INKAMA
YA MIBELE YABUMI
Bakafwailisha
bama sayanshi abafwailisha ifya filundwa fyamubili wamuntu chalibafishe
nganshi ukuti benga lemba ifishinka ifyo baibele ya landa palwa mubili
wamuntu: umuntunse akulwa ne fiputulwa fyonse ifyaikatana. Umubili umo
ilingi tulekanya, pamo ngo mubili, amatontonkanyo no mupashi ukube pamo
nge fiputulwa ifyaibela mucishinka fyaba fye ifyaikatana mukupango mubili
umo, kabili tekuti filekanishiwe nakalya. Munshila imbi kwebati icile
cusha amatontonkanyo cile cusha no mubili. Imibele yamupashi wesu ulenga
no mubili ukubefyo fine. Twapangwa umubili umo uutuntulu.
Icakumwenako,
bakafwailisha bamasayansi ukupitila mu masambililo yabo batila, ukuseka
ukwamupwilapo nensansa kulenga ubupusano ubukalamba nganshi mukupela
amaka yafilundwa fyamubili ifilesha amalwele. Umubili wamuntu kuti wayafwilishiwa
ukulwisha amalwele bwino nga uleba uwa sansamuka lyonse! Aya masambililo
yalanga ifyo amatontonkanyo no mubili fyaikatana mukubombela pamo.
Akale
pamyaka amakana aya pita ishiwi nangu icebo cakwa Lesa calangile apabuta
uku kwikatana capamo ukwa matontonkanyo no mubili ico icile suminishiwa
fye pali nombaline mu masambililo ya bushing'anga (medical theory):
ifyo
"umutima
wa sansa muti usuma, lelo umutima uwafunshika uumye fupa." - Mapinda
17:22.
Ukulingana
ne nsoselo sha musambi Yohane, amatontonkanyo no mubili fyaba ifya yampana
pamo kubumi bwesu; ubumi ubwakumupashi.
"We
watemwikwa, ndekulombelo kucibondola muli fyonse no kubo butuntulu,
ifyo no mutima obe wacibondolo." - 3 Yohane 2.
Kabumba
wesu afwaisha ifwe bonse ukuba no mutende uusuma. Ichebo cakwa Lesa
kuti catupela akafukauka aka bumi pamo pene nakafukauka kamweo wamuyayaya.
Pantu ubumi bwa mubili namatontonkanyo nomupashi fyendela capamo. Eco
Paulo aletwebela ati
"E
ico nga mulelya nalimo mulenwa, nalimo cones ico mulecita, citene fyonse
ku kucindika Lesa." - 1 Abena Korinto 10:31.
Mu
mbila nsuma mwaba fyonse fibili: ukuba capamo ukwa mubili nomupashi.
Imikalile yabumi busuma kuti ya twafwilisha ukuba abena Kristu ab fikapo.
Ifi
efikomo cine konse konse ifya kukonka nga cakuti mulefwaisha ukuba ababumi
busuma nokubomba bwino ukwamubili.
1.
UMWELA USUMA UWABULAMO IFIKO
Umwela
usuma ulafwaikwa kubumi busuma. Inshita yakasuba nelyo twasendama mutulo
ubushiku ukukwata umwela uwingi kabili usuma mumayanda yesu namumiputule
intu tubombelamo: Ulenga umulopa mumibili yesu ukusalanganya bwino umwela
wabumi mufilundwa fyonse. Ukupema kwa kukula umwela uwingi mumubili
mulucelo ilyo tuleenda musango umo uusuma. Ukupela umubili obe umwela
wabumi cintu icisuma ukukana ishiba umwela tulepema nga wa musangonshi.
Tufwile ukuba aba ibukila ukushipema icushi nelyo umwela usangwamo utushishi
utuleta amalwele.
Ukupepa
fwaka kulonaula umwela kabili ekepaya wabantu abengi muli shino nshiku.
Mukufwailisha kwa Sayansi kwasanga ukuti ukupepa fwaka kuleta amalwele
ya kansa, ukukula kwamishipa yamwela iya muli pwapwa nangula ukufimba
kwa pwapwa namalwele ya mutima. Elyo nikotini uwaba mulifwaka alenga
umuntu ukutekwa ubusha kulifwaka icakuti cilafyanganshi umuntu ukuleka.
Kabili casangwa ukuti ukupepa fwaka kukepaya abantu ukufika iminshipendwa
ikumi naibili (12,000,000) cila mwaka ukufika na mumwaka wa 2020.
2.
AKASUBA NANGU ULUBUTO LWAKASUBA
Mwaliba
ubusuma ubwingi mulubuto lwakasuba: ukontela akasuba pama:
i.
Mineti 15-30 cilabushiku ulucelo ne cungulo cilafwilisha umubili ukuipangila
vitamini D iyo iifwaikwa nganshi munkanda. Vitamini D eyafwilisha umulopa
ukupanga kashamu na fosifolasi ifyo ifipanga amafupa kabili efilundanya
amafupa ngacakuti naya funika.
ii.
Akasuba kalafwilisha ukufumya ubusungu nokwipaya utushishi twamalwele.
iii.
Akasuba kalafwilisha ifilimwa ukupanga ifilyo. Ukwabula aya maka ya
filimwa ukula panga ifya kulya inama nabantu kuti bonse bafwa pamulandu
wa kukana kwata ifilyo.
iv.
Akasuba kabili kalafwilisha abantu ukushiba mumfimfi ne nchito sha mumfimfi
nokuba lenga ukushiba abatondobala ukuletwa pamulandu wa kukana ba mulubuto
lwakasuba munchende shimbi umo ubushiku tabuca panshita iyitali iyipwa
nemyeshi. Ishiwi lya bucenjesho: Akasuba limbi kuti kaonaulo mubili.
Ukuyanika
panshita itali sana mukasuba kuti kwaoca inkanda yamubili: Nokucila
banensu aba bute nkanda, no kusha ubusanso bwakutwale kansa wamunkanda,
nokonaula amenso, nokulenga utushishi twapa menso.
Ififyonse muli ububusoko fisangwa mwibuku ilitwa "Inuka ube nobumi"
(Look up and Live).
3.
UKUTUSHA
Umubili
ufwile ukutusha pakuti winga kwata amaka. Tufwile ukukwate nshita iya
kwangala nokutusha pakuti umubili waba uwasalapuka ukufuma kukufininwa
kwa nchito no kufuma kukupilikita nama sakamiko ya palupwa lwa pa ng'anda.
Ukwabula
ukutusha bwino abantu abengi balaba abasakamikwa, no kutondobala kabili
abasantuka. Amasakamano ya musango uyu yatwala kukulwala. Elyo ilyo
umuntu alwala elyo aishibo kutusha, ngacakuti aletusha teti asangwe
mu kulwala uku. Takwaba icinga bula icifulo cha kutusha mukusendama
utulo ubushiku.
Ukubikamo
aka cipya cipya mumabatili yesu ayamupashi cila bushiku nako kwaliba
ukwa fwaikwa nganshi mumaka yamubili. Ninsambu yamwina Kristu cilabushiku
iya kutonta amatontonkanyo mufya mupashi. Ukusambilila kwa cipingo namapepo
filaposha amalwele ya mubili nayakumupashi pamopene. Twalilinga no kuya
pali cuti ukufuma kuncito shesu isha nshiku shonse, ubushiku bumo cila
mulungu ubwa kutusha na cuti wapamwaka nangu iciputulwa camwaka.
4.
UKWENSHA KWAMUBILI MUFYANGALO NOKUBOMBA KWAMILIMO
Ukwensha
umubili kulafwaikwa kubumi bwamubili.
1.
Ukwensha umubili kulafwilisha ukwenda kwa mulopa bwino mumubili.
2.
Ukwensha umubili kulafwilisha ukusalanganya nokutwala umulopa mufiputulwa
fyonse ifya mubili ukulenga utuputulwa twamubili onse ukuba utwa kaba.
3.
Ukwensha umubili kulapwisha icipyu nokubweshe chefu bwangu mu mikalile
ya buntunse no kwafwilisha ukumfwa bwino mubumi bobe. Ukwensha umubili
ilingi line waliba muti uusuma kukuposha amasakamiko yakumutima nokwafwa
umubili ukumfwa ichibote nokutusha.
4.
Ukwensha kwamubili kupela ama ya nsale shamulilo kulibongo bongo naku
mishipa. Kabili kube ubumi busuma mukukoselesha amaka yamumubili aya
lwisha amalwele. Ilyo umubili wasungwa bwino muku bomfya bwino bwino
amatontonkanyo yabafye ayaibukila na mukwelenganya bwino no kubomba
bwino.
5.
Cila fwilisha na mu mimonekele isuma iyamubili nenkanda.
6.
Ukwensha umubili kulafwilisha umuntu ukuba uwamaka. Kabili nokukana
naka bwangu kumubili namumatontonkanyo.
7.
Kulalundapo amaka yabongo ukupanga amenshi yamuti ulenga umuntu ukumfwa
bwino no kukusha amaka kukana umfwa ubukali namaka. Nga cakuti ta ule
ensha umubili ufwile ukutampa panono panono nokuya ulelundapo ukuya
ulekushako ukukanafikilapofye nampuu. Limbi kuti cawamisha ukwipusha
shing'anga ilyo taulati utampe icipingo cobe cakwensha kwamubili pamo
ngamukwenda intanfu imo, mailosi umo muma mineti 15 imiku ine nangu
ukucilapo mumulungu umo.
5.
AMENSHI
Pantu
amenshi yalafwaikwa mufilundwa no tuputulwa tonse utwa mumubili wa muntu
(ama selo) tufwile ukunwa amenshi ayengi.
1.
Kukufina umubili wa muntu wakwata ifiputulwa 70 pafi putulwa 100 fya
menshi ayaba mumubili.
2.
Umubili ufwaya mupepi 2 1/2 quarts aya menshi, mupepi amakapu 8 ayamenshi
yakunwa pabushiku bumo. Aya menshi yalafwilisha mu milimo pamonga ukushinguluka
kwa mulopa mumubili onse, ukufumya ifiko mumubili, ukusenda ifilyo nokufisalanganya
mumubili onse, noku sungulula ifyakulya mumala.
3.
Umuntu akwata pakati ka 15 na 40 amakana yaminshipendwa (15-40 billion)
ya ma selo... utuputulwa utwakulwa pamonge ncelwa shang'anda. Cila kamo
kakwata ukufuma pa 70 ukufika pa 85 patuputulwa 100 utwa menshi: (70-85%
yamensi) pafwaikwa amensi ayengi ukupela cilakamo aka utu tuma selo
pakuti umuntu engaba uwaibukila inshita shonse, noku kana tondobala,
noku kalipa bwangu.
4.
Ukusamba nako kulafwaikwa amenshi ayatalala nangu aya cifwe cifwe. Ukusamba
cila bushiku kulafwilisha ukwenda kwamulopa. Ilyo umulopa wa enda bwino
ulapela amaka kumubili na ku matontonkanyo. Ukusamba kulalenga nemishipa
ukunakilila bwino pantu nga te ifyo kuti caleta amalwele mukunasha amaka
yamubili ukulwisha amalwele mumubili. Kabili ukusamba kula fumye fiko
pamubili nokukana umfwa sana impepo.
6.
UKULYA IFILYO IFISUMA
Pabubumbo
Lesa ayebele Adamu na Eva ukulya inseke ne mbuto nefisabo (Ukutendeka
1:29). Panuma ilyo Adamu na Eva na bolungana elyo ba balundilepo ukulya
umusalu (Ukutendeka 3:18). Panuma ye lyeshi lyakwa Nowa Kabumba alundilepo
abantu ukulya ifya mweo ifya sanguluka (inama, fyuni nesabi ifyasanguluka)
Ukutendeka 7:2-3, 9:1-6. Mu minofu ya nama mwaliba amafuta nomusungushi
ifilenga amalwele mumubili wamuntu nga alya inama: amalwele pamo ngo
kubutukisha kwa mulopa, amalwele ya mutima, ukupona, nefilundwa fyamubili
ukuleka ukubomba, ifya kumena mena mumubili. nokwina sana ukwa bulwele,
nobulwele bwa shuga namalwele yambi ayengi. Muli shino nshiku bashing'anga
abengi bakasambilisha ukulya fye inama iyabula amafuta "iyakuba"
kabili ukwipika sana inama nangu isabi, kabili ukulya fye panono panono,
kabili telyonse iyoo.
Pantu
abantu aba shilya ifya mweo abalya fye ifya musalu baliba nobumi ubusuma
kabili tabafwa bwangu balekalisha pachalo, abengi abasambilila mufya
milile nefya bumi balatweba ati tufwile ukutontonkanya pafya kubwelela
kumilile iyo Lesa apele umuntunse ukufuma pabubumbo: iya kulya inseke,
ne mbuto, nefisabo nomusalu. Nga cakuti watemwa ukutampa ukula lya fye
ifyamisalu nokuleke nama ufwile ukubalilapo ukwishiba no kusambilila
ifyo wingala kwata ifilyo fyonse ififwaikwa mumubili kubumi ubwamuntu
ukwabula ukulya ifya mweo (inama). Mufwile ukulalya imiku isano nangu
imiku mutanda pabushiku bumo. Ukutobenkanya ngefi - ifisabo, inseke,
imbuto no musalu nefilinga chilemba, ilanda no musalu. Umusalu uwa mutundu
wa katapa katapa no wamutuntula pamo ne fisabo ifili nga amachunga ifi
fila fwaikwa sana. Mule bomfya ubunga bwangano ishituntulu ukukana fumyako
amakapa, ishishapepulwa lelo isha twiwa na makapa pamo pene. Kabili
mubonfye nomupunga uwa fitulukila mucifulo ca mupunga uwabuta. Mulelya
ifyakulya ifya kwatamo umulyo uwabango musunga pamo nga mataba, kalundwe,
umupunga no mukate nefyakulya ifya bamo no mulyo wa nsukale, pamo ngefyumbu.
Ufwile ukulya imiku mutanda noku chilapo pabushiku bumo. Mu chifulo
chakulya amafuta yanama nefya lowesha pamo nga kilimu, jamu nama switi,
mulelya amafuta ayapangwa ukufuma ku musalu. Ifyakulya ifya musango
uyu fyalinga fye bwino bwino ukwa bulo kulya inama.
Elyo
kulyabo abengasala ukutwalila ukulye nama mufyakulya fyabo bafwile balelyafye
inama isho icipingo calanda ukuti shintu sha sangululwa isho Lesa asuminishe
abantu ukulya inama panuma ya lyeshi lya kwa Nowa. (Ukutendeka 7:2-3,
Abena Lebi 11:47), alilondolwele inama isha sangululwa isha linga ukulya
nenama ishi shasangululwa ishishalinga ukulya. Belenga mwibuku lya bena
Lebi 11 ne buku lya Malango 14 no kutantikwa kwa fyoni, inama, ne sabi
ifyo Lesa aitile ukuba ifi shasanguluka kabili ifisha suminishiwa ukulya.
Ukulingana na ya malembelo inama isha sangululwa shifwile ukukwata imondo
isha patuka nangu amabondo aya panduka pabili, kabili iibukule nsaku
iya mu namashibiye eyo mulelya. Isabi ilya sangululwa lifwile ukukwata
fyonse ifi fibili: amamba no tulebelebe. Ifyoni ifilya inama ishabola
pamo nga makubi na mwankole tefyakwesha ukulya tafya sanguluka.
Pakati
kanama ishi shasangululwa kapoli eyo balumbulapo sana sana ukuba iya
makankamike ne ca muselu pantu alikowela. Amalango 14:8. Impendwa ikalamba
mumibili yabantu yalingililwa notushishi utwamalwele utusangwa munama
ya kwa kapoli. Pali nomba amasambililo ya sayanshi yalesanga no kuleta
apabuta umulandu Lesa aitile inama shimo ukuba ishakowela. Umulandu
umo kuti waba mulandu wabusanso bwa kuleta amalwele, pamo ngobulwele
ubuletwa no tushishi tu sangwa munama yakwa kapoli. Nomulandu umbi kuti
waba pamulandu wa mafuta aya timba ayonaula imibombele ya mumala kuku
gaya ifyakulya.
7.
TALUKENI KUBUSANSO
Busokonshi
buntu icipingo cipela pamulandu wakunwa ubwalwa nangu ifyakunwa ifikola?
"Umwangashi wa miponto, ne ca kunwa icikola ca mpoma; onse uupumbukilamo
taba na mano." Amapinda 20:1.
"
Nangu
abakolwo bwalwa, nagu baNelyo abango nangu nibakaitemwe nelyo niba chakolwa
wabwalwa ne abamisoka nelyo abasende aba nabo ifintu muchengeshi tabakapyane
ubufumu bwakwa Lesa." - 1 Bakolinto uwa chimo 6:10.
i.
Ificingilila umubili kumalwelwe:Ifyakunwa ifikola fyonaula ifilundwa
ifyamubili pamo ngefi: ukupwisha amaka yatukapaso utwabuta utwa mumulopa
ukulwisha nokwipaya amalwele mumubili yabantu. Ici chilenga ukufusha
amalwele yatulaso, ichifuba cha ntandabwanga, ubulwele bwafilonda fya
kumabu nokufimba amabu elyo nefya kutumba tumba mukati kamubili.
ii.
Ukunwa utubotolo tubili nelyo tutatu pabushiku bumo kuli bana chifyashi
kulakusha nangu kulalundapo ubusanso ubwaku ponya amafumo nokufyala
utupopo na bana abafwa, nokufyala utwana utushilakosa ukwabula ukukumanya
imyeshi.
iii.
Ukwenda kwa mulopa mumubili kulonaika pamulandu wakunwa ubwalwa, no
kuleta amalwele ya ku mutima, uku cefya shuga ya mumulopa nokufusho
amafuta ayatimba mumulopa, ne ci cilenga ubulwele ubwa mulopa ukubutukisha.
iv.
Ukunwa ubwalwa kulafulunganya mumala nokufululukamo utulonda notupusu
e cilenga no mulopa ukula sasa mumala
. Ukunwa kwa lyonse kulenga
namabu ukufimba nokukwata amafuta sana namalwele ayengi aya kumabu.
Ubwalwa
e bulenga imfwa ishingi isha pa misebo, abantu abengi ukuikulika, ukonaula
kwabana banono, ne misoka iyingi icitika pama yanda.
8.
UKU CHETEKELA MUMAKA YAMUPASHI WAMUSHILO
Umuntu uwa mwenso kuti a cisanga ica yafya ukufwalisha ukwafikapo pe
ntembapulo shabumi isho shitantikwe pamulu. Lelo umuntu uwasumina muchine
no mubusumino ubwafikapo muli Lesa ena akakwata akafukauka akafikapo
akabumi ubusuma.
"We mutima wandi, cindika Yehoba, kabili
wilaba fya kutesa fyakwe fyonse; e ulekelela amapulu yobe yonse, e uposha
amalwelwe yobe yonse, e ulubulo mweo obe ku nindi.
" - Amalumbo
103:2-4.
David
Larson, mpanda mano uwapesukulu ilya kusambilila pafya bumi bwa bongo
bongo mucalo ca ku America, ukupitila mu masambililo, afailishe ubwampano
ubwaba pakati ke cebo cakwa Lesa nemikalile yabumi busuma. Amasambililo
yakwe yalangilile ukwikatana ca pamo pakati ka mwina Krisitu no bumi
ubusuma. Cali musungwishe nganshi ukusanga ukuti abo abaya mufilonganino
kupepa Lesa balekala imyaka iyingi pa calo ukucila abo abashipepa Lesa.
Abo abaya ku filonganino mukupepa Lesa telingi basangwa namalwele yakumutima,
ukukosa kwamishipa yamulopa, ukubutukisha kwamulopa, namalwele ayengi
tabakwata. Abo abakwata ubusumino muli Lesa bekala mubumi ubusuma no
kubomba imilimo iyingi iya kuwamya nangu ukutwala imikalile yabantu
pantanshi pantu telingi baba aba tondobala, nokutekwa ubusha no bwalwa,
nangu ukuba mufi fungo pamo ngefyo caba kuli ba ntalamisoka, kabili
telingi basangwa mufyupo ifishili fyansansa. Ukuchetekela mumaka yakwa
Lesa ayamupashi enkama nangu umuti uwakwikala ababumi busuma kabili
ubwansansa.
Mupepi
nokufika kumpendwa iya makana amakumi yasano (50,000) ayalolela ukwisa
kwacibili ukwakwa Krisitu bali bulilwepo isambililo pamo nge chaku mwenako,
mumusumba wa Califonia pamwaka ukucila amakumi yatatu. Casangilwe ukuti
abaume abapepa mulici cilonganino balekala imyaka cine konse konse nangula
imyaka pabula (8.9) abanakashi nabo imyaka cinelubali na citika (7.5)
ukucilapo pa bantu fye abashala abashili ba mulici cilonganino. Amasambililo
yamo yene yalicitilwe mucalo ca Holland naku Norway, naku Poland monse
muli ifi fyalo casangilwe ukuba umusango umo wine. Abamasambililo ya
kufwailisha fwailisha batila ati icalenga ba Chimpempe ukwikala imyaka
iyingi ukuchila abantu bambi nipamulandu wa fikomo fyabo chine konse
konse, ayabumi yantu bakonka nangu ukukonkapo yamo aya muli aya cine
konse konse ayo yalumbwilwe muli cino cisambililo. Abo aba konka ifi
fikomo fya bumi tekwikalafye imyaka iyingi pachalo kweka iyoo, lelo
nokukwata ubumi ubusuma. Ukukonka amafunde yamu cipingo kubumi cilenga
ubupusano mumisango yonse iya mibombele nemicitile. Ici cilanga fye
apabuta nokwabula ukutwishika ukuti ubwina Krisitu e cintu fye cimo
ubwa mano ukucila amafundisho yonse ayashala pe sonde lyonse. Ubwina
Kristu bula pilibula abantu nemitontonkanishishe ne mibombele yabo yonse
kabili bukuula nemikalile yabumi bwa bantu.
Pamulandu
wakwampana pamo ukwaba pakati kamatontonkanyo mumubili no bumi bwesu
ubwa mupashi, aba Kristu bene bene abenda munshila shakwa Lesa ukulinga
umwabela amashiwi yakwa Lesa balafwaisha ukusunga ifikomo ifileta ubumi
busuma mumikalile ya myeo yabo ilyo bale iteyanishisha ku kwisa kwa
kwa Yesu ukwa cibili (1 Yohane 3:1-3). Kristu tafwaya fye ifwe ukupekanya
ku kumukumanya ilyo akesa lelo afwaya noku wamishako imibele yabumi
bwa mikalile yesu iya pali nomba. Kuti twabombela pamo nankwe mukukonka
ifikomo fya bumi busuma ifya kwa Lesa mumibele nemikalile yesu.
Yesu
alitulaya ukutupususha no kutupokolola ukufuma kumibele yabipa ukupitila
mumaka yakwe ayabomba muli ifwe (Abena efeso 3:20). Nga cakuti uleesha
uku cimfya imibele ya mubili iyabipa iyili pamo ngo kupepa fwaka nangu
ukunwa ubwalwa ne fyakunwa fyonse ifikola, amapange yenu yonse aya kufwaisha
ukuleka ilingiline tayabomba, Lelo mumaka yakwa Lesa ayabomba muli ifwe
Lesa kuti atupela amaka aya kuchimfya. Amashiwi yakwa Lesa yali tulaya
ati "Ndi na maka aya kucita fintu fyonse mu ulenkoselesha"
(Abena Filipi 4:13).
bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn run_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn szl_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn smo_Latn bem_Latn bem_Latn kmb_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn tpi_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn nya_Latn fin_Latn bem_Latn fin_Latn bem_Latn bem_Latn tum_Latn fin_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tum_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn eng_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn sna_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tgl_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tpi_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn fin_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn fin_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn fin_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk zho_Hans bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn kon_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tum_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn