ICAPITALA 2
Baibolo Libuuku Ilifumine Kuli BaLesa
1, 2. Nindo Baibolo ibelele ni mpese iiweme ukufuma kuli baLesa?
MUNGOMFWA shani kani umubyenu amupeniko impese yeyo tamucetekelepo? Mungatemwa ukwakuti, kabili cingalangisha ati umubyenu alimubikileniko akalango. Mungamutoota ukwakuti.
2 Baibolo ni mpese iifumine kuli baLesa. Tulapendamo ifyebo fyefyo tekuti tusanganepo ukuli konse. Ku cakubwenako, tulapendamo ati baLesa baalilengele amaulu, icalo, umwalalume ne mwanakashi wakutanga. Tulapendamo amafunde aangatofwako ili twakatashiwa. Muli Baibolo tulasambililamo ifi baLesa bakakonsha ukufwaya kwabo ukwa kwalule calo ukuba paladaiso. Baibolo ni mpese iiweme ukwakuti!
3. Findo mukeshiba ili mulukusambilila Baibolo?
3 Ili mulukusambilila Baibolo, mukeshiba ati baLesa balafwaya mwebo ukuba icibusa cabo. Ukupitilisha ukusambilila pali bo, kukamulengesheni ukuba icibusa cabo icipalamishe.
4. Kani Baibolo ililibelele shani?
4 Baibolo ilyalwilwe mu milaka cipale 2,600, kabili ama Baibolo aakuti ubwingi alipulintilwe. Apepi ne bantu bonse mu calo balapenda Baibolo mu mulaka wabo. Abantu ukucila pali milyoni umo balakwata Baibolo umulungu ne mulungu! Fya cine, takupo ibuuku ilili koti ni Baibolo.
5. Nindo tungalabilila ati Baibolo ‘ilifumine kuli baLesa’?
5 Baibolo ‘ilifumine kuli baLesa.’ (Pendeni 2 Timote 3:16.) Cipale bambi bangalanguluka ati, pakuti ‘Baibolo yalilembelwe ne bantunshi, na muli fyefyo ingafuma shani kuli baLesa?’ Baibolo ilaasuka ati: “Abantu balukulabila ifya kufuma kuli baLesa, pa kutwalwa [neli, ukutangililwa] ku mupashi uuswetelele.” (2 Petilo 1:21) Ici cilipaleneko kuli fyefyo abafyashi bangabuula umwana ukubalembelako inkalata. Mungalabila ati abene bankalata ni bani? Bafyashi bakwe. Fyenke’fyo eficili kuli Baibolo, ilifumine kuli baLesa, talipo ya bantunshi baabo baLesa baapyungishe pa kulemba. Abantu balitangililwe ne mupashi uuswetelele ukulemba amalangulushi abaLesa. Fya cine, Baibolo “lishiwi lya baLesa.”—1 AbaTesalonike 2:13; boneni Ifyebo na Fimbi 2.
BAIBOLO ILILUNGEME
6, 7. Nindo tungalabilila ati ifilembelwe mu Baibolo filasuminanshanya?
6 Pakushila ukulemba Baibolo palipitile imyaka 1,600. Abalembele Baibolo baaliko pa mpindi ishipusenepusene. Bambi baali basambilile ukucila bambi. Ku cakubwenako, umbi aali ni dokota. Bambi baali balimi, bambi nabo baalukwipaya isabi, abembeshi, abakushimika, abasololweshi, kabili bambi baali ni mfumu. Nangaba ati abalembele baalipusenepusene, fyonse ifilembelwe mu Baibolo filasuminanshanya. Tailabilapo ifipusene. *
7 Ifyapitala fya kutanga ifili mu Baibolo filabuulishisha ukutatika kwa makatasho mu calo, kabili icapitala cakupelako cilatubuulishisha ifi baLesa bakashilisha amakatasho pa kuleta paladaiso. Baibolo ilalabila pa lyashi lya kale ilya bantunshi kabili ilalangisha ati ukufwaya kwa baLesa lyonse kulakonshiwa.
8. Peleeni ifyakubwenako ifibuulishisha ati Baibolo ilalungika mu fya sayansi.
8 Baibolo tayalembelwepo ukutusambisha ifya sayansi neli ukuba ibuuku lya kupyungisha ku sukuulu, pano fyefyo ilabila pa malyashi ya sayansi filungeme. Ifi efi twelelwe ukucetekela ibuuku ilifumine kuli baLesa ukuba. Ku cakubwenako, mwi buuku lya fya baLefai muli amafunde ya fyefyo abaIshilaeli baali ne kuliilama ku malwashi. Ifi fyalilembelwe akale ili abantu tabangeshiba ifi utushishi utupinta amalwashi tulengesha abantu ukulwala. Kabili Baibolo ilasambisha mukulungama ati icalo cilikobeme apakubula kantu. (Jobo 26:7) Ili abantu abengi balukulanguluka ati icalo ciselebele, Baibolo yalibuulishishe ati cibulungene.—Yisaya 40:22.
9. Kani bucine bwa balembeshi ba Baibolo bulatofwako ukumfwishe’ndo?
9 Ili Baibolo yalabila pa fya kale, lyonse ilalabila ifilungeme. Pano amabuuku aengi aalabila pa malyashi akale, taalabilapo ifilungeme ni pakuti abalukualemba tabalukulabilapo ifya cine. Ku cakubwenako, tabaalukulembapo fyonse lukoso pali fyefyo icalo cabo bacicinfishe mu nkondo. Pano abalukulemba Baibolo, balukulemba ifya cine na lyelyo aba Ishilaeli babacimfishe. Balukulemba na pali fyefyo abene babifishe. Ku cakubwenako, mwi buuku lya Ifyakupenda, Mose alitubuulishishe ukubifya ukukulu acitile kabili ati baLesa baalimupanikile. (Ifyakupenda 20:2-12) Bucine bwa baabo abalukulemba Baibolo bulabuulishisha ati yalifumine kuli baLesa. Ici cilukwalula ati tulyelelwe ukucetekela Baibolo.
MU BAIBOLO MULI AMANO AKOFWAKO
10. Nindo amano ya mu Baibolo abelele aakofwako?
10 Baibolo ‘ilungikilwe ilifumine kuli baLesa ilyelelwe ukusambisha, ne kucenjesha, ne kulungika, ne kufunda ukulungeme.’ (2 Timote 3:16) Fya cine, mu Baibolo muli amano aangatofwako shino nshiku. BaYawe balishi bwino ifitulengelwe, popele balatumfwisha muli fyefyo tulanguluka ne kumfwa. Balitwishi bwino ukucila na fyefyo tulishi fwebene, kabili balafwaya ati tube abasangalele. Balishi ifingatuwamina na fyefyo ifingatubipila.
11, 12. (a) Kani nikwisa ukufunda ukuweme baYesu balabiilepo ukulembelwe muli Matayo ifyapitala 5 ukufika 7? (b) Findo fimbi tungasambilila mu Baibolo?
11 Muli Matayo icapitala 5 ukufika ku 7, tulapendamo ukufunda ukuweme uku baYesu basambishe pa fyakuba abasangalele, ifyakumfwana ne bantu bambi, ifya kutembela, na fyefyo twelelwe ukubona indalama. Nangaba ati apa bapeelele uku ukufunda palipitile pano imyaka 2,000, kucipyunga na bukumo.
12 Muli Baibolo, baYawe balatusambisha amafunde aangatofwako ukuba ne cisoolo iciweme, ukuba abapyungishi abaweme, ne kuba aba mutende ku bantu bambi. Amafunde amu Baibolo angatofwako pa mpindi shonse, nangaba na fyefyo tuli, neli amakatasho tungaba nao.—Pendeni Yisaya 48:17; boneni Ifyebo na fimbi 3.
MUNGACETEKELA UKUSHIMIKA KWA MU BAIBOLO
13. Findo Yisaya ashimikile ifyali ne kucitikila umushi wa Babiloni?
13 Ukushimika ukwingi ukwa mu Babolo kulikonshiwilwe. Kucakubwenako Yisaya alishimikile ati Babiloni ikonaalwa. (Yisaya 13:19) Aalibuulishishe ifi uyu mushi wali ne konaalwa. Uyu mushi wa Babiloni wali ne fiibi ifikulu ifikosele kabili walishingulukilwe ne nika. Pano Yisaya alishimikile ati abakonaala uyu mushi baali ne kuumya inika kabili ifiibi fyali ne kushala ifiisukile. Ifita fyali ne konaala umushi wa Babiloni ukwakubula ukulwa. Yisaya alishimikile ne kweba ati Koleshe ewali ne konaala uyu mushi.—Pendeni Yisaya 44:27–45:2; boneni Ifyebo na Fimbi 4.
14, 15. Cali shani pakweba ati ifi Yisaya ashimikile pali Babiloni fikonshiwe?
14 Ili papitile imyaka 200 ukufuma apa uku kushimika kwalembeelwe, ifita fya nkondo fyalyonawile Babiloni. Ninani uwalukutangilila ifita? Ni Koleshe, imfumu ya ku Pasai, fyenka filya Yisaya ashimikile. Uku kwali ekutatika kwakukonshiwa kwa kushimika kwa kwa Yisaya ukwa pali Babiloni.
15 Ili ifita fyaile mukonaala Babiloni mu mpindi ya bushiku, fyalisangile abaBabiloni bali pa citenje. Baalukubona ati balilaminwe pakuti umushi wabo wali ne fibumba ifikosele kabili walishingulukilwe ne nika. Ili Koleshe ne bumba lyakwe bafikile ku mpelo ya mushi, balitulile umufolo pa kucefyako amenda aali munika. Amenda amunika alicepele ukwelelwa ifita fya ku Pasai ukupita. Pano ifita fyali ne kupita shani pa fibumba fya Babiloni? Fyenka filya cashimikilwe, imilyango yalishele iisukile, penka ifita fyalingiile ne konaala umushi wa Babiloni ukwakubula ukulwa.
16. (a) Findo Yisaya ashimikile pali fyefyo Babiloni yali ne kuba mukupelako? (b) Kani tulishi shani ati ukushimika kwa kwe Yisaya kwalikonshiwilwe?
16 Yisaya alishimikile ati umushi wa Babiloni taukekalwamo libili. Alilembele ati: “Taukaba ne njikale libili, ne bantu nabo tabakekalamo ifitentekwa na fitentekwa.” (Yisaya 13:20) Kani ifi fyalicitikile? Umupunda apali Babiloni, uuli cipale amakilomita 80 ukufuma ku saufu ku Baghdad mu Iraq, ulishele amasala. Napali bukumo tapapo uwikalamo. BaYawe balyonawile umushi wa Babiloni “ku cipyango cakonala.”—Yisaya 14:22, 23. *
17. Nindo twelelwe ukucetekela ukulaya kwa baLesa konse?
17 Pakuti ukushimika ukwingi ukulembelwe muli Baibolo kuli konshiwilwe, cilatulengesha ukucetekela ifi Baibolo ilabila pa kulaya kwa baLesa ukwa kuntangiile. Tungacetekela ati baYawe bakakonsha ukulaya kwabo ukwakulengesha icalo ukuba Paladaiso. (Pendeni Ifyakupenda 23:19.) Fya cine, tulicetekele “ukupoka umweo wa muyayaya uyu balaile baLesa, abatababepapo, ili tashingatatika impindi sha muyayaya.”—Tito 1:2. *
BAIBOLO INGAMWALULENI
18. Findo Paulu abuulishishe pe ‘shiwi lya baLesa’?
18 Twasambilila ati takupo ibuuku ilili koti ni Baibolo. Amashiwi aalimo alasuminanshanya kabili ilalungika kani yalabila pa fya sayansi ne malyashi akale. Nakabili mu Baibolo muli ukufunda ukungatofwako eli ne kushimika ukwingi ukukonshiwilwe. Pano Baibolo ilacita na fimbi ificilile na pali fifi. Intangishi Paulu aalilembele ati: “Ishiwi lya baLesa lili ne mweo, lilasantuka.” Kani ico cilalule’ndo?—Pendeni AbaEbeya 4:12.
19, 20. (a) Kani Baibolo ingamofweniko shani ukulishiba bwino? (b) Mungalangisha shani ati mulatoota pali fyefyo baLesa batupeele Baibolo?
19 Baibolo ingamwaluleni. Ingamofweniko ukulishiba bwino. Ingamofweniko ukwishiba ifi mwalakanyapo na fyefyo mubona ifintu. Ku cakubwenako tungalukulanguluka ati tulitemenwe baLesa. Pano pakweba ati tulangishe ati tulibatemenwe, tulyelelwe ukupyungisha ifi Baibolo ilabila.
20 Mucinenene Baibolo libuuku ilifumine kuli baLesa. BaLesa balafwaya mwebo ukulukupendamo, ukusambililamo, ne kulitemwa. Langisheni ati mulatoota pali iyi impese, ne kupitilisha ukusambililamo. Kani mwacite’fyo mukeshiba bwino ifi baLesa bafwaya ukucitila abantunshi. Mu capitala cakonkapo tukasambilila ifingi pa kufwaya kwa baLesa.
^ par. 6 Bambi abantu balalabila ati Baibolo taisuminanshanyapo muli fyefyo ilembelwe, pano ubu bufi lukoso. Boneni icapitala 7 ice buuku lya Baibolo-Cebo ca kwa Lesa Nelyo ca Muntu? Ilitulishiwe na Bamboni sha BaYawe.
^ par. 16 Kani mulukufwaya ukwishiba na fimbi pa kushimika kwa mu Baibolo, mungapenda ifyebo ifili pa mabuula 27-29 mu kabuuku ka “A Book for All People” aka mu Cisungu, akatulishiwe na Bamboni sha BaYawe.
^ par. 17 Ukonalwa kwa Babiloni kuli pa kushimika ukwa mu Baibolo ukukonshiwilwe. Mungapenda ukukonshiwa kwa fyefyo ifyashimikilwe pali baYesu pa Ifyebo na Fimbi 5.
oci_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn