ICAPITALA 13
Mulukucindika Umweo
1. Ni bani batupeele umweo?
BAYAWE “ni baLesa ba mweo.” (Jelemiya 10:10) E balengeshi besu kabili balitupeele umweo. Baibolo ilalabila ati: “Mwalilengele ifintu fyonse, kabili koti kufwaya kwenu epo fili, fyalilengelwe.” (Ukufisulula 4:11) Fya cine, baYawe baalukufwaya ati fwebo tube ne mweo. Umweo ni mpese iicindeme iitupokelele ukufuma kuli bo.—Pendeni Amasamo 36:9.
2. Tungaba shani ne mekalilo aaweme?
2 BaYawe balatupeela ifilengesha tupitilishe ukuba ne mweo, ifili koti fyakulya ne menda. (Ifyacitilwe 17:28) Ukucila na pali fyefyo, balafwaya tulukulitemwesha mu mweo wesu. (Ifyacitilwe 14:15-17) Pakweba ati amekalilo esu abe bwino, tulyelelwe ukumfwila amafunde aba baLesa.—Yisaya 48:17, 18.
IFI BALESA BABONA UMWEO
3. Findo baYawe baacitile ili Kaini aipeye Ebeli?
3 Baibolo ilalabila ati umweo wesu, ne wa bantu bambi ucindeme kuli baYawe. Ku cakubwenako, ili Kaini umwana wakwe Adama na Efa afitiilwe Ebeli umwanice wakwe, baYawe kabamucenjesha ati taelelwepo ukupitilisha ukufiitwa. Pano Kaini taumfwilepo, alifiitilwe ukwakuti kabili “alimiine umukwabo ne ku mwipaya.” (Ifyakutanga 4:3-8) BaYawe baalipanikile Kaini pali fyefyo aipeye Ebeli umukwabo. (Ifyakutanga 4:9-11) Na muli fyefyo, ukufiitwa ne bupate fibipile ni pakuti fingatulengesha ukuba ne bungwa neli ulukansa. Umuntu wa kube’fyo tekuti abepo ne mweo wa muyayaya. (Pendeni 1 Yoane 3:15.) Pakweba ati tusangalashe baYawe, tulyelelwe ukutemwa abantu bonse.—1 Yoane 3:11, 12.
4. Kani ifunde limo pa mafunde baLesa baapeele abaIshilaeli lilatusambishe’ndo pali fyefyo baLesa babona umweo?
4 Ili paapitile imyaka iyakuti ubwingi, baYawe baalilangiishe ati balicindikile umweo ili bapeele Mose Amafunde 10. Ifunde limo pali yayo lilalabila ati: “Tekwipayo’muntu, koku.” (Ndutelonomi 5:17) Uwaipaya umuntu ku mushikila lukoso, naye baali ne ku mwipaya.
5. Kani baLesa balabona shani ukupulumusha ipafu ku mushikila?
5 Kani baLesa balabona shani ukupulumusha ipafu ku mushikila? Ne mweo wa mwana uutangafyalwa ucindeme kuli baYawe. Mu mafunde baYawe bapeele abaIshilaeli, baalilabiile ati kani umuntu apama umwanakashi uuli ne pafu ica kweba ati ne mwana afwa, uyo muntu aali ne kwipaiwa. (Pendeni Ifyakufuma 21:22, 23; Amasamo 127:3.) Ici cilatusambisha ati ukupulumusha ipafu ku mushikila kubifya.—Boneni Ifyebo na Fimbi 28.
6, 7. Tungalangisha shani kuli baYawe ati tulicindikile umweo?
6 Tungalangisha shani kuli baYawe ati tulicindikile umweo wesu ne wa bambi? Tungacite’fyo pa kubula ukubika umweo wesu neli uwa bambi mwi lofyo. Popele tatwelelwepo ukupeepa fwaka, ulubangula, neli ukupyungisha umuyanda mu nshila iitayelelwepo, ni pakuti fingatwipaya.
7 BaLesa balafwaya fwebo ukupyungisha umweo batupeele mu nshila iingabasangalasha. Penka tulyelwe ukulama bwino umweo wesu. Kani tatulukucitapo ifyo, tukaba abakubulo’kusweta mu menso abaLesa. (AbaLoma 6:19; 12:1; 2 AbaKolinto 7:1) Tekuti tupempelepo baLesa abatupeele umweo kani tuliupufishe. Nangaba ati cingakatasha ukuleka imibelo iibipile, baYawe bakatofwako kani tulukulibikilishako ni pakuti tulabona umweo ati ucindeme.
8. Findo twelelwe ukucita pakweba ati tatubikilepo umweo wesu neli uwa bambi mwi lofyo?
8 Twacisambilila ati umweo ni mpese iicindeme. BaYawe balicetekele ati tukalukwesha apapelele amakosa esu ukubula ukubika umweo wesu neli uwa bambi mwi lofyo. Tungacite’fi ili tulukwensha motoka, incinga neli ifintu fimbi. Tatwelelwepo ukwangala ifyangalo ifingabika umweo wesu mwi lofyo. (Amasamo 11:5) Tulyelelwe ne kubona ati ama ng’anda esu talukuletapo ifyakukatasha. BaYawe baalifundile abaIshilaeli ati: “Pa kuliibakila ing’anda ya bukumo, ukacite icakuciicila [neli, ukwibaka icibumba mu mpelo] pa mutenge, wikesa mukuletela pa ng’anda yobe umulandu wa milopa, kani umbi umuntu apone-po.”—Ndutelonomi 22:8.
9. Kani tulyelelwe ukulama shani inama?
9 BaYawe balafwaya ne kweba ati tulukulama bwino inama. Balisuminishe ukwipaya inama kani ilukuleta ifyakukatasha neli kani tulukufwaya ifyakulya neli ifyakufwala. (Ifyakutanga 3:21; 9:3; Ifyakufuma 21:28) Pano tatwelelwepo ukuba ne lukansa ku nama neli ukushipaya pakuti pa kwangala lukoso.—Ifisimpi 12:10.
MULUKUBONA UMWEO ATI UCINDEME
10. Tuliishi shani ati imilopa ilemakaninako umweo?
10 BaYawe balabona imilopa ati iswetelele ni pakuti ilemakaninako umweo. Panuma ili Kaini aipeye Ebeli, baYawe balimubuulile ati: “Ishiwi lya milopa ya mukwanu lilukundilila mu mushili.” (Ifyakutanga 4:10) Imilopa yakwe Ebeli yalukwimakaninako umweo wakwe, kabili baYawe balipanikile Kaini pakuti pa kwipaya Ebeli. Panuma ya bulobe bwa menda ubwaliko mu mpindi yakwe Noa, baYawe na kabili balilangishe ati imilopa ilemakaninako umweo. BaYawe baalisuminishe Noa ne cisoolo cakwe ukulya inama. Baalilabiile ati: “Ifintu fyonse ifyenda ifya mweo fikalukuli fya kulya fyenu; koti ni mbeu ishilukumena namupeeleni fyonse.” Nangabe’fyo kwali icintu cimo ici baYawe bakeenye ukulya: “Sombi iminefu iili ne mweo waiyo e milopa yaiyo teshi mukailye-po.”—Ifyakutanga 1:29; 9:3, 4.
11. Ni lisa ifunde baYawe bapeele abaIshilaeli ukulosha ku milopa?
11 Ili papitile imyaka 800 baYawe na kabili baalibuulile Noa ukubula ukulya imilopa, baalifundile abantu babo ati: “Lomba abantu bonse lukoso abaIshilaeli kani bensu abalukwikala pamo nenu, uukalonda ne kwikate’nama neli cuni iciliwa, aketulule’milopa ya ciko aishike ne fukutu.” Eli balabiile ati: “Teshi mukalye-po imilopa.” (IfyabaLefai 17:13, 14) Na pali yenka ilya impindi baYawe baalukufwaya ati abantu babo bapitilishe ukubona imilopa ati icindeme. Baalibasuminishe ukulya inama pano imilopa yo baalibakenye. Ili baipaya inama pakweba ati balye, baalyelelwe ukwitulwila imilopa panshi
12. Kani abaKlistu balabona shani imilopa?
12 Ili papitileko imyaka ukufuma apa baYesu bafwilile, intangishi ne bakulu ba mwi kelesha lya buKlistu ilyali mu Jelusalemi, balikumene pa kweba ati babone amafunde aapitilishe ukupyunga na ku baKlistu ukufuma pali yayo baLesa bapeele abaIshilaeli. (Pendeni Ifyacitilwe 15:28, 29; 21:25.) BaYawe baalibofweleko ukumfwisha ati bacibona imilopa ati icindeme kabili ati nabo efi baelelwe ukupitilisha ukuibona. AbaKlistu bakutanga balishibile ati tabaelelwepo ukulya neli ukunwa imilopa neli ukulya inama iibaipaya ukwakubula ukupokomonamo iimilopa. Ukubula ukulonda ifunde lya pa milopa, takwapusenepo ne kupempela icibumbwa bumbwa neli ukucita ubucencemeshi. Ukufuma ilya impindi, abaKlistu baalukukaana ukulya neli ukunwa imilopa. Nga pali ino mpindi? BaYawe balafwaya fwebo ukupitilisha ukubona imilopa ati iswetelele.
13. Nindo abaKlistu bakaanina ukubikwamo imilopa?
13 Kani ici cilukwalula ati abaKlistu balyelelwe ne kukaana ukubikwamo imilopa? Inya. BaYawe balitufundile ati tatwelelwepo ukulya neli ukunwa imilopa. Kani abalaye ba mu cipatela bamukanyeni ukunwa imfaina, kani cingaba lukoso bwino ukulilasa inyeleti umuli imfaina? Koku mwane! Mu nshila intu imo, ifunde ilikaanya ukulya ne kunwa imilopa, lilaalula ati tatwelelwepo ukubikwamo imilopa.—Boneni Ifyebo na Fimbi 29.
14, 15. Nindo cicindamine ku muKlistu ukucindika umweo ne kumfwila baYawe?
14 Mba pano kani abalaye ba mu cipatela batubuula ati tulukufwa kani tukaane ukubikwamo imilopa? Umuntu umo umo alyelelwe ukulisalulwilapo umwine ukumfwila ifunde lya baLesa ililabila pa milopa. AbaKlistu balicindamikile makosa umweo uuli ni mpese ukufuma kuli baLesa, popele, balasalululapo inshila shimbi ishakutendulushiwamo, ukucila ukubikwamo imilopa.
15 Tulabika akalango ku kulama bwino umweo wesu, pano pakuti ucindeme kuli baLesa, tulakaana ukubikwamo imilopa. Cicindeme ukwakuti ukumfwila baYawe ukucila ukubula ukubomfwila pakuti pa kufwaya lukoso ukupulusha umweo wesu. BaYesu baalilabiile ati: “Abantu bonse, uulukufwayo’kupulusho’mweo wakwe, akaulufya: kabili uukaulufya umweo wakwe pakuti pali nebo uyo eukaubona.” (Matayo 16:25) Tulafwaya ukumfwila baYawe pakuti tulibatemenwe. Balishi ifingatuwamina, kabili tulabona umweo ati ucindeme kabili ati uswetelele, fyenka filya baYawe baubona.—AbaEbeya 11:6.
16. Nindo abapyungishi ba baLesa bomfwila baLesa?
16 Abapyungishi ba baLesa aba bucetekelo, balafwaisha ukumfwila ifunde lya baLesa ililabila pa milopa. Balakaana ukulya neli ukunwa imilopa, kabili tabasuminapo ukubikwamo imilopa pakuti pa kufwaya ukupola. * Nangabe’fyo, balasumina inshila shimbi isha kutendulushiwilwamo ni pakuti balicindikile umweo. Balisumiine ati baLesa abalengele umweo ne milopa, baliishi ifingatuwamina. Kani na mwebo mulisumiine ati baLesa baliishi ifingamuwamineni?
INSHILA BAYAWE BAASUMINISHE UKUPYUNGISHAMO IMILOPA
17. Niisa nshila iya kupyungishamo imilopa baYawe baasuminishe abaIshilaeli?
17 Mu Mafunde baLesa baapeele Mose, baalilabiile ku baIshilaeli ati: “Umweo wa munefu ni mu milopa; lomba namupeleni uyo pa conto, mukulamwina [neli, ukufiitulukilwa] pakuti pa mitima yenu; pakuti milopa eilamwina pakuti pa mutima.” (IfyabaLefai 17:11) Kani abaIshilaeli babifya, pakweba ati bafitulukilwe, baalukupeela imilambu ya nama kabili umupapatilishi alukwitulwila imilopa ya nama pa conto icali mwi tempuli. Iyi enshila lukoso iya kupyungishamo imilopa baYawe baasuminishe abaIshilaeli.
18. Kani umulambu wa baYesu ulitupeele ishuko lya kuba shani?
18 Ili baYesu baishile pa calo, balipeele umweo wabo neli imilopa pakweba ati tufitulukilwe ifyakubifya fyesu, kabili umulambu wabo walipyene pa milambu ya nama yeyo abaIshilaeli baalukupeela. (Matayo 20:28; AbaEbeya 10:1) Umweo wa baYesu wali ucindeme makosa icakweba ati ili babuushiwe, baYawe balipyungishe umulambu wa baYesu ukupeela abantunshi ishuko lya kwikala umuyayaya.—Yoane 3:16; AbaEbeya 9:11, 12; 1 Petilo 1:18, 19.
19. Findo twelelwe ukucita pa kubula ukuba ne “kebo aka milopa ya bantu bonse”?
19 Tulatoota kuli baYawe pa kutupeela umweo! Kabili tulafwaya ukubuula abantu ati kani bacetekela muli baYesu, bakaba ne mweo wa muyayaya. Tulitemenwe abantu, kabili tukalukupyunga apapelele amakosa esu ukubasambisha ifi belelwe ukucita pakweba ati bakabe ne mweo wa muyayaya. (Esiceli 3:17-21) Kabili koti ni ntangishi Paulu, na fwebo tukalabila ati: “Nshikwete neli kebo aka milopa ya bantu bonse. Pakuti nshinatinine-po ukumubuuleni amafunde abaLesa onse.” (Ifyacitilwe 20:26, 27) Fya cine, ukubuulako bambi pali baYawe na fyefyo bacindikile umweo enshila tulangilamo ati tulicindikile umweo ne milopa.
^ par. 16 Kani mulukufwaya ifyebo na fimbi pa lwa kubikwamo imilopa, boneni ibuuku lya “Mulukulilama mu Butemwe bwa BaLesa,” amabuula 77-79 Ilitulishiwe na Bamboni sha baYawe.
oci_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn