Collected by: Don Sybertz, Scanned by: Cephas Yao Agbemenu
With special thanks to Rev Joe Healey (African proverbs,Sayings and stories)
Kale ulu munhu akatamba kwene kuhaya wabulaga ng’Wanishi wa banhu, kiti shimba nulu ng’Wanishi mu bulugu kiti masai. Mhayo gwa kwandya ulu Washoka kufumila kubulugu ashike kuli Ntemi abonwe, bandya banhu kung’Winha ng’ombe, ntemi nulu ng’ombe itano hu kumeng’he1Wa, kwinhiwa mhela iki bukali Wakwe mu bulugu. Huna lulu ntambi uzwikwa jilungu kuntwe. Uyo atatambile atuzwala jilungu, kushika atambe Wei ng’Wenikili. Jilungu jene kimanikijo ja ikujo- ikujo lya ntambi hu kuhaya giki ali ngosha ati ng’oba. Batemi bazwalaga jilungu ku nkono.
Batambi bazwalaga jilungu ku ntwe. Kale ulu ntambi akabulagwa nulu banishi babili nulu batano, Wadimaga mabuta gabo. Udima buta ku luge. Buta Wenubo Witanagwa ikongolo, hangi Wabutaga nkono gwa kubumoso banishi abo Wababulagaga, uja kaya adimile ikongolo na mashiganza kunu akwimbaga: “Mayi yuhii! Ikongolo kuntinya ng’Wiyo baba Sha bulambu uyuhi!—
Lyene lyimbo lya bakali, ulu bayanda baligusija lyimbo lyenilo bubishiwa ng’ombe ba sabo. Ulu begela kushika ntambi kihamo na bose abali baja ku bulugu pye ba mayu bubasumbila balina tubusiga twape bubabiba (kubamiza, kubaponeja) bubafuha na kubita myoyo yabo ibize yape na ibize na bukali kunu bakutulaga kapundu. (Ntambi abonwe na ntemi kumeng’helWa) Huna lulu bita shigukulu pye banhu biza kulya shigukulu jenijo lushiku lwene akubegejiwa mabugota atimbye ng’ho1o, ongeje kubiza na nguzu ja kutinda ngfwanishi, oye kubogoha banishi. Mabugota gutulwa mu shiliwa na mu nyama buhaya lelo bakali balilya ng’hali, balya ng’ha1i abalibaja ku bulugu. Uyu atajile atulya ng’ha1i. (nyama ya bugota atuyegela, ulu nyama itatulilwe bugota akuponejiwa kiti ngfwa basalami.) Lyimbo Lelo tukundegelekaga ha kipaganije kakwe, angu muna mbulutu akikalaga ngfwisenge nagaluke nikiya kuba ngelela bakalisha miso bana meatu, bakalisha miso. Mayi yuhi, iohimu lyalumanga lyalya na Wa kungongo, pye bashilaga na bana. Ulu akabulaga shimba wiza na ndili kihamo na mala gayo bamane Wabulagaga ng’hana. Iyuhi ikongolo kuntinya ng’Wiyo baba shabulambu, iyuhi nafuma mimbi, nikila lyane nakugwesaga. Iyuhi (kulila bukali) ukugayiwa nhegetela nhendagulila, akupelaga, akupelaga aohimile, hii ukugayiwa nhegetela nhendagulila. Get this song from athanai.
Ikongolo- ikujo lya ntambi- ikongolo lya kulugalila, Wamalaga kutula ikongolo banishi batizingila (duhu budula nose iki bamalaga kulugala.)
eng_Latn eng_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn bem_Latn