GĨCUNJĨ GĨA 2
Bibilia
—Ibuku Riumĩte Kũrĩ Ngai
1, 2. Bibilia nĩ kĩheo kĩega kuuma kũrĩ Ngai nĩkĩ?
ŨNGĨIGUA atĩa mũrata waku angĩkũhe kĩheo? No ũkorũo ũkĩhĩahĩa mũno gũkĩhingũra na ũkene nĩ kũmenya atĩ mũrata ũcio waku nĩ agwĩciragia, na nĩ ũndũ ũcio ũmũcokerie ngatho mũno.
2 Bibilia nĩ kĩheo kuuma kũrĩ Ngai. Nĩ kĩheo kĩega mũno tondũ gĩtũheaga ũhoro tũtangĩona handũ hangĩ. Kwa ngerekano, ĩtwĩraga atĩ Ngai ombire igũrũ na thĩ, o hamwe na mũthuri na mũtumia wa mbere. Nĩ ĩkoragwo na motaaro mangĩtũteithia rĩrĩa tũrĩ na mathĩna. Ningĩ nĩ ĩtũteithagia kũmenya ũrĩa Ngai akahingia muoroto wake wĩgiĩ thĩ gũkorũo ĩrĩ kũndũ kwega gwa gũtũũra.
3. Nĩ ũndũ ũrĩkũ ũkuona ũkĩĩruta Bibilia?
3 Weruta Bibilia nĩ ũkuona atĩ Ngai nĩ arenda ũtuĩke mũrata wake, na o ũrĩa ũgũthiĩ na mbere kwĩruta noguo ũkũgĩa na ũrata wa hakuhĩ hamwe nake.
4. Nĩ ũndũ ũrĩkũ ũragũkenia wĩgiĩ Bibilia?
4 Bibilia ĩtaũrĩtwo na thiomi makĩria ma 2,800, na kobĩ bilioni nyingĩ ciayo nĩ icabĩtwo. Makĩria ma gĩcunjĩ kĩa andũ 90 harĩ 100 thĩinĩ wa thĩ no mone Bibilia na rũthiomi rwao. Na o kiumia, makĩria ma andũ milioni ĩmwe nĩ magĩaga na Bibilia. Hatarĩ nganja, Bibilia nĩ ibuku rĩa mwanya.
5. Tũngiuga Bibilia “[ĩtongoretio] nĩ roho wa Ngai” nĩkĩ?
5 Bibilia “[ĩtongoretio] nĩ roho wa Ngai.” (Thoma 2 Timotheo 3:16.) No andũ amwe no meyũrie ũũ: ‘Tondũ Bibilia yandĩkirũo nĩ andũ-rĩ, ĩngĩkorũo yumĩte kũrĩ Ngai na njĩra ĩrĩkũ?’ Bibilia ĩcokagia ũũ: “Andũ maaririe maũndũ merĩtwo nĩ Ngai o ta ũrĩa maatongoririo nĩ roho mũtheru.” (2 Petero 1:21) Ũndũ ũcio no ũringithanio na karani angĩrũo andĩke marũa nĩ ũrĩa ũmwandĩkĩte. Marũa macio mangĩrũo moimĩte kũrĩ ũ? Kũrĩ mwandĩkani no ti karani. Ũndũ ũmwe na ũcio, ũhoro ũrĩa ũrĩ Bibilia-inĩ woimire kũrĩ Ngai no ti arĩa maamĩandĩkire. Maatongoririo nĩ Ngai makĩwandĩka. Kwoguo Bibilia nĩ “kiugo kĩa Ngai.”
BIBILIA NDĨHĨTAGIA
6, 7. Nĩ kĩĩ kĩngĩtũma tuuge atĩ Bibilia ndĩĩhĩngĩcaga?
6 Bibilia yandĩkirũo na ihinda rĩa makĩria ma mĩaka 1,600. Arĩa maamĩandĩkire maatũũraga mahinda-inĩ matiganĩte. Amwe maarĩ athomu gũkĩra arĩa angĩ. Kwa ngerekano ũmwe aarĩ ndagĩtarĩ. Angĩ maarĩ arĩmi, ategi a thamaki, arĩithi, anabii, acirithania, na athamaki. O na gũtuĩka Bibilia yandĩkirũo nĩ andũ ngũrani, ndĩĩhĩngĩcaga. Ndiugaga ũndũ ũmwe thĩinĩ wa mũrango ũmwe, no thĩinĩ wa mũrango ũngĩ ĩgakararia ũndũ ũcio. *
7 Mĩrango ya mbere ya Bibilia ĩtaaragĩria ũrĩa mathĩna maambĩrĩirie, nayo mĩrango ya mũico ĩgataarĩria ũrĩa Ngai akaniina mathĩna na atue thĩ paradiso. Bibilia nĩ yarĩrĩirie historĩ ya andũ na ĩkonania atĩ muoroto wa Ngai nĩ ũhingaga hĩndĩ ciothe.
8. Heana ngerekano ironania atĩ Bibilia ndĩhĩtagia rĩrĩa ĩkwaria maũndũ megiĩ sayansi.
8 Bibilia ndĩandĩkirũo nĩguo ĩrutanage maũndũ megiĩ sayansi, o na kũrĩ ũguo ndĩhĩtagia rĩrĩa ĩrarĩrĩria maũndũ macio. Na githĩ ũguo tiguo tũngĩrĩgĩrĩra ibuku riumĩte kũrĩ Ngai rĩkorũo rĩhaana? Kwa ngerekano, ibuku rĩa Maũndũ ma Alawii nĩ rĩkoragwo na motaaro maahetwo Aisiraeli megiĩ ũrĩa mangĩagirĩrĩirie mĩrimũ gũtherema. Motaaro macio maandĩkirũo tene mbere ya andũ mamenyete ũrĩa mĩrimũ ĩtheremaga. Ningĩ Bibilia nĩ ĩrutanaga ĩtekũhĩtia atĩ thĩ ndĩkoragwo ĩnyitĩrĩirũo nĩ kĩndũ. (Ayubu 26:7) Bibilia nĩ yoigĩte o tene atĩ thĩ nĩ gĩthiũrũrĩ, rĩrĩa andũ aingĩ meetĩkĩtie ũndũ ũngĩ ngũrani.
9. Wĩhokeku wa arĩa maandĩkire Bibilia ũtũteithagia kũmenya ũndũ ũrĩkũ?
9 Bibilia ndĩhĩtagia ĩkĩaria ũhoro wa maũndũ meekĩkire tene. No mabuku maingĩ makĩaria ũhoro wĩgiĩ maũndũ ma tene, nĩ marĩ mahĩtia tondũ andĩki a mo matiarĩ ehokeku. Kwa ngerekano, rĩrĩa maahotagwo mbaara-inĩ ti hĩndĩ ciothe maandĩkaga maũndũ macio. No andĩki a Bibilia maarĩ ehokeku tondũ o na rĩrĩa Aisiraeli maahotagwo mbaara-inĩ nĩ maandĩkaga. Ningĩ nĩ maandĩkire ũhoro wĩgiĩ mahĩtia mao. Kwa ngerekano, thĩinĩ wa ibuku rĩa Ndari, Musa nĩ andĩkĩte ihĩtia eekire na ũrĩa Ngai aamũrũithirie nĩ ũndũ wa rĩo. (Ndari 20:
IBUKU RĨRĨ MOTAARO MEGA
10. Tũngiuga motaaro ma Bibilia no matũgune o na mahinda-inĩ maya nĩkĩ?
10 Maandĩko ma Bibilia “matongoretio nĩ roho wa Ngai na nĩ marĩ ũguni harĩ kũrutana, gũkaanania, [na] kũrũnga maũndũ.” (2 Timotheo 3:16) Nĩ ma, motaaro ma Bibilia nĩ matũgunaga. Jehova nĩ atũĩ wega na kwoguo nĩ ataũkagĩrũo nĩ ũrĩa twĩciragia na ũrĩa tũiguaga. Nĩ atũĩ wega kũrĩ ũrĩa twĩyũĩ na nĩ endaga tũkorũo na gĩkeno. Nĩ oĩ kĩrĩa kĩega na ithuĩ na kĩrĩa twagĩrĩirũo nĩ gwĩthema.
11, 12. (a) Nĩ motaaro marĩkũ mega Jesu aaheanire thĩinĩ wa Mathayo 5 nginya 7? (b) Nĩ maũndũ marĩkũ mangĩ tũngĩĩruta kuuma Bibilia-inĩ?
11 Thĩinĩ wa Mathayo mũrango wa 5 nginya 7 nĩ hakoragwo na motaaro mega Jesu aaheanire megiĩ ũrĩa tũngĩgĩa na gĩkeno, ũrĩa tũngĩikarania na andũ arĩa angĩ, ũrĩa twagĩrĩirũo nĩ kũhoya, na mawoni marĩa twagĩrĩirũo gũkorũo namo megiĩ mbeca. O na gũtuĩka motaaro macio maaheanirũo mĩaka 2,000 mĩhĩtũku, makoragwo na ũguni o ta ũrĩa maarĩ hĩndĩ ĩyo.
12 Ningĩ, thĩinĩ wa Bibilia Jehova nĩ atũheaga motaaro mangĩtũteithia gũkenera ũtũũro thĩinĩ wa famĩlĩ, gũkorũo tũrĩ aruti wĩra ega, na gũikarania na thayũ na andũ arĩa angĩ. Motaaro ma Bibilia no matũteithie hĩndĩ ciothe gũtekũmakania tũrĩ a, tũikaraga kũ, kana tũrĩ na mathĩna mahaana atĩa.
ŨRATHI WA KWĨHOKEKA
13. Isaia aarathĩte atĩa ũhoro wĩgiĩ itũũra rĩa Babuloni?
13 Morathi maingĩ ma Bibilia nĩ mahingĩte. Kwa ngerekano, mũnabii Isaia nĩ aarathĩte ũhoro wĩgiĩ kwanangwo kwa Babuloni. (Isaia 13:19) Nĩ aatarĩirie ũrĩa itũũra rĩu rĩngĩahootirũo. Itũũra rĩu rĩarĩ na ihingo nene na rĩgathiũrũrũkĩrio nĩ rũĩ. Ĩndĩ Isaia aarathĩte atĩ rũĩ rũu nĩ rũngĩahũithirio na ihingo itigwo irĩ hingũre. Itũũra rĩu rĩngĩahootirũo hatarĩ mbaara. Isaia o na nĩ aarathĩte atĩ Babuloni ĩngĩatooririo nĩ mũndũ wĩtagwo Kurusu.
14, 15. Ũrathi wa Isaia wahingire atĩa?
14 Mĩaka 200 thutha wa ũrathi ũcio kwandĩkwo, gũgĩũka mbũtũ ĩhaarĩirie gũtharĩkĩra Babuloni. Nũ watongoretie mbũtũ ĩyo? O ta ũrĩa kwarathĩtwo, yatongoretio nĩ Kurusu, mũthamaki wa Perisia. Hihi maũndũ macio mangĩ Isaia aarathĩte nĩ mangĩahingire?
15 Ũtukũ ũcio Ababuloni maarĩ na ndĩa nene. Moonaga marĩ na ũgitĩri tondũ wa thingo nene cia itũũra rĩu na rũĩ rũrĩa rwamathiũrũrũkĩirie. Nake Kurusu na mbũtũ yake marĩ nja wa itũũra rĩu, nĩ kwenja meenjaga mũtaro nĩguo maunithie rũĩ rũu. Maĩ makĩhũa ũndũ mbũtũ ya Perisia ĩngĩahotire kũgera rũĩ thĩinĩ. No mbũtũ ĩyo ĩngĩahotire kũingĩra Babuloni atĩa? O ta ũrĩa kwarathĩtwo, ihingo itiarĩ hinge kwoguo mbũtũ ĩyo ĩkĩingĩra Babuloni hatarĩ mbaara.
16. (a) Isaia aarathĩte itũũra rĩa Babuloni rĩngĩkahaana atĩa thutha-inĩ? (b) Tũmenyaga atĩa atĩ ũrathi wa Isaia nĩ wahingire?
16 Ningĩ Isaia nĩ aarathĩte atĩ Babuloni ndĩngĩgacoka gũtũũrũo rĩngĩ. Aandĩkire ũũ: “Itũũra rĩu rĩtigacoka gũtũũrũo o na rĩ, kana rĩikarũo nĩ andũ nginya njiarũa na njiarũa.” (Isaia 13:20) Hihi ũndũ ũcio nĩ wahingire? No wone maganjo ma Babuloni kĩndũ kilomita 80 mwena wa mũhuro wa Baghdad, Iraq. Gũtiikaragwo nginya ũmũthĩ ũyũ. Jehova nĩ aahaatire itũũra rĩu “na kĩhaato gĩa kũninana.”
17. Nĩ kĩĩ kĩngĩtũma twĩhoke ciĩranĩro cia Ngai?
17 Tondũ morathi maingĩ marĩa marĩ Bibilia-inĩ nĩ mahingĩte, no twĩhoke atĩ maũndũ marĩa Bibilia yugĩte megiĩ ihinda rĩũkĩte nĩ makaahinga. No tũkorũo na ma atĩ Jehova nĩ akaahingia kĩĩranĩro gĩake gĩa gũtua thĩ paradiso. (Thoma Ndari 23:19.) Tũrĩ na kĩĩrĩgĩrĩro kĩa “muoyo wa tene na tene ũrĩa weranĩirũo tene nĩ Ngai, o we ũtangĩheenania.”
BIBILIA NO ĨGARŨRE MŨTŨŨRĨRE WAKU
18. Mũtũmwo Paulo oigire atĩa ũhoro wĩgiĩ “kiugo kĩa Ngai”?
18 Nĩ tweruta atĩ Bibilia nĩ ibuku rĩa mwanya. Ndĩĩhĩngĩcaga, na rĩrĩa ĩkwaria ũhoro wa sayansi kana maũndũ ma tene ndĩhĩtagia. Ningĩ nĩ ĩtũheaga ũtaaro mwega na ĩkoragwo na morathi maingĩ mahingĩte. No Bibilia no ĩtũteithie na njĩra ingĩ. Mũtũmwo Paulo aandĩkire atĩ, “kiugo kĩa Ngai kĩrĩ muoyo na nĩ kĩrĩ hinya.” Ũguo nĩ kuuga atĩa?
19, 20. (a) Bibilia ĩngĩgũteithia atĩa kwĩmenya? (b) Ũngĩonania ngatho atĩa nĩ ũndũ wa Bibilia ĩrĩ kĩheo?
19 Bibilia no ĩgarũre mũtũũrĩre waku. No ĩgũteithie kwĩmenya wega, ũmenye mwĩcirĩrie na mwerekera waku. Kwa ngerekano, no tũkorũo tũgĩciria atĩ nĩ twendete Ngai. No nĩguo tuonanie atĩ nĩ tũmwendete, nĩ twagĩrĩirũo kũrũmĩrĩra ũrĩa Bibilia yugĩte.
20 Hatarĩ nganja, Bibilia nĩ ibuku riumĩte kũrĩ Ngai. Endaga ũmĩthome, ũmĩthuthurie, na ũmĩende. Thiĩ na mbere kũmĩthoma nĩguo wonanagie ngatho nĩ ũndũ wa kĩheo kĩu. Weka ũguo nĩ ũgũtaũkĩrũo nĩ muoroto wa Ngai harĩ andũ. Thĩinĩ wa gĩcunjĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire, nĩ tũkeruta makĩria ũhoro wĩgiĩ muoroto ũcio.
^ kĩb. 6 Andũ amwe moigaga atĩ Bibilia nĩ ĩĩhĩngĩcaga yo nyene, no ũcio ti ũhoro wa ma. Rora gĩcunjĩ kĩa 7 kĩa ibuku Biblia
^ kĩb. 16 Ũngĩenda kũmenya ũhoro makĩria wĩgiĩ ũrathi wa Bibilia, no ũthome kabuku ka Menya Kĩrĩa Kĩrĩ Kiugo-inĩ kĩa Ngai karatathi ga 17-
^ kĩb. 17 Kwanangwo kwa Babuloni nĩ ngerekano ĩmwe ya morathi ma Bibilia marĩa mahingĩte. No wone ũhoro wĩgiĩ morathi megiĩ Jesu Kristo thĩinĩ wa Kohoro ga 5 Mũico-inĩ wa Ibuku.
Wĩrute Makĩria
ŨHORO MWEGA KUUMA KŨRĨ NGAI!
Tũngĩkorũo na Ma Atĩa Bibilia nĩ ya Ma?
Angĩkorũo Bibilia yatungirũo nĩ Ngai-rĩ, ndĩagĩrĩirũo gũkorũo ĩhaana ibuku rĩngĩ.
NĨA MAREKA WENDI WA JEHOVA ŨMŨTHĨ?
Ma ya Bibilia Yaacokire Kũmenyeka Rĩngĩ Atĩa?
Tũngĩmenya atĩa atĩ nĩ tũtaũkĩirũo wega nĩ ũrĩa Bibilia ĩrutanaga?
kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn