Bolediša:Makgowa
“Phetolelo ka Sesotho sa Lebowa ya temana mo Sunday Times 2010 July 18” 'Rude' Word for whites sparks feud
Lekhoa, lekgowa, khoa ... wordsmiths battle it out
Rown Philip
Sunday Times Page 10, 18th July 2010
Lehlapa go hlaloša batho ba bašweu le tliša ntwa.
Lekhoa, Lekgowa, khoa - ditsebi di a lwa.
Pontšho ya go befa ya batho ba bašweu ba ba lwago ka selo se e sego sa bona go bontšha gabotse lebaka la go bitšwa "makgoa".
David Wa Maahlamela ( http://www.facebook.com/group.php?gid=26031496916 ): Ke ferehlega maikutlo ge merafe ye mengwe e hlapela Segagešu. Ke tloga ke thabela maitapišo a batho ba go swana Phillip Pare a go fetolela dingwalwa go Sepedi, efela phetolelo tšeo ga di be tša paale. Ge o bala sengwalwa sa gagwe, o thoma lentšu la mathomo ka go re šaeletša polelo o re: “Petolelo ka Sesotho sa Lebowa ya temana mo Sunday Times 2010 July 18”. Sepeding ga re na selo se bitšwago ‘petolelo’ ke ‘phetolelo’, July ke Mosegamang. Ge a tšwela pele o re: “Lentšu la go rogano” a nyaka gore ‘lentšu la go rogana’ efela Mopedi wa kgonthe o tla re lehlapa goba leroga(maroga). Ga re rutaneng Sepedi sa makgonthe, re se rutullane hle!
Mo pukeng ye mpsa ya gagwe, sereti Krog se šomišitše tlhalošetšo ya lentšu le "lekhoa", ye e hlalošago batho ba bašweu bjalo ka batho ba ba roganago, ba hlokago dihlong, le go hloka tlhompho go batho ba bangwe.
Eupša, mongwadi o mongwe wa Afrika Borwa o beile molato wa go itshesengwa ka mekgwa yeo go Krog ka go šomiša, lentšu ka lentšu tlhalošetšong yeo, yena a sa tšwago go e hlama ka ntle le go mo reta.
Motsebi wa dipolelo o boletše gore ka bobedi bja bona ba dirile phošo ka lentšu le la Sesotho "lekgowa", le e lego thogano go ba bašweu, fela ge le šomišwa ka segalo sa go nyatša.
Ka lengwalong la go lwa go ya batsweletšing ba Krog, beke ye, mongwadi wa Johannesburg, Tony Harding, o rile o nagana go tšea magato a semolao ka lebaka la gore puku ya Krog, "Begging to be Black" e šomišitše tlhalošetšo ya gagwe ya lekgowa ( ye e ka peletwa ka lekhoa) "go hloka tlhompho, go rogana, go tliša dihlong, go nyatša ba bangwe".
Krog o arabile ka go bea molato wa go šomišwa kwalakwatšong go Harding, "o a ntšhomiša", le go dira pontšho ya go befa ya batho ba bašweu ba ba lwago ka selo se e sego sa bona go bontšha gabotse lebaka la go bitšwa "makgowa".
Harding o tla tšweletša puku ya gagwe ya mathomo beke ye. Puku ye e bolela ka boitsebišo bja go ba motho o mošweu. Se se tla ka morago ga go ngwlalela "Sunday Times" taodišo ngwageng wa 2007 mo go yona, o rile o hlamile tlhalošetšo ya go ngwalwa ya lekgowa ka nako ya mothomo.
Batsebi ba dumelelana le Harding ka gore lentšu le le šomišwa gantši go kgetholla maemo le merafe ka gore bašomi ba kholoro ye tala, ba tlwaetše go le šomiša go bolela ka balaodi ba baswa ka "lekgowa la ka".
Harding or re "Moithuti o tšwelela le go hlohla Antjie Krog, go swana le go re – Go tla bjang? Ke be ke befetšwe ka ge yena a tšere mantšu a ka, lentšu ka lentšu.”
Eupša, Krog o itše o no tšea tlhalošetšo ye mo go Wikipedia, ka ntle le go lemoga gore Harding e be e le mongwadi a nnoši wa taodišo ye.
"Ke nagana gore o dirile phošo go bea dinyakišišo tša mathomo mo go Wikipedia, ye e nago molao o itšego ka go bea fela mafoko a nnetefaditšwego go tšwa didibeng tše dintši", go boletše Krog. Yena o tšhogile gore batho ba bangwe ba tla nagana gore o nkutsweditše. Go tšhoga ga go nyakege, ka gore go molaleng gore yena o ngwadile tlhalošetšo ye taodišong mengwaga ye meraro ye e fetilego. Ga se ka re mantšu ao ke a ka. Ke ka lebaka leo ke a beilego ka gare ga mašakana.
Laboraro Harding o fetotše taodišo interneteng go bontšha puku ya Krog ka mantšu a "sediba se se sa bontšhego ke mongwadi". O dumetše gore ke go goka Krog.
Le ge Harding a le beditše go ba "lentšu la go befelwa" Prof Nhlanha Maake, yeo e bego a le modula setulo wa dipolelo tša Afrika mo Yunbesiting ya Witwatersrand, o itše lentšu le, le no re motho o mošweu, le rogana ge fela le šomišitšwe ka segalo se sengwe.
Yena o itše tlhalošetšo ya Harding, ye e hlamilwego ka thušo ya motsebi wa dipolelo, Prof Sekgothe Mokgoatšana e bontšha e se ya mmakgonthe.
Gape o thulana le taba ya Harding ya gore tlhalošetšo ke ya mathomo ka go re ditlhalošetšo tša dipukuntšung di be di le gona, le gore tlhalošo ya lereo e ile ya ngangišanwa ka kudu Yunibesiting.
"Go ka tla bjang gore lentšu le, le šomišitšwego go tloga ngwagagolong wa 19 mo go ngwaleng le ka hlalošwa fela ka morago ga nako ye telele" go botšišitše Maake. Mr Harding o kwagala go swana le Rip von Winkel, yo a bego a robetše ge go ngangišanwa mengwageng ya bo 1990.
Le ge go le bjalo, Maake o dumetše gore, lereo le na le modu wo o fihlegilego, wo go ka ngangišwanago ka ona. O dumetše gore ke lentšu le le kgahlišago ka gore seripa sa maemo se kopantšwe mo go lona ka go šomišwa ka tlwaelo. Go naganwa gore Kgoši Moshoeshoe wa Lesotho o šomišitše lentšu le, go bitša baeng ba baromiwa ba bašweu ka ngwaga wa bo 1830.
Krog o re o nagana gore go na le se sengwe ka mokgwa wo ngongorego ya Harding e bontšago pefelo ka gona. "Go a nyamiša go bona gore bongame bja ba batho ba bangwe bo ka nyaka go dira gore go se kgonege go šoma bjalo ka mongwadi wa go hlola tša nnete. Le setsopolwa sa Wikipedia se se šomišitšweng ka gare ga mašakana se ka bakwa. Ke gana go šomišwa ke batho bao ba nyakago go ntshomiša go kwalakwatša" a realo Krog.
Le ge go le bjale , o tiišeditše gore batšweletši ba gagwe ba tla reta Harding mo pukung ye e tlago ya "Begging to be Black".
Harding o re a ka se sa tšea magato a semolao go yena ka lebaka la go bona taba ya go tshepišwa go retwa. Gape, yena Harding a ka se bee molato wa go ngwalolla ka bong, eupša o sa befetšwe.
"Seo, Krog a se dirilego ke bošaedi bjo bogolo le go feta", go realo Harding.
Maake, yo a lego Dean ya Thutobotho mo Yunibesiting ya Limpopo , o thulana le tlhalošetšo engwe ye e akantšwego pukung ya Krog ye e rego "Lentšu le khoa, bjalo ka leina, le bontša mohuta wa nta yeo e hwetšwago maragong a diruiwaratwa".
Maake o re "Ga ke dumele seo, -- kgoa e ka se be leina. --Ptpare 20:30, 20 July 2010 (UTC)
lekgowa[lokiša | edit source]
Ba baso ba a re rogana ka lentsu le le le rego 'lekgowa" Go na le seema se sengwe sa sepedi se re: "Go etela makgoweng a dimpsa le maribeng a ditswene." Ke nyaka hlaloso ya Prof. Maake ka taba ye. Lekgowa ke dinta tsa diruiwa! Bjale lena ba baso le a re rogana rena ba basweu! Le fora batho ka taba ye.
nso_Latn sot_Latn eng_Latn zho_Hans eng_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn