Ũhoro Mũico-inĩ wa Ibuku
1 JEHOVA
Rĩĩtwa rĩa Ngai nĩ Jehova na kũĩkaine riugĩte “Nĩ Atũmaga Maũndũ Mekĩke.” Jehova nĩwe Ngai Mwene-Hinya-Wothe na nĩwe wombire indo ciothe. Akoragwo na hinya wa gwĩka ũrĩa wothe angĩenda.
Thĩinĩ wa rũthiomi rwa Kĩhibirania, rĩĩtwa rĩa Ngai rĩaandĩkĩtwo na ndemwa inya. Rũthiomi-inĩ rwa Gĩthũngũ, ndemwa icio irũgamagĩrĩrũo nĩ YHWH kana JHVH. Rĩĩtwa rĩa Ngai rĩonekaga hakuhĩ maita 7,000 thĩinĩ wa maandĩko ma mbere ma Kĩhibirania. Andũ thĩinĩ wa thĩ mandĩkaga rĩĩtwa Jehova na njĩra ngũrani na marĩtamũkaga kũringana na rũthiomi rwao.
2 BIBILIA ĨTONGORETIO “NĨ ROHO WA NGAI”
Ngai nĩwe watungire Bibilia, no aahũthĩrire andũ kũmĩandĩka. Ũndũ ũcio no ũringithanio na karani angĩrũo nĩ ũrĩa ũmwandĩkĩte andĩke marũa marĩ na maũndũ marĩa arenda. Ngai aahũthĩrire roho wake mũtheru gũtongoria aandĩki a Bibilia maandĩke maũndũ marĩa eendaga. Roho ũcio nĩ wamatongoragia na njĩra itiganĩte, rĩmwe ũgatũma mone cioneki kana makarota magacoka makandĩka maũndũ macio.
3 MOTAARO
Maya nĩ morutani makoragwo thĩinĩ wa Bibilia na mataaragĩria ũũma wa ũndũ mũna. Kwa ngerekano, ũtaaro ũrĩa ugaga “thiritũ njũru nĩ ithũkagia mĩtugo mĩega” ũtũrutaga atĩ andũ arĩa tũceeraga nao no matũme tũkorũo na mĩtugo mĩega kana mĩũru. (1 Akorintho 15:33) Naguo ũrĩa ugaga “kĩrĩa gĩothe mũndũ arahanda, kĩu nokĩo akaagetha” ũtũrutaga atĩ no mũhaka tuone moimĩrĩro ma ciĩko ciitũ.
4 ŨRATHI
Ũrathi ũkoragwo ũrĩ ndũmĩrĩri kuuma kũrĩ Ngai. No ũkorũo ũgĩtaarĩria wendi wa Ngai, ũrutani wĩgiĩ mĩtugo, watho, kana ituĩro. Ningĩ no ũkorũo wĩ ndũmĩrĩri ya ũndũ ũkahaanĩka ihinda rĩũkĩte. Morathi maingĩ marĩa marĩ Bibilia-inĩ nĩ marĩkĩtie kũhinga.
5 MORATHI MEGIĨ MESIA
Jesu nĩwe wahingirie morathi ma Bibilia megiĩ Mesia. Rora ithandũkũ rĩrĩ na kĩongo “Morathi Megiĩ Mesia.”
▸ Gĩc. 2, kĩb. 17, kohoro ka magũrũ-inĩ.
6 MUOROTO WA JEHOVA HARĨ ANDŨ
Jehova ombire thĩ ĩtuĩke paradiso ya gũikarũo nĩ andũ arĩa mamwendete. Muoroto wake ndũcenjetie. Ihinda rĩtarĩ kũraihu, Ngai nĩ ekweheria waganu wothe na ahe andũ ake muoyo wa tene na tene.
7 SHAITANI
Shaitani nĩ mũraika ũrĩa wambĩrĩirie ũremi kwerekera Ngai. Etagwo Shaitani, rĩĩtwa rĩrĩa riugĩte “Mũkararia,” tondũ nĩ akararagia Jehova. Ningĩ nĩ etagwo Mũcukani, rĩĩtwa rĩrĩa riugĩte “Mũcambania.” Etagwo ũguo tondũ nĩ aragia maũndũ ma maheeni megiĩ Ngai na nĩ aheenagia andũ.
8 ARAIKA
Jehova aambire kũũmba araika agĩcoka kũũmba thĩ. Mombirũo maikarage igũrũ na makoragwo marĩ milioni nyingĩ. (Danieli 7:10) Araika nĩ makoragwo na marĩĩtwa na ngumo itiganĩte, na arĩa ehokeku nĩ maregaga gũthathaiyo nĩ andũ. Makoragwo na ikĩro itiganĩte na marutaga mawĩra mwanya mwanya. Mawĩra macio nĩ ta gũtungata mbere ya gĩtĩ kĩa Jehova kĩa ũnene, gũtwara ndũmĩrĩri, kũgitĩra na gũtongoria ndungata ciake gũkũ thĩ, kũhingia matuĩro make ma cira, na kũnyita mbaru wĩra wa kũhunjia. (Thaburi 34:7; Kũguũrĩrio 14:6; 22:
9 MEHIA
Ũndũ o wothe twĩciragia kana tũgeka na ndũringaine na wendi wa Jehova nĩ mehia. Tondũ mehia mathũkagia ũrata witũ na Ngai, nĩ atũheete mawatho na motaaro ma gũtũteithia tũtikehie tũkĩendaga. Jehova ombire indo ciothe irĩ nginyanĩru, no rĩrĩa Adamu na Hawa meehirie nĩ ũndũ wa kũrega gwathĩkĩra Jehova, maatuĩkire andũ matarĩ akinyanĩru. Maakũrire na magĩkua, na tondũ nĩ twagaire mehia kuuma kũrĩ Adamu o na ithuĩ nĩ tũkũraga na tũgakua.
10 HARI-MAGEDONI
Ĩno nĩ mbaara ya Ngai ya kũniina thĩ ya Shaitani na waganu wothe.
11 ŨTHAMAKI WA NGAI
Ũthamaki wa Ngai nĩ thirikari ĩrũgamĩtio nĩ Jehova kũrĩa igũrũ. Jesu Kristo nĩwe Mũthamaki wayo. Ihinda rĩũkĩte Jehova nĩ akaahũthĩra Ũthamaki ũcio kũniina waganu wothe. Ũthamaki wa Ngai nĩ ũgaathana thĩinĩ wa thĩ yothe.
12 JESU KRISTO
Ngai aambire kũũmba Jesu mbere ya kũũmba mũndũ kana kĩndũ kĩngĩ o gĩothe. Jehova nĩ aamũtũmire gũkũ thĩ nĩguo akue nĩ ũndũ wa andũ othe. Thutha wake kũũragwo, Jehova nĩ aacokire akĩmũriũkia. Jesu rĩu arathana kũrĩa igũrũ arĩ Mũthamaki wa Ũthamaki wa Ngai.
13 ŨRATHI WA CIUMIA 70
Bibilia nĩ yarathĩte rĩrĩa Mesia angĩokire. Angĩokire mũthia-inĩ wa ihinda rĩa ciumia 69 rĩrĩa rĩambĩrĩirie mwaka-inĩ wa 455 mbere ya Kristo (M.K.) na rĩgĩthira mwaka-inĩ wa 29 thutha wa Kristo (T.K.).
Tũmenyaga atĩa atĩ ihinda rĩu rĩathirire mwaka-inĩ wa 29 T.K.? Ciumia 69 ciambĩrĩirie mwaka-inĩ wa 455 M.K. rĩrĩa Nehemia aathire Jerusalemu na akĩambĩrĩria gwaka itũũra rĩu rĩngĩ. (Danieli 9:25; Nehemia 2:
Ũrathi o ũcio nĩ woigĩte ũhoro wa kiumia kĩngĩ kĩa mĩaka ĩngĩ mũgwanja. Ihinda-inĩ rĩu nĩrĩo Mesia angĩoragirũo mwaka-inĩ wa 33 T.K., na kwambĩrĩria mwaka wa 36 T.K., ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki wa Ngai nĩ ũngĩahunjirio kũrĩ andũ a ndũrĩrĩ ciothe, no to kũrĩ Ayahudi tu.
14 ŨRUTANI WA MAHEENI WA ŨTATŨ
Bibilia ĩrutanaga atĩ Jehova Ngai nĩwe Mũũmbi na aambire kũũmba Jesu mbere ya kũũmba indo iria ingĩ ciothe. (Akolosai 1:
Roho mũtheru nĩ hinya wa Ngai wa gwĩka maũndũ, ũrĩa ahũthagĩra gwĩka wendi wake. Ndũngĩoneka na maitho. Kwa ngerekano, Akristiano a tene ‘maiyũrirũo nĩ roho mũtheru,’ na Jehova oigĩte: “Nĩ ngaitĩrĩria andũ a mĩthemba yothe roho wakwa.”
15 MŨTHARABA
Akristiano a ma matihũthagĩra mũtharaba magĩthathaiya Ngai. Nĩkĩ?
Mũtharaba ũkoretwo ũkĩhũthĩrũo nĩ ndini cia maheeni kwa ihinda iraihu. Tene wahũthagĩrũo ũthathaiya-inĩ wa ũũmbi na mĩtugo-inĩ ĩgiĩ ngomanio ya ndini cia maheeni. Mĩaka 300 thutha wa Jesu gũkua, Akristiano matiahũthagĩra mũtharaba ũthathaiya-inĩ wao. Thutha ũcio, Mũthamaki Mũroma wetagwo Konstantino nĩ aatuire mũtharaba rũũri rwa Ũkristiano. Wahũthagĩrũo kũgeria gũtũma Ũkristiano wendwo nĩ andũ aingĩ. No mũtharaba ndũrĩ handũ wahutanĩtie na Jesu Kristo. Ibuku rĩmwe rĩtaaragĩria ũũ: “Mũtharaba nĩ wahũthagĩrũo mbere ya Ũkristiano na no wahũthagĩrũo nginya kũndũ kũrĩa andũ mataarĩ Akristiano.” (New Catholic Encyclopedia)
Jesu ndaakuĩrĩire mũtharaba-inĩ. Kiugo gĩa Kĩngiriki kĩrĩa gĩtaũrĩtwo “mũtharaba” kiugĩte “gĩkĩngĩ,” “rũbaũ,” kana “mũtĩ.” Bibilia ĩmwe ĩtaarĩirie ũũ: “Kĩngiriki gĩa [Kĩrĩkanĩro Kĩerũ] gĩtionanagia ũhoro wa mbaũ igĩrĩ ihũranĩrĩirũo.” (The Companion Bible) Jesu aakuĩrĩire mũtĩ-inĩ.
Jehova ndendaga tũhũthĩre mĩhianano tũkĩmũthathaiya.
—Thama 20: 4, 5; 1 Akorintho 10:14.
16 KĨRIRIKANO
Jesu athire arutwo ake maririkanage gĩkuũ gĩake. Mekaga ũguo Nisani 14 o mwaka, mweri o iria Aisiraeli maakũngũyagĩra Pasaka. Mũgate na ndibei, iria irũgamĩrĩire mwĩrĩ wa Jesu na thakame yake, nĩ ihĩtũkagio kũrĩ mũndũ o wothe ũkĩte Kĩririkano. Arĩa magaathamaka na Jesu kũrĩa igũrũ nĩ marĩaga mũgate na makanyua ndibei. Arĩa marĩ na kĩĩrĩgĩrĩro gĩa gũgaatũũra gũkũ thĩ tene na tene nĩ mathiaga Kĩririkano, no matirĩaga mũgate kana makanyua ndibei.
17 MUOYO
Thĩinĩ wa Bibilia ya Gĩthũngũ ya New World Translation kiugo “muoyo” kĩhũthĩrĩtwo kuuga (1) mũndũ, (2) nyamũ, kana (3) muoyo wa mũndũ kana wa nyamũ. Reke tuone ngerekano cigana ũna:
Mũndũ. “Matukũ-inĩ ma Nuhu . . . [no] andũ anini, andũ anana, maahonokirio mũiyũro wa maĩ.” (1 Petero 3:20) Kiugo andũ kiumanĩte na kiugo muoyo, na andũ acio nĩ Nuhu na mũtumia wake, ariũ ake atatũ, na atumia a ariũ ake.
Nyamũ. “Ngai akiuga atĩrĩ, Maĩ-rĩ, nĩmahunje o kũhunja ciũmbe ii muoyo iria thiangi rũitũ, ningĩ nyamũ ii njoya nĩciũmbũkage igũrũ rĩa thĩ itheri-inĩ rĩa mũtambũrũko wa matu-mairũ ma igũrũ. Ningĩ Ngai akiuga atĩrĩ, Thĩ nĩĩrute ciũmbe irĩ muoyo, o kĩũmbe kĩruka gĩakĩo, nacio nĩ mahiũ, na tũnyamũ tũrĩa tũtambaga, na nyamũ cia werũ, o nyamũ kĩruka kĩayo; gũgĩtuĩka o ũguo.”
—Kĩambĩrĩria 1: 20, 24.
Muoyo wa mũndũ kana wa nyamũ. Jehova eerire Musa ũũ: “Andũ arĩa maagũcaragia makũũrage [maacaragia muoyo waku] othe nĩmakuĩte.” (Thama 4:19) Rĩrĩa Jesu aarĩ gũkũ thĩ, oigire ũũ: “Niĩ nĩ niĩ mũrĩithi ũrĩa mwega; mũrĩithi ũrĩa mwega nĩ arutaga muoyo wake nĩ ũndũ wa ng’ondu.”
—Johana 10:11.
Ningĩ rĩrĩa mũndũ eka ũndũ na ‘muoyo wake wothe,’ nĩ kuonania areka o ũrĩa wothe angĩhota na areka na kwĩyendera. (Mathayo 22:37; Gũcokerithia Maathani 6:5) Rũthiomi-inĩ rwa Gĩthũngũ, kiugo kĩrĩa gĩtaũrĩtwo “muoyo” no kĩhũthĩrũo gũtaarĩria merirĩria ma kĩndũ kĩrĩ muoyo. Ningĩ o rũthiomi-inĩ rũu, ciugo ‘muoyo mũkuũ’ nĩ ihũthagĩrũo kuuga mũndũ mũkuũ kana kĩimba.
—Ndari 6:6; Thimo 23:2; Isaia 56:11; Hagai 2:13.
18 ROHO
Ciugo cia Kĩhibirania na Kĩngiriki iria itaũrĩtwo “roho” thĩinĩ wa Bibilia ya Gĩthũngũ ya New World Translation no ciuge ũhoro wa indo itiganĩte. O na kũrĩ ũguo, hĩndĩ ciothe ciaragia ũhoro wa kĩndũ mũndũ atangĩona na maitho, ta rũhuho kana mĩheehũ [mĩhũmũ] ya andũ na nyamũ. Ningĩ ciugo icio no ihũthĩrũo harĩ ciũmbe cia roho kana harĩ roho mũtheru, na nĩguo hinya wa Ngai wa gwĩka maũndũ. Bibilia ndĩrutanaga atĩ mũndũ akua harĩ kĩndũ kiumaga thĩinĩ wake gĩgathiĩ na mbere gũtũũra.
19 JEHANUMU
Jehanumu nĩ mũkuru warĩ hakuhĩ na Jerusalemu harĩa gĩko gĩateagwo na gĩgacinĩrwo. Gũtirĩ ũira wonanagia atĩ mahinda-inĩ ma Jesu kũrĩ nyamũ kana andũ maaherithagio kana magacinwo marĩ muoyo mũkuru-inĩ ũcio. Kwoguo Jehanumu ti kũndũ andũ arĩa makuĩte mathiaga kũherithĩrio tene na tene. Rĩrĩa Jesu aaragia ũhoro wa andũ arĩa magaikio Jehanumu, oigaga makaaniinwo tene na tene.
20 IHOYA RĨA MWATHANI
Rĩrĩ nĩ ihoya rĩrĩa Jesu aarutire arutwo ake hĩndĩ ĩrĩa aamarutaga kũhoya. Ningĩ nĩ rĩtagwo ihoya rĩa Ithe Witũ kana ihoya rĩa kĩonereria. Kwa ngerekano, Jesu aatũrutire tũhoyage ũũ:
“Rĩĩtwa rĩaku nĩ rĩtherio”
Tũhoyaga Jehova atherie rĩĩtwa rĩake nĩ ũndũ wa ũrĩa aigĩrĩirũo igenyo. Tũhoyaga eke ũguo nĩguo ciũmbe ciothe kũrĩa igũrũ na gũkũ thĩ itĩage rĩĩtwa rĩake.
“Ũthamaki waku ũũke”
Tũhoyaga thirikari ya Ngai ĩniine thĩ njũru ya Shaitani, yathane thĩinĩ wa thĩ, na ĩtue thĩ yothe paradiso.
“Wendi waku wĩkwo gũkũ thĩ”
Tũhoyaga muoroto wa Ngai harĩ thĩ ũhinge nĩguo andũ arĩa athĩki matũũre tene na tene thĩinĩ wa Paradiso marĩ akinyanĩru, o ta ũrĩa Jehova aabangĩte hĩndĩ ĩrĩa ombire andũ.
21 IGONGONA RĨA JESU
Jehova aarutire Jesu arĩ igongona nĩguo ahonokie andũ kuumana na mehia na gĩkuũ. Igongona rĩu rĩarĩ irĩhi rĩrĩa rĩabataranagia rĩa gũcokia muoyo mũkinyanĩru ũrĩa Adamu aateire, na gũcokia ũrata wa andũ na Jehova. Ngai aatũmire Jesu gũkũ thĩ nĩguo akue nĩ ũndũ wa andũ othe. Nĩ ũndũ wa gĩkuũ kĩu kĩa Jesu, rĩu andũ othe nĩ makoragwo na mweke wa gũtũũra tene na tene marĩ akinyanĩru.
22 MWAKA WA 1914 NĨ WA BATA MŨNO NĨKĨ?
Ũrathi ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa Danieli mũrango wa 4 ũtũrutaga atĩ Ngai nĩ angĩkaahanda Ũthamaki wake mwaka-inĩ wa 1914.
Ũrathi: Jehova nĩ aatũmire Mũthamaki Nebukadinezaru arote kĩroto kĩarĩ na ũrathi wĩgiĩ mũtĩ warĩ mũnene ũrĩa wacokire ũgĩtemwo. Thĩinĩ wa kĩroto kĩu, gĩthukĩ kĩa mũtĩ ũcio kĩohirũo na mũrĩnga wa kĩgera na gĩcango nĩguo gĩtigathundũke kwa ihinda rĩa “mahinda mũgwanja.” Thutha wa ihinda rĩu gũthira, mũtĩ ũcio nĩ ũngĩakũrire rĩngĩ.
Ũrĩa ũrathi ũcio ũratũhutia: Mũtĩ ũcio ũrũgamĩrĩire wathani wa Ngai. Kwa ihinda rĩa mĩaka mĩingĩ, Jehova aahũthagĩra athamaki arĩa maakoragwo Jerusalemu gwatha rũrĩrĩ rwa Isiraeli. (1 Maũndũ ma Matukũ ma Tene 29:23) No athamaki acio nĩ maagire gwathĩka na kwoguo wathani wao ũgĩthira. Jerusalemu nĩ yaanangirũo mwaka-inĩ wa 607 mbere ya Kristo (M.K.). Hĩndĩ ĩyo nĩrĩo “mahinda mũgwanja” maambĩrĩirie. (2 Athamaki 25:
Ũraihu wa ‘mahinda macio mũgwanja’: ‘Mahinda macio mũgwanja’ maarĩ na ũraihu wa mĩaka 2,520. Tũngĩtara kwambĩrĩria mwaka wa 607 M.K., mĩaka 2,520 ĩrathirĩra mwaka-inĩ wa 1914. Hĩndĩ ĩyo nĩrĩo Jehova aatuire Jesu Mũthamaki wa Ũthamaki wa Ngai kũrĩa igũrũ.
Mĩaka ĩno 2,520 ĩroima kũ? Bibilia yugaga atĩ mahinda matatũ na nuthu nĩ thikũ 1,260. (Kũguũrĩrio 12:
23 MIKAELI MŨRAIKA ŨRĨA MŨNENE
Kiugo “mũraika ũrĩa mũnene” kiugĩte “mũnene wa araika.” Bibilia ĩgwetete mũraika o ũmwe mũnene, na etagwo Mikaeli.
Mikaeli nĩwe Mũtongoria wa mbũtũ ya araika arĩa ehokeku. Kũguũrĩrio 12:7 yugaga ũũ: “Mikaeli na araika ake makĩrũa na ndamathia ĩyo . . . na araika ayo.” Ibuku rĩa Kũguũrĩrio riugaga atĩ Jesu nĩwe Mũtongoria wa mbũtũ ya Ngai, na kwoguo Mikaeli nĩ rĩĩtwa rĩngĩ rĩa Jesu.
24 MATUKŨ MA KŨRIGĨRĨRIA
Rĩrĩ nĩ ihinda rĩrĩa maũndũ manene mangĩkaahanĩka thĩinĩ wa thĩ Ũthamaki wa Ngai ũtananiina thĩ ya Shaitani. Ciugo “ithirĩro rĩa mũtabarĩre ũyũ wa maũndũ” na “gũkorũo kuo kwa Mũrũ wa mũndũ,” nĩ ihũthĩrĩtwo thĩinĩ wa ũrathi wa Bibilia kuuga ũhoro wa ihinda o rĩu. (Mathayo 24:3, 27, 37) ‘Matukũ ma kũrigĩrĩria’ maambĩrĩirie rĩrĩa Ũthamaki wa Ngai wambĩrĩirie gwathana kũrĩa igũrũ mwaka-inĩ wa 1914, na magaathira rĩrĩa thĩ ya Shaitani ĩkaaninwo hĩndĩ ya Hari–
25 KŨRIŨKIO KWA ARĨA MAKUĨTE
Kũriũkio nĩ rĩrĩa mũndũ ũrarĩ mũkuũ acokio muoyo nĩ Ngai. Nĩ kũrĩ andũ kenda magwetetwo thĩinĩ wa Bibilia maariũkirio. Andũ amwe arĩa maariũkirie andũ nĩ Elija, Elisha, Jesu, Petero, na Paulo. Ciama icio ciothe ciaringirũo nĩ ũndũ wa hinya wa Ngai. Jehova nĩ eranĩire atĩ nĩ akariũkia andũ “arĩa athingu na arĩa matarĩ athingu” nĩguo matũũre gũkũ thĩ. (Atũmwo 24:15) Ningĩ Bibilia nĩ yugaga atĩ kũrĩ andũ mathiaga igũrũ. Ũndũ ũcio ũhotekaga rĩrĩa arĩa mathuurĩtwo, kana maitĩrĩirio maguta nĩ Ngai mariũkio nĩguo magatũũre igũrũ hamwe na Jesu.
26 KWARANĨRIA NA NDAIMONO
Kwaranĩria na ndaimono nĩ mũtugo mũũru wa kwaranĩria na maroho ĩmwe kwa ĩmwe kana kũgerera mũndũ ũngĩ ta mũndũ mũgo, aragũri, kana andũ angĩ ta acio. Andũ arĩa maranagĩria na ndaimono mekaga ũguo tondũ metĩkĩtie ũrutani wa maheeni atĩ andũ makua matuĩkaga maroho me na hinya. Ndaimono nacio nĩ igeragia kũhĩtithia andũ nĩguo maremere Ngai. Gũtuĩria njata, kũragũria, kũroga, mĩgiro, na maũndũ mangĩ ta macio, mothe nĩ ma ndaimono. Mabuku maingĩ, ngathĩti, thenema, imenyithia, o na nyĩmbo itũmaga ndaimono, ũragũri, na maũndũ mangĩ ta macio moneke ta matarĩ moru. Mĩtugo mĩingĩ ĩrĩa ĩkagwo mũndũ akua, ta kũruta magongona nĩ ũndũ wa arĩa makuĩte, kũririkana mũndũ ũrĩa ũkuĩte o mwaka, na gwĩka maũndũ mangĩ ta macio kũndũ kũrĩa gũkuĩtwo, ĩtũmaga mũndũ akuruhane na ndaimono. Kaingĩ andũ mahũthagĩra ndawa cia kũrebia hĩndĩ ĩrĩa marageria kũhũthĩra hinya wa ndaimono.
27 ŨNENE WA JEHOVA
Jehova nĩwe Ngai Mwene-Hinya-Wothe, na nĩwe wombire igũrũ na thĩ. (Kũguũrĩrio 15:3) Kĩu nĩkĩo gĩtũmaga akorũo arĩ we Mwene indo ciothe na arĩ na ũnene wothe wa gwatha ũũmbi wake wothe. (Thaburi 24:1; Isaia 40:
28 KŨRUTA NDA
Kũruta nda nĩ kũũraga mwana ũtarĩ mũciare mũndũ akĩendaga. Ti ũndũ ũmwe na rĩrĩa mwana angĩkua nĩ ũndũ wa aksidenti kana nĩ ũndũ wa thĩna wa mwĩrĩ. Kuuma mũtumia oha nda, mwana ndakoragwo arĩ kĩĩga kĩngĩ kĩa nyina, no akoragwo arĩ mũndũ ũngĩ.
29 GWĨKĨRŨO THAKAME
Ĩno nĩ njĩra ya ũrigitani ya gwĩkĩra mũndũ thakame ĩrutĩtwo harĩ mũndũ ũngĩ, kana kũmwĩkĩra gĩcunjĩ kĩmwe harĩ icunjĩ iria inya nene ciayo. Icunjĩ icio inya nene cia thakame nĩ hengereca ndune (red cells), hengereca njerũ (white cells), hengereca cia kũgiria thakame kuura (platelets), na gĩcunjĩ kĩrĩa kĩhaana maĩ (plasma).
30 KŨRŨNGWO
Thĩinĩ wa Bibilia kiugo “ũtaarani kana kũrũnga” ti hingo ciothe gĩkoragwo gĩkiuga kũherithia. Hĩndĩ ĩrĩa tũkũrũngwo tũkoragwo tũgĩtaarũo, tũkĩrutwo, na tũkĩonio mahĩtia maitũ. Jehova akĩrũnga mũndũ amũrũngaga na njĩra njega. (Thimo 4:
31 NDAIMONO
Ici nĩ ciũmbe njũru itonekaga na ikoragwo na hinya ũkĩrĩte wa andũ. Araika arĩa aremi nĩo metagwo ndaimono. Maatuĩkire aremi rĩrĩa maaregire gwathĩkĩra Ngai na kwoguo magĩtuĩka thũ ciake. (Kĩambĩrĩria 6:2; Judasi 6) Maathurire kũrũmĩrĩra Shaitani harĩ kũremera Jehova.
kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn tsn_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn lua_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn lus_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn grn_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn