Amagrad : Takbabt n temzayt
Asmil : Tigejda n tanaramant
Amyaru:Amaruyidir
Di tazwara , ad nesmekti bli tamzayt d aferdis agejdan n tanaramant, mebla tamzayt ur d-tetsili ara uguzdi. Iɣella ad gen amek ara yili unagraw n temzayin di yal armud.
Takbabt N Temzayt
Takbabt n temzayt , d azamul n temzayt, Ahutil , neɣ aseqḍar.
Tara
Di tazwara n tanaramant, yal afaddad itsawi yides aɛekkaz, i talelt-is di kra n tegnatin n utrib(azgar n wassif, arfad n tɣawsa..atg).
Afaddad iḥrez aɛekkaz-is teɣzi n tuder-is, isbanay-d deg-s tafarayt tudmawant. Ass ma yuɣal d Afesnaw , ad s-yernu takbabt n temzayt. Ass-a d Afesnaw i yesɛun aɛekkaz s tekbabat n temzayt. , urkel n sawal-asen takbabat n temzayt.
Baden Bawel yura deg udlis tafaddadt i warrac(1908) bli yal Afesnaw isɛa abandu amecṭuḥ d amelal, af uɛekkaz-is, iked uqaru n umudar (tamatart) s cac d azegzaw , af sin wudmawen.
Deg isgassen imenza n tanaramant, netsaf sumata takbabt takerdis d tamlalt, s tamatart kan n temzayt(aqaru neɣ tafka i meṛṛa), s cac d azgaɣ neɣ d azegzaw.
Aɛekkaz
Aɛekkaz ifren-it-d s tiḥerci Baden Bawel , ilaq ad yili d anazbay aken ad izmir i irmuden n temzayt d wakud-ines . D imeɣri d algɣan d umlis nsṛem-it , isɛu ger 150 ar 160 isuntimen.
- Tulmist
Timerna n tiḥdert n wusal af rif aken ur itsmeča ara waɛkkaz ni, yerna nezmer ad t-neẓu deg Akal.
Taɛgaṭ n wuglim iqnen af leryaf i umesni-ines.
- Takbabat
Amedya tamzayt n izem teṭef iniyen azggaɣ d uwraɣ, atsag tekbabt-is d aḥric axater n tekbabt, daɣen d win ur iẓwiren ara maḍi imi s ccac i iwqem.
D afesnaw amenzu n temzayt i ismuknen takbabt, ismuzrrayen ḥerzen-ts, tsegiemen addad-is.
Sumata, iniyen n temzayt tslin yiwen rif wayeḍ di telmast, tamatart iked tenfalit n temzayt tsilin sufla-s.
Amzun d amenay s tekbabt, Afesnaw ad irfed aɛkkaz n tekbabt n temzayt, takbabt d tamekraḍt di 20 isentimen di tehri, 40 isentimen si teɣzi. Iniyen n temzayt tslin-d aka : ini agejdan d tasfift af rif, tis snat di telmast awfus n ifaddaden(Manuel de l’Éclaireur, 15e édition, p.29, 1943)
Timerna
Timzayin rnunut af tekbabt-nsent arazen i d- ḥelant neɣ tamadayt i d-win deg iguren idiganen neɣ igraɣlalen.
Ar kra n temzayin nezmer ad naf adagen anda tamzayt tesdari , ismawen n ifesnawen… atg, s ugzul d amezruy n temzayt ara naf tekbabat.
Takbabat
Takbabt d abandu, d senǧaq n temzayt, isegrew inaramen daw yeniyen-is. Takbabt itsawi-ts kan ufesnaw, izmer tikwal ad t-yefk i unmazul-is
Am usafu n wid itsazalen, takbabat d azamul timeɣlelt. Afesnaw ara iǧen tamzayt isɛa annuz n tikci n usafu i win i d-tedun, win ara iselḥun tamzayt.
Tamzayt d timeɣlelt, inaramen ilan deg-s tsruḥun tsasen-d wiyaḍ, tamzayt tetsɣimi.
Takbabt deg ansayen ismuken s iniyen n temzayt, s talɣa tamekraḍt, imsunef ma nerna-yas unuɣ n umudar tamatart.
Timitar n uɛkkaz d tmatart n temzayt
Tamatart, tanfalit, tamazagt n temzayt irkel nezmer ad ten-naf af tekbabat, maca ur ilaq ara ad nwali tamatart tefar defir n waṭṭas timadaytin. Takbabt deg-s amezruy d wannuz n temzayt, nezmer ad t-meddez s tekbabt n wurrar deg-s daɣen tamatart n temzayt.
Tili n umudar tamatart ad yili di telmast izi ar waɛkkaz.
Tamatart d tḥacits s yini wis sin, n temzayt, ma d talmast s yini amenzu n temzayt.
tamatart n temzayt, teqen ar wAɛkkaz n temzayt, d tamakraḍt tesɛa 25 isentimen di tehri, 40 isentimen di teɣzi, rif-is isɛa 2 isentimen di tehri, iked unuɣ n tamatart di telmast i sin idisan izi ar wAɛkkaz.
“Ur yeli unaram yersan aken iwata mebla aɛkkaz-is anaram” Baden Bawel.
Baden Bawel iqar-d af uɛkaz anaram bli yufa-t d nfu deg icerfan d imeḍqan itscegen. Aɛkkaz-agi ilaq ad yili n usɣar iẓewren, inna-d daɣen ilaq ad yuɣsif ama d inzaren(azal n 1, 67 isentimen).
Aɛkkaz d aferdis axuter deg tudert n unaram, daɣen di tudert iɣella ara awin ass n tufɣa-nsen, aken ad tafen d tudert-nsen n yal ass.
Aɛkkaz d nfu d tirziwin, deg urraren d irmuden, aken aɛkkaz-agi ad iqel d nfu ugar, ilha ma nerna-yas kra n idlag, am tuzya n umrar deg ixef-ines, idlag ad ilin d alalen n usmekti i lmurs, izumal n tezribt, d imeccaq, nezmer daɣen ad nedleg s iseḍruyen n temzayt neɣ n bab n uɛkkaz.
Aɛkkaz n temzayt
Yal tamzayt s ansayen-is, aɛkkaz n temzayt, izmer ad yili d win n ufesnaw, neɣ d aɛkkaz n temzayt, sefla-as takbabt n temzayt. Aɛkkaz itedu seg ufesnaw ar usmmezra-is. Ma yela aɛkkaz d win n ufesnaw, angaru-agi ad s-yar iniyen n temzayt s zux.
Aɛkkaz d azamul n temzayt, igenses amudar tamatart.
Ass n umsentel i ufesnaw, afaddad ad isers afus-is af uɛkaz ad iṛgem tullelt d takediti i uɣela-nes.
Yerfed-it ufesnaw deg temlilyin-is, di tagara n durt, deg isegrawen, deg irmuden imgaraden.
Deg igur, Aɛkkaz itsili deg umdiq amuran di teɣmert n temzayt, aɛkkaz werǧin ila af wakal.
- Adlag n uɛkaz
Afran n uɛkkaz
D asurif amenzu, send ad nefren asɣar ilaq ad nẓar i wumi ar nseqdec aɛkkaz anaram, ilaq ad yili d aquran : deqs d aɛkkaz i yerẓen ur izmir ara i taẓayt n unaram, ur ilaq ara daɣen ad yili iẓay, yerna ad yili d aɣdu ama d ulamek.
Aɛkkaz ifazen mačči d win ara d-taɣeḍ, neɣ ara k-d yaf wayeḍ, aɛkkaz anaram d win ara d-tferneḍ s iman-ik di teẓgi.
Ajraḍ d tira
Nwala akk tira n iskkilen imenza n ismawen af isekla d tgida n uɣerbaz, tiɛugent-agi d taɣuzi n iskkilen af usɣar.
Tiferki tamenzut d tira n iskkilen af usɣar s ijariḍen usligen, nezmar ad naru s imru, neɣ s wayen sɛan taqamumt, nezmer ad negg aya i usuɣen n tekbabt af usɣar, neɣ unuɣ aḥerfi niḍen.
Seyin akin ad neɣz iclem ilan ger ijariḍen usligen s tefrut isɛan taqamumt, mačči ama telqay aṭṭas, maca ur ilaq ara ad netsu ajraḍ agensan, s tmurent i iskkilen am k, g, h.
Seyin akin ad nefreḍ akk iclem d usɣar ilan ger ijariḍen usligen, gret taɣdeft ama ad tefɣem i ijariḍen igensasen neɣ wid n bara. Ayen ara d-teksem ur yetsuɣal ara.
Aseqdec n uɛkkaz anaram
Aɛkkaz anaram ad yelhu di deqs n tegnatin, atentih kra imedya.
- Amrig n ustan di tezgi,
- Azgar n wasif neɣ iɣzar,
- Aselken n telqay n wassif neɣ tamda,
- Acidi n ugman yerẓen,
- Talelt n walbɛaḍ(azdar),
- Asali n usdari utrig,
- Azgar n iɛkiren,
- Aluy n icarfan d idurrar,
- Aktili n imcaqen,
- Aqaraɛ n lɣaci,
- Tuzɛa n uqjun.
Ɣar daɣen
Acu i tanaramant Amuder tamatart temzayt Tiɣmert temzayt Aseqqamu Temzayt Takbabt n temzayt
Iswiyen n temzayt Ansayen n temzayt Azmam temzayt Tamzayt
Iniyen n temzayt(taḥacits n tuyat)
kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kac_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn est_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn nob_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn taq_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn crh_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn taq_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn kab_Latn