MIWA MUNG A AMYU SHAYI MUNGKAN
- Category: Laika Ngau
- Published Date
- Written by G. Zau Seng 1979 April 6 ya
- Hits: 814
Shachyen dan ai lam
Lai wa sai shaning (35) ning hta ka tawn ai article “Miwa mung a amyu shayi mungdan” nga ai laika hpe lai sai shata (2) daram hta ahkrawk mu hkrup la nngai. Dai aten hta garai n shangai ai, daini ndai aten e hpaji chye chyang kung zet nga sai, Wunpawng amyu shayi num ni mu hti ai rai yang mung, myit yu mai ai lam, akyu nga ai lam rai na re ngu myit nna, dai article dingsa raw sha computer dip ka shapraw yu nngai.
Ndai article hpe ka ai aten gaw n nga mat wa sai KIO Ningbaw kaba Maran Brang Seng kaw ngai Personal Staff Officer (PSO) bungli lit hte hkan nang ai aten re. Ningbaw kaba Brang Seng dai aten hta hkam n kaja ai majaw, Miwa mung Teng Chung kaw na Miwa Hpyendap tsi rung, Kunming kaw na Miwa Hpyendap tsi rung ni hta, shata hti nna tsi rung sa rawng, tsi tsi lajang hkawm ai aten law ai. Ngai n machyi ai masha kaja wa mung, Miwa tsi rung ni hta, shata hti nna tsi rung sa rawng lawm ai aten rai nga ai. Ahkying aten grai lu ai re majaw, magazine laika ni tam hti nna nga shalai nngai.
Wunpawng amyu masha ni hta mung, amyu shayi num ni gaw, shadang la sha ni hta pyi masha jahpan grau law nga ma ai re majaw, anhte a Wunpawng amyu shayi ni hpe Miwa amyu masha ni a shinggyim uhpawng zawn shabyin wa lu ai rai yang gaw, anhte Wunpawng amyu masha ni yawng mung, grai rawt jat lawan wa lu na re ngu ai hpe myit lu nna, dai article hpe ka tawn yu ai rai nngai. Gara kaw mung akyu n jashawn yu ai dai article dingsa hpe Wunpawng amyu shayi hpung ni, Women Forum hpawng galaw na nga ai kaw myit n-gun jaw lawm mayu nngai majaw, myit sharawng ai ni a matu garan gachyan dat nngai law.
Gauri Zau Seng
22 November 2013
MIWA MUNG A AMYU SHAYI MUNGKAN
Anhte Wunpawng myu sha ni a nga ginra hte moi chyaloi nhkoi kaw nna, jarit galu galang matut let, rau gayep nga nhtawm, anhte a amyu masha ni nan mung jarit shingkra nna ram ram wa nga shanu nga ai, Miwa Gumsan Mungdan ngu ai a kata de tsun n ram ai shara kachyi kapu hkan e, 1967 ning kaw nna du hkawm hpang nngai. Shawng nnan lang sa du yu ai hte rau, anhte Wunpawng uhpawng kaw na arawn alai hte loi mi shai ai lam langai hpe maram mu lu nngai. Dai gaw, num sha, la sha, yawng kaning re ai bungli lam hta rai tim, n dut n dang nden rawng ai lam, num sha bungli, la sha bungli ngu ginhka lam n nga ai sha num, la, maren n dut n dang jawm galaw ai lam ni re. Num mung “num myit” kaga n rawng, la mung “la myit” kaga n rawng ai zawn, rai nga ma ai. Shanhte a myit kraw kata, shanhte a machye machyang hta hkum hkrang n bung hkat ai, “La” hte “Num” ngu ai machye machyang nan nan n nga ai hte maren “shinggyim masha” ngu ai hku nna sha chye na, mu mada, myit sawn la hkat ai ni zawn rai nga ma ai. Dai majaw la mung kaning re ai num hpawng kaw rai rai, n dut n dang nden rawng let, “num hpawng rai nga ai,” ngu myit n nga ai zawn bungli galaw ai, num mung kaning re ai la hpawng kaw rai rai, la hpawng rai nga ai ngu myit n nga ai zawn n dut n dang nden rawng let bungli galaw nga ma ai. Nnan e nye a myit hta, masha law masha htat ai uhpawng kaw nga pra shangai shaprat kaba wa ai ni re majaw, nden ja ai rai sam ma ai ngu ahpa atang sha sawn la nngai.
Rai timung, dai ni loi mi grau dinghtan law wa ai hte loi mi grau hka ja mu mada wa ai hte maren nga yang, masha law masha htat ai, uhpawng kaw nga pra shangai shaprat nga kaba wa ai a majaw, shi a shi nden ja wa ai lam hkrai sha mung n rai, ahkyak madung langai mi hku myit maju jung let, mungdan a ningbaw ningla ni, amyu masha ting a npawt gram galai kau ya ai hte, woi awn sa wa ai a npu e shanhte amyu shayi ni nan gram galai kau ya ai hte, woi awn sa wa ai a npu e shanhte amyu shayi ni nan gram galai shakut shaja sa wa ai a majaw lu la ai apu asi akyu ara mahtai rai nga a hka! ngu mu chye wa lu nngai. Tingnyang Up Maw Tsitung gaw, “lamu ka-ang hkup hpe madu ai ni rai ma ai” ngu nhtawm, dai zawn law htam nga ai, num ni hpe kaja wa nan manu dan akyu rawng hkra, shanhte a atsam hpe woi shapraw wa ai. Miwa Mung garai n shanglawt ai ten e mung, Tingnyang Up Maw Tsitung gaw, “Mungdan ting na amyu shayi ni rawt shamu shamawt ai shani gaw, Miwa mung a rawt malan awngdang ai nhtoi rai na ra ai” ngu woi awn shatsam mat wa wu ai. Shing rai amyu shayi num ni, shanhte nan myit rawt katu tsam dat sa wa ma ai hte maren Miwa Mungdan kata e dai ni na aten hta amyu shayi num ni a bungli atsam hpe ram ram wa kaba dam lada ai hku nan lu la nga masai.
Ga shadawn hku nna grau dan leng ai sakse nkau mi hpe yu yu ga. Ya yang Miwa Mung kaw, hpungtang hpaji ninghkring hte jak hpaji ninghkring (Scientists and Engineers) yawng hpawn 4,000,000 (Wan Mali) daram nga ai kaw sumpum 3 na sumpum 1 (1/3) gaw num ni rai nga ma ai hpe chye lu ai. Miwa mung e jak magam bungli hte seng nhtawm, kasi shatai mying kaba gumhkawng nga ai Daqing (Taching) ngu ai nhprang wan sau jak bungli ginra (Daqing oil field) hta tam sawk dinglik hpaji ninghkring (Research Workers) sumpum 3 hta na sumpum 1 (1/3) mung num ni rai nga ai hpe chye lu ai. Hebei (Hopei) Mungdaw kata na nhprang wan sau jak bungli ginra nnan naw rai nga ai Renqiu nhprang wan sau jak ginra (Renqiu oil field) kaw mung, hpaji ninghkrin num 617, engineer jak hpaji ninghkring num 34, hte jak hpaji ningbaw (Chief Engineer) num 2 lawm nga ma hpe chye lu ai. The Computer Technology Institute of the Chinese Academy of Sciences ngu ai Kompyuta hpungtang jak hpaji jawng hta sara sumpum 4 na sumpum 1 (1/4) gaw num sara ni rai nga ai hpe chye lu ai.
Bai nna, mung masa bungli hte mungdan asuya magam dap bungli ni hta yu dat ga nga yang mung, Amyusha Mungshawa Kongres a Dinggrin Komiti (The Standing Committee of the National People Congress) a tingnyang up malai ni hta mung num 3 lawm nga ai. (1) Soong Ching Ling, n nga mat sai moi na Miwa rawt malan ningbaw Dr. Sun Yatsin jan; (2) Cai Chang (Tsai Chang); (3) Deng Yingchoa, n nga mat sai Miwa Mung Hkringmang Daju Zhou Enlai jan, ni 3 re.
Ningtau Hkringmang Daju (Vice- Premier) hta num 1, Hkringmang ni hta num-2, Ningtau Hkringmang ni hta num-10 lawm nga ma ai. Ningtau Hkringmang Daju langai rai nga ai Chen Muhwa ngu ai num gaw, Maigan Hpaga Makyit Mahkai Hkringmang Dap (Ministry of Economic Relations with Foreign Countries) a Hkring mang mung rai nhtawm, Ginjaw Komiti Mungmasa Ningshawng Hpung (Political Bureau of the Party Central Commitee) hta Shingnan Salang langai mung rai nga ai.
Quian Zhengying ngu ai num gaw Hka Mahkawng Hpajang hte Mihprap Wan Hkringmang Dap (Ministry of Water Conservacy and Power) a Hkringmang mung rai nhtawm, Hka Mahkawng Hpajang Hpaji Ninghkring (Expert on Water Conservation) langai mung rai nga ai.
Miwa Mungdan a mare daju kaba rai nga ai, Beijing (Peking) mare kaba hte seng ai Pati, Asuya, magam dap magup hta mung ningbaw hpa-awn (keda) Kaba daw num 500 daram lawm nga ma ai hpe chye lu ai.
Ndai zawn, yi sun hkau na bungli, u, wa, dumsu yam nga du sat rem bungli kaw nna hkawt, lam galaw wut wahpang nta gaw shachyaw bungli, jak bungli amyu magup, wanleng, mawdaw, nbungli gawt bungli, tsi bungli, hpyendap magam bungli, nlung tawk nlung hpai n-gun dat ra ai bungli, ndung ntsa hkan noi goiwat galaw hkawm
ra ai bungli zawn re ai, ga ntsa hte lamu ganghkau hpatwat hkan na bungli hkum sumhpa kaw, num ni law law galaw gunhpai lawm lu nga ma ai zawn, moi shawng de la kaja ni chyu she galaw lu ai bungli zawn shadu nga ai, sin mang la nna magwi hta grau ai nga kaba du sat matse hkum sumhpa law la ai hte mare kahtawng shinggyim masha nga ai shara n re ai, nammukdara panglai htumpa kaba de shang galaw hkawm ra ai bungli ni hta mung, dai ni gaw, Miwa num sha amyu shayi ni law law wa galaw lawm nga masai re hpe chye lu ai.
Ndai daram madang rai wa nga sai raitim dai ni shanhte Miwa amyu shayi ni tsun nga ai gaw, “la ni a madang hte wa ningdaw yang, anhte galaw lu ai gaw tsun garai n ram ai, grai naw grit yawm nga ga ai, rawt malan lam hte soshelit gaw gap lam hta la ni a atsam hte maren, akyu jaw lu na matu grai naw shakut ra ga ai,” nga ma ai. La ni hte maren mara shingjawng lu saga ai, dep saga ai, ngu ai rai dum myit n nga ai. Dai gaw, shingjawng ding yang rai nna, rawt jat ding yang rai na myit jasat kaja langai rai nga malu ai.
Kaja wa nga yang, Miwa mung na amyu shayi ni rawt jat wa ai mung aten shaning kade wa na ai garai nrai nga ai. Moi shawng de Miwa amyu ni hta mung num ngu ai hpe ram ram madang shagrit shanem tawn lai wa ma ai. Miwa Mung de dam lada ai hku nna amyu shayi ni hpung hpaw nhtawm shamu shamawt ra wa ai mung, kade wa nna ai aten shaning kaw nna sha rai nga ai hpe mu lu ai.
Miwa mung e “Miwa Amyu Shayi Hpung” (Chinese Women’s Federation) kongres zuphpawng kaba hpe mungdan ting garai n shalawt lu ai lapran, Beijing Mare hpe shalawt ngut ai hte rau, 1949, March shata hta Beijing Mare kaw hpawng ai. Mungdan kata na num dat kasa 500 jan du lawm ai hte shawng nnan lang amyu shayi zuphpawng kaba rai nga sai. Dai zuphpawng hta Cai Chang, Zhou Enlai jan; Deng Yingchoa, Marshal Zhu De (Chu Teh) jan; Kang Keqing (Kang Ke-ching), General Feng Yuxiang jan; Li Dequan (Li Teh-chuan), Shi Liang, laika ka sara kaba Lu Xun (Lu Hsun) jan; Xu Guang Ping, ni woi –awn ma ai. Shanhte gaw kadai mung kadai tinang nga ai shara hkan dep hkap ai made amyu shayi ni hpe woi ningbaw nga ai ni re. Dai zuphpawng hta Kang Keqing tingnyang up galaw ai.
No. 2 lang na Amyu Shayi Hpung, Kongres zuphpawng hpe, 1953 ning April shata hta Beijing Mare kaw bai galaw ai. Mungdan kata na amyu shayi dat kasa 1,135 du lawm nhtawm dai hta amyu kaji 26 kaw na amyu shayi dat kasa ni mung lawm ai.
No. 3 lang na Amyu shayi Hpung Kongres zuphpawng hpe 4 ning na ai hpang bai lu galaw ai hte dat kasa 1,263 du lawm ai. Amyu kaji 42 kaw na amyu shayi dat kasa ni lawm ai.
No. 4 lang ngu na Amyu Shayi Hpung Kongres zuphpawng hpe maning 1978, Sept. shata hta she lu galaw ma ai. Mungdan ting na amyu shayi dat kasa 1,997 du lawm ai. No.3 lang na zuphpawng a hpang 21 ning tup na yang she bai lu galaw ma ai. Jahten sharun ai marai 4 hpung a majaw, dai zawn zuphpawng n lu galaw ai ten shaning grai galu mat ai, rai nna, shanhte amyu shayi ni a rawt jat lam hta grai ahtu hkra machyi mat ai nga tsun ma ai.
Moi nnan e shanhte a amyu shayi hpung hpe Chinese Women’s Federation ngu shamying ma ai. Dai hpang National Democratic Women’s Federation ngu shamying lang nhtawm, dai ni na ndai ten hta gaw, National Women’s Federation ngu shamying tawn nga ma ai, hte dai ni du hkra mung, Kang Keqing hpe Tingnyang Up naw dang san tawn nga ma ai.
Dai hta e Miwa Mung a shawng de na rawt malan ningbaw langai rai nga ai, Dr. Sun Yat-sin a madu jan Soong Ching Ling mung, Miwa Amyu Shayi Hpung hta nnan shaloi kaw nna tut nawng htep lahti jinghku tai let, dai ni du hkra woi awn shakut dingyang rai nga wu ai. Dai zawn amyu shayi ni nan tinang a kam maka hpe woi-awn jum hpajang shakut sa wa ma ai re majaw, dai ni shanhte dai daram lawan ladan hte kungzet manu dan wa lu ai lam rai nga ma ai.
Arab ga malai “la langai hpe hpaji sharin shakung ai gaw, shi hkum langai a matu sha rai nhtawm, num langai hpe hpaji sharin shakung ai gaw, n’ta dinghku ting a matu rai nga ai” nga ai. Ndai gaw grai teng ai re hpe anhte myi chyaw adan aleng law law mu lu nga ga ai. Hpaji chye kunghpan ai nta madu jan a dinghku hta, kashu kasha mung grau kung zet, grau tsawm htap nna, prat dep nga sat nga sa lai len hte nga sha ai hpe mu lu nga ai. Nta dinghku langai hte bung ai mungdan langai ai matu mung ndai zawn sha rai nga ai.
Anhte Wunpawng amyu masha ni hta gaw, Arab ga malai a nhtang hku mahtang rai nga ga ai. “Uyi goi yang n’htoi n htoi ai, u la goi nna she n’htoi jahtoi ai” da! “Num zet yang gamung shalaw ai, Gwi zet yang la-ya katut naw ai,” da!.
Num e mi hpa bungli mi n shabyin, n shatai, n shangut ai, ngu ai lachyum rai nga ai. Num zet yang salang ni dung dara nna shangut ra ai, ru hka gamung shalaw ai lam mi she nga nna, yi sa yi wa lam e rai yang gwi ni shawng de, hpang de, gat lai zet ginhkrang nna abai ai majaw, sumdoi la ya hte gayet ahpat katut ai, num ni da da ai da nhpang hkan rai yang, gwi zet ginsup nna dung let mam chyahtai u gawn a la-ya hte gayet ahpat katut ai ngu ai lachyum rai nga ai.
Num ngu ai ni daw dap de, la ni hpawng shaga chyai ai shara kaw, wa dung lawm, wa jahta lawm, wa madat lawm ahkang n nga ai, salang ga salang gamung madat lawm ahkang n nga ai. De a majaw, myidi na hpang majing rai nga ma ai. Naw kaji yang jawng lung, laika hpaji sharin na ahkang mung n lu ai re majaw,shanhte a prat hpe chye myit dum, chye mu mada wa na ngu ai mung, myit mada shara n nga ai zawn byin lai wa ai. Shanhte gaw, npan dap e shangai,
npan dap e kaba wa, npan dap e htawt nga hkawm nna, npan dap e nrut nra tsam ra ai hpan zawn rai mat nga masai. Shing rai, amyu a kanu rai nga ai num hpe, n shakung n shazet, shinggyim masha a madang pyi n tawn ai daram, ayuk ahtuk matsat shabat hku nna shatai lai wa ai ni rai nga ga ai hte maren, dai zawn re ai kanu ni kaw nna shangai shaprat sa wa ai, dai ni anhte Wunpawng sha nlang wa mung, anhte a kanu ni zawn myidi, na hpang n kung n zet matsat shabat re ai madang hta naw hpang hkrat nan nga ai hku ang nga ga ai re.
Kaning n di, byin lai wa ai dai gaw byin lai mat wa sai. Hpang hkrat ai made mung hpang hkrat taw nga saga ai dai hpe myit malai, sara shatai, gram sharai nna, shawng lam de myit makun da ting na lam sha nga ai.
Kaja wa nga yang mung, anhte Wunpawng sha ni hta chyu sha num ngu ai hpe shagrit shanun lai wa ai mung gaw n rai nga ai. Nam du sat zawn n-gun hte sha asak hkrung nga sha mai ai moi prat machye machyang kaw nna shawng myi hpaw chye chyang wa ai hte gram sharai la wa ai ni hkrai re ngu mai nga ai. Dai majaw sinna masha shanhpraw ni hta mung, “num ngu ai gaw garai n-galaw ngut ai la re” ngu myit sawn shapraw lai wa ma nhtawm, num ngu ai gaw garai n galaw ngut ai ni re majaw, gara hku nna mung, la a madang gaw n dep lu ai, kaning re lam hta mung, la hte gaw atsam n mai bung ai, ngu ai myit jasat ni nga lai wa ma ai.
Rai timung dingsa ni hten run nna, nnan nnan ni galai nga ai, mungkan hkrang hpawn tara hte maren, dai zawn re ai myit jasat dingsa ni a hkang hta amyu a kanu rai nga ai, amyu shayi ni madung kung zet manu dan ra ai ngu ai teng sha byin nga ai, hkrang hpawn myit jasat nnan ni galai mat wa nga ai. Ndai lam hpe grau chye na ra ai hte, tatut hkrang shapraw gram galai sa mat wa gaw, kam maka madu amyu shayi ni hta sha madung lit kaba rai nga ai.
Miwa Mung na amyu shayi num ni gaw “PRAT DEP LAM A MATU SHAYI NUM NI RA AHKYAK MADUNG RAI NGA AI HTE MAREN, SHAYI NUM NI A MATU PRAT DEP LAM MUNG RA AHKYAK MADUNG RAI NGA AI” ngu ai ga hte, shanhte shayi num ni nan mung, prat dep hkra atsam shapraw shakut shaja nna, shanhte shayi num ni a matu rawt jat sa wa na mahkrun nga hkra mung, prat dep ahkaw ahkang lam ni hpe tam la nga ma ai.
Dai ni anhte a Wunpawng amyu shayi ni mung, anhte hte ni kahtep dik nga ai Miwa Mung a Amyu Shayi Mungkan hpe hka ja yu nna, htap hkuk ai made hpe kasi hta la mai nga ga ai law....
Gauri Zau Seng,
1979, April 6 ya
Teng Chung, Miwa Mung.
kac_Latn ltg_Latn eng_Latn knc_Latn lim_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn lus_Latn ltz_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn lus_Latn sot_Latn kac_Latn