Etanda ya makambo ezali na kati
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
Makambo mabe ekómelaka bato malamu—Mpo na nini? 4
Oyo Nzambe akosala mpo na makambo mabe 7
Ndenge nini osengeli kopesa bana disiplini? 10
Okoki komona Nzambe oyo amonanaka te? 14
BIYANO NA MITUNA MOSUSU YA BIBLIA—Makama oyo mipɛpɛ makasi to koningana ya mabele ebimisaka ezali nde etumbu ya Nzambe?
(Fungolá esika bakomi MATEYA YA BIBLIA > BIYANO NA MITUNA YA BIBLIA)
ELOBELI TITRE YA EZIPELI | MPO NA NINI MAKAMBO MABE EKÓMELAKA BATO MALAMU?
Smita,* mwasi moko ya mbula 35 na Dacca, na ekólo Bangladesh, ayebanaki lokola moto oyo alingaka mpe atyelaka bato likebi. Ayebanaki lokola mwasi moko oyo alingá mosala, moto ya esengo oyo azalaki kosepela kosalisa basusu báyeba makambo oyo ayekolaki na ntina na Nzambe. Ntango abɛlaki mpe akufaki na mbalakaka liboso kutu pɔsɔ moko ekoka, bandeko mpe baninga ya Smita bayokaki mpasi mingi na motema!
James ná mwasi na ye oyo balekisaki naino mbula 30 te mpe bautaki kobala sika, bayebanaki na bizaleli malamu lokola Smita. Mokolo moko na prɛnta, bakendaki kotala baninga na bango na wɛsti ya États-Unis. Bazongaki lisusu na ndako na bango te na New York. Na nzela basalaki aksida moko ya nsɔmɔ na motuka mpe bakufaki, bandeko mpe baninga na bango ya mosala batikalaki na mpasi makasi na motema.
Soki otali makambo oyo ezali koleka esika ofandi, okomona ete mabe mpe bampasi etondi mingi lelo. Bitumba ebomaka ezala basoda to basivili. Makambo mabe mpe mobulu ekómelaka ata bato oyo basali eloko te. Baaksida ya nsɔmɔ mpe bamaladi mabe ekómelaka bato ya mbula nyonso ezala bazwi to babola. Makama lokola mipɛpɛ makasi to koningana ya mabele esilisaka ebele ya bato kozanga kopona. Kokanisela basusu mabe mpe kozanga bosembo epalangani. Mbala mosusu yo mpe osí okutaná na makambo ya ndenge wana.
Ezali mabe te kotuna mituna lokola oyo:
Mpo na nini makambo mabe ekómelaka bato malamu?
Esengeli kopesa Nzambe foti mpo na makambo ya ndenge wana?
Makama ebimaka kaka yango moko to bato nde babimisaka yango?
Ekoki nde kozala Karma, elingi koloba makambo oyo moto asalá na bomoi na ye ya kala nde esalaka ete anyokwama?
Soki Nzambe Mozwi-ya-Nguya-Nyonso azalaka, mpo na nini asalaka te ete makambo mabe ekómela bato malamu te?
Mokolo mosusu tokozala na bomoi kozanga ete mabe mpe bampasi ezala?
Mpo na kozwa biyano na mituna yango, tosengeli naino kozwa eyano na motuna oyo ya ntina mingi: Mpo na nini makambo mabe esalemaka, mpe Nzambe akosala nini?
^ par. 3 Bankombo mosusu ezali ya bango te.
ELOBELI TITRE YA EZIPELI | MPO NA NINI MAKAMBO MABE EKÓMELAKA BATO MALAMU?
Lokola Yehova Nzambe* nde asalá biloko nyonso mpe azali Mozwi-ya-Nguya-Nyonso, bato mingi bakoki koluka kopesa ye foti mpo na makambo nyonso oyo ezali koleka na mokili, ata mpe makambo nyonso ya mabe. Kasi, tótala oyo Biblia elobi mpo na Nzambe ya solo:
“Yehova azali moyengebene na banzela na ye nyonso.”—Nzembo 145:17.
“Banzela [ya Nzambe] nyonso ezali bosembo. Nzambe moko ya bosembo, epai na ye kozanga bosembo ezali te; azali moyengebene mpe sembo.”—Kolimbola Mibeko 32:4.
“Yehova azali na bolingo mingi ya motema mpe amonisaka motema mawa.”—Yakobo 5:11.
Nzambe te nde abimisaka makambo mabe. Kasi, ye nde atindaka bato básala yango? Soki moke te. Biblia elobi “ntango moto azali komekama, aloba te ete: ‘Nzambe azali komeka ngai.’” Mpo na nini? Mpo “Nzambe akoki komekama na makambo ya mabe te mpe ye moko akoki komeka moto na ndenge wana te.” (Yakobo 1:13) Nzambe amekaka moto te na kotinda ye asala mabe. Ye mpe te nde abimisaka makambo ya mabe to atindaka bato mosusu basala yango. Kasi, ntango makambo mabe ebimaka ezalaka foti ya nani to ya nini?
Biblia emonisi ntina mosusu oyo bato banyokwamaka; elobi boye: “Ntango ná makambo oyo ekanami te ekwelaka bango nyonso.” (Mosakoli 9:11) Ntango makambo oyo ekanami te to aksida moko esalami, ekoki kobimisela moto mpasi na kotalela esika oyo azali mpe ntango oyo likambo yango esalemi. Eleki sikoyo mbula soki 2 000, Yesu Kristo alobelaki likama oyo ekómelaki bato 18, oyo bakufaki ntango efelo moko ekwelaki bango. (Luka 13:1-5) Bakufaki te mpo na ndenge batambwisaki bomoi na bango; bazalaki nde pembeni ya efelo yango ntango ekweaki. Kala mingi te, koningana ya mabele ya nsɔmɔ mpenza esalemaki na Haïti, na sanza ya 01/2010; guvɛrnema na bango elobaki ete bato koleka 300 000 bakufaki. Bato yango nyonso bakufaki ata soki bazalaki banani. Bamaladi mpe ekoki koboma moto nyonso ata na ntango nini.
Mpo na nini Nzambe abatelaka te bato malamu na makama?
Bamosusu bakoki komituna boye: ‘Nzambe akoki te kopekisa makama ya ndenge wana esalemaka? Akoki te kobatela bato malamu na makama?’ Soki Nzambe asali bongo, ekomonisa ete ayebaka makambo ya mabe liboso esalema. Atako Nzambe azali na likoki ya koyeba avenire, motuna oyo esengeli tótalela ezali oyo: Nzambe aponaka kosalela nguya na ye kozanga ndelo mpo na koyeba makambo ya ndenge wana liboso esalema?—Yisaya 42:9.
Biblia elobi boye: ‘Nzambe azali na likoló; asalaka eloko nyonso oyo asepeli kosala.’ (Nzembo 115:3) Yehova asalaka makambo oyo amoni ete ezali na ntina asala yango; asalaka te eloko nyonso oyo azali na likoki ya kosala. Yango etaleli mpe makambo oyo azali na likoki ya komona yango liboso esalema. Na ndakisa, ntango mabe ekómaki mingi na bingumba ya kala ya Sodoma mpe Gomora, Nzambe ayebisaki Abrahama boye: ‘Nakokita mpo namona soki makambo oyo bazali mpenza kosala ezali ndenge moko na lokito oyo ekómeli ngai, mpe, soki bongo te, nakoyeba yango.’ (Ebandeli 18:20, 21) Na ntango moko boye, Yehova akipaki te koyeba soki mabe ya bingumba wana ekómaki tii wapi. Na yango, Yehova akoki te koluka koyeba liboso likambo nyonso. (Ebandeli 22:12) Yango emonisi te ete azangi kokoka to azali na bolɛmbu. Lokola “mosala na ye ezali ya kokoka,” Nzambe asalelaka likoki na ye ya koyeba makambo oyo ekosalema na kotalela mokano na ye; atindaka bato na makasi te ete bálanda nzela boye to boye.* (Kolimbola Mibeko 32:4) Boye, tokoki koloba nini? Na mokuse, Nzambe asalelaka likoki na ye ya koyeba makambo liboso na makambo nyonso te mpe na ndenge oyo ye moko amoni malamu.
Soki mabe esalemaka, ezali mpe foti ya bato. Talá ndenge Biblia emonisi likambo oyo ememaka moto na kosala mabe. “Moto na moto amekamaka nde na mposa na ye moko oyo ezali komema ye mpe kobenda ye. Na nsima mposa wana, ntango ezwi zemi, eboti lisumu; lisumu mpe, ntango esalemi, eboti liwa.” (Yakobo 1:14, 15) Ntango moto asali likambo na kolanda mposa na ye ya mabe to atiki mposa wana etambwisa ye, yango ekoki komemela ye mpasi. (Baroma 7:21-23) Ndenge istware emonisaka yango, bato basalá makambo ya mabe mpenza oyo ebimiselá basusu mpasi mingi. Longola yango, bato mabe bakoki kobebisa basusu, na ndenge yango, mabe ekoki kobakisama.—Masese 1:10-16.
Bato basalá makambo ya mabe mpenza oyo ebimiselá basusu mpasi mingi
Nzambe asengeli kosala eloko mpe kopekisa bato básala makambo mabe? Tótala naino ndenge oyo bato bakelamá. Biblia elobi ete Nzambe akelaki bato na elilingi na ye, elingi koloba na lolenge na ye. Boye, bato bazali na likoki ya komonisa bizaleli ya Nzambe. (Ebandeli 1:26) Nzambe apesá bato bonsomi ya kopona mpe bakoki kopona kolinga Nzambe mpe kokangama na ye soki bazali kosala oyo ezali malamu na miso na ye. (Kolimbola Mibeko 30:19, 20) Soki Nzambe atindaka bato na makasi básala likambo boye to boye, yango ekomonisa te ete bonsomi ya kopona oyo apesá bango ezali na ntina te? Yango ekomonisa ete bato bakómi barobo, elingi koloba kosala kaka makambo oyo batindi bango básala! Ezali mpe bongo mpo na Qismat, to likanisi oyo ete makambo nyonso etángamá, yango nde etambwisaka makambo nyonso oyo tosalaka mpe oyo ekómelaka biso. Ezali mpenza esengo ndenge Nzambe apesá biso lokumu na ndenge apesá biso likoki ya kopona! Kasi, yango elingi koloba te ete makambo mabe oyo ebimaka mpo na mabunga ya bato mpe nzela mabe oyo baponá ekokoba konyokola bato libela na libela.
Soki otuni moto moko ya lingomba ya Hindu to ya Buda motuna oyo ezali na ezipeli ya zulunalo oyo, akoki kopesa yo eyano oyo: “Makambo mabe ekómelaka bato malamu mpo na mobeko ya Karma. Bazali kobuka mbuma ya misala na bango oyo basalaká na bomoi na bango ya kala liboso bábotama lisusu.”*
Mpo na liteya ya Karma, ezali malamu kotalela oyo Biblia elobi mpo na liwa. Na elanga ya Edene, esika Nzambe atyaká bato ya liboso, alobaki na Adama, mobali ya liboso ete: “Nzete nyonso ya elanga, okoki kolya yango ndenge olingi. Kasi nzete ya koyeba malamu ná mabe osengeli kolya yango te, mpo mokolo okolya yango okokufa solo.” (Ebandeli 2:16, 17) Soki Adama asalaka lisumu te na ndenge aboyaki kotosa Nzambe, alingaki kozala na bomoi libela na libela. Liwa eyá mpo na kozanga kotosa mobeko ya Nzambe. Na yango, ntango babotaki bana, “liwa epalangani epai ya bato nyonso.” (Baroma 5:12) Boye, tokoki koloba ete “lifuti oyo lisumu ezali kofuta ezali liwa.” (Baroma 6:23) Biblia elobi mpe ete: “Moto oyo akufi afuti nyongo ya lisumu na ye.” (Baroma 6:7) Na maloba mosusu, bato bakobaka te kofuta nyongo ya masumu na bango nsima ya liwa.
Bamilio ya bato lelo balobaka ete bato banyokwamaka mpo na mobeko ya Karma. Moto oyo andimaka liteya yango andimaka bampasi na ye mpe ya bato mosusu kozanga amitungisa mpo na yango. Kasi liteya yango emonisaka te ete mokolo mosusu makambo mabe ekosalema lisusu te. Bandimaka ete elikya kaka moko mpo na kosikolama na likambo yango ezali ya kolongwa na likambo ya kobotama mbala na mbala soki okómi na bizaleli ya malamu mpe okómi na boyebi moko boye. Makanisi wana ekeseni mpenza na oyo Biblia elobaka.*
Kasi, soki mabe ezali, ezali libosoliboso te foti ya bato. Satana Zabolo, oyo na ebandeli azalaki anzelu ya sembo ya Nzambe, “akangamaki makasi te na solo,” mpe akɔtisaki lisumu na mokili. (Yoane 8:44) Abandisaki botomboki na elanga ya Edene. (Ebandeli 3:1-5) Yesu Kristo abengaki ye “moto mabe” mpe “mokonzi ya mokili.” (Matai 6:13; Yoane 14:30) Bato mingi balandaka Satana na ndenge balandaka makanisi na ye ya koboya kolanda banzela ya Yehova. (1 Yoane 2:15, 16) 1 Yoane 5:19 elobi ete “mokili mobimba ezali kolala na nguya ya moto mabe.” Ezali mpe na bikelamu mosusu ya elimo oyo bakómaki mabe mpe balandaki Satana. Biblia emonisi ete Satana mpe bademo na ye bazali “kokosa mabele mobimba esika bato bafandi,” bazali kobimisa “mawa na mabele.” (Emoniseli 12:9, 12) Na yango, soki mabe ezali na mokili, ezali libosoliboso foti ya Satana Zabolo.
Ezali polele ete soki makambo mabe ekómelaka bato, ezali foti ya Nzambe te; mpe ye te nde asalaka ete bato bányokwama. Kutu, alaki ete akosilisa mabe, ndenge lisolo oyo elandi ekomonisa yango.
^ par. 3 Yehova ezali nkombo ya Nzambe na Biblia.
^ par. 11 Mpo na koyeba ntina oyo Nzambe atiki mabe ekoba, talá mokapo 11 ya buku Biblia eteyaka mpenza nini? ebimisami na Batatoli ya Yehova.
^ par. 16 Mpo na koyeba esika mobeko ya Karma eutá, talá nkasa 8 tii 12 ya mwa buku Nini ekómelaka biso soki tokufi? ebimisami na Batatoli ya Yehova.
^ par. 18 Mpo na koyeba oyo Biblia eteyaka mpo na ndenge oyo bato bakómaka soki bakufi mpe elikya mpo na baoyo bakufá, talá mokapo 6 mpe 7 ya buku Biblia eteyaka mpenza nini?
ELOBELI TITRE YA EZIPELI | MPO NA NINI MAKAMBO MABE EKÓMELAKA BATO MALAMU?
Biblia eyebisi biso polele makambo oyo Yehova mpe Mwana na ye, Yesu Kristo bakosala mpo na bampasi oyo Satana Zabolo abimisá. Biblia elobi boye: “Ezali mpo na ntina oyo nde Mwana ya Nzambe [Yesu] amonisamaki polele, elingi koloba, mpo na kobukabuka misala ya Zabolo.” (1 Yoane 3:8) Mokili oyo etondi na lokoso, koyina mpe makambo mabe ekolimwa. Yesu alaki ete Satana Zabolo “mokonzi ya mokili oyo akobwakama libándá.” (Yoane 12:31) Mokili ya sika ya sembo oyo Nzambe akotya ekozala esika moko ya kimya mpo Satana akozala te.—2 Petro 3:13.
Bongo baoyo bazali koboya na nko nyonso kobongola bomoi na bango mpe bazali kokoba kosala mabe? Tótalela elikya oyo ya polele: “Bato ya kolongobana nde bakofanda na mabele, mpe bato oyo bazangi mbeba nde bakotikala na yango. Kasi bato mabe bakolongolama na mabele; mpe bato ya bokosi bakopikolama wana.” (Masese 2:21, 22) Bato mabe bakozala lisusu te mpo na kobimisa mobulu. Lokola kimya ekozala ndenge wana, mokemoke bato ya botosi bakozonga bato ya kokoka.—Baroma 6:17, 18; 8:21.
Na mokili yango ya sika, ndenge nini Nzambe akosilisa mabe? Akolongola te bonsomi ya kopona oyo apesá biso mpo akómisa biso barobo. Kutu, akoteya bato ya botosi banzela na ye, akosalisa bango bátika makanisi mpe misala mabe.
Nzambe akolongola makambo nyonso oyo ebimiselaka bato bampasi
Nzambe akosala nini mpo na makama oyo ebimelaka bato na mbalakaka? Alaki ete mosika te, Bokonzi na ye ekoyangela mabele. Mokonzi ya Bokonzi yango oyo Nzambe atye ezali Yesu Kristo, oyo azali na nguya ya kobikisa maladi. (Matai 14:14) Yesu azali mpe na bokonzi likoló ya biloko lokola mopɛpɛ, mai mpe mɔtɔ. (Marko 4:35-41) Lisusu, bampasi oyo ebimaka mpo na “ntango ná makambo oyo ekanami te,” ekozala lisusu te. (Mosakoli 9:11) Ntango Kristo akoyangela, likama moko te ekokómela bato.—Masese 1:33.
Bongo bamilio ya bato oyo basalaki eloko te, oyo bakufaki na liwa ya nsɔmɔ? Mwa moke liboso asekwisa moninga na ye Lazare, Yesu alobaki boye: “Nazali lisekwa mpe bomoi.” (Yoane 11:25) Ya solo, Yesu azali na nguya ya kosekwisa, to ya kozongisa bakufi na bomoi!
Soki likanisi ya kozala na mokili oyo makambo nyonso ya mabe ekokómela lisusu bato ya malamu te esepelisi yo, mpo na nini te kozwa mokano ya koyekola Biblia mpo na koyeba makambo mingi oyo etali Nzambe ya solo mpe mokano na ye? Batatoli ya Yehova na esika ofandi bakosepela kosalisa yo ozwa boyebi yango. Tosɛngi yo na esengo nyonso okutana na bango na esika ofandi to komelá babimisi ya zulunalo oyo.
BIBLIA EBONGOLAKA BATO
ABOTAMAKI: 1958
EKÓLO: ITALIE
BOMOI NA YE YA KALA: AZALAKI NA ETULUKU YA BATO YA MOBULU
Bomoi ezalaki mpasi. Nayebaki te mama oyo abotá ngai, mpe nazalaki koyokana malamu te ná tata na ngai. Nakolaki na balabala.
Ntango nakómaki na mbula 10, nabandaki koyiba. Ntango nakokisaki mbula 12, nakimaki ndako mpo na mbala ya liboso. Mbala mingi, tata azalaki kokende kozwa ngai na mabɔkɔ ya bapolisi mpo na kozongisa ngai na ndako. Nazalaki koswana na bato ntango nyonso, nazalaki mobulu mpe na nkanda epai ya moto nyonso. Ntango nakómaki na mbula 14, nakimaki ndako mpo na libela. Nakómaki komɛla drɔgɛ mpe kofanda na balabala. Lokola esika ya kolala ezalaki te, nazalaki kolala na mituka mpe kolamuka na ntɔngɔ mpenza. Na nsima, nazalaki koluka esika mai ezali mpo nasukola.
Nakómaki moyibi monene; nazalaki koyiba na basakosi ya bato tii na bandako, ezala na bandako ya mineneminene na butu. Nakendaki nsango mabe mpe eumelaki te, etuluku moko ya bato ya mobulu esɛngaki nakóma moto na bango, yango epesaki ngai “libaku” ya koyiba tii na babanki. Lokola nazalaki mobulu makasi, eumelaki te, bato ya etuluku na ngai bakómaki kotosa ngai. Nazalaki komema mondoki na ngai esika nyonso; kutu, nazalaki kolala na yango na nse ya kusɛ. Mobulu, drɔgɛ, koyiba, maloba mabe, mpe pite ekómaki lolenge ya bomoi na ngai. Bapolisi bazalaki koluka ngai ntango nyonso. Bakangaki ngai mbala na mbala, mpe nazalaki kolekisa bambula na kati to na libanda ya bɔlɔkɔ.
Mokolo moko, ntango nabimaki bɔlɔkɔ, nazwaki ekateli ya kokende kotala leki ya mama na ngai. Kozanga ete nayeba, mama-leki ná bana na ye mibale bakómaki Batatoli ya Yehova. Babengisaki ngai na makita na bango. Lokola nazalaki kaka na mposa ya komona oyo elekaka na makita na bango, nandimaki kokende. Ntango nakómaki na Ndako ya Bokonzi, natingamaki kaka nafanda pene ya porte mpo namonaka bato oyo bazali kokɔta mpe kobima. Kasi, nazalaki na mondoki na ngai.
Makita yango ebongolaki bomoi na ngai. Nakanisaka ndenge namonaki lokola nazali na mokili mosusu! Bazalaki kopesa ngai mbote na esengo, na boboto, mpe na mwa kosɛka. Nabosanaka te boboto mpe bosembo ya solosolo oyo ezalaki komonana na bilongi na bango. Ekesanaki mpenza na lolenge ya bomoi oyo namesanaki na yango!
Batatoli bakómaki koyekola na ngai Biblia. Wana nazalaki koyekola, namonaki ete nasengelaki kobongola mpenza bomoi na ngai. Nalandaki toli oyo ezali na Masese 13:20: “Ye oyo atambolaka na bato ya bwanya akokóma na bwanya, kasi ye oyo azalaka na boyokani na bazoba akosuka mabe.” Namonaki ete esengeli natika baninga na ngai ya mobulu. Ezalaki pɛtɛɛ te, kasi na lisalisi ya Yehova, nalongaki.
Mpo na mbala ya liboso na bomoi na ngai, nakómaki na komipekisa na makambo oyo nazalaki kosala
Nabongisaki mpe nzoto na ngai. Nasalaki mpenza milende mpo natika komɛla makaya mpe kosalela drɔgɛ. Nakataki nsuki na ngai ya milai, nalongolaki biloko ya matoi, mpe natikaki maloba mabe. Mpo na mbala ya liboso na bomoi na ngai, nakómaki na komipekisa na makambo oyo nazalaki kosala.
Nazalaki kolinga kotánga to koyekola ata moke te, yango wana ezalaki mpenza mokakatano natya likebi ntango nazalaki koyekola Biblia. Kasi, lokola nasalaki milende, mokemoke nakómaki kolinga Yehova mpe likambo moko ekómaki kobongwana na kati na ngai; lisosoli na ngai ekómaki kotungisa ngai. Mbala mingi makanisi ya mabe ezalaki koyela ngai, nazalaki kondima te ete Yehova akolimbisa ngai mpo na makambo nyonso ya mabe oyo nasalaki. Ntango makanisi wana ezalaki koyela ngai, kotánga masolo oyo emonisi ndenge Yehova alimbisaki Mokonzi Davidi nsima ya kosala masumu minene, ezalaki kopesa ngai makasi.—2 Samwele 11:1–12:13.
Ezalaki mpe mpasi mpo nabima mosala ya kosakola ndako na ndako mpo na koyebisa basusu mateya oyo nandimaka. (Matai 28:19, 20) Nazalaki kobanga nakutana na moto moko oyo kala, nasalaki ye mabe na lolenge moko to mosusu! Kasi, mokemoke, natikaki kobanga. Nakómaki kosepela mpenza kosalisa basusu báyekola makambo kitoko oyo etali Tata na biso ya likoló, oyo alimbisaka na motema moko.
Koyekola makambo ya Yehova ebikisaki bomoi na ngai! Baninga na ngai mingi ya kala bakufá, bamosusu bazali na bolɔkɔ, kasi nazali mpenza na bomoi ya esengo mpe nazali kozela avenire moko ya malamu. Nayekoli kozala na komikitisa, kotosa mpe kopekisa ezaleli na ngai ya nkanda makasi. Yango esali ete nakóma na boyokani malamu mpenza na bato oyo tofandi na bango. Nabalá Carmen, mwasi moko kitoko mpe tozali na esengo na libala na biso. Biso mibale tozwaka esengo mingi na kosalisa basusu báyekola Biblia.
Ɛɛ, sikoyo nasalaka mosala na bosembo; mbala mosusu esɛngaka nakende na babanki, kasi na esika nayiba, nasukolaka nde yango!
“Nazalaki kolanda na motema likoló makelele ya motuka nyonso oyo ezalaki koleka. Yango ezalaki mbala ya misato oyo Jordan abukaki mobeko ya kozonga ndako na ngonga oyo totyelaki ye. Nazalaki komituna boye: ‘Azali wapi?’ ‘Likama moko ekómeli ye?’ ‘Azali koyeba kutu ndenge tozali komitungisa?’ Ntango ayaki, nalingaki mpenza kotombokela ye.”—GEORGE.
“Mwana na ngai ya mwasi agangaki makasi, mpe yango ebangisaki ngai mingi. Nabalukaki mpe namonaki ye asimbi motó mpe azali kolela mpo leki na ye ya mobali ya mbula minei abɛtaki ye.”—NICOLE.
Natalie, mwana na biso ya mwasi ya mbula motoba, alobaki na biso boye: “‘Nayibi lopɛtɛ te. Namonaki yango!’ lokola nde asalaki eloko te. Ndenge awanganaki esalaki biso mpasi makasi mpe tolelaki. Toyebaki ete azalaki kokosa.”—STEPHEN.
SOKI ozali moboti, yo mpe osí oyoká ndenge baboti oyo tolobeli awa na likoló bayokaki? Ntango okutanaka na makambo ya ndenge wana, omitungisaka mpo na ndenge oyo osengeli kopesa mwana disiplini to mpe soki ebongi opesa ye yango? Ezali mabe kopesa bana disiplini?
Na Biblia, liloba “disiplini” ezali kaka te liloba mosusu mpo na kolobela etumbu. Disiplini ezalaka libosoliboso kopesa malako, koteya mpe kosembola. Eyokani te na konyokola.—Masese 4:1, 2.
Tokoki kokokanisa disiplini ya baboti na kosala mwa elanga. Moloni abongisaka mabele, asopaka mai mpe aleisaka milona, asalaka ete mwa banyama mikemike mpe matiti ebebisa yango te. Ntango milona ezali kokola, moloni akoki kokataka bitape na yango mpo na kosalisa yango ekola malamu. Ayebaka ete kosalela malamumalamu mayele ndenge na ndenge esalisaka mpo molona ekola malamu. Ndenge moko mpe, baboti bakipaka bana na bango na balolenge mingi. Kasi na bantango mosusu, basengeli kopesa bana disiplini, oyo ndenge moko na kokata bitape ya molona, ekoki kosembola makanisi mabe ya bana kaka na ebandeli mpe kosalisa bango bákola malamu. Kasi, esengeli kokata bitape ya molona na mayele noki te ekobeba mpo na libela. Ndenge moko mpe, baboti basengeli kopesa bana disiplini na bolingo mpenza.
Yehova, Nzambe ya Biblia, apesá baboti ndakisa malamu na likambo yango. Disiplini oyo apesaka basambeli na ye ya botosi esimbaka mpe ezalaka malamu mpenza, yango wana bakómaka ‘kolinga disiplini.’ (Masese 12:1) ‘Basimbaka disiplini’ mpe ‘batikaka yango te.’ (Masese 4:13) Okoki kosalisa mwana andima disiplini soki omekoli mpenza makambo misato oyo esimbi disiplini ya Nzambe: Epesamaka na (1) bolingo, (2) elekaka ndelo te, mpe (3) ezalaka bongolabongola te.
Disiplini ya Nzambe esimbami na bolingo; ezaleli yango nde etindaka ye apesa disiplini. Biblia elobi boye: “Yehova apamelaka moto oyo ye alingaka, kaka ndenge tata apamelaka mwana oyo ye asepelaka na ye.” (Masese 3:12) Lisusu, Yehova azali ‘na motema mawa mpe na ngɔlu, ayokaka nkanda noki te.’ (Kobima 34:6) Yango wana Yehova anyokola bato te. Asalelaka mpe te maloba mabe, kolobela ntango nyonso mabe oyo moto asali, kotyola ye, nyonso wana ekoki kosala moto mpasi ‘lokola nde azali kozoka na mopanga.’—Masese 12:18.
Toboyi te, baboti bakoki te komekola na ndenge ya kokoka ezaleli ya Nzambe oyo etali komipekisa. Na bantango mosusu ekoki kozala mpasi omonisa motema molai, kasi ntango mwana asali likambo moko ya mabe mpenza, kobosana te ete etumbu oyo epesami na nkanda mbala mingi ezalaka mabe mpenza, elekaka ndelo mpe ebotaka mbuma mabe. Longola yango, etumbu oyo epesami na nkanda ezali disiplini te. Ezali nde kozanga ezaleli ya komipekisa.
Kasi, ntango ozali kopesa disiplini na bolingo mpe ozali na komipekisa, na ntembe te ekobota mbuma malamu. Tótala ndenge George ná Nicole, baboti mibale oyo tolobelaki na ebandeli basalaki.
“Ntango Jordan ayaki, ngai ná mwasi na ngai tozalaki na nkanda makasi, kasi tokangaki motema ntango azalaki koyebisa biso ntina oyo ayaki retare. Lokola ngonga epusanaki, tozwaki ekateli ya kosolola likambo yango na ntɔngɔ. Tobondelaki elongo mpe tokendaki kolala. Mokolo oyo elandaki, tozalaki motema mpiɔ mpo na kolobela likambo yango na malɛmbɛ mpe esimbaki motema ya mwana na biso. Andimaki mibeko oyo totyelaki ye mpe mabe oyo asalaki. Likambo ya esengo ezali ete tomonaki ete kotalela likambo nokinoki ntango bato bazali na nkanda, ebotaka mbuma malamu te. Ntango tozalaki naino koyoka liboso, mbala mingi makambo ezalaki kosimba.”—George.
“Nasilikaki makasi ntango namonaki ndenge mwana na ngai ya mobali abɛtaki ndeko na ye ya mwasi kaka mpamba. Na esika nabɛta ye mbala moko, nakɔtisaki ye na shambre mpo mwaye ya kozwela ye ekateli ezalaki te mpo nayokaki nkanda makasi. Na nsima, ntango nkanda ekitaki, namonisaki ye ete mobulu ezali mabe mpe mpasi oyo ayokisaki yaya na ye. Kosala bongo esimbaki. Asɛngaki yaya na ye bolimbisi mpe ayambaki ye.”—Nicole.
Ya solo, disiplini ya malamu, ata soki esɛngi kopesa etumbu, epesamaka ntango nyonso na bolingo.
Disiplini ya Yehova epesamaka ntango nyonso “na ndenge oyo ekoki.” (Yirimia 30:11; 46:28) Atalelaka makambo nyonso, ata oyo emonani polele te. Ndenge nini baboti bakoki kosala mpe bongo? Stephen, oyo tolobelaki na ebandeli, alobi boye: “Atako esalaki biso mpasi mpe toyebaki te mpo na nini Natalie awanganaki makasi ndenge wana atako ye nde azwaki lopɛtɛ yango, totalelaki mbula na ye mpe likoki na ye ya kotalela makambo.”
Robert, mobali ya Nicole, atalelaka makambo nyonso. Ntango bana basali mabe, amitunaka mbala na mbala boye: ‘Ezali mbala ya liboso básala bongo to ekómi momesano? Mwana alɛmbaki to azalaki koyoka nzoto malamu te? Likambo oyo asali ezali elembo ete azali na likambo mosusu oyo ebombani?’
Baboti oyo balekisaka ndelo te bayebaka mpe ete bana na bango bazali mikóló te. Ntoma Paulo andimaki likambo yango ntango akomaki boye: “Ntango nazalaki mwana moke, nazalaki koloba lokola mwana moke, kokanisa lokola mwana moke.” (1 Bakorinti 13:11) Robert, alobi boye: “Kokanisa makambo oyo ngai moko nazalaki kosala ntango nazalaki mwana esalisaka ngai natalelaka makambo na ndenge oyo ebongi mpe nasilikaka koleka ndelo te.”
Ezali na ntina otalela makambo na ndenge oyo ebongi mpe kokɔtela mwana te na likambo ya mabe oyo asali to ezaleli ya mabe oyo akómi na yango, kozanga kokipe yango. Soki ozali kotalela makoki ya mwana, bandelo na ye, mpe makambo mosusu, na ntembe te okopesa ye disiplini ya koleka ndelo te mpe oyo ebongi.
Malaki 3:6 elobi boye: “Ngai nazali Yehova; nabongwani te.” Basaleli ya Nzambe batyelaka likambo yango motema mpe boyebi yango epesaka bango kimya. Bana mpe bazalaka na mposa ya kozwa disiplini oyo ezali kosala ete bázala na kimya. Soki mibeko na yo ebongwanaka na kotalela ndenge oyo ozali komiyoka, makanisi ya bana ekobulungana mpe bakolɛmba nzoto.
Kobosana te ete Yesu alobaki: “Tiká liloba na bino ‘Ɛɛ’ ezala Ɛɛ, ‘Te’ na bino, Te.” Maloba yango etaleli mpe baboti. (Matai 5:37) Kanisá malamumalamu liboso ya kokweisa mibeko oyo okolandela na yo yango te. Soki okebisi mwana ete akozwa etumbu boye to boye soki atosi te, salá kaka ndenge olobaki.
Kopesa disiplini oyo ezali bongolabongola te esɛngaka baboti básololaka malamu. Robert alobi boye: “Soki bana na biso balingi kondimisa ngai likambo moko oyo mwasi na ngai ayebisaki bango básala yango te soki nayebi yango, nabongolaka ekateli na ngai mpo eyokana na oyo ya mwasi na ngai.” Soki baboti bayokani te na ndenge ya kosilisa likambo moko boye, ezali malamu básolola na esika ya bango mibale mpe bázwa ekateli moko.
Soki olandi ndenge oyo Yehova apesaka disiplini na bolingo, na koleka ndelo te, mpe azalaka bongolabongola te, okoki kotya motema ete milende na yo ekomemela bana na yo matomba. Litambwisi ya bolingo oyo okopesa bango ekoki kosalisa bango bákola malamu mpe bákoma mikóló oyo bayebi kokokisa mikumba na bango mpe oyo bayebi kotalela makambo. Biblia elobi boye: “Bɔkɔlá mwana mobali na kolanda nzela oyo esengeli mpo na ye; ata ntango akokóma mobange akopɛngwa na yango te.”—Masese 22:6.
Lionel Casson, moto moko ya mayele na makambo etali bamasuwa ya kala, alobeli ndenge basali-masuwa na Roma bazalaki kosala nsima ya kobamba madusu ya masuwa. Bazalaki na momeseno ya “kopakola gudrɔ mpe mafuta na madusu ya masuwa to na libanda na yango mobimba mpe bazalaki kopakola mosusu na kati.” Liboso kutu bato ya Roma basala bongo, Baakkadien mpe bato ya Babilone bazalaki mpe kosalela gudrɔ mpo mai ekɔta te na bamasuwa na bango.
Makomami ya Ebre elobeli mpe mayele ya ndenge wana na Ebandeli 6:14. Liloba ya Ebre oyo ebongolami na “gudrɔ” ezali basalite ya petrole.
Gudrɔ yango ezalaka ya lolenge mibale—ya mai mpe ya kokangama. Basali-masuwa na ntango ya kala bazalaki kosalela oyo ya maimai, bazalaki kopakola yango mbala moko na bamasuwa na bango. Nsima ya kopakola yango ezalaki kokauka mpe kokóma makasi mpe kosala ete mai ekɔta te.
Na ntango ya kala gudrɔ ezalaki ebele mpenza na mikili oyo Biblia elobeli. Lobwaku ya Sidime, oyo ezali zingazinga ya Mbu ekufá “ezalaki na mabulu mingi ya gudrɔ.”—Ebandeli 14:10.
Banda kala mbisi ezalaka bilei ya ntina mingi. Bantoma mosusu ya Yesu bazalaki babomi-mbisi na Mbu ya Galile liboso babanda kotambola na Yesu. (Matai 4:18-22) Bazalaki komema bambisi yango mosusu na “baizine” oyo ezalaki penepene mpo na kobongisa yango.
Tii lelo basalelaka mayele oyo bato ya Galile bazalaki kosalela mpo mbisi epɔla te na bisika mosusu. Bazalaki naino kolongola basalite na mbisi mpe na nsima kosukola yango. Buku moko Studies in Ancient Technology elobi boye: “Bazalaki kopakola yango mungwa bisika nyonso. Bazalaki naino kosopa mungwa na litɔkɔ mpe na nsima kotanda mbisi, kosopa lisusu mungwa likoló ya mbisi yango mpe kozipa yango na litɔkɔ oyo ekauká. soki basali bongo, nsima ya mikolo 3 tii 5 bazalaki kobalola yango mpe kotika yango ndenge wana na boumeli ya mikolo 3 tii 5 lisusu. Ntango bazalaki kokaukisa mbisi ndenge wana, ezalaki kobimisa mai mpe mungwa ezalaki kokɔta na mbisi. Nsima ya kokaukisa mbisi ndenge wana ezalaki kokóma makasi.”
Toyebi te soki mayele wana ezalaki kosala ete mbisi ebatelama tii ntango boni. Lokola bato ya kala ya Ezipito bazalaki kokende kotɛka mbisi yango na Siri, yango emonisi ete mayele wana ezalaki kosimba mpenza.
“NZAMBE azali Elimo,” bato bakoki komona ye te. (Yoane 4:24) Ata bongo, Biblia elobi ete na lolenge moko to mosusu, bato mosusu bamoná Nzambe. (Baebre 11:27) Ndenge nini ekoki kosalema? Okoki mpenza komona Nzambe “oyo amonanaka te?”—Bakolose 1:15.
Tózwa naino ndakisa ya moto oyo akufá miso bandá kobotama. Lokola amonaka te, yango elingi koloba ete akoki te koyeba makambo oyo esalemaka na esika afandi? Mpenza te. Moto oyo akufá miso azwaka bansango na balolenge ekeseni oyo esalisaka ye ayeba bato, biloko mpe makambo oyo ezali kosalema na esika afandi. Moto moko oyo akufá miso alobi boye: “Atako namonaka te, kasi nakoki koyeba makambo oyo ezali kosalema na esika nafandi.”
Ndenge moko mpe, atako okoki te kosalela miso na yo mpo na komona Nzambe, okoki kosalela ‘miso ya motema na yo’ mpo na komona ye. (Baefese 1:18) Tótala makambo misato oyo ekoki kosalisa yo osala bongo.
Makoki ya koyoka mpe ya kosimba ya moto oyo akufá miso esalaka malamu koleka mpo esalisaka ye ayeba biloko oyo akoki komona te. Ndenge moko mpe, okoki kosalela miso na yo mpo na kotalatala biloko oyo ezali zingazinga na yo mpo omona Nzambe oyo amonanaka te, oyo akelaki yango. “Bizaleli na ye oyo emonanaka te ezali komonana polelepolele banda na kozalisama ya mokili, mpo emonanaka na nzela ya biloko oyo asalá.”—Baroma 1:20.
Na ndakisa, meká naino kokanisa mabele oyo tofandi. Nzambe asalaki mabele kaka te mpo bato bafanda kasi basepela mpe na bomoi. Ntango tozali kozwa mwa mopepe kitoko, koyoka mwa moi, kolya mbuma ya elɛngi to koyoka ndenge bandɛkɛ ezali koyemba, epesaka biso esengo. Makabo wana nyonso emonisaka te ete Mozalisi akipaka biso, azali boboto mpe mabɔkɔ pɛtɛɛ?
Makambo oyo tomonaka na likoló to na mabele ekoki koteya biso nini mpo na Nzambe? Likoló emonisaka nguya ya Nzambe. Makambo oyo bato ya siansi bauti komona kala mingi te emonisi kaka te ete molɔ́ngɔ́ ezali kokóma monene, kasi ezali kosala bongo nokinoki! Ntango ozali kotala likoló na butu, omituna boye: ‘Nguya oyo esalaka ete molɔ́ngɔ́ ekóma monene eutaka wapi?’ Biblia eyebisi biso ete Mozalisi azali na “makasi mingi.” (Yisaya 40:26) Biloko oyo Nzambe asalá emonisaka ete azali “Mozwi-ya-Nguya-Nyonso”—oyo “Atombwami na nguya.”—Yobo 37:23.
Mama moko ya bana mibale oyo bakufá miso, alobi boye: “Koloba nde esalisaka bango mingi mpo báyekola makambo. Ntango obimi libanda, kozangaka te koyebisa bango makambo nyonso oyo omoni mpe oyoki. Yo nde okómi miso na bango.” Ndenge moko mpe, atako “moto ata moko te amoná Nzambe,” Mwana ya Nzambe, Yesu, “oyo azali na ntolo ya Tata nde moto alimboli ye.” (Yoane 1:18) Yesu akómi “miso” na biso mpo tóyeba makambo oyo elekaka na likoló mpo azali ekelamu ya libosoliboso ya Nzambe, Mwana ya Nzambe se moko oyo abotamaki mpe moninga ya Nzambe ya motema. Ye nde akoki kopesa biso bansango ya solosolo etali Nzambe oyo amonanaka te.
Talá mwa makambo oyo Yesu, moto oyo alekisaki bambula mingi ná Tata na ye, alobi mpo na Nzambe:
Nzambe alɛmbaka te na mosala. “Tata na ngai azali kokoba kosala tii sikoyo.”—Yoane 5:17.
Nzambe ayebi bamposa na biso. “Tata na bino ayebi makambo oyo bozali na bosɛnga na yango liboso kutu bósɛnga ye.”—Matai 6:8.
Na motema mawa na ye, Nzambe akokisaka bamposa na biso. “Tata na bino oyo azali na likoló . . . abimiselaka bato mabe ná bato malamu moi na ye mpe anɔkiselaka bayengebene ná bato oyo bazangi boyengebene mbula.”—Matai 5:45.
Nzambe apesaka mokomoko na biso valɛrɛ. “Batɛkaka bakɛngɛli-mboka mibale na mbongo ya bibende moko ya motuya moke, boye te? Nzokande ata moko na yango ekokwea na nse te bongo Tata na bino ayeba te. Kasi nsuki nyonso ya motó na bino etángami. Na yango bóbanga te: Bino boleki bakɛngɛli-mboka ebele na motuya.”—Matai 10:29-31.
Mbala mingi bato oyo bakufá miso bakangaka ntina ya makambo ndenge moko te ná bato oyo bamonaka. Moto oyo akufá miso ayebaka te ete esika oyo malili ezali ezangi moi mpe ezali molili, kasi nde esika malamu ya komibatela na moi. Kaka ndenge moto oyo akufá miso akoki komona te esika oyo malili to pole ya moi ezali, tokoki te koyeba Yehova kaka na ndenge na biso. Yango wana, Yehova atindelaki biso moto oyo amonisaki na ndenge ya kokoka bizaleli mpe bomoto na ye.
Moto yango ezalaki Yesu. (Bafilipi 2:7) Yesu asukaki kaka te na koloba makambo etali Tata na ye kasi amonisaki mpe ndenge oyo Nzambe azalaka. Filipi moko ya bayekoli ya Yesu atunaki ye boye: “Nkolo, lakisá biso Tata.” Yesu ayanolaki ye ete: “Moto oyo amoni ngai amoni mpe Tata.” (Yoane 14:8, 9) Okoki ‘komona’ nini epai ya Tata na makambo oyo Yesu asalaki?
Yesu azalaki malilimalili te, azalaki na komikitisa mpe bato bazalaki kobanga te koya epai na ye. (Matai 11:28-30) Ndenge oyo azalaki kokitisa bato mitema esalaki ete báya epai na ye. Yesu azalaki kokabola esengo mpe mawa ná bato. (Luka 10:17, 21; Yoane 11:32-35) Ntango ozali kotánga to koyoka masolo ya Yesu na Biblia, salá lokola nde ozalaki wana ntango makambo yango ezalaki kosalema. Soki okanisi ndenge Yesu azalaki kosalela bato makambo, okozala na likoki ya komona polele bizaleli kitoko ya Nzambe mpe okopusana penepene na Ye.
Mokomi moko akomaki boye mpo na ndenge bato bakufá miso bayebaka makambo oyo ezali koleka na mokili: “Moto yango akoki (kosimba, koyoka nsolo, koyoka mpe bongo na bongo) mpo na kozwa bansango ndambondambo mpe na nsima kosangisa yango mpo ebima mobimba.” Ndenge moko mpe, ntango ozali kotala biloko oyo Nzambe asalá, kotánga makambo oyo Yesu alobá mpo na Tata na ye mpe koyekola ndenge amonisaki bizaleli ya Nzambe, okomona ndenge Yehova azalaka. Akokóma moto ya solo mpo na yo.
Yobo, moto moko na ntango ya kala, amonaki likambo yango. Liboso, alobaki kozanga “kososola.” (Yobo 42:3) Kasi nsima ya kotalela malamumalamu biloko kitoko oyo Nzambe asalá, etindaki ye aloba boye: “Nayokaki yo na nsango, kasi sikoyo liso na ngai emoni yo.”—Yobo 42:5.
‘Soki oluki Yehova, akosala ete omona ye’
Ekoki mpe kozala bongo mpo na yo. “Soki oluki [Yehova], akosala ete omona ye.” (1 Ntango 28:9) Batatoli ya Yehova bakosepela kosalisa yo oluka mpe omona Nzambe oyo amonanaka te.
Yehova Nzambe alingaka ete tobangaka te koyebisa ye mbala na mbala mitungisi na biso. (Luka 18:1-7) Ayokaka mpo atyelaka biso likebi. Lokola Tata na biso ya likoló asɛngi biso na boboto nyonso ete tóbondelaka, mpo na nini te kosala yango?—Tángá Bafilipi 4:6.
Libondeli ezali kaka te libaku ya kosɛnga lisalisi. Kutu, esalisaka biso tópusana penepene na Nzambe. (Nzembo 8:3, 4) Ntango tozali koyebisa Nzambe mbala na mbala makambo oyo ezali na motema na biso, boninga na biso ná ye ekokóma makasi.—Tángá Yakobo 4:8.
Ntango tozali kobondela, Nzambe alingaka te tósalela maloba ya mindɔndɔmindɔndɔ to kozongela mabondeli oyo tokangá na motó. Kofukama to kotɛlɛma ezali mpe te likambo oyo asɛngi mpo andima libondeli na biso. Yehova asɛngi nde ete mabondeli na biso eutaka na motema. (Matai 6:7) Na ndakisa, na Yisraele, Hana abondelaki mpo na likambo moko ya libota oyo ezalaki kotungisa ye. Na nsima, ntango mawa na ye ebongwanaki esengo, abondelaki Nzambe na motema mobimba mpo na kopesa ye mersi.—Tángá 1 Samwele 1:10, 12, 13, 26, 27; 2:1.
Oyo nde libaku malamu tozali na yango! Tokoki koyebisa Mozalisi mitungisi na biso. Tokoki mpe kokumisa ye mpe kopesa ye mersi mpo na oyo asalaka. Ya solo, tosengeli kozwa libaku wana na lisɛki te.—Tángá Nzembo 145:14-16.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16
^ ***bh nk. 106-114 Mpo na nini Nzambe atiki bampasi ezala?***
Mokapo ya Zomi na Moko
Mpo na nini Nzambe atiki bampasi ezala?
Bampasi ya mokili euti na Nzambe?
Ntembe nini ebimaki na elanga ya Edene?
Ndenge nini Nzambe akosilisa bampasi nyonso ya bato?
NA EKÓLO moko, basi mpe bana mingi oyo bazalaki basoda te bakufaki na etumba moko ya nsɔmɔ; na nsima, bakundaki bango nyonso na libulu moko mpe pembenipembeni na yango batyaki bikulusu ya mike. Na ekulusu mokomoko bakomaki ete: “Mpo na nini?” Mbala mingi, bato batunaka motuna wana soki likambo moko oyo bayebi ntina na yango te eyokisi bango mpasi ya makasi koleka. Na ndakisa, batunaka motuna yango na mawa mpenza ntango etumba, likama, maladi to likambo moko ya mabe ebomi bandeko to baninga na bango, ebebisi bandako na bango, to ebimiseli bango bampasi mosusu ya makasi. Balingaka koyeba ntina oyo bampasi wana ekómeli bango.
2 Mpo na nini Yehova Nzambe atiki bampasi ezala? Soki azali na nguya ya kosala makambo nyonso, soki azali bolingo, azali na bwanya, mpe na bosembo, mpo na nini mokili etondi na koyinana mpe na makambo oyo ezali sembo te? Yo mpe osilá komituna mituna wana?
3 Ezali mabe kotuna ntina oyo Nzambe atiki bampasi ezala? Bato mosusu bakanisaka ete soki batuni bongo, elakisi ete bazali na kondima makasi te to bazali na limemya te epai ya Nzambe. Nzokande, soki otángi Biblia, okomona ete bato ya sembo mpe batunaká mituna ya ndenge wana. Na ndakisa, Habakuku, mosakoli moko ya sembo, atunaki Yehova ete: “Mpo na nini ozali kotika ngai namonaka makambo ya mabe, mpe ozali kolanda kotala mpasi kaka boye? Mpe mpo na nini kobɔtɔla mpe mobulu ezali liboso na ngai, mpe mpo na nini koswana ezali kobima, mpe mpo na nini matata ezali komonana mingi?”—Habakuku 1:3, NW.
4 Yehova asilikelaki ye mpo atunaki mituna wana? Te. Kutu, Nzambe asalaki ete maloba yango oyo eutaki mpenza na motema ya Habakuku ekomama mpe na Biblia, buku oyo ekomami na lisalisi ya elimo na Ye. Yehova asalisaki mpe Habakuku akanga malamumalamu ntina ya makambo yango mpe akóma na kondima makasi. Alingi mpe kosalisa yo bongo. Kobosana te, Biblia eteyaka ete ‘atyelaka yo likebi.’ (1 Petelo 5:7) Moto moko te ayinaka mabe mpe bampasi oyo euti na mabe koleka Nzambe. (Yisaya 55:8, 9) Soki ezali bongo, kasi mpo na nini bampasi etondi na mokili boye?
MPO NA NINI BAMPASI ETONDI BOYE?
5 Bandimi ya mangomba ndenge na ndenge batunaka bateyi mpe bakonzi ya mangomba na bango ntina oyo bampasi etondi boye. Mbala mingi, eyano bapesaka bango ezali ete bampasi ezali mokano ya Nzambe mpe Nzambe abongisá banda kala makambo nyonso oyo ekosalema, ata makambo oyo epesaka mawa mingi. Bayebisaka bato mingi ete makambo oyo Nzambe asalaka ezali libombami mpe abomisaka bato, ata mpe bana, mpo bákende kofanda na ye kuna na likoló. Nzokande, ndenge oyebi, Yehova asalaka makambo mabe ata moke te. Biblia elobi ete: “Tiká ete ezala mosika na Nzambe ete asala mabe! Ezala mosika mpe na Oyo-na-Nguya-Nyonso ete azala na lisumu!”—Yobo 34:10.
6 Oyebi likambo oyo etindaka bato bámikosa mpe bápesa Nzambe foti mpo na bampasi nyonso oyo ezali na mokili? Mbala mingi, bapesaka Nzambe Mozwi-ya-Nguya-Nyonso foti mpo bakanisaka ete ye nde ayangelaka mokili oyo. Bayebaka te likambo moko ya pɛtɛɛ, kasi ya ntina mingi, oyo Biblia eteyaka. Oyekolaki likambo yango na Mokapo 3 ya buku oyo: Moto oyo azali mpenza koyangela mokili oyo ezali nde Satana Zabolo.
7 Biblia elobi polele ete: “Mokili mobimba ezali kolala na kati ya nguya ya moto mabe.” (1 Yoane 5:19) Soki okanisi maloba yango, omoni te ete ezali mpenza bongo? Bato ya mokili bazali komonisa bizaleli ya ekelamu yango ya elimo oyo azali ‘kobungisa mabelé mobimba epai bato bafandi nzela.’ (Emoniseli 12:9) Lokola Satana, motambwisi ya mokili oyo, atondi na koyina, na bokosi mpe na motema mabe, bato mingi na mokili bazali mpe na bizaleli yango. Wana ezali moko na bantina oyo bampasi etondi boye.
8 Ntina ya mibale oyo bampasi etondi boye ezali ete, ndenge tomonaki na Mokapo 3, banda botomboki ebimaki na elanga ya Edene bato bazalaka lisusu te na ezaleli ya kokoka mpe bakómá basumuki. Mbala mingi, bato ya masumu babomaka nzoto mpo na koluka bokonzi; yango nde ebimisaka bitumba, minyoko, mpe bampasi. (Mosakoli 4:1; 8:9) Ntina ya misato ezali “ntango mpe likambo oyo ekanami te.” (Mosakoli 9:11, NW) Lokola Yehova azali koyangela mpe kobatela mokili oyo te, mpasi ekoki kokómela moto mpo ntango likama esalemi na esika moko boye azalaki mpenza wana.
9 Motema na biso ekiti lokola toyebi ete bampasi na biso eutaka na Nzambe te. Ezali ye te moto abimisaka bitumba, makambo ya mabe, minyoko, ata mpe koningana ya mabelé to mpela oyo ezindisaka bamboka, oyo epesaka bato mpasi. Atako bongo, esengeli tóyeba ntina oyo Yehova atiki bampasi nyonso wana ezala. Soki azali Mozwi-ya-Nguya-Nyonso, azali na nguya ya kosukisa yango. Bongo, mpo na nini azali kosala eloko te? Lokola toyebi ete Nzambe azali bolingo, ntembe ezali te, esengeli kozala na ntina mpenza oyo atiki bampasi ezala.—1 Yoane 4:8.
NTEMBE MOKO YA NTINA MINGI EBIMI
10 Mpo na koyeba ntina oyo Nzambe atiki bampasi ezala, esengeli tózongisa makanisi na ntango oyo bampasi ebandaki. Ntango Satana atindaki Adama ná Eva bábuka mobeko ya Yehova, ntembe moko ya monene ebimaki. Satana abɛtɛlaki nguya ya Yehova ntembe te, mpamba te ayebi malamu ete nguya ya Yehova ezali na nsuka te. Kasi, abɛtaki ntembe nde na lotomo ya Yehova ya koyangela. Satana afundaki Yehova ete azali mokonzi mabe na ndenge alobaki ete Yehova azali mobuki-lokuta oyo apimelaka bato na ye makambo ya malamu. (Genese 3:2-5) Mpo na Satana, bato bakozala malamu soki Nzambe azali mokonzi na bango te. Wana elingaki koloba ete Yehova abongi te kozala Mokonzi, azali na lotomo te ya koyangela.
11 Adama ná Eva baboyaki kotosa Yehova. Ezali lokola nde balobaki ete: “Tozali na mposa te ete Yehova azala Mokonzi na biso. Biso moko tozali na likoki ya kopona nini ezali malamu mpe nini ezali mabe.” Ndenge nini Yehova akokaki kokata likambo wana? Ndenge nini akokaki koteya bikelamu nyonso ya mayele ete batomboki wana balandi nzela ya mabe mpe ete nzela na ye nde eleki malamu? Okoki mbala mosusu koloba ete Nzambe asengelaki kaka koboma bango mpe kosala bato mosusu. Kasi, kobosana te ete Yehova asilaki koyebisa ete alingi bana ya Adama ná Eva bátondisa mabelé mpe báfanda na paladiso awa na mabelé. (Genese 1:28) Yehova akokisaka ntango nyonso mikano na ye. (Yisaya 55:10, 11) Longola yango, soki abomaka batomboki yango na Edene, yango elingaki te kosilisa ntembe oyo ebimaki na ntina na lotomo na ye ya koyangela.
12 Tózwa ndakisa moko. Kanisá ete molakisi moko azali kolakisa bana-kelasi ndenge ya kozwa eyano na motuna moko ya makasi. Mwana moko ya mayele, kasi oyo azali mpe motó makasi, alobi ete ndenge oyo molakisi azali koteya bango ezali mabe. Mpo na komonisa ete molakisi ayebi koteya te, mwana yango azali ntango nyonso koloba ete ye ayebi ndenge ya malamu mpenza ya kozwa eyano na motuna yango. Bana mosusu bakanisi ete alobi solo, bango mpe bakómi mitó makasi. Molakisi asengeli kosala nini? Soki abimisi bana wana ya motó makasi libándá, bana oyo batikali bakokanisa nini? Bakokanisa ete moninga na bango wana ná basusu oyo bakɔteli ye balobi solo, boye te? Bango nyonso bakoki kolongola limemya oyo bazalaki kopesa molakisi, bakokanisa ete azali kobanga noki bana wana bámonisa polele ete ayebi eloko te. Sikoyo kanisá ete molakisi apesi mwana wana nzela alakisa baninga na ye ya kelasi ndenge oyo ye akosala mpo na kozwa eyano na motuna wana.
13 Yehova asalaki mpe lokola molakisi wana. Tóbosana te ete longola batomboki wana na Edene, bikelamu mosusu mpe bazalaki kolanda. Ɛɛ, bamilio ya baanzelu bazalaki kotala. (Yobo 38:7; Danyele 7:10) Ndenge oyo Yehova akosilisa botomboki yango ekoteya baanzelu nyonso wana mpe na nsima, bikelamu nyonso ya mayele. Yehova asalaki nini? Atikaki Satana amonisa ndenge oyo ye akoyangela bato. Atikaki mpe bato bálanda Satana mpe bámitambwisa bango moko.
14 Na ndakisa oyo topesaki, molakisi ayebi ete mwana wana ya motó makasi ná baninga na ye balobi solo te. Kasi ayebi mpe ete soki apesi bango nzela bámeka komonisa bosolo ya maloba na bango, kelasi mobimba ekozwa liteya. Ntango bana wana ya motó makasi bakokoka te, bana-kelasi nyonso ya makanisi malamu bakomona ete ebongi kaka molakisi nde ateya bango. Na nsima, soki molakisi abimisi mwana nyonso ya motó makasi libándá, bakoyeba ete asali yango na ntina. Ndenge moko mpe, Yehova ayebi ete bato ná baanzelu nyonso ya mitema sembo bakozwa liteya ntango bakomona ete Satana ná baninga na ye batomboki balongi te mpe ete bato bakoki komitambwisa bango moko te. Ndenge moko na Yilimia, mosakoli ya kala, bakoyeba likambo ya solo oyo ya ntina mingi: ‘Ee Yehova, nayebi ete nzela ya moto ezali kati na ye moko te, ekoki na motamboli te ete atambwisa makolo na ye ye moko.’—Yilimia 10:23.
MPO NA NINI NTANGO MOLAI BOYE?
15 Kasi, mpo na nini Yehova atiki bampasi eumela mingi boye? Mpo na nini azali kopekisa te makambo ya mabe? Tótala naino makambo mibale oyo molakisi ya ndakisa oyo topesaki akosala te. Ya liboso, akopekisa te mwana yango ya motó makasi kolimbola likanisi na ye. Ya mibale, molakisi akosalisa ye te ntango azali kolimbola likanisi na ye. Se ndenge moko, ezali mpe na makambo mibale oyo Yehova azwaki ekateli ete akosala yango te. Ya liboso, apekisi te ete Satana ná baoyo bazali kokɔtela ye bámonisa bosolo ya makanisi na bango. Yango wana, esengelaki atikela bango ntango. Na bankóto ya bambula oyo bato bazali na mabelé, bazwi likoki ya komeka mitindo ndenge na ndenge ya komiyangela. Ezala na makambo ya siansi to na makambo mosusu, bato bakómi na mayele mingi. Atako bongo, kozanga bosembo, bobola, makambo mabe, mpe bitumba ezali kobakisama se kobakisama. Sikoyo, emonani polele ete boyangeli ya bato elongi te.
16 Ya mibale, Yehova asalisi Satana te mpo na koyangela mokili oyo. Na ndakisa, soki Nzambe apekisaka makambo ya nsɔmɔ oyo esalemaka, mbɛlɛ yango emonisi ete batomboki balobaki solo, boye te? Soki Nzambe asalisaka bango, alingaki kotinda bato bákanisa ete bakoki komitambwisa bango moko kozanga kobimisa mikakatano, boye te? Soki Yehova asalaka bongo, mbɛlɛ ye mpe amikɔtisi na kati ya lokuta. Nzokande, “ekoki kosalema te ete Nzambe akosa.”—Baebele 6:18.
17 Bongo, tokoloba boni mpo na mabe nyonso oyo esalemi na boumeli ya ntango molai oyo bato baboyi kotosa Nzambe? Tosengeli kobosana te ete Yehova azali mozwi-ya-nguya-nyonso. Yango wana, azali na likoki ya kosilisa bampasi nyonso ya bato mpe akani kosala yango. Ndenge tomonaki yango, bato bakobebisa lisusu mabelé te mpe mabelé ekokóma Paladiso. Soki tondimeli mbeka oyo Yesu apesaki mpo na kosikola bato, mbuma mabe nyonso ya lisumu ekosila, mpe lisekwa ekosilisa mpasi nyonso oyo euti na liwa. Na ndenge yango, Nzambe akosalela Yesu “mpo na kobukabuka misala ya Zabolo.” (1 Yoane 3:8) Yehova akosala makambo nyonso wana na ntango mpenza oyo esengeli. Tósepela ndenge asali makambo yango liboso ya ntango wana te, mpo motema molai na ye epesi biso nzela ya koyekola solo mpe kosalela ye. (2 Petelo 3:9, 10) Liboso ntango yango ekoka, Nzambe azali kosala nyonso mpo na koluka bato ya motema sembo mpo básambela ye mpe azali kosalisa bango báyika mpiko ata soki bazwi mpasi ya ndenge nini na mokili oyo etondi na yikiyiki.—Yoane 4:23; 1 Bakolinti 10:13.
18 Bato mosusu bakoki komituna boye: ‘Bampasi nyonso oyo ekokaki nde kozala te soki Nzambe asalaka Adama ná Eva na ndenge ete bákoka te kotomboka?’ Mpo na koyanola na motuna wana, osengeli kokanisa lisusu likabo moko ya motuya mingi oyo Yehova apesá yo.
NDENGE NINI OKOSALELA LIKABO OYO NZAMBE APESÁ YO?
19 Ndenge tomonaki na Mokapo 5, bato bakelamá na bonsomi ya kopona. Omonaka ete bonsomi yango ezali likabo moko ya motuya oyo bapesá yo? Nzambe asalá ebele ya banyama, kasi lɔɔmbi (instinct) nde etindaka bango básala makambo oyo basalaka. (Masese 30:24, NW) Bato basali bamasini mpo esalaka kaka eloko oyo bakotinda yango. Tolingaki nde kozala na esengo soki Nzambe asalaki biso bongo? Te, tosepelaka kozala na bonsomi ya kopona biso moko ndenge oyo tolingi kozala, makambo oyo tokosala na bomoi na biso, baninga na biso, mpe bongo na bongo. Tolingaka kozala na mwa bonsomi; Nzambe mpe alingi ete ezala bongo.
20 Yehova alingaka te ete moto asalela ye mpo bazali kotinda ye kotinda. (2 Bakolinti 9:7) Na ndakisa: Likambo nini ekosepelisa tata to mama mingi koleka—mwana ayebisa ye na motema na ye moko ete “nalingi yo” to moto mosusu atinda ye aloba bongo? Na yango, ezali na ntina mpenza oluka koyeba ndenge oyo yo okosalela bonsomi ya kopona oyo Yehova apesá yo. Satana, Adama, ná Eva basalelaki yango na ndenge oyo eleki mabe: baboyaki Yehova Nzambe. Bongo yo?
21 Ozali na libaku ya kosalela bonsomi yango na ndenge oyo eleki malamu. Okoki kosangana na bamilio ya bato oyo baponi kozala na ngámbo ya Yehova. Bazali kosepelisa Nzambe, mpamba te bazali komonisa mpenza ete Satana azali mobuki-lokuta mpe mokonzi mabe mpenza. (Masese 27:11) Yo mpe okoki kosala lokola bango soki oponi kolanda nzela ya malamu. Mokapo oyo elandi ekolimbola likambo yango.
OYO BIBLIA ETEYAKA
▪ Bampasi ya mokili euti na Nzambe te.—Yobo 34:10.
▪ Satana aboyaki kondima lotomo ya Yehova ya koyangela na ndenge alobaki ete Yehova azali mobuki-lokuta mpe azali kopimela bato na Ye makambo ya malamu.—Genese 3:2-5.
▪ Yehova akosalela Mwana na ye, Mokonzi mpe Masiya, mpo na kosilisa bampasi nyonso ya bato mpe mikakatano nyonso oyo bampasi yango ebimisá.—1 Yoane 3:8.
[Mituna mpo na boyekoli]
1, 2. Bampasi ya ndenge nini ezali kokómela bato lelo oyo, mpe mituna nini bato mingi bamitunaka mpo na yango?
3, 4. (a) Nini emonisi ete ezali mabe te kotuna ntina oyo Nzambe atiki bampasi ezala? (b) Ndenge nini Yehova atalelaka mabe mpe mpasi?
5. Makanisi nini bato bapesaka ntango mosusu mpo na kolimbola ntina ya bampasi, kasi Biblia eteyaka nini?
6. Mpo na nini bato mingi bamikosaka mpe bapesaka Nzambe foti mpo na bampasi oyo ezali na mokili?
7, 8. (a) Nini emonisi ete bato ya mokili oyo bazali komonisa bizaleli ya moto oyo azali koyangela yango? (b) Ndenge nini ezaleli ya kozanga kokoka oyo bato bazali na yango ná “ntango mpe likambo oyo ekanami te” esali mpe ete bampasi ezala?
9. Mpo na nini tondimi mpenza ete Yehova asengeli kozala na ntina mpenza oyo atiki bampasi ekoba?
10. Satana abɛtɛlaki eloko nini ntembe, mpe ndenge nini asalaki yango?
11. Mpo na nini Yehova abomaki mbala moko batomboki yango na Edene te?
12, 13. Pesá ndakisa moko oyo emonisi ntina oyo Yehova atikeli Satana nzela akóma mokonzi ya mokili oyo mpe atiki bato bámitambwisa bango moko.
14. Lokola Yehova atiki bato bámitambwisa bango moko, liteya nini bakozwa?
15, 16. (a) Mpo na nini Yehova atiki ete bampasi eumela mingi boye? (b) Mpo na nini apekisi te makambo ya nsɔmɔ oyo esalemaka?
17, 18. Yehova akosala nini na mabe nyonso oyo euti na boyangeli ya bato mpe na bokonzi mabe ya Satana?
19. Likabo nini ya motuya Yehova apesá biso, mpe mpo na nini tosengeli kosepela na yango mingi?
20, 21. Wapi lolenge eleki malamu oyo tokoki kosalela bonsomi ya kopona oyo Nzambe apesá biso, mpe mpo na nini esengeli tólinga kosala bongo?
[Elilingi na lokasa 106, 107]
Yehova akosilisa bampasi nyonso
[Elilingi na lokasa 110]
Mwana-kelasi ayebi koteya malamu koleka molakisi na ye?
[Elilingi na lokasa 113]
Nzambe akosalisa yo oyikela mpasi mpiko
^ ***bh nk. 57-65 Bato oyo bakufá bazali wapi?***
Mokapo ya Motoba
Bato oyo bakufá bazali wapi?
Nini ekómelaka biso soki tokufi?
Mpo na nini tokufaka?
Koyeba ndimbola mpenza ya liwa ekokitisa motema?
BANDA kalakala bato bamitunaka mituna wana. Mituna wana ezali na ntina mpenza. Ata soki ozali nani to ofandaka wapi, biyano ya mituna wana etali yo.
2 Na mokapo oyo eleki, tomonaki ete mbeka oyo Yesu Klisto apesaki mpo na kosikola biso epesi biso likoki ya kozala na bomoi ya seko. Tomonaki mpe ete Biblia elobi ete mokolo mosusu “liwa ekozala lisusu te.” (Emoniseli 21:4) Liboso mokolo yango ekóma, biso nyonso tozali bato ya liwa. Salomo, mokonzi ya bwanya, alobaki ete: “Bato ya bomoi bayebi ete bakokufa.” (Mosakoli 9:5) Tosalaka nyonso oyo tokoki mpo bomoi na biso ezala molai. Atako bongo, tomitunaka soki nini ekokómela biso ntango tokokufa.
3 Ntango baninga mpe bandeko na biso bakufi, tolelaka. Mpe, ntango mosusu, tomitunaka: ‘Bakómi ndenge nini? Bazali koyoka mpasi? Bazali kokɛngɛla biso? Tokoki kosalisa bango? Tokomona bango lisusu?’ Lingomba na lingomba epesaka biyano na yango. Ezali na mangomba oyo eteyaka ete soki moto azali moto malamu, akokende na lola; kasi soki azali moto mabe, akozika na mɔtɔ na esika ya minyoko. Mangomba mosusu eteyaka ete soki moto akufi, akendeke na mboka ya bilimo mpo azala esika moko na bankɔkɔ. Longola mangomba wana, mosusu eteyaka ete bato oyo bakufaka bakendeke na mboka ya bato oyo bakufá oyo ezalaka na kati ya mabelé; kuna basambisaka bango mpe na nsima, babotamaka lisusu na nzoto mosusu.
4 Mateya ya mangomba nyonso wana euti kaka na likanisi oyo: eloko moko na kati ya moto ekufaka te ata soki nzoto ekufi. Pene na mangomba nyonso, ya kala to ya mikolo oyo, eteyaka ete na lolenge moko boye totikalaka na bomoi libela na libela mpe tozalaka na likoki ya komona, koyoka mpe kokanisa. Ezali mpenza bongo? Soki toyokaka, tomonaka mpe tokanisaka, ezali mpo bɔɔngɔ na biso esalaka. Ntango tokufi, bɔɔngɔ etikaka kosala. Soki bɔɔngɔ etiki kosala, tokokanisa lisusu te makambo oyo eleká, tokoyoka lisusu mawa te to esengo te, tokoyoka lisusu te, to tokomona te.
NINI MPENZA EKÓMELAKA MOTO SOKI AKUFI?
5 Yehova, Mozalisi ya bɔɔngɔ, ayebi likambo oyo ekómelaka moto ntango akufi. Ayebi yango malamu, mpe na kati ya Liloba na ye, Biblia, alimboli ndenge bato oyo bakufá bazalaka. Biblia eteyaka polele ete: Ntango moto akufi, bomoi na ye esuki. Liwa elakisi kozala na bomoi te. Bato oyo bakufá bamonaka te, bayokaka te mpe bakanisaka te. Ezali ata na eloko moko te kati na biso oyo ekufaka te soki nzoto mobimba ekufi. Tozali te na molimo to elimo moko boye oyo ekufaka te.
6 Salomo alobaki ete bato oyo bazali na bomoi bayebi ete bakokufa, na nsima akomaki boye: ‘Nde bakufi bayebi likambo te.’ Nsima na yango, alobeli lisusu polele likambo yango oyo ezali mpenza solo ete, bato oyo bakufá bakoki kolinga te, koyina te mpe ete “ezali na mosala te, mwango te, to mayele te, to boyebi te kati na [lilita].” (Mosakoli 9:5, 6, 10) Ndenge moko mpe, Nzembo 146:4 elobi ete ntango moto akufi, “kokanisa na ye esili.” Tokufaka; mpe soki nzoto na biso ekufi, eloko moko te etikalaka na bomoi. Bomoi na biso ezali lokola mɔtɔ ya buji. Soki mɔtɔ yango ekufi, ekendeke epai te. Ezalaka lisusu te.
NDENGE OYO YESU ALOBELAKI LIWA
7 Yesu Klisto alobelaki ndenge oyo bakufi bazalaka. Alobelaki yango na likambo ya Lazalo, moninga na ye oyo akufaki. Yesu ayebisaki bayekoli na ye boye: “Lazalo moninga na biso akei kopema.” Bayekoli bakanisaki ete Yesu alobi ete Lazalo alali mpɔngi mpo na kopemisa nzoto ezonga makasi nsima ya kobɛla. Bamikosaki. Yesu alimbolaki ete: “Lazalo akufi.” (Yoane 11:11-14) Omoni, Yesu alobi ete liwa ezali lokola bopemi mpe mpɔngi. Lazalo azalaki na lola te to na lifelo ya mɔtɔ te. Azalaki elongo na baanzelu te to na bankɔkɔ te. Azalaki komibongisa te mpo na kobotama lisusu awa na mokili. Apemaki nde na liwa, lokola moto oyo alali mpɔngi ya makasi kasi azali kolɔta te. Bavɛrsɛ mosusu mpe elobi ete liwa ezali lokola mpɔngi. Na ndakisa, ntango babomaki moyekoli Setefano na mabanga, Biblia elobi ete “alalaki.” (Misala 7:60) Ndenge moko mpe, ntoma Paulo akomaki ete bayekoli mosusu ya ntango na ye basilaki ‘kolala’ na kati ya liwa.—1 Bakolinti 15:6.
8 Mokano ya Nzambe na ebandeli ezalaki nde ete bato bákufaka? Te! Yehova asalaki bato mpo báfanda na mabelé libela na libela. Ndenge tomonaki yango liboso na buku oyo, Nzambe atyaki mwasi ná mobali ya liboso na paladiso moko kitoko. Apesaki bango nzoto oyo ezalaki mpenza kolɔngɔnɔ. Yehova alingaki nde bázala malamu. Tata to mama ya bolingo alingaka ete bana na ye bámona mpasi ya bobange mpe bákufa? Te! Yehova alingaki bana na ye mpe alingaki ete bázala na esengo ya libela awa na mabelé. Biblia elobi boye mpo na bato: “[Yehova] atye mpe lobiko kati na mitema na bango.” (Mosakoli 3:11) Nzambe akelaki biso na mposa ya kozala na bomoi libela na libela. Mpe asili kobongisa makambo mpo ete tókokisa mposa yango.
NTINA OYO BATO BAKUFAKA
9 Kasi, mpo na nini bato bakufaka? Mpo na koyeba yango, tótalela naino makambo oyo elekaki ntango mabelé mobimba ezalaki kaka na mobali moko ná mwasi moko. Biblia elimboli ete: ‘Yehova akolisaki na mokili nzete nyonso ezali kitoko na kotala, mpe oyo ezali malamu na kolya.’ (Genese 2:9) Kasi, apekisaki eloko moko. Yehova ayebisaki Adama boye: “Yo okoki kolya mbuma ya nzete nyonso ya elanga, nde mbuma ya nzete ya koyeba malamu mpe mabe okoki kolya te. Zambi mokolo okolya yango okokufa solo.” (Genese 2:16, 17) Ezalaki mpasi te kotosa etinda yango, mpamba te Adama ná Eva bazalaki na ebele ya banzete oyo bakokaki kolya mbuma na yango. Kasi, etinda yango epesaki bango libaku monene ya komonisa ete bazali na botɔndi epai na Ye oyo apesaki bango biloko nyonso, ezala mpe bomoi ya kokoka. Soki bátosaka, balingaki komonisa mpe ete bazali komemya bokonzi ya Tata na bango ya likoló mpe ete balingi ndenge azalaki kolakisa bango nzela na bolingo.
10 Likambo ya mawa, mwasi ná mobali ya liboso baboyaki kotosa Yehova. Satana asalelaki nyoka mpo na kotuna Eva ete: “Nzambe alobaki solo ete bino bokoki kolya mbuma ya nzete nyonso ya elanga te?” Eva ayanolaki boye: ‘Tokoki kolya mbuma ya nzete ya elanga. Kasi mpo na mbuma ya nzete yango katikati ya elanga Nzambe alobi ete, Bino bokolya yango te, mpe bokosimba yango te ete bókufa te.’—Genese 3:1-3.
11 Satana alobaki ete: ‘Bino bokokufa solo te. Nzambe ayebi ete na mokolo bokolya yango, miso na bino ekofungwama, mpe bino bokozala lokola Nzambe, bokoyeba malamu mpe mabe.’ (Genese 3:4, 5) Satana alingaki kondimisa Eva ete akozwa bolamu soki alei mbuma oyo bapekisaki bango. Alingaki mpe koloba ete Eva ye moko akokóma na likoki ya koloba nini ezali mabe, nini ezali malamu; mpe ya kosala oyo motema na ye elingi. Satana alobaki mpe ete Yehova akosaki ndenge alobaki ete bakokóma na mpasi soki balei mbuma. Eva andimelaki Satana. Yango wana, abukaki mbuma mpe alyaki yango. Na nsima, apesaki mpe mobali na ye; ye mpe alyaki. Bayebaki malamu likambo bazali kosala. Bayebaki ete bazali kosala mpenza likambo oyo Nzambe ayebisaki bango básala te. Lokola balyaki mbuma yango, emonisi ete baboyaki kotosa na nko mpenza etinda ya polele mpe ya pɛtɛɛ oyo bapesaki bango. Batyolaki Tata na bango ya likoló mpe bokonzi na ye. Kozanga limemya ya bongo epai ya Mozalisi na bango ya bolingo ekokaki kolimbisama te!
12 Na ndakisa, okoyoka ndenge nini soki mwana na yo oyo obɔkɔli, aboyi kotosa yo na ndenge oyo emonisi ete azali kopesa yo limemya te mpe alingi yo te? Okoyoka mpenza mawa. Sikoyo, kanisá mpasi Yehova ayokaki ntango Adama ná Eva baboyaki kolanda nzela na ye.
13 Ntina ezalaki te ete Yehova atika na bomoi libela na libela bato yango oyo bazangaki botosi. Bakufaki, kaka ndenge alobaki. Bomoi na bango esukaki. Bakómaki bilimo te. Maloba oyo Yehova ayebisaki Adama nsima ya komonisa ye ete azangaki botosi nde esalisi biso tóyeba ete ezali bongo. Alobaki na ye ete: ‘Okozonga na mabelé, mpo ete okamatamaki na yango, zambi ozali putulu, mpe okozonga putulu.’ (Genese 3:19) Nzambe asalaki Adama na putulu ya mabelé. (Genese 2:7) Liboso asala ye, Adama azalaki te. Yango wana, ntango Yehova alobaki ete Adama akozonga na putulu, elakisi ete Adama akozonga ndenge azalaki liboso: akozala te. Akozala na bomoi te kaka ndenge putulu oyo basalaki ye na yango ezalaki na bomoi te.
14 Adama ná Eva bakokaki kozala na bomoi tii na moi ya lelo, kasi bakufaki mpo baboyaki kotosa Nzambe; mpe yango ezalaki lisumu. Soki tokufaka ezali mpo lisumu oyo Adama asalaki, ná liwa, ezwaki mpe bana na ye nyonso. (Baloma 5:12) Lisumu wana ezali lokola maladi moko mabe oyo tobotamaka na yango, oyo moto moko te akoki kozanga yango. Liwa oyo euti na lisumu yango ezali etumbu. Liwa ezali monguna, kasi moninga te. (1 Bakolinti 15:26) Tozali mpenza na botɔndi na ndenge Yehova apesaki lisiko mpo na kobikisa biso na monguna yango ya nsɔmɔ!
EZALI MALAMU KOYEBA NDIMBOLA MPENZA YA LIWA
15 Makambo Biblia elobi mpo na ndenge bato bakómaka soki bakufi ezali mpenza kokitisa motema. Ndenge tomonaki yango, bato oyo bakufá bayokaka mpasi te, mawa mpe te. Ntina ya kobanga bango ezali te, mpo bakoki kosala biso mabe te. Bazali na mposa tósalisa bango te, bango mpe bakoki kosalisa biso te. Tokoki koloba na bango te, bango mpe bakoki koloba na biso te. Bakonzi mingi ya mangomba bakosaka bato ete bakoki kosalisa bato oyo bakufá, mpe bato oyo bandimelaka bakonzi yango bapesaka bango mbongo. Kasi koyeba ndimbola mpenza ya liwa ekobatela biso mpo bato oyo bateyaka makambo wana ya lokuta bákosa biso te.
16 Mangomba mingi endimaka oyo Biblia eteyaka mpo na bato oyo bakufá? Te. Mpo na nini? Mpo Satana abebisi mateya ya mangomba yango. Asalelaka mangomba ya lokuta mpo na kondimisa bato ete soki nzoto na bango ekufi, bakokóma bilimo mpe bakolanda kozala na bomoi. Wana ezali lokuta mpe Satana azali kobakisela lokuta yango makambo mosusu mpo na kotinda bato bápesa Yehova Nzambe mokɔngɔ. Na ndenge nini?
17 Ndenge tomonaki yango na ebandeli, mangomba mosusu eteyaka ete soki moto azali moto mabe, nsima ya liwa na ye, akokende na mɔtɔ epai akonyokwama seko na seko. Liteya wana ezali kobebisa lokumu ya Nzambe. Yehova azali Nzambe ya bolingo mpe akonyokola bato ndenge wana ata moke te. (1 Yoane 4:8) Okanisi nini mpo na moto oyo, mpo na kopesa mwana na ye ya motó makasi etumbu, atumbi mabɔkɔ na ye na mɔtɔ? Okomemya lisusu moto yango? Kutu, okolinga ata koyeba ye? Soki moke te! Na ntembe te, okomona ye moto mabe mpenza. Nzokande, Satana alingi kondimisa biso ete Yehova anyokolaka bato na kati ya mɔtɔ seko na seko.
18 Satana asalelaka mpe mangomba mosusu mpo na koteya ete nsima ya liwa, bato bakómaka bilimo mpe ete bato oyo bazali na bomoi basengeli kopesa bilimo yango limemya mpe lokumu. Liteya wana elobaka ete bato yango oyo bakómi bilimo bakoki kokóma baninga na biso ya nguya to mpe banguna ya nsɔmɔ. Bato mingi bandimaka lokuta yango. Babangaka bato oyo bakufá mpe bapesaka bango lokumu mpe basambelaka bango. Kasi, Biblia eteyaka ete bato oyo bakufá balali mpɔngi mpe ete tosengeli kosambela kaka Nzambe ya solo, Yehova, Mozalisi na biso mpe Ye oyo apesaka biso nyonso oyo tosengeli na yango.—Emoniseli 4:11.
19 Koyeba mpenza ndenge bato oyo bakufá bazalaka ekobatela yo mpo mateya ya lokuta ya mangomba ebungisa yo nzela te. Ekosalisa mpe yo okanga ntina ya mateya mosusu ya Biblia. Na ndakisa, ntango oyebi ete bato bakómaka bilimo te nsima ya liwa, elaka ya bomoi ya seko na paladiso awa na mabelé ekómi na ntina mpenza na miso na yo.
20 Kala mpenza, Yobo, moto ya boyengebene, atunaki motuna oyo: ‘Soki moto akufi, akoki kozonga lisusu na bomoi?’ (Yobo 14:14) Moto oyo azali lisusu na bomoi te, oyo alali mpɔngi kati na liwa, akoki kozongisama lisusu na bomoi? Oyo Biblia eteyaka na likambo yango ekitisaka mpenza motema, ndenge mokapo oyo elandi ekomonisa yango.
[Maloba na nse ya lokasa]
Mpo na koyeba ndimbola ya maloba “molimo” mpe “elimo,” talá Apɛndisi, na nkasa 208-211.
OYO BIBLIA ETEYAKA
▪ Bato oyo bakufá bamonaka te, bayokaka te, bakanisaka mpe te.—Mosakoli 9:5.
▪ Bato oyo bakufá bakei kopema; bazali konyokwama te.—Yoane 11:11.
▪ Tokufaka mpo na lisumu oyo Adama atikelá biso.—Baloma 5:12.
[Mituna mpo boyekoli]
1-3. Mituna nini oyo etali liwa bato bamitunaka, mpe biyano nini mangomba ndenge na ndenge epesaka?
4. Likanisi nini esimbi mateya oyo mangomba mingi eteyaka na likambo ya liwa?
5, 6. Biblia eteyaka ete bato oyo bakufá bazalaka ndenge nini?
7. Yesu alimbolaki ete liwa ezali lokola nini?
8. Ndenge nini toyebi ete mokano ya Nzambe na ebandeli ezalaki te ete bato bákufaka?
9. Eloko nini Yehova apekisaki Adama, mpe mpo na nini ezalaki mpasi te kotosa etinda yango?
10, 11. (a) Ebandaki ndenge nini Adama ná Eva báboya kotosa Nzambe? (b) Mpo na nini kozanga botosi na bango ezalaki likambo ya moke te?
12. Ndakisa nini ekoki kosalisa biso tóyeba ndenge Yehova ayokaki ntango Adama ná Eva baboyaki kolanda nzela na ye?
13. Yehova alobaki ete Adama akokóma ndenge nini ntango akokufa, mpe yango elakisi nini?
14. Mpo na nini tokufaka?
15. Mpo na nini koyeba ndimbola mpenza ya liwa ekitisaka motema?
16. Nani abebisi mateya ya mangomba mingi, mpe ndenge nini?
17. Mpo na nini liteya oyo elobi ete Yehova anyokolaka bato seko na seko ezali kobebisa lokumu na ye?
18. Lokuta nini oyo esimbi losambo ya bakufi mangomba eteyaka?
19. Koyeba ndimbola mpenza ya liwa ekosalisa biso tókanga ntina ya liteya nini mosusu ya Biblia?
20. Tokotalela motuna nini na mokapo oyo elandi?
[Elilingi na lokasa 59]
Mɔtɔ ekei wapi?
[Elilingi na lokasa 60]
Yehova asalaki bato mpo báfanda na mabelé libela na libela
[Elilingi na lokasa 62]
Adama autaki na putulu, mpe azongaki na putulu
^ ***bh nk. 66-75 Elikya ya solosolo mpo na bato olingaka oyo bakufá***
Mokapo ya Nsambo
Elikya ya solosolo mpo na bato olingaka oyo bakufá
Ndenge nini toyebi ete lisekwa ekozala mpenza?
Yehova ayokaka ndenge nini na likambo ya kosekwisa bato?
Banani bakosekwa?
KANISÁ ete ozali kokima monguna moko mabe. Aleki yo na makasi mpe na mbangu. Oyebi ete ayokelaka bato mawa te mpo omoná ndenge abomá baninga na yo mosusu. Opoti mbangu mpenza mpo akanga yo te, kasi azali se kopusana penepene na yo. Omoni ete osuki. Kasi, mbala moko, otala pembeni na yo boye, moto moko abimi mpo na kobikisa yo. Azali na makasi koleka monguna na yo, mpe alaki ete akosalisa yo. Motema na yo ekiti mpenza!
2 Tokoki koloba ete monguna moko ya ndenge wana azali kolanda yo. Azali mpe kolanda biso nyonso. Ndenge tomonaki yango na mokapo oyo eleki, Biblia ebengi liwa monguna. Moko te kati na biso akoki kokima ye. Mingi kati na biso tomoná ndenge monguna yango akangá bandeko to baninga na biso. Kasi, Yehova aleki liwa na nguya. Ye nde Moto yango ya bolingo oyo ayei kobikisa biso, mpe asili komonisa ete azali na likoki ya kolonga monguna wana. Lisusu, alaki ete akoboma monguna yango, liwa, mpo na libela. Biblia eteyaka ete: “Liwa, oyo ezali monguna ya nsuka, akobebisama nyɛɛ.” (1 Bakolinti 15:26) Wana ezali mpenza nsango malamu!
3 Tólobela mwa moke ndenge toyokaka ntango liwa—monguna na biso—ekangi moto moko oyo toyebi. Yango ekosalisa biso tókanga ntina ya elaka moko oyo ekopesa biso esengo. Ɛɛ, Yehova alaki ete bato oyo bakufá bakozala lisusu na bomoi. (Yisaya 26:19) Akozongisa bango na bomoi. Yango nde elikya ya lisekwa.
NTANGO MOTO MOKO OYO TOLINGAKA AKUFI
4 Moto moko oyo olingaki asilá kokufa? Na ntango wana, emonanaka ete mpasi eleki biso motó mpe tokoki kosala eloko te. Mpo na kozwa libɔndisi, tosengeli kotalela Liloba ya Nzambe. (2 Bakolinti 1:3, 4) Biblia ezali kosalisa biso tóyeba ndenge Yehova ná Yesu bayokaka soki moto akufi. Yesu, ye oyo azalaki mpenza komonisa bizaleli ya Tata na ye, ayebaki ete soki ndeko to moninga moko akufi epesaka mpasi mingi. (Yoane 14:9) Ntango Yesu azalaki koya na Yelusaleme, amesanaki kokende kotala Lazalo ná bayaya na ye ya basi, Maria ná Malata; bango nyonso bazalaki kofanda na Betania, mwa engumba moko oyo ezalaki pene na Yelusaleme. Bakómaki baninga na ye ya motema. Biblia elobi ete: “Yesu azalaki kolinga Malata mpe ndeko na ye ya mwasi mpe Lazalo.” (Yoane 11:5) Kasi, lokola tomonaki yango na mokapo oyo eleki, Lazalo akufaki.
5 Yesu ayokaki ndenge nini ntango moninga na ye akufaki? Biblia elobi ete ayaki epai ya bandeko mpe baninga ya Lazalo, wana bazalaki na mawa. Ntango amonaki bango, ayokaki mawa mpenza. “Atungisamaki makasi na elimo mpe abulunganaki.” Na nsima, Biblia elobi ete, “Yesu alelaki na mai na miso.” (Yoane 11:33, 35) Mawa oyo Yesu ayokaki elakisi nde ete azalaki na elikya te? Te, ezali bongo te. Kutu, Yesu ayebaki ete likambo moko ya kokamwa elingi kosalema. (Yoane 11:3, 4) Atako bongo, ayokaki mpasi mpe mawa oyo liwa epesaka.
6 Tokoki koloba ete mawa oyo Yesu ayokaki ezali kolendisa biso. Ezali koteya biso ete Yesu ná Tata na ye Yehova bayinaka liwa. Kasi Yehova Nzambe azali na likoki ya kobunda na monguna yango mpe kolonga ye! Tótala sikoyo likambo oyo Nzambe apesaki Yesu likoki ya kosala.
“LAZALO, BIMÁ!”
7 Bakundaki Lazalo na kati ya lidusu moko, mpe Yesu asɛngaki ete bálongola libanga oyo batyaki na monɔkɔ na yango. Malata aboyaki mpo, lokola mikolo minei elekaki banda Lazalo akufaki, boye ebembe na ye ebandaki kopɔla. (Yoane 11:39) Mpo na bato oyo bazalaki wana, elikya ezalaki te.
8 Balongolaki libanga yango, mpe Yesu agangaki na mongongo makasi ete: “Lazalo, bimá!” Likambo nini esalemaki? “Moto oyo akufaki abimaki.” (Yoane 11:43, 44) Okoki kokanisa esengo oyo bato wana bayokaki? Bayaya na ye, bandeko na ye, baninga na ye to bato ya kartye na bango, bango nyonso bayebaki ete akufi. Kasi sikoyo talá ye wana—moto wana kaka oyo balingaki mingi—atɛlɛmi lisusu kati na bango. Bamonaki yango mpenza likambo ya kokamwa. Na ntembe te, mingi kati na bango bayambaki Lazalo na esengo mpenza. Ya solo, liwa elongamaki!
9 Yesu atutaki ntolo te ete asali likamwisi wana na nguya na ye moko. Na libondeli oyo asalaki mwa moke liboso abenga Lazalo, amonisaki polele ete Yehova nde asekwisaka. (Yoane 11:41, 42) Ezali kaka na libaku wana te nde Yehova asalelaki nguya na ye mpo na kosekwisa moto. Lisekwa ya Lazalo ezali kaka moko na makamwisi libwa ya lisekwa oyo Liloba ya Nzambe elobeli. Kotánga mpe koyekola masolo yango esepelisaka mpenza. Masolo yango eteyaka biso ete Nzambe aponaka bilongi te mpamba te kati na bato oyo basekwaki, ezalaki na bilenge mpe mikóló, basi mpe mibali, Bayisalaele mpe bato ya bikólo mosusu. Masolo yango elobeli esengo monene oyo bato bayokaki! Na ndakisa, ntango Yesu asekwisaki elenge moko ya mwasi, baboti na ye “bazalaki bango lisusu te, bazalaki na esengo makasi.” (Malako 5:42) Yehova asalelaki bango mpenza likambo moko oyo epesaki bango esengo mpe etikalaki libela na makanisi na bango.
10 Bato yango oyo Yesu asekwisaki nsukansuka bakufaki lisusu. Yango elingi nde koloba ete lisekwa na bango ezalaki na ntina moko te? Te, ezali bongo te. Masolo yango ya Biblia ezali kondimisa mateya mosusu ya ntina mingi mpe ezali kopesa biso elikya.
MASOLO YA BATO OYO BASEKWAKI ETEYI BISO NINI?
11 Biblia eteyaka ete bato oyo bakufá “bayebi likambo te.” Bazali na bomoi te na esika moko boye mpe bayebi eloko te. Lisolo ya Lazalo ezali kondimisa likambo yango. Ntango Lazalo azongaki na bomoi, abandaki mbala moko koyebisa bato ndenge makambo ezalaka kuna na lola mpo na kosepelisa bango? To abɛtɛlaki bango masolo ya kobangisa oyo etali lifelo ya mɔtɔ? Te. Biblia elobi ata esika moko te ete Lazalo abɛtaki masolo ya ndenge wana. Mikolo nyonso minei oyo azalaki mowei, ‘ayebaki likambo te.’ (Mosakoli 9:5) Lazalo alalaki nde mpɔngi kati na liwa.—Yoane 11:11.
12 Lisolo ya Lazalo eteyi biso lisusu ete lisekwa ezali likambo ya solo, ezali lisapo mpamba te. Yesu asekwisaki Lazalo na miso ya ebele ya bato. Ata bakonzi ya mangomba, oyo bazalaki koyina Yesu, baboyaki te ete likamwisi yango esalemaki mpenza. Balobaki nde ete: “Tosengeli kosala nini, mpo moto oyo [Yesu] azali kosala bilembo mingi?” (Yoane 11:47) Bato mingi bakendeki kotala moto yango oyo asekwaki. Nsima na yango, mingi kati na bango bandimelaki Yesu. Mpo na bango, Lazalo azalaki elembo oyo emonisi polele ete Yesu atindamaki na Nzambe. Elembo yango ezalaki mpenza na nguya, mpamba te Bayuda mosusu ya mitema mabe oyo bazalaki bakonzi ya mangomba basalaki likita mpo báboma Yesu ná Lazalo.—Yoane 11:53; 12:9-11.
13 Ebongi te kondima ete lisekwa ezali mpenza likambo ya solo? Te, ebongi mpenza, mpamba te Yesu ateyaki ete mokolo mosusu “baoyo nyonso bazali na kati ya malita ya kokanisama” bakosekwa. (Yoane 5:28) Yehova nde akelá biloko ndenge na ndenge oyo ezali na bomoi. Tosengeli nde kokakatana mpo na kondima ete akoki kokela lisusu bomoi? Mpo akela yango lisusu, ekosɛnga ete abosana te bato oyo bakufá. Akoki koyeba lisusu bandeko mpe baninga na biso oyo bakufá? Atako likoló etondi na minzoto ebele ebele, Nzambe abengaka mokomoko na yango na nkombo! (Yisaya 40:26) Yango emonisi ete Yehova Nzambe akoki koyeba lisusu malamumalamu bandeko mpe baninga na biso oyo bakufá, mpe azali na likoki ya kozongisa bango na bomoi.
14 Kasi, Yehova ayokaka ndenge nini na likambo ya kosekwisa bato? Biblia eteyaka ete azali na mposa makasi ya kolamwisa bato oyo bakufá. Yobo, moto moko ya sembo, atunaki boye: ‘Soki moto akufi, akoki kozonga na bomoi?’ Yobo azalaki koloba ete akozela na kati ya lilita tii mokolo Nzambe akokanisa ye lisusu. Ayebisaki Yehova ete: “Okobenga mpe ngai nakozongisela yo; okozala na mposa [ya] mosala ya mabɔkɔ na yo.”—Yobo 14:13-15.
15 Kanisá naino! Yehova azali mpenza na mposa makasi ya kozongisa bato oyo bakufá na bomoi. Koyeba ete Yehova ayokaka ndenge wana esimbi mpenza motema na biso, boye te? Tokoloba boni mpo na lisekwa yango oyo ekosalema na mikolo ezali koya? Banani bakosekwa, mpe epai wapi?
“BAOYO NYONSO BAZALI NA KATI YA MALITA YA KOKANISAMA”
16 Masolo ya Biblia oyo elobeli bato oyo basekwaki ezali koteya biso makambo mingi oyo etali lisekwa oyo ekosalema na mikolo ezali koya. Bato oyo bazongisamaki na bomoi awa na mabelé bazongelaki lisusu bandeko mpe baninga na bango. Lisekwa oyo ekosalema na mikolo ezali koya ekozala mpe bongo—kutu, ekozala malamu koleka. Ndenge tomonaki yango na Mokapo 3, Nzambe akani ete mabelé mobimba ekóma paladiso. Yango wana, bato oyo bakufá bakosekwa te mpo báfanda na mokili oyo etondi na bitumba, makambo mabe, mpe maladi. Bakozala nde na libaku ya kofanda awa na mabelé, na kimya mpe na esengo.
17 Banani bakosekwa? Yesu alobaki ete “baoyo nyonso bazali na kati ya malita ya kokanisama bakoyoka mongongo na ye [Yesu] mpe bakobima.” (Yoane 5:28, 29) Ndenge moko mpe, Emoniseli 20:13 elobi ete: “Mbu ezongisaki bakufi oyo bazalaki na kati na yango, mpe liwa ná Hadesi ezongisaki bakufi oyo bazalaki na kati na yango.” “Hadesi” elakisi malita ya bato nyonso. (Talá Apɛndisi, na nkasa 212-213.) Malita yango ekotikala polele. Bamiliare ya bato oyo bazali kuna bakozonga bango nyonso na bomoi. Ntoma Paulo alobaki ete: “Ekozala na lisekwa moko ya bayengebene mpe ya bato oyo bazangi boyengebene.” (Misala 24:15) Yango elingi koloba nini?
18 Bato mingi oyo Biblia elobeli, oyo bazalaki awa na mabelé liboso Yesu aya, bazali kati na “bayengebene” yango. Ntango mosusu nkombo ya Noa, Abalayama, Sara, Moize, Luta, Estɛrɛ, mpe ya bamosusu ebele eyeli yo na makanisi. Kati na basi mpe mibali yango ya kondima makasi, Biblia elobeli basusu na mokapo 11 ya Baebele. Basaleli ya Yehova oyo bazali kokufa na mikolo na biso bazali mpe na kati ya “bayengebene” yango. Elikya ya lisekwa ekoki kolongola biso nsɔmɔ ya liwa.—Baebele 2:15.
19 Bongo bato nyonso oyo basalelaki Yehova te to batosaki ye te mpo bayebaki ye te? Nzambe akobosana ebele ya bato yango te “oyo bazangi boyengebene.” Bango mpe bakosekwa mpe bakotikela bango ntango mpo báyekola koyeba Nzambe ya solo mpe básalela ye. Na boumeli ya mbula nkóto, bato oyo bakufá bakosekwa mpe bakozwa libaku ya kosalela Yehova awa na mabelé elongo na bato ya sembo. Ekozala ntango moko ya malamu mpenza. Biblia ebengi ntango yango Mokolo ya Kosambisama.
20 Yango elingi nde koloba ete bato nyonso oyo bazalaká na bomoi bakosekwa? Te. Biblia elobi ete bato mosusu oyo bakufá bazali na “Gehena.” (Luka 12:5) Gehena euti na nkombo ya esika moko oyo bazalaki kobwaka bosɔtɔ na nsima ya lopango ya Yelusaleme na ntango ya kala. Bazalaki kotumba bibembe mpe bosɔtɔ esika wana. Soki babwaki ebembe ya moto na esika yango, Bayuda bazalaki kotalela moto yango ete abongi kokundama te mpe kosekwa te. Na yango, Gehena ezali elembo oyo ebongi mpenza mpo na kolobela kokufa ya libela. Atako Yesu akosambisa bato ya bomoi mpe baoyo bakufá, Mosambisi ya nsuka ezali nde Yehova. (Misala 10:42) Akosekwisa te baoyo amoni ete bazali bato mabe oyo balingi kobongwana te.
LISEKWA MPO NA BOMOI NA LIKOLÓ
21 Biblia elobeli mpe lisekwa mosusu, lisekwa mpo na kozala ekelamu ya elimo na likoló. Ndakisa moko kaka ya moto oyo asekwaki bongo, oyo Biblia elobeli, ezali Yesu Klisto.
22 Nsima ya kobomama ya Yesu, Yehova atikaki te ete Mwana na Ye ya sembo alala libela na lilita. (Nzembo 16:10; Misala 13:34, 35) Nzambe asekwisaki Yesu, kasi na nzoto lokola oyo ya bato te. Ntoma Petelo alimboli ete Klisto “abomamaki na mosuni, kasi azongisamaki na bomoi na elimo.” (1 Petelo 3:18) Wana ezalaki mpenza likamwisi moko monene. Yesu azalaki lisusu na bomoi, akómaki elimo moko ya makasi! (1 Bakolinti 15:3-6) Yesu azalaki moto ya liboso oyo azwaki lisekwa wana ya nkembo. (Yoane 3:13) Kasi, akozala moto ya nsuka te oyo akozwa yango.
23 Yesu ayebaki ete etikali moke azonga na likoló, yango wana ayebisaki bayekoli na ye ya sembo ete ‘akobongisela bango esika’ kuna na likoló. (Yoane 14:2) Yesu abengaki baoyo bakokende na likoló ete “etonga moke” na ye. (Luka 12:32) Mwa etuluku moke yango ya baklisto ya sembo ekozala na bato boni? Na Emoniseli 14:1, ntoma Yoane alobi ete: “Namonaki, mpe, talá! Mwana-Mpate [Yesu Klisto] atɛlɛmi likoló ya Ngomba Siona, mpe elongo na ye bato nkóto nkama moko na ntuku minei na minei oyo nkombo na ye mpe nkombo ya Tata na ye ekomamá na bilongi na bango.”
24 Baklisto 144 000 yango—bantoma ya sembo ya Yesu mpe batángami kati na bango—bazali kosekwa mpo na kokende kofanda na likoló. Ntango nini bazali kosekwa? Ntoma Paulo akomaki ete bakosekwa na ntango ya kozala ya Klisto. (1 Bakolinti 15:23) Ndenge okoyeba yango na Mokapo 9, tozali sikoyo na ntango yango. Yango wana, na mwa ndambo ya ba 144 000 oyo bazali naino na bomoi, soki moko akufi, mbala moko akosekwa mpe akokende na likoló. (1 Bakolinti 15:51-55) Kasi, bato ebele mpenza bazali nde na elikya ya kosekwa na mikolo ezali koya mpo na kofanda na Paladiso awa na mabelé.
25 Yehova akolonga mpenza liwa—monguna na biso—mpe liwa ekolimwa mpo na libela! (Yisaya 25:8) Kasi, okoki komituna boye, ‘Mosala nini baoyo bazali kosekwa mpo na kokende na likoló bakosala kuna?’ Bakozala kati na Bokonzi, to guvɛrnema, moko ya malamu kuna na likoló. Tokoyeba makambo mosusu ya guvɛrnema yango na mokapo oyo elandi.
[Maloba na nse ya lokasa]
Masolo mosusu ezali na 1 Mikonzi 17:17-24; 2 Mikonzi 4:32-37; 13:20, 21; Matai 28:5-7; Luka 7:11-17; 8:40-56; Misala 9:36-42; mpe Misala 20:7-12.
Soki olingi koyeba makambo mosusu oyo etali Mokolo ya Kosambisama mpe soki bato bakosambisama na makambo nini, talá Apɛndisi, na nkasa 213-215.
OYO BIBLIA ETEYAKA
▪ Masolo ya Biblia oyo elobeli bato oyo basekwaki ezali kopesa biso elikya ya solosolo.—Yoane 11:39-44.
▪ Yehova azali na mposa makasi ya kozongisa bato oyo bakufá na bomoi.—Yobo 14:13-15.
▪ Baoyo nyonso bazali na malita ya bato nyonso bakosekwa.—Yoane 5:28, 29.
[Mituna mpo na boyekoli]
1-3. Wapi monguna oyo azali kolanda biso nyonso, mpe mpo na nini kotalela mateya ya Biblia ekokitisa biso motema?
4. (a) Mpo na nini ndenge oyo Yesu ayokaki ntango moninga na ye moko akufaki esalisi biso tóyeba mpe ndenge oyo Yehova ayokaka? (b) Yesu azwaki baninga ya ndenge nini?
5, 6. (a) Yesu ayokaki ndenge nini ntango azalaki elongo na bandeko mpe baninga ya Lazalo wana bazalaki na mawa? (b) Mpo na nini mawa oyo Yesu ayokaki ezali kolendisa biso?
7, 8. Mpo na nini mbala mosusu na miso ya bato oyo bazalaki wana elikya ezalaki lisusu te mpo na Lazalo, kasi Yesu asalaki nini?
9, 10. (a) Ndenge nini Yesu amonisaki Moto oyo apesaki ye nguya ya kosekwisa Lazalo? (b) Wapi mwa matomba oyo tokoki kozwa soki totángi masolo ya Biblia oyo elobeli bato oyo basekwaki?
11. Ndenge nini lisolo ya lisekwa ya Lazalo ezali kondimisa maloba ya Mosakoli 9:5?
12. Mpo na nini tondimi ete Lazalo asekwaki mpenza?
13. Nini endimisi biso ete Yehova akoki mpenza kosekwisa bato?
14, 15. Ndenge maloba ya Yobo emonisi yango, Yehova ayokaka ndenge nini na likambo ya kozongisa na bomoi bato oyo bakufá?
16. Bato oyo bakufá bakozala na bomoi ya ndenge nini ntango bakosekwa?
17. Bato boni bakosekwa?
18. Banani bazali na kati ya “bayengebene” oyo bakosekwa, mpe elikya yango ekoki kosala nini na bomoi na yo?
19. Banani bazali “bato oyo bazangi boyengebene,” mpe libaku nini Yehova apesi bango na boboto mpenza?
20. Gehena ezali nini, mpe banani bakendeke kuna?
21, 22. (a) Lisekwa nini mosusu mpe ezali? (b) Nani azalaki moto ya liboso oyo asekwaki mpo na kokóma elimo?
23, 24. Banani bazali “etonga moke” ya Yesu mpe bango nyonso bakozala bato boni?
25. Tokolobela nini na mokapo oyo elandi?
[Elilingi na lokasa 69]
Eliya asekwisaki mwana mobali ya mwasi moko oyo mobali akufá.—1 Mikonzi 17:17-24
[Elilingi na lokasa 69]
Lisekwa ya Lazalo epesaki bato esengo mingi. —Yoane 11:38-44
[Elilingi na lokasa 69]
Ntoma Petelo asekwisaki Dorkasi, mwasi moko moklisto. —Misala 9:36-42
[Elilingi na lokasa 75]
Na Paladiso, bato oyo bakufá bakosekwa mpe bakozala lisusu elongo na bandeko mpe baninga na bango
^ (2 Sa. 11:1-12:13) Mpe esalemaki boye: na ebandeli ya mbula, na ntango oyo bakonzi babimaka, Davidi atindaki Yoabe ná basaleli na ye elongo na ye mpe Yisraele mobimba bákende kosilisa bana ya Amone mpe bázinga Raba; nde Davidi afandaki na Yerusaleme. 2 Mpe esalemaki boye: na mpokwa, Davidi alongwaki na mbeto na ye mpe abandaki kotambolatambola na nsamba ya ndako ya mokonzi; mpe longwa na nsamba yango, amonaki mwasi moko azali kosukola, mpe mwasi yango azalaki kitoko mingi mpenza. 3 Bongo Davidi atindaki bato bátuna soki mwasi yango azali nani mpe moto moko alobaki ete: “Oyo Bate-sheba mwana ya Eliame mwasi ya Uria Mohiti te?” 4 Nsima na yango, Davidi atindaki bamemi-nsango bázwa ye. Bongo akɔtaki epai na ye mpe Davidi asangisaki nzoto na ye, wana Bate-sheba azalaki komisantisa mpo na mbindo na ye. Na nsima, azongaki na ndako na ye. 5 Mpe mwasi yango akómaki na zemi. Bongo atindaki bato báyebisa Davidi mpe alobaki ete: “Nazali na zemi.” 6 Na yango, Davidi atindelaki Yoabe maloba ete: “Tindelá ngai Uria, Mohiti.” Bongo Yoabe atindaki Uria epai ya Davidi. 7 Ntango Uria akómaki epai ya Davidi, Davidi abandaki kotuna ye soki Yoabe azali ndenge nini, soki bato bazali ndenge nini mpe soki etumba ezali koleka ndenge nini. 8 Nsukansuka, Davidi alobaki na Uria ete: “Kitá na ndako na yo mpe sukolá makolo na yo.” Bongo Uria abimaki na ndako ya mokonzi mpe likabo ya boboto oyo euti epai ya mokonzi elandaki ye. 9 Nzokande, Uria alalaki na monɔkɔ ya ndako ya mokonzi, esika moko na basaleli mosusu nyonso ya nkolo na ye, mpe akitaki na ndako na ye te. 10 Bongo bayebisaki Davidi ete: “Uria akitaki na ndako na ye te.” Na mbala moko, Davidi alobaki na Uria ete: “Yo outi mobembo te? Mpo na nini okiti na ndako na yo te?” 11 Na yango, Uria alobaki na Davidi ete: “Sanduku mpe Yisraele mpe Yuda bazali kofanda na kati ya mwa bandako ya matiti, mpe nkolo na ngai Yoabe ná basaleli ya nkolo na ngai bazali kolala libándá kuna na esobe, bongo ngai, nakɔta na ndako na ngai mpo na kolya mpe komɛla mpe kolala na mwasi na ngai? Lokola ozali solo na bomoi mpe lokola molimo na yo ezali solo na bomoi, nakosala likambo oyo te!” 12 Bongo Davidi alobaki na Uria ete: “Fandá awa lelo lisusu mpe lobi, nakotika yo okende.” Na yango, Uria atikalaki na Yerusaleme na mokolo wana mpe mokolo oyo elandaki. 13 Na nsima, Davidi abengaki ye mpo alya liboso na ye mpe amɛla. Mpe alangwisaki ye. Atako bongo, abimaki na mpokwa mpo na kolala na mbeto na ye, esika moko na basaleli ya nkolo na ye, mpe akitaki na ndako na ye te. 14 Mpe esalemaki boye: na ntɔngɔ, Davidi akomelaki Yoabe mokanda mpe atindaki yango na mabɔkɔ ya Uria. 15 Mpe akomaki boye na mokanda yango: “Bótya Uria na liboso na esika oyo etumba ezali konginda makasi, mpe bino bózonga nsima, bótika ye mpo abɛtama mpe akufa.” 16 Mpe esalemaki boye: ntango Yoabe azalaki kokɛngɛla engumba yango, atyaki Uria na esika oyo ayebaki ete bilombe mibali bazali wana. 17 Ntango mibali ya engumba yango babimaki kobunda na Yoabe, ndambo ya bato, basaleli ya Davidi, bakweaki mpe Uria Mohiti ye mpe akufi. 18 Bongo Yoabe atindaki moto apesa Davidi nsango ya makambo nyonso ya etumba. 19 Mpe apesaki lisusu mitindo na momemi-nsango ete: “Ntango kaka okosilisa koyebisa mokonzi makambo nyonso ya etumba, 20 ekosalema mpenza boye: soki nkanda makasi ya mokonzi epeli mpe alobi na yo ete: ‘Mpo na nini bopusanaki pene na engumba yango mpo na kobunda? Boyebaki te ete uta likoló ya efelo, bakobwaka makula? 21 Nani abomaki Abimeleke mwana ya Yerubeshete? Longwa na likoló ya efelo, mwasi moko nde abwakelaki ye libanga ya likoló oyo banikaka na yango mbuma mpe akufaki na Tebeze, boye te? Mpo na nini bopusanaki penepene ya efelo boye?’ Bongo okoloba: ‘Mosaleli na yo Uria Mohiti, ye mpe akufi.’” 22 Bongo momemi-nsango akendaki, akómaki mpe ayebisaki Davidi makambo nyonso oyo Yoabe atindaki ye. 23 Mpe momemi-nsango alobaki lisusu na Davidi: “Bato yango balekaki biso na makasi, bongo babimelaki biso na esobe; kasi tozalaki se kozongisa bango nsima tii na esika ya kokɔta na porte. 24 Mpe bato oyo babwakaka makula bazalaki se kobwakela basaleli na yo makula longwa na likoló ya efelo, bongo basaleli mosusu ya mokonzi bakufaki; mpe mosaleli na yo Uria Mohiti, ye mpe akufi.” 25 Na yango, Davidi alobaki na momemi-nsango boye: “Talá oyo okoloba na Yoabe: ‘Likambo oyo emonana mabe na miso na yo te, mpo ntango mopanga elyaka, eponaka moto te. Bóyeisa makasi etumba na engumba yango mpe bókweisa yango.’ Mpe lendisá ye.” 26 Bongo mwasi ya Uria ayokaki ete mobali na ye Uria akufi, mpe abandaki kolela nkolo na ye. 27 Ntango eleko ya kolela esilaki, na mbala moko, Davidi atindaki báya na ye na ndako na ye, mpe akómaki mwasi na ye. Na nsima, abotelaki ye mwana mobali, kasi likambo oyo Davidi asalaki emonanaki mabe na miso ya Yehova.
12 Mpe Yehova atindaki Natane epai ya Davidi. Bongo akɔtaki epai na ye mpe alobaki na ye ete: “Bato mibale bazalaki kofanda na engumba moko, mosusu mozwi mpe mosusu mobola. 2 Mozwi azalaki na bampate mpe bangɔmbɛ ebele mpenza; 3 kasi mobola azalaki na eloko te kaka mwana-mpate moko ya mwasi, ya moke, oyo asombaki. Mpe azalaki kobɔkɔla yango, mpe mpate yango ezalaki kokola esika moko na ye ná bana na ye, bango nyonso. Ezalaki kolya ndambo ya bilei na ye, mpe komɛla na kɔpɔ na ye, ezalaki kolala na ntolo na ye mpe ekómaki lokola mwana na ye ya mwasi. 4 Nsima ya mwa ntango, mopaya moko ayaki epai ya mozwi, kasi ye aboyaki kozwa banyama kati na bampate na ye mpe bangɔmbɛ na ye mpo na kolambela moto ya mobembo oyo akɔtaki epai na ye. Bongo azwaki mwana-mpate yango ya mobola mpe alambelaki yango moto oyo ayaki epai na ye.” 5 Na yango, nkanda ya Davidi engalelaki moto yango makasi, bongo alobaki na Natane ete: “Lokola Yehova azali solo na bomoi, moto oyo asali boye asengeli kokufa! 6 Mpe asengeli kofuta mbala minei mpo na mwana-mpate yango ya mwasi, mpo asali boye mpe mpo ayokaki mawa te.” 7 Bongo Natane alobaki na Davidi ete: “Moto yango nde yo! Talá oyo Yehova, Nzambe ya Yisraele, alobi: ‘Ngai nde natyaki yo mafuta ozala mokonzi ya Yisraele, mpe ngai nde nabikisaki yo na lobɔkɔ ya Saulo. 8 Mpe nalingaki kopesa yo ndako ya nkolo na yo mpe basi ya nkolo na yo bázala na ntolo na yo, mpe nalingaki kopesa yo ndako ya Yisraele mpe ya Yuda. Mpe soki ekokaki te, nalingaki kobakisela yo biloko lokola oyo wana mpe biloko mosusu. 9 Mpo na nini otyoli liloba ya Yehova mpe osali oyo ezali mabe na miso na ye? Obomi Uria Mohiti na mopanga mpe mwasi na ye, okómisi ye mwasi na yo, mpe obomi mobali na ye na mopanga ya bana ya Amone. 10 Mpe sikoyo, mopanga ekolongwa na ndako na yo te mpo na ntango oyo etyami ndelo te, mpamba te otyoli ngai ndenge ozwi mwasi ya Uria Mohiti akóma mwasi na yo.’ 11 Talá oyo Yehova alobi: ‘Talá, nazali kobimisela yo mpasi oyo ekouta na ndako na yo moko; mpe nakozwa basi na yo na miso na yo moko mpe nakopesa bango moninga na yo, mpe akolala mpenza na basi na yo na miso ya bato nyonso. 12 Atako yo osalaki likambo yango na kobombana, ngai nakosala yango na moi, liboso ya Yisraele mobimba.’” 13 Bongo Davidi alobaki na Natane ete: “Nasaleli Yehova lisumu.” Na yango, Natane alobaki na Davidi ete: “Yehova mpe atiki mpenza lisumu na yo eleka. Okokufa te.
^ ***bh nk. 164-173 Pusaná penepene na Nzambe na libondeli***
Mokapo ya Zomi na Nsambo
Pusaná penepene na Nzambe na libondeli
Mpo na nini tosengeli kobondela Nzambe?
Tosengeli kosala nini mpo Nzambe ayoka mabondeli na biso?
Ndenge nini Nzambe apesaka eyano na mabondeli na biso?
SOKI tokokanisi mabelé na molɔ́ngɔ́, tokomona ete mabelé ezali moke mpenza. Kutu, mpo na Yehova, “ye oyo asalaki lola mpe mokili,” bikólo nyonso bizali lokola mwa litangá ya mai na kati ya katini. (Nzembo 115:15; Yisaya 40:15) Atako bongo, Biblia elobi ete: ‘Yehova azali penepene na bango nyonso bakobyanga ye, baoyo bakobyanga ye na solo. Akosilisa mposa na bango baoyo bakobanga ye, akoyoka mpe koganga na bango.’ (Nzembo 145:18, 19) Kanisá naino ndimbola ya maloba wana! Mozalisi oyo aleki na nguya azali penepene na biso mpe akoyoka biso soki ‘tobyangi ye na solo.’ Tozali solo na libaku malamu ya kobondela Nzambe!
2 Nzokande, soki tolingi Yehova ayoka mabondeli na biso, tosengeli kobondela ye na ndenge oyo ekosepelisa ye. Ndenge nini tokoki mpenza kobondela ye ndenge wana soki toyebi te makambo oyo Biblia elobaka mpo na libondeli? Ezali na ntina mingi tóyeba oyo Makomami elobaka na makambo yango, mpamba te libondeli esalisaka biso tózala na boyokani ya malamu elongo na Yehova.
MPO NA NINI KOBONDELA YEHOVA?
3 Moko ya bantina oyo tosengeli mpenza kobondela Yehova ezali mpo asɛngi biso tóbondelaka. Liloba na ye elendisi biso boye: “Bómitungisa ata na likambo moko te, kasi na makambo nyonso na nzela ya libondeli mpe na lilɔmbɔ elongo na matɔndi tiká ete masɛngi na bino eyebana epai ya Nzambe; mpe kimya ya Nzambe oyo eleki makanisi nyonso ekobatela mitema na bino mpe makoki na bino ya kokanisa na nzela ya Klisto Yesu.” (Bafilipi 4:6, 7) Ya solo, tokolinga te komona likabo yango oyo Moyangeli Monene ya molɔ́ngɔ́ apesi biso na boboto mpenza ete ezali eloko mpamba!
4 Ntina mosusu ya kobondela yango oyo: Kobondela Yehova mbala na mbala ekómisaka boyokani na biso na ye makasi. Baninga ya solosolo basololaka te kaka ntango moko na bango azali na mposa ya eloko moko. Kasi, moko na moko atalelaka bolamu ya moninga, mpe boninga na bango ekómaka makasi ntango bayebisanaka polele makanisi, mitungisi mpe mayoki na bango. Tokoki mpe koloba ete ezali bongo mpo na boninga na biso na Yehova Nzambe. Buku oyo esalisi yo oyeba makambo oyo Biblia eteyaka mpo na Yehova, bizaleli na ye mpe mikano na ye. Sikawa oyebi ete Yehova azali mpenza moto ya elimo. Libondeli epesi yo libaku ya koyebisa Tata na yo ya likoló makanisi na yo mpe ndenge mpenza ozali koyoka na motema na yo. Soki ozali kosala bongo, okopusana penepene mpenza na Yehova.—Yakobo 4:8.
MAKAMBO NINI TOSENGELI KOSALA?
5 Yehova ayokaka mabondeli nyonso? Tótalela makambo oyo alobaki na Bayisalaele na mikolo ya mosakoli Yisaya wana bazalaki batomboki: “Ata bokobondela mabondeli mingi mpenza nakoyoka te, mabɔkɔ na bino etondi na makila.” (Yisaya 1:15) Na yango, makambo mosusu ekoki kosala ete Nzambe ayoka mabondeli na biso te. Yango wana, mpo Nzambe andima mabondeli na biso, tosengeli liboso kosala mwa makambo mosusu ya ntina oyo azali kosɛnga biso.
6 Likambo ya liboso oyo asɛngi biso ezali ete tómonisa kondima. (Malako 11:24) Ntoma Paulo akomaki ete: “Na kozanga kondima likoki ya kosepelisa [Nzambe] mpenza ezali ata moke te, mpo moto oyo azali kopusana epai ya Nzambe asengeli kondima ete ye azali mpe ete akómaka mopesi-mbano ya baoyo bazali koluka ye makasi.” (Baebele 11:6) Kondima ya solosolo esuki kaka te na koyeba ete Nzambe azali mpe ete ayokaka mpe apesaka eyano na mabondeli. Kondima emonanaka na misala na biso. Makambo tosalaka mokolo na mokolo esengeli komonisa polele ete tozali na kondima.—Yakobo 2:26.
7 Yehova azali mpe kosɛnga ete baoyo balingi kobondela ye bábondela ye na komikitisa mpe na motema sembo. Esengeli mpenza tómikitisa wana tozali koloba na Yehova, boye te? Ntango bato bazwi libaku ya koloba na mokonzi to prezida, mbala mingi balobaka na ye na limemya mpenza, mpo na komonisa ete bandimi kopesa ye lokumu oyo abongi na yango mpo azali mokonzi. Tosengeli mpenza komonisa limemya makasi koleka ntango tozali kobondela Yehova! (Nzembo 138:6) Ye azali “Nzambe na Nguya Nyonso.” (Genese 17:1) Ntango tozali kobondela Nzambe, tosengeli komonisa ete tondimi na komikitisa nyonso ndenge oyo ye atalelaka biso. Komikitisa ya ndenge wana ekotinda mpe biso tóbondelaka na motema mobimba mpe na bosembo, mpe tózongelaka te makambo kaka mokomoko na mabondeli.—Matai 6:7, 8.
8 Likambo mosusu oyo Nzambe asɛngi mpo ayoka biso yango oyo: Tosengeli kosalaka makambo oyo eyokani na mabondeli na biso. Yehova alingi tósala nyonso oyo ekoki mpo na kokokisa makambo oyo tozali kosɛnga na libondeli. Na ndakisa, soki tobondeli, “Pesá biso lelo mampa na biso mpo na mokolo oyo,” tosengeli kosala na molende mosala nyonso oyo ekoki komonana mpe oyo tokoki kosala. (Matai 6:11; 2 Batesaloniki 3:10) Soki tobondeli ye asalisa biso tólonga bolɛmbu moko, tosengeli kokeba na bisika mpe na makambo oyo ekoki komema biso na komekama. (Bakolose 3:5) Longola makambo wana ya ntina mingi oyo tosengeli kosala, ezali mpe na mituna mosusu oyo etali libondeli oyo tosengeli koyeba biyano na yango.
BIYANO NA MITUNA MOSUSU OYO ETALI LIBONDELI
9 Tosengeli kobondela nani? Yesu ateyaki bayekoli na ye bábondelaka “Tata na biso na likoló.” (Matai 6:9) Na yango, tosengeli kobondela kaka Yehova Nzambe. Atako bongo, Yehova azali kosɛnga biso tóndima esika ya Mwana na ye mobotami-se-moko, Yesu Klisto. Ndenge tomonaki na Mokapo 5, Nzambe atindaki Yesu awa na mabelé azala lisiko mpo na kobikisa biso na lisumu mpe na liwa. (Yoane 3:16; Baloma 5:12) Azali Nganga-Nzambe Monene mpe Mosambisi oyo Nzambe aponi. (Yoane 5:22; Baebele 6:20) Yango wana, Makomami elendisi biso tóbondelaka Nzambe na nzela ya Yesu. Yesu ye moko alobaki ete: “Ngai nazali nzela mpe solo mpe bomoi. Moto moko te azali koya epai ya Tata soki na nzela na ngai te.” (Yoane 14:6) Mpo Yehova ayoka mabondeli na biso, tosengeli kobondela kaka ye, kasi na nzela to na nkombo ya Mwana na ye.
10 Tosengeli nde kofanda, kotɛlɛma, kogumbama, kofukama to kozala na ndenge moko boye ntango tozali kobondela? Te. Yehova asɛngi te ete tótombola to tókitisa mabɔkɔ, tófanda to tótɛlɛma, tógumbama to tófukama. Biblia eteyaka ete ata soki moto afandi, atɛlɛmi, agumbami, to mpe afukami, mpo na kobondela, ezali mabe te. (1 Ntango 17:16; Nehemia 8:6; Danyele 6:10; Malako 11:25) Likambo ya ntina mingi ezali te ete bato bámona ete tofandi to totɛlɛmi, kasi nde ezaleli malamu ya motema. Kutu, ezala na misala oyo tosalaka to soki tokutani na likama moko ya mbalakaka, tokoki kosala libondeli na motema ata soki tozali wapi. Yehova ayokaka mabondeli ya ndenge wana ata soki bato oyo tozali na bango bayebi te ete tobondeli.—Nehemia 2:1-6.
11 Tokoki kosɛnga nini na mabondeli na biso? Biblia elobi ete: “Ezala eloko nini biso tokosɛnga na boyokani na mokano na ye, [Yehova] akoyoka biso.” (1 Yoane 5:14) Na bongo, tokoki kosɛnga eloko nyonso oyo eyokani na mokano ya Nzambe. Mokano na ye ezali ete tóbondela ye mpo na makambo oyo ezali kotungisa biso? Ɛɛ! Kobondela Yehova ezali mpenza lokola kosolola na moninga moko ya motema. Tokoki koloba na Nzambe polele, ‘kozipolela ye motema na biso.’ (Nzembo 62:8) Ebongi tósɛnga elimo santu, mpamba te yango ekosalisa biso tósala makambo ya malamu. (Luka 11:13) Tokoki mpe kosɛnga toli mpo na kozwa bikateli ya malamu mpe mpo na kozwa nguya ya koyikela mikakatano mpiko. (Yakobo 1:5) Na ntango tosali lisumu, tosengeli kosɛnga bolimbisi na nzela ya mbeka ya Klisto. (Baefese 1:3, 7) Nzokande, tosengeli kosuka kaka te na kobondela mpo na makambo na biso moko. Tosengeli mpe kobondela mpo na bato mosusu, na ndakisa bato ya libota na biso ná baninga na biso bandimi.—Misala 12:5; Bakolose 4:12.
12 Tosengeli kotya makambo ya Yehova Nzambe na esika ya liboso na mabondeli na biso. Esengeli mpenza tókumisa ye na motema mobimba mpe tópesa ye matɔndi mpo na malamu na ye. (1 Ntango 29:10-13) Yesu alakisaki libondeli ya ndakisa, oyo ezali na Matai 6:9-13. Na libondeli yango, ateyi biso tósɛngaka ete nkombo ya Nzambe esantisama, elingi koloba, etalelama ete ezali eloko ya bosantu. Na nsima, alobi tósɛngaka ete Bokonzi ya Nzambe eya mpe mokano na ye esalema na mabelé ndenge ezali kosalema na likoló. Ezali bobele nsima ya kolobela makambo wana ya ntina oyo etali Yehova nde Yesu ayei kolobela makambo ya moto ye moko. Biso mpe, ntango topesaka Nzambe esika ya liboso na mabondeli na biso, tomonisaka ete tomibanzabanzaka kaka na bolamu na biso moko te.
13 Mabondeli na biso esengeli kozala molai to mokuse? Biblia elobi te ete mabondeli oyo moto asali mpo na ye moko to mpo na bato mingi esengeli kozala molai to mokuse. Libondeli ekoki kozala mokuse liboso ya kolya to molai wana moto azali ye moko koyebisa Yehova makambo oyo ezali na motema na ye. (1 Samwele 1:12, 15) Kasi, Yesu akweisaki bato oyo bazalaki komimona bayengebene, baoyo bazalaki kosala mabondeli milaimilai mpo bámonana na miso ya bato. (Luka 20:46, 47) Mabondeli ya ndenge wana ekamwisaka Nzambe te. Likambo ya ntina mingi ezali ete tóbondela na motema na biso mobimba. Na yango, mabondeli oyo Nzambe andimaka ekoki kozala molai to mokuse, ekotalela nde bamposa mpe esika oyo moto azali.
14 Tosengeli kobondela mbala boni? Biblia elendisi biso ‘tóbondelaka ntango nyonso,’ mpe ‘tótingama na mabondeli.’ (Matai 26:41; Baloma 12:12) Maloba wana elingi koloba te ete tosengeli kobondela Yehova mokolo mobimba. Kasi, Biblia ezali nde kolendisa biso tóbondelaka mbala na mbala, tótika te kopesaka Yehova matɔndi mpo na malamu na ye mpe tólukaka ntango nyonso toli, libɔndisi mpe nguya epai na ye. Koyeba ete Yehova alobi te ete mabondeli na biso esengeli kozala molai to mokuse mpe akati te mbala boni tosengeli kobondela ye, ezali kokitisa biso motema, boye te? Soki tomonaka mpenza ete libondeli ezali libaku malamu oyo Nzambe apesi biso, tokozanga te ntango ya kobondelaka Tata na biso ya likoló.
15 Mpo na nini tosengeli koloba “Amen” na nsuka ya libondeli? Liloba “amen” elimboli “solo mpenza,” to “ezala bongo.” Makomami ezali na bandakisa oyo emonisi ete ebongi kolobaka “amen” na nsuka ya libondeli na yo moko mpe na mabondeli oyo esalemi liboso na bato mingi. (1 Ntango 16:36, NW; Nzembo 41:13, NW) Wana tolobi “Amen” na nsuka ya libondeli na biso moko, tozali komonisa ete tolobi makambo yango na motema sembo. Ntango tolobi “Amen”—na motema to na mongongo makasi—na nsuka ya libondeli oyo moto moko asali liboso ya bato mingi, tozali komonisa ete tondimi makambo oyo alobi.—1 Bakolinti 14:16.
NDENGE OYO NZAMBE APESAKA EYANO NA MABONDELI NA BISO
16 Yehova apesaka solo eyano na mabondeli? Ɛɛ, ayanolaka mpenza! Tozali na makambo oyo endimisi biso ete “Moyoki ya Mabondeli” apesaka eyano na mabondeli oyo bamilio ya bato basalaka na motema sembo. (Nzembo 65:2, NW) Yehova apesaka eyano na mabondeli na biso na ndenge mingi.
17 Mpo na kopesa eyano na mabondeli, Yehova asalelaka baanzelu mpe basaleli na ye awa na mabelé. (Baebele 1:13, 14) Makambo mingi oyo esalemá emonisi ete bato mosusu babondelaki Nzambe asalisa bango báyeba Biblia mpe mbala moko nsima ya kobondela basaleli ya Yehova bakutanaki na bango. Makambo wana ezali komonisa polele ete baanzelu bazali kotambwisa mosala ya kosakola Bokonzi. (Emoniseli 14:6) Mpo na kopesa eyano na mabondeli na biso oyo tosali epai na ye ntango tosengeli mpenza na eloko moko, Yehova akoki kotinda ndeko moko moklisto asalisa biso.—Masese 12:25; Yakobo 2:16.
18 Yehova Nzambe asalelaka mpe elimo santu mpe Liloba na ye, Biblia, mpo na kopesa eyano na mabondeli ya basaleli na ye. Mpo na kopesa eyano na mabondeli oyo tosalaka mpo na kosɛnga ye asalisa biso tóyikela komekama mpiko, akoki kopesa biso toli mpe nguya na nzela ya elimo santu na ye. (2 Bakolinti 4:7) Mbala mingi eyano na mabondeli oyo tosalaka mpo na kosɛnga Yehova alakisa biso nzela eutaka na Biblia, epai asalisaka biso tózwa bikateli ya malamu. Tokoki komona mikapo ya Makomami oyo ekosalisa biso mingi wana tozali koyekola Biblia biso moko mpe wana tozali kotánga mikanda ya lisangá ya boklisto, lokola oyo. Makambo oyo tokoyoka na makita ya boklisto to maloba oyo nkulutu moko na lisangá akoyebisa biso mpo na bolamu na biso ekoki kobenda likebi na biso na toli ya Makomami oyo tosengeli kotalela.—Bagalatia 6:1.
19 Soki emonani ete Yehova apesi eyano na mabondeli na biso noki te, yango emonisi ata moke te ete makambo yango eleki mayele na ye. Kasi, tosengeli kobosana te ete Yehova apesaka eyano na mabondeli na ndenge oyo ye alingi mpe na ntango oyo aponi. Ayebi bamposa na biso mpe lolenge ya kokokisa yango malamu koleka biso moko. Mbala mingi, atikaka biso ‘tókoba kosɛnga, koluka mpe kobɛta kɔkɔkɔ.’ (Luka 11:5-10) Molende ya ndenge wana ekomonisa Nzambe ete tozali na mposa makasi ya eloko tozali kosɛnga mpe tozali na kondima ya solosolo. Lisusu, Yehova akoki kopesa eyano na mabondeli na biso na lolenge moko oyo ezali polele te na miso na biso. Na ndakisa, mbala mosusu mpo na kopesa eyano na libondeli oyo tosali mpo na komekama moko boye, akolongola mokakatano yango te, kasi akoki nde kopesa biso nguya ya koyikela yango mpiko.—Bafilipi 4:13.
20 Tozali mpenza na botɔndi ndenge Mozalisi ya molɔ́ngɔ́ azali penepene na baoyo nyonso bazali kobelela ye na mabondeli na ndenge oyo ebongi! (Nzembo 145:18) Tiká tóbondelaka mpenza Yehova mbala na mbala, mpamba te libondeli ezali libaku moko ya motuya mingi oyo apesi biso. Soki tozali kosala bongo, tokozwa libaku malamu ya kopusana ntango nyonso penepene na Yehova, Moyoki ya Mabondeli.
OYO BIBLIA ETEYAKA
▪ Kobondela Yehova mbala na mbala esalisaka biso tópusana penepene na ye.—Yakobo 4:8.
▪ Mpo Nzambe ayoka mabondeli na biso, tosengeli kobondela na kondima, na komikitisa mpe na motema sembo.—Malako 11:24.
▪ Tosengeli kobondela kaka Yehova na nzela ya Mwana na ye.—Matai 6:9; Yoane 14:6.
▪ Yehova, “Moyoki ya Mabondeli,” asalelaka baanzelu na ye, basaleli na ye awa na mabelé, elimo santu mpe Liloba na ye mpo na kopesa eyano na mabondeli.—Nzembo 65:2, NW.
[Mituna ya boyekoli]
1, 2. Mpo na nini tosengeli kotalela libondeli ete ezali libaku ya malamu mpenza, mpe mpo na nini tosengeli koyeba oyo Biblia elobaka mpo na libondeli?
3. Wapi moko ya bantina oyo tosengeli mpenza kobondela Yehova?
4. Na ndenge nini kobondela Yehova mbala na mbala ekómisaka boyokani na biso na ye makasi?
5. Nini emonisi ete Yehova ayokaka mabondeli nyonso te?
6. Likambo nini ya liboso Nzambe asɛngi mpo ayoka mabondeli na biso, mpe ndenge nini tokoki kosala yango?
7. (a) Mpo na nini tosengeli komonisa limemya ntango tozali koloba na Yehova na libondeli? (b) Ntango tozali kobondela Nzambe, ndenge nini tokoki komonisa ete tozali na komikitisa mpe ete tozali koloba na motema sembo?
8. Na ndenge nini tokoki kosala makambo oyo eyokani na mabondeli na biso?
9. Tosengeli kobondela nani, mpe na nkombo ya nani?
10. Mpo na nini esɛngami kaka te kofanda, kogumbama, kofukama, to kotɛlɛma ntango tozali kobondela?
11. Makambo nini oyo etali biso moko ebongi tóyebisaka na mabondeli na biso?
12. Ndenge nini tokoki kotya makambo ya Tata na biso ya likoló na esika ya liboso na mabondeli na biso?
13. Makomami elobi nini mpo na mabondeli oyo Nzambe andimaka, esengeli kozala molai to mokuse?
14. Biblia elingi koloba nini wana ezali kolendisa biso na ‘kobondela ntango nyonso,’ mpe mpo na nini yango ezali kokitisa biso motema?
15. Mpo na nini tosengeli kolobaka “Amen” na nsuka ya mabondeli na biso moko mpe oyo moto moko asali liboso ya bato mingi?
16. Likambo nini oyo etali mabondeli tondimi mpenza?
17. Mpo na nini tokoki koloba ete, mpo na kopesa eyano na mabondeli na biso, Nzambe asalelaka baanzelu mpe basaleli na ye awa na mabelé?
18. Ndenge nini Yehova asalelaka elimo santu mpe Liloba na ye mpo na kopesa eyano na mabondeli ya basaleli na ye?
19. Likambo nini tosengeli kobosana te soki mbala mosusu emonani lokola nde tozwi eyano te na mabondeli na biso?
20. Lokola libondeli ezali libaku ya motuya mingi, mpo na nini tosengeli kosalaka yango mbala na mbala?
[Bililingi na lokasa 165]
“Ye oyo asalaki lola mpe mokili” alingaka koyoka mabondeli na biso
[Bililingi na lokasa 171]
Nzambe akoki koyoka libondeli na yo ntango nyonso mpe esika nyonso
[Elilingi na lokasa 172]
Mpo na kopesa eyano na mabondeli na biso, Yehova akoki kotinda moklisto moko asalisa biso
lin_Latn zul_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn unk lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn lin_Latn