TIZI WEZZU – Tamuɣli ay d-yettinin dakken timetti tamaziɣt tesɛa idles yellan kan d animi yernu ur tesɛi ara tirawt ayyes ara taru tutlayt-nnes d d tin ay yessedda ussehres afṛensis, ɣef wakken ay d-iwekked, ass n lḥedd deg Tizi Wezzu, wesdawan Mohand Akli Hadibi.
Amsenmetti-a ay yesselmaden deg tesdawit n Mouloud-Mammeri, yettekka deg yiwen n usarag agraɣlan ɣef « tmussni d ussiney n tmussniwin tinmettiyin-tisnemdananin d tmezruyanin deg Lmeɣreb », d asarag ay tessuddes tesdawit-a, yernu yenna-d dakken yessefk ad d-yili « wallus n tmuɣli deg tekti-a ay d-yettwaweṛten », d tamuɣli tucciḍt aydeg ttwalin kra dakken timetti tamaziɣt ur tesɛi tirawt.
Deg usarag-nnes ay d-iga ɣef tillin n tirawt deg tmettiyin timaziɣin, yenna-d Mass Hadibi dakken timettiyin-a llant ttarunt tamussni-nsent d acu kan, isehrasen ay yemseḍfaren deg Tefriqt n Ugafa gan ayen umi zemren akken ad tt-sefḍen.
S waya, yenna-d wesdawan-a dakken Tamurt n Leqbayel d yiwet seg temnaḍin n Lezzayer aydeg ay tettwassedrem tmussni-a yuran, am wakken ay d-yerna dakken ttwasderment temkarḍiyin n yedlisen yuran s tmaziɣt yernu d aya yerẓan allal ay yellan yezmer ad yettekki deg ufares n wugar n tmussni.
Zzawyat ay yellan gar tsuda ay iḥerzen tamussni-a yuran llant d ssebba deg wacḥal n tnekriwin mgal ussehres afṛensis, dɣa d aya ay yeǧǧan Fṛansa ad tent-tḥakeṛ yernu ad tent-tessedrem, ɣef wakken ay d-yesmekti Mass Hadibi ay d-ibedren dakken Fṛansa tekkes aṭas n wayla n leḥbas aydeg llant ttwaḥerzent kra n temkarḍiyin n tmussni.
« Assedrem-a d win ay yettwasjehden s usseɣli n wazal n yirusfusen ay yellan yagi, qqlen ttwalin-ten d irusfusen yeqqnen kan ɣer wesɣan yernu ssinifen, wid ay d-yessawalen fell-asen, ad d-bedren dakken irusfusen-a qqnen ula ɣer tugrinin tussnanin (am tusnakt, tasnajya, asaḍuf) ay yellan ttwasselmaden deg unagraw adigan », ɣef wakken ay d-yenna.
Iswi n waya d asfaḍ n wakk idrizen n tɣerma d unagraw adigan n wesɛeddi n tmussni s ussedrem n yisulal (idlisen) ay yellan d llsas n tedɣert tadigant, yernu tella Fṛansa teɣs ad d-terr, deg wemkan n waya, anagraw-nnes n usselmed, ɣef wakken ay d-yenna.
S waya, d takti ay yettwalin dakken timetti tamaziɣt d timetti tanimit d nettat ay d-iḥettmen iman-nnes deg wenrar n tezrawin timaziɣin, d acu kan, kra n yimedyaten ttilin-d d ttbut dakken assmeres n tirawt yella icaɛ deg tmettiyin timaziɣwalin ɣef wakken ay d-yenna wemsenmetti-a ay d-ibedren Tamkarḍit n Ccix Lmuhub Uleḥbib ay yellan d yiwet kan n temkarḍit gar tiyaḍ.
Tamkarḍit n umassan-a mechuṛen ay ilulen deg 1822 deg Wayt Wertilan yernu d alkensay ameqran n yedlisen, ufan deg-s ugar n 1.000 n yirusfusen ay yellan tteddun ad ɛerqen deg tallit tahersant mi tesserɣ tredsa tafṛensist tamkarḍit-a deg 1957. « D yiwet n tmeṭṭut isem-nnes Zhira, d tislit n ccix, ay d-yessukksen kra seg yirusfusen-a yernu tuwey-iten ɣef weɛrur n weɣyul » ɣer wanda ara ttwaḥerzen.
S ujemmal, 642 n yedlisen ay d-yettwassukksen, gar-asen wid yeqqnen ɣer tesnallunt, tameẓla, tasekla, tamedyezt, tusnakt, takerrazt, tasnilest d yigiten usḍifen, tiftarin ay d-yettwasewren, gar-asent ula d tiwriqin n wedɣar n tallit-nni, am wakken ay llan gar-asen yirusfusen ay yuran s tmaziɣt, kra seg-sen ttwarun deg lqern wis 16 yernu qqimen-d ar ass-a d ttbut dakken tella tmussni yuran s tutlayt-a, ɣef wakken ay d-yenna Mass Hadibi.
kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn