Bijiimo
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Twafwainwa ‘Kukumbula Byepi Muntu Yense’?
JIPA 6 • NYIMBO: 96, 93
Londelainga Muzhilo Wawama mu Mwingilo Wenu
JIPA 11 • NYIMBO: 73, 98
Yehoba ke Lesa uba Bintu mo Byalondakena
JIPA 21 • NYIMBO: 125, 53
Nanchi Mubena Kwendela Pamo na Jibumba ja Yehoba Nyi?
JIPA 26 • NYIMBO: 45, 27
▪ Twafwainwa ‘Kukumbula Byepi Muntu Yense’?
▪ Londelainga Muzhilo Wawama mu Mwingilo Wenu
Mu mwingilo wetu, bimye bimo bantu bepuzha mepuzho akatazha bingi. Mutwe mutanshi pa ino mitwe ibiji, waamba pa mashinda asatu o twakonsha kwingijisha pa kuba’mba tukumbule bulongo. (Kolo. 4:6) Mutwe wa bubiji wamwesha byo twakonsha kulondela byambo byaambile Yesu byanembwa mu Mateo 7:12 mu mwingilo wetu wa kusapwila.
▪ Yehoba ke Lesa uba Bintu mo Byalondakena
▪ Nanchi Mubena Kwendela Pamo na Jibumba ja Yehoba Nyi?
Kimye kyonse Yehoba ukwatankanya bantu banji. Mu ino mitwe ibiji, tusakufunda pa bintu bikeba Lesa kuba’mba atweba bantu banji tubenga. Kabiji tusakufunda ne ene mambo o kyanemena kutwajijila kwikala bakishinka ku jibumba ja Yehoba jo abena kwingijisha mu ano moba.
3 ‘Kajo Kami Kuba Kyaswa Muchima wa Lesa’
NKUPIKO: Babena kusapwila pa kisankanyi kya masabi kiji kwipi na mukwakwa. Milaka kukila pa 20 yo yaambiwa pa jino jikuji.
48,220
201
32
76
Mu mwaka wa 2013 batainwe ku Kivuluko bajinga 570
Ñanyi kintu kimuletela lusekelo? Nanchi bintu bya mu bwikalo, nabiji masongola, kwikala na baana, nangwa kwikala na mulunda wawama nyi? Kwa kubula nangwa kuzhinaukatu ne, mumvwa bingi bulongo kujiila pamo na bantu bo mwatemwa. Pano bino, atweba bakalume ba kwa Yehoba, kituletela bingi lusekelo kuba kyaswa muchima wanji, kutanga Mambo anji, ne kusapwila mambo awama.
Mu lwimbo wa kutota Mulenga, Mfumu wa bena Isalela ba kala aye Davida waimbile’mba: “Nsekela bingi mu kuba kyaswa muchima wenu, anweba Lesa wami; Kine, mizhilo yenu yanembwa mukachi kami.” (Sala. 40:8) Nangwa kya kuba Davida wapitanga mu bya malwa ne kwikala na makatazho, kuba kyaswa muchima wa Lesa kwamuletelanga bingi lusekelo mu muchima wanji. Davida kechi ye yenkatu mupopweshi wa Yehoba watananga lusekelo mu kwingijila Lesa wa kine ne.
Mutumwa Paulo walumbulwile’mba byambo biji mu Salamo 40:8 byaambilenga pe Mesiasa nangwa’mba Kilishitu. Wanembele’mba: “Kilishitu byo aishile pano pa ntanda waambile amba: ‘“Anweba mwakaine kitapisho ne mulambo, bino mwannengezhejile mubiji. Kechi mwaitabizhe milambo ya kusoka ne ya bundengamambo ne.” Kepo naambile namba: “Talai! Amiwa naiya. Kyanembwa pe amiwa mu muvungilo. Naiya na kuba kyaswa muchima wenu anweba Lesa.”’”—Hebe. 10:5-7.
Yesu byo ajinga pano pa ntanda, waumvwanga bingi bulongo kutamba bilengwa, kwikala pamo na balunda nanji ne kujiila pamo nabo kajo. (Mat. 6:26-29; Yoa. 2:1, 2; 12:1, 2) Nangwa byonkabyo, kuba kyaswa muchima wa Shanji kyo kintu kyo akebeshanga kuba, kabiji kyamuletelanga bingi lusekelo. Yesu mwine waambile’mba: “Kajo kami ke kuba kyaswa muchima wa yewa wantumine ne kupwisha mwingilo wanji.” (Yoa. 4:34; 6:38) Baana banji ba bwanga bafunjile kwi Nkambo yabo Yesu kintu kileta lusekelo lwa kine. Bepaine na lusekelo ne na muchima yense kwingila mwingilo wa kusapwila byambo bya Bufumu na kizaku.—Luka 10:1, 8, 9, 17.
Yesu wakambizhe baana banji ba bwanga amba: “Yainga na kufunjisha bantu ba mu bisaka byonse kwikala ke baana bami ba bwanga, ne kwibabatizha mu jizhina ja Tata ne ja Mwana ne ja mupashi wazhila, ne kwibafunjisha kulamanga bintu byonse byo nemukambizha. Kabiji yukai amba nji nenu moba onse kukafikatu ne ku mpelo ya buno bwikalo.” (Mat. 28:19, 20) Kulondela uno mukambizho kwavwangamo kuya na kusapwila bantu konse ko bakonsha kutanwa, ne kubwela ku bantu bakeba’mba tufundenga nabo Baibolo. Kwingila uno mwingilo kuleta bingi lusekelo.
Butemwe bo bwitulengela kutwajijila kusapwila nangwa kya kuba bantu bamo bakana
Kulanguluka pa mwingilo wa kusapwila kwitulengela kwikala na lusekelo, kikale bantu baswa kwibasapwila nangwa ne. Mambo ka o tubujila kuleka kusapwila mambo awama nangwa kya kuba betumanyika nangwa bakaana kwibasapwila? Mambo a kuba twatemwa Lesa ne bantu, kyo kilengela kutwajijila kusapwila Bufumu ne kufunjisha bantu kwikala baana ba bwanga. Kwambatu kine, bumi bwetu ne bwa bantu bonse buji mu kizumba. (Ezi. 3:17-21; 1 Timo. 4:16) Pano twayai twisambe pa bishinka bimo byakwasha balongo ne banyenga bavula kutwajijila kwingila na kizaku mu manyaunda mwakatazha bingi kusapwila.
Kwipuzha mepuzho awama mu mwingilo javula mufuma byawama bingi. Juba jimo lukelo, Amalia wamwene mwanamulume umo saka abena kutanga pepala wa byambo mu mpunzha mwakukokolokela. Wayile ko aji ne kumwipuzha inge watangamo mambo awama. Byo akumbwile kuba’mba kafwamo, Amalia waambile’mba, “Nemuletela mambo awama aamba pa Bufumu bwa Lesa.” Kino kyalengejile uno mwanamulume kutako muchima, kabiji waswile kufunda Baibolo. Amalia, watendekele mafunjisho a Baibolo asatu mu ino mpunzha mukokolokela bantu.
Janice umona mpunzha po engijila kuba’mba yo nyaunda yanji ya kusapwilamo. Malonda ne mukwabo wamukazhi mobengijila batemenwe kibaba kimo kyajinga mu Kyamba kya Usopa, Janice wibepwizhe inge wafwainwa kwibaletelanga magazini. Byo byo aubile ne ku mukwabo mo baingijilanga watemenwe mitwe yavula ikala mu Kyamba kya Usopa ne Labainga! Kino kyalengejile ne mukwabo mo bengijila kutendeka kukeba magazini. Janice waambile’mba, “Yehoba wampesheshe bingi.” Mu kuya kwa moba wajinga na bantu 11 bo atwajilanga magazini.
Kalama wenda umo waambile’mba pa kwingila mwingilo wa ku nzubo ku nzubo, pa kupwisha kwisamba na mwina nzubo, basapwishi kechi bafwainwa kwambila mwina nzubo kuba’mba bakeyako juba jikwabo ne. Pakuba bafwainwa kumwipuzha’mba: “Nanchi mwakonsha kutemwa kwimumwesha byo tufunda Baibolo nyi?” Nangwa’mba, “Ñanyi juba ne kimye kyo mwakonsha kutemwa kuba’mba nkabwele ne kutwajijila mwisambo wetu?” Uno kalama wenda washimikizhe kuba’mba kupichila mu kwingijisha jino jishinda, balongo ne banyenga mu kipwilo kimo kyo aingijilemo, mu mulungu umo, batendekele mafunjisho a Baibolo 44.
Kubwelako bukiji ku muntu ye mwisambile nanji mwakonsha kufuma bintu byawama bingi. Mambo ka? Mambo kuba bino kumwesha kuba’mba tukeba kukwasha bantu kufunda Baibolo. Mwanamukazhi umo byo bamwipuzhe kyamulengejile kutendeka kufunda Baibolo na Bakamonyi ba kwa Yehoba, waambile’mba, “Natendekele kufunda nabo mambo a kuba bantele bingi muchima ne kuntemwa kya kine.”
Mwakonsha kwipuzha mwina nzubo kuba’mba, “Nanchi mwakonsha kutemwa kwimumwesha byo tufunda Baibolo nyi?”
Aku upwishatu Sukulu wa Mwingilo wa Bupainiya, Madaí watendekele kufunjisha bantu 15 Baibolo, kabiji bakwabo batanu wibapaine ku basapwishi bakwabo. Bavula bo afunjishanga Baibolo batendekele kutanwa ku kupwila kimye kyonse. Ki ka kyakwashishe Madaí kutendeka kufunjisha bantu bavula bino? Sukulu wamutundaikile bingi kubwelanga kimye kyonse ku bantu bakebanga kufunda. Kamonyi mukwabo wakwasha bantu bavula kufunda bukine bwa mu Baibolo, waambile’mba, “Nafunda kuba’mba kutwajijila kubwela ku bantu ke jishinda jimo ja kwibakwashishamo kuyuka Yehoba.”
Kubwela bukiji ku bantu bakeba kufunda Baibolo kumwesha amba twibata muchima
Kubwela ku bantu bakeba kufunda bukine ne kwibafunjisha Baibolo kechi kwapela ne. Nangwa byonkabyo, mufuma bintu byawama bingi. Kupichila mu kwingila mwingilo wa kusapwila Bufumu, twakonsha kukwasha bantu “kuyukisha bulongo bukine,” ne kwibalengela kukapuluka. (1 Timo. 2:3, 4) Kwi atweba, kusapwila kwakonsha kwituletela lusekelo lwabaya bingi.
“Byambo byenu bikale bya lusa, . . . kepo mukayuka byo mwafwainwa kukumbula muntu yense.”—KOLO. 4:6.
1, 2. (a) Shimikizhai kyamwekele kibena kumwesha buwame bwa kwipuzha bulongo mepuzho. (Monai kipikichala kitanshi.) (b) Mambo ka o twafwainwa kubujila kuchinanga kwamba pa mafunjisho akatazha?
MU MYAKA ya kunyuma kwe, nyenga umo mwina Kilishitu wisambanga pa bya mu Baibolo na bamwatawanji babula kwitabila. Bano bamwatawanji kala bayanga mu machechi a mu Kilishitendomu. Kimye kyo besambilenga, bamwatawanji baambile’mba baitabila mu Balesa Basatu. Uno nyenga wayukile amba bamwatawanji kechi bayuka mwatala lufunjisho lwa balesa basatu ne. Wibepwizhe mu mushingi amba: “Nanchi mwaitabila kuba’mba Lesa, Yesu ne mupashi wazhila bonse Balesa, kabiji amba kechi Balesa Basatu ne, bino ke Lesa umotu nyi?” Bamwatawanji bakuminye ne kwamba’mba, “Ine, abyo kechi byobyo naitabila ne.” Wibalumbulwijile bingi bulongo Lesa byo aji.
2 Kino kibena kumwesha buwame bwa kwipuzha bulongo mepuzho. Kabiji kechi twafwainwa kuchinanga kwamba pa mafunjisho akatazha, nabiji a kuba’mba kuji Balesa basatu, mujilo wa helo, nangwa lufunjisho lwa kuba’mba Mulenga ufwako ne. Inge twaketekela mwi Yehoba ne kuta muchima ku byo etufunjisha, twakonsha kukumbula bulongo, kabiji mikumbu yetu yakonsha kufika bantu pa muchima. (Kolo. 4:6) Pano twayai tumone basapwishi bayuka, byo boba inge babena kwisamba pa ino mitwe. Tusakwisamba pa (1) bya kwipuzha mepuzho alengela muntu kwamba biji ku muchima, (2) bya kulumbulula mwatala Binembelo, ne (3) bya kwingijisha byakumwenako pa kuba’mba kishinka kyumvwanyike.
3, 4. Mambo ka o kyanemena kwipuzha mepuzho pa kuba’mba tuyuke byaitabilamo muntu? Ambai kya kumwenako.
3 Mepuzho akonsha kwitukwasha kuyuka byaitabilamo muntu. Nga kino kyanemena ka? Byambo bya Mana 18:13 byaamba’mba, “Umvwe muntu wakumbula saka akyangye kumvwisha kyo kya kukosama kabiji ukamona bumvu.” Kyanema bingi kulanguluka pa bintu byaitabilamo bantu saka tukyangye kutendeka kwisamba nabo bya mu Baibolo. Mambo inge twabula kuba bino, twakonsha kutaya kimye na kwamba pa bintu byabula kwitabilamo yewo muntu.—1 Ko. 9:26.
4 Fwanyikizhai kuba’mba mubena kwisamba na muntu pa lufunjisho lwa mujilo wa helo. Kechi bonse baitabila kuba’mba uno mujilo kine koaji ne. Bavula baitabila kuba’mba, babula kwikala balunda na Lesa bo baya ku mujilo wa helo. Onkao mambo, twakonsha kumwipuzha’mba: “Byo kiji kuba’mba bantu baitabila bintu byapusana pusana pa mujilo wa helo, nga anweba mwaitabila’mba ka?” Inge twaumvwa byo akumbula, po po tukayuka byo twakonsha kumukwasha kumvwisha Baibolo byo afunjisha pa uno mutwe.
5. Mepuzho akonsha kwitukwasha byepi kuyuka kyalengela muntu kwitabila mu bintu bimo?
5 Kabiji mepuzho akonsha ne kwitukwasha kuyuka kyalengela muntu kwitabila mu byo byo bintu. Twakonsha kuba byepi inge muntu ye twatana mu mwingilo waamba’mba kechi waitabila mwi Lesa ne? Twakonsha kulanguluka’mba uno muntu waitabila mu lufunjisho lwa kuba’mba bintu byaishilekotu bine. (Sala. 10:4) Nangwa byonkabyo, bantu bamo batendeka kwitabila’mba Lesa ufwako na mambo a kumona bantu byo babena kuyanda nangwa na mambo a makatazho o bapitamo. Bakonsha kukankalwa kumvwisha ene mambo Mulenga wa butemwe o aswishisha buyanji. Onkao mambo, inge kya kuba muntu ye tubena kusapwila waamba’mba kechi waitabila mwi Lesa ne, twakonsha kumwipuzha’mba: “Nanchi ne kala byo byo mwaitabijile nyi?” Umvwe wakumbula’mba ine, twakonsha kumwipuzha inge kuji kyamulengela kulangulukanga’mba Lesa ufwako. Mukumbu wanji wakonsha kwitulengela kuyuka jishinda jawama kumukwashishamo.—Tangai Byambo bya Mana 20:5.
6. Inge twaipuzha bwipuzho, twafwainwa kuba ka?
6 Inge twaipuzha muntu bwipuzho, twafwainwa kuteshako muchima ku byo abena kukumbula ne kunemeka milanguluko yanji. Kya kumwenako, muntu wakonsha kwamba’mba bya malwa byamumwekejile byo byamulengela kulanguluka kuba’mba Mulenga ufwako. Saka tukyangye kubuula muntu bishinka bimwesha kuba’mba Lesa koaji, kyawama bingi kumubuula kuba’mba kechi kyatama kulanguluka pa ene mambo o tuyanjila ne. (Ha. 1:2, 3) Inge twatekanya ne kwisamba nanji bulongo kikamulengela kukeba kufunjilapo byavula.*
7. Kwingila bulongo mu mwingilo kwaimena pa ka?
7 Pano twayai twisambe pa bya kulumbulula mwatala Binembelo. Baibolo ye buku mwine ye twingijisha mu mwingilo. Witulengela kwikala bantu ‘bafikilamo, benengezha bulongo kwingila mingilo yawama.’ (2 Timo. 3:16, 17) Kwingila bulongo mu mwingilo kechi kwaimena pa kuvula kwa binembelo byo twatanga ne, bino kwaimena pa kulangulukapo bulongo ne kwibilumbulula bulongo. (Tangai Byubilo 17:2, 3.) Twayai twisambe pa bintu bisatu.
8, 9. (a) Ñanyi jishinda jimo jawama kwisambilamo na muntu waitabila kuba’mba Yesu waesakana pamo ne Lesa? (b) Ñanyi jishinda jo mwatana jingila bulongo pa kwisamba na bantu pa uno mutwe?
8 Kitanshi: Inge kimye kyo tuji mu mwingilo, twatana muntu waitabila kuba’mba Yesu waesakana pamo ne Lesa. Ñanyi Binembelo byo twakonsha kwingijisha pa kwisamba nanji pa uno mutwe? Twakonsha kumwambila kuba’mba atange Yoano 6:38, Yesu po aambile kuba’mba: “Naiya kufuma mwiulu kechi na kuba kyaswa muchima wami ne, poso na kuba kyaswa muchima wa yewa wantumine.” Umvwe twisamba pa kino kyepelo, twakonsha kumwipuzha’mba: “Inge kya kuba Yesu, Lesa, pano ñanyi wamutumine kufuma mwiulu? Nanchi wamutumine kechi ye wakila Yesu nenyi? Mambo awa ye batuma kechi waesakana pamo na wamutuma ne.”
9 Kabiji twakonsha ne kutanga Filipai 2:9, mutumwa Paulo mo alumbulula byaubile Lesa, kimye Yesu kyo afwile ne panyuma ya kumusangula. Kino kyepelo kyaamba’mba: “Lesa kyo kyo amupela [Yesu] kifulo kikatampe ne jizhina jakila mazhina onse.” Pa kuba’mba tukwashe muntu kulanguluka pa kino kinembelo, twakonsha kumwipuzha’mba: “Inge kya kuba Yesu waesakene pamo ne Lesa saka akyangye kufwa, kabiji Lesa wamupeele kifulo kikatampe, nanchi kino kechi kyakonsha kumweka nobe Yesu wakila Lesa nenyi? Pano nga muntu wafwainwa kukila byepi Lesa?” Inge kya kuba uno muntu wanemeka Mambo a Lesa kabiji ubena kukebesha kufunda bukine, kwisamba nanji mu jino jishinda kwakonsha kumulengela kukeba kuyukilapo byavula pa uno mutwe.—Byu. 17:11.
10. (a) Twakonsha kwisamba byepi na muntu waitabila kuba’mba kuji mujilo wa helo? (b) Ñanyi jishinda jo mwatana jingila bulongo pa kwisamba na bantu pa mujilo wa helo?
10 Kya bubiji: Muntu watemwa bya bupopweshi ye twatana pa nzubo kyamukatazha bingi kuswa kuba’mba bantu batama kechi bakamanamanga kikupu mu mujilo wa helo ne. Kampe kyamulengela kwitabila kuba’mba kuji mujilo wa helo ke kukebatu kumona kuba’mba bantu batama bebakambula na mambo a byubilo byabo byatama. Twakonsha kwisamba byepi na muntu ulanguluka bino? Kitanshi, twafwainwa kumubuula kuba’mba babi bakebonauna. (2 Tesa. 1:9) Kepo twakonsha kumwambila kuba’mba atange kinembelo kya Ntendekelo 2:16, 17, kimwesha kuba’mba bundengamambo bo bwaleta lufu. Twafwainwa kumulumbulwila kuba’mba bundengamambo bwa kwa Adama bo bwalengela bantu bonse kusemwa na bundengamambo. (Loma 5:12) Pano bino, twafwainwa kumubuula kuba’mba Lesa kechi waambilepo kuba’mba ukamanyikanga bantu mu mujilo wa helo ne. Kepo twakonsha kumwipuzha’mba, “Inge kya kuba Adama ne Evwa bajinga mu kizumba kya kuya na kumanama kikupu, nanchi inge kechi kyawamine kwibajimunako pa kino nenyi?” Kepo twakonsha ne kutanga Ntendekelo 3:19. Mu kino kinembelo Lesa wabujile Adama kuba’mba ukamukambula na mambo a bundengamambo bwanji, bino kechi waambilepo kuba’mba ukaya na kumanama mu mujilo wa helo ne. Pakuba wabuujile Adama kuba’mba ukabwela ku mushiji. Twakonsha kwipuzha’mba, “Inge kya kuba Lesa wayukile kuba’mba Adama ukaya ku helo, nanchi inge kyayijilemo kumwambila’mba ukabwela ku mushiji nyi?” Kwipuzha buno bwipuzho kwakonsha kulengela muntu ukeba kufunda kulangulukapo bulongo pa uno mutwe.
11. (a) Ñanyi jishinda jimo jawama kwisambilamo na muntu waitabila kuba’mba bantu bonse bawama bakaya mwiulu? (b) Ñanyi jishinda jo mwatana jingila bulongo pa kwisamba na bantu pa mutwe wa kuya mwiulu?
11 Kya busatu: Inge kimye kyo tuji mu mwingilo twatana muntu waitabila kuba’mba bantu bawama bonse bakaya mwiulu. Kwitabila bino kulengela mwina nzubo kumvwina Baibolo mungi. Inge twatanga Lumwekesho 21:4, (Tangai), uno muntu wakonsha kulanguluka’mba kino kyepelo kibena kwamba pa bwikalo byo bukekala mwiulu. Pano twakonsha kwisamba byepi nanji bulongo? Saka tukyangye kutangilapo binembelo bikwabo byalumbulula kino kinembelo kyo twatanga, twafwainwa kulumbulula bishinka biji mu kyonka kino kinembelo. Kino kinembelo kyaamba’mba ‘lufu kechi lukekalako jibiji ne.’ Twakonsha kumwipuzha umvwe waswa kuba’mba inge baamba pa kintu amba kechi kikekalako jibiji ne, kibena kulumbulula kuba’mba kino kintu kyajingako. Uno muntu wakonsha kwamba’mba ee. Kepo mwakonsha kwamba’mba mwiulu kechi mwakikalapo kala lufu ne; bantu pano pa ntanda bo bafwa. Onkao mambo, kyayilamo bingi kuba’mba Lumwekesho 21:4 ubena kwamba pa bintu byawama bikekala pano pa ntanda kulutwe na lwendo.—Sala. 37:29.
12. Mambo ka Yesu o aingijishishanga byakumwenako?
12 Kununga pa kwingijisha mepuzho, Yesu waingijishanga ne bishimpi nangwa’mba byakumwenako mu mwingilo wanji wa kusapwila. (Tangai Mateo 13:34, 35.) Byakumwenako byaingijishanga Yesu byamukwashanga kuyuka byalangulukanga bantu bamutelekanga. (Mat. 13:10-15) Kabiji byalengelanga mfunjishisho ya kwa Yesu kuwama ne kulengela bantu kubula kulubamo byo afunjishanga. Twakonsha kwingijisha byepi byakumwenako pa kufunjisha?
13. Ñanyi kyakumwenako kyo mwakonsha kwingijisha pa kufunjisha muntu kuba’mba Lesa wakila Yesu?
13 Byakumwenako byapeela javula byo byawama kwingijisha. Kyakumwenako, inge tubena kulumbulula’mba Lesa wakila Yesu, kampe twakonsha kwambila mu jino jishinda. Twakonsha kwamba’mba Lesa ne Yesu baesakenye bulunda bwabo ku bulunda bwikala na Mwana ne Shanji kabiji Yesu waambile kuba’mba Lesa ye Shanji. (Luka 3:21, 22; Yoa. 14:28) Kepo twakonsha kwipuzha mwina nzubo kuba’mba: “Inge mukeba kumfunjisha kuba’mba bantu babiji baesakana, bañanyi mu kisemi bo mwakonsha kwambapo pa kuba’mba kishinka kyumvwanyike?” Kampe wakonsha kutongola kyakumwenako kya bankasa ne kolo, nangwa mapasa. Inge wakumbula bino, twakonsha kumubuula kuba’mba kino ke kyakumwenako kyawama bingi. Kepo twakonsha kumwipuzha’mba: “Inge atweba kitupelela kwingijisha bino byakumwenako, abya nanchi Yesu, Mufunjishi Wayukisha naye kechi wakonsheshe kwingijisha bino byakumwenako nenyi? Pakuba Yesu watongwele Lesa amba Shanji. Onkao mambo, Yesu wamwesheshe kuba’mba Lesa mukulumpe kabiji uji na luusa lwabaya kukila aye.”
14. Ñanyi kyakumwenako kimwesha’mba kechi kyayilamo Lesa kupa Diabola luusa lwa kumanyika bantu mu mujilo wa helo ne?
14 Twayai twisambe pa kyakumwenako kikwabo. Bamo baitabila kuba’mba Lesa wapa Satana “luusa” lwa kumanyika bantu mu mujilo wa helo. Ñanyi kyakumwenako kyakonsha kukwasha nsemi kuyuka kuba’mba kechi kyayilamo Lesa kupa Diabola luusa lwa kumanyika bantu mu mujilo wa helo ne? Twakonsha kwamba’mba, “Fwanyikizhai kuba’mba mwanenu wasatuka kabiji ubena kuba bintu byatama bingi. Mwakonsha kuba byepi?” Kampe nsemi wakonsha kukumbula’mba wakonsha kumufundako mwananji. Kabiji wakonsha kwibikako kumukwasha pa kuba’mba aleke byubilo byatama. (Mana 22:15) Inge wakumbula bino, twakonsha kwipuzha nsemi byo akonsha kuba inge kya kuba mwananji watwajijila kuba byubilo byatama. Bansemi bavula bakonsha kwamba’mba bakonsha kumukambula. Apa bino twaipuzha’mba, “Pano mwakonsha kuba byepi inge mwatana kuba’mba kuji muntu umo walengela mwanenu kusatuka?” Kwa kubula nangwa kuzhinaukatu ne, nsemi wakonsha kuzhingijila bingi yewo muntu. Pano pa kuba’mba kishinka kyo tubena kwambapo kyumvwanyike bulongo, twakonsha kwipuzha nsemi amba, “Inge mwayuka kuba’mba muntu watama ye walengela mwanenu kusatuka, abya mwakonsha kwambila yewo muntu kuba’mba emukambwileko mwanenu nyi?” Nsemi wakonsha kukumbula amba ine. Kwa kubula nangwa kuzhinaukatu ne, Satana ye ubena kulengela bantu kuba byatama, onkao mambo, Lesa kechi wakonsha kupa Diabola luusa lwa kukambula bano bantu ne.
15, 16. (a) Mambo ka o twafwainwa kuketekela kuba’mba kechi bantu bonse bakaswa byambo bya Bufumu byo tusapwila ne? (b) Nanchi kwingila bulongo mu mwingilo kwaimena pa kwikala na kya bupe kya kufunjisha nyi? Lumbululai. (Monai kakitenguluzha ka kuba’mba “Bibaba bya Kwitukwasha Kuyuka bya Kukumbula.”)
15 Twayuka kuba’mba kechi bantu bonse bakonsha kuswa mambo a Bufumu o tusapwila ne. (Mat. 10:11-14) Bakonsha kukana kuteleka, nangwatu twibepuzha mepuzho awama, kwisamba nabo bulongo ne kwingijisha byakumwenako byawama. Mambo byo byo kyajinga ne kwi Yesu. Nangwa kya kuba wajinga Mufunjishi wayukisha, bantutu bacheche bo batambwijile byambo byanji.—Yoa. 6:66; 7:45-48.
16 Pano ibyepi inge kya kuba ketulanguluke kuba’mba kechi tuji na kya bupe kya kufunjisha ne? Nangwa kiji byonkabyo, twakonsha kwingila bulongo mu mwingilo wetu. (Tangai Byubilo 4:13.) Mambo a Lesa etulengela kuswa amba ‘bonse baji na michima ya bukishinka ya kukeba bumi bwa myaka’ bakaswa mambo awama. (Byu 13:48) Onkao mambo, twayai tutwajijile kwikala na mweno yawama. Kabiji kechi twafwainwa kulefulwa inge bantu bo tusapwila babula kuswa mambo awama a Bufumu ne. Inge twaketekela mwi Yehoba ne kuta muchima ku byo etufunjisha, tukekala bafunjishi bawama kabiji tukamwenamo byawama atweba bene ne boba baswa byo tusapwila. (1 Timo. 4:16) Yehoba wakonsha kwitukwasha kuyuka byo twafwainwa “kukumbula muntu yense.” Byonka byo tukafunda mu mutwe walondelapo, kwingila bulongo mu mwingilo kwaimena pa kulondela jifunde jitelwa’mba Muzhilo Wawama.
^ par. 6 Monai mutwe wa kuba’mba “Nanchi Mwakonsha Kwitabila mu Mulenga Nyi?” uji mu Kyamba kya Usopa kya October 1, 2009.
“Bintu byonse byo mukeba amba bantu bemubile, ne anweba mwafwainwa kwibobilabyo.”—MAT. 7:12.
1. Nanchi byo tuba ku bantu mu mwingilo bibakunza nyi? Ambai kyamwekele. (Monai kipikichala kitanshi.)
PA MYAKA icheche yapitapo, bena Kilishitu babiji besongola mu kyalo kya Fiji baingijilenga mu mukwekele wa kwita bantu kwiya na kutanwa ku Kivuluko kya lufu lwa Kilishitu. Byo besambilenga na mwanamukazhi pa lubanza wa nzubo yanji, mvula yatendekele kunoka. Mulongo wapele uno mwanamukazhi sumbulenyi wanji, aye mwine watwelele mu sumbulenyi wajinga na mukazhanji. Bano bamulume ne mukazhi baumvwine bingi bulongo uno mwanamukazhi byo atainwe ku Kivuluko. Waambile’mba kechi wavulukilemo byavula byaambile bano bamulume ne mukazhi kimye kyo bamusapwijilenga ne. Pano bino, wavulukile byo bamutele muchima, kino kyo kyamulengejile kutanwa ku Kivuluko. Ki ka kyalengejile uno mwanamukazhi kuba bino? Mambo bano bamulume ne mukazhi balondejile jifunde jitelwa’mba Muzhilo Wawama.
2. Muzhilo Wawama ye mu ka, kabiji twakonsha kumulondela byepi?
2 Nga Muzhilo Wawama ye mu ka? Ke lujimuno lwapaine Yesu kimye kyo aambile’mba: “Bintu byonse byo mukeba amba bantu bemubile, ne anweba mwafwainwa kwibobilabyo.” (Mat. 7:12) Twakonsha kulondela byepi uno muzhilo? Kupichila mu kulondela mashinda abiji. Jitanshi, twafwainwa kwiipuzha atweba bene amba, ‘Inge yami bauba bino bintu, inge naumvwa byepi?’ Ja bubiji, twafwainwa kubila bakwetu bintu byonka byo twakonsha kutemwa ne atweba kwitubila.—1 Ko. 10:24.
3, 4. (a) Lumbululai ene mambo Muzhilo Wawama o abujila kwingilatu ku bakwetu ba mu lwitabilo. (b) Tusakwisamba pa ka mu uno mutwe?
3 Javula tulondela Muzhilo Wawama mu byo tuba na bakwetu ba mu lwitabilo. Pano bino, Yesu kechi waambile’mba twafwainwa kubangatu byawama ku bakwetu ba mu lwitabilo ne. Waambile pa uno Muzhilo kimye kyo aambilenga pa byo twafwainwa kubanga na bantu bonse, kubikapotu ne balwanyi betu. (Tangai Luka 6:27, 28, 31, 35.) Onkao mambo, inge ketulondele uno muzhilo mu byo tuba na balwanyi betu, ko kuba’mba twafwainwa ne kukizhamo kumulondela kimye kyo tubena kusapwila ku bantu baji “na michima ya bukishinka ya kukeba bumi bwa myaka.”—Byu. 13:48.
4 Pano twayai twisambe pa mepuzho ana o twafwainwa kuvulukanga kimye kyo tuji mu mwingilo wa kusapwila. Ano mepuzho ke ano: Ñanyi bantu bo mbena kusolomoka? Kwepi ko nsakwibatana? Ñanyi kimye kyawama kwisamba nabo? Nsakwibasolomoka byepi? Byonka byo tusakumona, ano mepuzho akonsha kwitukwasha kuyuka milanguluko ya bantu bo tusapwila ne kwalula mashinda mwa kwibasolomokela.—1 Ko. 9:19-23.
5. Ñanyi mepuzho o twakonsha kwiipuzha?
5 Mu mwingilo wetu twisamba na bantu bapusana pusana. Muntu yense uji na nkomeno yapusana ne makatazho apusana na a bakwabo. (2 Moba 6:29) Inge mubena kusapwila muntu mambo awama mwafwainwa kwiipuzha’mba: ‘Inge kya kuba uno muntu ye ubena kunsapwila, nakonsha kutemwa kunsolomoka byepi? Nanchi nakonsha kutemwa kundengulula nangwa kunzhachisha saka akyangye kungyuka bulongo nyi? Inyi nakonsha kutemwa patanshi wangyuka bulongo byo nji?’ Kulanguluka pa ano mepuzho kwakonsha kwitukwasha kulondela Muzhilo Wawama mu byo tuba na bantu.
6, 7. Twafwainwa kuba byepi inge muntu ye twatana mu mwingilo wamweka nobe wazhingila?
6 Kafwako muntu ukeba kuyukanyikwa’mba “watama” ne. Kyakumwenako: Byo tuji bena Kilishitu twibikako bingi kulondela lujimuno lwa mu Baibolo lwa kuba’mba ‘byambo byetu byafwainwa kwikala bya lusa.’ (Kolo. 4:6) Nangwa byonkabyo, na mambo a bumbulwa kulumbuluka, bimye bimo twamba bintu bitulengela kwilangulusha. (Yako. 3:2) Inge kya kuba twaambila muntu byatama, kampe na mambo a kuba kechi twabuka bulongo ne, kechi twakonsha kumvwa bulongo inge betwambila’mba “twatama muchima” nangwa’mba “tuji na bulunji” ne. Tukeba kuba’mba mukwetu etulangulukileko kyalengela kuba’mba tube bino. Nanchi ne atweba kechi twafwainwa kulangulukilangako bakwetu nenyi?
7 Inge kya kuba muntu ye mwatana mu mwingilo wamweka nobe wazhingila nangwa uji na bulunji, nanchi kechi kyakonsha kuwama kukiyuka kyamulengela kuba byobyo nenyi? Nanchi nkito nangwa bya ku sukulu byo byamupezha maana nyi? Abya uji na kikola kikatampe nyi? Javula bantu bazhingila pa kimye kitanshi kyo bebasapwila ku Bakamonyi, baswa mambo awama inge bebatekenya ne kwibamwesha mushingi.—Mana 15:1; 1 Pe. 3:15.
8. Mambo ka o twafwainwa kusapwilanga “bantu bonse”?
8 Mu mwingilo wetu tusapwila bantu bapusana pusana. Kyakumwenako, pa myakatu icheche yapitapo, mashimikila kukila pa 60 a mwapita bwikalo bwa bantu anembwa mu bibaba bya mu Kyamba kya Usopa bya kuba’mba, “Baibolo Upimpula Bwikalo bwa Bantu.” Bantu bamo bo baambapo mu bino bibaba bajinga bangivi, bapendwapendwa, bajinga mu mabumba a bambanzhi kabiji bamo baingijishanga bizhima. Bakwabo bajinga mu bya bumulwila ntanda, bantangi ba bupopweshi nangwa batemwa makito. Bamo baikalangatu bwikalo buncha. Nangwa byonkabyo, bonse baumvwine mambo awama, baswile kufunda Baibolo ne kupimpula bwikalo bwabo, kabiji luno baiya mu bukine. Onkao mambo, kechi twafwainwa kulangulukanga amba bantu bamo mambo a Bufumu akonsha kukankalwa kwibalula ne. (Tangai 1 Kolinda 6:9-11.) Mambo twayuka kuba’mba “bantu bonse” bakonsha kumvwa mambo awama.—1 Ko. 9:22.
9. Mambo ka o twafwainwa kunemekelanga mazubo a bantu?
9 Kwepi ko tutana bantu mu mwingilo wetu? Javula twibatana pa mazubo abo. (Mat. 10:11-13) Tumvwa bingi bulongo inge bantu banemeka mazubo etu ne bipe byetu. Mambo twanemeka bingi nzubo yetu. Tukeba yaikala mpunzha ya kwituzhikijila ne kubilamo bintu bya kyetu kyetu. Ne atweba twafwainwa kunemekanga mazubo a bantu mu kimasamasa mo twikala. Onkao mambo, kimye kyo tuji mu mwingilo wetu wa ku nzubo ku nzubo, twafwainwa kulangulukanga pa byo tuba pa mazubo a bantu.—Byu. 5:42.
10. Twafwainwa kuchinuzhuka byepi kubula kumvwisha bibi bantu kimye kyo tuji mu mwingilo?
10 Mu ino ntanda mwayula bumbanzhi, bantu bavula bazhinauka bingi bantu bo babula kuyuka. (2 Timo. 3:1-5) Twafwainwa kuchinuzhukanga kwibalengela kukizhamo kwituzhinauka. Fwanyikizhai kuba’mba twafika pa nzubo ne kukonkosha ku kinzhilo. Inge kafwako wakumbula ne, twakonsha kuba ketukebe kusumbila mu nzubo pa kipenze, nangwa kuzhokoloka nzubo na kukeba mwina nzubo. Mu kimasamasa mo mwikala, nanchi kuba bino kwakonsha kulengela mwina nzubo kumvwa bibi ku muchima nyi? Nga boekala nabo mu kinkalankulo bakonsha kulanguluka’mba ka inge bemumona na kuba bino? Ibyo kuba’mba twafwainwa kukebakeba bantu bonse ne kwibasapwila. (Byu. 10:42) Kabiji tuji na kizaku kya kukwasha bantu kufunda bukine pe Lesa. (Loma 1:14, 15) Pano bino, twafwainwa kuchinuzhuka kuba bintu byonse byakonsha kulengela bantu mu nyaunda yetu kumvwa bibi ku muchima. Mutumwa Paulo wanembele’mba: “Kechi tuba bintu bya kwituntulako bantu ne, kuchina amba mwingilo wetu wakanenwa bibi.” (2 Ko. 6:3) Inge twanemeka mazubo ne bipe bya bantu ba mu nyaunda yetu, byubilo byetu byawama byakonsha kulengela bantu bamo kukeba kufunda bukine.—Tangai 1 Petelo 2:12.
11. Mambo ka o tumvwina bulongo inge bakwetu banemeka kimye kyetu?
11 Byo tuji bena Kilishitu, atweba bavula twapayankana bingi. Pa kuba’mba tube bintu byetu, twafwainwa kwikala na mutanchi wawama ne kunengezha kimye kyetu bulongo. (Efi. 5:16; Fili. 1:10) Inge kintu kimo kyavulañanya byo tukeba kuba, twakonsha kumvwa bibi ku muchima. Onkao mambo, tumvwa bingi bulongo inge bakwetu banemeka kimye kyetu, kabiji bayuka kuba’mba kechi tuji na kimye kyabaya kya kwisamba nabo ne. Nga kuvuluka Muzhilo Wawama kwakonsha kwitulengela byepi kunemeka kimye kya bantu bo tusapwila?
12. Twakonsha kuyuka byepi kimye kyawama kwisambilamo na bantu mu nyaunda yetu?
12 Twafwainwa kwibikako kuyuka kimye kyawama kwisambilamo na bantu pa mazubo abo. Ñanyi kimye kitanwa bantu pa mazubo mu nyaunda yetu? Ñanyi kimye kyo bakonsha kutemwa kuteleka ku mambo awama? Kyawama bingi kumonapo mashinda mwa kwalwila mutanchi wetu. Mu mapunzha amo mwaya ntanda, mwingilo wetu wa ku nzubo ku nzubo wingijiwa bingi bulongo mu kimye kya mute ne mabanga. Inge byo byo kiji mu nyaunda yenu, nanchi mwakonsha kunengezha kuyangako mu mwingilo wa ku nzubo ku nzubo kimye kya mute nangwa mabanga nyi? (Tangai 1 Kolinda 10:24.) Twakonsha kuketekela kuba’mba Yehoba uketupesha inge twipana kusapwila pa kimye kyafwainwa ku bantu ba mu nyaunda yetu.
13. Twakonsha kumwesha byepi kuba’mba twanemeka mwina nzubo?
13 Ñanyi jishinda jikwabo mo twakonsha kumwesha kuba’mba twanemeka mwina nzubo? Inge twatana muntu ukeba kuteleka, twafwainwa kumusapwila bulongo, pano bino, kechi twafwainwa kubanda ne. Kampe pa kikye kimye mwina nzubo waji kukebanga kuba bintu bikwabo byo amona mwine amba byanema. Inge waamba’mba wapayankana, twakonsha kumwambila kuba’mba kechi tusa kubanda ne, kabiji twafwainwa kulondela byo twaamba. (Mat. 5:37) Inge twapwisha mwisambo, kyakonsha kuwama kwipuzha muntu kimye kyo akonsha kutemwa kuba’mba tukeye na kumufwakesha jikwabo. Basapwishi bamo batana kuba’mba kyawama kwamba’mba: “Nkatemwa bingi kwimufwakesha juba jikwabo. Mwakonsha kutemwa kwimutumina foni nangwa kwimutumina byambo pa foni saka nkyangye kwiya nyi?” Inge twaalula mutanchi wetu kwesakana na bantu ba mu nyaunda yetu, tukalondelanga byaubanga Paulo, ‘wabulanga kukeba bintu byamuwamina aye mwine, poso byawamina bavula kuba amba bapuluke.’—1 Ko. 10:33.
14-16. (a) Mambo ka o kyawamina kubuula bukiji mwina nzubo kyo twaendela? Ambai kyakumwenako. (b) Ñanyi mashinda amo awama engijisha kalama wenda mu mwingilo?
14 Fwanyikizhai kuba’mba juba jimo bemutumina foni ku muntu ye mwabula kuyuka jiwi. Uno muntu kechi mwamuyuka ne, pano bino, wimwipuzha pa mutundu wa kajo ko mwatemwa. Mwatendeka kulanguluka’mba kana ñanyi wimutumina foni kabiji kana ubena kukeba ka. Na mambo a kukeba kumunemeka, kampe mwakonsha kwisambako nanji pacheche, pano bino, kechi mwakonsha kutwajijila kwamba nanji ne. Pano fwanyikizhai kuba’mba yenka muntu wimutumina foni, witongola jizhina kabiji wimubula ne kuba’mba wingila ku kipamo kitala pa kajo kalengela kwikala na butuntulu bwa mubiji bwawama. Kabiji wimubula ne kuba’mba ukeba kwimubuula bintu byakonsha kwimukwasha. Mwakonsha kutako muchima. Mambo tumvwa bingi bulongo inge bantu belumbulula mu jishinda ja mushingi. Pano twakonsha kumwesha byepi mushingi wa uno mutundu ku bantu bo tutana mu mwingilo?
15 Mu manyaunda avula, twafwainwa kubuula bena mazubo kyo twaishila pa nzubo yabo. Ibyo kuba’mba tuji na byambo byawama byabula kuyuka mwina nzubo, pano bino, fwanyikizhai kuba’mba twafika pa nzubo kwa kubula kwilumbulula ne kufikenatu kwipuzha mwina nzubo bwipuzho nabiji bwa kuba’mba: “Ñanyi lukatazho lo mwakonsha kutemwa kufumyapo bukiji inge mwajinga na bulume bwa kuba bino?” Twayuka kuba’mba kyo twaipwizha buno bwipuzho ke kukeba kuyuka bibena kulanguluka muntu apa bino twatendeka kwisamba nanji byaamba Baibolo. Nangwa byonkabyo, mwina nzubo wakonsha kukumya kuba’mba: ‘Nga we ubena kungipuzha ñanyi, kabiji wafuma pi? Pano nga byo abena kungipuzha byo bi ka?’ Onkao mambo, twafwainwa kwesekesha kumona kuba’mba mwina nzubo wakasuluka. (Fili. 2:3, 4) Twakonsha kuba byepi bino?
16 Kalama wenda umo wingijisha ano mashinda. Patanshi wimuna mwina nzubo apa bino wamupa talakiti wa kuba’mba Nanchi Mukeba Kuyuka Bukine Nyi? ne kwamba’mba: “Tubena kupana uno talakiti ku bantu bonse ba mu ino mpuzha. Uno talakiti waamba pa mepuzho atanu na bumo epuzha bantu bavula. Uno talakiti ye nemupa wenu.” Uno mulongo washimikizha’mba bantu bavula bakasuluka bingi inge bayuka kyo twaishila pa nzubo yabo. Javula kipela bingi kutendeka kwisamba nabo. Uno kalama wenda wipuzha muntu amba: “Nanchi mwakilangulukapo kala pa ano mepuzho nyi?” Inge mwina nzubo wasalapo bwipuzho bumo, uno kalama uzhikula mu talakiti ne kwisamba nanji byaamba Baibolo pa bobo bwipuzho. Inge wabula kusala bwipuzho, aye mwine mulongo usala bwipuzho ne kwisamba na mwina nzubo kwa kubula kumulengesha bumvu. Kuji mashinda avula bingi a kutendekelamo mwisambo. Mu mapunzha amo, kyawama kukimuna mwina nzubo, bino mwamubula kyo mwaendela. Kyanema bingi kupimpulanga mashinda a kusolomokelamo bantu pa kuba’mba bomvwe mambo etu.
17. Byonka byo twisambapo kala mu uno mutwe, ñanyi mashinda amo mo twakonsha kulondela Muzhilo Wawama?
17 Ñanyi bintu byo twafunda byakonsha kwitukwasha kulondela Muzhilo Wawama kimye kyo tubena kusapwila? Tunemeka muntu yense ye twatana pa nzubo mu mwingilo. Kabiji tunemeka mazubo a bantu ne bipe byabo. Twibikako kwingila mwingilo wa kusapwila pa kimye bantu kyo batanwa pa mazubo ne kimye kyo bakonsha kutako muchima. Kabiji twamba mambo awama mu jishinda jawama jilengela bantu ba mu nyaunda yetu kukeba kuteleka.
18. Ñanyi bintu byawama bifumamo inge twanemeka bantu ba mu nyaunda yetu byonka byo tukeba kwitunemeka?
18 Inge saka tunemeka bantu byonka byo tukeba kwitunemeka mufuma bintu byawama. Umvwe twaikala na lusa ne kunemeka bakwetu, tulengela kyeya kyetu kusama, kabiji tumwesha kuba’mba tubena kulondela mafunde a mu Binembelo, kino kileta lukumo kwi Shetu wa mwiulu. (Mat. 5:16) Jishinda jo tusolomokelamo bantu jakonsha kwibalengela kwiya mu bukine. (1 Timo. 4:16) Nangwa kya kuba bantu bo tusapwila baswa byambo bya Bufumu nangwa ne, twikala na lusekelo pa kuyuka kuba’mba tubena kwingila papelela bulume bwetu kupwisha mwingilo wetu. (2 Timo. 4:5) Twayai atweba bonse tubenga byonka byaubanga mutumwa Paulo wanembele’mba: “Nguba bintu byonse na mambo a mambo awama ne kwiasapwila ku bantu.” (1 Ko. 9:23) Kabiji twayai tutwajijile kulondela Muzhilo Wawama mu mwingilo wetu.
JISHIMIKILA JA BWIKALO
Na mukazhami Evelyn po po twaikijiletu mu shitima, mu muzhi wa Hornepayne waikela ku buyeke bwa muzhika wa Ontario, mu kyalo kya Canada. Kyajinga kimye kya lukelo, kabiji kwaubile bingi mashika. Mulongo wa konkakwa waishile na kwitusenda, kabiji byo twapwishishe kuja kajo ka kwiaula pamo ne aye ne mukazhanji ne mwananji wamulume, twayile na kusapwila ku nzubo ku nzubo, kabiji mu jishinda mo twapichilenga mwajinga sino. Jonkaja juba mute, naambile jashi ja mvula bantu jitanshi mu mwingilo wami wa bukalama bwa mwanzo. Twajingatu batanu kwapwa.
NANGWA kya kuba bantu bachechetu bo batainwe ku jashi jami mu 1957, kechi nalefwilwe ne. Mambo najinga bingi na bumvu. Byo najinga mwanyike, nafyamanga inge pa nzubo paiya bantu nangwa kya kuba abo bantu ne bayuka.
Mwakonsha kukumya bingi pa kuyuka kuba’mba mingilo yonse yo naingila mu jibumba ja Yehoba yankwasha kupwanañana pamo na bantu bavula bo nayuka ne bo nabula kuyuka. Nangwa byonkabyo, natwajijila kwibikako pa kuba’mba mbule kwikala na bumvu ne kubula kwiketekela. Onkao mambo kechi neumvwa kuba’mba nakonsha kwingila mingilo mu bulume bwami ne. Bino namona kuba’mba mulaye wa Yehoba wa kine, wa kuba’mba: “Amiwa nkakukosesha; kine, nkakukwasha; kine, nkakulama na kuboko kwami kwa kilujo kwa lushinjilo.” (Isa. 41:10) Jishinda jimo Yehoba mo ankwashisha, ke lutundaiko lo bantundaika ku bakwetu bena Kilishitu. Lekai ne mubulepo bamo bantundaikanga, kutatulatu kimye kyo najinga mwanyike.
Juba jimo lukelo pa Mulungu mu myaka ya mu ma 1940, ba Elsie Huntingford baishile pa bujimi po twaikalanga, bwaikejile ku kabeta ka bulenge muzhika wa Ontario ne kukonkonsha ku kibelo kya nzubo yetu. Bamama bayile ku kibelo na kwibamona, pakuba amiwa ne batata bajinga na bumvu nobe amiwa twashajile mu nzubo na kuteleka. Batata byo balangulukile kuba’mba Nyenga Huntingford wapoteshenga bintu, na mambo a kuchiina amba bamama bakapota bintu byo tubena kubula kukeba, batata bayile ku kibelo ne kwamba’mba kechi tubena kukeba ne. Nyenga Huntingford waipwizhe’mba, “Nanchi kechi mukeba kufunda Baibolo nenyi?” batata bakumbwile’mba: “Tukeba kufunda.”
Nyenga Huntingford waishijiletu pa kimye kyafwainwa. Bansemi bami bayanga mu Chechi wa United wa ku Canada, pano bino, bafuminemo. Ki ka kyalengejile? Mambo a kuba pa kipabi kya mu chechi babikilepo mazhina a bonse bapaine mali kwesakana na o bapainenga. Bansemi bami bajinga bayanji, kimye kyonse batanwanga kunshi ya mutanchi, ne bakulumpe ba mu chechi bebakatezhenga kuba’mba babikepo mali akwabo. Na mambo a kuba wakebelenga kutwajijila na nkito yanji, mukulumpe mukwabo wa mu ino chechi waambile kuba’mba kechi waitabijile mu byo afunjishanga ne. Onkao mambo, twafuminemo mu chechi. Nangwa byonkabyo, twakebelenga mashinda a kufunjilamo bukine.
Pa kyo kya kimye Bakamonyi ba kwa Yehoba mu Canada bebakainye kusapwila. Onkao mambo, pa kwitufunjisha, Nyenga Huntingford waingijishanga Baibolo ne kabuku kafita mo anembele byambo bimo. Byo ayukile kuba’mba kechi twakonsha kumwambamo ku kafulumende ne, watatwile kwitufunjisha mu buku wa kufundamo Baibolo. Inge twapwisha kufunda, twafyanga ano mabuku bulongo.*
Nangwa kya kuba kwajinga mikiika kabiji bakainye mwingilo wetu, Nyenga Huntingford wajinga bingi na mukoyo wa kusapwila mambo awama. Kino kyantundaikile bingi ne kundengela kukeba kufunda bukine. Bansemi bami byo babatizhiwe ne kwikala Bakamonyi ba kwa Yehoba, mwaka walondejilepo ne amiwa nepaine kwi Lesa. Nabatizhiwe pa 27 Nkubomukata, 1949, mu kyo baingijishanga banjimi kupelamo banyama mema a kutoma. Najinga na myaka 17. Kabiji nakebeshe bingi kutatula mwingilo wa kimye kyonse.
Nakankazhaminenga kutendeka bupainiya. Onkao mambo, nakingijilenga ku kipao kya mali, mambo nayukile kuba’mba nafwainwe kulamapo mali a kwikwashishamo mu mwingilo wa bupainiya. Nangwa byonkabyo, naonaunanga mali mambo a kuba nakijinga mwanyike. Bino mulongo Ted Sargent wantundaikile kuchinchika ne kuketekela mwi Yehoba. (1 Moba 28:10) Na mambo a luno lutundaiko, natendekele bupainiya mu ñondo wa Kapande mu 1951. Najingatu na mali acheche (40 dola), nkinga ya kala ne kyola kya mabuku kyakatataka. Pano bino, Yehoba wampelenga byonse byo nakebelenga. Namusanchila bingi mulongo Ted pa kuntundaika kutendeka bupainiya. Mwafuma bintu byawama bingi.
Juba jimo mabanga ku mpelo ya ñondo wa Kasalakanduba mu 1952, bantumijile foni kufuma ku Toronto. Ofweshi wa musampi wa Bakamonyi ba kwa Yehoba wa mu kyalo kya Canada wangichile kuya na kutendeka mwingilo wa pa Betele mu ñondo Kainyainya. Nangwa kya kuba najinga na bumvu kabiji kechi nakiyilepo pa musampi ne, naumvwine bingi bulongo mambo bapainiya bavula bambulanga bintu byawama bingi biji pa Betele. Onkao mambo, kechi najinga na moyo ne.
Bangichile pa Betele kabiji papichiletu moba acheche napingile pa kifulo kya mulongo Bill Yacos kitelwa luno amba ukwatankanya mingilo ya jibumba ja bakulumpe mu kipwilo kimo kya mu Toronto. Na mambo a kuba najinga na myaka 23, naumvwinengatu nobe kafwako kyo nayuka ne. Bino Mulongo Yacos wambujile bya kwingila uno mwingilo. Kwambatu kine Yehoba wankwashishe.
Mulongo Yacos, wakasulukile kabiji watele bingi bantu muchima. Watemenwe balongo kabiji nabo bamutemenwe bingi. Kimye kyonse wayanga na kupempula balongo ku mazubo abo, kechi wibafwakeshangatu kimye kyo baji na makatazho ne. Mulongo Bill Yacos wankwashishe kuba byonka byo aubanga ne kwingila na balongo ne banyenga mu mwingilo wa kusapwila. Mulongo Kenneth wañambijile’mba: “Utenga muchima balongo. Kino kikakulengela kubula kuta muchima ku bilubo byabo.”
Yehoba watwajijila na kunkwasha kufumatu mu Kakubokache mu mwaka wa 1957. Mu uno ñondo nasongwele Evelyn, watainwe ku Sukulu wa Gileada wa nambala 14. Saka tukyangye kwisongola, Evelyn waingijilanga mu kibunji kya Quebec mo bamba Kifulenchi. Pa kyokya kimye, mu kino kibunji mwavujile bingi bipwilo bya Bakatolika. Onkao mambo, Evelyn wajinga na mwingilo wakatazha bingi, nangwa byonkabyo, kechi wikilekele kwingila ne, watwajijile kwikala wakishinka kwi Yehoba.
Evelyn watwajijila kwikala wakishinka ne kwi amiwa. (Efi. 5:31) Byo twisongweletu, wapichile mu meseko apusana pusana. Twaumvwañene kuba’mba inge twisongola tukaya ku Florida, ku U.S.A., pano byo papichile juba jimo kufuma juba ja masongola, ofweshi wa musampi wangichile kuya na kutanwa ku kusambakana kwa mulungu umo kwaikejile pa Betele ku Canada. Kuno kusambakana kwavulañenye byo twakebelenga kuba, pano bino, twakebelenga kuba byonka Yehoba byo akebelenga amba tube. Onkao mambo, kechi twayile ko twakebelenga kuya ne. Uno mulungu ye najinga ku kusambakana, mwina kwami wasapwijilenga bantu bekala kwipi na musampi. Nangwa kya kuba ino nyaunda yapusene bingi na nyaunda ya Quebec, Evelyn kechi wikilekele kusapwila ne.
Ku mpelo ya uno mulungu, bantongwele kwikala kalama wa mwanzo ne kuntuma kuya na kwingijila ku buyeke muzhika wa Ontario. Popo nasongweletu, kabiji najingatu na myaka 25, kechi nayukile bintu byavula ne. Nangwa byonkabyo, na mambo a kuketekela mwi Yehoba twayile ko betutumine. Kyajinga kimye kya mashika mu kyalo kya Canada, po twakanjijile shitima ya bufuku na bakalama benda babwelelenga ku mingilo yabo. Bano bakalama betutundaikile bingi. Mulongo umo witwambijile kuya na kulaala pa mwanya ye apotele mu shitima kuchiina amba twakakisha bufuku bonse monka twaikelatu. Byo bwakile saka papita ne kala milungu ibiji kufuma po twisongwejile, twayile na kufwakesha jibumba jicheche mu Hornepayne, byonka byo nakwamba ku ntendekelo ya uno mutwe.
Kwajinga bintu byavula bingi byaishilenga kulutwe. Ku mpelo ya mwaka wa 1960, byo twaingijilenga mu mwingilo wa bukalama bwa nkambi, bangichile kuya na kutanwa ku Sukulu wa Gileada wa nambala 36. Uno sukulu wa bañondo jikumi wafwainwe kutendeka mu Nkubomukata 1961 mu Brooklyn, New York. Nangwa kya kuba natemenwe, bino kechi naumvwine bulongo ne, mambo Evelyn kechi bamwichile ku uno sukulu ne. Byonka byo kyaikalanga ku banabakazhi bakwabo bajinga mu uno mwingilo, Evelyn bamwambijile kuba’mba anembe nkalata ya kuswa kwabana ne amiwa pa bañondo jikumi. Evelyn wajijile, pano bino, waswile kuba’mba nkatanwe ku sukulu, kabiji wajinga bingi na lusekelo mambo wayukile kuba’mba nkamwenamo bingi mu sukulu wa Gileada.
Kimye kyo najinga ku sukulu, Evelyn waingijilenga pa musampi wa mu Canada. Waikalanga mu kibamba kimo na nyenga Margaret Lovell, wajinga washingwa. Twivulukanga bingi. Nangwa byonkabyo, Yehoba witukwashishe kwingila mingilo yetu. Naumvwine bingi bulongo Evelyn byo aswile kwabenamo ne amiwa pa kuba’mba Yehoba ne jibumba janji betwingijishe mu mashinda avula.
Byo naikele bañondo basatu ku Sukulu wa Gileada, Mulongo Nathan Knorr watangijilanga mwingilo wa kusapwila wa ntanda yonse, wañambijile kuba kintu kyankatezhe bingi. Wambujile kuba’mba inge mbena kukeba, nakonsha kuleka Sukulu wa Gileada ne kukibwela ku Canada na kufunjisha Sukulu wa Mwingilo wa Bufumu pa musampi. Wambujile ne kuba’mba inge mbena kukeba nakonsha kukana. Wañambijile kuba’mba inge mbena kukeba nakonsha kupwisha Sukulu wa Gileada, apa bino kampe bakantume mu mwingilo wa bumishonale. Kabiji walumbulwile ne kuba’mba inge nabwela ku Canada, kimye kimo kechi bakangitapo ku sukulu jikwabo ne, kabiji mu kuya kwa moba, kampe nkabwela na kwingila ku Canada. Wambujile kuba’mba ndangulukepo inge nesambe na mukazhami.
Byo kiji kuba’mba Evelyn wambujijile jimo byo alangulukanga pa uno mwingilo, ponkapotu namubujile Mulongo Knorr, amba, “Twakasuluka kwingila mingilo iji yonse mu jibumba ja Yehoba.” Atweba twakonsha kuleka byonse byo tubena kuba ne kwingila mwingilo yense mu jibumba ja Yehoba.
Onkao mambo, mu Mulombola 1961, nafumine ku Brooklyn ne kubwela ku Canada na kufunjisha Sukulu wa Mwingilo wa Bufumu. Pa kupwa uno mwingilo, twatendekele kwingila mwingilo wa pa Betele. Nakuminye bingi pa kungita ku Sukulu wa Gileada wa nambala 40, wafwainwe kutendeka mu 1965. Kabiji Evelyn bamwambijile kunemba nkalata jikwabo ya kuswa kwabana ne amiwa. Byo papichile milungu icheche, naumvwine bingi bulongo Evelyn byo bamwichile kutanwa ku sukulu pamo ne amiwa.
Byo twafikile ku Sukulu wa Gileada, Mulongo Knorr witwambijile’mba baana ba sukulu basakufundanga mu Kifulenchi, byonka byo twajinga, bakebatuma kuya na kwingijila mu Africa. Nangwa byonkabyo, byo twapwishishe sukulu, betutumine kubwela ku Canada. Bantongwele kwikala mukulumpe utangijila musampi (luno utelwa’mba ukwatankanya Kavoto ka Musampi). Najingatu na myaka 34. Namubujile Mulongo Knorr namba, “nkiji mwanyike.” Bino aye wantundaikile. Kufumatu po natatwijile kwingila uno mwingilo, pa kufuukula bya kuba naipuzhanga balongo babanda pa Betele.
Mwingilo wa pa Betele wandengela kufunjilako bintu byavula ku bakwetu. Ñumvwa bingi bulongo bingila balongo bo nji nabo mu Kavoto ka Musampi kabiji ne banemeka. Nafunda bintu byavula bingi ku balongo ne banyenga bena Kilishitu, bakulumpe ne banyike, bo tuji nabo pa musampi ne mu bipwilo byavula mo twaingijila.
Kabiji mwingilo wa pa Betele wankwasha ne kuyuka bya kufunjisha bakwetu ne kulengela lwitabilo lwabo kukosa. Mutumwa Paulo wabuujile Timoti amba: “Obewa utwajijile kulondela bintu byo wafunjile.” Kabiji wamwambijile ne kuba’mba: “Bintu byo waumvwine kwi amiwa ne bavula byo bamwene saka wibifikizha ku bantu bakishinka bonka bakonsha kwibifunjisha ne ku bakwabo.” (2 Timo. 2:2; 3:14) Bimye bimo bakwetu bena Kilishitu bangipuzha bintu byankwasha pa myaka 57 yo naingijila pa Betele. Ne bakumbula’mba, “kwipana ne kwingila mingilo iji yonse yo bampa mu jibumba ja Yehoba ne kuketekela mwi Lesa.”
Monatu nobe naishile kesha pa Betele saka nji nsongwalume wa bumvu kabiji wabula kuyuka bintu byavula. Pano bino, pa myaka yonse yapitapo, Yehoba ‘unkwata ku kuboko kwami kwa kilujo.’ Kikatakata byo ankwasha kupichila mu bakwetu ba mu lwitabilo, watwajijila kuñambila’mba: “Kuba moyo ne; amiwa nkakukwasha.”—Isa. 41:13.
^ par. 10 Pa 22 Ndolo, 1945, kafulumende wa kyalo kya Canada waswishishe mwingilo wetu.
“Lesa ye Lesa wa mutende kechi wa bimvulañanya ne.”—1 KO. 14:33.
1, 2. (a) Ñanyi kilengwa kitanshi kyalengele Lesa, kabiji Yehoba wamwingijishe byepi? (b) Ki ka kimwesha kuba’mba bamalaika baji mu mabumba?
YEHOBA, Mulenga wa bintu byonse, uba bintu monka mo byalondakena. Kintu kitanshi kyo alengele ke Mwananji yenkawatu umo, kilengwa kya mupashi kitelwa’mba “Mambo.” Utelwa bino, mambo Lesa ye ye ambilamo. Waingijila pamo ne Yehoba myaka yavula bingi, o ene mambo Baibolo o aambila’mba: “Mu ntendekelo mwajinga Mambo, ne oa Mambo ajinga na Lesa.” Kabiji waamba ne kuba’mba: “Bintu byonse byalengelwe kupichila mwi aye [Mambo] kabiji kufumyakotu aye, kafwako kyalengelwe kwa kubula aye ne.” Kukila myaka 2,000 yapitapo, Lesa watumine Mambo pano pa ntanda, kabiji ano mambo aubilenga kyaswa muchima wa Shanji mu bukishinka saka atelwa’mba Yesu Kilishitu muntu walumbuluka.—Yoa. 1:1-3, 14.
2 Saka akyangye kwiya pano pa ntanda, Mwana Lesa waingijile mu bukishinka nobe “sendwe mwine.” (Mana 8:30) Kupichila mwi aye, Yehoba walengele bilengwa bya mupashi byavula bingi mwiulu. (Kolo. 1:16) Jishimikila jimo ja mu Baibolo jaamba pa bamalaika amba: “Kiumbi kya biumbi bamwingijilenga, ne biumbi jikumi bya biumbi jikumi baimene ku meso anji.” (Da. 7:10) Bilengwa bya mupashi bya Lesa byavula bebitela’mba “mabumba” a Yehoba.—Sala. 103:21.
3. Kuji tubangabanga ne mapulaneti anga, kabiji bebyabanya byepi?
3 Twakonsha kwambapo mba ka pa bilengwa bya mwiulu nabiji tubangabanga ne mapulaneti? Pa mambo a tubangabanga, jishimikila ja kwa Houston, Texas jaamba pa byatana basayansi katataka amba “kuji mabilyonyi avula bingi a tubangabanga ne mapulaneti kukila ne byo babajile kala.” Tubangabanga betwabanya mu mabumba a myela yanshansha, mu mwela wanshansha umo muji mabilyonyi ne mabilyonyi a tubangabanga, ne mapulaneti avula bingi. Kabiji myela yanshansha yavula nayo iji mu tumabumba ne mu mabumba a myela yanshansha ikatampe.
4. Mambo ka o twakonsha kwambila’mba bakalume ba Lesa bakakwatankana?
4 Bamalaika mwiulu, tubangabanga ne mapulaneti bebinengezha monka mo byalondakena. (Isa. 40:26) Onkao mambo, kyayilamo bingi kwamba’mba Yehoba ukakwatankanya bakalume banji pano pa ntanda. Ukeba kuba’mba bobenga bintu monka mo byalondakena, kabiji kino kyanema bingi mambo baji na mwingilo wanema bingi wa kwingila. Bintu byawama byanembwa pa bakalume ba Yehoba bakishinka bakala ne ba mu ano moba bimwesha kuba’mba Lesa uji nabo kabiji ne kuba’mba ke “Lesa wa mutende kechi wa bimvulañanya ne.”—Tangai 1 Kolinda 14:33, 40.
5. Nga lunengezho lwa kusema ne kuyuzha ntanda lwavulañene byepi?
5 Yehoba byo alengele bantu batanshi wibambijile’mba: “Semainga ne kusemununa, muvule ne kukumbana ponse pa ntanda ne kwiikokesha; mwikale na bunkambo bwa pa masabi a mu mema, ne bwa pa bañonyi bapita mwiulu, ne bwa pa byumi byonsetu byenda pano pa ntanda.” (Nte. 1:28) Yehoba kechi walengele bantu bavula pa kimye kimo ne. Adama ne Evwa bafwainwe kwikala na baana, kabiji baana babo nabo bafwainwe kusema baana kufikatu ne ntanda yonse byo yafwainwe kukumbana bantu. Lesa wakebelenga kuba’mba ntanda yonse ikale ke Paladisa. Pano Adama ne Evwa byo babujile kukokela, bintu byakebelenga kuba Lesa byavulañene. (Nte. 3:1-6) Mu kuya kwa kimye, ‘Yehoba wamwene bubi bwa bantu byo bwatamishe pano pa ntanda, ne milanguluko yonse ya mu michima yabo byo yajingatu yatama kikuputu.’ Kabiji “pano pa ntanda napo patamishetu ku meso a Lesa, ne kuyula payujiletu bukapondo.” Onkao mambo, Lesa wakebelenga kuleta muyulo wa mema wa konauna bantu babula kwakamwa Lesa.—Nte. 6:5, 11-13, 17.
6, 7. (a) Ki ka kyalengejile Nowa kutalwa bulongo kwi Yehoba? (Monai kipikichala kitanshi.) (b) Ki ka kyamwekejile bantu babujile bukishinka bajingako mu moba a kwa Nowa?
6 Nangwa kya kuba pa ntanda payujile bubi, “Nowa watajilwe bulongo ku meso a Yehoba” mambo wajinga “muntu waoloka” kabiji “walumbuluka mukachi ka bantu ba mu yoya myaka.” Na mambo a kuba “Nowa waendelenga na Lesa,” Yehoba wamukambizhe kufiika bwato bukatampe. (Nte. 6:8, 9, 14-16) Kabiji bwato bebulengele mu jishinda ja kuba’mba kechi bwakonsheshe kuloba ne konauna banyama ne bantu bajingamo ne. Na mambo a lukokelo lwanji, “Nowa waubile byonsetu byo amukambizhizhe Yehoba,” kabiji wakwatankene na kisemi kyanji ne kupwisha kufiika bwato mu jishinda jawama. Byo atwezhezhe byumi byonse mu bwato, kepo “Yehoba amushinkileko.”—Nte. 7:5, 16.
7 Muyulo wa mema byo aishile mu 2370 B.C.E., Yehoba “wibivizhizhe byonse byajinga na bumi byajinga pano panshi,” pakuba wapulwishe Nowa muntu wakishinka ne kisemi kyanji mu bwato. (Nte. 7:23) Bantu bonse baji pano pa ntanda lelo jino, bafuma mu kikota kya kwa Nowa, baana banji ne bakazhi babo. Pano bino, bantu babujile lwitabilo bajinga pangye ya bwato bonse bafwile, mambo bakaine kumvwina Nowa, wajinga “musapwishi wasapwijilenga bololoke.”—2 Pe. 2:5.
8. Ñanyi bishinka bimwesha lukwatankano lwajingako mu Isalela, Lesa byo ebakambizhe kutwela mu Ntanda ya Mulaye?
8 Byo papichile myaka kukila 800 kufuma kimye kyajingako muyulo, Lesa wakwatankenye bena Isalela kwikala mukoka umo. Wanengezhezhe byonse byo bakebelenga, kikatakata byo bafwainwe kumupopwela. Bena Isalela bamo wibapele mwingilo wa buñanga, bakwabo bajinga bena Levi. Kabiji kwajinga ne “banabakazhi baingijilenga mingilo konka ku kibelo kya tente wa lusambakeno.” (Lupu. 38:8) Nangwa byonkabyo, Yehoba Lesa byo akambizhe bena Isalela kutwela mu ntanda ya Kenana, uno mukoka kechi waikele wakishinka kwi aye ne. Onkao mambo, Lesa wibambijile’mba: “Kafwako nangwa umo ukafika mu ntanda yo nachipile kwimwikazhamo ne, kana Kaleba mwana Yefune, ne Yoshua mwana Nuni,” mambo baletele sawakya wawama byo bayile na kwendela Ntanda ya Mulaye. (Bala. 14:30, 37, 38) Lesa waambijile Mosesa kuba’mba Yoshua ye ukamuswana. (Bala. 27:18-23) Yoshua byo ajinga pepi kutwezha bena Isalela mu ntanda ya Kenana, bamubuujile’mba: “Ukose, uchinchike bulongo; kuchina ne, nangwa kukakilwa ne; mambo Yehoba Lesa wobe uji nanji konse konse ko uya.”—Yosh. 1:9.
9. Lehaba wamonanga byepi Yehoba ne bantu banji?
9 Yehoba Lesa wajinga ne Yoshua konse konse ko ayanga. Kyakumwenako, akilangulukai pa bena Isalela byo baikele mu kampu kwipi na bena Kenana mu muzhi wa Yeliko. Mu 1473 B.C.E., Yoshua watumine banabalume babiji kuya na kwendela muzhi wa Yeliko, mo bataine Lehaba mwanamukazhi pite. Banabalume bo batumine ku mfumu wa mu Yeliko bakebelenga kukwata bano bamwendela ntanda, pano bino, Lehaba wibafiile pa mutenge wa nzubo yanji. Lehaba wabuujile bamwendela ntanda bena Isalela amba: “Nayuka namba Yehoba wimupa kala ino ntanda . . . , Mambo twaumvwa mambo a Yehoba byo aumishe mema a Kalunga Kachila palutwe yenu . . . ne byo mwibobile aba bamfumu babiji ba bena Amoli.” Kabiji ambile’mba: “Yehoba Lesa wenu ye Lesa Mwine wa mwiulu ne wa pano panshi.” (Yosh. 2:9-11) Na mambo a kuba Lehaba watundaikile jibumba ja Yehoba pa kyokya kimye, Lesa wamuzhikijile pamo na ba mu kisemi kyanji kimye bena Isalela kyo bashinjile muzhi wa Yeliko. (Yosh. 6:25) Lehaba wajinga na lwitabilo ne kunemeka Yehoba, kabiji wamwesheshe mushingi ku bantu banji.
10. Ñanyi byambo Yesu byo aambilejile bantangi ba bupopweshi bwa Bayudea bajingako mu moba anji, kabiji mambo ka o aambijile bino?
10 Bena Isalela bashinjile mizhi yavula bingi byo be batangijilenga kwi Yoshua, kabiji baikele mu ntanda ya Kenana. Pano ki ka kyamwekele mu kuya kwa kimye? Pa myaka yavula, bena Isalela kechi balondejilenga mizhilo ya Lesa ne. Kufika pa kimye Yehoba kyo atumine mwananji pano pa ntanda, batwajijiletu kubula kukokela Lesa ne kukana kuteleka ku baluwe banji. Kyo kyalengejile Yesu kwambila bangikazhi ba mu muzhi wa Yelusalema amba “mwipaya bangauzhi.” (Tangai Mateo 23:37, 38.) Lesa wakaine bantangi ba bupopweshi bwa Bayudea mambo kechi bajinga bakishinka kwi aye ne. O ene mambo Yesu o ebambijile’mba: “Bakemwangata Bufumu bwa Lesa ne kwibupana ku kisaka kipanga bipangwa.”—Mat. 21:43.
11, 12. (a) Ki ka kimwesha kuba’mba mu myaka kitota kitanshi, Yehoba walekele kupesha mukoka wa Bayudea ne kutendeka kupesha jibumba jikwabo? (b) Mu jibumba ja Lesa ja katataka mwajinga bañanyi?
11 Mu myaka kitota kitanshi, Yehoba wakaine mukoka wa bena Isalela babujile bukishinka. Nangwa byonkabyo, kino kechi kyalumbulwilenga kuba’mba kechi ukekalapo na jibumba ja bakalume bakishinka pano pa ntanda ne. Yehoba watendekele kupesha jibumba ja katataka jalondejilenga byafunjishenga Yesu Kilishitu. Jino jibumba jatendekele pa juba ja Pentekosita 33 C.E. Pa kyokya kimye, baana ba bwanga ba kwa Yesu 120 bakonkene pa mpunzha imo mu Yelusalema, kabiji “ponkapotu mwiulu mwafumine kilulumo nobe kinkunkwila kikatampe kabiji kyakumbene nzubo yonse mo baikajile.” Kepo “mujilo wamwekelenga nobe njimi waabene ne kwikala pa muntu pa muntu, bonse bayujile na mupashi wazhila ne kutatula kwamba mu milaka yapusana pusana, monka mupashi mo ebapelejile byambo bya kwamba.” (Byu. 2:1-4) Kino kintu kya kukumya kyamwekele kyamwesheshetu patoka kuba’mba Yehoba ubena kupesha jibumba ja katataka, mwajinga baana ba bwanga ba kwa Kilishitu.
12 Pa jonka jino juba, ku baana ba bwanga ba kwa Yesu “banungilweko bajinga pepi 3,000.” Kabiji “Yehoba wanungilengako kwi abo bantu bavula bo apulwishenga.” (Byu. 2:41, 47) Bano bena Kilishitu ba mu myaka kitota kitanshi basapwijilenga bingi kya kuba “mambo a Lesa akomenenga ne baana ba bwanga bavujilengako bingi mu Yelusalema.” Kabiji “ne bañanga bavula baitabijile.” (Byu. 6:7) Bantu bavula bajinga na michima ya bukishinka baswile bukine bwasapwijilenga bantu bajinga mu jino jibumba ja katataka. Mu kuya kwa kimye, Yehoba wamwesheshe jikwabo kuba’mba ubena kukwasha jino jibumba kimye kyo atendekele kuleta “bantu ba mu bisaka bikwabo” mu kipwilo kya bwina Kilishitu.—Tangai Byubilo 10:44, 45.
13. Ñanyi mwingilo wajinga na jibumba ja Lesa?
13 Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, kyamwekeletu patoka kuba’mba Lesa ye wapele baana ba bwanga ba kwa Kilishitu uno mwingilo. Yesu mwine wibapele kyakumwenako, mambo panyumatu ya lubatizhilo lwanji, watendekele kusapwila pa “Bufumu bwa mwiulu.” (Mat. 4:17) Yesu wafunjishe baana banji ba bwanga kwingila yenka uno mwingilo. Wibabuujile’mba: “Mukekala batumonyi bami mu Yelusalema, mu Yudea ne mu Samaliya monse, ne monse mwapela ntanda.” (Byu. 1:8) Kwakubula nangwa kuzhinaukatu ne, bena Kilishitu batanshi bayukile byo bafwainwe kuba. Kyakumwenako, mu Antioka ne mu Pisidya, Paulo ne Banabasa babujile na kuchinchika Bayudea bajinga bakajimbuluzhi amba: “Kyafwainwe patanshi mambo a Lesa kusapwilwa kwi anweba. Bino na mambo a kuba mubena kwiakana ne kwichibila anwe bene mambo amba kechi mwafwainwa bumi bwa myaka ne, twaya ku bisaka bikwabo. Mambo Yehoba witukambizha na bino byambo amba, ‘Nakutongola kwikala kyeya kya ku bisaka bikwabo, kuba amba wikale lupulukilo ne kwapela ntanda.’” (Byu. 13:14, 45-47) Kufumatu mu myaka kitota kitanshi, lubaji lwa pano pa ntanda lwa jibumba ja Lesa batwajijila kubuula bakwabo bitubila Yehoba pa kuba’mba tukapuluke.
14. Ki ka kyamwekejile bangikazhi ba mu Yelusalema mu myaka kitota kitanshi, bino bañanyi bapulukile?
14 Bayudea bavula kechi baswile mambo awama ne, kabiji malwa ajinga pepi kwibafikila. Mambo Yesu wajimwineko baana banji ba bwanga amba: “Umvwe mwamona Yelusalema bamuzhokoloka ku mazhita, mukayuke amba lonaiko lwanji luji pepi. Kepo aba baji mu Yudea bakanyemene ku mitumba, aba baji mukachi kanji bakanyememo, kabiji aba baji mu mapunzha akwabo kange bakatwelemo ne.” (Luka 21:20, 21) Byaambile Yesu byamwekele. Na mambo a bunsatuki bwa Bayudea, nzhita ya bena Loma yatangijilwenga ne Cestius Gallus yataile Yelusalema mu kañumbwañumbwa mu 66 C.E. Pano bino, kechi papichile ne moba avula ne, ino nzhita yafuminemo, kino kyalengejile baana ba bwanga ba kwa Yesu kwikala na kimye kya kufuma mu Yelusalema ne mu Yudea. Kwesakana na byaambile shayuka Eusebius, bavula banyemejile ku bushiya bwa Mukola wa Yodano ku Pela ne ku Pelia. Mu 70 C.E., nzhita ya bena Loma yatangijilenga mukulumpe wa nzhita aye Titus yaonawine muzhi wa Yelusalema. Nangwa byonkabyo, bena Kilishitu bakishinka bapulukile mambo baumvwijile lujimuno lwa kwa Yesu.
15. Ki ka kyalengejile bwina Kilishitu kutwajijila na kukoma?
15 Nangwa kya kuba baana ba bwanga ba kwa Kilishitu bapichilenga mu makatazho, kwibamanyika ne mesekotu akwabo, bwina Kilishitu bwailengatu na kukoma mu myaka kitota kitanshi. (Byu. 11:19-21; 19:1, 19, 20) Bano bena Kilishitu batanshi baubilenga bingi bulongo ku mupashi mambo Lesa wibapesheshe.—Mana. 10:22.
16. Pa kuba’mba lwitabilo lwabo lukose, bena Kilishitu batanshi bafwainwe kuba ka?
16 Pa kuba’mba lwitabilo lwabo lukose, bena Kilishitu bonse bafwainwe kwibikako. Kufunda Binembelo kimye kyonse, kutanwa ku kupwila kimye kyonse ne kwingila na kizaku mwingilo wa kusapwila Bufumu, byanemene bingi. Bino bintu bibalengejile kwikala na bulunda bwawama na Lesa kabiji bantu ba Yehoba bakwatankene bingi, byonkatu byakwatankana bena kilishitu ba mu ano moba. Aba bajinga mu bipwilo bitanshi bamwenejilemo bingi mu bukwasho bwa bakalama ne bankwasho bajinga mu bino bipwilo. (Fili. 1:1; 1 Pe. 5:1-4) Kabiji baumvwanga bingi bulongo inge bebafwakesha ku bakalama benda nabiji Paulo. (Byu. 15:36, 40, 41) Kileta bingi lusekelo pa kumona mpopwelo yetu mu ano moba byo ipasha na ya bena Kilishitu ba mu myaka kitota kitanshi. Tumusanchila bingi Yehoba pa kukwatankanya bakalume banji ba kala ne ba mu ano moba.*
17. Mu mutwe walondelapo tukesamba pa ka?
17 Ino ntanda ya kwa Satana byo ibena kunangijila ku mpelo, lubaji lwa jibumba ja Yehoba ja pano pa ntanda jibena kuyilako bingi palutwe. Nanchi mubena kwendela pamo najo nyi? Abya mubena kukomenako mu maana a kuyuka Lesa nyi? Mutwe walondelapo ukamba byo mwakonsha kuba bino.
^ par. 16 Monai mitwe ya kuba’mba, “Bena Kilishitu Bapopwela Na mupashi Nena Bukine” ne “Bena Kilishitu Bakishinka Batwajijila Kwenda Mubukine” iji mu Kyamba kya Usopa kya July 15, 2002. Bingila jibumba ja Lesa pano pa ntanda byanembwa mu buku wa Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom.
“Meso a Yehoba aji pa baoloka.”—1 PE. 3:12.
1. Ñanyi jibumba japingile pa mukoka wa bena Isalela basatukile? (Monai kipikichala kitanshi.)
BANTU ba Yehoba lelo jino bamupopwela mu jishinda jimutokesha ku muchima. Mu moba a kala, mukoka wa bena Isalela, bajinga bantu basalululwa kwi Lesa. Pano bino, bamusatukijile. Kepo Yehoba asajile mukoka wakatataka mwajinga baana ba bwanga ba kwa Kilishitu. Bo bajinga jibumba jamwimenangako Yehoba. Nangwa kya kuba Yelusalema bamonawine mu 70 C.E., jino jibumba japulukile. (Luka 21:20, 21) Mu ano moba akupelako, mukoka wakatataka wakwatankana mu kwimenako Yehoba. Uno mukoka kechi bakamonauna kimye ntanda ya kwa Satana kyo bakeyonauna ne. (2 Timo. 3:1) Twakonsha kuketekela byepi kino?
2. Yesu walumbulwile byepi bikekala “malwa akatampe,” kabiji akatendeka byepi?
2 Yesu waambijile jimo bikamweka mu moba akupelako amba: “Kukekala malwa akatampe, akyangye kumwekapo kala kufumatu ku ntendekelo ya ba pano pa ntanda kufika ne buji lelo, kabiji kechi akamwekapo jibiji ne.” (Mat. 24:3, 21) Ano malwa akatendeka kimye Yehoba kyo akonauna “Babilona Mukatampe,” bupopweshi bwa bubela bwa ntanda yonse, kabiji ukengijisha makafulumende a bumulwila ntanda. (Lum. 17:3-5, 16) Ki ka kikalondelapo?
3. Byo bakonauna bupopweshi bwa bubela, ki ka kikamwekela bantu ba Yehoba?
3 Byo bakonauna bupopweshi bwa bubela, Satana ne bantu banji ba mu ino ntanda bakalukuka bakalume ba Yehoba. Binembelo byaambijile jimo pe “Gogi wa mu ntanda ya Magogi” amba: “Ukeya nobe mvula mukatampe, nobe jikumbi jikavweta ntanda yonse, obewa ne mazhita obe onse ne mitundu yavula ya bantu yo ukekala nayo.” Na mambo a kuba Bakamonyi ba kwa Yehoba bafwabyo bilwilo kabiji bantu ba mutende pano pa ntanda, kikamweka nobe kyapela bingi kwibalukuka. Pano bino, kwibalukuka kukaleta malwa akaimbo.—Ezi. 38:1, 2, 9-12.
4, 5. Nga Yehoba ukoba byepi inge bantu banji bebalukuka kwi Satana?
4 Nga Lesa ukobapo byepi inge bantu banji bebalukuka kwi Satana? Yehoba ukebalwilako bantu banji, ne kumwesha bulume bwanji byo aji Mfumu wa Bilengwa byonse. Yehoba mwine umona kulukuka bakalume banji kuba’mba kujitu pamo na kumulukuka aye mwine. (Tangai Zekaliya 2:8.) Inge kino kyaubiwa, Shetu wa mwiulu ponkapotu uketupokolola. Pa kyonkakya kimye, Yehoba ukaleta Amagedonyi, “nkondo ya aja juba jikatampe ja Lesa Wabulume Bonse.”—Lum. 16:14, 16.
5 Yelemiya waawile amba, Yehoba mwine ukalwa na mikoka ya bantu pa Amagedonyi. Waambile’mba: “‘Yehoba uji na mambo a kwiishiina mikoka ya bantu; ukebaleta mu kije bantu bonse; kabiji babi ukebapana ku mpoko, byo byaamba Yehoba. Yehoba wa mabumba waamba bino amba: Umvwai, kya malwa kikayanga na kununguluka kufuma mu mukoka umo ne kuya ku mikoka ikwabo, kabiji ne kinkunkwila kikatampe kibena kubuka kwine kwapela ntanda. Kabiji aba bo akepaya Yehoba bakalala konse konse ne kwapela ntanda; kechi bakebajila ne, nangwa kwibakonkanya amba twibazhike ne; bakekala ke mbolesho peulu ya mushiji.’” (Yele. 25:31-33) Amagedonyi ikapwisha bubi bonse pano pa ntanda. Ntanda ya kwa Satana bakeyonauna, pakuba bantu ba Yehoba kechi bakonaunwa ne.
6, 7. (a) Nga bano baji mu “jibumba jikatampe” bafuma pi? (b) Ñanyi kuyilako pa lutwe kwa kubiwa mu jibumba jetu?
6 Jibumba ja Lesa japuluka ne kutwajijila na kukoma pano pa ntanda, mambo muji bantu bakishinka kwi Lesa. Baibolo waamba’mba: “Meso a Yehoba aji pa baoloka ne matwi anji omvwa milombelo yabo ya misashijilo.” (1 Pe. 3:12) Mu baoloka mwavwangwa ne “jibumba jikatampe” abo “bapita mu malwa akatampe.” (Lum. 7:9, 14) Bakapuluka kechi ‘jibumbatu’ ne, bino ke “jibumba jikatampe,” ko kuba’mba ke bantu bavula bingi. Nanchi mwifwanyikizha kwikala pa bantu bakapuluka “malwa akatampe” nyi?
7 Nga bano baji mu jibumba jikatampe bafuma pi? Babena kwibakonkanya mambo Yesu waambile’mba kyo kikekala kiyukilo kya kwikalapo kwanji. Waambile’mba: “Ano mambo awama a Bufumu akasapwilwa pano pa ntanda ponse kuba amba ba mu bisaka byonse bya bantu bakeomvwe, apa bino mpelo ikafike.” (Mat. 24:14) Mu ano moba akupelako, uno ye mwingilo mukatampe ubena kwingila jibumba ja Lesa. Na mambo a mwingilo wa kusapwila ne kufunjisha ubena kwingila Bakamonyi ba kwa Yehoba, bantu bavula bafunda kupopwela Lesa “na mupashi ne na bukine.” (Yoa. 4:23, 24) Kya kumwenako, myaka jikumi yapitapo, kufuma mu mwaka wa 2003 kufika mu 2012, bantu kukila pa 2,707,000 babatizhiwe, kumwesha kwipana kwabo kwi Lesa. Mwaya ntanda yonse, muji Bakamonyi kukila 7,900,000, kabiji kuji ne bantu bakwabo bavula bingi batanwako ku kupwila, kikatakata kimye kya Kivuluko kikalako pa mwaka pa mwaka. Kechi twitota na mambo a kuvula kwetu ne, mambo ‘Lesa ye wiikomesha.’ (1 Ko. 3:5-7) Nangwa byonkabyo, kimweshatu patoka kuba’mba jibumba jikatampe jibena kukoma ne kubayilako pa mwaka pa myaka.
8. Mambo ka jibumba ja Yehoba ja mu ano moba o jibena kukomena?
8 Bakalume ba Lesa babena kuvujilako bingi mambo Yehoba ubena kwibakwasha Bakamonyi banji. (Tangai Isaya 43:10-12.) Bungauzhi bwaambijile jimo kuba’mba: “Awa mucheche ukekala ke kisaka kyabaya, ne yewa wakepa ukekala ke mukoka wakosa; amiwa Yehoba yami nkapelawizha kwikifikizha mu kimye kyakyo.” (Isa. 60:22) Pa kimye kimo, bashingwa bashalapo bajingatu ‘bacheche,’ bino bavujijileko na mambo a bena Isalela ba ku mupashi Lesa bo aletele mu jibumba janji. (Nga. 6:16) Myaka yapitapo, bantu bavula baji na luketekelo lwa kwikala pano pa ntanda nabo baswa bukine.
9. Ki ka kyo twafwainwa kuba inge tukeba’mba tukamwenemo byawama mu milaye iji mu Mambo a Lesa?
9 Kikale twi bena Kilishitu bashingwa nangwa twi ba mu jibumba jikatampe, twakonsha kumwenamo byawama bingi mu milaye iji mu Mambo a Lesa. Nangwa byonkabyo, pa kuba’mba tumwenemo, twafwainwa kubanga bikeba Yehoba. (Isa. 48:17, 18) Akilangulukai pa bena Isalela bajinga mu Mizhilo ya Mosesa. Kintu kimo kyalengejile kubikako Mizhilo ke kuzhikijila bena Isalela kupichila mu kwibapa malamuna awama ebafunjishanga bya kwikala na bisemi bya lusekelo, balunda bawama, bya kwikala bakishinka mu bya busulu, ne kubila bakwabo lusa. (Lupu. 20:14; Levi. 19:18, 35-37; Mpitu. 6:6-9) Ne atweba tumwenamo mu kuba bikeba Lesa, kabiji kuba kyaswa muchima wanji kechi kwitukatazha ne. (Tangai 1 Yoano 5:3.) Byonkatu bena Isalela byo bebazhikijile ku Mizhilo, ne atweba kulondela mizhilo ne mafunde a Yehoba Lesa kwituzhikijila ne kwitulengela kwikala na “lwitabilo lwakosa.”—Titu 1:13.
10. Mambo ka o twafwainwa kwikela na kimye kya kufunda Baibolo ne Kupopwela kwa Kisemi mu mulungu mu mulungu?
10 Lubaji lwa jibumba ja Yehoba ja pano pa ntanda jibena kukomenako mu mashinda apusana pusana. Kya kumwenako, tubena kutwajijilatu na kumvwisha bukine bwa mu Baibolo. Twafwainwa kuketekela kino, mambo “jishinda ja baoloka jauba nobe kyeya kya kumakya, kyenda kisama ne kusamisha, kufika ne pa kushinkimana juba.” (Mana. 4:18) Pano bino, kampe twakonsha kwiipuzha’mba: ‘Nanchi mbena kwendela pamo na bukine bwa mu Binembelo bo babena kuya na kutokesha nyi? Nanchi ntanga Baibolo pa juba pa juba nyi? Nanchi nkebesha kutanga mabuku etu nyi? Abya nji na juba jo ngikala na Kupopwela kwa Kisemi mu mulungu mu mulungu nyi?’ Atweba bavula twakonsha kuswa kuba’mba kechi kyakatazha kuba bino bintu ne. Kikebewatu ke kumonapo kimye kya kwibyuba. Kabiji kyanema bingi kuyuka maana alumbuluka a mu Binembelo, kwiengijisha ne kukomenako mu maana a kuyuka Lesa, kikatakata mu ano moba, malwa akatampe byo abena kufwenya pepi.
11. Mu ñanyi jishinda bijiilo bya kala ne kupwila kwa ano moba, kubuñana ne kushonkena mo bitukwashisha?
11 Jibumba ja Yehoba jitutundaika kumvwina lujimuno lwa mutumwa Paulo lwa kuba’mba: “Saka twita muchima atwe bene na bene kuba amba twitundaikenga kumwesha butemwe ne kuba mingilo yawama. Kange tuleke kupwila pamo byonka byuba bantu bamo ne, poso kwitundaika atwe bene na bene ne kwibikishakotu byo tubena kumona aja juba saka jifwenya pepi.” (Hebe. 10:24, 25) Bena Isalela ba kala baikalanga na bijiilo bya pa mwaka pa mwaka ne kusambakana pamo mu kupopwela Lesa ne kutambula mikambizho yanji. Kunungapo, bijiilo bikwabo, nabiji Kijiilo kya ku Mimba kyajingako mu moba a kwa Nehemiya byajinga bimye bya lusekelo. (Lupu. 23:15, 16; Ne. 8:9-18) Ne atweba tumwenamo bingi mu kupwila kwetu, kubuñana ne kushonkena. Twayai tutanwengako kimye kyonse pa kuba’mba twikale na lwitabilo lwakosa ne kwikala na lusekelo.—Titu. 2:2.
12. Twafwainwa kumonanga byepi mwingilo wetu wa kusapwila?
12 Byo tuji mu jibumba ja Yehoba, twi balusekelo bingi pa kwingilako “mwingilo wa kusapwila mambo awama a Lesa.” (Loma 15:16) Kwingila “mwingilo wa kusapwila” kwitulengela kwikala “bamwingilo umo” ne Yehoba, “Lesa Wazhila.” (1 Ko. 3:9; 1 Pe. 1:15) Kabiji kusapwila mambo awama kulengela jizhina ja Yehoba kuzhijikwa. Ke jishuko jikatampe bingi ja kwitupa mwingilo wa kusapwila “mambo awama a lukumo lwa Lesa wa lusekelo.” —1 Timo. 1:11.
13. Nga bumi ne bulunda bwetu na Lesa, byaimena pa kuba ka?
13 Lesa ukeba atweba kutwajijila kwikala na bulunda bwawama ne aye ne kutundaika mingilo ya mu jibumba janji. Mosesa waambijile bena Isalela amba: ‘Naita jiulu ne ntanda bikale ke bakamonyi ba kwimushinawina ja lelo byo namwesha ku meso enu mweo ne lufu, ne mapesho ne mafingo, onkao mambo, salululai mweo, namba anweba ne baana benu mukekalenga na bumi. Kasa mutemwa Yehoba Lesa wenu ne kukokela jiwi janji ne kumukakachila, mambo pa kuba byobyo mukamona mweo, ne moba enu akavula, namba mukekalenga mu kyalo kyo alayile na luchipo kupana ku bashakulu benu, ba Abalahama, ne Izaka, ne Yakoba.’ (Mpitu. 30:19, 20) Bumi bwetu bwaimena pa kuba kyaswa muchima wa Yehoba, kumutemwa, kukokela jiwi janji ne kumukakachila.
14. Mulongo umo waambilepo’mba ka pa jibumba ja Lesa?
14 Mulongo Pryce Hughes wafunjile bukine mwaka wa 1914 saka akyangye kufika, watwajijile kwikala wakishinka kwi Yehoba ne ku jibumba janji. Washimikizhe’mba kintu kyanema kyo afunjile ke kutwajijila kwikala mu jibumba ja Yehoba ne kubula kulondela maana a bantu. Kino kyamukwashishe kuchinchika meseko mu bwikalo bwanji. Uno mulongo wanunegilepo’mba pa kuba’mba muntu atalwe bulongo kwi Yehoba wafwainwa kutwajijila kulondela byanengezha Lesa kupichila mu jibumba janji.
15. Ambai kya kumwenako kya mu Binembelo kimwesha byo twakonsha kumonanga lupimpu lwa mu Binembelo.
15 Pa kuba’mba Yehoba etupeshe, twafwainwa kutundaikanga jibumba janji ne kulondela lupimpu lubiwa mu ñumvwino yetu ya bukine bwa mu Binembelo ne mashinda a kwingijisha pa kusapwila. Akilangulukai pa kino: Yesu byo afwile, bena Kilishitu Bayudea bavula kibakatezhe bingi kuleka kulondela Mizhilo. (Byu. 21:17-20) Nangwa byonkabyo, Paulo wibolweleko ne kwibakwasha kuba’mba kitapisho kya kwa Yesu kyo kyakebewanga pa kuba’mba mambo abo alekelwe, kechi milambo ya banyama ne. (Hebe. 10:5-10) Kwa kubula nangwa kuzhinaukatu ne, bena Kilishitu bamo Bayudea baumvwijile byo bebolweleko ne kupimpula milanguluko yabo. Ne atweba twafwainwa kutangako muchima kufunda Mambo a Lesa ne kumona kuba’mba twalondela lupimpu lubiwa mu jibumba ja Yehoba.
16. (a) Mambo ka bwikalo kyo bukawamina mu ntanda ipya? (b) Ñanyi bintu byo mubena kutengela mu ntanda ipya?
16 Bonse batwajijila kwikala bakishinka kwi Yehoba ne ku jibumba janji bakeyowanga mapesho anji. Bashingwa bakishinka bakekala na jishuko ja kulama pamo ne Kilishitu mwiulu. (Loma 8:16, 17) Inge tuji na luketekelo lwa kukekala pano pa ntanda, fwanyikizhainga byo kikawama kwikala mu Paladisa. Byo tuji lubaji lwa jibumba ja Yehoba, pa kino kimye tuji na mwingilo wawama bingi wa kubuulako bakwetu mulaye wa Lesa wa ntanda ipya. (2 Pe. 3:13) Salamo 37:11 waamba’mba: “Bakimote bakaswana ntanda. Kabiji bakasangalela mu kuvula kwa mutende.” Bantu “bakashimika mazubo abo ne kwikalamo” kabiji bakasangalela mu “mingilo ya maboko abo.” (Isa. 65:21, 22) Kechi kukekala buyanji, kumanama ne nzala ne. (Sala. 72:13-16) Babilona Mukatampe kechi ukajimbaikapo bantu jibiji ne, mambo kechi ukekalako ne. (Lum. 18:8, 21) Bafwa bakasangulwa kabiji bakekala myaka ne myaka. (Isa. 25:8; Byu. 24:15) Kuji bintu byawama bingi bibena kutengela bantu bavula bepana kwi Yehoba. Pa kuba’mba tuketekele ino milaye ya mu Binembelo, twafwainwa kukoseshanga bulunda bwetu na Lesa, ne kutwajijila kwendela pamo na jibumba janji.
17. Pa kuba’mba tukapuluke mpelo ya buno bwikalo, twafwainwa kuba ka?
17 Mpelo ya buno bwikalo byo ibena kufwenya pepi, twayai tutwajijile kukosa mu lwitabilo ne kumusanchila Lesa pa kwitunengezhezha jishinda ja kumupopwelamo. Uno ye muchima wajingapo na nyimbi wa masalamo Davida. Waimbile’mba: “Kuji kintu kimo kyo nalomba kwi Yehoba, kyo kyonka kyo nkakebanga: Namba, ngikale mu nzubo ya Yehoba moba onse a mweo wami, mmonenga buya bwa Yehoba, ne kulangulukalanguluka mu nzubo yanji yazhila.” (Sala. 27:4) Twayai atweba bonse tukakachile kwi Lesa ne kutwajijila kwendela pamo na jibumba ja Yehoba.
KUFUMA MU BUTALA BWETU
MWAJINGA mu mwaka wa 1923. Mu kishimikwa kya São Paulo mo bobila bisela ne kwimbilamo nyimbo mwayujile bingi bantu! Nanchi mwakonsha kumvwa jiwi jawama ja ba George Young nyi? Kimye kyo baambilenga jashi, kwajinga batuntulwilenga mu mulaka wa ki Portuguese. Bantu 585 batainweko, batelekelenga ku jino jashi. Binembelo bya mu Baibolo bya mu mulaka wa ki Portuguese bebimweshanga pa mashikopo. Ku mpelo ya jashi, bapaine tubuku twavula bingi twajinga na mutwe wa kuba’mba Millions Now Living Will Never Die! (Bantu Bavula Bajiko Lelo Jino Kechi Bakafwa Ne) mu mulaka wa Kizungu, German, ne Italian. Jino jashi jawamine bingi! Kabiji bantu bejambilengapotu. Byo papichile moba abiji, mu kishimikwa mwayujile jikwabo bantu baishile na kuteleka ku jashi jikwabo. Ki ka kyalengejile kuba’mba kwikale ano majashi?
Mu 1867, ba Sarah Bellona Ferguson ne kisemi kyabo bavilukile kufuma ku United States kuya ku Brazil. Mu 1899, ba Sarah byo batangile buku ulumbulula Baibolo waishile na nkasabo wamulume wafumine ku United States, bayukile kuba’mba batana bukine. Na mambo a kuba bakebelenga bingi kutanga mabuku etu, batendekele kupota Kyamba kya Usopa kya mu Kizungu. Batemenwe bingi pa byambo bya mu Baibolo byo batangile, banembejile Mulongo C. T. Russell, ne kwilumbulula abo bene kuba’mba “nangwa kya kuba muntu ekele kwalepa byepi, mambo awama akonsha kufika ko aji.”
Ba Sarah Ferguson baingijile bingi na ngovu kubuulako bakwabo bukine bwa mu Baibolo, pano bino, javula balangulukanga kuba’mba kana ñanyi wakonsha kwibakwasha pamo na kisemi kyabo, ne bantutu bakwabo bawama baji mu kyalo kya Brazil. Mu 1912, balongo bengijila pa Betele wa ku Brooklyn bebabujile kuba’mba kuji ubena kwiya ku São Paulo na matalakiti avula bingi aji na mutwe wa kuba’mba Where Are the Dead? (Bafu Baji Pi?) mu mulaka wa ki Portuguese. Mu 1915, bakuminye bingi byo batangile kuba’mba Bafunda Baibolo bavula baketekejilenga kuya mwiulu. Banembele byo balangulukilengapo amba: “Nga bantu baji mu Brazil ne mu kyalo kyonse kya South America? . . . Inge mwalanguluka pa kyalo kya South America byo kyabaya, mwakonsha kumona kuba’mba mwingilo wa kunowa wa kibaya bingi.” Kya kine, mwingilo wa kunowa wabayile.
Mu 1920, bena Brazil bakyanyike batanu na basatu, kimye kyo bebalungishijilenga bwato bwabo bwa nkondo, bayile na kutanwa ku kupwila mu New York City. Byo babwelele ku Rio de Janeiro, babujileko bakwabo pa bintu byo bafunjile mu Baibolo. Kechi papichile ne moba avula ne, mu ñondo wa Kisaka 1923, George Young, wajinga kañenda nangwa’mba kalama wenda, waile ku Rio de Janeiro, ko ataine bantu bakebelenga kufunda bukine. Wanengezhezhe kuba’mba mabuku avula atuntululwe mu mulaka wa ki Portuguese. Kechi papichile ne moba ne, Mulongo Young, waile ku São Paulo, muzhi mwajinga bantu 600,000. Ko ko aambile jashi ne kupana tubuku twavula bingi, byonka byo twaamba ku ntendekelo ya uno mutwe. Waambile’mba: “Na mambo a kuba najinga bunke, naingijishangatu pepala wa byambo pa kusapwila.” Waambile ne kuba’mba: “Ano o ajinga majashi atanshi o banembele mu pepela wa byambo mu jizhina ja I.B.S.A. mu Brazil.”*
Mu sawakya waambilenga pa kyalo kya Brazil, wajinga mu Kyamba kya Usopa kya Kuvumbi 15, 1923, waambile’mba: “Inge twalanguluka uno mwingilo byo atendekela pa 1 Kapyantoto, ne kuba’mba kechi twajingapo na mabuku pa kyokya kimye ne, ke kya kukumya bingi pa kumona Nkambo byo apesha uno mwingilo.” Uno sawakya waambile ne kuba’mba pa majashi onse 21 o ambile Mulongo Young, waambilepotu majashi abiji mu São Paulo kutendeka pa 1 Kapyantoto kufika pa 30 Kainyainya, bonse batainweko bajinga 3,600. Mu Rio de Janeiro, byambo bya Bufumu byayilenga na kusampana pachepache. Byo papichiletu bañondo bacheche, bashile mabuku etu a mu mulaka wa ki Portuguese kukila pa 7,000 mu mwingilo! Kabiji Kyamba kya Usopa kya mu mulaka wa ki Portuguese kyo batatwijilepo kunemba kyajinga kya Kapande kufika mu Kuvumbi 1923.
Mulongo George Young waichile ba Sarah Ferguson, kabiji Kyamba kya Usopa kyaambile’mba: “Nyenga waishile mu kibamba, kabiji waikeletu nzoo pa kimye kicheche. Byo akwachile Mulongo Young ku kuboko ne kumutala ku meso, waambile’mba: ‘Nanchi kine wi kañenda?’” Kechi papichile moba avula ne, uno nyenga ne baana banji babatizhiwe. Mambo pa myaka 25 wapembejilenga kuba’mba abatizhiwe. Kyamba kya Usopa kya Kasalakanduba 1, 1924 kyaambile’mba pa bantu 50 babatizhiwe mu Brazil, bavula bafumine mu Rio de Janeiro.
Pano luno byo papita myaka 90, nanchi twafwainwa kwipuzha’mba: “Nga bantu baji mu Brazil ne mu kyalo kyonse kya South America”nyi? Ine, mambo luno mu Brazil muji Bakamonyi ba kwa Yehoba kukila pa 760,000 babena kusapwila mambo awama. Kabiji mu byalo byonse biji mu South America mambo a Bufumu abena kusapwilwa mu mulaka wa ki Portuguese, Spanish ne milaka yavula yambiwa mu bino byalo. Mu 1915, ba Sarah Ferguson baambile kine, ‘Mwingilo wa kunowa wakibayile bingi.’—Kufuma mu Butala Bwetu ku Brazil.
^ par. 6 I.B.S.A. wimenako International Bible Students Association.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn p. 113 Kebaimo Bafwainwa***
Lwimbo Nambala 96
Kebaimo Bafwainwa
(Mateo 10:11-15)
1. Nkambo witushila bya kusapwila,
Ne kwitubula kuba mba:
‘Konse ko mwaya kebaimo bamo
Batemwisha mambo a Lesa.
Kupichila mu kwimuna kisemi,
Ne kufunjisha bafwainwa.
Bamo nge bakana ne kwimupanga,
Mwikunte lukungu ne kuya.
2. Bemutambwila, batambwila Lesa.
Lesa olola michima.
Byo bakeba bumi bwa myaka yonse
Mukengijilangatu pamo.
Kechi mwakamwe pa byo mukamba ne,
Yehoba ukemukwashako.
Mukumbu wenu nge walumbuluka
Bakimote bo basekela.
(Monai ne Byu. 13:48; 16:14; Kolo. 4:6.)
^ ***sn p. 110 “Kyeya Kyenu Kimweke”***
Lwimbo Nambala 93
“Kyeya Kyenu Kimweke”
(Mateo 5:16)
1. Yesu wakambizha,
Tumweshe kyeya,
Nobe juba konse,
Bonse bamone.
Binembelo muji
byambo bya maana.
Tumweshe kyeya na byu
bilo byawama.
2. Mambo a Bufumu
Apana kyeya,
Ku boba bajila,
Ne ku bafwatu.
Binembelo na
byotu bitukwasha.
Na kuwama kwa byambo,
Kyeya kisama.
3. Mingilo yawama,
Ntanda itoka,
Byambo byuba kyeya,
No mangalite.
Kyeya kisame byo
tuba byawama,
Po tutalwa bulongo
kwi aye Lesa.
(Monai ne Sala. 119:130; Mat. 5:14, 15, 45; Kolo. 4:6.)
^ ***sn pp. 86-87 Itemwishainga na Muchima Yense***
Lwimbo Nambala 73
Itemwishainga na Muchima Yense
(1 Petelo 1:22)
1. Butemwe butendekela,
Monka mu muchima wetu;
Ne kutemwatu kya kine
Balongo bonsetu.
Tumonangapo mashinda
Mwa kumweshesha butemwe,
Sa tuba lusa lwa Lesa,
Kumwesha butemwe.
Mu byambo ne byubilo,
Saka tukwasha bakajilwa,
Kwibamwesha buwame
Ingetu kyakebewa.
Ye munema ne mushingi;
Tutenga bantu muchima.
Ne kulubako bilubo.
Tubanga bukishinka, Ne kukwatankanatu.
2. Butemwe bwetu bwa kine,
Bwitubwezhamo muchima;
Kuji kyalengela kuta
Balongo muchima.
Twi balunda bakinetu;
Twata muchima bakwetu.
Tupwila bulongo pamo,
Ne kwikoseshatu.
Tuba bilubo jonse.
Byambo byatama bilefula.
Nanchi tubenga lusa
Ku bo atemwa Lesa.
Bo balunda netu jonse,
Mukwatankanenga jonse.
Bemuyuke na butemwe,
Sa munemeka Lesa; Ne kumwesha butemwe.
(Monai ne 1 Pe. 2:17; 3:8; 4:8; 1 Yoa. 3:11.)
^ ***sn p. 116 Kubyala Nkunwa ya Bufumu***
Lwimbo Nambala 98
Kubyala Nkunwa ya Bufumu
(Mateo 13:4-8)
1. Iyai bazha ba Yehoba
Anweba mwamupa mweo.
Mwiye ku mwingilo wa Nkambo,
Mufunde byo aendele.
Kusainga nkunwa ya bukine
Pa michima yawamisha
Mutota Lesa pa kwingila kwenu,
Ne kwingijisha mu mwingilo.
2. Nkunwa imo ipalañena
Pa michima ya bujibwe.
Nangwa bano bomvwa pacheche,
Bamwesha michima yabo.
Miba pa kwasa mambo ke lwiso;
Ne kuba bintu bya ntanda.
Nkunwa imo ikoma, ne kupanga
Pa yewa mushiji wafuka.
3. Kulumbuluka kwa mingilo
Kwaimena pa byo muba.
Na butekanye ne butemwe,
Batako bingi muchima.
Kwibata muchima, moyo upwa,
Batekanya ne kukosa.
Kepo mukanowa na lusekelo
Makumi asatu, kitota.
(Monai ne Mat. 13:19-23; 22:37.)
^ ***sn p. 148 Kukokela mu Bukishinka ku Mutanchi wa Lesa***
Lwimbo Nambala 125
Kukokela mu Bukishinka ku Mutanchi wa Lesa
(1 Kolinda 14:33)
1. Bantu ba Yehoba bamba mu ntanda
Kine kya Bufumu kyanema bingi.
Bakokela bonse kwi yenka Lesa
Sa bakwatankana mu bukishinka.
(Kolasi)
2. Lesa witupa kalume ne ngovu.
Bino byo bitutangijila tweba.
Tukosengako tutotenga Lesa,
Tusapwilengatu mafunde anji!
(KOLASI)
Kumukokela ne kumuyuka,
Tumweshe kwi Lesa.
Wituvimbila, ne kwitutemwa,
Tumweshe bukishinka.
(Monai ne Luka 12:42; Hebe. 13:7, 17.)
^ ***sn p. 64 Kwingijila Pamo mu Kukwatankana***
Lwimbo Nambala 53
Kwingijila Pamo mu Kukwatankana
(Efisesa 4:3)
1. Lesa uji na jitanga.
Mo twiyowa bupe bwanji.
Twakwatankana kya kine,
Twi balusekelo.
Tukwatankananga;
Twichina kala.
Twingijilengatu Lesa.
Witubujila mu Mwana.
Twingile na lukokelo,
Twingilenga pamo.
2. Kulomba lukwatankano,
Ne kwiubilanga lusa,
Ko kubaisha butemwe,
Twikala mutende.
Mutende wawama,
Lo lusekelo.
Inge twatemwa balongo,
Lesa witupa mutende.
Aye witukwatankanya,
Ye twingijilanga.
(Monai ne Mika 2:12; Zefwa. 3:9; 1 Ko. 1:10.)
^ ***sn p. 55 Tuyenga Kulutwe!***
Lwimbo Nambala 45
Tuyenga Kulutwe!
(Bahebelu 6:1)
1. Tuyenga kulutwe ku bukulumpe!
Lesa ukeba mba tufundenga mwingilo.
Saka twibikishako mu mwingilo,
Lesa uketupesha.
Bonse twingileko mwingilo.
Ne Yesu waingijileko
Ketekelainga monka mwi Lesa,
Mukose ne koloka.
2. Tuyenga kulutwe tusapwilenga!
Tusapwilenga mambo awama ku bonse.
Tutotenga Yehoba Mfumu wetu
Mu busapwishi bwetu.
Nangwa balwanyi betuchinye,
Kechi tubwele munyuma ne.
Bufumu bwa Lesa bujitu pepi.
Tufunjishe bukine
3. Tuyenga kulutwe, tutwajijile!
Tuwamisheko mashinda mwakwingijila.
Mupashi wa Lesa etukwashenga
Kutana lusekelo.
Tutemwe bantu bo tutana,
Ne kwibafunjishanga jonse.
Twibakwashe kuyilako palutwe,
Amba kyeya kisame.
(Monai ne Fili. 1:27; 3:16; Hebe. 10:39.)
^ ***sn p. 34 Ikalai ba kwa Yehoba!***
Lwimbo Nambala 27
Ikalai ba kwa Yehoba!
(Kulupuka 32:26)
1. Kala kafwako kyo twayukile,
Kwivwanga na bupopweshi bwatu;
Bino michima yasangalele
Pa kumvwa bya Bufumu.
(Kolasi)
2. Twasekela kwingijila Lesa.
Tusampanye bukine ku bonse,
Tukwasheko ne balongo betu.
Twijitote jizhina.
(Kolasi)
3. Kechi tumuchine Diabola ne,
Mambo Yehoba uketukwasha.
Nangwa bavule tweba tukepe,
Lesa witupa ngovu.
(KOLASI)
Yehoba ye wenu;
Mumutemwenga.
Ke ukemusha ne;
Mwende mu kyeya.
Mwibabule bonse
Pa bya mutende.
Yesu ukalama
Myaka ne myaka.
(Monai ne Sala. 94:14; Mana 3:5, 6; Hebe. 13:5.)
^ ***w10 1/1 pp. 11-14 Nanchi Mwakonsha Kwitabila mu Mulenga Nyi?***
Nanchi Mwakonsha Kwitabila mu Mulenga Nyi?
“KINKOLA bingi ku muchima inge kandanguluke’mba Mulenga ko aji, aye uji na bulume bwa kupwisha makatazho a bantu pano kechi wakebelengatu ne!” Bino byo byaambile muntu umo waitabijile’mba Lesa ufwako wafwishishe balongo banji mu nkondo. Kechi ye yenkatu umvwa bino ne.
Umvwe bantu bafikilwa na malwa kibakatazha bingi kwitabila mwi Lesa, kimye kimo bakeba kwitekenesha na mulanguluko wa kuba’mba Lesa ufwako. Bintu ka bilengela bantu kubula kwitabila mwi Lesa. Nanchi bantu bakonsha kwikala bulongo inge Lesa ufwako nangwa bupopweshi kwesakanya na byo balanguluka nyi? Nanchi muntu waitabila’mba Lesa ufwako wakonsha kwitabila mu Mulenga nyi?
Bupopweshi bo Bwalengela
Bupopweshi bo bwalengela bantu kubula kwitabila mwi Lesa. Shayuka wa bya mpito Alister McGrath waambile’mba: “Kilengela bantu kulanguluka’mba Lesa ufwako ke byubilo byatama biji na bantu baji mu bupopweshi ne kuzhiya kwa bipwilo bimo.” Bupopweshi bo bulengela makondo ne bukapondo. Ntemwamaana kabiji waitabila’mba Lesa ufwako aye Michel Onfray walangulukilenga pa buku wa bya bupopweshi byo akonsha kulengela bantu babiji kwikala na byubilo byapusana, umo “waikala wazhila,” mukwabo naye “kapondo umanyika bantu.”
Bantu bavula kibakola bingi ku muchima pa kuvuluka kimye kyo bajinga mu bupopweshi bumo. Nsongwalume wikala mu Sweden, kimye kyoajinga mushikale waumvwine mukulumpe wa nzhita saka ekangaizha’mba kulwa kwawama mambo ne Yesu waambile’mba basenda mpoko bakafwa ku mpoko. Uno mukulumpe waambile’mba kwafwainwa kwikala muntu wa kwingijisha mpoko, onkao mambo mushilikale kalume wa Lesa!—Mateo 26:52.
Bernadette ao bashanji bo baipaile mu France kimye kya Nkondo ya Kibiji uvuluka byamufichishe ku muchima byambo byasapwijile musapwishi pa kijilo kya muvyala wanji wa myaka isatu amba: “Lesa wamusenda amba akekale malaika.” Palutwe kacheche Bernadette wasemene mwana walemana, ku kipwilo kyabo kechi bamutekeneshepo pa kino ne.
Ciarán wakomejile mu kyalo kya Northern Ireland mu kimye kya malwañano washikilwe Lesa na mambo a lufunjisho lwa helo. Waambanga’mba washikilwe Lesa amba ye walengelanga bubi kabiji wachipile’mba umvwe kine ko aji angipaye. Ciarán kechi ye yenka washikwa Lesa na mambo a mafunjisho atama a mu bupopweshi ne. Ano mafunjisho afwainwa ko kwafumine lwitabilo lwa kuba’mba bintu bilengeletu bine. Kwesakanya na byaambile Alister McGrath, “kushikwa” lufunjisho lwa helo ko kwalengejile Darwin kupwisha’mba Lesa ufwako kechi lwitabilo lwanji lwa kuba’mba bintu bilengeletu bine ne. Kabiji McGrath waambaile’mba mambo Darwin wajinga na “bulanda bukatampe pa lufu lwa mwananji wa mukazhi.”
Bamo bamona’mba kwikala mupopweshi kubula maana kabiji kupangatu mwela. Irina ye baluwikile na mafunjisho ne milombelo ya kusombolola waambile’mba: “Namonanga’mba bantu baji mu bupopweshi kechi balanguluka bulongo ne.” Byubilo byatama bya bapopweshi byamufichishe bingi ku muchima Louis. Waambile’mba: “Pa myaka yavula bupopweshi bwandetelanga mukose, pano luno ne bushikwa. Kino kyandengejile kushikwatu bupopweshi bonse.”
Bantu Bakonsha Kwikala Bulongo Kwakubula Lesa Nyi?
Kechi kyakukumya ne, kuba’mba bantu bavula balanguluka’mba bupopweshi bubwezhatu bukomo panyuma ne kubula kwikala mutende. Bamo bazhinauka bantu kwikala bulongo kwakubula Lesa ne bupopweshi. Nanchi kulengulula bupopweshi kwakonsha kuleta makatazho nyi?
Ntemwamaana Voltaire wa mu myaka kitota kya bu 18 wijizhañenye bingi pa byubilo byatama byajinga mu kipwilo. Bino wayukile’mba kwikalako kwa wa Bulume bonse kwafwainwa kwitulengela kwikala na byubilo byawama. Pa kupitapo kimye ntemwamaana, Friedrich Nietzsche wataile mbila amba Lesa wafwa, bino waakaminwe amba kino kyakonsha kulengela bantu kwikala na byubilo byatama ne kwitabila amba Lesa ufwako. Nanchi uno mulanguluko wanji wajingatu bulongo nyi?
Nembi Keith Ward waitabizhe’mba panyuma ya kitota kya myaka kya bu 18 mu kifulo kya byubilo byatama kukepa “byavujileko.” Kwitabila’mba Lesa ufwako kechi kwapwisha makatazho a mu bwikalo bwa bantu nabiji mazhikakanwa ne kubula kukanya bantu kuba byatama ne. Bino bishinka byalengela bantu bamilangwe ne baitabila’mba Lesa ufwako kwitabizha’mba kwitabila mwi Lesa kulengela bantu kwikala na byubilo byawama.
Keith Ward waambapo pa buwame bwa kwitabila mwi Lesa amba: “Lwitabilo lulengela kwikala na byubilo byawama, ke mutembo wa kulama ntanda yalengele Lesa bulongo.” Mu kupesa pesa kwa ano moba kyatanwa’mba bupopweshi bwalengela bantu kwita muchima bene na bene. Kuno kwita muchima kwalengela bantu kwikala bulongo. Bino byambo bimwesha bukine bwa jifunde jaambile Yesu ja kuba’mba: “Lusekelo lo bamona aba bapana lwakila lo bamona aba batambula.”—Byubilo 20:35.
Wamwingilo umo waitabijile’mba Lesa ufwako wakuminye bingi pa bulume buji na Baibolo bwa kwalula bantu. Waambile’mba: “Pa myaka yavula ngeseka kukwasha bantu kwikala na byubilo byawama bya kwibalengela kwikala bulongo na bakwabo. Nkumya bingi bantu byo baluluka ne kwikala na byubilo byawama bukiji. Kabiji nemwena kuba’mba umvwe bapimpula byubilo byabo batwajijila.”
Bino bamo baitabila’mba Lesa ufwako bamba’mba bupopweshi nangwa bwaleta byawama ne kulengela bantu kwita muchima bene na bene bwalengela malwañano kuvula ne bantu kwiipaya. Bayuka kuba’mba lwitabilo mwi Lesa lwakwasha bamo, bino abo bakilengulula. Mambo ka?
Bikwabo Bilengela Kubula Lwitabilo
Bavula bebafunjisha’mba, lufunjisho lwa kuba’mba, bilengwa bilengeletu abyo bine, lwa kine. Kyakumwenako, Anila wafunjile kuba’mba Lesa ufwako mu kyalo kya Albania. Waambile’mba: “Ku sukulu betufunjishanga’mba kwitabila mwi Lesa kubula maana kabiji kushajilamo. Nafunjile byavula byawama pa bijimwa ne pa byumi, bino napwishishe mu muchima amba bilengeletu bine, kino kitulengela kumvwa’mba tubena kuyila mumo na bilanguluka basayansi.” Lelo jino witaba’mba “betuluwikanga na ano mafunjisho.”
Kushikwa bupopweshi kulengela bantu kubula kwitabila. Javula Bakamonyi ba kwa Yehoba bemwena kino byo baya ku nzubo ku nzubo na kukwasha bantu kuketekela biji mu Baibolo. Bertil ye twaambapo kala bamufwakashijile ku Kamonyi wakyanyike. Bertil uvuluka byo aambilenga mu muchima amba: ‘Byo abula maana, walubilamo waiya pangi!’ Ushimikizha’mba: “Namuswishishe kutwela ne kumumwesha byo nashikwa Lesa, Baibolo ne bupopweshi.”
Gus wikala mu Scotland bintu byatama byamwekelenga byamuletejile milanguluko. Umvwe ubena kwisamba na Bakamonyi ba kwa Yehoba watemenwe bingi kupachika. Waipuzhanga mepuzho aipwizhepo ngauzhi Muhebelu Habakuka. Waipwizhe Lesa amba: “Mambo ka o mwaswila’mba mmone bintu byatama, anweba kasa mutalapotu pa bya malwa?”—Habakuka 1:3.
Kumona Lesa nobe ye ulengela bubi kwalefula bantu bavula bingi. (Salamo 73:2, 3) Nembi mwina France Simone de Beauvoir waambile’mba “Kyapelele kupwisha’mba mulenga ufwako kukila amba ko aji mu ntanda samubena kumweka byatama.”
Nanchi bupopweshi bwavula byo bwakankalwa kulumbulula ene mambo byatama kyo bimwekela kimwesha’mba kafwako bwakonsha kulumbulula nyi? Gus wataine “mukumbu wawama wa ene mambo Mulenga wa bulume bonse kyo aswishisha bantu kumanama.” Waambile’mba “kino kyankwashishe bingi.”
Bamo baitabila’mba Lesa ufwako bakonsha kuzhinauka lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa bilengeletu bine, bakonsha ne kukeba Lesa mu bwikalo bwabo ne kulomba. Twayai tumone byalengejile bamo bazhinauka ne baitabila’mba Lesa ufwako kutendeka kulangulukapo ne kwikala na lwitabilo mu Mulenga.
Ki ka Kibalengejile Kwitabila mwi Mulenga?
Nsongwalume wafwakashijile Bertil wamulumbulwijile lupusano luji pakachi ka bena Kilishitu bakine ne bebepekezhatu kwikala bena Kilishitu. Bertil waambile kyamulengejile kusumininwa amba Mulenga koaji. Waambile’mba: “Wantekenyejile bingi nangwa naubanga bulunji... . Kechi waumvwanga bibi ku muchima ne, jonse wandetelanga mabuku kabiji winengezhanga bulongo.”
Svetlana waitabijile mu lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa bilengeletu bine wajinga mu kafulumende waimena pa kuba’mba bantu bonse bajitu pamo waketekejile kuba’mba mu bwikalo muji wafwa wafwa washala washala. Uno mulanguluko wamuletelanga bingi bijikila. Byo afunjile ku sukulu wa kufunda bya michi byamuletelanga bingi milanguluko. Waambile’mba “Mu lufunjisho lwa kuba’mba Lesa ufwako twafunjile’mba mu bwikalo wafwa wafwa washala washala. Bino mu uno sukulu twafunjile’mba twafwainwa kukwashanga bakwetu.” Kabiji walangulukanga pa bantu umvwe kine bafumine ku mapombo, kyo bekela na binyenge bibula kwikalapo na mapombo. Mikumbu ya ano mepuzho yafumine ko twabula kuketekela. Waambile’mba: “Bankambo bandumbulwijile kufuma mu Baibolo amba kubula kulumbuluka kwetu ko kulengela kwikala na binyenge.” Svetlana waumvwine bingi bulongo pa kuyuka mukumbu uji mu Baibolo wa ene mambo bantu bakishinka kyo bamanamina.
Leif mwina Scandinavia waitabijile mu lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa bilengeletu bine kabiji wamonanga Baibolo amba buku wa bishimi bya kubula banyike. Juba jimo mukwabo wamwipwizhe pa byo aitabijilemo amba: “Nanchi wayuka’mba ulondelatu byamba bantu kwakubula kuyuka biji mu Baibolo nyi?” Byo ambilenga pa bino byambo byo byamufikile pa muchima, Leif ushimikizha’mba: “Naitabijile lufunjisho lwa kuba’mba bilengwa bilengeletu bine kwa kubula kulangulukapo bulongo... . Namona kuyuka bungauzhi bwa mu Baibolo ne byo bufika kwakonsha kukwasha muntu waitabila’mba Lesa ufwako kulanguluka bulongo.”—Isaya 42:5, 9.
Ciarán ye baambapo kala bamufichishe ku muchima mu bya bumulwilantanda. Umvwe kalanguluke pa bya mu bwikalo uvuluka bino byambo bya kuba’mba: Lesa wa bulume bonse kabiji wa butemwe ye yenkatu wakonsha kupwisha makatazho panopantanda ne kumukwasha kupwisha lukatazho lwanji. Wijizhañanyanga’mba: ‘Nakonsha kutemwa bingi kutana uno Lesa.’ Saka aji na binyenge, walombele’mba: “Umvwe komuji mubena kunteleka, nkwashai ne kummwesha jishinda ja kufuminamo mu lukatazho ne malwa abena kupitamo bantu bonse.” Kamonyi wa kwa Yehoba wamufwakashijile byo papichiletu moba acheche. Uno Kamonyi wamulumbulwijile Baibolo byo afunjisha pa makafulumende a bantu atundaikwa na mupashi wabipa. (Efisesa 6:12) Bino byambo byakoseshe kishinka kya kwa Ciaran ne kumulengela kukeba kufunda. Byo afunjilenga Baibolo, lwitabilo lwanji mwi Mulenga wa butemwe lwakosejileko.
Mulenga wa Bantu ne Bulunda Bwenu ne Aye
Mafunjisho a mu bupopweshi nabiji lwa bantu baitabila’mba Lesa ufwako, lwa kuba’mba bintu bilengeletu bine, ne byubilo byatama bibakumbane mu ntanda byalengela bavula kuzhinauka nangwa kwitabila’mba Mulenga ufwako. Bino umvwe mwaitaba kufunda biji mu Baibolo mepuzho enu akakumbulwa bulongo. Kabiji Baibolo waambapo ne pa milanguluko ya Lesa amba “yo milanguluko ya mutende, kechi ya bya malwa ne, yo ya kwimuletela luketekelo ne bwikalo bwawama bwa kulutwe.” (Yelemiya 29:11) Luno luketekelo lwatekeneshe bingi Bernadette wajinga na binyenge bya kusema mwana walemana kabiji walangulukilenga’mba Mulenga ufwako.
Kulumbulula bulongo lufunjisho lwa mu Baibolo lwa kuba’mba Lesa waswisha bya malwa byo tupitamo lwafika pa michima ya bantu bavula baitabila’mba Lesa ufwako. Umvwe nenuwa mwatapo muchima mepuzho enu anema a mu Baibolo akakumbulwa, kabiji muketabila’mba Lesa ko aji “kechi uji kwalepa ne atweba bonse ne.”—Byubilo 17:27.
[Tubyambo twa mushi]
Umvwe mukeba kuyukilako byavula pa ene mambo Lesa kyo aswishisha buyanji, monai buku wa Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka? pa peja 106 kufika ku peja 114 wanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba.
Umvwe mukeba kuyuka bishinka bikwabo byambo pa Mulenga, monai Awake! wa September 2006, pa mutwe wa kuba’mba “Is There a Creator?” (Nanchi Mulenga ko Aji Nyi?)
[Kitenguluzha pa peja 13]
Mepuzho Akankalwa Kukumbula Baitabila’mba Bilengwa Bilengeletu Bine
•Bumi bwakonsha kwikalako byepi kwakubula nsulo ya bumi?—SALAMO 36:9.
•Mambo ka bijimwa ne banyama kyo bisemunwinatu mwayila mitundu yabyo?—NTENDEKELO 1:11, 21, 24-28.
•Umvwe bantu bafumine ku mapombo, mambo ka kyo kwabujila kwikela kilengwa kiji aku muntu aku mpombo?—SALAMO 8:5, 6.
•Lusa bakonsha kwilulumbulula myepi baitabila ñambilo ya kuba’mba wafwa wafwa washala washala?—LOMA 2:14, 15.
•Nanchi bantu baketekela mu kimye kya kulutwe nyi?—SALAMO 37:29.
[Bipikichala pa peja 12, 13]
Umvwe Lesa uji na butemwe wakonsha kulenga byepi ntanda mubena kumanama ne baana bacheche?
Mafunjisho a mu bupopweshi alengela bantu bavula kubula kutemwa Lesa
^ ***w12 4/1 pp. 20-22 Kwisamba na Bantu Nanchi Yesu Lesa Nyi?***
Kwisamba na Bantu Nanchi Yesu Lesa Nyi?
BAKAMONYI BA KWA YEHOBA bomvwa bingi bulongo kwisamba bya mu Baibolo na bantu. Nanchi mujipo na bwipuzho pa bya mu Baibolo bwimukatazha nyi? Nanchi mukebesha kuyuka byaitabilamo Bakamonyi ba kwa Yehoba nyi? Umvwe byo kiji, kange mukazhinyezhinye kwipuzha kimye kyo mukamonañana na Kamonyi ne. Bakatemwa bingi kwisamba nenu.
Uno ke mwisambo Kamonyi wa kwa Yehoba ye akonsha kwisamba na bantu. Twayai tufwanyikizhe kuba’mba Kamonyi wa jizhina ja Karen wafika pa nzubo ya mwanamukazhi wa jizhina ja Mata.
Nanchi kya Kine Kuba’mba Kechi Mwaitabila mwi Yesu Nenyi?
Mata: Ba Pashita bamba’mba Bakamonyi ba kwa Yehoba kechi baitabila mwi Yesu ne. Kya kine nyi?
Karen: Ine. Twaitabila mwi Yesu. Twaitabila ne kuba’mba kwikala na lwitabilo mwi Yesu kwanema bingi pa kuba’mba tukapuluke.
Mata: Ne amiwatu byobyo naitabila.
Karen: Ko kuba’mba anweba ne amiwa twaitabilatu mu kintu kimo. Kana yenu bañanyi jizhina mwane? Amiwa ne Karen.
Mata: Amiwa ne Mata. Natemwa bingi kumonañana nenu.
Karen: Ne amiwatu natemwa bingi. Kampe mwakonsha kukumya’mba, ‘Inge kya kuba Bakamonyi ba kwa Yehoba baitabila mwi Yesu, mambo ka bantu o bambila’mba kechi bamwitabila ne?’
Mata: Ee ne amiwa kyokyo mbena kukebesha kuyuka kyonkakyo.
Karen: Nsakutetakotu pacheche, twaitabila mwi Yesu kya, pano bino kechi twaitabilatu byonse byamba bantu pe aye ne.
Mata: Mbulai ñanyi bintu byo mwabula kwitabila pe Yesu?
Karen: Bantu bamo bamba’mba Yesu wajingatu muntu wawama. Pano atweba kechi byobyo twaitabila ne.
Mata: Ne amiwatu.
Karen: Mwamona pa kino napo bonse byobyo twaitabila. Kya bubiji ke kya kuba’mba Bakamonyi ba kwa Yehoba kechi baitabila mu mafunjisho apusana na byaambile Yesu mwine pa bulunda bwanji ne Shanji ne.
Mata: Mwatazha mwepi?
Karen: Bupopweshi bwavula bufunjisha’mba, Yesu Lesa. Kampe ne anwebatu byo bemufunjisha.
Mata: Ee, ba pashita bamba’mba Lesa ne Yesu kechi bapusana ne.
Karen: Nanchi mwaswa kuba’mba mwakonsha kufunda bukine pe Yesu inge mwapesapesa byo aambile aye mwine nyi?
Mata: Ee.
Yesu Waambilepo’mba Ka?
Karen: Kyawama, twayai twisambe kinembelo kya mu Baibolo kisakwitukwasha kumvwisha. Twayai tutange Yoano 6:38. Yesu waambile’mba: “Naiya kufuma mwiulu kechi na kuba kyaswa muchima wami ne, poso na kuba kyaswa muchima wa yewa wantumine.” Inge Yesu wajinga Lesa, bino byambo byakonsha kwituvulañanya bingi.
Mata: Mwikitazha mwepi?
Karen: Yesu waambile’mba kechi waishile kufuma mwiulu na kuba kyaswa muchima wanji ne.
Mata: Kya kine, waambile’mba waishile na kuba kyaswa muchima wa yewa wamutumine.
Karen: Pano inge kya kuba Yesu wajinga Lesa, ñanyi wamutumine kufuma mwiulu? Kabiji mambo ka Yesu o aubijile kyaswa muchima wa yewa wamutumine?
Mata: Pano po naumvwisha. Nangwa byonkabyo, kechi naswa kuba’mba kino kyepelo kibena kumwesha’mba Yesu kechi Lesa ne.
Karen: Akimonai byaambile Yesu pa kimye kikwabo. Bino byambo wibyambilepo ne mu kyepelo kyalondelapo kiji mu Yoano. Tangai Yoano 7:16.
Mata: Pa bena kutangwa’mba: “Yesu wibakumbwile amba: ‘Byo mfunjisha kechi byami ne, bino bya yewa wantumine.’”
Karen: Nasanta bingi ba Mata. Kwesakana na kino kyepelo, abya mwaumvwa’mba Yesu wafunjishanga byanji mwine nyi?
Mata: Ine, waambile’mba byo afunjishanga byajinga bya yewa wamutumine.
Karen: Kya kine. Kampe twakonsha ne kushikisha’mba, ‘Pano ñanyi wamutumine Yesu? Kabiji ñanyi wamupele bukine bo afunjishenga?’ Nanchi kechi twakonsha kwamba’mba aye wakila Yesu nenyi? Mambo watumana wakila yewa ye batuma.
Mata: Natemwa bingi. Nkyangye kutangapo kino kinembelo.
Karen: Kabiji monai byambo bya kwa Yesu biji pa Yoano 14:28 bya kuba’mba: “Mwaumvwine byo nemwambijile amba, Mbena kuya kabiji nkabwela ko muji. Umvwe mwantemwa, inge mwasekela kuba amba mbena kuya kwi Batata, mambo abo bo bankila.” Kwesakana na kino kyepelo, mwakonsha kwamba’mba Yesu wibikile pepi kwi Shanji?
Mata: Waambile’mba Bashanji bamukila. Onkao mambo, wamonanga Shanji amba wakila aye.
Karen: Kya kine. Akimonai Yesu byo aambijile baana banji ba bwanga pa Mateo 28:18. Kino kyepelo kyaamba’mba: “Lesa wampa lūsa lwa kulama bintu byonse bya mwiulu ne bya pano pa ntanda.” Nanchi pano Yesu waambile’mba uji na lūsa lonse nyi?
Mata: Ine, waambile’mba bamupa.
Karen: Pano umvwe Yesu wajinga Lesa bakonsha kumupa byepi lūsa? Kabiji ñanyi wamupa luno lūsa?
Mata: Nsakulangulukishapo pa kino.
Waambilenga ne Bañanyi?
Karen: Kuji kintu kikwabo kyakonsha kwitukumisha bingi umvwe Yesu kya kine wajinga Lesa.
Mata: Ñanyi kintu kyonkakyo?
Karen: Ke kyokya kyo tutanga pa lubatizhilo lwa kwa Yesu. Akimonai jishimikila janembwa mu Luka 3:21, 22. Mwane batange bino byepelo.
Mata: “Bantu bonse byo baishile na kubatizhiwa, Yesu naye wabatizhiwe. Kabiji byo alombelenga, jiulu jashinkukile, ne mupashi wazhila waishile pe aye mu bunkunda ne jiwi jafumine mwiulu amba: ‘Obewa wi Mwanami ye natemwa; mo namwena lusekelo.’”
Karen: Mwamona byaubile Yesu kimye kyo abatizhiwenga nyi?
Mata: Ee, Walombelenga.
Karen: Kya kine. Pano kampe twakonsha kwishikisha’mba, ‘Inge kya kuba Yesu Lesa, walombelenga kwi ñanyi?’
Mata: Mwaipuzha bingi bulongo. Nkepuzha ba pashita.
Karen: Kabiji twafwainwa ne kulanguluka pa kino, monai kuba’mba kimye Yesu kyo bamutumpwile mu mema, kuji waambile mwiulu. Mwayuka byo aambile nyi?
Mata: Waambile’mba Yesu Mwananji, ye atemwa kabiji moamwena lusekelo.
Karen: Pano inge kya kuba Yesu wajinga Lesa, ñanyi waambilenga mwiulu?
Mata: Kechi nakilangulukapo bino ne.
Mambo ka Bulunda bwa kwa Lesa ne Yesu kyo Bebwesakenya ku bwa “Mwana” ne “Shanji”?
Karen: Twayai twisambe pa kishinka kikwabo. Twatanga kuba’mba Yesu waambile pe Lesa amba Shanji wa mwiulu. Kabiji kimye kyo a batizhiwe, jiwi jafumine mwiulu jaambilenga pe Yesu amba Mwananji. Kabiji mwine waambile’mba wajinga Mwana Lesa. Pano fwanyikizhai kuba’mba mubena kukeba kumfunjisha pa bantu babiji baesakana, bañanyi mu kisemi bo mwakonsha kwambapo pa kuba’mba kishinka kyumvwanyike bulongo?
Mata: Nakonsha kwamba pa bankasa ne kolo.
Karen: Kya kine, kampe mwakonsha ne kwamba pa mapasa. Pano Yesu waambile pe Lesa amba Shanji kabiji pe aye mwine waambile’mba Mwana. Mwalanguluka’mba Yesu waambilenga pa ka?
Mata: Naumvwa mo mwatazha. Yesu walumbulwilenga’mba umo pa bano mukulumpe kabiji uji na bulume kukila mukwabo.
Karen: Kya kine. Kabiji akilangulukai pa kwesakana kwa mapasa o twajikwambapo. Umvwe Yesu wajinga Lesa, byo aji Mufunjishi Wayukisha, nanchi inge kechi walangulukile pa kino nenyi?
Mata: Inge walangulukilepo.
Karen: Mu kifulo kya kuba byobyo, waingijishe byambo bya kuba’mba “Shanji” ne “Mwana” kulumbulula bulunda bujipo.
Mata: Mwalumbulula bingi bulongo.
Baana ba Bwanga Batanshi ba kwa Yesu Baambilepo’mba Ka?
Karen: Umvwe muji na kimye, nakonsha kutemwa kwisamba nenu kishinka kikwabo, saka nkyangye kuya.
Mata: Kijitu bulongo.
Karen: Umvwe Yesu kya kine wajinga Lesa, nanchi mwalanguluka’mba baana banji ba bwanga inge kechi baambilepo nenyi?
Mata: Inge baambile.
Karen: Mu Binembelo, kafwako nangwa pamo potutanga amba bafunjishenga bino ne. Pano akyumvwai byanembele Paulo, mutumwa wa kwa Yesu. Pa Filipai 2:9, walumbulwile byaubile Lesa panyuma ya lufu ne lusanguko lwa kwa Yesu amba: “Lesa kyo kyo amupela kifulo kikatampe ne jizhina jakila mazhina onse.” Kwesakana na byaamba kino kyepelo, Lesa wapele Yesu ñanyi kintu?
Mata: Kyaamba’mba Lesa wamupele kifulo kikatampe.
Karen: Inge kya kuba Yesu wajinga Lesa saka akyangye kufwa kabiji palutwe kacheche bamupa kifulo kikatampe, nanchi kino inge kechi kyalengejile Yesu kunemekwa kukila Lesa nenyi? Kafwako wakila Lesa ne.
Mata: Kechi kyakonsheshe kubiwa ne.
Karen: Kwesakana na bino bishinka byonse byo twaambapo, nanchi mwakonsha kwamba’mba Baibolo ufunjisha’mba Yesu Lesa nyi?
Mata: Ine, kechi byobyo yaamba ne. Baibolo waamba’mba, Yesu Mwana Lesa.
Karen: Kya kine. Bakamonyi ba kwa Yehoba bamunemeka bingi Yesu. Twaitabila kuba’mba lufu lwanji byo aji Mesiasa walayiwe lwashinkwijile bantu bakishinka jishinda ja kupulukilamo.
Mata: Ne amiwatu byobyo naitabila.
Karen: Kampe mwakonsha kuba ke mwishikishe’mba, ‘Pano twakonsha kumwesha byepi kwi Yesu amba tusanta pa byo etufwijile?’
Mata: Kyo kyo mbena kulangulukapo.
Karen: Kampe nakonsha kubwela jibiji na kwisamba nenu pa mikumbu ya mu Baibolo. Mukekala pa nzubo mulungu wiya nyi?
Mata: Ee mwane nkekala ponka.
Karen: Kyawama nanchi tukamonañana mulungu wiya.
[Tubyambo twa mushi]
Umvwe mukeba kuyukilapo byavula, monai kitango 5 mu buku wa Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka?
^ ***w12 10/1 pp. 21-23 Mwisambo na Wakinkalankulo Nanchi Boba Byawama Baya Mwiulu Nyi?***
Mwisambo na Wakinkalankulo Nanchi Boba Byawama Baya Mwiulu Nyi?
BAKAMONYI BA KWA YEHOBA bomvwa bingi bulongo kwisamba bya mu Baibolo na bantu. Nanchi mujipo na bwipuzho pa bya mu Baibolo bwimukatazha nyi? Nanchi mukebesha kuyuka byaitabilamo Bakamonyi ba kwa Yehoba nyi? Umvwe byo kiji, kange mukazhinyezhinye kwipuzha kimye kyo mukamonañana na Kamonyi ne. Bakatemwa bingi kwisamba nenu.
Uno ke mwisambo Kamonyi wa kwa Yehoba ye akonsha kwisamba na bantu. Twayai tufwanyikizhe kuba’mba Kamonyi wa jizhina ja Mako wafika pa nzubo ya mwanamulume wa jizhina ja Lombanya.
Aba Baya Mwiulu Baya na Kuba Ka?
Mako: Inge mwalanguluka pa bya kulutwe, abya mulanguluka’mba bintu bikawama nyi, inyi bikakilamo kutama nangwa kwikala byonka byo biji?
Lombanya: Ndanguluka’mba bintu bikawama. Nkebesha kuya na kwikala ne Nkambo mwiulu.
Mako: A lo luketekelo lwawama. Baibolo wamba bingi pa biji mwiulu ne pa jishuko ja kuya mwiulu. Abya mwakilangulukapo kala pa baya mwiulu kyo baya na kuba nyi?
Lombanya: Tukaya na kwikala ne Lesa kabiji tukamutakaikanga myaka ne myaka.
Mako: Alo ke luketekelo lwawama bingi. Baibolo kechi waambatu pa mapesho akekala na bantu bakaya mwiulu ne, yaamba ne pa mwingilo wanema bingi ye bakengilanga.
Lombanya: Ñanyi mwingilo yenka o?
Mako: Uno mwingilo bamutongola pa Lumwekesho 5:10. Pa kino kinembelo patangwa’mba: ‘[Yesu] wibalula kwikala bamfumu ne bañanga ba Lesa wetu kabiji bakekala bamfumu ne kulama ntanda.’ Ba Lombanya, mwaumvwa mwingilo uji na bakaya mwiulu nyi?
Lombanya: Kino kinembelo kibena kwamba’mba bakekala bamfumu bakalamanga ino ntanda.
Mako: Uno mwingilo wanema bingi, ke ibyo nenyi?
Bañanyi bo Bakalamanga?
Mako: Inge bakaya mwiulu bakekala bamfumu, nanchi kechi mwaswa kuba’mba paji bo bakalamanga nenyi? Umvwe kafwako bo bakalamanga, ke kafulumende wa mutundu ka wabula bangikazhi.
Lombanya: Po naumvwisha.
Mako: Onkao mambo, bwipuzho bwanema bingi kwipuzha bwa kuba’mba: Bañanyi bo bakalamanga?
Lombanya: Namona tukalamanga bantu bashala pano pa ntanda bakyangye kufwa ne kuya mwiulu.
Mako: Akyo kyo mwaamba kyaumvwanyika bingi bulongo inge kya kuba bantu boba byawama bonse baya mwiulu. Pano akilangulukai pa kino, nanchi bantu bamo bawama kechi bakaya mwiulu nenyi?
Lombanya: Nkyangye kumvwapo mwina Kilishitu waitabila byobyo ne.
Mako: Naipuzha buno bwipuzho na mambo a byo tutanga pa Salamo 37:29. Tangaipo.
Lombanya: Kyawama. Panembwa’mba: “Baoloka bakaswana ntanda, Ne kwikalamo myaka ne myaka.”
Mako: Mwatanga bingi bulongo. Nanchi mwamona pakekala bantu bavula boba byawama nyi?
Lombanya: Kinembelo kyaamba’mba bakaswana ntanda.
Mako: Byo ibyo kabiji kechi pa kakimyetu kacheche ne. Kinembelo kyaamba’mba: “Bakekalamo myaka ne myaka.”
Lombanya: Namona kampe kino kibena kulumbululatu’mba boba byawama kechi bakapwapo pano pa ntanda ne. Inge twafwa ne kuya mwiulu, bakwabo basemwa ne kutwajijila kuba byawama pano pa ntanda.
Mako: Bavula mo mo bekyumvwina kino kinembelo. Nanchi twakonsha kwamba’mba kino kinembelo kilumbulula bingi nyi? Nanchi kyalumbulula’mba bonse boba byawama bakekala myaka ne myaka pano pa ntanda nyi?
Lombanya: Kechi nayuka inge nkekala pano pa ntanda ne.
Paladisa Ukekala Pano pa Ntanda
Mako: Akimonai byaamba kinembelo kikwabo pa bwikalo bwa kulutwe pano pa ntanda. Twayai tutange Lumwekesho 21:4. Kino kinembelo kyaamba pa bantu bakekala pano pa ntanda kimye kya kulutwe amba: “Kabiji ukebashimuna mipolo yonse ku meso abo, ne lufu, mabingo, kujila nangwa misongo kechi bikekalako jibiji ne. Bintu bya kala byapichijila.” Nanchi kechi mwakonsha kutemwa kukekala buno bwikalo nenyi?
Lombanya: Nakonsha kutemwa. Pano bino namona kino kinembelo kibena kwamba pa bikekala bwikalo mwiulu.
Mako: Byo ibyo bakaya mwiulu nabo bakekala bwikalo bwa uno mutundu. Pano akimonai byaamba kino kinembelo. Kyaamba’mba, ki ka kikamweka ku lufu?
Lombanya: Kyaamba’mba, ‘lufu kechi lukekalako jibiji ne.’
Mako: Kya kine. Naketekela musakuswa kuba’mba, pa kuba’mba kintu kibule kwikalako jibiji, ko kuba’mba kyajingako patanshi.
Lombanya: Ee ibyo.
Mako: Nanchi mwiulu mwakikalapo kala lufu nyi? Pano pa ntanda po pafwa bantu.
Lombanya: Kampe. Pano bino nsakukilangulukapo.
Mako: Mwamona ba Lombanya, Baibolo ubena kwitufunjisha’mba bantu boba byawama bamo bakaya mwiulu, pa kuba bavula bakekala pano pa ntanda myaka ne myaka. Naketekela mwakitangapo kala kino kinembelo kyaamba’mba: “Bo bene balusekelo bakoka michima, mambo bakaswana ntanda.”—Mateo 5:5.
Lombanya: Ee, naumvwine saka bekitanga ku chechi.
Mako: Inge bakoka muchima bakaswana ntanda, nanchi kino kechi kibena kulumbulula’mba bakekala pano pa ntanda nenyi? Bakekala pano pa ntanda bakamona byawama byo baambapo mu Lumwekesho. Bakemwena bintu byonse byo bikaluka, mambo Lesa ukafumyapo byonse byatama ne lufu pamo.
Lombanya: Naumvwa mo mwatazha, pano bino kechi natondwa na binembelo bibiji byo mwatanga ne.
Mako: Kechi byo byonkatu ne, binembelo byaamba pa bikekala bwikalo bwa pano pa ntanda byavulatu. Inge muji na kimye, twayai tutange kinembelo kyo natemwa bingi.
Lombanya: Tangai, kimye ko kikiji kicheche.
“Babi Bakekala ke Kafwako”
Mako: Twaji kutanga Salamo 37:29. Pano twayai tutange kyepelo 10 ne 11. Tangai bino byepelo.
Lombanya: Patangwa’mba: “Bino pakishala pacheche ne babi bakekala ke kafwako: Ee kine, obewa ukatajishanga pantu panji kabiji aye ukekala ke kafwapo. Pakuba bakimote bakaswana ntanda. Kabiji bakasangalela mu kuvula kwa mutende.”
Mako: Mwatanga bingi bulongo. Kwesakana na kyepelo 11, “bakimote,” nangwa’mba bantu boba byawama bakekala pi?
Lombanya: Paamba’mba “bakaswana ntanda.” Nangwa byonkabyo, namona nobe kibena kwamba pa ano moba mambo bantu bawama po baji pa ntanda ne lelo jino.
Mako: Ee ibyo. Pano bino kinembelo kyaamba ne kuba’mba boba byawama bakeyowa “kuvula kwa mutende.” Nanchi twiyowa mutende pano pa ntanda nyi?
Lombanya: Ine.
Mako: Pano uno mulaye ukafika byepi? Akilangulukai pa kino: Fwanyikizhai kuba’mba muji na mazubo mo mwabika bakusonkela. Imo musonkela baji na byubilo byawama balama bulongo nzubo kabiji bekala bulongo na bakwabo. Mukatemwa kuba’mba batwajijile kwikalamo. Mu nzubo yenu ikwabo musonkela bantu batama michima babena konauna ne nzubo kabiji baikazha ne bakwabo bufinda. Bano batama michima umvwe bakana kupimpula byubilo byabo mukoba byepi?
Lombanya: Nkebapangamo.
Mako: Ne Lesa naye byobyo akoba na bantu baji na byubilo byatama. Akimonai byaamba kyepelo 10 amba: “Babi bakekala ke kafwako.” Ko kuba’mba Lesa “ukebafumyapo” bonse baikazha bakwabo bufinda. Pakuba baji na byubilo byawama bakekala mutende pano pa ntanda. Naketekela uno mulanguluko wa kuba’mba bantu baji na byubilo byawama bakekala pano pa ntanda myaka ne myaka wapusana na byo mwafunjile ku chechi kwenu.
Lombanya: Ee, kechi na kyumvwapo bino ku chechi kwetu ne.
Mako: Byonka byo mwaji kwamba pa kutendeka, kechi twafwainwa kutangatu kinembelo kimo nangwa bibiji twashiinwa ne. Twafwainwa kubalaulanga byaamba Baibolo yonse pa bikekala boba byawama. Pano kwesakana na binembelo byo twatanga pano, nanchi mwaswa kuba’mba bantu bawama bamo bakaya mwiulu, bakwabo bakekala pano pa ntanda myaka ne myaka nyi?
Lombanya: Kechi nayuka bulongo ne. Bino kwesakana na binembelo byo twatanga kibena kumweka nobe byobyo kikekala. Nafwainwa kulangulukishapo pa bino.
Mako: Byo musakulangulukanga pa uno mutwe, kampe mwakonsha kwikala ne na mepuzho akwabo. Nabiji, a kuba’mba, Pano kikekala byepi ku bantu bawama bajinga pano pa ntanda kala? Nanchi bonse bayile mwiulu nyi? Inge kechi bayile mwiulu ne, baji pi?
Lombanya: Ao mepuzho awama bingi.
Mako: Nsakwimushila binembelo. Lekai nemunembelepo pamo binembelo byaamba pa uno mutwe. Bino pa nkabwele jibiji tukesambepo, umvwe mwaikalapo na kimye mukebitange ne kulangulukapo. Kijitu bulongo nyi?
Lombanya: Kijitu bulongo, nasanta bingi.
[Tubyambo twa mushi]
Tangai Yoba 14:13-15; Yoano 3:13; ne Byubilo 2:34.
^ ***w13 7/1 pp. 14-15 Nanchi Lesa uta Muchima pa Buyanji Bwetu Nyi?***
KWISAMBA NA BANTU
Nanchi Lesa uta Muchima pa Buyanji Bwetu Nyi?
Uno ke mwisambo Kamonyi wa kwa Yehoba ye akonsha kwisamba na bantu. Twayai tufwanyikizhe kuba’mba Kamonyi wa jizhina ja Malita wafika pa nzubo ya mwanamukazhi wa jizhina ja Sofiya.
PANO NGA LESA WAKONSHA KUSWISHA BYEPI KINTU KYA UNO MUTUNDU KUMWEKA?
Malita: Lelo mbena kwisamba na bantu pa uno talakiti uji na mutwe wa kuba’mba, Nanchi Mukeba Kuyuka Bukine Nyi? Tambulai.
Sofiya: Nanchi uno talakiti ubena kwamba pa bupopweshi nyi?
Malita: Ee mwane. Akitalai pa mepuzho 6 aji pa nkupiko. Ñanyi bwipuzho pa—
Sofiya: Akimanai ponkapo. Mubena kutayatu kimye kwisamba ne amiwa.
Malita: Pano mambo ka o mwaambila byobyo?
Sofiya: Kechi nayuka kana naitabila ne mwi Lesa ne.
Malita: Nasanta bingi pa kwamba biji kumuchima. Pano nkipuzheko, Nanchi kimye kyonse byobyo mumvwa byonka bino nyi?
Sofiya: Ine, Kala nayanga ku chechi. Bino nalekele kala kuyako.
Malita: Eyo. Najikulubako ne kwimubula jizhina, yami Malita.
Sofiya: Ne Sofiya.
Malita: Kyawama bingi.
Sofiya: Nasanta.
Malita: Kechi naiya na kwimukanjikizha kuba’mba mwitabile ne. Nanchi kujipo kimulengela kuzhinauka kuba’mba Lesa koaji nyi?
Sofiya: Ee. Papita ne myaka 17, ba mama bajinga mu mapuso apa mukwakwa.
Malita: Kyatama bingi pa kumvwa byobyo. Bekozhezhe nyi?
Sofiya: Ee, kufumatu kyokyo kimye kechi benda ne.
Malita: Kyatama bingi.
Sofiya: Kino kyo kindengela kulanguluka kuba’mba, Inge Lesa koaji, mambo ka o aswishishe kintu kya uno mutundu kumweka? Mambo ka o aswishisha kuba’mba tuyandenga bibye?
NANCHI KYATAMA KUYUKA ENE MAMBO NYI?
Malita: Byo mubena kulanguluka bijitu bulongo. Umvwe tubena kuyanda kijitu bulongo kulanguluka bya uno mutundu. Mambo ne bantu bakishinka batongolwa mu Baibolo balangulukanga byonkabyo.
Sofiya: Kine nyi?
Malita: Ee mwane. Abya kijitu bulongo kwimubulapo kyakumwenako kimo kya mu Babilolo nyi?
Sofiya: Kijitu bulongo.
Malita: Akimonai byaambile Ngauzhi Habakuka byonka byo kyanembwa pa Habakuka kitango 1 kyepelo 2 ne 3 amba “Anweba Yehoba, moba anga o nkemujijilanga, anweba ne kuñumvwa ne, ne kutama muteto namba: Twavila! anweba ne kwitupulusha ne? Mambo ka o mwaswila’mba mmone bintu byatama.” Nanchi ano mepuzho kechi epasha nao mwaji kwipuzhanga ne nyi?
Sofiya: Ee mwane.
Malita: Lesa kechi wakajipijile Habakuka pa kwipuzha mepuzho a uno mutundu ne, nangwa kumwambila kuba’mba wajinga na lwitabilo lucheche.
Sofiya: Kyawama.
YEHOBA WASHIKWA BUYANJI
Malita: Baibolo ufunjisha kuba’mba Lesa washikwa buyanji kabiji watako bingi muchima.
Sofiya: Mwatazha mwepi?
Malita: Akimonai byo aamba pa Kulupuka 3:7. Mwakonsha kutangapo nyi?
Sofiya: Ee mwane. Pa amba’mba: “Kabiji Yehoba waambile’mba: Kumona namona buyanji bwa bantu bami baji mu Ijipita. Kabiji naumvwa kujila kwabo ko bajila na mambo a bakulumpe bebapa mingilo, mambo nayuka kuyanda kwabo.”
Malita: Nasanta. Kwesakana na kino kinembelo, nanchi Lesa umona inge bantu banji babena kuyanda nyi?
Sofiya: Ee, byobyo kibena kumweka.
Malita: Kabiji kechi wayukatu bintu bimwekela bantu ne. Akimonai byambo byapelako mu kyepelo. Lesa waamba’mba: “Nayuka kuyanda kwabo.” Nanchi bino byambo byafwainwa kwamba Lesa wabula kutako muchima nyi?
Sofiya: Ine, bino.
Malita: Lesa kechi umonatu makatazho o tuji nao ne, bino kimukola bingi ku muchima na makatazho o tupitamo.
Sofiya: Ibyo.
Malita: Byo tubena kulanguluka pa kino, twayai tumone kimye kikwabo bantu ba Lesa kyo bayanjile. Kino kyanembwa pa Isaya 63:9. Lubaji lutanshi lwa kino kyepelo lwaamba’mba: ‘Mu moba onse a lumanamo lwabo wamanamine bingi.’ Nanchi mwakonsha kwamba’mba Lesa kyamukolele bingi ku muchima kimye bantu banji kyo bayanjilenga nyi?
Sofiya: Ee, byo byaamba kinembelo.
Malita: Kishinka ke kya kuba’mba Lesa wituta bingi muchima kabiji kechi umvwa bulongo umvwe ketuyande ne. Umvwe ketupite mu bya malwa, naye kechi umvwa bulongo ne.
PANO MAMBO KA O ASWISHISHA BUYANJI?
Malita: Saka nkyangye kuya ne, kuji kintu kimo kyo nafwainwa kwisamba ne anweba.
Sofiya: Kijitu bulongo.
Malita: Akimonai Baibolo byo itufunjisha pa bulume buji na Lesa. Kyepelo kyo mbena kukeba namba twisambe ne anweba ke kiji pa Yelemiya 10:12. Tangaipo.
Sofiya: Pa aamba’mba: “Aye Lesa wa kine i ye walengele ntanda na bulume bwanji, kabiji wipekajikile pano panshi na mana anji, ne kutanyika jiulu na milangwe yanji.”
Malita: Nasanta bingi. Twayai twisambe pa kino kyepelo. Nanchi Lesa wakebewenga bulume bukatampe pa kuba’mba alenge jiulu ne byonse bijimo nyi?
Sofiya: Ee.
Malita: Umvwe kya kuba’mba Lesa uji na bulume bwa kulenga bino bintu byonse byo tumona, nanchi kechi twakonsha kuketekela kuba’mba uji na bulume bwa kupwisha makatazho etu onse ne nyi?
Sofiya: Ee.
Malita: Akilangulukai pe bainenu jikwabo. Mambo ka o kimukolela ku muchima pa kumona saka bayanda?
Sofiya: Mambo ne batemwa, ke bamama.
Malita: Umvwe kya kuba’mba mwajinga na bulume bwakupwisha lukatazho lobajimo, nanchi kuba mwauba bino ne nyi?
Sofiya: Nakonsha.
Malita: Akilanguluka pa kino byo kiji. Baibolo ufunjisha kuba’mba Lesa uyuka buyanji bo tupitamo, kimukola ku muchima kabiji uji na bulume. Akilangulukai pa byatekanya Lesa pa kubula kupwisha bukiji bukiji buno buyanji.
Sofiya: Kechi nalangulukangapo mu jojo jishinda ne.
Malita: Nanchi kujipo bintu byalengela kubula kupwisha bukiji bukiji makatazho nyi?
Sofiya: Ee, bino byo kyamwekana.
Malita: Naumvwa foni yenu ibena kujila, nanchi nkeya kimye kikwabo tukatwajijile na kwisamba pa uno mutwe.
Sofiya: Nasanta bingi, nkomvwa bingi bulongo inge mwaiya.
Nanchi pajipo mutwe wa mu Baibolo ye mwabula kumvwisha nyi? Nanchi mukeba kuyukisha bishinka pa biji byonse byaitabilamo nangwa byubilo bya mu bupopweshi bwa Bakamonyi ba kwa Yehoba? Inge byo byo kiji, kange mukwate ku lusono kwipuzha Bakamonyi ba kwa Yehoba ne. Bakakasuluka kwisamba nenu pa mitwe iji yonse.
[Tubyambo twa mushi]
Umvwe mukeba kuyukilapo byavula, monai kitango 11 mubuku wa Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka? wanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba.
Mutwe ukalondelapo ukambanga pa ene mambo Lesa o aswishisha buyanji.
^ ***w14 1/1 pp. 8-10 Mambo ka Lesa o Aswishisha Buyanji?***
KWISAMBA NA BANTU
Mambo ka Lesa o Aswishisha Buyanji?
Uno ke mwisambo Kamonyi wa kwa Yehoba ye akonsha kwisamba na bantu. Twayai tufwanyikizhe kuba’mba Kamonyi wa jizhina ja Malita wafika pa nzubo ya mwanamukazhi wa jizhina ja Sofiya.
LESA UMVWA BYEPI PA KUMONA ATWEBA NA KUYANDA?
Malita: Byepi ba Sofiya. Naumvwa bingi bulongo pa kwimutana pa nzubo.
Sofiya: Kyawama.
Malita: Byo naishile, twisambile pe Lesa byo omvwa pa buyanji bwetu. Mwaambile kuba’mba kino kyo kintu kimukatazha pa kimye kyabaya, kikatakata kimye bainenu kyo bajinga mu mapuso a pa mukwakwa. Nga bainenu baumvwako byepi?
Sofiya: Bibena kwalaukatu, lelo baumvwako bulongo, kesha bya bwelamo. Bino lelo bajiko bulongo.
Malita: Kyawama akyo. Mwafwainwa muji bingi na milanguluko na mambo a luno lukatazho.
Sofiya: Ibyo. Kimye kimo ndanguluka pakapwila kikola.
Malita: Kijitu bulongo kulanguluka mu jojo jishinda. Kampe mubena kuvuluka kuba’mba kimye kyo twasambakene, nemushijile bwipuzho bwaambilenga pe Lesa kyo aswishisha buyanji kutwajijila inge kya kuba uji na bulume bwa kwibupwisha.
Sofiya: Ee, navuluka.
Malita: Saka tukyangye kutana mukumbu mu Baibolo, tukipitulukeko pacheche mu bintu byo twisambilepo.
Sofiya: Kijitu bulongo.
Malita: Twafunjile kuba’mba mwanamulume wa kishinka wajingako kala walangulukanga pa ene mambo Lesa o aswisha buyanji. Nangwa byonkabyo, Lesa kechi wamukajipijile nangwa kumwambila amba wafwainwa kwikala na lwitabilo lwakosa ne.
Sofiya: Kechi nayukile ne.
Malita: Twafunjile ne kuba’mba Yehoba Lesa umvwa kutama pa kumona atweba na kuyanda. Kyakumwenako, Baibolo waamba’mba kimye bantu banji byo bamanaminenga, ‘kyamukolelenga bingi ku muchima.’ Nanchi kechi kitutekenesha kuyuka kuba’mba Lesa umvwa ku muchima kutama umvwe ke tuyande ne nyi?
Sofiya: Ee.
Malita: Kikwabo, twisambile amba kulanguluka pa bulume buji na Mulenga wetu, kwitulengejile kushiinwa kuba’mba wakonsha kupwisha buyanji pa kimye kiji kyonse.
Sofiya: Kino kyo kintu kyo nakankalwa kumvwisha. Mambo ka Lesa o alekela bintu byatama na kubiwa saka aji ne na bulume bwa kwibipwisha?
ÑANYI WAAMBILENGA BYA KINE?
Malita: Twayai tutane mukumbu mu buku mutanshi wa mu Baibolo wa Ntendekelo. Nanchi mwayuka jishimikila jaamba pe Adama ne Evwa ne kichi kya kuyuka byawama ne byatama nyi?
Sofiya: Ee, nafunjile bino ku Sande sukulu. Lesa wibambijile amba ku kichi kimo kechi bafwainwa kujako ne, bino abo baapileko kipangwa ne kuja.
Malita: Mwaamba kine. Pano twayai twisambe pa bintu byalengejile Adama ne Evwa kusatuka. Bino bintu byo byalengela amba tuyandenga. Mwane batange pa Ntendekelo kitango 3, kyepelo 1 kufika ku 5.
Sofiya: Pa amba’mba: “Aye mulolo wibikijile kujimuka bilengwa byumi byonse byo alengele Yehoba Lesa. Kabiji mulolo wamwipwizhe mwanamukazhi amba: Nanchi kine, Lesa kechi wimwambijile nenyi? amba: Kechi mukaje ku kichi nangwa kimotu kya mu bujimi ne. Kumvwa mwanamukazhi wamukumbwile mulolo amba: Ku bipangwa bya ku bichi bya mu bujimi twakonsha kujakotu; kana ku bipangwa bya ku kyokya kichi kiji mukachi ka bujimi, Lesa waambile’mba: Kechi mukajeko ne, nangwa kukwatakotu ne, kuchina’mba mwakafwa. Pakuba mulolo wamwambijile mwanamukazhi amba: Ine, kechi mukafwa ne. Mambo Lesa wayuka’mba mu juba jo mukajako, meso enu akalaba; kabiji mukekala pamo nobe Lesa mwine ne kuyuka byawama ne byatama.”
Malita: Nasanta. Twayai twisambeko pa bino byepelo. Kitanshi, mulolo waambile ku mwanamukazhi, Evwa. Byambo bikwabo byamwesha kuba’mba Satana Diabola ye waambilenga kwi Evwa kupichila mu mulolo. Satana waipwizhe Evwa pa mukambizho wibapeele Lesa waambilenga pa kichi kimo. Mwamona byaambile Lesa kuba’mba byo bikafumamo umvwe kya kuba Adama ne Evwa baja ku kichi nyi?
Sofiya: Ee, amba bakafwa.
Malita: Mwaamba kine. Byambo bikwabo byaambile Satana byamwesheshenga amba Lesa wabepele. Monai byo aambile: “Kechi mukafwa ne.” Satana waambilenga amba Lesa wa bubela.
Sofiya: Kyo kimye kitanshi kumvwapo bino byambo.
Malita: Kimye Satana kyo aambile kuba’mba Lesa wa bubela, wakolomwene bintu byakebewenga kimye pa kuba’mba bipwe. Mwayuka o kyaikela bino nyi?
Sofiya: Uuu, kechi nayuka ne.
Malita: Kampe twambile mu jino jishinda. Twambe amba, juba jimo naiya kwi anweba ne kwimwambila amba nji na bulume kwimukila. Mwakonsha kuba byepi pa kuba’mba muswe?
Sofiya: Mwakonsha kubapo bimo.
Malita: Ee, mwafikilapotu. Kampe twakonsha kusala kintu kyanema ne kumona wakonsha kwikishikula. Kuba bino, kwakonsha kulengela kuyuka uji na bulume.
Sofiya: Naumvwa kishinka kyo mubena kwambapo.
Malita: Pano ibyepi mu jishinda jikwabo umvwe naamba’mba ne wakishinka kukila anweba? Kino kyakilamo ne kukatazha, ke ibyo nenyi?
Sofiya: Ee, ne amiwa byobyo nalanguluka.
Malita: Bukishinka kechi kintu kyo twafwainwa kwingijisha bulume pa kweseka muntu pa kuba’mba tuyuke amba uji nabo ne.
Sofiya: Ibyo, ee.
Malita: Kintu kyo twafwainwa kubatu pa kuba’mba tupwishe lukatazho ke kuleka papita kimye pa kuba’mba bantu bayuke wakishinka pe atweba bonse babiji.
Sofiya: Byo mwaamba byaumvwanyika.
Malita: Monai jikwabo pa jonka jishimikila jiji mu Ntendekelo. Nanchi Satana waambilenga amba uji na bulume kukila Lesa nyi?
Sofiya: Ine.
Malita: Kino inge kyamwesheshe amba Lesa wajinga wa bubela. Bino Satana aye waambile’mba wabukishinka kukila Lesa. Kiji nobe waambijilenga Evwa kuba’mba ‘Lesa ubena kubepa, bino amiwa mbena kwamba kine.’
Sofiya: Kyawama.
Malita: Lesa walangulukile kuba’mba pafwainwe kupita kimye pa kuba’mba luno lukatazho lupwe. Mu kuya kwa kimye, bantu inge bayukile waambile bukine ne wabepele.
MAMBO AKWABO AKOLOMWENE SATANA
Sofiya: Panyuma ya kuba Evwa wafwa, nanchi kino kyalumbulwilenga amba Lesa waambile kine nyi?
Malita: Twafwainwa kwamba’mba, waambile kine. Pano bino kwajinga bintu bikwabo mu bubela bwabepele Satana. Monai jikwabo mu kyepelo 5. Nanchi mwamona kintu kikwabo Satana kyo abuujile Evwa nyi?
Sofiya: Waambile amba umvwe waja ku kipangwa, meso enu akalaba.
Malita: Ee, ne kuba’mba “ukekala pamo nobe Lesa mwine ne kuyuka byawama ne byatama.” Ko kuba’mba Satana waambilenga amba Lesa utana bantu byawama.
Sofiya: Oo, nanchi.
Malita: Abuno nabo bwajinga bubela.
Sofiya: Pano mwatazha mwepi?
Malita: Kupichila mu bino byambo byanji, Satana waambilenga amba Evwa kumvwangakotu ne bantu bonse kuba’mba bafwainwa kwikala bulongo kwa kubula kwibalama kwi Lesa. Mu kino namo, Yehoba wayukile kuba’mba jishinda jawamatu ja kumwesheshamo amba byaambilenga Satana byajinga bya bubela, ke kumuswisha kuba byo akebelenga. Onkao mambo, Lesa waswisha Satana kulama ino ntanda pa kimye kicheche. Kino kitukwasha kuyuka ene mambo buyanji o bwavujila mambo Satana ye ubena kulama ino ntanda kechi Lesa ne. Bino kuji bintu byawama.
Sofiya: Ñanyi bintu byonka byo?
Malita: Baibolo witubula bintu bibiji byawama byaamba pa bukine bwa Lesa. Kitanshi, Yehoba wituta muchima umvwe ke tuyande. Kyakumwenako, monai byambo bya Mfumu Davida byanembwa mu Masalamo 31:7. Davida wapichile bingi mu bya malwa mu bwikalo bwanji, pano monai byo aambile mu lulombelo kwi Lesa. Tangaipo mwane pa kino kyepelo.
Sofiya: Pa amba’mba: “Nkasekela ne kusangalala mu lusa lwenu; Mambo anweba mwamona kumanama kwami: Mwayuka byakatazha byamona muchima wami.”
Malita: Nangwa kya kuba Davida wapichile mu bya malwa, watekeneshiwe bingi pa kuyuka amba Yehoba wamwene byonse byo apichilemo. Nanchi kino kimutundaika, pa kuyuka kuba’mba Yehoba uyuka byonse ne byo twiumvwa umvwe ke tupite mu makatazho bintu byakonsha kubula kuba bantu nyi?
Sofiya: Ee, mwane. Kintundaika.
Malita: Kya bubiji, ke kya kuba’mba Lesa kechi ukaleka buyanji kutwajijila ne. Baibolo ufunjisha kuba’mba katatakatu akonaune bukalama bwatama bwa kwa Satana. Kabiji ukafumyapo bintu byonse byatama kumvwangakotu ne bintu byo mupitamo anweba ne bainenu. Abya mwafwainwa kutemwa kuba’mba nkeye mulungu ubena kwiya ne kwimumwesha ene mambo o twaketekela kuba’mba katatakatu Lesa akafumyepo buyanji nyi?
Sofiya: Kijitu bulongo.
Nanchi kujipo mutwe umo wa mu Baibolo ye mwakankalwa kumvwisha nyi? Nanchi mukeba kuyuka mafunjisho nangwa byubiwa mu bupopweshi bwa ba Kamonyi ba kwa Yehoba nyi? Umvwe byobyo kiji, mwakasuluka kushikisha Kamonyi wa kwa Yehoba. Bakemukwasha kutana mikumbu.
[Tubyambo twa mushi]
Monai mutwe wa kuba’mba “Kwisamba na Bantu—Nanchi Lesa uta Muchima pa Buyanji Bwetu Nyi?” mu magazini wa July 1, 2013. Mwakonsha ne kumutana pa www.jw.org.
Monai Isaya 63:9.
Monai Lumwekesho 12:9.
Monai Yoano 12:31; 1 Yoano 5:19.
Umvwe mukeba kuyukilapo byavula, monai kitango 9, mu buku wa Nanchi Baibolo Kine Ufunjisha’mba Ka? wanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba.
fuv_Latn zul_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn nya_Latn tsn_Latn nya_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tsn_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn unk unk unk unk cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn kin_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn kin_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn sot_Latn lua_Latn lug_Latn bem_Latn kmb_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn twi_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tum_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn eng_Latn unk fur_Latn nya_Latn bem_Latn ayr_Latn tso_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn cjk_Latn bem_Latn kon_Latn dyu_Latn lug_Latn nya_Latn lug_Latn ayr_Latn tum_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn sun_Latn lin_Latn lug_Latn slv_Latn sna_Latn lug_Latn run_Latn bem_Latn lin_Latn cjk_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn lug_Latn lug_Latn slv_Latn bem_Latn lua_Latn kea_Latn nya_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn cjk_Latn lug_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn jav_Latn lug_Latn kam_Latn bem_Latn kon_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn kmb_Latn lua_Latn lua_Latn cjk_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn lin_Latn swh_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn fur_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn ayr_Latn hau_Latn bem_Latn umb_Latn kin_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn sna_Latn bem_Latn ssw_Latn lug_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn cjk_Latn lua_Latn kon_Latn lua_Latn lua_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn kmb_Latn lua_Latn lug_Latn bem_Latn hau_Latn bug_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn cjk_Latn bug_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn kam_Latn tso_Latn lug_Latn kmb_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn tum_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn zul_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn lin_Latn bem_Latn cjk_Latn nya_Latn cjk_Latn tsn_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn cjk_Latn bem_Latn lua_Latn cjk_Latn sna_Latn bem_Latn bem_Latn kmb_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn kon_Latn kon_Latn bem_Latn cjk_Latn sag_Latn hau_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn umb_Latn kmb_Latn kon_Latn lug_Latn bem_Latn bug_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn sna_Latn bug_Latn cjk_Latn cjk_Latn sot_Latn bem_Latn bug_Latn xho_Latn tum_Latn lua_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn kmr_Latn cjk_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn lua_Latn bem_Latn lug_Latn lua_Latn bem_Latn cjk_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn hau_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn kin_Latn bem_Latn hau_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn ibo_Latn tso_Latn bem_Latn ibo_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn lug_Latn lug_Latn kin_Latn cjk_Latn lug_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn mri_Latn bem_Latn mri_Latn lua_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn ibo_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn ssw_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tgl_Latn lug_Latn lug_Latn lug_Latn bem_Latn kmb_Latn lug_Latn cjk_Latn bem_Latn pap_Latn bem_Latn ssw_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn hau_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn tum_Latn swh_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn xho_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn umb_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn kon_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn mri_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn kin_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn mri_Latn bem_Latn sna_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn nso_Latn bem_Latn kmb_Latn cjk_Latn bem_Latn cjk_Latn kon_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn sna_Latn bem_Latn bem_Latn kmb_Latn cjk_Latn crh_Latn lug_Latn crh_Latn bem_Latn bem_Latn nya_Latn bem_Latn lin_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn cjk_Latn cjk_Latn kmb_Latn bem_Latn som_Latn bem_Latn crh_Latn kin_Latn bem_Latn cjk_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn kon_Latn bem_Latn run_Latn bem_Latn kin_Latn bem_Latn nso_Latn lug_Latn bem_Latn lug_Latn kmb_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn som_Latn bem_Latn som_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn crh_Latn bem_Latn lua_Latn cjk_Latn lin_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn kon_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn crh_Latn bem_Latn lin_Latn lug_Latn kin_Latn bem_Latn som_Latn lug_Latn kmb_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn som_Latn bem_Latn lug_Latn tso_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn kam_Latn bem_Latn tsn_Latn bem_Latn som_Latn bem_Latn tso_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn crh_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn som_Latn xho_Latn bem_Latn bem_Latn kin_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn som_Latn bem_Latn kmb_Latn bem_Latn cjk_Latn bem_Latn ssw_Latn fur_Latn cjk_Latn bem_Latn