TABA YA LETLAKALA LA KA NTLE
Itšhireletše Bosenying!
“Bagwera ba ka gantši ba mphelegetša gae bošego. Eupša mantšiboeng a mangwe ke be ke lapile kudu moo ke ilego ka kgetha go sepela ka thekisi.
“Mootledi ga se a ka a nkiša gae. Go e na le moo, o ile a nkiša sethokgwaneng, moo a ilego a leka go nkata. Ke ile ka goeletša ka matla a ka ka moka, gomme o ile a katakata. Ge a be a mpatamela gape, ke ile ka goeletša gomme ka tšhaba.
“Nakong e fetilego ke be ke fela ke nagana gore, ‘Go goeletša go ka nthuša bjang?’ Eupša ke lemogile gore go a thuša!”—KARIN. *
DINAGENG tše dintši, bosenyi ke kotsi yeo e dulago e le gona. Ka mohlala, nageng e nngwe moahlodi o ile a bolela gore: “Taba e nyamišago ga se ge e ba o tla ba mohlaselwa, eupša ke gore o tla ba yena neng.” Mafelong a mangwe, bosenyi e ka ba e se bjo bokaalo. Lega go le bjalo, ga se gabohlale go iketla kudu, ka gobane go iketla kudu go ka dira gore motho a hlaselege gabonolo.
Go sa šetšwe gore o dula lefelong leo le nago le bosenyi bjo bontši goba leo le se nago bosenyi bjo bontši, o ka šireletša bophelo bja gago le bja baratiwa ba gago bjang? Mogato o mongwe o šomago woo o ka o gatago ke go diriša molao wo wa motheo wo o hwetšwago ka Beibeleng, o rego: “Mohlale ó bôna dikotsi di s’e-tla, a khuta; ba mašilô ba a feta, ba y’o hlaka.” (Diema 22:3, Beibele ya Sepedi) Therešo ke gore balaodi ba maphodisa ba kgothaletša go gata megato ya go phema bosenyi e sa le pele.
Ditlamorago tša bosenyi ga se feela go gobatšwa mmeleng le go lahlegelwa ke dithoto. Bahlaselwa ba bantši gape ba gobala monaganong le maikwelong mo go tšeago nako e telele. Ka gona, go bohlokwa e le ruri gore re dire seo re ka se kgonago go itšhireletša kutšwanyana! O naganne ka seo, ela hloko kamoo o ka gatago megato ya go itšhireletša mehuteng e mene ya bosenyi—bohlakodi, go gobošwa ka tša thobalano, bosenyi bja Inthaneteng gotee le go utswetšwa boitsebišo.
BOHLAKODI
Ke eng? Bohlakodi ke go utswetšwa go dirišwa matla goba ditšhošetšo.
Bo kgoma batho bjang? Ka morago ga lelokelelo la ditlhaselo tša bahlakodi bao ba itlhamilego ka dibetša kua Brithania, motšhotšhisi o ile a bolela gore gaešita le ge bahlaselwa ba se ba gobatšwa mmeleng, ka moka ga bona ba be ba tlaišega monaganong. O itše: “Ba mmalwa ba bona ba bega gore ba tšwela pele ba ena le dipelaelo le go hlobaela, e bile mo e ka bago batho ka moka ga bona ba bolela gore tsela yeo ba šomago ka yona ka mehla e kgomilwe gampe ke seo se ba diragaletšego.”
O ka dira eng?
Eba šedi. Mahodu ke batho bao ba ikholago ka dibaka. A rata go hlasela batho bao ba sa belaelego selo. Ka gona, šetša batho bao ba go šeditšego, hlokomela moo o sepelago gona, gomme o se ke wa retetša dikwi tša gago goba go fokodiša kahlolo ya gago ka go nwa kudu goba go diriša dihlaretagi gampe. Saeklopedia e nngwe ya tša maphelo e re: “Ge motho a enwa bjala goba a diriša dihlaretagi,” o thatafalelwa ke go “nagana gabotse le go lemoga boemo bjo bo ka bago kotsi.”
Šireletša thoto ya gago. Šireletša koloi ya gago gotee le mabati le mafasetere a ngwako wa gago. O se ke wa dumelela motho yo o sa mo tsebego a tsena ka ngwakong wa gago. O se ke wa bea dilo tše bohlokwa molaleng; o se ke wa di kgantšha. Diema 11:2 e re: “Bohlale ke bja baipoetši.” Mahodu—go akaretša le bana ba go utswa—gantši a nyaka batho bao ba kgantšhago mabenyabje a bitšago kudu le dilo tša elektroniki.
Tsoma keletšo. “Tsela ya lešilo e lokile mahlong a lona, eupša yo a theetšago keletšo o bohlale.” (Diema 12:15) Ge o tšea leeto, latela keletšo ya batho bao ba tsebago lefelo leo, go akaretša le balaodi. Ba ka go botša ka mafelo ao a swanetšego go phengwa le go go bontšha kamoo o ka itšhireletšago le go šireletša dilo tša gago.
GO GOBOŠWA KA TŠA THOBALANO
Ke eng? Go gobošwa ka tša thobalano ga se feela go katwa eupša go akaretša le boitshwaro bjo bongwe bja tša thobalano bjo bo akaretšago ditšhošetšo, matla goba go tšhošetšwa.
Go kgoma batho bjang? Motho yo a kilego a katwa o hlalosa ka gore: “Selo se se nyamišago kudu ke [gore] ga o kgomege feela nakong ya ge o sa gobošwa. O dula o gopola tiragalo yeo e bile o tlaišega nako e telele gomme pono ya gago ka bophelo e a fetoga. E bile e fetoša maphelo a baratiwa ba gago.” Ke therešo gore mohlaselwa ga a ikarabele ka go gobošwa ka tša thobalano. Motho yo a mo gobošitšego ke yena yo a ikarabelago.
O ka dira eng?
O se ke wa hlokomologa maikwelo a gago. Lefapha la maphodisa la Carolina Leboa, U.S.A., le eletša ka gore: “Ge e ba lefelo le itšego goba motho yo a itšego a dira gore o se ke wa ikwa o lokologile—tloga. O se ke wa dumelela motho a go kgodiša gore o dule mola wena o ikwa ka tsela e fapanego.”
Dira dilo ka kgodišego; tsepamiša kgopolo. Bao ba gobošago batho ka tša thobalano ba tsoma bao ba sa belaelego selo le bao ba hlaselegago gabonolo. Ka gona, sepela ka kgodišego le gona o dule o phakgame.
Arabela kapejana. Goeletša. (Doiteronomio 22:25-27) Tšhaba goba o mo makatše ka go itwela. Le gona, ge go kgonega tšhabela lefelong leo le šireletšegilego gomme o leletše maphodisa mogala. *
BOSENYI BJA INTHANETENG
Ke eng? Bosenyi bja Inthaneteng bo akaretša boradia bja metšhelo, bja go ikhola ga batho ka dilo tšeo e sego tša bona, go diriša dikarata tša mokitlana tšeo e sego tša bona ka boradia, gotee le go se romele dilo tšeo batho ba di lefeletšego e sa le pele. Bo akaretša le bofora, bjo bjalo ka go beeletša tšhelete ka tsela ya boradia le difantisi tšeo di dirwago Inthaneteng.
Bo kgoma batho bjang? Bosenyi bja Inthaneteng bo dira gore bahlaselwa—gotee le batho ka kakaretšo—ba lahlegelwe ke diranta tše dibilione. Ela hloko mohlala wo. Sandra o ile a hwetša molaetša wa e-mail woo a bego a nagana gore o be o etšwa pankeng yeo a e dirišago o mo kgopela gore a tsenye boitsebišo bja gagwe bja pankeng Inthaneteng. Metsotso ka morago ga go romela boitsebišo bjoo, o ile a makatšwa ke go bona go gogilwe $4,000 (U.S.) [R32 000] go tšwa akhaontong ya gagwe gomme e fetišeditšwe ka akhaontong ya panka e šele. Sandra o ile a lemoga kapejana gore o be a radiilwe.
O ka dira eng?
Eba šedi! O se ke wa forwa ke Diwepesaete tšeo di bonagalago di tsebalega, gomme o dule o gopola gore mekgatlo e botegago ya tša ditšhelete e ka se go kgopele gore o romele tsebišo ya sephiri ka e-mail. Pele o reka selo se itšego goba o beeletša tšhelete Inthaneteng, nyakišiša ka botumo bja khamphani yeo. Diema 14:15 e re: “Mang le mang yo a se nago temogo o dumela mantšu ka moka, eupša yo bohlale o šetša dikgato tša gagwe.” Le gona o be šedi ge o dirišana le dikhamphani tša dinageng dišele. Ge go ka ba le mathata, go tla ba thata kudu go a rarolla.
Hlahlobišiša khamphani yeo le melao ya yona. Ipotšiše gore: ‘Diofisi tša khamphani yeo di kae? Na nomoro ya mogala e nepagetše? Na ge ke reka selo se ke tla lefišwa ditšhelete tšeo ke sa di tsebego? Selo seo ke se otarilego se tla romelwa neng? Na se ka bušetšwa morago goba ka bušetšwa tšhelete ya sona?’
Eba le dipelaelo ge e ba seo ba go holofetšago sona se bonagala se sa kgonege. Ba megabaru le bao ba nyakago go hwetša dilo ntle le tefo ke bona bao mahodu a Inthaneteng a nyakago go ba utswetša. Segoketši se ka akaretša tšhelete e ntši bakeng sa modiro o monyenyane, kadimo ya tšhelete goba karata ya mokitlana gaešita le ge o ka ba o sa swanelege, goba gwa thwe o tla hwetša tšhelete e ntši ka dipeeletšo tšeo di sa go beego kotsing gakaalo. Mokgatlo wa Federal Trade Commission (FTC) wa United States o re: “Tšea nako o hlahloba go ba ga kgonthe ga kholofetšo le ge e le efe ya tša peeletšo ya ditšhelete. Ge o holofetšwa tšhelete e ntši, ke moo o bago kotsing e kgolo kudu. O se ke wa dumelela mmapatši a go gapeletša go itlama ka peeletšo pele o kgonthišega gore ke ya kgonthe.”
GO UTSWETŠWA BOITSEBIŠO
Ke eng? Go utswetšwa boitsebišo go akaretša go hwetša boitsebišo bja motho yo mongwe ka tsela yeo e sego ya molao le go bo diriša bakeng sa go dira boradia goba bosenyi bja mohuta o itšego.
Go kgoma batho bjang? Mahodu a ka diriša boitsebišo bja gago go hwetša dikarata tša mokitlana goba dikadimo tša tšhelete goba go bula diakhaonto tše difsa. Ke moka a dira dikoloto tše dintši kudu ka leina la gago! Gaešita le ge o ka phumolelwa dikoloto tšeo, botumo bja gago bja tša ditšhelete bo ka tšea nywaga e mentši bo senyegile. Mohlaselwa yo mongwe o re: “Go ba le botumo bjo bo sa kgahlišego bja dikoloto go kgoma dilo ka moka—go bohloko go feta le go tšeelwa tšhelete.”
O ka dira eng?
Šireletša tsebišo e bohlokwahlokwa. Ge e ba o panka goba o reka Inthaneteng, dula o fetoša dinomoro tša gago tša sephiri (di-password), kudukudu ge e ba o diriša khomphutha ya batho bohle. Ka ge go bontšhitšwe pejana, eba le dipelaelo kudu ka melaetša ya e-mail yeo e go kgopelago tsebišo ya gago e bohlokwahlokwa.
Mahodu a go utswa boitsebišo ga a diriše dikhomphutha feela. A leka mokgwa le ge e le ofe wo ba ka o kgonago go hwetša dipampiri tše di nago le tsebišo ya motho ka noši, tše bjalo ka ditatamente tša pankeng, dipuku tša ditšheke, dikarata tša mokitlana le dinomoro tša boitsebišo. Ka gona, boloka dilo tše di šireletšegile gomme o gagole dipampiri ka moka tše bohlokwahlokwa tše di nago le tsebišo ya motho ka noši pele o di lahla. Go ba gona, ge e ba o belaela gore pampiri e itšego yeo e nago le tsebišo ya motho ka noši e lahlegile goba e utswitšwe, o e bege gateetee.
Dula o tseba boemo bja ditšhelete tša gago. Mokgatlo wa FTC o re: “Go ba šedi ke sebetša se se šomago kudu sa go lwantšha . . . go utswetšwa boitsebišo,” e bile o oketša ka gore: “Go lemoga e sa le pele gore o ka utswetšwa boitsebišo go ka ba le mohola kudu.” Ka gona, lekola diakhaonto tša gago ka mehla, gomme o hlokomele ditshenyagalelo tše sa tlwaelegago. Ge go kgonega, hwetša kopi ya pego ya mokitlana go tšwa go baemedi ba nago le botumo bjo bobotse, gomme o ele hloko diakhaonto le dikarata tša mokitlana tšeo di bitšwago ka leina la gago.
Ke therešo gore lefaseng la lehono o ka se kgodišege ka selo. Gaešita le batho bao ba lego šedi kudu e ile ya ba bahlaselwa ba bosenyi. Lega go le bjalo, re dula re holwa ke go kgomarela bohlale le kwešišo tšeo di hwetšwago ka Beibeleng. “O se ke wa tlogela bohlale, bjona bo tla go lota. Bo rate gomme bo tla go šireletša.” (Diema 4:6) Se sekaone le go feta ke gore Beibele e holofetša gore bosenyi bo tla fela.
Go se go ye Kae, Bosenyi bo tla Fela
Ke ka baka la’ng re ka kgodišega gore Modimo o tla fediša bosenyi? Ela hloko dintlha tše di latelago:
Modimo o nyaka go fediša bosenyi. “Nna, Jehofa, ke rata toka gomme ke hloile bohlakodi le go se loke.”—Jesaya 61:8.
O na le matla a go fediša bosenyi. “O phagamile matleng. Le gona O lokile e bile ga a sekamiše toka gomme o na le toko.”—Jobo 37:23, New Life Version.
O holofeditše go fediša ba kgopo le go phološa baloki. “Badirabobe bona ba tla fedišwa.” “Baloki bona e tla ba beng ba lefase, ba tla dula mo go lona ka mo go sa felego.”—Psalme 37:9, 29.
O holofeditše babotegi ba gagwe lefase le lefsa la khutšo. “Ba boleta bona e tla ba beng ba lefase, ba tla thaba kudu ka baka la go ata ga khutšo.”—Psalme 37:11.
Na mantšu ao a go kgoma pelo? Ge e ba go le bjalo, hle tšea nako o hlahloba Beibele bakeng sa go ithuta ka mo go oketšegilego mabapi le morero wa Modimo ka batho. Ga go na puku e nngwe yeo e humilego ka tsela ye ka bohlale bjo bo šomago. E bile ga go na puku e nngwe yeo e re neago kholofelo ya kgonthe ya bokamoso bjo bo se nago bosenyi. *
^ ser. 5 Maina a fetotšwe.
^ ser. 22 Bahlaselwa ba bantši ba go gobošwa ka tša thobalano ba tseba bahlasedi ba bona. Bakeng sa tsebišo e oketšegilego, bona sehlogo se se rego, “Nka Itšhireletša Bjang Bathong Bao ba Gobošago ba Bangwe ka tša Thobalano?” go letlakala 228 la puku ya Dipotšišo tša Bafsa le Dikarabo tše Šomago, Bolumo 1. Puku ye e a hwetšagala Inthaneteng go www.jw.org/nso.
^ ser. 44 Tsebišo e oketšegilego ya mabapi le dithuto tše bohlokwa tša Beibele e ka hwetša ka pukung ya Ke Eng Seo ge e le Gabotse Beibele e se Rutago? Hwetša kopi ya mahala go Dihlatse tša Jehofa, goba o e bale Inthaneteng go www.jw.org/nso.
nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn tsn_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn tsn_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn tsn_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn tsn_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn