TaseYrut-agi nga-tt-id i wakken ad d-nesban afrag n tikli n tiddukla tadelsant Imedyazen,
u ad d-nebder deg-s imenzayen (principes) n llsas ay nettqadar di leqdic-nneY.
Tamagit (identité) tamaziYt d ayen yellan, yiwen ur yezmir ad tt-yenkeṛ neY ad
yerwel fell-as. D nettat ay d llsas n umezruy (ttarix) n weYlan (nation) adzayri, yernu d imelyunen
n Yidzayriyen ay yeddren s tmagit-agi. Aṭas aya seg wasmi ara yettnaY wegdud i wakken ad as-d-yuYal
ccan-is i tmagit tamaziYt yernu ad as-yettunefk wemkan ay tuklal deg tmurt-is. Adabu, deg yal tamurt
n ddunit, yessefk ad yeqdec i wakken ad asen-yeddu di lebYi i yegduden ay yeḥkem.
Ma yella yebYa udabu adzayri ad yefru ugur n tmaziYt, yessefk ad yesteeṛef akk-n
iwata s tmagit tamaziYt, yernu annect-a ur d-yettili ara ala kan ma yella yesteeṛef udabu
s tmaziYt d tutlayt taYelnawt u d tunṣ̣ibt.
Tamagit n Ldzayer d tamaziYt, ddyana-yines d tineslemt, ma d idles-ines d amaziY-aeṛab.
Tanḍa (diversité) n tmurt-nneY tefka-as lğehd, yernu Ldzayer tettasem ghef wayen akk yebnan
llsas-is. Γef waya ur yessefk ara Yef Ldzayer ad tsemmeḥ neY ad teqqen allen
Yef yiwet seg tgejda n tmagit-ines taYelnawt (nationale).
Imi ay tettwaḥqer tmagit-nneY, tettwamḍel d tamuddirt deg yisalayen (musées) yernu tettwaḥbes deg ujeYlal n ufulkluṛ, nekni, s yisem-nneY d ImaziYen yettalasen
di tmagit-agi tajaddiwt, taqburt, neezem ad nettekki s cwiṭ-nni ay nessen i wakken ad nesnerni
tamagit tamaziYt.
Tiddukla-nneY tedder u tqeddec kan i lmend n westeeṛef s tmagit tamaziYt. D acu kan, abrid awḥid ay nefren i wakken ad nessiweḍ s iswi-nneY netta d abrid n
yedles. Nekni nettwali dakken tamaziYt, i wakken ad teqqel d tutlayt taYelnawt, tunṣ̣ibt,
yessefk ad neqdec fell-as i wakken ad tt-nerr d tutlayt n yedles yeddren, d tutlayt n wesnulfu u d tin
ara d-yemyezgen d yecqaren (défis) n tallit n wass-a. Γef waya, nebYa ad tili tiddukla-nneY
d tarbaet ay deg yezmer walbeaḍ ad yaf iman-is i wakken ad yeqdec seg wul, s leeqel-is,
anda ay yella leqder gar yimaslaḍen (membres). Win ay d-yeqqaren dakken netta d ameYnas
(militant) yeṭṭfen deg tmaziYt, yekkaten fell-as, yili netta ieemmed yeğğa
tamaziYt, ur tt-yettmeslay ara, d amdan ur nessawaḍ ara tameddit i wawal, d win ay d-yettmeslayen
akk-a, maca ixeddem akk-n nniḍen. Mi ara nmuqel mliḥ s imdanen-agi, ad
nger tamawt dakk-n sseqdacen kan tamaziYt d ṭṭbel i wakk-n ad awḍen Yer way-n
bYan nitni, Yer nnfee-nsen. Tiddukla-nneY, ay yettwalin iman-is tettalas deg tmagit
(identité) tamaziYt, terra asseqdec n tmaziYt, ama deg wawal, ama deg tira, d amenzay n llsas,
d ayen ay yessefk ad t-yeg yal amdan ay yettekkan di tiddukla-nneY. Asselmed n tira n tmaziYt
dima yella u ad yeqqim dima d leqdic agejdan (principal) n tiddukla-nneY. Yagi,
s kra n win ay yebYan ad yettekki di tiddukla-nneY yessefk ad yelmed akken ilaq
tira n tutlayt tamaziYt uqbel ma yeqqel d amaslaḍ (membre). S usselmed n tira, tiddukla-nneY tebYa ad d-teg leqdicat imeenen, inefeen, leqdicat igmamen (concrets)
ara idumen i uzekka d slazekka.
Ayen nxeddem ur yezmir ad yerbeḥ ala kan ma yella newwi-t-id s tikli tussnant (scientifique).
I wakk-n ad nesserbeḥ ayen nebYa ad t-nexdem, yessefk ad neiwen inelmaden d yimaslaḍen-nneY
(membres) s ttawil, ad asen-neg ifadden u ad ten-neğğ ad ḥulfun dakk-n atni deg terbaet
anda ay zemren ad lemden neY xedmen s leeqel-nsen, yessefk ad asen-nefk tameẓẓuYt,
ad nessemh'ess i way-n ara d-awin d ajdid negh i wayen h'wadjen, ad asen-nebded dima i lmendad, ad ned'fer s lqerb leqraya neY leqdic ay d-ttheggin Yer-neY, ad nesteṛḥeb s tekta
(lfekrat) tijdidin ara d-yernun lfayda i tmaziYt d tiddukla, u ad neqdec i wakk-n s kra n way-n nxeddem,
Yas nexṣ̣er fell-as adrim, ad d-yawi lfayda. S ṛṛuḥ n tussna ara nnadi
amek ara nefru uguren ay d-nettemlili mi ara nxemmem Yef wamek ara d-nesbedd ayen nessefray ad t-nexdem.
Ṛṛay nettak-it i win ay izemren i lecYal, ixeddem, yernu lecYal
nferreq-iten Yef yimaslaḍen-nneY (ieeggalen) Yef leḥsab n way-n
yezmer yal yiwen ad t-id-yefk, i wakk-n ad yili leqdic-nneY d amellil (efficace).
Imaslaḍen (ieeggalen) n tiddukla tadelsant Imedyazen qeddcen di ṛṛuḥ n tammidwa (amitié) ay deg yal yiwen ilemmed-d Yef wayeḍ, deg ṛṛuḥ n wemqader d leqdic seg wul. D win ixeddmen akk d win yesean tizemmar ay nettqadar, deg lweqt i deg win
ara d-yawi ḍḍmee Yer-neY, ur yettaf ara iman-is, imi yal amaslaḍ deg
terbaet-nneY yessefk ad yeqdec. D lwajeb fell-aneY ad d-nesnulfu tawennaḍt (environnement) ay
deg amdan yezmer ad yeqdec Yef tmaziYt s ṛṛaḥa n lbal, d tarbaet ay
deg ilmeẓyen iqeddcen Yef tmaziYt seg wul, wid yeffuden tamussni d yedles zemren ad afen
iman-nsen, d tabaet ay deg yal yiwen/t t/yezmer ad t/yeqdec deg twennaḍt d tazedgant,
ladYa ass-a, mi akk-a ay nger tamawt dakk-n llan waṭas n yelmeẓyen d telmeẓyin
ay ihuban ad gren(t) iman-nsen(t) deg kra trebbae imi ay ixuṣ̣ṣ̣ wemqader
deg-sent. Tikli-nneY deg tiddukla d tin n leqder gar yimaslaḍen (ieeggalen), d tikli n
ttṛebga n twacult, n leqdic seg wul. Yal amaslaḍ yessefk ad iqader tikli-agi u ad d-yefk tugna
(image) yelhan Yef terbaet-nneY.
Tiddukla-nneY teṭṭef deg wezref n tlelli n wawal, yernu tettwali dakken yal adzayri yettalas ad yeseu amkan ay deg ara d-yemmeslay Yef wuktuyen-ines (idéaux),
Yef way-n ay yes yettamen. Tanḍa (diversité) neqsed-d yis-s dakken yal yiwen yettalas
ad d-yesban iman-is, ad yili yemgerrad (yemxallaf) Yef wiyaḍ u ad d-yemmeslay s tlelli
Yef way-n yettxemmim s uqader n wiyaḍ. D ay-a ay nettwali, deg tiddukla-nneY, d azalen
n tugdut (démocratie) yernu nteg ifadden i medden i wakk-n ad ddun yis-sen. D acu kan, tiddukla-nneY
ur tekcim deg tsertit (politique), yernu ulac tasnakta (idéologie) ay Yef tqeddec. Nnig way-a,
tiddukla-nneY tebYa ad tessebeed tamaziYt Yef tesnakta i wakk-n ur tettYimi
ara tmagit-nneY (identité) tettwaḥbes kan deg yijeYlalen n uxemmem n kra n trebbae
ay yebYan ad tt-rrent d ayla-nsent. "TamaziYt" maci d tasnakta. Wid yebYan ad rren tamaziYt d tasnakta amzun la d-qqaren dakk-n s kra n wid ur nettxemmim ara am nitni ur ttalasen
ara deg tmaziYt, yili maci ImaziYen akk sean yiwen n uxemmem, yernu maci imi ay mgerraden
(mxallafen) YimaziYen deg uxemmem-nsen, kra ad ttalasen deg tmaziYt deg lweqt ay deg wiyaḍ
ur ttalasen ara deg-s. TamaziYt d ayla n wakk Idzayriyen, Yas akk-n yemgerrad (yemxallaf) wamek
ttxemmimen. Yiwen ur yettalas ad yerr tamaziYt d ayla-s u ad tt-iwehhi Yer tesnakta ay
yes yettxemmim netta akk d terbaet-is. Tiddukla tadelsant Imedyazen texḍa i lebda abrid n usseqdec
n tmaziYt i lmend n yimenYi Yef tesnakta. Tiddukla-nneY tefren abrid-is s tmussni, testeeṛif kan s way-n txeddem s yisem-is yernu tessaram ad d-teffeY tmaziYt
seg ujeYlal n tesnakta ay deg ay tt-ḥebsen kra.
Idles (culture) amaziY yeččuṛ d azalen ay yes mazal la ttidiren medden, mazal la ten-ttqadaren. Gar wazalen ay yebnan idles-nneY, nezmer ad d-nebder nnif d lḥeṛma,
leḥmala n twacult, tamussni, amqader, ṣ̣ṣ̣ber, leḥdaqa, ttṛebga d tebYest
(lkuṛaj). Tiddukla-nneY d idles-agi ay tefren, yernu tettqadar ṛṛuḥ-is u
tugi ad texdem, ula s yisem n tmaziYt, i lmend n meḥḥu n wazalen-agi izedganen n wegdud
amaziY. Tamussni" ay yellan d ṛṛuḥ n yedles amaziY, d ay-n ay d-lemden leğyal
ieeddan n YimaziYen. Tamussni tamaziYt teğhed yernu tezmer ad teddu d zzman u
ad d-temyezg d tallit n wass-a, dYa s way-a ay nezmer ad nidir deg tallit n wass-a mebla ma neğğa
azalen-nneY ineṣ̣liyen.
Nekni nettḥulfu dakk-n, Yas ma yella idles-nneY (culture) rnan-t yidelsan "imassanen"
(cultures savantes), "tamussni"-nneY n zik (akk d teqbaylit) tezmer ad tt-id-teqqel teṛwiḥt
u ad tkemmel ad tidir i uzekka d slazekka. Sya ar imir-n, tiddukla-nneY ad teqdec i wakk-n ad tesseğhed
azalen-nneY ineṣ̣liyen, maci i wakk-n ad thudd ay-n yebnan idles-nneY. Akk-n yebYu
yili, tiddukla-nneY ur tekkis i yiwen ad iwet Yef tmaziYt akk-n yettxemmim, Yef leḥsab
n tesnakta i Yer imal. Am wakken yiwen ur yettalas ad aY-yekkes azref (lḥeqq) akk-n ad nwet Yef tmaziYt s uqader n tikli, tezdeg akk d ṛṛuḥ n leewayed timaziYin tineṣ̣liyin, tiqdimin. Aqader n tezdeg d leewayed tineṣ̣liyin d amenzay meYYren deg tiddukla-nneY. ImaziYen, seg zik steṛḥiben s way-n ay asen-d-yusan seg lbeṛṛani yernu annect-a d lğehd ay asen-d-yerna. Tamurt-nneY, s umezruy-is
ameṛkanti akk d wemkan ay deg d-tuzga, nezmer ad tt-nwali d amkan ay Yer d-mlalen
waṭas n yidelsan u d tamda wuYur d-nneYlent aṭas n tYermiwin (civilisations).
D ay-a ay aY-yeğğan ad nili d imdanen yeldin Yef ddunit, Yef tmussni d yedles
ameYradi (universel).
Lislam yettekka mliḥ deg wemsal n tmagiyin (identités) n TmazYa. Deg tmetti (société)
tadzayrit, Lislam d netta ay d llsas n tudert tadyanit d wamek nettxemmim, yernu d ay-n ibanen dakk-n
idles (culture) n wegdud-nneY aṭas ay d-yewwi seg Lislam. S way-a, tiddukla-nneY ur tqebbel
ara akk ad teg kra ara iḍurren yiwen seg llsisan n tmagit n wegdud-nneY.
Nekni, s yisem-nneY d imaslaḍen (ieeggalen) n tiddukla tadelsant Imedyazen yemlalen
deg wegraw amatu (assemblée générale) deg Ldzayer tamaneYt, deg wass n 17 Ctembeṛ 1994, ad
neiwed ad d-nini dakk-n neṭṭef deg yimenzayen n llsas n tiddukla-nneY, u d wigi
ay d imenzayen-nneY :
Almad yettuḥettmen n ussiwel d tira n tutlayt tamaziYt i wakk-n bab-is ad yettekki
akken iwata deg tmagit (identité) tamaziYt.
Tuṭṭfa deg wazalen n tezdeg d ṛṛuḥ n leewayed timaziYin mebla ma nekcem
deg ufulkluṛ.
Tikli s uqader n wazalen d llsasat n ddin n wegdud adzayri akk d uqader n wazalen n tYerma
mebla ma nekcem deg kra n tsertit (politique) d tesnakta (idéologie).
Leqdic s webrid n tussna, aedal gar akk ieeggalen n tiddukla, asseqdec n temsilit (réalisme)
deg teYtasin-nneY (décisions) d uṣ̣eggem n lecYal-nneY, d tullya n tewwura n
tiddukla Yef tmussni tameYradit (universelle).
Asseḥṛes Yef uqader n ṛṛuḥ n leqdic seg wul, n lḥeṛma d nnif
akk d ttṛebga, d weḥraz n yisem d tezdeg n tiddukla.
Yettwaxdem deg Ldzayer TamaneYt, ass n 17 Ctembeṛ 1994
kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn slv_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn nob_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn