Ke Bomang Bao ba Eteletšego Pele Batho ba Modimo Lehono?
“Gopolang bao ba etelelago pele gare ga lena.” —BAHEB. 13:7.
DIKOPELO: 125, 43
1, 2. Ka morago ga gore Jesu a rotogele legodimong, ke’ng seo go ka diregago gore baapostola ba ile ba ipotšiša sona?
BAAPOSTOLA ba Jesu ba be ba eme Thabeng ya Mehlware gomme ba lebeletše godimo. Ba be ba sa tšwa go bona Jesu, e lego mong wa bona le mogwera wa bona, a rotošetšwa legodimong gomme a sobelela ka marung. (Dit. 1:9, 10) Jesu o be a feditše mengwaga e ka bago e mebedi a ba ruta, a ba kgothatša le go ba etelela pele. Gona bjale o be a boela legodimong. Ba be ba tlo šala le mang?
2 Jesu o be a neile balatedi ba gagwe taelo yeo e rego: “Le tla ba dihlatse tša ka Jerusalema, Judea ka moka le Samaria le go fihla karolong ya kgole ya lefase.” (Dit. 1:8) Ba be ba tla kgona bjang go dira mošomo wo? Ke therešo gore Jesu o be a ba boditše gore go se go ye kae ba be ba tla amogela moya o mokgethwa. (Dit. 1:5) Eupša mošomo wo a bego a ba neile wona wa go bolela ditaba tše dibotse lefaseng ka moka o be o tlo nyaka gore go be le bao ba etelelago pele e bile o dirwe ka thulaganyo. Mehleng ya bogologolo, Jehofa o ile a diriša batho gore ba rulaganye setšhaba sa gagwe le go se hlahla. Ka baka leo, go ka direga gore baapostola ba ile ba ipotšiša gore: ‘Na Jehofa o tlo re kgethela moetapele yo mofsa?’
3. (a) Ka morago ga gore Jesu a rotogele legodimong, baapostola ba botegago ba ile ba dira phetho efe ya bohlokwa? (b) Re tlo ithuta’ng sehlogong se?
3 Pele go fela dibeke tše pedi Jesu a rotogetše legodimong, barutiwa ba gagwe ba ile ba hlahloba Mangwalo, ba rapela Jehofa gore a ba hlahle, gomme ba kgetha Mathiase gore e be moapostola wa bo-12 legatong la Judase Isikariote. (Dit. 1:15-26) Ke ka baka la’ng go be go le bohlokwa gore ba kgethe motho yo mongwe, gona Jehofa o ile a ikwa bjang ka seo? Mathiase o ile a kgatha tema ya bohlokwa kudu thulaganyong ya Jehofa. * Jesu o be a se a kgetha baapostola ba 12 go no re ba sepele le yena ge a dutše a bolela ditaba tše dibotse; go e na le moo, o be a ba kgethile gore ba tle ba phethe mošomo wa bohlokwa gare ga batho ba Modimo. Mošomo woo e be e le ofe, gona Jehofa o ile a diriša Jesu bjang go ba thuša go o phetha? Batho ba Modimo lehono ba rulagantšwe bjang ka tsela e swanago le ya lekgolong la pele la mengwaga? Gona re ka bontšha bjang gore re ‘gopola bao ba etelelago pele gare ga rena,’ kudukudu ditho tša “mohlanka yo a botegago le wa temogo.”
SEHLOPHA SE SE BONAGALAGO LE MOETAPELE WA SONA YO A SA BONAGALEGO
4. Baapostola le bagolo ba bangwe kua Jerusalema ba be ba phetha mešomo efe ya bohlokwa lekgolong la pele la mengwaga?
4 Ka Pentekoste ya ngwaga wa 33, baapostola ba ile ba thoma go etelela pele phuthego ya Bokriste. Letšatšing leo, “Petro [o ile] a emelela le ba lesometee” gomme a botša lešaba la Bajuda ditaba tše dibotse le batho bao ba bego ba sokologetše tumelong ya Sejuda. (Dit. 2:14, 15) Ba bantši ba batho bao e ile ya ba Bakriste. Ka morago ga moo, ba ile ba “tšwela pele ba ikgafela thutong ya baapostola.” (Dit. 2:42) Baapostola ba be ba swara tšhelete ya phuthego le go kgonthišetša gore e dirišwa gabotse. (Dit. 4:34, 35) Ba be ba tiiša tumelo ya ditho tša phuthego, ba re: “Re tla ikgafela thapelong le bodireding bja lentšu.” (Dit. 6:4) Le gona ba be ba romela Bakriste bao ba nago le phihlelo gore ba yo tšwetša pele modiro wa go bolela ditaba tše dibotse mafelong a mafsa. (Dit. 8:14, 15) Ge nako e dutše e eya, bagolo ba bangwe bao e bego e le batlotšwa ba ile ba thušana le baapostola go hlokomela phuthego. Ka ge ba be ba bopa sehlopha se bušago, ba be ba hlahla diphuthego ka moka.—Dit. 15:2.
5, 6. (a) Moya o mokgethwa o ile wa thuša bjang sehlopha se bušago? (Bona seswantšho seo se lego mathomong a sehlogo.) (b) Barongwa ba ile ba thuša bjang sehlopha se bušago? (c) Lentšu la Modimo le ile la hlahla bjang sehlopha se bušago?
5 Bakriste ba lekgolong la pele la mengwaga ba ile ba lemoga gore sehlopha sa bona se bušago se be se hlahlwa ke Jehofa Modimo a diriša Moetapele wa bona e lego Jesu. Ba ile ba lemoga seo bjang? Sa pele, moya o mokgethwa o be o thuša sehlopha seo se bušago. (Joh. 16:13) Bakriste ka moka ba tloditšwego ba be ba neilwe moya o mokgethwa, eupša moya woo o be o thuša kudu baapostola le bagolo ba bangwe kua Jerusalema go phetha maikarabelo a bona e le balebeledi. Ka mohlala, ka ngwaga wa 49, moya o mokgethwa o ile wa hlahla sehlopha se bušago gore se dire phetho e botse mabapi le taba ya lebollo. Diphuthego di ile tša latela tlhahlo ya sehlopha seo se bušago gomme tša “tšwela pele di matlafatšwa tumelong le go oketšega ka palo letšatši le letšatši.” (Dit. 16:4, 5) Le gona lengwalo leo le bego le tsebiša diphuthego ka phetho yeo le bontšha gore sehlopha se bušago se be se bonagatša dika tšeo di enywago ke moya wa Modimo, tšeo di akaretšago lerato le tumelo.—Dit. 15:11, 25-29; Bagal. 5:22, 23.
6 Sa bobedi, barongwa ba be ba thuša sehlopha seo se bušago. Pele moditšhaba wa mathomo yo a sa bollago e lego Koronelio a ka kolobetšwa gore e be Mokriste, morongwa o ile a mo laela gore a rome batho ba yo bitša moapostola Petro. Ka morago ga gore Petro a botše Koronelio le metswalo ya gagwe ditaba tše dibotse, Modimo o ile a ba nea moya o mokgethwa, gaešita le ge banna bao ba be ba se ba bolla. Seo se ile sa dira gore baapostola le bana babo rena ba bangwe ba ikokobeletše thato ya Modimo kapelapela, gomme ba amogela baditšhaba bao ba sa bollago ka phuthegong ya Bokriste. (Dit. 11:13-18) Go feta moo, barongwa ba ile ba thuša gore modiro wa go bolela ditaba tše dibotse woo sehlopha se bušago se bego se o okametše o tšwele pele le go atlega. (Dit. 5:19, 20) Sa boraro, sehlopha se bušago se be se hlahlwa ke Lentšu la Modimo. Ge bagolo ba bao ba tloditšwego ba be ba rarolla mathata a phuthego goba ba dira diphetho, ba be ba dumelela Mangwalo gore a ba hlahle.
7. Ke ka baka la’ng re ka re Bakriste ba lekgolong la pele la mengwaga ba be ba eteletšwe pele ke Jesu?
7 Gaešita le ge sehlopha se bušago sa lekgolong la pele la mengwaga se be se eteletše pele diphuthego, se be se dumela ka pelo ka moka gore Moetapele wa sona ke Jesu. Moapostola Paulo o ngwadile gore: “[Kriste] o neile ba bangwe e le baapostola. Anke ka lerato re goleng dilong tšohle go yena yo e lego hlogo, Kriste.” (Baef. 4:11, 15) Go e na le gore barutiwa ba Jesu ba ipitše ka leina la moapostola yo a itšego, “ba [ile] ba bitšwa Bakriste . . . ka tlhahlo ya Modimo.” (Dit. 11:26) Ke therešo gore Paulo o ile a re go bohlokwa gore Bakriste ba ‘kgomarele dilo tšeo ba di fetišeditšwego,’ goba mekgwa yeo e theilwego Mangwalong, yeo ba e rutilwego ke baapostola le banna ba bangwe bao ba bego ba eteletše pele phuthego. Lega go le bjalo, o ile a oketša ka gore: “Eupša ke nyaka ge le tseba gore hlogo ya monna yo mongwe le yo mongwe [go akaretša le setho se sengwe le se sengwe sa sehlopha se bušago] ke Kriste; . . . hlogo ya Kriste yona ke Modimo.” (1 Bakor. 11:2, 3) Ee, ka tlase ga Hlogo ya gagwe e lego Jehofa Modimo, Jesu Kriste yo a sa bonagalego le yo a neilwego matla o be a eteletše pele phuthego.
“MOŠOMO WO GA SE WA MOTHO”
8, 9. Go thoma mafelelong a lekgolo la bo-19 la mengwaga, Ngwanabo rena Russell o ile a kgatha tema efe ya bohlokwa?
8 Mafelelong a lekgolo la bo-19 la mengwaga, Charles Taze Russell le ba bangwe ba badirišani ba gagwe ba ile ba šoma ka thata go tsošološa borapedi bja therešo. E le gore ba kgone go phatlalatša molaetša wa Beibele ka maleme a fapafapanego, ka 1884 ba ile ba hloma mokgatlo wa semolao wa Zion’s Watch Tower Tract Society, gomme Ngwanabo rena Russell ya ba mopresidente wa wona. * Russell o be a ithuta Beibele ka mafolofolo, gomme ka sebete o ile a bolela gore dithuto tša go swana le Boraro Botee le thuto ya gore moya (soul) ga o hwe ke tša maaka. O ile a lemoga gore Kriste o be a tlo boa ka tsela e sa bonagalego, le gore “dinako tše di beilwego tša ditšhaba” di be di tlo fela ka 1914. (Luka 21:24) Ngwanabo rena Russell o ile a šomiša nako ya gagwe ka moka, matla le tšhelete go botša batho ba bangwe ditherešo tše tša Beibele. Go molaleng gore nakong yeo e bohlokwa, Jehofa le hlogo ya phuthego ba be ba diriša Ngwanabo rena Russell.
9 Ngwanabo rena Russell o be a sa nyake go retwa ke batho. Ka 1896 o ile a ngwala gore: “Ga re inyakele theto, goba go tumišwa, e bile ga se ra letela gore dikgatišo tša rena le tšona di retwe; le gona ga re nyake go bitšwa Baruti goba Borabi. E bile ga re nyake gore motho le ge e le ofe a ipitše ka maina a rena.” Ka morago o ile a re: “Mošomo wo ga se wa motho.”
10. (a) Jesu o kgethile neng “mohlanka yo a botegago le wa temogo”? (b) Go tlile bjang gore Sehlopha se Bušago se aroganywe le Mokgatlo wa Watch Tower? Hlalosa.
10 Ka 1919, e lego mengwaga e meraro ka morago ga lehu la Ngwanabo rena Russell, Jesu o ile a kgetha “mohlanka yo a botegago le wa temogo.” Mošomo wa mohlanka yoo e be e tla ba ofe? E be e tla ba go nea ba ntlo ya Jesu “dijo tša bona ka nako e swanetšego.” (Mat. 24:45) Gaešita le mengwageng yeo ya mathomong, sehlopha se senyenyane sa bana babo rena ba tloditšwego seo se bego se šomela ntlongkgolo ya rena kua Brooklyn, New York, se ile sa lokišeletša dijo tša moya le go di nea balatedi ba Jesu. Polelwana yeo e rego “sehlopha se bušago” e ile ya thoma go tšwelela ka dikgatišong tša rena ka bo-1940, ge bana babo rena ba be ba nagana gore e tswalana kudu le mokgatlo wa Watch Tower Bible and Tract Society. Eupša ka 1971, Sehlopha se Bušago se ile sa aroganywa le Mokgatlo wa Watch Tower. Lebaka ke gore Watch Tower Society ga se mokgatlo wo o theilwego Mangwalong, go akaretša le balaodi ba wona, eupša ke mokgatlo wa molao woo bana babo rena ba o dirišago. Ka gona go tloga ka nako yeo, Sehlopha se Bušago se ile sa bopša ke bana babo rena ba batlotšwa bao e bego e se balaodi ba mokgatlo wo. Mengwageng ya morago bjale, bana babo rena bao e lego karolo ya “dinku tše dingwe” ba hlanketše e le balaodi ba Mokgatlo wa Watch Tower le mekgatlo e mengwe ya molao yeo e dirišwago ke batho ba Modimo. Phetogo yeo e ile ya thuša Sehlopha se Bušago gore se swarege ka go re lokišeletša dijo tša moya le go re ruta. (Joh. 10:16; Dit. 6:4) Tokollo ya Morokami wa July 15, 2013 e hlalositše gore “mohlanka yo a botegago le wa temogo” ke sehlopha se senyenyane sa bana babo rena ba tloditšwego bao ba bopago Sehlopha se Bušago.
11. Sehlopha se Bušago se šoma bjang?
11 Sehlopha se Bušago se dira diphetho tša bohlokwa se le gotee. Se dira seo bjang? Beke e nngwe le e nngwe, bana babo rena bao ba lego sehlopheng seo ba ba le seboka, e lego selo seo se ba thušago go boledišana go tšwa pelong le go kwana. (Die. 20:18) Ngwaga o mongwe le o mongwe, ba šiedišana ka go ba modulasetulo dibokeng tšeo, ka ge go se na setho sa Sehlopha se Bušago seo se lebelelwago se le bohlokwa go phala tše dingwe. (1 Pet. 5:1) Le gona ba šiedišana ka go ba badulasetulo dikomiting tše tshelelago tša Sehlopha se Bušago. Le gona ngwanabo rena yo mongwe le yo mongwe wa Sehlopha se Bušago ga a itebelele e le moetapele wa bana babo, eupša o itebelela e le karolo ya “ba ntlo,” bao ba fepšago ke mohlanka yo a botegago, e bile o ikokobeletša mohlanka yoo.
“KE MANG YO RURI E LEGO MOHLANKA YO A BOTEGAGO LE WA TEMOGO?”
12. Ka ge Sehlopha se Bušago se sa phethagala, go tšwelela dipotšišo dife?
12 Sehlopha se Bušago ga se sa phethagala. Ka baka leo, se ka dira phošo tseleng yeo se hlalosago dithuto tše itšego goba tlhahlong yeo se re neago yona. Ge e le gabotse, Watch Tower Publications Index e na le sehlogo se se rego, “Beliefs Clarified,” seo se bontšhago dithuto tšeo di hlalositšwego lefsa ga e sa le go tloga ka 1870. * Re gopole gore Jesu ga se a bolela gore mohlanka wa gagwe yo a botegago o tla re ruta ka tsela e phethagetšego. Bjale re ka araba bjang potšišo ya Jesu yeo e rego: “Ke mang yo ruri e lego mohlanka yo a botegago le wa temogo?” (Mat. 24:45) Go na le bohlatse bofe bja gore Sehlopha se Bušago ke mohlanka yo a botegago le wa temogo? Anke re boleleng ka dilo tše tharo tšeo re boletšego gore di thušitše sehlopha se bušago sa lekgolong la pele la mengwaga.
13. Moya o mokgethwa o thušitše bjang Sehlopha se Bušago?
13 Bohlatse bja gore Sehlopha se Bušago se thušwa ke moya o mokgethwa. Moya o mokgethwa o thušitše Sehlopha se Bušago go kwešiša dithuto tša Mangwalo tšeo mathomong re bego re sa di kwešiše. Ka mohlala, nagana ka dithuto tšeo re bego re sa di kwešiše gomme tša hlaloswa gabotse, go swana le tšeo go boletšwego ka tšona serapeng se se fetilego. Ruri dithuto tše bjalo “tše di tseneletšego tša Modimo” ga di utollwe ka bohlale bja motho! (Bala 1 Bakorinthe 2:10.) Sehlopha se Bušago se dumelelana le mantšu a moapostola Paulo, yoo a ngwadilego gore: “Dilo tše gape ga re di bolele ka mantšu ao a rutwago ka bohlale bja batho, eupša ka ao a rutwago ke moya.” (1 Bakor. 2:13) Ge re nagana ka bohlanogi bjo bo tšerego mengwaga-ngwaga le leswiswi la moya leo le kilego la ba gona, ruri re a bona gore moya o mokgethwa ke wona o thušitšego Sehlopha se Bušago go kgona go re hlalosetša dithuto tša Mangwalo gabotse ga e sa le go tloga ka 1919!
14. Go ya ka Kutollo 14:6, 7, barongwa ba thuša bjang batho ba Modimo lehono?
14 Bohlatse bja gore Sehlopha se Bušago se thušwa ke barongwa. Lehono Sehlopha se Bušago se na le mošomo o mogologolo wa go okamela modiro wa go bolela ditaba tše dibotse lefaseng ka moka, woo o dirwago ke bagoeledi ba ka godimo ga dimilione tše seswai. Go tla bjang gore modiro wo o sepele gabotse? Lebaka le lengwe ke gore re thušwa ke barongwa. (Bala Kutollo 14:6, 7.) Mabakeng a mantši, bagoeledi ba ile ba etela batho bao ba bego ba sa tšwa go rapela Modimo gore a ba thuše. * Le gona koketšego yeo re e bonago modirong wa boboledi le wa go dira barutiwa gaešita le dinageng tšeo go tšona bana babo rena ba ganetšwago o šoro, ke bohlatse bja gore re thušwa ke barongwa.
15. Sehlopha se Bušago se fapana bjang le baruti ba Bojakane? Nea mohlala.
15 Sehlopha se Bušago se ithekga ka Lentšu la Modimo. (Bala Johane 17:17.) Nagana ka seo se ilego sa direga ka 1973. Tokollo ya Morokami wa Seisemane wa June 1 e ile ya botšiša gore: “Na batho bao ba sa dutšego ba kgoga motšoko ba swanetše go kolobetšwa?” Karabo e bile ya gore: “Mangwalo a bontšha gore ga se ba swanela go kolobetšwa.” Ka morago ga gore Morokami woo o tsopole mangwalo a mmalwa, o ile wa hlalosa gore motho yo a sa tlogelego go kgoga o swanetše go kgaolwa. (1 Bakor. 5:7; 2 Bakor. 7:1) Morokami woo o itše: “Phetho ya gore motho yoo a kgaolwe ga e bontšhe gore re lwa le yena, goba gore re sehlogo. Phetho ye e tšwa go Modimo, yoo a bolelago le rena ka Lentšu la gagwe.” Na go na le bodumedi bjo bongwe bjoo bo ithekgago ka mo go feletšego ka Lentšu la Modimo, gaešita le ge go dira bjalo go kgopiša ba bangwe ba ditho tša bjona? Puku e nngwe ya morago bjale yeo e bolelago ka madumedi kua United States e re: “Ka mehla baruti ba fetoša dithuto tša bona gore di dumelelane le ditumelo le dikgopolo tša bakereki le batho feela. Lebaka la gore ba dire seo ke gore ba nyaka go dula ba ratwa ke batho.” Go thwe’ng ka Sehlopha se Bušago? Sehlopha se Bušago sona se dumelela Lentšu la Modimo gore le se hlahle go e na le go nyaka go kgahliša batho. Seo ke bohlatse bja gore Jehofa o šomiša sona lehono go etelela pele batho ba Gagwe.
‘GOPOLA BAO BA ETELELAGO PELE’
16. Tsela e nngwe yeo ka yona re ka gopolago Sehlopha se Bušago ke efe?
16 Bala Baheberu 13:7. Lentšu ‘gopola’ le ka fetolelwa gape e le “bolela ka.” Ka gona tsela e nngwe yeo o ka ‘gopolago bao ba etelelago pele’ ke ka go bolela ka Sehlopha se Bušago dithapelong tša gago. (Baef. 6:18) Naganišiša ka mošomo wa bona o mogolo wa go re lokišeletša dijo tša moya, wa go okamela modiro wa go bolela ditaba tše dibotse lefaseng ka moka le wa go diriša meneelo gabotse. Ruri re swanetše go dula re ba rapelela gore Jehofa a ba thuše!
17, 18. (a) Re bontšha bjang gore re kwa Sehlopha se Bušago? (b) Ge re eya tšhemong, re bontšha bjang gore re thekga mohlanka yo a botegago le Jesu?
17 Go gopola Sehlopha se Bušago ga go akaretše feela go no ba rapelela, eupša go nyakega gore re kwe le tlhahlo ya bona. Sehlopha se Bušago se re nea tlhahlo se diriša dikgatišo tša rena, diboka gotee le dikopano tše dikgolo le tše dinyenyane. Go oketša moo, sehlopha se se kgetha balebeledi ba tikologo, bao bona ba kgethago bagolo. Balebeledi ba tikologo le bagolo ba gopola Sehlopha se Bušago ka go latela tlwaa tlhahlo yeo se ba neago yona. Ka moka ga rena re bontšha gore re hlompha Moetapele wa rena e lego Jesu ge re ikokobeletša banna bao a ba kgethilego gore ba re hlahle e bile re ba kwa.
18 Tsela e nngwe yeo ka yona re gopolago Sehlopha se Bušago ke ka go šoma ka mafolofolo tirelong ya tšhemo. Paulo o kgothaleditše Bakriste gore ba ekiše tumelo ya bao ba ba eteletšego pele. Mohlanka yo a botegago o bontšhitše tumelo e matla ka go bolela ditaba tše dibotse tša Mmušo wa Modimo ka mafolofolo lefaseng ka moka. Na o yo mongwe wa dinku tše dingwe tšeo di thušago batlotšwa modirong wo wa bohlokwa? Ruri o tlo thaba kudu ge Moetapele wa gago e lego Jesu a a re go wena: “Go fihla tekanyong yeo ka yona [o] diretšego yo mongwe wa bana bešo ba ba banyenyane, [o] diretše nna.”
19. Ke ka baka la’ng o feditše le pelo gore o tla latela Moetapele wa rena Jesu?
19 Ge Jesu a boetše legodimong, ga se a ka a lebala balatedi ba gagwe. (Mat. 28:20) O be a tseba gabotse kamoo moya o mokgethwa, barongwa le Lentšu la Modimo di mo thušitšego go etelela pele batho ba Modimo ge a be a le mo lefaseng. Ka baka leo, o neile mohlanka yo a botegago lehono thušo e swanago. Ka ge e le Bakriste ba tloditšwego, ditho tša mohlanka yoo di tšwela pele di “[latela] Kwana kae le kae mo e yago gona.” (Kut. 14:4) Ka gona ge re latela tlhahlo ya mohlanka yoo, ge e le gabotse re latela Moetapele wa rena Jesu. Kgauswinyane o tla re hlahla go ya bophelong bjo bo sa felego. (Kut. 7:14-17) Ruri ga go na moetapele yo mongwe yo a ka re direlago seo ntle le Jesu!
^ par. 3 Go bonagala Jehofa a be a rulagantše e sa le pele gore baapostola ba 12 e tle e be “maswika a lesomepedi a motheo” wa Jerusalema o Mofsa. (Kut. 21:14) Ka baka leo, go be go ka se nyakege gore motho yo mongwe a tle a tšee legato la moapostola yo a botegago yo a tla bego a tsošeditšwe legodimong.
^ par. 8 Go tloga ka 1955, mokgatlo woo o be o dutše o tsebja e le Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
^ par. 12 Bona le sehlogo se se rego, “Go Kaonefatšwa ga Kwešišo ya Ditumelo tša Rena” ka pukung ya Tlhahlo ya go Dira Nyakišišo ya Dihlatse tša Jehofa.
^ par. 14 Bala puku ya “Go Nea Bohlatse bjo bo Tletšego” ka Mmušo wa Modimo, matl. 58-59.
nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn