SHAPITA 28
“Abe Bunka Bobe Ye Mwipāne”
1, 2. Mwanda waka tubwanya kunena’mba Mulopwe Davida wādi ujingulwile mwikadile kubulwa dikōkeji?
MULOPWE DAVIDA wādi ujingulwile mwikadile kubulwa dikōkeji nansha kwipāna. Kyaba kimo balwana bādi batamba bulopwe bwandi bujinajina mu bunwanwa, enka ne nkuku ya bantu ba mu muzo wandi. Kadi Davida waālamukilwe enka ne na bantu baādi ukulupile bu balunda nandi ba pa mutyima. Tala Mikale, mukaji umbajinji wa Davida. Dibajinji, Mikale “wasanswa Davida,” na kumukwatakanya mu mingilo ya bulopwe. Ino mwenda mafuku, “wamufutulula umutyima wandi,” wāfula’nka ne ku kumona Davida “bwa umo mukobakane.”—1 Samwele 18:20; 2 Samwele 6:16, 20.
2 Kadi kwādi ne Ahitofele, mudingidi wa Davida. Madingi andi ādi malēmekwe’nka na atamba kudi Yehova. (2 Samwele 16:23) Ino kitatyi pa kupita’po, uno muntu mukulupilwe waālamuka ke nzazangi ne kwilunga ku nkuku ya butomboki bwa kutombokela Davida. Le kalenga-byanzwe wa buno butomboki i ani? Mwene i Abisalome, mwanā Davida! Uno ndalandala “waalamuna mityima ya bantu ba Isalela,” ne kwitūla bu mulopwe walwana. Lwana lwa Abisalome lwākolele lwālengeja Mulopwe Davida anyeme kutyina wakafwa.—2 Samwele 15:1-6, 12-17.
3. Le Davida wādi na kikulupiji’ka?
3 Le kudi ne muntu wāshele na dikōkeji kudi Davida? Mu makambakano onso, Davida wādi uyukile amba udi’ko. Le i ani? Ke ungipo, i Yehova Leza. Davida wānene Yehova amba “kudi wa lusa [dikōkeji] nabya ukelombola nobe kōdi wa lusa.” (2 Samwele 22:26) Le dikōkeji i bika, ne Yehova i mulete kimfwa kiyampe mu ino ngikadilo namani?
Le Dikōkeji I Bika?
4, 5. (a) Le “dikōkeji” i bika? (b) Le i dishile namani na bubinebine?
4 “Dikokeji” mungya modingidijibwe mu Bisonekwa bya Kihebelu i kanye kalamata na buswe ku kintu ne kwikilekelela mpika kufika’nka ne bifikidila kitungo kyako ku kintu’kya. Dishintulula bivule kupita bubinebine. Kadi, muntu ubwanya kwikala wa binebine mu byobamulombele. Ino dikōkeji adyo ditamba ku buswe. * Ne kadi, kishima “bubinebine” kikokeja kwingidijibwa ne ku bintu. Kimfwa, mulembi wa mitōto wāityile kweji bu “kamoni ka binebine ka mūlu,” mwanda umwekanga nyeke bufuku. (Mitōto 89:37) Ino ketukanenapo amba kweji udi na dikōkeji. Mwanda waka? Mwanda dikōkeji dilombolwanga na buswe—kintu kekibwanyapo kulongwa na bintu.
Kweji witwanga bu kamoni ka binebine, ino i enka bipangwa bya ñeni byo bibwanya kumwekeja bine dikōkeji dya Yehova
5 Mungya Bisonekwa, dikōkeji i ngikadilo ya kyanga. Muswelo oimweka ulombola’mba padi kipwano pa muntu wiilombola ne yewa obalombwela’yo. Dikōkeji ke dya dimodimopo. Kedidipo bwa mabimbi a pa dijiba ashinta mungya luvula. Inoko, kanye ka buswe, nansha dikōkejikedijinangapo kadi i dikomo dinekenya ne bijika bikatampe mpata.
6. (a) Le dikōkeji i disakane namani mu bantu, ne Bible unena’po namani? (b) Le i muswelo’ka muyampe wa kwifunda mwikadile dikōkeji ne mwanda waka?
6 Eyo, dino dikōkeji i disakane dyalelo. Mwanda divule balunda bekadile’ko “kwityumuna abo bene bipindibipindi.” Twimvwananga kyaba kyonso besongele benyema. (Nkindi 18:24; Malaki 2:14-16, NW) Buzazangi i buvule enka ne batwe bene twafula ku kunena bwa mupolofeto Mika amba: “Wampikwa mucima wa buzazangi wazimina pa ntanda.” (Mika 7:2, BB) Nansha bantu byobakomenwanga divule kulombola kanye ka lusa, ino dikōkeji i ngikadilo ya kutendelwa idi na Yehova. Muswelo muyampe wa kwifunda mwikadile dikōkeji, i kubandaula muswelo umwekeja Yehova kino kipindi kikatampe kya buswe bwandi.
Dikōkeji dya Yehova Kedipeteka
7, 8. Mwanda waka tunena amba Yehova ye mwipāne nansha wa dikōkeji bunka?
7 Bible unena padi Yehova amba: “Abewa bunka bobe ye mwipāne.” (Kusokwelwa 15:4) Le bikokejika namani? Le bantu ne bamwikeulu, i kutupu ke mulombole dikōkeji nansha kwipāna kutendelwa? (Yoba 1:1; Kusokwelwa 4:8) Le Yesu Kidishitu nandi? Le ke wa dikōkejipo, “ujila” wa Leza? (Mitōto 16:10) Penepo mwanda waka banene amba Yehova bunka bwandi ye mwipāne?
8 Vuluka’mba dikōkeji i kipindi kya buswe. Byadi “Leza i buswe”—bo bumuntu bwandi bwinebwine bwa buswe—i ani ubwanya kulombola potō dikōkeji kupita Yehova? (1 Yoano 4:8) Na bubine, bamwikeulu ne bantu babwanya kumwekeja ngikadilo ya Leza, ino enka Yehova kete ye wa dikōkeji mu muswelo keudingakanibwapo. Byadi “Kafulamoba,” i mulombole kanye ka buswe mu kitatyi kilampe kupita kipangwa kyo-kyonso kya mūlu ne kya pano panshi. (Danyele 7:9) Nanshi, Yehova ye nsulo mine ya dikōkeji. Umwekejanga ino ngikadilo mu muswelo keubwanyapo kumwekeja’yo kipangwa kampanda. Tala bimfwa bimo.
9. Le Yehova i “wabuntu mu mīngilo yandi yonso” namani?
9 Yehova i “wabuntu mu mīngilo yandi yonso.” (Mitōto 145:17) Mu muswelo’ka? Mitōto 136 ulondolola’po. I mutelwe bilongwa bivule bya Yehova bya kupandija, kubadila’mo ne bya mwaānyongolwedile bene Isalela mu kingelengele pa Dijiba Dityila. Kadi vese ne vese wa uno Mutōto ukomeneja na kunena’mba: “Ke-luntu lusa [nansha, dikōkeji] lwandi i lwa nyeke.” Uno mutōto udi ne mu Bipangujo bya Kulangulukila’po bidi pa paje 289. Potanga ano mavese, kukabulwepo kutengwa na buvule bwa miswelo ilombwela’mo Yehova kanye ka buswe ku bantu bandi. Bine Yehova ulombolanga dikōkeji ku bantu bandi ba kikōkeji na kuteja kwabija kwabo ne kulonga’po kintu pa kitatyi kitungwe. (Mitōto 34:6) Buswe bwa kanye bwa Yehova ku bengidi bandi kebujiminangapo kitatyi kyonso kyobamukōkele.
10. Le Yehova ulombolanga namani dikōkeji ku misoñanya yandi?
10 Kadi, Yehova ulombolanga dikōkeji ku bengidi bandi na kwikala wa bine ku misoñanya yandi. Kadipo pamo bwa bantu bajinajina, baludikwa na kitumbuzaji ne mīdimuko, Yehova kashintangapo mu muswelo wamona byoloke ne bibi. Mu bula bwa tununu twa myaka, umwene majende, kutōta bankishi, ne kwipayañana enka mwaādi wibimwenine pa kala. Wānene kupityila kudi mupolofeto wandi Isaya amba, “Ne ku bununu bobe ami ne aye enka.” (Isaya 46:4) Nanshi, tubwanya kukulupila amba tukamwena mu kulonda bwendeji bwimvwanike bwa mu mwikadilo budi mu Kinenwa kya Leza.—Isaya 48:17-19.
11. Leta bimfwa bilombola’mba Yehova i wa binebine ku milao yandi.
11 Kadi Yehova ulombolanga dikōkeji na kulamata ku milao yandi. Shi walaya kintu, poso’nka kifikidile. Yehova Isaya 55:11) Yehova wilombolanga bu wa dikōkeji ku bantu bandi na kufikidija binenwa byandi. Kebalekangapo basele mutyima kūlu na kwilaija kintu kya kasakilepo kufikidija. Ntumbo ya Yehova mu uno mwanda i miyukane yāfikije Yoshua mwingidi wandi ku kunena’mba: “Ino kekwashelepo nansha katyetye kene na kintu kiyampe kyesambile Yehova ku njibo ya Isalela; byonsololo’tu byafikidile ponka.” (Yoshua 21:45) Nanshi tubwanya kukulupila amba Yehova kaketubepelapo nansha dimo, amba mwanda wakomenwa kufikidija milao yandi.—Isaya 49:23; Loma 5:5.wānene amba: “Kinenwa kyami kyalupuka mu kyakanwa kyami; kekiketolelapo bitupu ko ndi; ehe, nanshi kikalonga kyoki kyo nswele, kabidi kikafikijija biyampe’tu kintu kyo nekitumine.” (
12, 13. Le kanye ka buswe ka Yehova i ka “nyeke” mu buluji’ka?
12 Enka motwekimwenanga kūlu, Bible utelanga kanye ka buswe ka Yehova amba i ka “nyeke.” (Mitōto 136:1) Muswelo’ka? Kimo bidi, Yehova ulekelanga bubi lonso. Enka motwesambile’kyo mu Shapita 26, Yehova kapengapo muntu mfuto mwanda wa bilubo byandi byaāmulekele kala. Bonso byobapile “mambo kadi kebafikilangapo pa ntumbo ya Leza,” nanshi tufwaninwe kufwija’ko Yehova pa kanye kandi ka buswe kekele’ko nyeke.—Loma 3:23.
13 Inoko kanye ka buswe ka Yehova i ka nyeke mu buluji bukwabo. Kinenwa kyandi kinena’mba moloke “ukēkalanga bwa mutyi mukunwe pa tunonga twa mema, wakupa bipa byao pa mwaka wao, ne dyani dyao kufumba mpika; ne byonso byālonga bikalumbuluka.” (Mitōto 1:3) Langa’po mutyi uvwambila kufumba mpika! Netu shi tusangele binebine Kinenwa kya Leza, būmi bwetu bukekala bulampe, bwa ndoe kadi botuloelelwa. Madyese apāna Yehova ku bengidi bandi ba dikōkeji i a nyeke. Ne kutatana mpika, bantu ba kikōkeji bakemwena kanye ka buswe ka Yehova nyeke ne nyeke mu ntanda mipya myoloke.—Kusokwelwa 21:3, 4.
Yehova Kakalekapo “Bapandulwemo Bandi”
14. Le Yehova ulombola namani amba usangelanga dikōkeji dya bengidi bandi?
14 Yehova i mulombole dikōkeji dyandi misunsa mivule. Yehova byalombola’dyo nyeke, nanshi dikōkeji dyandi ku bengidi bandi ba kikōkeji kedikashinikapo nansha dimo. Mulembi wa mitōto wālembele amba: “Nadi mwanuke, pano nakule; nanshi nkyamwenepo moloke kulekelelwa, nansha lukunwa lwandi kulomba bidibwa. Mwanda Yehova uswele kutyiba-mambo ne kulekelela bapandulwemo bandi mpika.” (Mitōto 37:25, 28) Bine, Yehova byadi Umpangi, nanshi ye otufwaninwe kutōta. (Kusokwelwa 4:11) Kadi Yehova byadi wa dikōkeji, ukwete na mutyika bilongwa byetu bya kikōkeji.—Malaki 3:16, 17.
15. Shintulula mwāmwekele dikōkeji dya Yehova mu muswelo waādi wikele na Isalela.
15 Mu kanye kandi ka buswe, Yehova ukwashanga kyaba kyonso bantu bandi shi abatanwa na bikoleja. Mulembi wa mitōto witusapwila amba: “Ulelele myuya ya bapandulwemo bandi; wibanyongololanga ku kuboko kwa babi.” (Mitōto 97:10) Tala muswelo waādi wikele na muzo wa Isalela. Pa kupwa kwibanyongolola mu kingelengele pa Dijiba Dityila, bene Isalela bātumbije Yehova mu lwimbo amba: “Mu lusa lobe ubakunkuja bantu bano, ubebapandija.” (Divilu 15:13) Kunyongololwa pa Dijiba Dityila kyādi bine kilongwa kya dikōkeji dya buswe dya Yehova. Mosesa ko kunena bene Isalela amba: “Yehova kabikilepo lusa lwandi ko mudi, nansha kwimutonga kwine, mwanda wa kunena’mba mwatabukile bungi bantu bakwabo, shi ba ani, shi ba ani; mwanda mwatabukile butyetye bwa bantu bonsololo; ino nanshi i pa mwanda’o Yehova wimusanshilwe banwe, kadi mwanda wa kukalama mutyipo’wa wātyipile kudi bashenu, Yehova wemulupwije ne kuboko kukomokomo, ne kukukūla mu njibo ya bupika ku kuboko kwa Felo, mulopwe wa Edipito.”—Kupituluka 7:7, 8.
16, 17. (a) Le bene Isalela bālombwele namani kubulwa kufwija’ko, ino Yehova wēbalombwedile lusa namani? (b) Mwanda waka ku bene Isalela bavule “kekwadipo kūndapwa,” ne mwanda waka i kidyumu kotudi?
Mitōto 78:17) Mu bula bwa myaka tutwa, bādi’nka bamutombokela, kwalamukila ku bileza bya bubela ne ku bilongwa bya Bajentaila bine byādi bibasubija. Ino Yehova kātyumwinepo kipwano kyandi. Yehova wāzenzele bantu bandi kupityila kudi mupolofeto Yelemia amba: “Joka abe Isalela mushetemuke; . . . nkikatalepo mu bulobo po mudi, kabidi nkikalamapo bulobo bwami nyeke, ehe.” (Yelemia 3:12) Monka motwekimwenine mu Shapita 25, bene Isalela bavule kebāshintyilepo. Inoko, “beibenga kibengo mikendi ya Leza, bafutulula myanda yandi ne kutuka bapolofeto bandi.” Byāfula kwepi? “Bukalabale bwa Yehova bwatalukila bandi bantu, ino kekwadipo kūndapwa, mhm.”—2 Bilongwa 36:15, 16.16 Ino muzo wa Isalela wākomenwe kufwija’ko pa kanye ka buswe ka Yehova, mwanda abo’tu pa kupwa kunyongololwa bādi ke “benda baningija ne pano pene kumupya mambo [Yehova], ne kumukosokela Mwinemukatakatamwine.” (
17 Le i ñeni’ka yotuboila ku ino myanda? I ya amba dikōkeji dya Yehova ke dya bupūte-mesopo nansha kedikalajibwa. Bine, Yehova i “muyule lusa,” kadi usangelanga kulombola lusa shi padi bubinga. Ino bikekala namani shi nonga-bibi ekale kūmija nshingo? Shi bidi nankyo, Aye Yehova usa kulamata ku misoñanya yandi myoloke ne kumutyibila mambo. Monka mwēkinenene Mosesa amba, “[Yehova] kakatombolapo bapone.”—Divilu 34:6, 7.
18, 19. (a) Mfuto ipānanga Leza kudi nonga-bibi i kilongwa kya dikōkeji namani? (b) Le Yehova ukalombola namani dikōkeji dyandi ku bengidi bandi bapangilwepangilwe kufika ne ku lufu?
18 Mfuto ipānanga Leza kudi nonga-bibi i kilongwa kya dikōkeji. Namani? Mwanda umo utanwa mu misoñanya ya Yehova ku bamwikeulu basamba-babidi batelelwe mu Kusokwelwa Kusokwelwa 16:1-6.amba: “Endai, kapungululei ngeso isamba-ibidi ya bulobo bwa Leza pa ntanda.” Pāpungulwile mwikeulu wa busatu lweso lwandi, “minonga ne masulo a mema,” nao alamuka ke mashi. Kupwa mwikeulu wasapwila Yehova amba: “Abe, Mwine udi’ko ne wādi’ko, Mwipāne [wa dikōkeji] ku bantu bobe, wi moloke, ke-pantu ubatyibe buno butyibi, mwanda abo bamwangile mashi a bajila ne a bapolofeto, abe nobe ubebape mashi a kutoma; kino kyo kibafwaninwe.”—
Yehova ukavuluka na dikōkeji ne kusangula boba bālombwele dikōkeji dyabo kufika ne ku lufu
19 Ubamone amba pa kufika pa bukata bwa uno musapu wa butyibi, mwikeulu watela Yehova bu “Mwipāne.” Mwanda waka? Mwanda ponakanya Yehova babi, ulombolanga dikōkeji ku bengidi bandi, ne bavule mobadi bāikele kupangwapangwa kufika ne ku lufu. Yehova ulamanga bano bantu mu luté lwandi ponka pa dikōkeji dyandi. Uloelelwe kumona monka bano bantu ba kikōkeji, kadi Bible ulombola’mba kyasaka i kwibapala mpalo na kwibasangula. (Yoba 14:14, 15) Yehova kelwangapo bengidi bandi ba kikōkeji amba mwanda’po’tu ke bafwe. Ino, “kwadi bonso i bōmi.” (Luka 20:37, 38) Mpango ya Yehova ya kujokeja ku būmi boba bonso badi mu luté lwandi i bukamoni bukatampe bwa dikōkeji dyandi.
Buswe bwa Dikōkeji bwa Yehova Bubaleta Lupandilo
20. Le “bintu bya lusa” i bāni, ne Yehova ulombolanga namani dikōkeji kobadi?
20 Mu mānga yonso, Yehova i mulombole dikōkeji ku bantu ba kikōkeji. Eyo, ke myaka tununu na tununu Yehova yatūkijija “mutyima pakatampe bintu bya bukalabale bifwaninwe konakanibwa.” Mwanda waka? “Mwanda wa kuyukanya bupeta bwa ntumbo yandi pa bintu bya lusa, byawateakenye kala mwanda wa ntumbo.” (Loma 9:22, 23) Bino “bintu bya lusa” i boba ba mityima myoloke bashingilwe māni a mushipiditu ujila mwanda wa kwikala bampyana pamo na Kidishitu mu Bulopwe bwandi. (Mateo 19:28) Pa kushitwila bintu bya lusa kibelo kya kupandila’mo, Yehova i mulame dikōkeji dyandi kudi Abalahama, mwine waāsambile nandi kipwano na kulaya amba: “Kadi mu lukunwa lobe e mo ikeselwanga dyese mizo yonso ya panopanshi, mwanda ubankōkela diwi dyami.”—Ngalwilo 22:18.
21. (a) Le Yehova ulombolanga namani dikōkeji ku “kibumbo kikatampe” kikulupile kutamba mu “kyamalwa kikatampe”? (b) Dikōkeji dya Yehova dikutonona ulonge bika?
21 Kadi Yehova ulombolanga dikōkeji ne ku “kibumbo kikatampe” kikulupile kutamba mu “kyamalwa kikatampe” ne kwikala na būmi bwa nyeke mu paladisa pano pa ntanda. (Kusokwelwa 7:9, 10, 14) Nansha bano bengidi bandi byobadi ba kubulwa kubwaninina, Yehova mu dikōkeji dyandi i mwibape mukenga wa kwikala na būmi bwa nyeke mu paladisa pano pa ntanda. Le wibapanga’o namani? I kupityila ku kinkūlwa—kilomboji kikatampe kya dikōkeji dya Yehova. (Yoano 3:16; Loma 5:8) Dikōkeji dya Yehova dikokanga boba basakasaka boloke mu mityima yabo. (Yelemia 31:3) Lelo mutyima obe keukutonwenepo kufwena Yehova pa dikōkeji dyandi dyalombwele ne dyakalombola kumeso? Byotusaka kufwena kudi Leza, twitabijei buswe bwandi na kuningija mutyima wetu wa kumwingidila na dikōkeji.
^ mus. 4 Kintu kisangaja, kishima kyalamwinwe bu “lusa” mu 2 Samwele 22:26 i kyalamunwe kukwabo bu “kanye ka buswe” nansha “buswe bwa dikōkeji.”
[Kifwatulo pa paje 281]
Kweji witwanga bu kamoni ka binebine, ino i enka bipangwa bya ñeni byo bibwanya kumwekeja bine dikōkeji dya Yehova
[Bifwatulo pa paje 287]
Yehova ukavuluka na dikōkeji ne kusangula boba bālombwele dikōkeji dyabo kufika ne ku lufu
Bernard Luimes (kungala) ne Wolfgang Kusserow (pa bukata) baipailwe na Nazi
Moses Nyamussua watapilwe na mikobe na kibumbo kya bantu ba politike
[Bifwatulo pa paje 288]
Pa mwanda wa dikōkeji dya Yehova, bengidi bandi bonso ba kikōkeji bakulupile kukekala na būmi kumeso
lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tso_Latn lua_Latn smo_Latn gle_Latn lua_Latn run_Latn lua_Latn lua_Latn bem_Latn tso_Latn tum_Latn bem_Latn bem_Latn run_Latn bem_Latn run_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tso_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tso_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tso_Latn bem_Latn tso_Latn bem_Latn lua_Latn grn_Latn run_Latn grn_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn grn_Latn bem_Latn