Lelokelelo la Dikagare
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
12 Bolwetši bja Marinini—Na o Kotsing?
Kamoo le ka Dirišago Tšhelete ka Gona
Bokgoni bja go Bona Tsela bja Kgobaboloko
Hwetša dikarabo tše di theilwego Beibeleng tša dipotšišo tše dintšintši, tšeo di akaretšago:
• “Na ke Loketše go Tloga Gae?”
• “Nka Kgaotša Bjang go Dula ke Nagana ka Thobalano?”
Bogela le bidio ya What Your Peers Say—Cell Phones.
(Lebelela ka tlase ga DITHUTO TŠA BEIBELE > BAFSA)
Bala dikanegelo tša Beibele tša diswantšho. Diriša matlakala a mošomo go thuša bana ba gago go kaonefatša tsebo ya bona ka batho ba ka Beibeleng gotee le melao ya motheo ya boitshwaro.
(Lebelela ka tlase ga DITHUTO TŠA BEIBELE > BANA)
Dikgweding tša pele tše senyane tša ngwaga wa 2013, palo ya tlhalo kua Beijing e ile ya hlatlogela go 41 lekgolong ge e bapetšwa le ya ngwaga wa 2012. Ditsebi di dumela gore koketšego yeo e ka ba e bakilwe ke banyalani bao ba bego ba leka go phema 20 lekgolong ya motšhelo woo o sa tšwago go thongwa go lefša dithekišong tša dintlo. Ka tlase ga maemo a itšego banyalani bao ba hlalanego ba fokoletšwa motšhelo ge ba rekiša ntlo ya bobedi.
Mokgatlo wa Ditšhaba tše Kopanego o šišintše gore go na le kgonagalo ya gore batho ba bantši ba je dikhunkhwane e le tsela ya go lwantšha phepompe. Pego e nngwe e sa tšwa go hlalosa gore ka ge dikhunkhwane di na le phepo e bile di eja dilo tšeo di sa jewego ke batho, dikhunkhwane tšeo di jewago “di ka tšewa e le mohuta o mongwe wa nama.” Lega go le bjalo, pego yeo e lemogile gore “ditšhaba tše dingwe ga di rate tatso ya [dikhunkhwane].”
Dikliniki tša go thuša go belega di lebeletšane le bothata bja tša molao le bja go se tsebe gore di dire’ng ka mae a batho a nontšhitšwego ao a kgahlišitšwego ao bao go thwego ke beng ba ona ba sa hwetšagalego. Kliniki e nngwe e begile gore e sa bolokile mae a nontšhitšwego ka ntle ga mmele a 1 000 ao balwetši ba ona go thwego ga ba hwetšagale.
Makatholika ao a nyalanago kua Ireland a be a swanetše go kgetha magareng ga lenyalo la tirelo ya bodumedi goba ya semmušo go fihla ka 2013, eupša ga bjale a ka kgetha ge e ba a nyaka tirelo ya manyalo yeo e dirwago ke sehlopha sa dikgahlego tša batho. Go ya ka pego ya ditaba ya Reuters, “dikgopelo tša batho bao ba sa kgotsofalelego lenyalo la semmušo ofising ya go ingwadiša eupša ba sa nyake tirelo ya bodumedi di bakile mošomo o montši” go bao ba fanago ka tirelo yeo e mpsha.
TABA YA LETLAKALA LA KA NTLE
KA December 25, 2010, mosadi yo mongwe wa nywaga e 42 kua Brithania o ile a ngwala molaetša wa gore o nyaka go ipolaya Wepesaeteng yeo e tumilego ya go dira bagwera. Molaetša wa gagwe o be o tloga o bontšha gore o hloka thušo. Le ge mosadi yo a be a na le bao go thwego ke bagwera ba dikete Wepesaeteng yeo, ga go le o tee wa bona yo a ilego a mo thuša. Maphodisa a ile a hwetša setopo sa gagwe letšatšing le le latelago. O be a ipolaile ka go nwa dihlare ka mo go feteletšego.
Thekinolotši ya lehono e re kgontšha go ba le seo go thwego ke bagwera ba makgolo goba gaešita le ba dikete inthaneteng ka go fo tsenya maina a bona lelokelelong la rena la maina ka khomphutheng. Le gona ge e ba re nyaka go kgaotša segwera le yo mongwe wa bona, re fo phumola leina la motho yoo lelokelelong la rena. Lega go le bjalo, tiragalo e sehlogo ya mosadi wa kua Brithania e utolla therešo e makatšago—batho ba bantši ga ba na bagwera ba kgonthe. Ge e le gabotse, nyakišišo e nngwe e bontšhitše gore gaešita le ge mekgwa ya poledišano e oketšegile, palo ya bagwera ba rena ba kgonthe e theogile.
Go swana le batho ba bantši, mohlomongwe o dumela gore bagwera ba kgonthe ba bohlokwa. Le gona, o ka lemoga gore go ba mogwera wa kgonthe go akaretša se se fetago go kgotla dilinki sekirining sa khomphuta goba sa smartphone. Wena o nyaka mogwera wa mohuta mang? O ka ba mogwera wa kgonthe bjang? Go nyakega’ng gore o be le segwera se se swarelelago?
Ela hloko melao ya motheo e mene e latelago yeo e ka go hlahlago, gomme o bone kamoo keletšo e šomago ya Beibele e ka go thušago gore o be mohuta wa motho yoo batho ba bangwe ba ka nyakago gore e be mogwera wa bona.
Segwera sa kgonthe se akaretša boikgafo. Ka mantšu a mangwe mogwera yo botse o ikwa a na le boikarabelo bjo itšego ka wena, gomme o tloga a tshwenyega ka wena. Ke therešo gore bobedi bja lena le swanetše go dira se, e bile go nyakega boikgafo le go šoma ka thata. Lega go le bjalo, le ka se itshole ge le ka dira seo. Ipotšiše gore: ‘Na ke ikemišeditše go ikgafa, go diriša nako ya ka le dilo tša ka bakeng sa mogwera wa ka?’ Gopola, gore o be le mogwera yo botse le wena o swanetše gore o be mogwera yo botse.
Irene: “Go swana le ge o lema serapa se sebotse, go aga segwera go tšea nako e telele e bile go nyaka tlhokomelo. Thoma ka go ba mogwera yo botse. Eba botho gomme o kgahlegele ba bangwe. Gape ikemišetše go gafa nako ya gago ge e ba o nyakega.”
Luis Alfonso: “Batho ba mehleng yeno ba kgothaletša go ba le moya wa boithati go e na le wa boikgafo. Ka gona ke selo se sebotse ge motho yo mongwe a go bontšha botho a sa letela gore a hwetše se sengwe ka morago.”
“Ka mo le nyakago batho ba le dira ka gona, le lena le ba direng ka wona mokgwa woo. Tlwaelang go fa gomme batho ba tla le fa.” (Luka 6:31, 38) Mo Jesu o be a kgothaletša moya wa go hloka boithati le wa go fa. Go fa ka tsela yeo go tiiša segwera se sebotse. Ge e ba o fišegela go thuša bagwera ba gago ntle le go letela gore o hwetše se sengwe go bona, ke ga tlhago gore ba ikwe ba gogelwa go wena.
Segwera sa kgonthe se ka se atlege ntle le gore le boledišane ka mehla. Ka gona boledišanang ka dilo tšeo le di thabelago. Theetša ge mogwera wa gago a bolela, gomme o hlomphe dipono tša gagwe. Ge go kgonega, mo rete le go mo kgothatša. Ka dinako tše dingwe go ka nyakega gore o eletše goba o phošolle mogwera wa gago, gomme ga se ka mehla go lego bonolo. Lega go le bjalo, mogwera yo a botegago o tla ba le sebete sa go go botša ge o dirile phošo e kgolo le go go nea tlhahlo ka temogo.
Juan: “Mogwera wa kgonthe ga se a swanela go tšhaba go bolela dipono tša gagwe, ka mo go swanago ga a befelwe ge e ba o sa dumelelane le yena.”
Eunice: “Ke tloga ke rata bagwera bao ba ikemišeditšego go fetša nako le nna le bao ba ntheetšago, kudukudu ge ke na le mathata.”
Silvina: “Bagwera ba kgonthe ke bao ba go botšago therešo—gaešita le ge ba tseba gore seo se tla go kweša bohloko—ka gobane ba go kganyogela tše dibotse.”
“Motho yo mongwe le yo mongwe a akgofele go kwa, a diege go bolela a be a diege go galefa.” (Jakobo 1:19) Bagwera ba kgonthe ba rata go theetšwa ka mehla. Lega go le bjalo, go laola poledišano go fetiša kgopolo ya gore dipono tša gago di bohlokwa go feta tša ba bangwe. Ka gona theetša ka kelohloko ge mogwera a kganyoga go go ntšhetša sa mafahleng. Le gona o se ke wa befelwa ge a go botša therešo. Diema 27:6 e re: “Dintho tšeo di bakwago ke motho yo o mo ratago di bakwa ka go botega.”
Ge re dutše re tlwaelana le mogwera wa rena, ke moo gantši re bonago le mafokodi a gagwe. Bagwera ba rena ga se ba phethagala, go swana le rena. Ka gona, ga se ra swanela go letela gore bagwera ba rena e be ba phethagetšego. Go e na le moo, re dira gabotse ge re tšeela godimo dika tša bona tše dibotse le go amogela mafokodi a bona.
Samuel: “Gantši re nyaka batho ba bangwe ba dire dilo tšeo le rena di re palelago. Ge e ba re lemoga diphošo tša rena le go nyakega ga gore re lebalelwe, gona re tla ikemišetša go lebalela ba bangwe.”
Daniel: “Amogela therešo ya gore bagwera ba gago ba tla dira diphošo. Ge go rotoga mathata, ke mo gobotse ge re a rarolla le semeetseng gomme re leka ka thata go a lebala.”
“Ka moka ga rena re kgopša gantši. Ge e ba motho a sa kgopše ka lentšu, gona ke motho yo a phethagetšego, yo a kgonago go laola mmele wa gagwe ka moka bjalo ka ge eka ke ka ditomo.” (Jakobo 3:2) Go lemoga therešo ye e bonolo go tla re thuša gore re kwešiše bagwera ba rena gabotse. Se se tla feleletša ka gore re hlokomologe diphošo tše dinyenyane le mafokodi ao a ka bago a re tena. Beibele e re: “Tšwelang pele le kgotlelelana gomme le lebalelana ka bolokologi le ge e ba motho a na le lebaka la go ba le pelaelo ka yo mongwe. . . . Eupša ka godimo ga dilo tše ka moka, aparang lerato gobane ke setlemo se se phethagetšego sa botee.”—Bakolose 3:13, 14.
Ke therešo gore re swanetše go kgetha ka kelohloko batho bao re gweranago le bona. Eupša seo ga se bolele gore re swanetše go gwerana feela le batho ba nywaga e itšego goba ba setlogo se itšego. Go kgahlegela batho ba nywaga ka moka, ditšo tše dingwe gotee le ba ditšhaba tše dingwe go tla humiša maphelo a rena.
Unai: “Go dira segwera le dithaka tša gago feela le bao le ratago dilo tše di swanago, go swana le go apara seaparo sa mmala woo o o ratago ka mehla. Go sa šetšwe gore o rata mmala woo gakaakaang, go tla fihla nako yeo o ka se sa hlwago o go kgahla.”
Funke: “Go katološa segwera sa ka go dirile gore ke gole tsebong. Ke ithutile go tlwaelana le batho ba nywaga le ditlogo ka moka, gomme seo se dirile gore ke rate batho le go ba yo a fetofetogago le maemo. E bile bagwera ba ka ba tloga ba rata seo.”
“Ka gona ke bolela bjalo ka ge go bolelwa le bana, ke re le dire se se swanago le go rena ka gore le lena le katološeng lerato leo le lego dipelong tša lena.” (2 Bakorinthe 6:13) Beibele e re kgothaletša gore re gwerane le mehuta ka moka ya batho. Go ba le mehuta ka moka ya bagwera go ka dira gore o ipshine ka bophelo, le go dira gore o ratwe ke batho.
PONO YA BEIBELE
“O lerole gomme o tla boela leroleng.”—Genesi 3:19.
Batho ba bangwe ba nagana gore ba tla phela ka morago ga lehu—legodimong, diheleng, pakatoring goba go Limbo. Ba bangwe ba dumela gore ba tla belegwa gape ka sebopego se sengwe. Ka lehlakoreng le lengwe, bao ba ganetšago dikgopolo tša bodumedi ba dumela gore lehu e fo ba ge motho a kgaotša go ba gona.
Mmoledi 9:10 e re “Bodulabahu mo o yago gona, ga go na modiro le ge e le maano goba tsebo.” Gape Beibele e hlalosa seo se diregago go batho le diphoofolo ka morago ga lehu. E re: ‘Ka moka ba ya felo gotee. Ka moka ba tšwa leroleng, gomme ka moka ba tla boela leroleng.’—Mmoledi 3:20.
“Moya wa gagwe o a tšwa, yena a boela mmung; letšatšing leo menagano ya gagwe e a fela.” —Psalme 146:4.
Ba bantši ba rutilwe gore seo se diregago ka morago ga ge motho a hwile se e ithekgile ka seo a bego a se dira ge a sa phela mo lefaseng. Ge e ba a be a dira dilo tše dibotse, o be a tla putswa ka ditšhegofatšo tša ka mo go sa felego; ge e ba a be a dira dilo tše mpe, o be a tla tlaišega ka mo go sa felego. Go naganwa gore batho ba swanetše go hlwekišwa dibe pele ba ka iponagatša go Modimo ka morago ga lehu. Go thwe bao ba sa hlwekišwago ba ka se thabe le ka mohla.
Bahu ga ba kgone go thaba goba go tlaišega. Ke therešo gore ka ge ba sa phele, ga go na seo ba se kwago; ba ka se thuše goba go gobatša bao ba phelago. Mmoledi 9:5, 6 e re: “Bao ba phelago ba a tseba gore ba tlo hwa, eupša ge e le bahu ga ba tsebe selo le gatee . . . Le gona, lerato la bona, lehloyo la bona le lehufa la bona di fedile gomme ga ba sa na karolo le ka mohla selong le ge e le sefe seo se dirwago ka tlase ga letšatši.”
“Ge e ba monna a ehwa, na a ka buša a phela? Ke tla leta matšatšing a ka ka moka a ge ke sa gapeletšega go leta, go ba go fihla kimologo ya ka e etla.”—Jobo 14:14.
Gantši go dumelwa gore ge motho a išwa diheleng, ga go sa na kholofelo bakeng sa gagwe. O tlo tlaišega ka mo go sa felego diheleng. Ka lehlakoreng le lengwe, go thwe bao ba lego pakatoring, ba tla thabela ditšhegofatšo tša legodimong ka morago ga ge ba hlwekišitšwe dibe tša bona mollong.
Ka morago ga go khutša lehung, Morwa wa Modimo o tla tsoša bahu goba a ba bušetša bophelong mo lefaseng. Beibele e re: “Le se ke la makatšwa ke se, gobane nako e a tla yeo ka yona bohle bao ba lego mabitleng ba tlago go kwa lentšu la gagwe gomme ba tšwa.” (Johane 5:26, 28, 29) Ka morago ga moo boitshwaro bja motho bo tla bontšha ge e ba o tla newa bophelo bjo bo sa felego.*
^ ser. 14 Bakeng sa tsebišo e oketšegilego ka tsogo, hle bona kgaolo 7 ya puku ya Ke Eng Seo ge e le Gabotse Beibele e se Rutago? yeo e gatišitšwego ke Dihlatse tša Jehofa.
DISWANTŠHO TŠA KGALE
“Bokgoni bja gagwe, phišego, mediro le botho bja gagwe; go nyaka ga gagwe go tseba ka dilo tše di bonwago, boitshwaro, goba dilo tša setšhaba; tema yeo a e kgathilego go tša thutamahlale, go tša thutatumelo, go tša filosofi le tša dipolotiki; segwera seo se sa tlwaelegago le Marabele a [Fora], le kanegelo e nyamišago ya go tlaišwa ga gagwe ntle le toka, di ka ba di mo dirile mogale wa lekgolong la bo-18 la nywaga.”—Radifilosofi Frederic Harrison.
KE SELO sefe se bohlokwa seo Joseph Priestley a se fihleletšego? Dilo tšeo a di utolotšego le tšeo a di ngwadilego di tutueditše pono ya batho ka mmušo, sebopego sa Modimo gaešita le ka moya wo re o hemago.
Go sa šetšwe gore o be a ngwala ka thutamahlale goba bodumedi, Priestley o be a ganetša dithuto tša boikgopolelo le setšo gomme a thekga dintlha tše bohlokwa le therešo. A re boneng gore o dirile bjang seo.
Ka morago ga go kopana le rathutamahlale wa Amerika, e lego Benjamin Franklin ka 1765, Joseph Priestley—yoo a bego a tšea thutamahlale e le selo sa go intšha bodutu—o ile a thoma go dira diteko ka mohlagase. Ngwageng o latetšego, borathutamahlale-gotee le yena ba ile ba kgahlwa ke dilo tšeo a di utolotšego moo ba mo kgethilego gore e be setho sa Royal Society of London, e lego mokgatlo o hlompšhago wa tša thutamahlale.
Ka morago, Priestley o ile a thoma go kgahlegela dikhemikhale. Ka moragonyana, o ile a utolla dikgase tše mmalwa tše difsa, go akaretša ammonia le nitrous oxide (kgase yeo e dirago gore motho a sege). Le gona o ile a kopanya meetse le moya o sa hlwekago e lego carbon dioxide, ke moka a dira meetse ao a tswakanego le carbon.
Ka 1774, ge a be a dira ditlhahlobo ka borwa bja Engelane, Priestley o ile a tšweletša kgase yeo e dirago gore seetša sa dikerese se bonege kudu. Ka morago, o ile a tšhela dimililithara tše 60 tša kgase yeo ka gare ga galase gotee le legotlo. Legotlo leo le ile la phonyoga gabedi go swana le ge le be le ka phonyoga ka gare ga galase ya moya o tlwaelegilego! Priestley le yena o ile a hema kgase yeo, gomme a re “nakwana ka morago ga moo o ile a kwa a hema gabonolo.”
Joseph Priestley o be a utolotše moya o hlwekilego e lego oksitšene.* Eupša o ile a bitša kgase yeo gore ke dephlogisticated air, a ipotša gore o be a utolotše moya o tlwaelegilego wo o se nago phlogiston, e lego khemikhale ya boikgopolelo yeo go bego go naganwa gore e šitiša go tuka ga mollo. Phetho ya Priestley e be e se therešo, eupša batho ba bantši ba sa lebelela seo a se utolotšego e le “selo se segolo seo a se dirilego bophelong bja gagwe.”
Ka ge Priestley a be a dumela gore dithuto tša boikgopolelo di šira therešo ya thutamahlale, o ile a phetha ka gore setšo le filosofi di be di šira therešo ya bodumedi. Se se makatšago ke gore nako e telele yeo a e feditšego a tsoma tsebo ya Beibele, Priestley o ile a amogela dithuto tše dingwe tšeo di bego di thulana le seo Beibele e se rutago. Ka mohlala, ka nako e nngwe o be a sa dumele gore Beibele e buduletšwe ke Modimo. Le gona o ile a ganetša thuto ya Beibele ya gore Jesu o kile a phela pele a ka tla lefaseng e le motho wa nama.
“Ge e ba thutamahlale e tsoma therešo, gona Priestley e be e le rathutamahlale wa therešo.”—Rathutaphedi, Katherine Cullen
Ka lehlakoreng le lengwe, Priestley o pepentšhitše dithuto tša maaka tša bodumedi tšeo nakong e fetilego gaešita le lehono di tlwaelegilego kudu bodumeding. O ngwadile gore therešo yeo e rutilwego ke Jesu le balatedi ba gagwe ka morago e ile ya šilafatšwa ke dithuto tša maaka—go akaretša le thuto ya maaka ya Boraro Botee, tumelo ya gore moya ga o hwe le borapedi bja diswantšho bjoo bo ganetšwago ke Beibele.
Dikgopolo tša Priestley ka bodumedi le go thekga ga gagwe Amerika le marabele a Fora di dirile gore a se kwane le Maisemane a gabo. Ka 1791, sehlopha sa bahlolampherefere se ile sa senya laboratori le legae la gagwe, gomme Priestley a tšhabela United States. Le ge a gopolwa ka dilo tšeo a di utolotšego tša thutamahlale, Joseph Priestley o be a dumela gore go ithuta ka Modimo le morero wa Gagwe e be e le “selo se segolo le se bohlokwa.”
^ ser. 10 Pele ga moo, rakhemisi wa Sweden Carl Scheele o ile a arola oksitšene eupša a palelwa ke go phatlalatša seo a se utolotšego. Ka morago, rakhemisi wa Fora Antoine-Laurent Lavoisier o ile a thea moya woo leina la oksitšene.
BOLWETŠI bja marinini ke bjo bongwe bja malwetši a legano ao a tlwaelegilego lefaseng. Eupša gantši ge bolwetši bjo bo sa thoma, maswao a bjona a ka no se itšweletše. Maswao ao a sa lemogegego a kotsi a bontšha gore motho o swarwa ke bolwetši bja marinini. Kgatišo ya International Dental Journal e lokeletša bolwetši bjo bo bakago ditšwatši magareng ga meno le marinini go malwetši a legano ao a bakago seo go thwego ke bothata bjo bogolo bja tša maphelo setšhabeng. Le gona e tlaleletša ka gore malwetši a legano “a dira gore motho a kwe bohloko le go tlaišega, a palelwe ke go thabela dijo le go ipshina ka bophelo.” Go ahlaahla bolwetši bjo bjo bo atilego go ka go thuša gore o pheme go tsenwa ke bolwetši bja marinini.
Bolwetši bja marinini bo na le megato e sa swanego. Mogato wa mathomo o bitšwa gingivitis, e lego go ruruga ga marinini. Marinini ao a tšwago madi e ka ba leswao la mogato wo. Se se ka direga ge motho a hlapa meno le ge a a hlwekiša ka tlhale ya meno goba ge madi a etšwa ntle le lebaka. Le gona go tšwa madi nakong ya ge o hlahlobja marinini, e ka ba leswao la gore o na le gingivitis.
Ge bolwetši bja marinini bo tšwela pele bo keka bo fetela mogatong wo o bitšwago periodontitis. Boemong bjo, dikarolo tša ka ganong tšeo di thekgago meno, tše bjalo ka lerapo le ditlhalenama tša marinini di thoma go senyega. Mohuta wo wa bolwetši bja marinini o ka no se tšweletše maswao go fihlela ge o mpefetše. Maswao a mangwe a go bontšha gore motho o na le periodontitis e ka ba go bulega ga dikgoba magareng ga marinini le meno; meno a go tekateka; go bulega ga dikgoba magareng ga meno; go nkga legano; go fela marinini goba marinini ao a tlogelanago le meno, e lego seo se dirago gore meno a bonagale e le a matelele; le marinini ao a tšwago madi.
Bolwetši bja marinini bo ka bakwa ke dilo tše mmalwa. Sebaki se se tlwaelegilego ke plaque e lego ditšhila tšeo gantši di hlamegago mo menong. Ge e ba ditšhila tšeo di sa hlwekišwe, di ka dira gore marinini a ruruge. Ge boemo bjo bo dutše bo tšwela pele, marinini a thoma go tlogelana le meno, gomme seo sa dumelela gore ditšhila di tsene ka tlase ga marinini. Ge tšhila yeo e fetetše boemong bjo, twatši e tšwela pele go hlasela lerapo le ditlhalenama tša marinini. Go sa šetšwe gore plaque e ka godimo goba ka tlase ga marinini e ka thatafa gomme ya fetoga calculus (goba seo gantši se tsebjago e le tartar). Le gona Calculus e na le dipaketheria; ka ge e le e thata e bile e kgomaretše meno, ga go bonolo go e tloša go swana le plaque. Ka gona, paketheria e ka tšwela pele e hlasela marinini o šoro.
Go na le dilo tše dingwe tšeo di ka dirago gore o be kotsing ya go ba le bolwetši bja marinini. Dilo tšeo di ka akaretša go se hlwekiše meno gabotse, dihlare tšeo di gatelelago tshepedišo ya mmele ya go lwantšha malwetši, go tsenwa ke ditwatši tše itšego, kgateletšego, bolwetši bja swikiri bjo bo sa laolegego, go nwa bjala go feta tekano, go diriša motšoko le go fetoga ga dihomoune ka baka la go ima.
Bolwetši bja marinini bo ka go bakela ditlamorago tše dingwe. Bo ka dira gore o kwe bohloko ka ganong goba o tšwe meno, o se kgone go sohla dijo le go ipshina ka tšona. Tsela ya gago ya go bolela le ponagalo di ka kgomega. Le gona nyakišišo e nngwe e bontšhitše gore legano leo le phetšego gabotse le tlaleletša go pheleng gabotse mmeleng.
O ka tseba bjang gore o na le bolwetši bja marinini? Mohlomongwe o ka lemoga gore o na le a mangwe a maswao ao a šetšego a hlalositšwe sehlogong se. Ge e ba go le bjalo, go ka ba kaone gore o ye ngakeng ya meno yeo e ka hlahlobago marinini a gago.
Na bolwetši bja marinini bo a alafega? Ge bolwetši bja marinini bo sa thoma bo ka alafega. Ge e ba bolwetši bja marinini bo fihlile boemong bja go ba periodontitis, gona bo swanetše go emišwa pele bo ka tšwela pele bo senya lerapo le ditlhalenama tšeo di dikologilego meno. Dingaka tša meno di šomiša ditlabakelo tšeo di diretšwego go hlwekiša plaque le calculus menong a gago, e ka ba ka godimo goba ka tlase ga marinini.
Le ge e ba o ka se kgone go ya ngakeng ya meno, mogato o bohlokwa ke gore o leke ka gohle gore o pheme bolwetši bjo bjo bo sa lemogegego. Go bohlokwa gore ka mehla o hlwekiše legano la gago gabotse gore o pheme go ba kotsing ya go ba le bolwetši bja marinini.
THUŠO BAKENG SA LAPA | LENYALO
Ditatamente tša lena tša pankeng le dikoloto di bontšha gore tšhelete ya lena etšwa bjalo ka ge eka ke santa e šwahla menwaneng. Ga se kgale le nyalane gomme ga le kgone go diriša tšhelete gabotse. Na o swanetše go phara molekane wa gago ka molato? O se ke wa kitimela go dira seo! Naganang bjalo ka badirišanigotee, gomme le hlahlobe mabaka ao a ka bago a le baketše bothata bjo.*
Diphetogo. Ge e ba o be o dula ka gae pele o tsena lenyalong, o ka no ba o thoma bophelo bja go lefelela dikoloto le bja go kopanela ditshenyagalelo. Go ka direga gore wena le molekane wa gago ga le na pono e swanago ka go diriša tšhelete. Ka mohlala, yo mongwe a ka ba a rata go reka mola yo mongwe a rata go boloka tšhelete. Go tšea nako gore banyalani ba dire diphetogo le go dumelelana tabeng ya go diriša tšhelete.
Go dikadika. Jim, yo ga bjale e lego rakgwebo yo a atlegilego, o dumela gore ge a be a sa tšwa go nyala, go se be le thulaganyo e botse go ile gwa dira gore a senyegelwe ke tšhelete e ntši. O re: “Ka gobane ke ile ka diega go lefelela dikoloto, nna le molekane wa ka re ile ra swanelwa ke go lefa dikete tša diranta. Ra šala re se na selo!”
Kotsi ya “tšhelete yeo o sa e bonego.” Go bonolo go diriša tšhelete e ntši ge o sa bone e etšwa ka sepatšheng. Seo se ka direga kudu ge e ba o diriša karata ya mokitlana goba ya panka le go reka ka Inthanete. Tsela e bonolo ya go adima tšhelete le yona e ka dira gore bao ba sa tšwago go nyalana ba diriše tšhelete e ntši.
Go sa šetšwe sebaki, mathata a tša ditšhelete a ka le bakela mathata a magolo lenyalong. Puku ya Fighting for Your Marriage e re: “Banyalani ba bantši ba begile gore tšhelete ke bothata bjo bogolo, go sa šetšwe gore ba na le bokae. Gantši tšhelete ke yona sebaki sa dingangišano.”
Katanelang go dirišana. Go e na le go beana molato, šomang bjalo ka badirišanigotee gore le diriše tšhelete gabotse. Mathomong a poledišano ya lena dirang kwano ya gore le ka se dumelele se se le lweša.—Molao wa motheo wa Beibele: Baefeso 4:32.
Ebang le thulaganyo ya go diriša tšhelete. Ngwalang ditshenyagalelo ka moka tša kgwedi, go sa šetšwe gore ke tše dinyenyane gakaakang. Se se tla le thuša gore le bone moo tšhelete ya lena e yago gona le go lemoga ditshenyagalelo tšeo di sego bohlokwa.
Ngwalang ditshenyagalelo tša lena tša bohlokwa, go akaretša dijo, diaparo, rente goba ntlo, go lefelela koloi le tše dingwe. Ngwalang gore tshenyagalelo e nngwe le e nngwe e ja bokae le gore ka moka mohlomongwe di tla nyaka bokae ge kgwedi e fela.—Molao wa motheo wa Beibele: Luka 14:28.
“Moadimi ke mohlanka wa moadimiši.”—Diema 22:7
Kgwedi le kgwedi beelang tšhelete ka thoko bakeng sa ditshenyagalelo tša go fapafapana (dijo, rente, peterole le tše dingwe). Ba bangwe ba dira se ka go tsenya tšhelete ka dienfelopong, go ya ka ditshenyagalelo.* Ge e ba tšhelete ya enfelopo e itšego e fedile, ba ka kgetha go kgaotša go diriša tšhelete bakeng sa selo seo goba ba tsenya tšhelete go tšwa ka enfelopong e nngwe.
Lokiša pono ya gago tabeng ya go ba le dilo. Lethabo ga le tlišwe ke go ba le dilo tša sebjalebjale. Go ba gona, Jesu o boletše gore: “Le ge motho a atetšwe ke dilo, fela bophelo bja gagwe ga bo tlišwe ke dilo tše a nago le tšona.” (Luka 12:15) Ka gona, tsela yeo o dirišago tšhelete e bontšha ge e ba o dumela mantšu ao.—Molao wa motheo wa Beibele: 1 Timotheo 6:8.
Dira diphetogo. Aaron yo a nago le nywaga e mebedi a nyetše o re: “Mathomong go ka bonagala le kgona go fihlelela dilo tša go swana le mananeo a thelebišene ao a lefelelwago le go ja ka ntle, eupša di ka baka mathata a tša ditšhelete ka morago ga nako. Re ile ra swanelwa ke go kgaotša dilo tše dingwe e le gore re phele ka seo re nago le sona.”
^ ser. 4 Le ge sehlogo se se lebišitšwe go bao ba sa tšwago go nyalana, melao ya motheo yeo e ahlaahlwago e šoma go banyalani ka moka.
^ ser. 14 Ge e ba o lefa ka karata ya panka goba ya mokitlana, ngwala pego ya tšhelete yeo o e dirišitšego gomme o e tsenye dienfelopong, go e na le gore o tsenye tšhelete.
NA BO HLAMILWE?
KGOBABOLOKO e ka diriša boloko ka ditsela tše dintši. Khunkhwane ye e a bo ja gomme e beela mae ka gare ga bjona. Dikgobaboloko tše dingwe tše ditona di kgahliša tše tshadi ka go di nea karolo e kgolo ya boloko bjoo. Phadišano ya go hwetša boloko bjo bo sa omago ke e kgolo. Ka nako e nngwe banyakišiši ba ile ba bogela ge dikgobaboloko tše 16 000 di kgeregela mokgobong wa boloko bja tlou gomme tša bo tloša ka diiri tše pedi feela.
Mehuta e mengwe ya dikgobaboloko e tloga dikhunkhwaneng tše dingwe ka go bopa boloko gore e be nkgokolo, ya bo kgokološa go tloga mokgobong o mogolo wa boloko gomme ya bo epela mobung o boleta. Kgobaboloko e kgokološa boloko ka go sepela ka go letla, ka ge se se dira gore e kgone go tšhaba kapejana gomme e pheme go utswetšwa boloko ke dikgobaboloko tše dingwe.
Eupša kgobaboloko e kgona bjang go sepela ka go letla, kudukudu bošego?
Ela hloko: Dinyakišišo tša nakong e fetilego di bontšhitše gore dikgobaboloko di kgona go sepela ka seetša sa letšatši goba sa ngwedi, eupša di kgona gape go sepela ka go letla gaešita le ge go se na ngwedi bošego. Banyikišiši ba mo Afrika Borwa ba hweditše gore dikgobaboloko di kgona se, e sego ka seetša sa dinaledi tše itšego, eupša ka go diriša seetša se senyenyane seo se tšweletšwago ke molalatladi wa dinaledi wa Milky Way. Go ya ka makasine wa Current Biology, le ke “lekga la pele go hwetšwa gore go na le diphoofolo tšeo di dirišago Milky Way bakeng sa go sepela.”
Monyakišiši Marcus Byrne, o re dikgobaboloko di na le “tshepedišo e nago le bokgoni ya go sepela yeo e kgonago go šoma gaešita le seetšaneng sa naledi, di diriša bokgoni bjo bonyenyane.” O oketša ka gore: “Ka gona di ka kgona go ruta batho kamoo ba ka rarollago mathata a raraganego ao a sepedišanago le go bona.” Ka mohlala roboto e ka rulaganywa gore e tsome ka gare ga moago o phušugilego ka gore e ekišetše bokgoni bja go bona tsela bja kgobaboloko.
O nagana eng? Na bokgoni bja go bona tsela bja kgobaboloko bo bile gona ka tlhagelelo? Goba na bo hlamilwe?
Na o be o tseba?
Dikgobaboloko di dira gore mobu o be boleta le go o nontšha, di gaša peu ya dimela, gomme tša fokotša motšhitšhi wa dintšhi.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ ***bh matl. 66-75 Kholofelo ya Kgonthe Bakeng sa Baratiwa ba Gago ba ba Hwilego***
Kgaolo ya Bošupa
Kholofelo ya Kgonthe Bakeng sa Baratiwa ba Gago ba ba Hwilego
Re tseba bjang gore tsogo e tla direga e le ka kgonthe?
Jehofa o ikwa bjang ka go tsoša bahu?
Ke bomang bao ba tlago go tsošwa?
NAGANA o tšhabela lenaba le šoro. Le na le matla e bile le go šia ka lebelo. O a tseba gore ga le na kgaugelo ka gobane o le bone le bolaya ba bangwe ba bagwera ba gago. Go sa šetšwe gore o leka gakaakang go le šia, le dutše le batamela. Go bonagala go se na kholofelo. Lega go le bjalo, mohlakodiši o tšwelela gatee-tee. Ke yo matla kudu go feta lenaba la gago e bile o holofetša go go thuša. Seo se go dira gore o ikwe o imologile gakaakang!
2 Ka kgopolo e itšego, o hlomerwe ke lenaba le le bjalo. Ka moka ga rena le a re hlomara. Ka ge re ithutile kgaolong e fetilego, Beibele e bitša lehu gore ke lenaba. Ga go le o tee wa rena yo a ka le tšhabelago goba a lwa le lona. Ba bantši ba rena re bone lenaba le le bolaya batho bao re ba ratago. Eupša Jehofa ke yo matla kudu go feta lehu. Ke Mohlakodiši yo lerato yo a šetšego a bontšhitše gore a ka fenya lenaba le. Le gona o holofetša go fedišetša lenaba le e lego lehu, sa ruri. Beibele e ruta gore: “Lehu le tla fedišwa e le lenaba la mafelelo.” (1 Ba-Korinthe 15:26) Tšeo ke ditaba tše dibotse!
3 Anke re eleng hloko ka bokopana kamoo lenaba le e lego lehu le re kgomago ka gona ge le hlasela. Go dira se go tla re thuša gore re kwešiše se sengwe seo se tlago go re thabiša. Lebaka ke gore Jehofa o holofetša gore bahu ba tla phela gape. (Jesaya 26:19) Ba tla bušetšwa bophelong. Seo ke kholofelo ya tsogo.
GE YO O MO RATAGO A E-HWA
4 Na o lahlegetšwe ke yo o mo ratago lehung? Bohloko, manyami le maikwelo a go ikwa o se na mohola a ka bonagala a sa kgotlelelege. Dinakong tše bjalo, re swanetše go ya Lentšung la Modimo bakeng sa go hwetša khomotšo. (2 Ba-Korinthe 1:3,4) Beibele e re thuša gore re kwešiše kamoo Jehofa le Jesu ba ikwago ka gona ka lehu. Jesu, yo a ilego a bonagatša Tatagwe ka mo go phethagetšego, o be a tseba bohloko bja go lahlegelwa ke motho lehung. (Johane 14:9) Ge a be a le Jerusalema, Jesu o be a fela a etela Latsaro le dikgaetšedi tša gagwe e lego Maria le Mareta bao ba bego ba dula toropong ya kgaufsi yeo e bitšwago Bethania. E ile ya ba bagwera ba go ntšhana sa inong. Beibele e re: “Jesu o be a rata Mareta le ngwanabo le Latsaro.” (Johane 11:5) Lega go le bjalo, ka ge re ithutile kgaolong e fetilego, Latsaro o ile a hwa.
5 Jesu o ile a ikwa bjang mabapi le go lahlegelwa ke mogwera wa gagwe? Pego e re botša gore Jesu o ile a tla go ba leloko la Latsaro le bagwera ge ba be ba lla ka baka la go lahlegelwa mo. Jesu o ile a kgomega kudu ge a ba bona. O ile “a tsetsela moyeng gomme a huduega.” Ke moka pego e re: “Jesu a ntšha megokgo.” (Johane 11:33, 35) Na go nyama ga Jesu go be go bolela gore o be a se na kholofelo? Le gatee. Ge e le gabotse, Jesu o be a tseba gore selo se sengwe se se kgahlišago se be se le kgaufsi le go direga. (Johane 11:3,4) Lega go le bjalo, o ile a kwa bohloko le manyami tšeo di bakwago ke lehu.
6 Ka kgopolo e nngwe, go nyama ga Jesu go a re kgothatša. Go re ruta gore Jesu le Tatagwe e lego Jehofa ba hloile lehu. Eupša Jehofa Modimo o kgona go lwa le go fenya lenaba leo! Anke re boneng seo Modimo a ilego a kgoniša Jesu gore a se dire.
“LATSARO, TŠWAA!”
7 Latsaro o be a bolokilwe ka leweng gomme Jesu o ile a kgopela gore lefsika leo le tswaletšego mojako wa lona le tlošwe. Mareta o ile a ganetša seo ka gobane mmele wa Latsaro o be o swanetše go ba o be o thomile go bola ka morago ga matšatši a mane. (Johane 11:39) Go ya ka pono ya motho, na go be go e-na le kholofelo?
8 Lefsika le ile la kgokološwa gomme Jesu a goelela ka gore: “Latsaro, tšwaa!” Go ile gwa direga’ng? “Motho yo a bego a hwile [o ile] a tšwa.” (Johane 11:43, 44) Na o ka akanya lethabo leo batho ba bilego le lona moo? Go sa šetšwe gore Latsaro e be e le ngwanabo bona, moloko, mogwera goba moagišani, ba be ba tseba gore o be a hwile. Lega go le bjalo, šo o gona—yena monna yo a ratwago—o eme gare ga bona gape. Seo se swanetše go ba se ile sa bonagala se sa kgonege le gatee. Ga go pelaelo gore ba bantši ba ile ba gokarela Latsaro ka lethabo. A phenyo e kgolo gakaakang ya go fenya lehu!
9 Jesu ga se a ka a ipolela gore o dirile mohlolo wo o makatšago ka matla a gagwe ka noši. Thapelong ya gagwe pejana ga ge a bitša Latsaro, o ile a bontšha gabotse gore Jehofa ke yena Mothopo wa tsogo. (Johane 11:41, 42) Ye ga se nako e nnoši yeo Jehofa a ilego a diriša matla a gagwe ka tsela ye. Tsogo ya Latsaro e fo ba o mongwe wa mehlolo e senyane ya mohuta wo yeo e begilwego ka Lentšung la Modimo. Go bala le go ithuta dipego tše go a thabiša. Di re ruta gore Modimo ga a bebe sefahlego, ka gore bao ba tsošitšwego ba akaretša ba banyenyane le ba bagolo, banna le basadi, ba-Isiraele le bao e sego ba-Isiraele. Le gona dipegong tše go hlaloswa ka lethabo le legolo gakaakang leo le ilego la ba gona! Ka mohlala, ge Jesu a tsošitše ngwanenyana yo monyenyane bahung, batswadi ba gagwe ba ile “ba thaba wa go se kgone go itshwara.” (Mareka 5:42) Ee, Jehofa o be a ba file lebaka la go thaba leo ba bego ba ka se ke ba le lebala le ka mohla.
10 Ee, bao ba ilego ba tsošwa ke Jesu ba ile ba hwa gape mafelelong. Na se se bolela gore go ba tsoša go be go se na seo go se bolelago? Le gatee. Dipego tše tša Beibele di tiišetša ditherešo tše bohlokwa e bile di re nea kholofelo.
GO ITHUTA DIPEGONG TŠA TSOGO
11 Beibele e ruta gore “bahu ga ba tsebe selo.” Ga ba phele e bile ga ba phele ka tsela e nngwe e itšego lefelong le ge e ka ba lefe. Pego ya Latsaro e tiišetša se. Ge a be a tsošetšwa bophelong, na Latsaro o ile a kwiša ditsebe tša batho bose ka go ba hlalosetša ka legodimo? Goba na o ile a ba tšhoša ka dinonwane tše di tšhošago tša mabapi le hele e tukago? Aowa. Beibele ga e hlalose mantšu a bjalo e le a tšwago go Latsaro. Nakong ya matšatši a mane ge a be a hwile, o be a sa “tsebe selo.” (Mmoledi 9:5, PK) Latsaro o be a fo ba a robetše lehung.—Johane 11:11.
12 Pego ya Latsaro gape e re ruta gore tsogo ke selo sa kgonthe, e sego nonwane feela. Jesu o tsošitše Latsaro ka pele ga lešaba la dihlatse tše di bonego ka mahlo. Gaešita le baetapele ba bodumedi, bao ba bego ba hloile Jesu, ga se ba ka ba gana mohlolo wo. Go e na le moo ba ile ba re: “Re tla dira’ng, gobane motho yo [Jesu] o dira dipontšho tše dintši?” (Johane 11:47) Batho ba bantši ba ile ba ya ba bona monna yo a tsošitšwego. Ka baka leo, gaešita le ba bantši ba bona ba ile ba dumela Jesu. Ba ile ba bona ka Latsaro bohlatse bjo bo kwagalago bja gore Jesu o be a romilwe ke Modimo. Bohlatse bjo e be e le bjo matla mo e lego gore ba bangwe ba baetapele ba ba-Juda ba dipelo tše thata ba ile ba loga maano a go bolaya Jesu le Latsaro.—Johane 11:53; 12:9-11.
13 Na ke mo go sa kwagalego go amogela tsogo e le therešo? Ga go bjalo, ka gobane Jesu o rutile gore ka letšatši le lengwe “bohle bao ba lego mabitleng” ba tla tsošwa. (Johane 5:28) Jehofa ke Mmopi wa bophelo ka moka. Na go swanetše go ba thata go dumela gore a ka bopa bophelo gape? Ee, go gontši go tla ithekga ka mogopolo wa Jehofa. Na a ka gopola baratiwa ba rena ba ba hwilego? Go na le dinaledi tše dintši tšeo di sa balegego tše di tletšego legohleng, lega go le bjalo Modimo o bitša e nngwe le e nngwe ka leina! (Jesaya 40:26) Ka gona Jehofa Modimo a ka gopola selo se sengwe le se sengwe ka baratiwa ba rena ba ba hwilego, e bile o ikemišeditše go ba bušetša bophelong.
14 Lega go le bjalo, Jehofa o ikwa bjang ka go tsoša bahu? Beibele e ruta gore o fagahletše go tsoša bahu. Monna yo a botegago Jobo o botšišitše gore: “A fa motho a ka re go hwa, a buša a phela?” (PK) Jobo o be a bolela ka go leta lebitleng go fihlela ge nako e fihla ya gore Modimo a mo gopole. O ile a botša Jehofa gore: “Wa tlo mpitša ka Xo arabêla, Ò hloloxetšwe ’bopya sa diatla tša’xo.”—Jobo 14:13-15.
15 Nagana feela! Jehofa ge e le gabotse o hlologetše go bušetša bahu bophelong. Na ga go thabiše go tseba gore Jehofa o ikwa ka tsela yeo? Eupša go thwe’ng ka tsogo ye ya nakong e tlago? Ke bomang bao ba tlago go tsošwa, gomme ba tsošetšwa kae?
“BOHLE BAO BA LEGO MABITLENG A KGOPOTŠO”
16 Dipego tša Beibele tša tsogo di re ruta mo gontši mabapi le tsogo ya nakong e tlago. Batho bao ba ilego ba bušetšwa bophelong gona mo lefaseng ba ile ba kopanywa gape le bao ba ba ratago. Tsogong ya nakong e tlago go tla direga se se swanago—eupša se tla direga gakaone kudu. Ka ge re ithutile go Kgaolo 3, morero wa Modimo ke gore lefase ka moka le dirwe paradeise. Ka gona bahu ba ka se ke ba tsošetšwa bophelong lefaseng leo le tletšego ntwa, bosenyi le bolwetši. Ba tla ba le sebaka sa go phela ka mo go sa felego lefaseng ba le maemong a khutšo le a lethabo.
17 Ke bomang bao ba tlago go tsošwa? Jesu o itše ‘bohle bao ba lego mabitleng a kgopotšo ba tla kwa lentšu la gagwe [la Jesu] gomme ba tšwa.’ (Johane 5:28, 29) Ka mo go swanago, Kutollo 20:13 e re: “Lewatle la ntšha bahu ba lego go lona, lehu le Hadese tša ntšha bahu ba lego go tšona.” “Hadese” e šupa go bodula-bahu. (Bona Mametletšo, matlakala 212-13) Lebitla le la kakaretšo le tla šala le se na selo. Batho ka moka ba dimilione tše dikete bao ba robetšego moo ba tla phela gape. Moapostola Paulo o itše: “Go tla ba le tsogo ya ba lokilego gotee le ba sa lokago.” (Ditiro 24:15) Seo se bolela’ng?
18 “Ba lokilego” ba akaretša batho ba bantši bao re balago ka bona ka Beibeleng bao ba phetšego pele Jesu a e-tla lefaseng. O ka nagana ka Noage, Aborahama, Sara, Moše, Ruthe, Esitere le ba bangwe ba bantši. Ba bangwe ba banna le basadi ba ba tumelo go bolelwa ka bona kgaolong ya bo-11 ya Ba-Hebere. Eupša “ba lokilego” gape ba akaretša bahlanka ba Jehofa bao ba hwago nakong ya rena. Ka baka la kholofelo ya tsogo, re ka lokologa poifong le ge e ka ba efe ya go hwa.—Ba-Hebere 2:15.
19 Go thwe’ng ka batho bao ba sa kago ba hlankela Jehofa goba go mo kwa ka gobane ba se ba ka ba tseba ka yena le ka mohla? Dimilione tše tše dikete tša “ba sa lokago” di ka se lebalwe. Le tšona di tla tsošwa gomme tša fiwa nako ya gore di ithute ka Modimo wa therešo le go mo hlankela. Lebakeng la nywaga e sekete, bahu ba tla tsošwa gomme ba fiwe sebaka sa go kopana le batho ba botegago mo lefaseng bakeng sa go hlankela Jehofa. E tla ba nako e kgahlišago. Nako ye ke yeo Beibele e e bitšago gore ke Letšatši la Kahlolo.
20 Na se ka moka se bolela gore motho yo mongwe le yo mongwe yo a kilego a phela o tla tsošwa? Aowa. Beibele e bolela gore bahu ba bangwe ba “Gehenna.” (Luka 12:5) Gehenna e hweditše leina la yona lefelong la go lahlela ditlakala leo le bego le le ka ntle ga Jerusalema ya bogologolo. Ditopo le ditlakala di be di tšhungwa moo. Bahu bao mebele ya bona e bego e lahlelwa moo ba be ba lebelelwa ke ba-Juda e le bao ba sa swanelwago ke go bolokwa le go tsošwa. Ka gona Gehenna ke seswantšhetšo se se swanetšego sa tshenyego ya ka mo go sa felego. Gaešita le ge Jesu a tla ba le karolo go ahloleng ba ba phelago le ba ba hwilego, Jehofa ke yena Moahlodi wa mafelelo. (Ditiro 10:42) Le ka mohla a ka se tsoše bao a ba ahlolago e le ba babe e bile ba sa ikemišetša go fetoga.
TSOGO YA GO TSOGELA LEGODIMONG
21 Beibele e bile e bolela ka mohuta o mongwe gape wa tsogo, wa go phela legodimong bjalo ka sebopiwa sa moya. Mohlala o tee feela wa mohuta wo wa tsogo wo o begilwego ka Beibeleng ke wa Jesu Kriste.
22 Ka morago ga gore Jesu a bolawe e le motho, Jehofa ga se a ka a dumelela Morwa wa Gagwe yo a botegago gore a dule ka lebitleng. (Psalme 16:10; Ditiro 13:34, 35) Modimo o tsošitše Jesu, eupša e sego e le motho wa nama. Moapostola Petro o hlalosa gore Kriste o ile “a bolawa nameng, eupša a phedišwa moyeng.” (1Petro 3:18) Ruri wo e be e le mohlolo o mogolo. Jesu o ile a phela gape e le motho yo matla wa moya! (1Ba-Korinthe 15:3-6) Jesu e bile yena wa mathomo-thomo wa go tsošwa ka tsela ye e kgahlišago. (Johane 3:13) Eupša e be e ka se be yena wa mafelelo.
23 A tseba gore kgaufsinyane o be a tla boela legodimong, Jesu o ile a botša balatedi ba gagwe ba botegago gore o tla ba “lokišetša lefelo” gona moo. (Johane 14:2) Jesu o ile a bolela ka bao ba yago legodimong gore ke “mohlatswana” wa gagwe. (Luka 12:32) Ke ba bakae bao ba tlago go ba sehlopheng se se senyenyane se se lekanyeditšwego sa Bakriste ba botegago? Go ya ka Kutollo 14:1, moapostola Johane o re: “Ka lebelela, gomme, bonang! Kwana e eme Thabeng ya Tsione e na le ba dikete tše lekgolo-masome-nne-nne ba ngwadilwego leina la yona le leina la Tatago yona diphatleng.”
24 Bakriste ba ba 144 000 go akaretša le baapostola ba Jesu ba botegago, ba tsošetšwa bophelong bja legodimong. Tsogo ya bona e direga neng? Moapostola Paulo o ngwadile gore e tla direga nakong ya go ba gona ga Kriste. (1Ba-Korinthe 15:23) Ka ge o tla ithuta go Kgaolo 9, ga bjale re phela nakong yeo. Ka gona bao ba mmalwa ba šetšego ba ba 144 000 bao ba hwago nakong ya rena ba tsošetšwa bophelong bja legodimong ka ponyo ya leihlo. (1Ba-Korinthe 15:51-55) Lega go le bjalo, bontši bja batho ka moka bo na le kholofelo ya go tsošetšwa bophelong bja Paradeise nakong e tlago mo lefaseng.
25 Ee, Jehofa o tla fenya e le ka kgonthe lenaba la rena e lego lehu, e bile le tla tlošwa ka mo go sa felego! (Jesaya 25:8) Lega go le bjalo, o ka ipotšiša gore, ‘Ke’ng seo bao ba tlago go tsošetšwa legodimong ba yago go se dira moo?’ Ba tla bopa karolo ya pušo ya Mmušo o kgahlišago legodimong. Re tla ithuta mo go oketšegilego ka mmušo woo kgaolong e latelago.
[Mengwalo ya tlase]
Dipego tše dingwe di hwetšwa go 1 Dikxoši 17:17-24; 2 Dikxoši 4:32-37; 13:20, 21; Mateo 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Ditiro 9:36-42 le 20:7-12.
Bakeng sa tsebišo mabapi le Letšatši la Kahlolo le motheo wa kahlolo, hle bona Mametletšo, matlakala 213-15.
SEO BEIBELE E SE RUTAGO
▪ Dipego tša Beibele tša tsogo di re nea kholofelo e kgonthišeditšwego.—Johane 11:39-44.
▪ Jehofa o fagahletše go tsošetša bahu bophelong.—Jobo 14:13-15.
▪ Bohle bao ba lego bodula-bahu ba tla tsošwa.—Johane 5:28,29.
[Dipotšišo tša Thuto]
1-3. Ke lenaba lefe leo le re hlomarago ka moka ga rena, gomme ke ka baka la’ng go ela hloko seo Beibele e se rutago go tla re tlišetšago kimollo e itšego?
4. (a) Ke ka baka la’ng karabelo ya Jesu lehung la moratiwa e re ruta ka maikwelo a Jehofa? (b)Jesu o ile a hlagolela bogwera bofe bjo bo kgethegilego?
5, 6. (a) Jesu o ile a arabela bjang ge a be a e-na le ba lapa labo Latsaro le bagwera bao ba bego ba lla? (b)Ke ka baka la’ng go nyama ga Jesu go re kgothatša?
7, 8. Ke ka baka la’ng taba ya Latsaro e ka ba e ile ya bonagala e sa holofetše go babogedi, eupša Jesu o ile a dira’ng?
9, 10. (a) Jesu o ile a utolla bjang Mothopo wa matla a gagwe a go tsoša Latsaro? (b)Ke mehola efe e mengwe yeo re e hwetšago ka go bala dipego tša Beibele tša tsogo?
11. Ke bjang pego ya go tsošwa ga Latsaro e thušago go tiiša therešo yeo e begilwego go Mmoledi 9:5?
12. Ke ka baka la’ng re ka kgonthišega gore tsogo ya Latsaro e ile ya direga e le ka kgonthe?
13. Ke motheo ofe woo re nago le wona wa go dumela gore Jehofa a ka tsoša bahu e le ka kgonthe?
14, 15. Jehofa o ikwa bjang ka go bušetša bahu bophelong, ka ge se se bontšhitšwe ke seo Jobo a se boletšego?
16. Bahu ba tla tsošetšwa gore ba phele maemong a mohuta ofe?
17. Tsogo e tla direga ka tekanyo e kgolo gakaaka’ng?
18. Ke bomang bao ba akaretšwago gare ga “ba lokilego” bao ba tlago go tsošwa, gomme kholofelo ye e ka go kgoma bjang wena ka noši?
19. “Ba sa lokago” ke bomang, gomme ke sebaka sefe seo Jehofa a ba neago sona ka botho?
20. Gehenna ke’ng, gomme ke bomang bao ba yago fao?
21, 22. (a)Go na le mohuta ofe o mongwe wa tsogo? (b)Ke mang wa mathomo-thomo wa go tsošetšwa bophelong bja moya?
23, 24. Ke bomang bao ba bopago “mohlatswana” wa Jesu, gomme e tla ba ba bakae?
25. Ke’ng seo se tlago go ahla-ahlwa kgaolong e latelago?
[Tlhaloso ya seswantšho go letlakala 69]
Eliya o ile a tsoša morwa wa mohlologadi.—1 Dikxoši 17:17-24
[Tlhaloso ya seswantšho go letlakala 69]
Tsogo ya Latsaro e ile ya tliša lethabo le legolo.—Johane 11:38-44
[Tlhaloso ya seswantšho go letlakala 69]
Moapostola Petro o ile a tsoša mosadi wa Mokriste e lego Doroka.—Ditiro 9:36-42
[Tlhaloso ya seswantšho go letlakala 75]
Paradeiseng, bahu ba tla tsoga gomme ba kopane gape le bao ba ba ratago
nso_Latn zul_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn eng_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn unk nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn