Dimpho Tšeo di Swanetšego Kgoši
“Balepi ba dinaledi ba tšwago ka Bohlabela . . . ba phutholla matlotlo a bona ba le nea dimpho, gauta, diorelo tše tšhweu le senkgišabose seo se bitšwago mira.”—Mateo 2:1, 11.
O BE o ka kgethela motho yo bohlokwa kudu mpho efe? Mehleng ya ge go ngwalwa Beibele dinoko tše dingwe di be di le bohlokwa kudu go etša gauta—di tšeelwa godimo moo di bego di lebelelwa e le dimpho tšeo di swanetšego kgoši. * Ke ka baka leo tše pedi tša dimpho tšeo balepi ba dinaledi ba di neilego “kgoši ya Bajuda” e bego e le dinoko tšeo di nkgago bose.—Mateo 2:1, 2, 11.
Beibele gape e re botša gore ge kgošigadi ya kua Sheba e be e etela Solomone, e ile ya “nea kgoši ditalente tše lekgolo-masomepedi (120) tša gauta, makhura a mantšintši a bitšwago balesamo le maswika a bohlokwa; le gona ga se gwa ka gwa ba le makhura a mantši ka tsela yeo a balesamo ao a lekanago le ao kgošigadi ya kua Sheba e a neilego Kgoši Solomone.” * (2 Dikoronika 9:9) Dikgoši le tšona di ile tša romela Solomone makhura a balesamo e le tsela ya tšona ya go bontšha bogwera.—2 Dikoronika 9:23, 24.
Ke ka baka la’ng mehleng ya ge go ngwalwa Beibele dinoko tše bjalo le ditšweletšwa tšeo di swanago le tšona di be di le bohlokwa kudu e bile di bitša? Ka gobane di be di kgatha tema e bohlokwa dikarolong tše dintši, go swana le ge di be di dirišwa ditlolong tša go hlokomela letlalo, ditirelong tša bodumedi le ditlolong tša go boloka bahu. (Bona lepokisi le le rego, “ Go Dirišwa ga Dinoko Tšeo di Nkgago Bose Mehleng ya ge go Ngwalwa Beibele.”) Ka ntle le gore di be di nyakwa ke batho ba bantši, gape dinoko di be di bitša kudu ka baka la ditshenyagalelo tša go di rwala le go di bapatša.
GO PHATŠA LEGANATA LA ARABIA
Mehleng ya ge go ngwalwa Beibele, dimela tše dingwe tša dinoko di be di mela Moeding wa Jorodane. Lega go le bjalo, dinoko tše dingwe di be di swanetše go rekwa dinageng tše dingwe. Ka Beibeleng go bolelwa ka ditšweletšwa tše di fapafapanego tša dinoko. Gare ga tše dintši tšeo di tsebegago kudu ke letšobana la safrona, dikgopha, makhura a balesamo, sinamone le senkgišabose sa mira. Ntle le dinoko tše, go be go na le dinatefiši tše di tlwaelegilego tše bjalo ka kumine, minti le dili.
Dinoko tše tše di kgahlišago di be di etšwa kae? Dikgopha, kasia le sinamone di be di hwetšwa China, India le Sri Lanka. Dinoko tše bjalo ka senkgišabose sa mira tšona di hwetšwa dihlareng le dihlašaneng tšeo di bego di mela mafelong a maganateng ao a tlogago ka borwa bja Arabia go fihla nageng ya Somalia kua Afrika. Le gona nareda goba setlolo sa go nkgiša bose sa nareda e be e le setšweletšwa seo se hwetšwago India feela se etšwa Dithabeng tša Himalaya.
E le gore ditlolo tše dintši di fihle Isiraele, di be di swanetše go romelwa ka dinamelwa tšeo di phatšago Arabia. The Book of Spices e hlalosa gore mohlomongwe ka baka la seo, karolong ya ngwagakete wa bobedi le wa pele B.C.E., Arabia e ile ya ba “naga e nnoši e kgolo yeo e bego e sepediša ditšweletšwa magareng ga dinaga tša ka Bohlabela le tša ka Bodikela. Ditsela tša bagwebi ba dinoko tikologong ya Negev yeo e lego ka borwa bja Isiraele di be di feta ditoropong tša gona tša bogologolo, dibong tša gona le moo go bego go ema dikamela. World Heritage Centre ya UNESCO (United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization) e bega gore mafelo a “a bontšha gore kgwebo yeo e be e dira tšhelete e ntši kudu . . . go tloga ka borwa bja Arabia go fihla Lewatleng la Mediterranean.”
“Dinoko e be e le matsaka a bagwebi ka ge di be di sa hwetšagale ka bontši, ditheko tša tšona di bitša kudu e bile di dula di nyakega.”—The Book of Spices
Basepela-ka-dikamela bao ba rwelego dinoko tšeo di nkgago bose ba be ba dula ba sepela maeto a dikhilomithara tše ka bago tše 1 800 go phatša Arabia. (Jobo 6:19) Beibele e bolela ka bagwebi ba Baishimaele bao ba sepelago ka dikamela bao ba rwelego dinoko tše bjalo ka “boreku bja go nkga bose, setlolo seo se bitšwago balesamo le letswamathi leo le nago le boreku,” ba etšwa Gileada ba eya Egipita. (Genesi 37:25) Barwa ba Jakobo ba ile ba rekišetša bagwebi bao morwarre wa bona Josefa e le lekgoba.
“SEPHIRI SE SEGOLOGOLO SA KGWEBO SEO SE KILEGO SA BA GONA”
Ka nywagakgolo bagwebi ba Arabia ba be ba laola karolo e kgolo kudu ya kgwebo ya dinoko. E be e le bona feela bao ba rekišago dinoko tše di tšwago Asia, tše bjalo ka kasia le sinamone. E le go dira gore badudi ba Mediterranean ba se ikhweletše dinoko ka go lebanya batšweletšing ba dinoko ba ka Bohlabela, Baarabia ba ile ba nyamiša badudi bao ka go phatlalatša dikanegelo tše di sa kgahlišego tša dikotsi tšeo di sepedišanago le go ikhweletša dinoko. The Book of Spices e bolela gore mothopo wa kgonthe wa dinoko “go ka direga gore e be e le sephiri se segologolo sa kgwebo seo se kilego sa ba gona.”
Ke dikanegelo dife tšeo Baarabia ba ilego ba di phatlalatša? Herodotus, radihistori wa Mogerika wa lekgolong la bohlano la nywaga B.C.E., o boletše ka dikanegelo tša dinonyana tše di tšhošago tšeo di agago dihlaga tša tšona ka letswamathi la sinamone magageng ao a sa fihlelelwego. O ngwadile gore bakeng sa gore motho a hwetše senoko se se bohlokwa, o be a swanetše go bea dinama kua tlase ga legaga. Dinonyana ka megabaru di be di tla tšea dinama tšeo ka bontši gomme tša di iša dihlageng tša tšona ke moka dihlaga tšeo tša wela fase. Ka morago banna ba be ba tla kitimela go tšea letswamathi la sinamone gore ba le rekišetše bagwebi. Dikanegelo tšeo di ile tša phatlalala. The Book of Spices e bolela gore ka baka leo, ka ge go be go na le “dikotsi tšeo go thwego di sepedišana le go hwetša sinamone, senoko se se ile sa rekišwa ka theko e kgolo kudu.”
Mafelelong, sephiri sa Baarabia se ile sa utollwa gomme ya se sa hlwa e le bona feela bao ba laolago kgwebo ye ya dinoko. Lekgolong la pele la nywaga B.C.E., motse wa Alexandria wa kua Egipita, e ile ya ba boemakepe bjo bogolo gomme wa fetoga lefelo le legolo la kgwebo ya dinoko. Dikepe tša Baroma di be di sesa go tšwa Egipita go ya maemakepeng a India, ge basesiši ba be ba šetše ba kgona go sesa diphefong tša dipula tša matlorotloro tša Lewatleng la India. Ka baka leo, dinoko tšeo di bitšago kudu di ile tša thoma go ata kudu gomme ditheko tša tšona tša fokotšega.
Lehono bohlokwa bja dinoko bo ka se bapetšwe le bja gauta. E bile le ka mohla re ka se nagane gore dinoko e ka ba dimpho tšeo di swanetšego kgoši. Lega go le bjalo, lefaseng ka bophara batho ba dimilione ba diriša dinoko go dira dinkgišabose le dihlare tša kalafo, gape le go natefiša dijo tša bona le go dira gore dijo di rothiše mare. Ruri, monko o kgahlišago wa dinoko o dira gore le lehono di ratwe, go etša ge di be di ratwa nywageng e dikete e fetilego.
^ ser. 3 Ka Beibeleng, mantšu a leleme la mathomo ao a fetoletšwego e le “senoko” goba “dinoko” a šupa ditšweletšwa tša semela seo se nkgago bose gomme ga a šupe dilo tšeo di dirišwago go noka dijo.
^ ser. 4 “Makhura a balesamo” ke makhura a nkgago bose goba boreku bjo bo tšwago dihlareng le dihlašaneng.
Ithute ka mo go oketšegilego
Baisiraele ba Kgopela go ba le Kgoši
Normal;Normal Table;Ge Baisiraele ba kgopela go ba le kgoši, Jehofa o ile a kgetha Saulo. Ke ka baka la’ng Jehofa a ile a kgetha Dafida gore a tšeele Kgoši Saulo legato?
nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn