Mũtaratara wa ituĩka rĩa ũgĩkũyũ
- Details
- Published Date
- Written by Editor
- Category: Unduire Witu
Mũndũ ũmwe nĩwe wathugundaga na akahe arĩa angĩ kĩrĩra nginya gĩgatũngana bũrũri mũgima
Kĩrĩra gĩa ituĩka nĩ kĩa bata mũno mĩtugo-inĩ ya ũgĩkũyũ na kwa ũguo gĩtiagĩrĩirũo gũteanĩrio.
Kwarahũra ituĩka gũtiumanaga na mũngĩkĩ, no nĩ mũndũ ũmwe ũgĩagũo nĩ meciiria na thutha ũcio nake akarĩria andũ arĩa angĩ igũrũ wa ũhoro ũcio.
Na ahota kũiguithia andũ maigana ũna, makahunjia ũhoro ũcio kũrĩa andũ arĩa angĩ. Kĩrĩra kĩrĩa magũthiĩ makĩheanaga nĩkĩo kĩarahũraga njaama nayo ĩkambĩrĩria kũmemerekia ũhoro ũcio guothe bũrũri-inĩ atĩ hĩndĩ ya ituĩka nĩ ĩkinyĩte.
Ituĩka nĩ rĩĩtwa rĩhũthagĩrwo kaingĩ ta rĩrĩa tũkuuga atĩ ng’ania agĩthiĩ kũna, atuĩkanĩirie gĩthaka-inĩ kĩna.
Kana mauma eerĩ ũmwe atwĩkania athiĩ na itherero na ũcio ũngĩ arora irathĩro. Hĩndĩ ĩrĩa andũ makũrĩra handũ, nĩ mendagwo magacokwo mathenya-inĩ mao nĩ angĩ ethĩ nĩ amu wathi wakũra wongagĩrĩrũo ũngĩ. Na kwa ũguo mbeũ ĩyo njĩthĩ ĩgagĩtindĩka bũrũri na mbere.
Ituĩka rĩtiambĩrĩria rĩu no nĩ rĩa tene mũno na kĩrĩra kĩarĩo gĩtũũrĩte kĩnenganĩrĩirio na ng’ano nginya ũmũthĩ ũyũ.
Gĩkũyũ-inĩ gũtuĩkaga nĩ kwarĩ riika rĩetagwo Kiyĩ, narĩo rĩgikũũrũo thĩ nĩ Aagu. Aagu magĩkũũrũo thĩ ni Ciira, nao Ciira magĩkũũrũo thĩ nĩ Mathathi, namo Mathathi magĩkũũrũo thĩ nĩ Ndemi, nayo Ndemi ĩgĩkũũrũo thĩ nĩ Iregi.
Iregi rĩgĩkũurũo thĩ nĩ Maina marĩa metagwo ma Ngotho, namo Maina magĩkũũrũo nĩ Mwangi. Nginya Mwangi wakũũra thĩ he Maina, hatirĩ itũĩka rĩngĩ rĩonekete thutha ũyũ, na nginya Mwangi watuĩka mwene thĩ, rĩu nĩ ta hathiru mĩaka mĩrongo ĩnana na makĩria.
Ũguo nĩ kuonania atĩ korũo nĩ rĩrĩa gwatuĩkagwo, Irũngũ na Mandũti nĩ mangĩtuĩkĩte nĩ getha Irũngũ rĩcooke handũ ha Mwangi Namo Manduti macooke handũ ha Irũngũ.
Andũ amwe megeragĩria atĩ mariika ma ituĩka matwaranaga o ũndũ ũmwe na ma marua, no kĩrĩra kĩanaheanwo kĩngĩkorũo gĩtianahĩtana, mariika ma ituĩka marĩ njĩra yamo mwanya na matikuruhaine na ma marua.
Kũrĩ on angĩ maugaga atĩ Mwangi wehera nĩ Maina macokaga, o ũguo o ũguo. No rĩrĩ, kĩrĩra-inĩ ti ũguo hatariĩ, nĩ ũndũ hatirĩ ituĩka rĩtuĩkagwo na rĩtigĩe na rĩĩtwa rĩarĩo kĩũmbe.
Ituĩka rĩaambĩrĩria, rĩgĩgacoka gũthira, nĩrĩninaga ta mwaka ũmwe na gĩcunjĩ, na ihinda rĩu rĩothe rĩa ituĩka Gĩkũyũ-inĩ guothe gukoragwo kũrĩ o thayũ mũtheri.
Hĩndĩ ĩo andũ matingĩgerana ngero, gũitana thakame, gũkorwo na maciira marĩa mandũire, gũthiio ita ona kana kũrandũranwo mathiirĩ.
Njaama ya ituĩka rĩa riika rĩa Mwangi yethondekire yumĩte na mwena wa Mathĩra ya kĩanda rũũĩ-inĩ rwa Rũaraĩ, ĩgĩthiĩ yũnganĩtie andũ nginya rũũĩ-inĩ rwa Gatira mwena wa Thĩka.
Karura yaumire hakuhĩ na kĩrĩma kĩambirũirũ ĩrorete Gatira.
Macemania kũu Gatira nĩkuo matuagĩra rĩrĩa ituĩka rĩkaambĩrĩrio, na ng’ongo iria igwakwo mathingira ma ituĩka. Na kuuma hau andũ a ng’ongo iria ciagwetwo no kwambĩrĩria mabagĩrĩria gwaka mathingira mau. Mathingira macio maakagũo cieya-inĩ iria njaama ĩo ĩkũgweta.
Mathingira macio macookaga gũikarũo nĩ andũ metagwo akũũri thĩ na nĩkuo indo cia kũhakanwo ciatwaragwo.
Mathingira marĩĩkia gwakwo hageethwo mũtumia wa riika rĩa athuuri arĩa marakũũrũ thĩ ũrĩ na kairĩtu gathaka gatarĩ kĩrema na gatakinyĩte kuona kahinda ka mweri.
Kairĩtu kau gatwarũo thingira nĩ koonagio ũrĩa gakũrenga nyeki on ũrĩa karĩhataga thingira ũcio. Rĩrĩa makarĩĩkia wĩra ũcio na nyina nĩ macookaga makahotherwo indo nyingĩ mũno mũthemba wa mathaga.
Kuuma hau kairitu kau gatingĩorio nĩ mũndũ ona ũrĩkũ wa riika rĩu rĩakũũrana nĩ amu kahanaga ta arĩ mwarĩ wa nyina wao matukũ-inĩ mothe mako mũhuro wa thĩ.
Kuuma karĩ kanini nginya ũkũrũ-inĩ wako, gũtirĩ mũndũ ũngĩagekĩrire kĩrema mwĩrĩ nĩ ũndũ nĩko kaamũre mwena-inĩ wa andũ-a-nja gatonye ũkũũri-inĩ ũcio wa thĩ.
Ng’ongo iria ciakwo mathingira macio ciacookaga gũtemwo njĩra njariĩ irutĩtio o gĩturi kĩa rũgũrũ nginya o gĩa itherero, nĩ getha itwarĩro-inĩ rĩa ngoima cia mahaki, acitwari maagage mĩtangĩko nĩ ũndũ wa kwaga njĩra ĩrũngĩrĩire, naguo muumo ũgatindaga ũgĩthoitha ihaaro-inĩ iria ĩrũngĩrĩirie mathingira macio ũkĩrĩaga ndũrũme na thenge iria ikũhothwo nĩ akũũri thĩ.
Hĩndĩ ya ituĩka nĩ arũme othe matuĩkaga o na marĩ tũhĩĩ tũnini, nacio ngoima na ihembe ikũmi na ithano cia ũũkĩ, magata ikũmi na matano marĩa maraya, hiũ cia njora na njora nyene nĩ ciahothagwo na ikaheo athuuri a Maina nĩguo mahakwo metĩkĩre kũrekia thĩ ĩtigĩrũo Mwangi.
Maina maigania indo ciao na mũtuĩkithia ituĩka o nake akahotherũo ciake ikinyĩte o ta igana rĩa mĩrongo ĩtano, tondũ nĩwe ithe wa arĩa othe megũkũũra thĩ hĩndĩ ĩo na tondũ nĩwe ũkamarutĩra maambura.
Mũtuĩkithia wa ituĩka rĩa Mwangi akoragwo arĩ Mũthaka, na ahothagĩrũo indo marĩ na mũriũ wake wa irigithathi na maigania, mũndũ mũgo ũrĩa ũgathuka ndamathia nĩguo yumĩre rũũĩ o nake akahotherũo ciake.
Ituĩka-inĩ rĩa Mwangi-rĩ, mũthuki wa ndamathia nĩ Cege wa Mũthaka, na kuuma o tene, mũtũikithia wa ituĩka na muthuki wa ndamathia makoragwo marĩ a mũhĩrĩga wa Anjirũ, na nĩguo mũhĩrĩga waarĩ mwĩkĩrĩre na mwĩtigĩre nĩ ũndũ nĩwonagwo ta arĩ guo warĩ tũwara twa kũringa ciama, naguo wegoocaga ũũ, “Mũnjirũ ndĩ ndũ nĩnjikaragia mariũko na hiti ndĩngĩũka”.
Wĩra wothe wa mahaki wathira, na Maina maarĩkia kũhakĩka na ũndũ wa kũheo indo ciothe iria metĩtie, atuĩki makongana magathiĩ gwa ithe wao, nake agathondeka gĩathĩ mũthenya ũrĩa magacoka gwake, na akamera matikanathiĩ kuo othe.
Magĩrĩirwo gũthũũra aanake erĩ erĩ kana ana ana arĩa njamba a rũgongo o rũgongo nĩ ũndũ iguoya itingĩahotire kũmunya rũkore rũa ndamathia. Meeragwo mathiĩ na macoro, o rũgongo coro waruo nĩ getha makohererũo ngore cia ndamathia, na matikanatige mũgathĩ mũirũ ũrĩa wĩkagĩrũo mũtwe nĩ mũruithĩria wa mũciĩ.
Mũthenya ũcio nĩguo wakoragwo ũrĩ mũnene na akũũri thĩ magomanaga kuo ta ũmũthĩ gĩathĩ kĩrĩ ta kĩa rũciũ, nayo njohi ĩgakorũo ĩrĩ nduge kwa ũingĩ, o nacio ndarũa cia ng’ombe ikonganio ĩrĩ nyingĩ.
Ndarũa icio cia ng’ombe iria ciakoragwo ciũnganĩtio ng’ongo itiganĩte ciambagwo rũũĩ-inĩ rũrĩa igongoona rĩkarutĩrwo.
Ndarũa icio ciambagũo hũgũrũrũ-inĩ cia rũũĩ nginya o ndururumo-inĩ harĩa mũthaiga ũgaitwo wa kũmĩthuka. Hĩndĩ yakinya njohi ĩo ĩgaitĩrĩrũo ndarũa-inĩ icio ciothe, nake mũmĩthuki agekĩra mũthaiga ndururumo-inĩ, na thutha wa ihinda inini maĩ makaambĩrĩria kuonwo magĩthũngũyana ta megũikia ndihũ, nao andũ arĩa marĩ guoya makagwata kwĩnyuka nĩguo matikameranĩrio na njohi.
Yakiumĩria kĩongo mwĩrĩ ũyũ ũngĩ wothe ũrĩ rũũĩ thĩini-rĩ, ĩgakĩnyua njohi ĩrĩa ĩrĩ ndarũa-inĩ o ĩgĩcũthagĩrĩrio nĩ aanake arĩa njamba.
Yagwata kũnyua wega nĩ yacemagwo kuuma na thutha nĩ arĩa matetigagĩra makanyita rũkore rũmwe rũayo maaruona nyitĩro makarũgutha makoora naruo, nayo makamĩtiga o ĩkĩmĩhũrũria nginya o kũrĩa marĩkinyania nayo.
Rũciũ rũrũ rũngĩ mũthenya wa gĩathĩ hagakorũo hethetwo ndegwa nene, nao aanake magathurũo atandatũ a kũmĩtwara o ndiya-inĩ ĩrĩa yathukĩtwo ndamathia, atatũ ao makamĩnyita magũrũ ma mbere na atatũ ao makamĩnyita ma thutha, magũrũ ma mbere magatobokio ndiya-inĩ, na ĩnyitĩtwo o ro ũguo ĩkamunyũo ngore cia gĩthita-inĩ nyingĩ cia kuonganĩrĩrio na rũu rũa ndamathia nĩguo ciigane macoro mothe.
Ndegwa ĩo yarutwo rũũĩ ĩgatwarũo kĩhaaro kĩrĩa kĩgomanĩtwo nĩ akũũri thĩ othe arĩa mathurĩtwo ng’ongo-inĩ ciothe, ĩkahũrũo nĩ kĩrĩndĩ kĩu gĩothe na magũrũ o na moko o nginya rĩrĩa ĩrĩkua ĩtahutĩtio na mũtĩ kana gũtemwo na rũhiũ.
Yakua ĩkarĩo nĩ kĩrĩndĩ kĩu gĩothe wa hanini wa hanini. Maũndũ macio maathira kĩrĩndĩ kĩu nĩkĩonganaga kwa Mũthaka mũciĩ o ta mĩarahũko, nake we mwene na mũka magatonya nyũmba, maahaica ũrĩrĩ na maakoma makonana, maarĩkia mũtumia akoiga ngemi maita mũgwanja.
Ũcio nĩguo mũthia wa ituĩka. Akũũri thĩ othe magakiumagara o andũ na ya kwao, makainũka. Namo macoro marĩa mohereirũo ngore magatũũra mamenyereirũo wega o nginya hĩndĩ ĩrĩa ituĩka rĩa riika rĩngĩ rĩgakinya.
kik_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn fra_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn