LUGWASYO KUMUKWASYI | KUKOMEZYA BANA
Mbomukonzya Kuyiisya Bana Kulikwabilila Ciindi Nobabelesya Intaneti
BUYUMUYUMU
Makani aamwaigwa mulisikapepele atondezya kuti aa Intaneti kuli bantu bakonga kuuma, bajata bana, alimwi babba makani aajatikizya muntu umwi. Kulibilika kwanu kulalimvwisya, nkaambo mwanaanu mukubusi ziindi zinji inga ulaibelesya Intaneti alimwi kuboneka kuti tazizyi ntenda ziliko pe.
Mulakonzya kumuyiisya mwanaanu mbwakonzya kulikwabilila ciindi nabelesya Intaneti. Pele cakusaanguna, amubone kuti kuli zintu nzyomweelede kuzyiba zicitika a Intaneti.
NZYOMWEELEDE KUZYIBA
Bakubusi balakonzya kubelesya Intaneti kwiinda mukubelesya tuncini twakumaanza mbuli mafooni. Malailile aakuti kkompyuta yeelede kubikkwa abusena boonse mpobakonzya kubona muŋanda inga kaali kabotu. Pele ikuti mwanaanu kajisi fooni iijisi Intaneti, nkokuti lino ulakonzya kwiibelesya Intaneti kwiinda lyoonse, alimwi nywebo inga kamutamubwene.
Bakubusi bamwi balatola ciindi cilamfwu a Intaneti. Musimbi umwi uujisi myaka iili 19 yakuzyalwa waamba kuti: “Ndilajalula kkompyuta kandijisi makanze aakubala tugwalo mumaminiti osanwe buyo, pele ndilijana kuti ndileebelela mavidiyo mawoola manji. Aboobo ndabona kuti ndiyandika kulijata kapati.”
Bakubusi balakonzya kuyubununa makani manji a Intaneti kwiinda yaayo aayandika. Kwiinda mukubelesya makani ngaamba alimwi azifwoto, bantu ibajisi makanze mabi balakonzya kuzyiba mukubusi nkwakkala, nkwaiya alimwi aciindi banamukwasyi bamwi nobatanooliko aŋanda.
Bakubusi bamwi tabaamvwisyi mapenzi aaboola akaambo kazintu nzyobatuma a Intaneti. Ikuti zintu zyabikkwa a Intaneti, zinooliko lyoonse. Zimwi ziindi makani naa zifwoto zyuusya nsoni mukuya kwaciindi zilajanika, mucikozyanyo, ambweni zilakonzya kujanwa amuntu uuyanda kumulemba mulimo ciindi nalanga-langa magwalo aabasikulembela mulimo.
Nokuba kuti kuli makani aalibilisya boobu, amuyeeye kuti: Intaneti tali sinkondonyoko pe. Pele kutaibelesya kabotu, nkokusololela kumapenzi.
NCOMUKONZYA KUCITA
Amumuyiisye Mwanaanu kuzyiba zintu ziyandika kapati alimwi ambwakonzya kucibelesya kabotu ciindi. Kuba muntu uubikkila maano cijatikizya kwiiya kusaanguna kucita zintu ziyandika kapati. Kubandika abanamukwasyi, kucita milimo yakucikolo iicitilwa aŋanda, alimwi amilimo yaaŋanda, kulayandika kwiinda kulikondezya buyo a Intaneti. Ikuti mwanaanu katola ciindi cilamfwu kapati kubelesya Intaneti, amumubikkile minyinza, ikuti kaciyandika kucita boobo, nokuba kubelesya nkoloko iikonzya kumuyeezya cakkwana ciindi cakuti acileke.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Bafilipi 1:10.
Amumuyiisye mwanaanu kuyeeya katanatuma cintu cili coonse a Intaneti. Amumugwasye mwanaanu kulibuzya mibuzyo mbuli yakuti: Sena makani ngondiyanda kutuma alakonzya kubanyemya bamwi? Mbuti cifwoto eeci mbocikonzya kwiijatikizya mpuwo yangu? Sena inga ndafwa nsoni ikuti bazyali bangu naa bapati bambi bacibona cifwoto naa makani aaya? Ino ncinzi ncobakonzya kwaamba kujatikizya ndime ikuti bacibona? Ino ncinzi ncondikonzya kuyeeya ikuti muntu umwi watuma makani aali boobu naa cifwoto?—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Tusimpi 10:23.
Amumuyiisye mwanaanu kupona kweelana anjiisyo kutali buyo milawo. Tamukonzyi kunoolangilila zyoonse nzyacita mwanaanu buzuba boonse. Kuyungizya waawo, mbuli muzyali makanze aanu taali akweendelezya bana banu, pele ngakubagwasya ‘kubelesya maano aabo aayiisyidwe kwaandaanya ciluzi acitaluzi.’ (Bahebulayo 5:14) Aboobo, muciindi cakukankaizya kuti beelede kutobela milawo akwaamba cisubulo ncobayoopegwa ikuti baalilwa kucita boobo, mweelede kubagwasya kucinca mbobayeeya. Ino mwanaanu uyanda kuba ampuwo iili buti? Ino uyanda kuzyibwa kuti muntu uulaabube buli buti? Makanze aanu ngakugwasya mwanaanu kusala kabotu, ciindi nomuliko naa pe.—Mpoijanika njiisyo eeyi mu Bbaibbele: Tusimpi 3:21.
“Bana bazyi zinji kujatikizya kuyaambele kwasayaansi. Pele bazyali bazyi zinji kujatikizya mboikkalwa”
Mbubwenya mbuli kweenzya mootokala, kubelesya Intaneti kuyandika kubelesya bupampu—kutali busongo buyo. Aboobo mbuli muzyali, busolozi bwanu bulayandika kapati. Eeci cileendelana ancaakaamba syaazibwene mukubelesya Intaneti munzila iili kabotu, wazina lya Parry Aftab, kuti: “Bana bazyi zinji kujatikizya kuyaambele kwasayaansi. Pele bazyali bazyi zinji kujatikizya mboikkalwa.”
lua_Latn bem_Latn uzn_Latn bem_Latn bem_Latn afr_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn tum_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn hau_Latn bem_Latn