Tuǧa
Tuǧa neɣ Toudja d yiwet n temdint d tamecṭuḥt, tezga-d deg twilayt n Bgayet, zedɣen-tt azal n 10.000 n yimezdaɣ. Tamdint-a tezga-d deg umkan ɛlayen (Adrar n Weɣbalu, 1317 M) maca, teqreb ɣer lebḥeṛ am wakken teqreb ɣer Leqṣ̣er akked Bgayet. Imezdaɣ n Tuǧa (Ittuǧen) ttmeslayen yiwet n teqbaylit yettemcabin ɣer tin n Wayt Leqṣ̣er (deg ccerq) akked Wayt Ksila (deg lɣerb), yernu ufiɣ-d deg teqbaylit-nsen aṭas n wawalen ur nessin ara deg tuddar-nneɣ n Tizi Wezzu.
Isem n Tuǧa ad yili yekka-d seg wawal tuga. Tuga d leḥcic ay d-imeɣɣin deg lqaɛea, tetten-t lmal. Qqaren-as yiwen n wanzi : yufa uɣyul amrar, yufa umger tuga. Dɣa nezmer ad as-neqqar tuga i leḥcic. D acu kan, ma tṣ̣eḥḥa tmuɣli-inu deg wayen yerzan isem n temdint-a, nezmer ad nxemmem dakken tuǧa ad yili d talɣa taznatit n tuga. Akken i d-nenna, tintalyin tiznatiyin (am tcawit d temẓabit) ttbeddilen deg-sent kra n yimesliyen (leṣ̣wat), dɣa [g] n teqbaylit yettuɣal d [j] deg tentalyin tiznatiyin, u nezmer ad nxemmem dakken yettuɣal d [ǧ] deg kra n tegnatin. Dɣa yezmer lḥal ad yili yisem n Tuǧa yekka-d seg kra n tentala taznatit taqdimt i iɛeddan ɣef Tmurt n Leqbayel.
Yuɣ lḥal, ɣas ma yella taqbaylit mačči d tantala taznatit, maca nezmer ad naf deg-s kra n wawalen i as-d-yekkan seg tmaziɣt taznatit. ɣef umedya, "iccer", "ticcert" akk d "yiccew" kkan-d merra seg tmaziɣt taznatit. D acu kan, icebba-yi Ṛebbi dakken yewɛer ad nẓer melmi i d-kecmen wawalen-a ɣer teqbaylit. Tiqbilin tiznatiyin llant, deg lasel-nsent, d tiqbilin n yimeksawen ay yebdan la ttinigent deg tagara n tallit n Rruman seg Tunes ɣer lɣerb n Tmazɣa. Tagelda tamaziɣt tamezwarut deg tallit n Lislam d Iznatiyen ay tt-id-yesbedden deg tama n Taheṛt, yernu Imẓubay n Tɣerdayt d arraw n Yiznatiyen-a. Deg Tallit Talemmast, tiqbilin tiznatiyin n lɣerb n Tmazɣa llant la ttnaɣent d teqbilin timaziɣin n ccerq, ladɣa deg tallit n uwanak (ddewla) n Yiḥemmadiyen.
Mebla ccek, aṭas n Yiznatiyen i iɛeddan ɣef Tmurt n Leqbayel u ǧǧan-d deg-s lateṛ deg tutlayt. Ahat isem n Tuǧa d later-nniḍen ay d-ǧǧan Yiznatiyen deg wakal n Tmurt n Leqbayel.
Amezruy[beddel]
Tarakalt[beddel]
Tudrin[beddel]
- Acluf
- Ifran
- Tala Hiba
- Buḥatem
- Ixf Ulma
- Azwalen
- Ccerfa
- Tiwririn
- Yimlul
- Timanitin
- Tiḥnayin
- Ayt Ixlef
- Ayt Meɛzuza
- Ayt Eli 1
- Ibelḥaǧen
- Ibeeeucen
- Buberka
- Bubecca
- Tardam
- Adɣes
- Tala Umalu
- Ssuq Lǧemɛa
- Ayt Raḥmun
- Icc n tgemmunt
- Budawed
- Ayt Eli 2
- Ixeṭṭaben
- Iɣil Elahem
- Iheggaren
- Iḥamiyen
- Ayt Usalaḥ
- Iɣil n Sɛid
- Tagemmunt Xelfa
- Lmaeerbi
- Tala n Buḥi
- Zizlum
- Tadrart
- Iɣil Muyen
- Asun
- Asumat
- Isbixen
kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn som_Latn kab_Latn tso_Latn pol_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn hau_Latn knc_Latn kab_Latn hau_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn glg_Latn run_Latn zho_Hans gle_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn deu_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn swh_Latn kab_Latn kab_Latn als_Latn kab_Latn fao_Latn fij_Latn kab_Latn quy_Latn ron_Latn cat_Latn