KAJAI GUMHKAWNG AI HPAKANT URU GA, LUNGTSIT N RAI, LUNGSENG SHE RAI SAI
KAJAI GUMHKAWNG AI HPAKANT URU GA,
LUNGTSIT N RAI, LUNGSENG SHE RAI SAI
Jahtuk gram shatsawm ka ai:-
Bum Shanghkawng & Sau Ka-mai
Anhte Jinghpaw Wunpawng myusha ni a dailup daihpang buga ginra rai nga ai Hpakant ginra, Uru Hka hte hkashi hkawam, bum shagawng hkaraw nhkap mahkra hkan e, daini na aten hta jak rung mawdaw ngoi, myihprap wan kabrim htoi, masha myu hkum ni poi tung tai ai; lungseng mung pru, ja gumhpraw mung lu; sut lu nga mai lam tam bram, numsha lasha yawng shani n hkring, shana n yup; hpa she galaw na i! Grai jawm pyaw taw ai nga ai. Hpakant ginra wa mungkan hta laklai dik ai hku kajai gumhkawng nga ai gaw, shaning hkying jan rai sana kun! ngu myit lu ai. Hpakant labau hte seng nna kamatsing da ai amyu myu mu lu ai. Laika ka sara ni law law, gabaw amyu myu hku ka da ai hpe mu lu ai. Ka da ai mahkra tup hkrak teng na re, ngu hkap la na yak nga ai zawn, shara nkau mi hta gaw, n teng na re ngu ninghkap na mung yak nga ai. Shing-rai Uru Lai-it Magazine hta bang na matu Hpakant ginra na Jinghpaw Wunpawng Htunghking salang tai lai wa sai Slg.Kayang Naw, Slg.Labap Lum Hkawng hte Slg. Lamawng La Seng(usm;rEdkif) ni sagawn tawn ai labau kaw na shaw ka lajang tang madun dat ai lam re.
LUNGSENG HPE SHAWNG MU TAM SHARENG HPANG WA AI LAM
Moi shawng de lungseng ngu ai hpe garai n chye shareng ai aten A.D 875 ning daram aten hta, Miwa ga na Wang Myint Kyi, Dung Chyu Chya hte Wang Di Myint ngu ai Miwa la marai masum gaw, kanoi tam, tsi-ru tsi-pawt tam let, Miwa Mung, Yudiya Mung hte Myen Mung jarit mayan hkan du hkawm sa ai shaloi, shawng de masha n du yu ai shara hkan du hkawm mat wa ma ai. Shanhte gaw hka nawng langai mi kaw Nat Shayi (udEé&mewforD;) wunawng mi sanit ya hta kalang lang hka sa shin shin re ai hpe sa mu hkrup ma ai. Dai nat shayi ni gaw, u lagaw zawn re ai tu nna pyen chye ai baw, “Sum-yen Palawng” ngu ai lu ai. Shanhte du sa nna hka shin na rai jang, nawng makau e Sumyen Palawng ni hpe raw sumpum da da rai ma ai.
Dai lam mahkra azin ayang chye kau sai Miwa la masum gaw, Nat Shayi gamu rim na ladat jawm bawng masai. Shing-rai Nat Shayi ni bai du pru na ntawn e, shanhte masum hta na n-gun grau ja ai wa gaw, nawng makau e makoi hkap nga nhtawm, ngam ai lahkawng gaw, loi mi shingdu yang makoi gyem nga ma ai. Gaja wa sha Nat Shayi ni mung du pru sa nhtawm, Nat Shayi langai gaw, makoi hkap nga ai wa a makau e, shi a Sumyen Palawng sa raw da nna nawng de shang sa wa wu ai. Shaloi makoi nga ai wa mung akajawng kagat sa nna, Sumyen Palawng sa jum magra dat yang, Nat Shayi jan mung nhtang htim nna shi a Sumyen Palawng kashun wa ai majaw, Miwa la wa hte gamu gumrin hkat bang wa masai. Shaloi shingdu e nau n tsan ai kaw makoi nga ai manang lahkawng mung kagat sa nna jawm gamu karum sai. Shing-rai Nat Shayi langai mi hpe shi a Sumyan Palawng hte hpawn lu rim la manu ai. Ngam ai Nat Shayi ni mung pyen hprawng rawt mat wa masai.
Dai Nat Shayi hpe dun wa nhtawm, Htingchung Hkawhkam Ah Di Fa hpang de wa ap ya mu ai. Hkawhkam wa mung dai Nat Shayi hpe n hprawng lu hkra hpri lawng hta bang da nhtawm, namsi namsaw ni, nga shan katsing ni jaw let bau da ma ai. Shanhte dai Nat Shayi hpe angwi ngwi sha sawk dinglik yu ma yang, Nat Shayi num a pai hkra lahkawng maga na chyusi yan hta, grai tsit tsawm kabrim ai(acgif;rD;&Snf) lungtsit pa hte magap shakap da ai hpe mu kau ya manu ai. Shaloi hkawhkam jan gaw dai lungtsit pa yan hpe yu ra sharawng nna hpyi yu yang, Nat Shayi jan n jaw hkraw ai da. Hkawhkam jan mung grai nan ra sharawng sai re majaw, n lu lu hkra ladat amyu myu shaw, shapu shani jahkau la nna tsun ai lam gaw, dai lungtist pa jaw jang, shi hpe hkawhkam jan shatai na, ngu ai du hkra tsun manu ai. Dai ga a majaw, Nat Shayi jan gaw, shi a chyu si magap lungtsit pa lahkawng di jaw nhtawm, shi nan mung hkawhkam jan tai lu nu ai.
Nat Shayi num hkawhkawm jan tai lu ai hpang, grai myitsu let nga dan wa jang, shi a ntsa kam ai myit hte shi a Sumyen Palawng hpe shaw madun mu ai da. Lani mi hta hkawhkam wa hte hkawhkam jan kaba gaw poi langai de sa lawm hkawm nga ai laman, hkawhkam hkaw sin nga ai Nat Shayi mahtang, shi a Sumyen Palawng shaw hpun la nna, pyen hprawng mat wa sai da. Shing-rai byin mat ai hpang, hkawhkam wa gaw, shawng na Miwa la masum hpe, jarik zahka hte kumhpaw kumhpa law law jaw nhtawm, Nat Shayi a chyusi magap lungtsit pa hte atsam madang bung ai lungtsit bai tam rawt na matu shatsam dat nu ai da. Dai la masum gaw, Uru Hka masawn na Hpakant ginra, Nbu Jengreng ni nga ai Gwihka buga de du pru sa wa masai da.
Nbu Jengreng Ga de du pru wa ai Miwa La Masum
Jengreng Ga na Jengreng Du ni nat jaw na hkyen na ai lani mi hta, Jengeng Du jan Nawhpwi Tsen gaw, hpawmi manaw manang ni hpe saw shaga la nna Namlang hkaraw de lagoi hpaw htat sa ma ai. Nam de du yang, shanhte kaw hkan nang ai gwi e lama mi wau madun bu nna sa yu yang, nam magwi ni lang hte lang kabye shadan da ai laklai tsit tsawm ai nlung hpe sa mu hkrup ma ai. Shaloi Jengreng Du jan a myit hta, ndai lungtist hpe hkinjawng dumsa ni dung na lahkum shatai yang, grai htuk nga ai ngu, myit sumru lu wu ai. Shing-rai nta de du wa nna madu wa hpe tsun dan wu yang, Jengreng Duwa mung grai na ra sharawng wa nna, bai sa gun la shangun dat wu ai.
Gaja wa nan dai lungtsit gaw, tsit tsawm shingkang ai sha n ga, dung na matu mung htuk manu nga ai majaw, Jengreng Du ni a nat jaw sha poi hta hkinjawng dumsa ni a dung lahkum shatai manu ai. Raitim nat jaw sha poi ngut ai hpang gaw, matut nna akyu jashawn ai lam n nga sai majaw, shinggan e majoi mi kabai galau tawn da ma ai. Lani mi hta Jengreng Du Jan gaw, dai lungtsit hpe yu lahpawt dum nna, shi da da yang lagaw dahpran shara shatai na matu bai sa hta la wu ai.
Dai aprat gaw, Kanoi Prat ngu ai aten rai nga ai. Kanoi hkan mari ai lauban ni kashai ai zawn, kanoi dut jaw ai mungshawa ni mung n ji n gu rai nga ma ai. Shing-rai Jengreng Duwa mung, Miwa la masum hpe kanoi dut ya na matu shawng e jahkrup da ai lam nga ai majaw, Miwa la ni du pru sa mara ai. Raitim Jengreng Duwa n nga ang nna, da da dung nga ai Du jan hpe san yu ma yang, hkawm mat ai lahkawng masum ya rai sai ngu, hkap tsun dan wu ai. Dai Miwa la ni chyawm gaw, Jengreng Du jan da da dung let lagaw dahpran tawn ai lungtist hpe mu mada hkrup da manu ai. Shanhte ni atsawm sha azi yu ma yang, grai laklai nna tsit tsawm nga ai majaw, ndai nlung hpe kanang na gara hku lu la tawn ai lam bai san yu ma ai. Du jan mung hkaraw de na hta la tawn ai re lam tsun dan wu ai. Miwa lauban ni gaw, ndai nlung hpe mari la mayu ai lam manu san matang wa mara ai. Du jan mung, nlung she re majaw, kaga mi manu jaw n ra ai; ra yang la wa mu, ngu nna tsun wu ai. Raitim Miwa lauban ni gaw, gaman n la ai sha gumhpraw dengga lap(200) jaw da nna la mat wa masai. Duwa du pru wa nna, manu nau ning-ra dum ai rai yang mung, anhte bai du sa ai shaloi jat jaw na ga ai, ngu htet kau da ma ai.
Dai Miwa la ni gaw, Nat Shayi (udEé&mewforD;) num a chyusi magap lungtsit hpan tam na matu Htingchung hkawhkam wa shatsam dat ai marai masum nan rai nga ma ai. Nnan e shanhte gaw dai nlung hpe lungseng rai, n rai hkrak n chye ma ai. Nat Shayi num a chyusi magap hte tsit tsawm ai atsam madang bung, n bung mung hkrak n ginhka lu ma ai. Shanhte Miwa amyu ni a labau laika ni hta lungseng ngu ai gaw, grai tsit tsawm nna nachying manu dan ai lam; hkum hkrang hta mawn sumli shakya yang, tsawm htap sari nga ai hta sha n ga, hkamja asak galu ai baw re lam ni hpe gaw mu sawk hti hkaja yu ma ai. Dai lungtsit hpe Miwa Mung de gun du wa nna, chye chyang ai salang ni kaw wa madun yu yang she, Miwa amyu ni prat hte prat tam sawk nga ai manu dan dik ai lungseng ajet nan rai nga ai hpe chye lu manu ai. Dai majaw ndai lungseng tsit la wa ai ni hpe nan, lungseng maw ginra bai sa tam na matu kahtap shangun dat manu ai.
Jengreng Du jan Nawhpwi Tsen mung, madu wa bu hkawm ai de na du wa yang, shanhte a ndaw e kabai tawn kau sai lungtsit tawng hpe Miwa la ni sa mari la ma ai lam; nlung she re majaw, manu n jaw ra ai ngu tim, gumhpraw dengga lap-200 tup jaw da ma ai lam tsun hkai dan let, madu wa hpe gumhpraw shaw ap ya wu ai. Raitim Jengreng Duwa mahtang , madu jan hpe n tsen ai myit rawng wa sai. Nlung wa mi gaw, gumhpraw she jaw hkra hkra kadai n mari ai; nang mahtang Miwa la ni hte nse nsa galaw nna lu ai gumhpraw sha mai byin ai, ngu madu jan hpe adup gayat bye bang wa sai.
Du jan Nawhpwi Tsen mung myit galu galang hte hkam sharang let, madu wa hpe tsun dan ai. Ndai Miwa la ni hte ngai shawng de mu chye hkau chyap yu ai mung n rai; shanhte gaw, nang hpe she sa san sagawn ai. Nang hte bungli jahkrup da ai lam nga ai majaw du sa ai ni she rai ma ai, ngu nna kade tsun tim Jengreng Duwa gaw, shi a madu jan hpe n kam mat nu ai. Hpa majaw nga yang, Du jan nan mung, galu kaba ngau shingkang rawng nna, hpraw tsawm ai hte zet let ai num; mu mada hkrup ai la ni a masin salum ashun ya lu na daram tsawm ai num rai nga ai. Dai rai nna, Jengreng Duwa gaw, Du jan hpe gau shabawn tik tik rai nga ai majaw, Du jan mung myit htum nna, mayu ga de wa mat nu ai.
Jengreng Du jan Nawhpwi Tsen mayu ga de wa mat ai hpang kade nna yang, lungtsit tawng mari la mat wa ya ai Wang Myit Kyi, Dung Chyu Chya hte Wang Di Myit ngu ai Miwa la ni masum gaw, Jengreng ga de bai du pru sa nna Jengreng Duwa a nta e nan shang manam ma ai. Shanhte gaw Du jan hpe n mu mada ai majaw,
“Du jan kanang sa sata?” ngu san ma yang,
Jengreng Duwa mung, dai Miwa la ni hpe grai n ju la ai myiman hte “Si mat sai,” ngu htan tsun wu ai. Shaloi Miwa la ni hta grai myit n pyaw ai yawnhkyen nsam pru wa ai hpe Jengreng Duwa mu mada nna, “Hpa rai Du jan a lam san sagawn nga myit ta?” ngu nhtang san dat wu ai. Shaloi Miwa la ni tsun pru wa ai gaw,
“Lai sai shaning hta nang Duwa n nga ai ten e Du jan kaw na lungtsit tawng langai hpe lap-200 jaw nna mari la ga ai. Dai lungtsit hpe Miwa Mung de la wa nna, chye chyang ai ni jep dinglik yu yang, anhte shaning law law sawk tam sagawn nga ai manu dan dik htum ai lungseng jet nan rai taw nga ai. Shing-rai nan Duwa hte Du jan hpe grai chyeju dum saga ai. Lungseng la mat wa yang, lap-200 sha lu jaw da ga ai majaw, ya ndai lang she dengga gumhpraw gumra daw(5) tup jat jaw na matu htaw sa ga ai. Matut nna mung dai lungseng pru ai shara hpe sa tam nna lungseng jawm htu sha na lam bawngban jahkrup mayu ga ai,” ngu tsun sanglang dan let, gumra daw kaw na gumhpraw ni ru sumpum nna sak ya manu ai.
Shaloi, Jengreng Duwa gaw kabu ai hte mau ai hte, madu jan hpe myit dum ai hte rai nna, myit shawshi shap wa nu ai. Shi a madu jan myit sanseng hpraw san dingman let, shi a ntsa sadi dung kangka ai num kaja rai nga ai mung, grau nna dum chye wa lu nu ai. Madu jan hpe n tsen nna tsun shut, shaga shut, adup gayat nhtawm gau shabawn kau shut sai lam a ninghkan mung, grai myit n pyaw myit yawn mat nu ai. Shing-rai Miwa la ni hpe mung, ndai lungseng mu hta ai shara gaw ngai n chye nngai; Du jan she chye ai; ya shi gaw mayu nta de she wa mat sai, ngu mabyin lam ni n ip da ai sha azin ayang tsun jahta hkai dan nu ai.
Shaloi Miwa lauban ni mung, Du jan asak naw hkrung nga ai lam chye lu nna grai kabu masai. Shing-rai Du jan hpe bai shaga la nna ndai lungseng jawm htu sha na lam Duwa hpe akroi anoi tsun lajin bang wa masai. Jengreng Duwa mung mayu ga de kasa dat nna Du jan hpe bai sa shaga woi la shangun yu yang, Du jan gaw, kalang mi n ra nna gau shabawn kau sai re majaw, bai nhtang na lam n nga sai, nga nna n wa hkraw mat sai. Jengreng Duwa mung ladat bai shaw nhtawm, Npyen Zau Ai ngu ai wa hpe kasa bai dat sai. Kasa wa Npyen Zau Ai gaw, Jengreng Du ni a mayu ga Lahpai Nawhpwi ni a nta e du yang, byin lai wa sai lam ni mahkra, shada da chye na tak shut kau ai lam ni hpe shawng, npawt sharawt nna tsun hkai jahpra dan sai. Dai hpang ya byin pru wa ai mai kaja lam, awng padang lam, sut lu nga mai lam ni hpe matut gawn dan sai. Ning-re ai wunli wungau lam, ngamu ngamai lam hpe n chye hkap la jang, tinang sha akyu yawm nna, masha wa gaw lusu nga pyaw mat na lam ni ningmu shing-ran pra pra gawn shaleng dan jang she, Du jan Nawhpwi Tsen mung, masin shakawp nna Jengreng Du ni a nta de bai nhtang hkan wa sai.
Lahta na teng mabyin labau maumwi hte maren, Jinghpaw Wunpawng myusha ni hta shawng nnan lungseng dut sha hpang ai gaw, Jengreng Du jan Nawhpwi Tsen nan rai nga sai. Shawng nnan lungseng sa mari ai Miwa lauban mung, Wang Myint Kyi, Dung Chyu Chya hte Wang Di Myint ngu ai Miwa la ni masum rai nga ma ai. Ndai lungseng maw hpe nam magwi ni kabye shadan da ai kaw na mu hpang ai re majaw, “Magwi Hkang Maw” ngu shamying hpang sai. Hpang daw de chyawm gaw, “Gwihkang Maw” ngu tsun shamying lang wa sai. Magwi Hkang Maw ngu ai labau nga ai zawn, Gwi Hkang ngu ai labau mung moi kaw na nga chyalu re. Mare de na matu nam hkyen hpang ai shani, lungbyen ntsa e gwi hkang hkang nga ai hpe mu nna, mare mying shamying na kumla kaja re, ngu htai la nhtawm, “Gwi Hkang Mare” ngu shamying hpang sai. Ya daini du hkra lungbyen ntsa na gwi hkang hpe dan dan pra pra naw mu lu nga ai re.
Jinghpaw ni chyawm gaw, lungseng hta nau myit n lawm ma ai. Miwa lauban ni gaw, Miwa Mung Tali ga Tali Miwa ni hpe shaga woi sa nhtawm lungseng htu ma ai. Jengreng Du ni gaw lungseng hkanse (ahkun) hta sha ai daram sha rai nga ai. Latsa hta lap mi hku(1%) hta ai hpe Miwa lauban ni mung myit hkrum ma ai. Lamu ga tam bram majan je hpang ai lam, lungseng maw mu tam ai lam, lungseng hkanse (ahkun) hta sha ai lam, mare buga up madu ai lam mahkra Jengreng ni nan rai nna, Jengreng Du ni hte sha seng ai lam rai nga ai law.
—————————————————————————————————————————————–
*Labau Madu:-
1. Hpt. Lamawng Naw, Hpakant, 12-3-2004.
2. Ginwang Htunghking Komiti, Hpakant Ginwang.
3. Tsun hkai dan ya ai hkra lep salang ni:-
(1) Slg. Lamawng La Seng (usm;rEdkif)
(2) Slg. Maran Hkun Htun
(3) Slg. Jengreng Zau Mu
(4) Slg. Laisai La
4. Labau san sagawn ai myitsu ni
(1) Slg. Kayang Mung Hkawng
(2) Slg. Labap Lum Hkawng
Matsing:
1. Nat Shayi ni hka shin ai nawng gaw, Pin Taya(yif;w,) nga nna ka da ai hpe mu lu ai. Pin Taya gaw, Sam Mung dingda daw, Taunggyi makau, Inle nawng lahta kaw ang ai. Nbu jengreng ni a Uru Hkawng ginra hte nau tsan gang nga ai majaw, ndai laika hta garai n ka bang shalawm sai.
2. Ginsi Du ni hte Myen hkawhkam ni a matut mahkai lam hpe atsawm hkrak n lu gram sharai ai majaw, ndai laika hta garai n bang shalawm ai. Dai n rai yang, Jinghpaw du ni mahtang Myen hkawhkam ni a npu e nga ai zawn, masa byin pru na tsang ai.
3. Ndai Jinghpaw hku shawng gram sharai shatsawm da ai hpe Myen hku bai gale na yaw shada ai lam re.
kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn unk kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn ltz_Latn kac_Latn gla_Latn lmo_Latn kac_Latn kac_Latn uzn_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn kac_Latn