw na.
(15) Ya ningnan daidaw kumram la ai Kachin Substate ginwang hte kaga gara ginwang daw mi raitim,Mung ginjaw rai nga ai Sinli Sawbwa wa the nhtan shai ai ,myit numtawt ai lam ni n nga na.
Dai gashaka mawhke laika hta lakmat htu ai Kashin Substate maga de na ni gaw;-
- Council Ningbaw (Presudebt)Duwa L.Hkun seng
- Pawngyawng Ram Rawt Ningbaw Sara Z.Lahkang
- Howa Duwa Hkum Hpung
- Namhkyek Duwa M.Naw seng
Sinli mung ginjaw maga de nan i;-
1.Sao Haman Hpa,Kyengmong
2.Hkun Ohn Kya,Amat Choke
Ndai gashaka hpe shagrin da ai wa,
SD/-(SAO HOM PHA)
Sinli Mung Ginjaw Sawbaw
.
kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn lus_Latn kac_Latn kac_Latn bug_Latn kac_Latn knc_Latn knc_Latn kac_Latn knc_Latn bug_Latn knc_Latn knc_Latn kac_Latn bug_Latn kac_Latn knc_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn bug_Latn knc_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn knc_Latn ace_Latn knc_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn knc_Latn knc_Latn bug_Latn kac_Latn kac_Latn uzn_Latn kac_Latn ast_Latn kac_Latn lus_Latn ron_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn knc_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn fra_Latn kac_Latn kac_Latn bam_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn ace_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn sun_Latn bam_Latn kac_Latn lus_Latn kac_Latn kac_Latn hat_Latn sun_Latn lus_Latn kac_Latn pag_Latn zsm_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn ilo_Latn kac_Latn kac_Latn vie_Latn kac_Latn unk