Imazighen, Ikurdiyen ed Lislam
Anmager n Imedyazen :: Idles :: Idles
Imazighen, Ikurdiyen ed Lislam
Uḍḍun aneggaru n "Tabrat n Yimedyazen" (17) (http://imedyazen1.tripod.com/id156.html) d win ay d-yessawlen Yef umezruy n yiles akurdi seg wasmi ay d-yebda umezruy n Yikurdiyen armi d tallit n deffir n Wemgaru Amaḍlan (guerre mondiale) wis sin. Ay-n ay d-ijebden lwelha-inu deg wuḍḍun-a netta d amcabi ay ttemcabin Yikurdiyen ed YimaziYen deg waṭas n tYawsiwin:
Am YimaziYen, am Yikurdiyen, deg sin yid-sen d iYerfan (ccueub) imeqranen ay yeddren deg umaḍal ineslem, kfan-d aṭas n yergazen ay iqedcen i lmend n yiwunak (ddulat) ed tYermiwin n yiYerfan niḍen, uran s yilsawen yemgerraden akk-n ad snernin tisekliwin (littératures) n wiyaḍ, maca qrib werjin kfin azal i wesnerni n yiles-nsen.
Deg tegnit am ta, yessekf ad d-nini ur d ibeṛṛaniyen ay yeswaYen idles ed yiles akurdi, wanag d Ikurdiyen s timmad-nsen. D acu ay yeṭṭfen Ṣlaḥeddin Ayyubi (win ay yessuffYen Inmudag [Croisés] seg Lquds) ur yesnernay iles akurdi, yili deg tallit-nnes yella d yiwen seg yigelliden ijehden akk deg umaḍal ? D acu ay yeṭṭfen igelliden-nneY Iḥemmadiyen, ay yerran Taqliet n Ayt Ḥemmad ed Bgayet d timunaY (capitales) n tmussni, ur snernayen tamaziYt akk-n ad tt-rren d iles n uwanak (ddula) ? D acu kan, tawaYit seg weYref ay d-tekka, yerna akk-a ay mazal tagnit ar ass-a. Agellid ur yezmir ad yeg kra ma ur yufi aYref-nnes yagi itteg-it (neY qlilit yigelliden ay igan ay-a), agellid, s umata, ma ifat yuweḍ Yer udabu, ur yettḥulfu i way-n ay yettḥulfu weYref-nnes, anef ead lemmer aYref-nnes ur yettḥulfu i kra, amek ay nebYa agellid-nnes ad iḥulfu deg umur-nnes ? Lemmer aYref amaziY neY akurdi yeḥqer iles-nnes yerna agellid d memmi-s n weYref-nni, amek ay tebYam ad iḥemmel iles-nnes ?
D acu kan, yessekf daYef ad d-nger tamawt Yef yiwet n tYawsa s wazal-nnes:
Am YimaziYen, am Yikurdiyen, iYerfan-a (ccueub) deg sin yid-sen d inselmen, yerna deg sin yid-sen llan-d gar yiYerfan imezwura ay ikecmen Yer ddin n Lislam. D acu kan, ur yessekf ad nerwey tiYawsiwin ed ad d-nini d Lislam ay d ssebba n ḍḍeefan-nsen. Qbel ad d-yas Lislam, ImaziYen ur llin d inselmen yerna ur yelli wacu ay gan izad, maca sdeffir ma yusa-d Lislam, yessekf ad nẓer imir-nni ay ssawḍen YimaziYen ad d-sbedden iwunak (ddulat) d imeqranen, ay yesdukklen s tefses aṭas n teqbilin timaziYin, ed ssawḍen ad d-sbedden ula d "imenkuden" (empires) am Uwanak n Yemweḥḥden (Almohades). Ma d Ikurdiyen, llan sean tigludniwin (principautés) ama qbel n Lislam, ama sdeffir n unekcum n Lislam Yer tmurt-nsen, yerna armi d asmi ay kfan afus nitni s timmad-nsen Yef tmurt-nsen (asmi ay qeblen ad qqnen tamurt-nsen Yer Umenkud Aeetmani) ay Ylin s tidet, yerna ssebba n way-a d tasertit (politique), ur teqqin Yer ddin.
Tis snat, yessekf ad nẓer anekcum n Lislam, nemgal (contrairement) n way-n ay ttxemmimen kra ass-a, d win ay yuraren daYen dduṛ deg wesnerni n yiles amaziY. Γas ma yella iles-nneY d yiwen seg yilsawen qlilen deg Tefriqt ay yesean tira, tifinaY, maca ama d ImaziYen iqburen, ama d itraren (modernes), werjin sqedcen tifinaY i tira akk-n ay ttusqedcent tira deg yilsawen niḍen. ImaziYen llan sean wid yettarun seg tallit taqburt, am Afulay (Apulée), Térence, Arnobe, Agerram Augustinus (Saint-Augustin), atg. maca, ineggura-a werjin urin s tmaziYt. Deg tallit-nsen, llan YimaziYen ttarun s tfinaY Yef yeẓra, maca werjin yelli wedlis yettwarun s tfinaY. Ula d ImucaY ay yeqqimen sseqdacen tifinaY ar ass-a, deg leqrun-nni akk ay yekkan ay deg sqedcen tira-a, werjin urin ula d yiwen n wedlis s tfinaY. TifinaY ttarun-tent kan Yef yeẓra neY Yef yejdi, maca ugur ameqran netta : ImaziYen, ama d wid n tallit taqburt neY n tallit tatrart, llan ttarun-d kan tifyar (phrases) tiwezzlanin, iznan (messages) iwezzlanen s tfinaY, ur llin ttarun-d iḍrisen iYezzfanen anda ara d-ssiwlen s littee Yef kra, s wawal niḍen, ur llin sseqdacen tira n tmaziYt akk-n ad d-sneflin (exprimer) yes-s ay-n ttḥulfun, akk-n ad ssefrun yes-s (Yas akk-n llan ssefruyen s wawal), akk-n ad ssiwlen yes-s timucuha neY timeayin.
D acu kan, idlisen imezwura ay yebdan ttwarun-d s tmaziYt, d wid ay yettwarun s ugemmay (alphabet) aeṛab, ay-a ur yessekf ad d-nettu. Agemmay-a yettusseqdec d allal deg tallit-nni, yerna idlisen ay d-yettwarun imir-nni llan d idlisen s unamek atrar n wawal (idlisen n ddin, idlisen n lqanun, atg.), ttwarun-d ama deg tallit n Uwanak Aṛustumi (Ibbaḍiyen), neY seddaw n Uwanak n Yemweḥḥden neY n Yemrabḍen, yerna yeqqim-d wensay-nni (tradition) armi d tallit tatrart (moderne) Yer Yicelḥiyen, Ibbaḍiyen n TYerdayt (Ayt Mẓab) ed Yibbaḍiyen n Wedrar n Nfusa deg Libya.
Seg tama niḍen, Yer Yikurdiyen, nezmer ad nYer deg umagrad-nni n Tabrat n Yimedyazen, ula d nitni, deg tidet, iles-nsen yejjujjeg deg tallit tineslemt s yedlisen ay d-yettwarun s ugemmay aeṛab. Aṭas seg yisefra-nsen ay d-yettwarun s ugemmay-a, yerna ass-a, ama d idlisen-nni ay d-yettwarun s tmaziYt neY wid-nni ay d-yettwarun s tkurdit s ugemmay aeṛab, wi akk ttYimin-d d agerruj, d tafekka (corpus) n yeḍrisen ay d-yemmalen amezruy n yilsawen-a, d iḍrisen s wazal-nsen, seg-sen ama d ImaziYen, ama d Ikurdiyen zemren ad ssnen amek ay gan yilsawen-nsen zik, ed zemren ad skeflen seg-sen aṭas n tYawsiwin yerzan idles-nsen ed waṭas n wawalen iqburen ay yettusqedcen deg yedlisen-nni.
Deg leqrun-a akk ay yekkan deg umezruy n yilsawen-nneY, s nekni, s Yikurdiyen, ur yelli win ay aY-iḥettmen ad naru s taeṛabt. Sennig way-a, Yas ma agemmay aeṛab, akk-n yella imir-nni neY imir-a, ur iwuta s tidet i wakk-n ad naru yes-s iles am tmaziYt (acku llan yimesliyen [leṣ̣wat] deg tmaziYt ur llin deg ugemmay aeṛab), yessekf ad nẓer qrib ulac akk, deg umaḍal, agemmay n kra n yiles ay iwutan ad naru yes-s iles niḍen. Ula d agemmay alatini deg-s ala 26 n yisekkilen, yerna ur iwuta i tira n tefṛensist, taspenyulit neY talmanit, anef ead a tamaziYt. Ifṛensisen rnan-d izmal n ussemgerrad (signes diacritiques) am yeYdebba (accents), ma d Almaniyen rnan-d tiyugiwin n tenqiḍin, atg. Ala d tanglizit ay d tasurift, imi ur tesseqdac izmal n ussemgerrad, maca Yas akk-n, asseqdec n ugemmay alatini deg tanglizit d win ay d-yellan yeweeṛ mliḥ (anṭaq n tanglizit ed tira-nnes s 26 n yisekkilen mgerraden aṭas, d ay-a ay yesweeṛen mliḥ taYuri n tanglizit).
Ihi, d ay-n ibanen, yal agemmay, i wakk-n ad naru yes-s kra n yiles, yessekf ad t-nbeddel, ad t-nesnerni, ad as-nernu izmal (signes) neY bitt ula d isekkilen imaynuten (akk-n ay nga nekni i tmaziYt, ama deg ugemmay alatini neY deg tfinaY, akk-n ay gan Yislandiyen ed Walmaniyen i ugemmay alatini, akk-n daYen ay gan Yifarsiyen, Ikurdiyen ed Yipakistaniyen i ugemmay aeṛab, d agemmay umi rnan kra n yisekkilen akk-n ad arun imesliyen ur nelli deg taeṛabt yerna YYaren-as "agemmay aeṛab-afarsi deg Iṛan ed Pakistan). D acu kan, Yas ma ImaziYen ed Yikurdiyen ay yuran zik ilsawen-nsen s ugemmay aeṛab ur beddlen, s umata, agemmay-nni, maca ay-a ur yelli d "Aeṛaben" ay t-id-iḥettmen, neY d ddin n Lislam ay t-igedlen (iḥeṛṛmen). YuY lḥal, s kra n way-n ay aY-ixuṣ̣ṣ̣en, d nekni ay t-yesxaṣ̣ṣ̣en i yiman-nneY deg leqrun-a ay yekkan.
Tanemmirt
Čč Ḍ ḍ Ğğ Ḥḥ Γ Y
Ṛ ṛ Ṣ ṣ̣ Ṭ̣ ṭ Ẓ ẓ E e
Iles Ilelli
- Messages : 11
Date d'inscription : 29/10/2007
-
Anmager n Imedyazen :: Idles :: Idles
kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn eng_Latn hne_Deva unk kab_Latn