Imeslayen n taâr'abt ay d-yekkan seg tmazight
Imeslayen n taâr'abt ay d-yekkan seg tmazight
Ẓran akk medden llan waṭas n yimeslayen n n tmaziYt deg taeṛabt taYerfant (taceebit) n Ldzayer (ed tin n TmazYa s umata), yerna imeslayen-a tteddun-d yal ass deg taeṛabt. Yiwet seg tmiwa ay yessawalen taeṛabt deg Ldzayer, yerna llan deg-s aṭas n yimeslayen n tmaziYt, d tama n Jijel. Taeṛabt ay ssawalen deg Jijel mazal-itt teccuṛ d imeslayen n teqbaylit, ladYa taeṛabt-nni ay ssawalen yemYaren deg tama-a, yerna ay-a yesskan-d ur aṭas ay-a seg wasmi ay jjan yimezdaYen n tama-a tamaziYt.
Deg tnelli-a (thread), bYiY ad d-bedreY kra n wawalen n tmaziYt yettusseqdacen deg taeṛabt ed kra n yiwenniten (commentaires) fell-asen:
Tawsa
Awal-a sseqdacen-t deg taeṛabt n Ldzayer, yerna neṭṭqen-t-id akk-a, war abeddel :
Nṛuḥ neeṭi-lhum t-tawsa === ad dduY ad asen-kfeY tawsa.
"Tawsa" d idrimen-nni ay kemmsen medden i teslit neY isli deg tmeYra. Awal-a yekka-d seg wemyag (verbe) "awes" (deg tcelḥit), anamek-nnes : eawen, alel neY ttekki. D wa ay d amyag ay d-yekfan awal "tiwizi". Mi ara tawseḍ, anamek-nnes "teawneḍ" neY "tettekkaḍ" deg tigin neY lebni n kra.
Deg teqbaylit tacerqit ay ssawalen deg tama n Eemmuca (deg Seṭṭif), ttinin-d "ttizi" : yettizi deg tmeYra-nni === yettekka deg tmeYra-nni. Amyag-a yecrek aẓar ed "awes", "tawsa" ed "tiwizi".
Deg teqbaylit, ur d-mazal yettusseqdac wemyag "awes". Wa d yiwen seg yemyagen ay inegren deg teqbaylit, maca yejja-d lateṛ deg wawal "tawsa".
Deg Umawal n TmaziYt Tatrart n Dda Lmulud, yella daYen umeslay "tiwsi", anamek-nnes : "impôt". Ameslay-a daYen yekka-d seg wemyag "awes" (eawen, ttekki), imi "tiwsi" (impôt) d cwiṭṭ n wazal n yedrimen ara d-xellṣ̣en akk medden akk-n ad ccaṛen yes-s asenduq n Uwanak (ddula). Medden akk "ttawsen-d", ttekkayen deg uxelleṣ̣ n "tiwsi", yerna win ay ttxelliṣ̣en "tiwsi", deg Umawal n TmaziYt Tatrart, isem-nnes "amawas" (anamek-nnes "win yettawsen" = "contribuable").
Twiza :
Awal-a daYen yettusseqdac deg taeṛabt taYerfant (taceebit), yerna yekka-d seg "tiwizi" (ameiwen n wayt taddart akk-n ad gen kra i lfayda n yiwen n wemdan neY i lfayda-nsen akk) : Gan tiwizi akk-n ad bnun tiqenṭert n taddart.
D acu kan, talYa n umeslay "twiza" temgerrad Yef tin n "tiwizi". Yezmer lḥal ad yili umeslay "twiza" d asseeṛeb n "tiwizi", dYa yeqqel yettfaka s "a" am yimeslayen untiyen (féminins) n taeṛabt. NeY ad yili, ahat, umeslay "twiza" yekcem-d Yer taeṛabt seg kra n tentala (dialecte) tamaziYt niḍen ur nelli d taqbaylit n Tmurt n Leqbayel (ahat, seg kra n tentala taznatit, imi tintalyin-a ttilin deg-sent kra n yimeslayen untiyin ur nesei tiYri n tezwara [voyelle initiale] am temẓabit ay deg :
tyaziḍt ==> tayaziḍt
tsa ===> tasa).
Tanemmirt
Čč Ḍ ḍ Ğğ Ḥḥ Γ Y
Ṛ ṛ Ṣ ṣ̣ Ṭ̣ ṭ Ẓ ẓ E e
Tamara
Ameslay "tamara" deg taeṛabt anamek-nnes "lḥif":
Ckun yeqbel yexdem f hadik t-tamara ? ===> Anwa ara iqeblen ad yeqdem deg lḥif am winna ?
"Tamara" deg teqbaylit anamek-nnes "ay-n yettḥittimen yiwen ad yeg kra":
D tamara ay aY-yessawḍen ad neg ay-a
Nettini-d daYen "terra-t tmara", anamek-nnes "yeḥṛes-it lḥal", "yettuḥettem.
"Tamara" d ameslay amaziY aqbur, d win umi ttinin "ameslay akmaziY" (panamazigh), anamek-nnes yekka-d seg yiẓuran n yimeslayen imaziYen ay icerken, s umata, amur ameqran seg tentalyin (dialectes) timaziYin n wass-a, neY yella yecrek-itent zik. "Tamara", deg tmaceYt, anamek-nnes "ljehd" (la force).
Ameslay-a yekka-d seg uẓar "MR": d netta ay seg d-yekka wemyag "zmer" (pouvoir) : S + MR.
"Zmer" yekfa-d "tazmert", yerna ameslay-a yesea daYen anamek n "tamara" (ljehd).
Tanemmirt
Čč Ḍ ḍ Ğğ Ḥḥ Γ Y
Ṛ ṛ Ṣ ṣ̣ Ṭ̣ ṭ Ẓ ẓ E e
Mucc
Deg taeṛabt n Meṛṛuk, ameslay "mucc" anamek-nnes "amcic", akk-n yella lḥal deg waṭas n tentalyin timaziYin niḍen.
"Mucc" yella ula deg teqbaylit, yennwanṭaq-d s [c] uffay, am deg "uccay". D acu kan, deg teqbaylit, "mucc" d isem n wemcic ala deg tmucuha.
Deg taeṛabt n Meṛṛuk, asget (pluriel) n "mucc" netta d "l-mcac", yerna ameslay-a icuba "imcac" s teqbaylit.
"Amcic" yettbeddil yisem-nnes seg tama tamaziYt Yer tayeḍ. ImucaY ed Yemẓabiyen ttinin-as "mucc", ma deg Waṭlas Ablidi (Ayt Ṣaleḥ, Ccriea), ttinin-as "amacu" (s [c] uffay). Deg umawal n Idres ed Madi (Dictionnaire universel bilingue Français-Amazigh), nezmer ad naf daYen ameslay "imiccew" (seg yiwet seg tentalyin n Meṛṛuk ?).
Ma yetbet yella umeslay-a n "imiccew", yezmer lḥal, ahat, ameslay "amcic", "mucc" neY "amacu" ad yili yekka-d seg wawal "iccew" (imi timeẓẓuYin n wemcic beddent am "wacciwen").
Tanemmirt
Čč Ḍ ḍ Ğğ Ḥḥ Γ Y
Ṛ ṛ Ṣ ṣ̣ Ṭ̣ ṭ Ẓ ẓ E e
Contenu sponsorisé
-
kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn taq_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn run_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn sot_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn plt_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn wol_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn fra_Latn unk