KGAOLO 31
“Batamelang Kgaufsi le Modimo, Gomme o tla le Batamela”
1-3. (a) Re ka ithuta’ng ka tlhago ya batho ka go ela hloko tswalano e lego gona magareng ga batswadi le ngwana wa bona? (b) Ke mogato ofe woo ka tlhago o diregago ge motho yo mongwe a re bontšha lerato, gomme ke potšišo efe ya bohlokwa yeo re ka ipotšišago yona?
BATSWADI ba kgahlišwa ke go bona ngwana wa bona yo a sa tšwago go belegwa a myemyela. Gantši ba bapiša difahlego tša bona le sa lesea, ba le hlaletša le go myemyela ka go thaba. Ba fagahlela go le bona le arabela. Gomme go se go ye kae, le a arabela—dithangwana tša ngwana di ba le disegiša-baeng, le sekamišetša melongwana ka thoko gomme le myemyela ka tsela e kgahlišago. Ka tsela ya gona ya moswana-noši, go myemyela moo go bonala go bontšha maikwelo a borutho ao e lego pontšho ya mathomo ya lerato la ngwana ge a arabela leratong la batswadi ba gagwe.
2 Go myemyela ga ngwana go re gopotša selo se sengwe sa bohlokwa ka tlhago ya motho. Karabelo ya rena ya tlhago ya go arabela leratong ke go bontšha lerato. Ye ke feela tsela yeo re bopilwego ka gona. (Psalme 22:9) Ge re dutše re gola, bokgoni bja rena bja go arabela leratong bo a gola. Mohlomongwe o ka gopola nakong ya ge o sa le ngwana kamoo batswadi ba gago, ba leloko goba bagwera ba bego ba go bontšha lerato ka gona. Maikwelo a borutho a ile a mela pelong ya gago, a gola gomme a bonagala ka mediro. Le wena o ile wa arabela ka go bontšha lerato. Na mogato o swanago o a direga tswalanong ya gago le Jehofa Modimo?
3 Beibele e re: “Rena a re Mo rateng, xobane ó re ratile pele.” (1 Johane 4:19) Go Karolo 1 go fihla go Karolo 3 ya puku ye, o ile wa gopotšwa gore Jehofa Modimo o dirišitše matla a gagwe, toka ya gagwe le bohlale bja gagwe ka ditsela tše lerato bakeng sa go go hola. Le gona, go Karolo 4, o bone gore o bonagaditše lerato la gagwe ka go lebanya bakeng sa batho—le go wena ka noši—ka ditsela tše di makatšago. Ga bjale go rotoga potšišo. Ka tsela e itšego, ke potšišo e bohlokwa kudu yeo o ka ipotšišago yona: ‘Ke tla arabela bjang leratong la Jehofa?’
Seo se Bolelwago ke go Rata Modimo
4. Ke ka tsela efe batho ba gakanegilego mabapi le seo se bolelwago ke go rata Modimo?
4 Jehofa yo e lego Mothopo wa lerato, o tseba gabotse gore lerato le na le matla a magolo a go utolla dika tše dibotse go ba bangwe. Ka gona, go sa šetšwe borabele bjo bo phegelelago bja batho ba sa botegego, o dutše e le yo a kgodišegilego gore batho ba bangwe ba tla arabela leratong la gagwe. Ka kgonthe, ba dimilione ba arabetše. Lega go le bjalo, ka manyami madumedi a lefase le leo le gobogilego a tlogetše batho ba gakanegile mabapi le seo se bolelwago ke go rata Modimo. Batho ba bantši kudu ba bolela gore ba rata Modimo, eupša ba bonagala ba nagana gore lerato le bjalo e fo ba maikwelo a bontšhwago ka mantšu. Lerato la go rata Modimo le ka thoma ka tsela e bjalo, go fo etša ge lerato la ngwana batswading ba gagwe le ka thoma ka go bonagatšwa ka go myemyela. Lega go le bjalo, bathong ba godilego lerato le akaretša go gontši.
5. Beibele e hlalosa bjang lerato la go rata Modimo, gomme ke ka baka la’ng tlhaloso yeo e swanetše go ba yeo e ipiletšago go rena?
5 Jehofa o hlalosa seo se bolelwago ke go mo rata. Lentšu la gagwe le re: “Xobane leratô la xo rata Modimo ké xe re e-ya ka melaô ya xaxwe.” Ka gona, lerato la go rata Modimo le swanetše go bontšhwa ka mediro. Ke therešo gore ba bantši ga ba lebelele kgopolo ya go kwa e le yeo e ipiletšago. Eupša temana yona yeo e oketša ka tsela e botho gore: “Xomme melaô [ya Modimo] xa se e thata.” (1 Johane 5:3) Melao le melao ya motheo ya Jehofa e reretšwe go re hola e sego go re gatelela. (Jesaya 48:17, 18) Lentšu la Modimo le tletše melao ya motheo yeo e re thušago go batamela kgaufsi le yena. Go bjalo bjang? Anke re hlahlobeng dibopego tše tharo tša tswalano ya rena le Modimo. Tše di akaretša poledišano, borapedi le go mo ekiša.
Go Boledišana le Jehofa
6-8. (a) Ke ka mokgwa ofe re ka theetšago Jehofa? (b) Re ka dira bjang gore Mangwalo e be a phelago ge re a bala?
6 Kgaolo 1 e butše ka potšišo e rego, “Na o ka inagana o boledišana le Modimo?” Re ile ra bona gore se e be e se kakanyo feela. Ge e le gabotse, Moše o ile a ba le poledišano e bjalo. Go thwe’ng ka rena? Mo nakong ye ga se nako ya gore Jehofa a romele barongwa ba gagwe bakeng sa go tlo boledišana le batho. Eupša Jehofa o na le mokgwa o mobotse kudu wa go boledišana le rena lehono. Re ka theetša Jehofa bjang?
7 Ka ge “Mangwalô ka moka [e le] ma-hebetšwa-ke-Modimo,” re theetša Jehofa ka go bala Lentšu la gagwe, Beibele. (2 Timotheo 3:16) Ka go rialo, mopsalme o opeleditše bahlanka ba Jehofa gore ba dire mmalo o bjalo “mosexare le bošexo.” (Psalme 1:1, 2) Go dira bjalo go nyaka gore re dire boiteko bjo bogolo. Eupša maiteko a bjalo ka moka ke ao a swanetšego. Go etša ge re bone go Kgaolo 18, Beibele e swana le lengwalo le lebotse leo re le ngwaletšwego ke Tatago rena wa legodimong. Ka gona, go e bala ga se ya swanela go ba mošomo o thata. Re swanetše go dira gore Mangwalo e be a phelago ge re a bala. Re ka dira seo bjang?
8 Bona dipego tša Beibele ka leihlo la kgopolo ge o dutše o bala. Leka go bona baanegwa ba Beibele e le batho ba kgonthe. Tsoma go kwešiša setlogo sa bona, maemo a bona le maikemišetšo a bona. Ke moka, nagana ka mo go tseneletšego ka seo o se balago, o ipotšiše dipotšišo tše bjalo ka tše rego: ‘Pego ye e nthuta eng ka Jehofa? Ke seka sefe go dika tša gagwe seo se gatelelwago pegong ye? Ke molao ofe wa motheo wo Jehofa a nyakago ke ithuta ona, gomme nka o diriša bjang bophelong bja-ka?’ Bala, o naganišiše gomme o diriše—ge o dutše o dira bjalo, Lentšu la Modimo e tla ba leo le phelago go wena.—Psalme 77:12; Jakobo 1:23-25.
9. “Molaki e a bôtêxaxo yo bohlale” ke mang, gomme ke ka baka la’ng go le bohlokwa gore re theetše “molaki” yoo ka kelohloko?
9 Le gona, Jehofa o bolela le rena ka “molaki e a bôtêxaxo yo bohlale.” Go etša ge Jesu a boletše e sa le pele, sehlopha sa Bakriste ba tloditšwego se kgethetšwe go nea “dijô [tša moya] ka lebaka la xôna” mehleng ye e thata ya bofelo. (Mateo 24:45-47) Ge re bala dipuku tšeo di lokišeleditšwego go re thuša go hwetša tsebo e nepagetšego ya Beibele le ge re e-ba gona dibokeng tša Bokriste le dikopanong, re fepša moyeng ke sehlopha seo sa molaki. Ka ge e le molaki wa Kriste, ke ga bohlale go diriša mantšu a Jesu a rego: “Hlokomelang kamoo le theetšago ka gona.” (Luka 8:18, NW) Re theetša ka kelohloko ka gobane re lemoga gore sehlopha sa molaki ke mokgwa o mongwe wa Jehofa wa go boledišana le rena.
10-12. (a) Ke ka baka la’ng thapelo e le mpho e botse e tšwago go Jehofa? (b) Re ka rapela bjang ka tsela yeo e kgahlišago Jehofa, gomme ke ka baka la’ng re ka kgodišega gore o lebelela dithapelo tša rena e le tša bohlokwa?
10 Eupša go thwe’ng ka go boledišana le Modimo? Na re ka kgona go bolela le Jehofa? Yeo ke kgopolo e boifišago. Ge e ba o be o ka swanelwa ke go leka go ya go mmuši yo matla nageng ya geno bakeng sa go boledišana le yena ka dilo tše itšego tšeo di go tshwenyago, dibaka tša gore o atlege e be e tla ba dife? Maemong a mangwe, go leka go dira bjalo ka bogona go ka ipontšha go le kotsi! Mehleng ya Esitere le Morodekai, motho o be a ka bolaelwa go ya go kgoši ya Peresia ka ntle le go hwetša taletšo ya bogošing ya go dira bjalo. (Esitere 4:10, 11) Bjale akanya o e-tla ka pele ga Morena yo a Phagamego wa legohle, yoo gaešita le batho ba matla kudu ge ba bapišwa le yena “ba lego bjalo ka ditšie.” (Jesaya 40:22, PK) Na re swanetše go ikwa re boifa kudu go ka mmatamela? Le gatee!
11 Jehofa o neile mokgwa o bulegilego eupša e le o bonolo wa go mmatamela—thapelo. Gaešita le ngwana yo monyenyane kudu a ka rapela Jehofa ka tumelo a dira bjalo ka leina la Jesu. (Johane 14:6; Ba-Hebere 11:6) Lega go le bjalo, thapelo gape e dira gore re kgone go fetišetša dikgopolo le maikwelo tša rena tše raraganego le tše tseneletšego kudu—gaešita le tše bohloko tšeo re hwetšago go le thata go di bea ka mantšu. (Ba-Roma 8:26) Ga go hole selo go leka go kgahliša Jehofa ka polelo e kwagalago le yeo e kgabišitšwego goba ka dithapelo tše telele tša go bolela dilo tše dintši. (Mateo 6:7, 8) Ka lehlakoreng le lengwe, Jehofa ga a lekanyetše botelele bja nako le makga ao re ka bolelago le yena ka wona. Lentšu la gagwe le bile le re laletša gore re se “kxaotše xo rapêla.”—1 Ba-Thesalonika 5:17.
12 Gopola gore ke Jehofa a nnoši yo a bitšwago “Mokwi wa dithapêlô,” gomme o theetša ka kwelobohloko ya kgonthe. (Psalme 65:2) Na o fo ba a kgotlelela dithapelo tša bahlanka ba gagwe ba botegago? Aowa, ge e le gabotse o a di thabela. Lentšu la gagwe le swantšha dithapelo tše bjalo le seorelo seo go fsa ga sona go thuntšhetšago monko o bose le o lapološago godimo. (Psalme 141:2; Kutollo 5:8; 8:4) Na ga se mo go homotšago go tseba gore dithapelo tša rena tše tšwago pelong le tšona di rotogela godimo gomme di kgahliša Morena yo a Phagamego? Ka gona, ge e ba o nyaka go batamela kgaufsi le Jehofa, mo rapele leboelela ka boikokobetšo letšatši le lengwe le le lengwe. Mo tšhollele pelo ya gago; o se ke wa fihla selo. (Psalme 62:8) Abelana matshwenyego a gago, lethabo la gago, ditebogo tša gago le tumišo ya gago le Tatago wa legodimong. Ka baka leo, tlemo e lego gona magareng ga gago le yena e tla dula e matlafala.
Go Rapela Jehofa
13, 14. Ke eng seo se bolelwago ke go rapela Jehofa, gomme ke ka baka la’ng e le mo go swanetšego gore re dire bjalo?
13 Ge re boledišana le Jehofa Modimo, ga re fo theetša le go bolela go etša ge re ka dira le mogwera goba wa leloko. Ge e le gabotse re rapela Jehofa ka go mo nea tlhompho ya borapedi yeo e mo swanetšego ka mo go feletšego. Bophelo bja rena ka moka bo laolwa ke borapedi bja therešo. Ke tsela yeo ka yona re bontšhago lerato la rena la pelo ka moka la go rata Jehofa le boineelo bja rena, gomme bo kopanya dibopiwa ka moka tše botegago tša Jehofa, e ka ba legodimong goba lefaseng. Ponong, moapostola Johane o ile a kwa morongwa a tsebatša taelo ye: “Le khunamêlê Yêna E a dirilexo lexodimo le lefase le lewatlê le didiba tša meetse.”—Kutollo 14:7.
14 Ke ka baka la’ng re swanetše go rapela Jehofa? Nagana ka dika tšeo re di ahla-ahlilego, tše bjalo ka bokgethwa, matla, boitshwaro, toka, sebete, kgaugelo, bohlale, boikokobetšo, lerato, kwelobohloko, potego e sa kwanantšhego le go loka. Re bone gore Jehofa o emela motheo wa kgonthe le tekanyetšo e phagamego kudu e lego gona ya seka se sengwe le se sengwe se sebotse. Ge re leka go kwešiša palomoka ya dika tša gagwe, re lemoga gore ga se feela Motho yo mogolo kudu le yo a kgahlišago. Ke yo a nago le letago ka tsela e makatšago le yo a re phagametšego ka tsela e sa lekanywego. (Jesaya 55:9) Ka ntle le pelaelo, Jehofa ke Mmuši wa rena yo a swanetšego gomme o tloga a swanelwa ke gore re mo rapele. Lega go le bjalo, re swanetše go rapela Jehofa bjang?
15. Re ka rapela Jehofa bjang “ka môya le ka xo rereša,” gomme ke sebaka sefe seo diboka tša Bokriste di re neago sona?
15 Jesu o itše: “Modimo ké Môya; xomme ba ba Mo rapêlaxo ba tlo Mo rapêla ka môya le ka xo rereša.” (Johane 4:24) E le gore re rapele Jehofa ka “môya” re swanetše go ba le moya wa gagwe gomme o re hlahle. Le gona borapedi bja rena bo swanetše go dumelelana le therešo e lego tsebo e nepagetšego yeo e hwetšwago ka Lentšung la Modimo. Re na le sebaka se sebotse sa go rapela Jehofa “ka môya le ka xo rereša” nako le nako ge re bokana le barapedi-gotee le rena. (Ba-Hebere 10:24, 25) Ge re opelela Jehofa ditumišo, re kopanela thapelong e lebišitšwego go yena gomme re theetša le go tšea karolo ge go ahla-ahlwa Lentšu la gagwe, re bontšha lerato la go mo rata ka borapedi bjo bo sekilego.
Diboka tša Bokriste ke dinako tše di kgahlišago tša go rapela Jehofa
16. E nngwe ya ditaelo tše dikgolo tšeo di neilwego Bakriste ke efe, gomme ke ka baka la’ng re ikwa re gapeletšega go e-kwa?
16 Re bile re rapela Jehofa ge re boledišana le ba bangwe ka yena, re mo tumiša phatlalatša. (Ba-Hebere 13:15) Ka kgonthe, go bolela ditaba tše dibotse tša Mmušo wa Jehofa ke e nngwe ya ditaelo tše dikgolo tšeo di neilwego Bakriste ba therešo. (Mateo 24:14) Re kwa ka mafolofolo ka gobane re rata Jehofa. Ge re nagana tsela yeo ka yona “modimo wa lefase lé” e lego Sathane Diabolo ‘a foufaditšego dipelo tša ba ba sa dumelego,’ a godišago maaka a matala ka Jehofa, na ga re hlologele go hlankela re le Dihlatse tša Modimo wa rena, re phošolla go thomeletšwa mo go bjalo? (2 Ba-Korinthe 4:4; Jesaya 43:10-12) Le gona, ge re naganišiša ka dika tše di kgahlišago tša Jehofa, na ga re ikwe re tlala kganyogo ya go botša ba bangwe ka yena? Ka kgonthe ga go na tokelo e kgolo go feta go thuša ba bangwe gore ba tsebe le go rata Tatago rena wa legodimong go etša ge re dira.
17. Borapedi bja rena go Jehofa bo akaretša’ng, gomme ke ka baka la’ng re swanetše go rapela ka go botega?
17 Borapedi bja rena go Jehofa bo akaretša mo gontši le go feta. Bo kgoma sebopego se sengwe le se sengwe sa bophelo bja rena. (Ba-Kolose 3:23) Ge e ba ka kgonthe re amogela Jehofa e le Morena wa rena yo a Phagamego, gona re tla nyaka go dira thato ya gagwe dilong ka moka—bophelong bja rena bja lapa, modirong wa rena wa boiphedišo, tseleng yeo re swarago ba bangwe ka gona le dinakong tša ge re le noši. Re tla nyaka go hlankela Jehofa “ka pelo yohle” ka go botega. (1 Koronika 28:9) Borapedi bjo bjalo ga bo dumelele go ba pelo-pedi goba go phela maphelo a mabedi—tsela ya boikaketši ya go bonagala o hlankela Jehofa mola o dira dibe tše dikgolo ka sephiring. Go botega go dira gore boikaketši bjo bo bjalo bo se kgonege; lerato le a bo hlaswa. Poifo ya go boifa Modimo le yona e tla thuša. Beibele e tswalanya poifo e bjalo le tswalano ya rena e sa kgaotšego le Jehofa.— Psalme 25:14.
Go Ekiša Jehofa
18, 19. Ke ka baka la’ng e le mo go kwagalago go nagana gore batho feela ba sa phethagalago ba ka kgona go ekiša Jehofa?
18 Karolo e nngwe le e nngwe ya puku ye e phethile ka kgaolo e lego mabapi le kamoo re ka bago “baetši ba Modimo byalo ka bana ba ba ratêxaxo.” (Ba-Efeso 5:1) Ke ga bohlokwa go gopola gore le ge re le ba sa phethagalago, re ka ekiša e le ka kgonthe tsela ya Jehofa e phethagetšego ya go diriša matla, ya go bontšha toka, ya go dira dilo ka bohlale le ya go bontšha lerato. Re tseba bjang gore go tloga go kgonega go ekiša Yo-matla-ohle? Gopola gore tlhaloso ya leina la Jehofa e re ruta gore o itira seo a kgethago go ba sona bakeng sa gore a phethagatše merero ya gagwe. Re boifišwa ka mo go swanetšego ke bokgoni bjoo, eupša na ke mo go sa kgonegego go mo ekiša? Aowa.
19 Re bopilwe ka seswantšho sa Modimo. (Genesi 1:26) Ka gona, batho ga ba swane le dibopiwa le ge e le dife lefaseng. Ga re laolwe feela ke bohlale bjo bo logeletšwego bja tlhago, tshepedišo ya dikarolwana tša leabela goba dilo tšeo di lego tikologong ya rena. Jehofa o re neile mpho e kgahlišago—tokologo ya boikgethelo. Go sa šetšwe mafokodi le go se phethagale ga rena, re lokologile go kgetha seo re tlago go ba sona. Na o nyaka go ba motho yo lerato, yo bohlale, yo a nago le toka le yo a dirišago matla a gagwe ka mo go swanetšego? Ka thušo ya moya wa Jehofa, o ka ba motho yo bjalo! Nagana ka dilo tše dibotse tšeo o tlago go di dira ka go ba motho yo bjalo.
20. Ke dilo dife tše dibotse tšeo re ka di dirago ge re ekiša Jehofa?
20 O tla kgahliša Tatago wa legodimong le go thabiša pelo ya gagwe. (Diema 27:11) O ka ba wa ba yo a ‘kgahlago Jehofa ka gohle,’ ka ge a kwešiša mafokodi a gago. (Ba-Kolose 1:9, 10) Le gona, ge o dutše o aga dika tše dibotse tša go ekiša Tatago yo a rategago, o tla šegofatšwa ka tokelo e kgolo. O tla ba morwadi wa seetša lefaseng le le lego lefsifsing le leo le arogantšwego le Modimo. (Mateo 5:1, 2, 14) O tla thuša go phatlalatša diponagatšo tše itšego tša semelo sa letago sa Jehofa lefaseng ka bophara. A go godišwa kudu gakaakang!
“Batamelang Kgaufsi le Modimo, Gomme o tla le Batamela”
21, 22. Ke leeto lefe le le sa felego leo le letšego ka pele ga bao ba ratago Jehofa?
21 Keletšo e bonolo e begilwego go Jakobo 4:8 ke seo se fetago go fo ba pakane. Ke leeto. Ge feela re dula re botega, leeto leo le ka se fele le ka mohla. Re ka se tsoge re kgaoditše go batamela kgaufsi le Jehofa. Ge e le gabotse, go tla dula go e-na le mo gontši mo re ka ithutago gona ka yena. Ga se ra swanela go nagana gore puku ye e re rutile dilo tšohle ka Jehofa. Go ba gona, re sa no kga feela ka godimo dilo ka moka tšeo Beibele e di bolelago ka Modimo wa rena! Gaešita le Beibele ka boyona ga e re botše dilo ka moka tšeo re swanetšego go di tseba ka Jehofa. Moapostola Johane o boletše gore ge nkabe dilo ka moka tšeo Jesu a di dirilego nakong ya bodiredi bja gagwe bja lefaseng di be di ka ngwalwa, ‘lefase le be le ka se akaretše mangwalo ao a bego a ka ngwalwa.’ (Johane 21:25) Ge e ba selo se bjalo se be se ka bolelwa ka Morwa, gona go be go tla ba bjalo kudu ka Tate!
22 Gaešita le bophelo bjo bo sa felego bo ka se ke bja dira gore re fetše go ithuta ka Jehofa. (Mmoledi 3:11) Ka gona, nagana ka tebelelo e lego ka pele ga rena. Ka morago ga go phela nywaga e makgolo, e dimilione gaešita le e dimilione tše dikete, re tla ba re tseba kudu ka Jehofa Modimo go feta gona bjale. Eupša re tla ba re sa dutše re ikwa gore go sa na le dilo tše dingwe tše di makatšago tše di sa balegego tšeo go ka ithutwago tšona. Re tla fagahlela go ithuta mo gontši ka gobane re tla dula re e-na le lebaka la go ikwa go etša mopsalme, yo a opetšego ka gore: “Nna ke natefêlwa ke xo ba kxaufsi le Modimo.” (Psalme 73:28) Bophelo bjo bo sa felego e tla ba bjo bo nago le morero ka mo go humilego le bjo bo tletšego dilo tše di fapa-fapanego—gomme go batamela kgaufsi le Jehofa ka mehla e tla ba karolo ya bjona e putsago kudu.
23. Ke’ng seo o kgothaletšwago go se dira?
23 Eka o ka arabela leratong la Jehofa gona bjale ka go mo rata ka pelo ya gago ka moka, moya wa gago ka moka, tlhaologanyo ya gago ka moka le ka matla a gago ka moka. (Mareka 12:29, 30) Eka lerato la gago e ka ba leo le botegago ka go se kwanantšhe le leo le tsepamego. Eka diphetho tšeo o di dirago letšatši le lengwe le le lengwe, go tloga go tše nyenyane kudu go iša go tše kgolo, ka moka di ka bonagatša molao wa motheo o swanago o hlahlago—wa gore o ka dula o kgetha tsela yeo e go lebišago go beng le tswalano e matla le Tatago wa legodimong. Ka godimo ga tšohle, eka o ka batamela kgaufsi le Jehofa go feta le ge e le neng pele gomme eka a ka dula a go batamela—go iša ka mo go sa felego!
Ithute ka mo go oketšegilego
“Le Kgonthišetše Dilo tše Bohlokwa Kudu”
Re na le tokelo ya go ba karolo ya mokgatlo wa Modimo wa legohleng. Re ka bontšha bjang gore re thekga seo o se dirago lehono?
Na o tla Dira Thato ya Jehofa?
Jehofa Modimo o go rata kudu. O ka mmontšha bjang gore o nyaka go mo kgahliša letšatši le letšatši?
Go Kopana le Bakristegotee go re Hola Bjang?
Lentšu la Modimo le kgothaletša Bakriste go gwerana. Ithute kamoo segwera se bjalo se ka go holago ka gona.
tsn_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn nso_Latn