I yiɣerfan (ccuɛub) n Tuṛuft d umaḍal s lekmal-nnes,
I wakk wid ed tid ay ugin tasertit n cceḥḥa yerna ugin ad xellṣen ḍḍlaba tanagdudt ay aɣ-ixenqen yerna uwyen-tt-id war ma cawṛen-aɣ yerna mgal nnfeɛ-nneɣ.
Nekkni, s wid yestenyan tiɣri-a, nebded ɣer yidis n weɣref agrigi ay igan tafrant ass n 25 Yennayer 2015 akken ad yili d netta ay d aɣref amezwaru deg Tuṛuft d ugafa n umaḍal ara yagin tisertiyin n cceḥḥa s yisem n uxelleṣ n ḍḍlaba tanagdudt ay d-uwyen « wayt ufella » war ma cawṛen aɣref yerna mgal nnfeɛ n weɣref. Seg yidis niḍen, nettwali dakken assebded n Tseqqamut i Tidet ɣef ḍḍlaba tanagdudt n Legrig s ṛṛay n Tselwayt n Wemni agrigi, d tadyant tamezruyant ay yesɛan azal d ameqran maci ala i weɣref kan agrigi wanag i yiɣerfan akk n Tuṛuft ed umaḍal!
Taseqqamut-a llan deg-s yiɣermanen ed tɣermanin iwiziwen ay d-yusan seg wakk timiwa n umaḍal, yerna ad d-ilin wid ara igen aya deg tmura niḍen. Ad d-yili waya acku ugur n ḍḍlaba yella-d d axeṣṣar ay iḥuzan qrib akk timura n Tuṛuft d umaḍal. Tin yernan ɣer-s, llan ass-a yilemyunen n yiɣermanen ay yebɣan ad fehmen (yerna sɛan lḥeqq deg waya) tilufa ay yeqqnen ɣer ḍḍlaba-a:
« Anda ay d-ggran yedrimen ay d-yettwareḍlen, d acu-ten ccuruḍ ayyes ay d-ttwareḍlen yedrimen-a? Acḥal n lfayda ay yettwaxellṣen ɣef yedrimen-a, d acu-t ufmiḍi n lfayda, acḥal ay nerra yagi seg ḍḍlaba-nni? Amek ay terna ḍḍlaba war ma yesfaydi-d weɣref? D acu n webrid ay yeḍfer ṛaselmal? D acu umi yettwasseqdec ṛaselmal-nni? Acḥal ay yettwakren, anwa ay t-yukren ed wamak?
Daɣ: anwa ay d-ireḍlen yerna s yisem n wanwa? Anwa ay ireḍlen yerna d acu-t dduṛ-nnes? Amek ay d-yufa uwanak (ddula) iman-nnes deg tegnit-a, d acu-t ṛṛay ay t-yejjan ad yili akka, s yisem n wacu ay iga aya? Amek ay teqqel ḍḍlaba tusligt d ḍḍlaba « tanagdudt »? Anwa ay d-yebdan isenfaren ur iwatan ara, anwa ay yesseddan tiɣawsiwin deg wanect-a, anwa ay ifuṛsen seg waya? Llant-d tuffɣiwin i lqanun ed tejrimin s yedrimen-a? Maɣef ur nettnadi ara ad d-naf wid ay yeffɣen i lqanun? »
Timsal-a akk ad tessukk fell-asent tiṭ s udeqqeq Tseqqamut tusligt ay d-yettwasbedden s ṛṛay n Tselwayt n Wemni agrigi. Taseqqamut-a tettunefk-as-d lewṣaya tunṣibt akken « ad d-tejmeɛ akk isefka yeqqnen ɣer unnulfu d temɣer iɛeddan i tlisa n ḍḍlaba-a tanagdudt yerna isefka-a ad ttwaselḍen s udeqqeq yerna s webrid ussnan akken ad d-iban umur yellan d ḍḍlaba yeffɣen i lqanun neɣ tin ur yettwaqbalen, ama d tin ay d-yellan deg tallit n Tesmektayin seg Mayu 2010 ɣer Yennayer n 2015, neɣ d tid ay d-yellan deg yiseggasen yezwaren tallit-nni. Taseqqamut-a yessefk daɣ ad d-tessuffeɣ tilɣa timdeqqeqin, d tid ara zemren ad tent-fehmen akk medden yerna zemren ad tent-afen, yessefk ad d-tessefham tiseɣra tinagdudin, ad d-tessaki aɣref agrigi d tmura n umaḍal ed ṛṛay agraɣlan, yerna ad d-taru ifukal i lmend n ussuter n ussebṭel n ḍḍlaba-a ».
Nettwali dakken yal aɣerman yesɛa azref akken ad yetter yerna ad yessuter tiririyin ɣef tuttriwin am ti yerna aya d azref amegday n llsas. Nettwali daɣ dakken win ara yagin ad d-yerr ɣef tuttriwin-a yenkeṛ tugdut yerna yugi tafrawant n wayt ufella ay d-yesnulfan « anagraw n ḍḍlaba » akken ad qqlen yimeṛkantiyen d imeṛkantiyen ugar, ma d igellilen d igellilen ugar. Tin ay tent-yugaren: nettwali dakken mi ara nesseḥbiber ɣef umunupul-nsen akken ad ttḍebbiren ɣef tudert n tmetti, ayt ufella ḥeṛmen amur ameqran n yiɣermanen ed tɣermanin seg uzref-nsen akken ad ddmen ṛṛay ed wezref-nsen n uḍebber deg tudert-nsen d tudert n talsa!
Ɣef waya, deg tegnit-a n tuɛjilin, nger-d tiɣri i wakk tiɣermanin ed yiɣermanen, umussa inmettiyen, iẓeḍwan ed yimussa n uḥuddu n twennaḍt ed tsednan, inmula (ssandikat) n yixeddamen ed tegrawin tisertiyin ur yeddin ara ed Tuṛuft-a tanyulibiṛalit ay la yettajjan tugdut ed telsaẓri:
Sseknet-d abdad-nwen ɣer yidis n Legrig ay ibedden yerna tettɛawan Taseqqamut i Tidet ɣef Ḍḍlaba tanagdudt n Legrig ed uxeddim i lmend n unadi ɣef umur yeffɣen i lqanun n ḍḍlaba-a.
Ḥuddet Taseqqamut-a mgal tummɣiwin ay d-yellan fell-as sɣur akk wid ay yebɣan, ama deg Legrig, ama deg umaḍal, ad teqqim tidet n « unagraw n ḍḍlaba » teffer.
Ttekkit s tidet deg uxeddim n udeqqeq ay ttgen yiɣermanen ɣef ḍḍlaba, d axeddim ay la d-yettilin deg wakk timura n Tuṛuft ed tmiwa niḍen n umaḍal.
Cerket deg yiẓeḍwan abdad-nwen ɣer yidis wid ay la yettgen aya, acku ala d abdad-a ed temsetlelt tagraɣlant ara izemren ad sxeṣren leḥsabat n yinezmaren ay yebɣan ad xenqen Legrig ay la yettnaɣen mgal yicenga-nneɣ (iɛdawen) ucriken: tisertiyin n cceḥḥa ed ḍḍlaba ay aɣ-ixenqen!
Axṣim yesɛan ttejṛiba, yeddukkel, iṣeggem lecɣal-nnes, iselleḥ s tezmert iɛeddan i tlisa yerna iɛewwel ad yennaɣ arma d ḍḍerf mgal-nneɣ akken ma nella, ula ma d nekkni ay d tigti tameqrant deg tmettiyin-nneɣ, axṣim am wa ur nezmir ara ad t-nqabel yal wa seg yidis-nnes.
Yessefk ihi ad nesdukkel iɣallen-nneɣ deg yiwen n umussu ameqran n temsetlelt ɣer yidis n Legrig ay ibedden deg wudem n lbaṭel, yerna yessefk ad nɛawen Taseqqamut i Tidet ɣef Ḍḍlaba tanagdudt n Legrig s ussugget n tseqquma n udeqqeq deg ḍḍlaba deg wakk imukan anda ay yezmer ad d-yili waya.
Imenɣi n weɣref agrigi d imenɣi-nneɣ yerna tarennawt-nnes ad tili d tarennawt-nneɣ imi ala d tadukli-nneɣ ara aɣ-yejjen ad nejhed.
Akken ad testenyim, sitet da:
kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn