JISHIMIKILA JA BWIKALO
Batata Bafwile
—Natana Batata Bakwabo
BATATA basemenwe mu 1899 mu muzhi wa Graz mu Austria. Bakijingatu bansongwalume kimye kyatendekele Nkondo Itanshi ya Ntanda Yonse. Bebakanjikizhe kwikala bashilikale ba bena German kimye kyatendekele Nkondo ya Bubiji ya Ntanda Yonse mu 1939. Bebepaile kimye kyo balwilenga nkondo mu Russia mu 1943. Abino byo byafwile batata, sa nkijitu na myaka ibiji. Kechi ne bayukilepo ne, kino kyandengelanga kwibatonga bingi, kikatakata byo nayukile kuba’mba bakwetu bonse pa Sukulu bajinga na bashabo. Byo nakijingatu mwanyike, naumvwine bingi bulongo pa kufunda pe Shetu wa mwiulu, Shetu wakilamo kunema ubula kufwa.—Ha. 1:12.
BYO NAFUNJILE MU KIPANYI KYA BOY SCOUT
Byo nafikizhe myaka itanu na ibiji, natwelele mu kipanyi kyo batelanga’mba, Boy Scouts youth movement. Kino kipanyi kyajinga kabungwe ka ntanda yonse katendekele mu 1908 mu Britain na bakulumpe ba bashilikale ba mu Britain, ba Robert, Stephenson Smyth ne ba Baden-Powell. Mu 1916 balengele kipanyi kikwabo kyo batelenga’mba Wolf Cubs nangwa amba (Cub Scouts) kya bansongwalume bajinga byonka byo najinga pa kyokya kimye.
Naumvwanga bingi bulongo kwenda mu kyalo kyetu kyonse, kulaala mu matente, kuvwala ma unifomu, ne kufoola aku saka babena kwimba nyimbo. Kikatakata inge nji na bakwetu ba Scouts, naumvwanga bingi bulongo kwimba nyimbo kimye kya bufuku, ne kukaya bisela bimo saka twaikala ku mujilo mungye. Twafunjile byavula bingi pa bilengwa, kino kyandengejile kusanta pa mingilo ya Mulenga wetu.
Kipanyi kya Boy Scouts kyatundaikanga kuba byawama kimye kyonse. Kino kyo kyajinga kishina kyetu. Pa kwiimuna twaambanga’mba “Twinengezha Kimye Kyonse.” Natemenwe bingi kino. Mu jibumba jetu mo twajinga bantu 100, bamo bajinga Bakatolika, bakwabo bajinga Bapolotesitanti, kabiji umo wajinga Mubuddhist.
Kutendeka mu 1920, kwajinga jibumba ja banyike jo bafunjishenga bya bu Scout nangwa amba jamborees, pa mwaka pa mwaka. Natainweko pa kukumana kumo kwa Scout Jamboree kwa Ntanda yonse kwajinga mu muzhi wa Bad Ischl, mu Austria, mu ñondo wa Kasalakanduba mu 1951, ne kukwabo kwaikejile kwipi na muzhi wa Birmingham mu England mu ñondo wa Kasalakanduba mu 1957, kwatainwe ba Scouts 33,000 bafumine mu byalo 85. Kabiji kwajinga ne bakwabo 750,000 baishile na kutanwa ku kuno kukumana. Pa bano bantu pajinga ne Queen Elizabeth wa ku England. Kwikala mu jibumba ja Boy Scout kwandengelanga kumona’mba na kwatankana na bantu ntanda yonse. Bino kechi nayukile’mba nkakwatankanapo na jibumba ja bantu ba batemwa Lesa kuzhokoloka ntanda yonse ne.
KIMYE KITANSHI KYO NESAMBILE NA BAKAMONYI BA KWA YEHOBA
Kimye kya mwela wa mebele mu 1958, byo najinga pepi kupwisha bintu byo nafunjilenga bya kwingila mu hotela pa sukulu wa Grand Hotel Wiesler mu muzhi wa Graz, mu Austria, ye naingilanga nanji Rudolf Tschiggerl walenganga makeeke, wansapwijile kupichila mu busapwishi bwa kushukilwa. Kechi naumvwinepo bukine ne. Patanshi waambile pa lufunjisho lwa Balesa basatu kuba’mba kechi lwa mu Baibolo ne. Namubuujile kuba’mba luno lufunjisho lwa Balesa basatu lwa kine kabiji namubuujile’mba waya mungi. Namutemenwe bingi kabiji nakebelenga kuba’mba abwele mu Chechi ya Bakatolika.
Ba Rudolf, bo naitanga’mba Rudi, bakebelenga kumpa Baibolo. Nebabuujile kuba’mba nkebatu Baibolo wa Bakatolika. Ponkapotu bampele Baibolo, byo natendekele kumutanga, mukachi natainemo katalakiti kanembwa na Bakamonyi ba kwa Yehoba. Kechi nakebelenga kwikatanga ne, mambo nalangulukilenga kuba’mba mu kano katalakiti muji milanguluko ya bantu nangwa kya kuba kawama. Bino nangwa byonkabyo, nakebelenga kwisamba nanji pa bya mu Baibolo. Ba Rudi kechi bampelepo jikwabo mabuku ne. Pa bañondo basatu, twisambanga bingi pa bya mu Baibolo, kimye kimo twafikanga pakachi ka bufuku na kwisamba.
Byo napwishishe byo nafunjilenga pa hotela mu taunyi mo naikalanga mu Graz, ba maama bankebejile sukulu mukwabo pa hotela umo. Nayile ku Bad Hofgastein, muzhi uji ku tunkololongwa mu Alps, kwajinga uno sukulu. Uno sukulu wajingatu umo na sukulu wa Grand Hotel, onkao mambo, kimye kimo, naingilanga ku uno sukulu pa kuba’mba ngyukishe mingilo yo nafunjilenga.
BAFWAKASHIJILE KU BANYENGA BABIJI BAJINGA BA MISHONALE
Ba Rudi batumine keyala wa ko naikalanga ku ofweshi wa musampi wa mu Vienna, kabiji ba ku musampi nabo, batumijile ba nyenga Ilse Unterdörfer ne ba Elfriede Löhr bajinga ba mishonale uno keyala. Juba jimo utambwila bantu pa hotela, wangichile ne kumbula’mba, kwaiya banabakazhi babiji baji pangye babena kukeba kwamba nobe. Naakaminwe mambo kechi nebayukile ne. Bino nayile na kwibamona. Bano banabakazhi babiji bajinga Bakamonyi ba kwa Yehoba basendanga mabuku mu bufyamfya mu Nazi mu Germany, kimye kya Nkondo ya Bubiji ya Ntanda Yonse. Nkondo saka ikyangye kutatula, bebakwachile ku bakapokola ba mu German, (Gestapo) ne kwibatwala ku kampu wa lumanamo ku Lichtenburg. Byo bakilwilenga nkondo, bebatwajile ku kampu mukwabo ku Ravensbrück, muzhi uji kwipi na muzhi wa Berlin.
Bano banyenga bajinga mu jifumbi ja ba maama, ne banemekele bingi. Onkao mambo, kechi nakebelenga kwibataila kimye kya kutendeka kufunda nabo kabiji pa kupitapo moba naleka kufunda nabo ne. Nebambijile kuba’mba inge bafwainwa kundetela pepala po banemba binembelo byamba pa bifunjisha Bakatolika pa kuswana batumwa. Nebabujile kuba’mba nkebitwala kwi pulishiti ne kwisamba nanji. Nalangulukilenga kuba’mba, kuba bino kukakwasha kutana bishinka.
KUFUNDA PE SHETU WA KINE WAZHILA WA MWIULU
Bakatolika balumbulwila mungi byambo byaambile Yesu biji mu Mateo 16:18, 19, kutundaika luno lufunjisho lwa kuswana batumwa. Bakatolika bamba kuba’mba bantangi babo ba papa batendekejile kufuma kwi mutumwa Petelo. Kabiji Bakatolika bavula, beta ntangi wabo papa amba Tata Wazhila, kabiji bashiinwa’mba kechi wamba bya bubela mu bintu byo afunjisha pa Balesa basatu ne. Ne amiwa byo byo nayukile, kabiji nalangulukanga’mba inge papa waamba pa lufunjisho lwa Balesa basatu amba lwa kine, naitabanga. Bino nalangulukanga kuba’mba inge papa wakonsha kulubankanya, ko kuba’mba ne lufunjisho lwa Balesa basatu lwa bubela. O ene mambo Bakatolika bavula, o banemekela bingi lufunjisho lwa kuswana batumwa.
Byo nayile kwi pulishiti, kechi wakumbwile mepuzho o namwipwizhe ne, bino watolele buku mu shelufu ne kumpa. Uno buku waamba pa bifunjisha Bakatolika bya kuswana batumwa. Nasendele uno buku ku nzubo byonka byo añambijile, na mutangile kabiji pa kumubwezhezha namwipwizhe mepuzho akwabo. Kyapeleleko uno pulishiti, byo akankelwe kukumbula, waambile’mba: “Kechi nakonsha kukushiina ne, kabiji ne obewa kechi wakonsha kukushiina ne . . . kyapwa!” Kechi wakebelenga kutwajijila kwisamba nanji ne.
Akino kyandengejile kutendeka kufunda Baibolo na ba Ilse ne na ba Elfriede. Bamfunjishe byavula bingi pe Shetu Wazhila wa mwiulu, aye Yehoba Lesa. (Yoa. 17:11) Kechi kwajinga kipwilo ku mpunzha ko naikalanga ne, bano banyenga babiji bapwilanga mu bufyamfya mu nzubo ya kisemi kya bantu bakebelenga kufunda bukine. Bantutu bacheche bo batanwangako. Na mambo a kuba’mba kechi kwajingapo mulongo wabatizhiwa ne, bano banyenga batangijilanga kupwila konse bubiji bwabo. Pa bimye bimo, balongo kufuma ku mapuzha apusana pusana, baiyanga na kwamba majashi a mvula bantu mu bishimikwa bya kusonkela.
BYO NATENDEKELE MWINGILO WA KUSAPWILA
Ba Ilse ne ba Elfriede, batendekele kumfunjisha Baibolo mu ñondo wa Ntundwe mu 1958, kabiji byo papichile bañondo basatu, nabatizhiwe mu ñondo wa Kakubokache mu 1959. Saka nkyangye kubatizhiwa, nebambijile kuba’mba ngyenga nabo mu mwingilo wa kusapwila wa ku nzubo ku nzubo, pa kuba’mba ngyuke byo bengila uno mwingilo. (Byu. 20:20) Byo naingijile nabo kimye kitanshi, nebambijile kumpa nyaunda mwa kwingijila. Bampele muzhi umo mwa kwingijila, kabiji nayanga bunke bwami na kusapwila ku nzubo ku nzubo ne kubwela ku bantu bamwesheshenga lusekelo. Mulongo mutanshi ye nayile nanji mu mwingilo wajinga kalama wa mwanzo waingijilenga kipwilo kyetu.
Mu 1960, byo napwishishe bintu byo nafunjilenga pa hotela, nabwelele ku muzhi ko naikalanga na kukwasha balongo bami kufunda bukine bwa mu Baibolo. Nangwa byonkabyo, kufikatu ne lelo jino, kafwako nangwa umo wafunda bukine ne, bino bamo babena kumwesha lusekelo lwa kukeba kufunda bukine.
MWINGILO WA KIMYE KYONSE
Mu 1961, ofweshi wa musampi watumine makalata mu bipwilo a kutundaika balongo ne banyenga kutendeka bupainiya bwa kimye kyonse. Pa kyokya kimye najinga katanda kabiji najinga na butuntulu bwa mubiji bwawama, onkao mambo, kafwako kyakonsheshe kundengela kubula kutendeka bupainiya ne. Nabujile ba Kurt Kuhn bajinga bakalama wa mwanzo kuba’mba, nafwainwa kwingilako pa bañondo bacheche nkito ya ku mubiji pa kuba’mba nkekale na mali a kupota motoka ye nkengijishanga pa kwingila bupainiya. Bangipwizhe’mba “Nanchi Yesu ne batumwa bajinga na motoka pa kuba’mba bengile mwingilo wa kimye kyonse nyi?” Buno bwipuzho bwandengejile kulangulukapo byo nafwainwe kuba. Ponkapotu nafuukwilepo kutatula mwingilo wa kimye kyonse. Ku nkito naingilanga maola 72 ku hotela ko bapoteshanga kajo mu mulungu, onkao mambo napimpwileko bintu bimo.
Naambijile bakulumpe ba nkito kuswisha kwingilanga maola 60 mu mulungu. Banswishishe kabiji bampelenga mali onkatu o nafolanga patanshi. Palutwe kacheche, nalombele kwingilanga maola 48 mu mulungu. Napo baswile, kabiji bampelenga mali onka antutu amo o nafolanga. Kabiji nalombele jikwabo kwingilakotu maola 36 mu mulungu nangwa maola atanu na jimo pa moba atanu na jimo, kabiji napotu baswile. Nakuminye bingi, mambo napo nafolanga mali onkatu o nafolanga jonse! Kyamweka bakulumpe bami ba nkito kechi bakebelenga amba ndeke nkito ne. Uno mutanchi wandengejile kutendeka bupainiya bwa kimye kyonse. Moba a kunyuma, bapainiya baingilanga maola 100 pa ñondo pa ñondo.
Byo papichile bañondo bana, bantongwele kwikala painiya wiikajila ne kwikala kalume wa kipwilo mu kipwilo kicheche kyajinga ku Carinthia ne mu muzhi wa Spittal an der Drau. Pa kyokya kimye, bapainiya beikajila bapananga maola 150 pa ñondo pa ñondo. Kechi najinga na painiya wa kwingila nanji ne, pano bino nanemekele bingi bukwasho bwafumanga kwi nyenga Gertrude Lobner, wajinga nkwasho ku kalama wa kipwilo. *
MINGILO YAVULA YA KWINGILA
Mu 1963, natendekele mwingilo wa bukalama wa mwanzo. Kimye kimo, nakanjilanga shitima pa kuya na kwingijila bipwilo saka nasenda byola byanema. Balongo bavula kechi bajinga na myotoka ne, onkao mambo, kafwako nangwa umo waiyanga na kunsenda pa kiteshenyi ne. Kechi nakebanga kumwesha “kwitota” ku balongo ne, onkao mambo, naendanga panshi kuya ku nzubo ko banengezhanga kufikila.
Saka nkiji katanda mu 1965, bangichile ku Sukulu wa Gileada wa nambala 41. Bakwetu baana ba sukulu bavula bajinga bakatanda. Byo twapwishishe sukulu, bantumine mu kyalo mo naikalanga mu Austria na kutwajijila mwingilo wa bukalama wa mwanzo. Bino saka nkyangye kufuma ku United States, bañambijile kwingila na kalama wa mwanzo pa milungu ina. Namfunjileko byavula bingi kwingila nanji kabiji natemenwe bingi, mambo mulongo Anthony Conte, wajinga mulongo wawama bingi watemenwe mwingilo wa kusapwila kabiji wayukile bingi bya kwingila uno mwingilo. Naingijile nanji bulongo ku mpunzha ya Cornwall mu New York.
Byo nafikile mu Austria, bantumine kuya na kwingijila mu mwanzo, po po namwene ba Tove Merete, bajinga banyenga bazhike bawama bingi. Batendekele kufunda bukine byo bajinga na myaka itanu. Balongo inge betwipuzha byo twimwene, twibabula kuba’mba, “Ofweshi wa musampi ye wanengezhe bino.” Pa kupitapo mwaka umo, twisongwele mu ñondo wa Mulombola mu 1967, Kabiji betwambijile kutwajijila mu mwingilo wa kwenda na mukazhami.
Mwaka walondejilepo, po po nayukile kuba’mba Yehoba wammwesha lusa lwanji, kabiji wantola ne kwikala mwananji. Natendekele kwikala na bulunda bwawana na Tata wa mwiulu ne boba bo asala kwesakana na Loma 8:15 ne kwamba’mba: “Abba, ko kuba amba Tata!’”
Amiwa ne bakazhi bami ba Merete twatwajijile kwingila bukalama bwa mwanzo ne bwa nkambi kufika mu 1976. Bimye bimo mu kimye kya mashika, twalaalanga mu kibamba mwaubanga bingi mashika. Inge twabuuka, twatananga kuba’mba myemba peulu yauba mabebe ku mitwe. Twafuukwilepo kupota ka kiñambañamba ka kukabisha mu kibamba inge twalala bufuku. Mu mapunzha amo, pa kubatu amba tuye mwa kowela bufuku, twaendanga mu sino kuya mu nzubo yajinga pangye mwajinga bipenze mwapitanga bingi mashika. Kabiji kechi twajinga na nzubo mwa kwikala ne, onkao mambo, pa Kimo jonse twaikalanga mu nzubo mo twafikila mu yewo mulongo. Kepo pa Kibiji lukelo twaya ku kipwilo kikwabo.
Bakazhi bami bantundaika bingi pa myaka yonse yo twaikala nabo. Batemwa bingi mwingilo wa kusapwila, kechi na kibaambilapo namba yainga mu mwingilo ne. Batemwa bingi balunda nabo, kabiji bebanemeka bingi. Bankwasha bingi.
Betwichile ku musampi wa mu Austria uji ku Vienna mu 1976, kabiji bantongwele kwikala wa mu Kavoto ka Musampi. Pa kyokya kimye, musampi wa mu Austria watalanga pa byaendelenga mwingilo mu byalo bya mu Europe, ne kunengezha bya kutwala mabuku mu bino byalo. Ba Jürgen Rundel bo batalanga pa uno mwingilo, kabiji bo bo natendekele kwingila nabo kabiji pa kupitapo kimye, bañambijile kutalanga pa mwingilo wa buntuntuluzhi ne mabuku a mu milaka jikumi ya mu Eastern Europe. Ba Jürgen ne bakazhi babo ba Gertrude batwajijila kwingila bupainiya bwiikajila mu Germany. Kutendeka mu 1978, musampi wa mu Austria watendekele kunengezha bya kupulinta magazini mu milaka itanu na umo. Kabiji twatumanga magazini mu byalo bikwabo byakebanga ano magazini. Ba Otto Kuglitsch ne bakazhi babo ba Ingrid bengijila pa ofweshi wa musampi wa mu Germany, bo batalanga pa uno mwingilo.
Balongo mu Eastern Europe, bapulintanga ano mabuku monka mu kyalo kyabo, kwingijisha munkinyi ye batela amba mimeograph ne munkinyi mukwabo wapusanako. Pano bino, bakebelenga balongo mu byalo bikwabo kwibakwashako. Yehoba wazhikijile byo baubilenga. Byo twajinga pa musampi, twatemenwe bingi bano balongo byo bachinchikile pa myaka yavula kimye kyo bakainye uno mwingilo.
TWAYILE KU ROMANIA
Mu 1989, nayile ku kyalo kya Romania na Mulongo Theodore Jaracz, wajinga mu Jibumba Jitangijila. Luno lwendo lwajinga lwa kuya na kukwasha balongo, kuba’mba bakwatankane pamo na jibumba ja Lesa. Mu 1949, bano balongo balekele kukwatankana na jibumba ja Lesa, kabiji balengele ne bipwilo byabo. Bino, batwajijile na kusapwila ne kubatizha bantu. Kabiji nabo bebakashilenga na mambo a kubula kwivwanga mu bintu bya mu ino ntanda, byonkatu byo baubanga balongo bajinga mu jibumba ja Lesa. Mwingilo wa kusapwila mu Romania bamulekeshe, onkao mambo, twasambakene mu bufyamfya ku nzubo ya Mulongo Pamfil Albu, na bakulumpe bana ne bemenako Kavoto ka mu Kyalo kya Romania. Kabiji twayile na mulongo Rolf Kellner kufuma mu Austria wa kwitutuntulwilako mulaka.
Juba ja bubiji bufuku byo twisambilenga, Mulongo Albu waambijile bano bakulumpe bana kukwatankana ne atweba, ne kwibambila’mba, “Inge twabula kukwatankana na jibumba ja Lesa luno, kechi tukakwatankana najo jibiji ne.” Kyafuminemo ke kya kuba’mba balongo ne banyenga 5,000 bakwatankene jikwabo na jibumba ja Lesa. Byo kyawaminepo pa kumona Yehoba byo ashinjile Satana!
Ku mpelo ya mwaka wa 1989, kipamo kya bumulwila ntanda kya ku Eastern Europe saka bakyangye kwikishinda, Jibumba Jitangijila jitwichile amiwa ne mukazhami ku ofweshi wa musampi wa ntanda yonse wa bakamonyi ba kwa Yehoba mu New York. Twaumvwine bingi bulongo. Twatendekele kwingijila pa Betele wa mu Brooklyn mu ñondo wa Mankumbinkumbi mu 1990. Mu 1992 batongwele kwikala nkwasho mu Kavoto ka Mwingilo ka mu Jibumba Jitangijila kabiji mu ñondo wa Mankumbinkumbi mu 1994 bansajile kwikala mu Jibumba Jitangijila.
KULANGULAKA PA BINTU BYA KUNYUMA NE BYA KULUTWE
Kimye kyo naingilanga mu hotela kyapita. Pano luno, mbena kwiyowa kunengezha kajo ka ku mupashi ku balongo ne banyenga ntanda yonse. (Mat. 24:45-47) Inge nalanguluka pa myaka 50 yo naingila mu mwingilo wa kimye kyonse, nsanta bingi. Ngikala bingi na lusekelo ne kusanchila Yehoba pa kumona byoaapesha jibumba ja bantu banji mwaya ntanda yonse. Ntemwa bingi kutanwa ku kukonkana kwa byalo, ko tufunda pe Shetu wa mwiulu, aye Yehoba ne bukine bwa mu Baibolo.
Naketekela kuba’mba bantu bavula basakutendeka kufunda Baibolo, kuswa bukine, ne kwingijila Yehoba saka bakwatankana na jibumba ja balongo bonse ba bwina Kilishitu ntanda yonse. (1 Pe. 2:17). Kabiji mbena kutengela kimye kya kulutwe kyo nkamonanga bantu byo bakasangulwa saka nji mwiulu, ne batata bafwile saka nji mwanyike. Kabiji naketekela kuba’mba batata, bamama ne balongo bami bakapopwelanga Yehoba mu Paladisa.
Mbena kutengela kimye kya kulutwe kyo nkamonanga bantu byo bakasangulwa saka nji mwiulu, ne batata bafwile saka nkiji mwanyike
^ par. 27 Luno kechi kuji kalume wa kipwilo ne nkwasho wa kalume mu kipwilo ne, bino mu bipwilo muji bakulumpe bakwatankanya mingilo mu kipwilo ne munembeshi.
bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn sun_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn lug_Latn bem_Latn bem_Latn lua_Latn lua_Latn