Gũthiĩ rũũĩ na nduumo ya irua
- Details
- Published Date
- Written by Editor
- Category: Unduire Witu
Maambaga kũrika rũi magĩcoka kũrua
Igwa cia njohi nĩ ciatemagwo ikarehwo ndĩrĩ-inĩ ikaayũo, na o kĩhĩĩ gĩkahũrĩrũo ciakĩo nĩ mũirĩtu wao, igacooka ikahihũo nĩ mwanake wao.
Irĩgũ nacio ciekagwo o ũguo. No ũrĩa ũrarua arĩ wa kahĩĩ kana kairĩtu angĩagire mũndũ wa kũmũhũrĩra kana kũmũhihĩra nĩwe mwene weĩkagĩra ũguo.
Njohi ĩo yahũragĩrwo o hau nja gũkĩinagwo nyĩmbo. Wĩra wayo wathira ĩkarindwo nyũmba ĩo ĩkũruĩrũo, nao arui othe makamĩuma thutha na maakinya nja makarũgama.
Ngima ya mũhĩa o hĩndĩ ĩo yakoragwo ĩkĩrugwo. Ũguo arui nĩ maaragwo wega mũhari-inĩ ũmwe marũmanĩrĩire o ta ũrĩa maahithirio na ngwaro ĩkarehwo.
Wa mwene mũciĩ ũcio ekagĩrwo kĩara-inĩ gĩake gĩa gatagatĩ gĩa guoko kwa ũrĩo, nao acio angĩ magathiĩ magĩkagĩrwo o ũguo othe.
Irĩgũ nacio ciohagwo mĩrita ya mĩriĩra magũrũ ma ũmotho. Gĩthũrĩ gĩa thenge ĩo kĩahĩhio nĩ kĩarehagwo na ihĩĩ iria ciraarua igathiĩ ikĩrũmithagio nĩ atonyi ona kana mwene mũciĩ ũcio.
Nĩ macookaga makagaĩrũo nyama icio ingĩ makarĩa, no airĩtu matiacirĩaga. Atonyi na mwene mũciĩ nĩ moyaga ira na makarĩthĩĩra rũhĩ-inĩ na ciara magacooka makambĩrĩria kũhaka arui arĩa mambĩrĩirie na mwana wa mwene mũciĩ ũcio.
Mambagĩrĩria nake nĩ gũkorwo atuĩkaga nĩwe mũtongoria wa irui iria ingĩ.
Mũrui wa kĩhĩĩ ahakagwo thithi, iniũrũ, mũkonyo-inĩ, kwa arũme na gatagatĩ ga kĩara kĩrĩa kĩnene gĩa kũgũrũ kwa ũrĩo.
Irĩgũ nacio ciahakagwo thikĩrĩrio cierĩ, nduumĩro, nyondo, mũkonyo na ndogonye-inĩ. Ciekagwo ũguo ikĩinaga: “Hĩ-ĩ-ĩ ngĩhakwo ira wa kĩgũmũ nĩ akahakwo mũhu.” Kĩgũmũ nĩ mũrui wĩtoboketie akarua na akainũka akahonere mũciĩ.
Athuuri acio maarĩkia kũhaka ciana icio ira makoya mĩthĩgĩ na maturangũrũ makambĩrĩria kũrũũga igũrũ ta marenda kũgũtha arui na mathangũ macio. Maathiĩ kũmacũũnĩria magatiga. Kũu nĩkuo na gĩkũyũ gwĩtagwo gũcũngĩra ciana.
Thutha ũcio athuuri acio na atumia ao magatonya nyũmba magataha njohi ya ũũkĩ na ndahi igĩrĩ, ĩmwe ya rũngũ, na ya rũhĩa magacooka makauma nja mamĩtumĩirie magathiĩ magĩtiihagĩra arui nao arui makĩinaga:” Hĩ-ĩ-ndigũtihĩrũo karĩa ka njũkĩ nderiragĩria.”
Makĩrĩkia ũguo ngima ĩgakorwo yahĩa na ĩkimĩtwo na maguta ma mbaarĩki na mũthaiga wa ũũma. Gwekagwo ũguo nĩguo kũrigita andũ a nja matikerathe irua rĩtanathira. Ngima ĩo yaigagĩrĩrũo ihiga-inĩ rĩrĩa rĩhumbĩrĩte mũthaiga.
Mũtumia wa mũtonyi agathengerera ho anyitĩte ithanwa rĩa ũturi, rũkaracũ rwa mũthakwa nao arui makamũokokera na o ũrĩa wakinya harĩ we akamũrũmĩra ngima ĩo na ithanwa rĩrĩa na rũkaracũ rũrĩa.
Ũrĩa woya yake etagĩrĩra arĩa angĩ akiugaga: “Hĩ-ĩ-ĩ ngĩrĩa ũũmũ hũngũ yaikarĩire mũrokero.” Ũguo nĩ kuuga hũngũ no ĩraroota atĩ gwakĩa no ĩkarũma kahuti itĩĩri-inĩ. Nĩ macookaga makaria na magathiĩ na mbere na kũina ũũ: Hĩ-ĩ-ĩ kũrĩa ũrĩe kũrĩa no gũtahĩka ũtarĩtahĩka.”
Ũcio wathira nĩ matitimũkaga marorete mũgumo-inĩ ũrĩa maakoragwo maathĩtwo mathiĩ, naguo mũgumo ũcio ũgathiũrũrwo na mũthaiga.
Kĩhĩĩ kĩrĩa kĩrĩkinya mbere gĩkaagararia ndorothi yakĩo mũgumo-inĩ ũcio na gĩgeterera iria ingĩ na kĩrĩa gĩakinya gĩkaagararia yakĩo.
Ndorothi ĩkoragwo ĩrĩ mũtĩ mũraihu wohagĩrĩrũo rũtami rwa rũũa rwa nguuyo. Irui cia ihĩĩ ciakinya ho ciothe ciahaicaga igũrũ cikaũhũra nacio irĩgũ cikaara gĩcĩgĩ hau thĩ wa mũgumo cikĩinaga nyĩmbo cia irua.
Ihii ciacokaga igatua magumo marĩa igaikarĩra mũthenya ũyũ ũngĩ ikĩrua nacio irĩgũ igatuĩrũo nĩ atiiri acio. Atiiri acio nĩ manengeraga o kĩhĩĩ rũhiũ rwa njora ikĩinũka nĩguo ciĩyohe na ikanengerwo mũtirima wa mũthakwa nĩguo gĩthiĩ kĩnyitĩte na guoko gwakĩo kwa ũmotho makiuma mũgumo-inĩ.
Ciacookaga ikainũka irũmanĩrĩire ota ũrĩa ciahithĩtio ikĩinaga. Ciakinya mũciĩ ciaigaga magumo nyũmba igũrũ na ikambĩrĩria kũina nyimbo cia irua na ciarĩkia ikainũka mũciĩ kwao na ikerũo irookio mũthenya ũyũ ũngĩ nĩguo rĩu cigimare na nĩ ũndũ ũcio ikainũka o ikĩinithagio na ciararaga ikĩina nginya gũgakũra. Muthenya ũcio wa matuumo warĩ ikeno nyingĩ tondũ arui matuumithagio magĩcũũgagio ũguo nĩguo ciĩga cia mĩĩrĩ yao ithithine, na inoge, namo meciria ma ruo rũa kahiũ maagithio mweke mĩthenya-inĩ ĩo ĩtatũ.
Makinya mĩciĩ mararaga makĩina marara nja nao aciari oa magathondeka njohi ya kũrathima mwana na yarookaga gũkerũrũo ruoro rũgĩtema. Mũthuuri na mũka makehaka ira ndũũmĩro, karakara, na mũkonyo makiugaga: “Twahoria ũũru mwana witũ ndakoone ũũru ta wa kũũra mũno kana gwĩtigĩra akĩrua.”
Gwakinya hĩndĩ ya kũrua mwene irua atahagia njohi agaitangĩra ngoma cia ithe na nyina hau nja na thome, nake mũtumia akaruta ira na maĩ mũthuuri akamba kũrĩĩhaka karakara, nduumĩro na mũĩkonyo. Nake mũtumia wake na mũtonyi na mũtumia wake makehaka ota ũguo. Magacooka othe magakunda maĩ na makamaitĩrĩria ithangũ-inĩ rĩa mũthakwa makiugaga “Twahoria ũũrũ ũrĩa ũngĩkora ciana ici . Itikoire mũno kana ciĩtigĩre.”
Mwana wa mwene acookaga akagũthũo na ithangũ rĩu thithi rĩgacooka rĩkaigĩrĩrũo nyũmba igũrũ.
Gũkinyĩra hau nĩrĩo mwene mũciĩ aathanaga arui marutwo mathaga moothe marĩa marainaga namo nĩguo mathiĩ rũũĩ. Makinya rũũĩ marutagwo magatigwo ũguo irĩgũ nginyanagia ihĩĩ.
Nĩ maingĩraga rũũĩ na magethamba mwĩrĩ ũrĩ wothe ona kũrĩa makũrua nĩguo magandio nĩ ũhehu wa maĩ matikaigue rũo o ruothe.
Irĩgũ rĩmwe nĩ ciatobokanagia rũũĩ na atiiri acio nĩguo macithambie wega nao ahiki arĩa metagwo aka-a-mbũri maakoragwo o hakuhĩ rũũĩ-inĩ na ndũrũhĩ nene ya gĩkeno kĩa irua.
Irui ciambataga irũmĩte thano itongoretio nĩ kĩa mwene. Kĩhĩĩ gĩatonyagia kĩara gĩakĩo kĩrĩa kĩnene gatagatĩ ga kĩara gĩakĩo kĩa mũhĩko na gĩa gatagatĩ.
Ciakinya kĩhaaro kĩrĩa ikũruĩra igakora kĩrĩndĩ kĩnene kĩarĩte itĩĩri nacio igagĩtonya thĩinĩ itongoretio nĩ mwanake nĩguo acionie ũrĩa itĩĩri riunagĩrĩrũo. Agacionia ũrĩa igũthiũrũrũka kĩhaaro ikĩrũgarũgaga. Kũu nĩkuo kunĩrĩra itĩĩri.
Thooma gĩcunjĩ gĩa kana hĩndĩ ĩo ĩngĩ…
kik_Latn eng_Latn eng_Latn eng_Latn fra_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn