Ũhoro Ũrĩa ũrĩ Thĩinĩ
© 2014 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
Goocai Kristo, Mũthamaki ũrĩ Riri!
KARATATHI GA 3 NYĨMBO: 30, 16
Kenai nĩ Ũndũ wa Ũhiki wa Gatũrũme!
KARATATHI GA 8 NYĨMBO: 5, 17
Jehova nĩ Arũmbũyagia Maũndũ Maitũ na Agatũgitĩra
KARATATHI GA 16 NYĨMBO: 23, 51
Jehova—Mũrata Witũ Ũrĩa Mũnene
KARATATHI KA 21 NYĨMBO: 51, 18
▪ Goocai Kristo, Mũthamaki ũrĩ Riri!
▪ Kenai nĩ Ũndũ wa Ũhiki wa Gatũrũme!
Jesu Kristo, Mũthamaki wa Kĩĩmesia, akeyoha rũhiũ rwake na agatwarithia mbarathi yake nĩguo atoorie thũ ciake. Thutha wa kũrĩkia ũtoorania wake, akahikia mũhiki mũthaka na mũhiki ũcio arĩ na airĩtu mamumĩte thutha. Maũndũ macio ma gĩkeno marĩrĩirio thĩinĩ wa Thaburi 45. Thoma ũrĩa magũkoniĩ.
▪ Jehova nĩ Arũmbũyagia Maũndũ Maitũ na Agatũgitĩra
▪ Jehova—Mũrata Witũ Ũrĩa Mũnene
Nĩ kĩĩ kĩngĩtũteithia tũgĩe na ngatho nyingĩ makĩria harĩ Jehova, Ithe witũ wa igũrũ? Icunjĩ ici nĩ igũtũteithia ũrĩa tũngĩkĩra hinya ũrata witũ na Jehova arĩ Mũtũrũmbũiya, Mũtũgitĩri, na Mũrata witũ ũrĩa mũnene. Ningĩ nĩ igũtwĩkĩra hinya tũteithagie arĩa angĩ mamũtĩage.
13 Mũtumia wa Ndigwa nĩ Aarathimirũonĩ Ũndũ wa Wĩtĩkio Wake
28 ‘Wĩyonagĩre Wega wa Jehova’
NGOTHI-INĨ: Gũkũ nĩ kũndũ kwa mũingĩ (Michaelerplatz) thĩinĩ wa Vienna. Nĩ kũndũ kwega gwa kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega. Mwarĩ wa Ithe witũ arahunjia akĩhũthĩra rũthiomi rwa Gĩĩchaina na akaheana ibuku Bibilia Ĩrutanaga Atĩa Kũna?
20,923
2,201
10,987
Thĩinĩ wa Vienna, ũhoro mwega wa Ũthamaki nĩ ũrahunjio na thiomi 25
‘Wĩ na ũkaru ũcio waku-rĩ, thiaga o ũgĩtooragia.’—THAB. 45:4.
1, 2. Nĩkĩ Thaburi ya 45 nĩ ya bata harĩ ithuĩ?
MŨTHAMAKI ũrĩ na riri atwarithĩtie mbarathi akĩrũĩrĩra ũhoro wa ma na wa ũthingu. Agatooria thũ ciake, na thutha wa ũhootani wake wa mũico, akahikia mũhiki mũthaka mũno. Mũthamaki ũcio agatũũra aririkanagwo na agoocagwo tene na tene. Ũcio nĩguo ũndũ ũrĩa mũnene warĩrĩirio thĩinĩ wa Thaburi 45.
2 O na kũrĩ ũguo, Thaburi ĩyo ya 45, to rũgano tu rwa gũcanjamũra rũrĩ na kĩrĩkĩrĩro kĩega. Maũndũ marĩa magwetetwo thĩinĩ wayo, nĩ ma bata harĩ ithuĩ. Nĩ mahutĩtie mũtũũrĩre witũ wa ũmũthĩ, na wa mahinda marĩa maroka. Nĩ ũndũ ũcio, rekei tũthuthurie na kinyi thaburi ĩyo.
3, 4. (a) “Ũhoro mwega” ũrĩa waandĩkirũo nĩ mwandĩki wa Thaburi nĩ ũrĩkũ, na ũngĩhutia ngoro ciitũ atĩa? (b) ‘Ndeto iria twaragia ciĩgiĩ Mũthamaki’ na njĩra ĩrĩkũ, na rũrĩmĩ rwitũ rũtariĩ atĩa ta karamu?
3 Thoma Thaburi 45:1. “Ũhoro mwega” ũrĩa ũrahutia ngoro ya mwandĩki wa Thaburi na ũgatũma ‘ĩtherũke’ ũkoniĩ mũthamaki. Ũhoro ũcio watũmire ngoro ya mwandĩki wa Thaburi ĩcanjamũke mũno, na rũrĩmĩ rwake rũgĩtuĩka ta “karamu ka mwandĩki ũrĩa mũũgĩ.”
4 Ĩ ithuĩ na ithuĩ? Ũhoro mwega ũrĩa ũhutagia ngoro ciitũ nĩ ũhoro ũrĩa mwega wa Ũthamaki wa Kĩĩmesia. Ũhoro ũcio wa Ũthamaki watuĩkire “mwega” makĩria mwaka wa 1914. Kuuma mwaka ũcio, ti gũtanya tũtanyaga Ũthamaki ũcio, ĩndĩ nĩ wambĩrĩirie gwathana kũrĩa igũrũ. ‘Ũhoro ũcio mwega wa Ũthamaki’ nĩguo tũhunjagia thĩinĩ wa “thĩ yothe, ũtuĩke ũira kũrĩ ndũrĩrĩ ciothe.” (Mat. 24:14) Hihi ngoro ciitũ nĩ ‘itherũkaga’ nĩ ũndũ wa ndũmĩrĩri ĩyo ya Ũthamaki? Hihi nĩ tũhunjagia ũhoro ũcio mwega wa Ũthamaki na kĩyo? O ta mwandĩki wa Thaburi, ‘ndeto iria twaragia, ciĩgiĩ Mũthamaki’ witũ Jesu Kristo. Tũhunjagia atĩ nĩwe Mũthamaki wa Ũthamaki wa Kĩĩmesia ũrĩa ũikarĩire gĩtĩ gĩa Ũthamaki kũrĩa igũrũ. Ningĩ nĩ twĩraga andũ othe, athamaki na raiya ao atĩ metĩkĩre wathani wa Kristo. (Thab. 2:1, 2, 4-12) Rũrĩmĩ rwitũ rũkoragwo rũtariĩ ta “karamu ka mwandĩki ũrĩa mũũgĩ,” tondũ tũhũthagĩra biũ Kiugo kĩa Ngai rĩrĩa tũrahunjia.
[Mbica karatathi ka 4]
5. (a) Jesu aarĩ “nyoko” kana mũthaka na njĩra irĩkũ? (b) Nĩ na njĩra ĩrĩkũ ‘kanua ka Mũthamaki kooimaga ciugo horo,’ na tũngĩĩgerekania atĩa na kĩonereria gĩake?
5 Thoma Thaburi 45:2. Bibilia yarĩtie maũndũ manini mũno megiĩ ũrĩa Jesu aatariĩ kĩĩmwĩrĩ. O na kũrĩ ũguo, tondũ aarĩ mũkinyanĩru no mũhaka akorũo aarĩ “nyoko” kana mũndũ mũthaka. Ĩndĩ, ũthaka wake ũrĩa mũnene mũno woimanaga na wĩhokeku na wĩkindĩru wake mũrũmu harĩ Jehova. Makĩria ma ũguo, Jesu aahũthagĩra ‘ciugo horo’ akĩhunjia ndũmĩrĩri ya Ũthamaki. (Luk. 4:22; Joh. 7:46) Hihi ithuĩ nĩ twĩrutanagĩria kũrũmĩrĩra kĩonereria gĩake rĩrĩa tũrahunjia, na tũkageria kũhũthĩra ciugo iria ikũhutia ngoro cia andũ?—Kol. 4:6.
6. Nĩ na njĩra ĩrĩkũ Ngai aarathimire Jesu “tene na tene”?
6 Nĩ ũndũ wa Jesu kwĩrutĩra na ngoro yothe, Jehova nĩ aarathimire ũtungata wake gũkũ thĩ, na thutha wa kũruta muoyo wake igongona akĩmũtũũgĩria. Mũtũmwo Paulo aandĩkire ũũ: ‘Nake Jesu agĩkorũo ahaana ta mũndũ-rĩ, akĩĩnyihia, agĩgĩathĩka, o kinya akĩũragwo, o kũũragwo kũrĩa kwa mũtĩ-inĩ. Na nĩ ũndũ wa ũguo, Ngai nĩaamũtũũgĩririe mũno, akĩmũtua rĩĩtwa o rĩrĩa rĩkĩrĩte marĩĩtwa mothe; nĩguo atĩ thĩinĩ wa rĩĩtwa rĩa Jesu maru mothe maturagio, kũrĩa igũrũ, na gũkũ thĩ, o na rungu rwa thĩ; o na ningĩ atĩ nĩmĩ ciothe ciumbũrage atĩ Jesu Kristo nĩwe Mwathani, nĩ getha Ngai Ithe witũ agoocagwo.’ (Afil. 2:8-11) Jehova nĩ aamũrathimire “tene na tene” na njĩra ya kũmũriũkia akĩmũhe muoyo ũtangĩkua.—Rom. 6:9.
7. Nĩ na njĩra irĩkũ Ngai aaitĩrĩirie Jesu maguta gũkĩra arĩa a “riika” rĩake?
7 Thoma Thaburi 45:6, 7. Tondũ Jesu nĩ eendete mũno ũthingu na agathũũra ũndũ o wothe ũrĩa ũngĩacambithirie Ithe-rĩ, Jehova nĩ aamũitĩrĩirie maguta akĩmũtua Mũthamaki wa Ũthamaki wa Kĩĩmesia. Jesu aaitĩrĩirio “maguta ma gĩkeno” gũkĩra arĩa a “riika” rĩake, nĩo athamaki a Juda a kuuma nyũmba-inĩ ya Daudi. Na njĩra irĩkũ? Ũndũ wa mbere nĩ atĩ, Jehova we mwene nĩwe wamũitĩrĩirie maguta. Makĩria ma ũguo, Jehova aamũitĩrĩirie maguta atuĩke Mũthamaki na Mũthĩnjĩri-Ngai Ũrĩa Mũnene. (Thab. 2:2; Ahib. 5:5, 6) Jesu ndaamũrirũo na njĩra ya gũitĩrĩrio maguta ta marĩa maaitagĩrĩrio athamaki a Isiraeli, ĩndĩ aitĩrĩirio roho mũtheru. Ningĩ arathamaka kuuma igũrũ no ti gũkũ thĩ.
8. ‘Ngai nĩ gĩtĩ gĩa Ũthamaki’ kĩa Jesu na njĩra ĩrĩkũ, na tũrĩ na ma atĩa atĩ ũthamaki wa Jesu nĩ wa ũthingu?
8 Jehova aatuire Mũriũ wake Mũthamaki wa Ũthamaki wa Kĩĩmesia kũrĩa igũrũ mwaka wa 1914. Tondũ “mũthĩgi” ũrĩa Jesu ‘athamakaga naguo nĩ mũthĩgi ũrĩ ũgerereri-rĩ,’ tũrĩ na ma biũ atĩ hingo ciothe wathani wake nĩ wa kĩhooto na ũthingu. Ningĩ wathani wake nĩ mwagĩrĩru tondũ Ngai nĩwe ‘gĩtĩ gĩake kĩa Ũthamaki.’ Ũguo nĩ kuga atĩ Jehova nĩwe ũmũtuĩte Mũthamaki. Makĩria ma ũguo, gĩtĩ gĩa Ũthamaki kĩa Jesu nĩ gĩa gũtũũra “tene na tene.” Na githĩ ti gĩtĩo kĩnene gũtungatĩra Jehova rungu rwa Mũthamaki ta ũcio ũrĩ hinya ũrĩa wamũrĩtwo nĩ Ngai?
9, 10. (a) Jesu eeyohire rũhiũ rwake rĩ, na aambĩrĩirie kũrũhũthĩra atĩa atekũrĩa marĩĩgu? (b) Kristo akaahũthĩra rũhiũ rwake atĩa ihinda rĩrĩa rĩroka?
9 Thoma Thaburi 45:3. Jehova erĩte Mũthamaki wake ‘eyohe rũhiũ rwake njohero’ na njĩra ĩyo akeera Jesu ahũũre na atuĩre arĩa othe mareganaga na ũnene wa Jehova. (Thab. 110:2) Tondũ Kristo nĩ Mũthamaki na mũrũi mbaara ũtangĩhooteka, nĩ etagwo “njamba.” Eeyohire rũhiũ rwake mwaka wa 1914 na agĩtooria Shaitani na ndaimono ciake kũrĩa igũrũ akĩmaharũrũkia gũkũ thĩ.—Kũg. 12:7-9.
10 Kĩu kĩarĩ o kĩambĩrĩria kĩa ũhootani wake. Ndarĩkĩtie ‘ũtoorania wake.’ (Kũg. 6:2) Jehova nĩ atuĩte itua atĩ mũtabarĩre wothe wa Shaitani no mũhaka ũniinwo, na Shaitani na ndaimono ciake maagithio hinya. Babuloni ũrĩa Mũnene, kana ndini ciothe cia maheeni nĩwe ũgũkorũo arĩ wa mbere kũniinwo. Muoroto wa Jehova nĩ kũhũthĩra atongoria a gĩũteti kwananga “mũmaraya” ũcio. (Kũg. 17:16, 17) Jesu acoke aniine biũ mũtabarĩre wa Shaitani wa gĩũteti. Kristo ũrĩa ningĩ wĩtagwo “mũraika wa kũrĩa kũriku gũtarĩ gĩturi,” nĩ agaacoka arĩkie ũtoorania wake na njĩra ya gũikia Shaitani na ndaimono ciake thĩinĩ wa irima rĩtarĩ gĩturi. (Kũg. 9:1, 11; 20:1-3) Rekei rĩu tuone ũrĩa Thaburi 45 yarathĩte maũndũ macio ma gũcanjamũra.
11. Kristo ararũĩrĩra “ũhoro ũrĩa wa ma” na njĩra ĩrĩkũ?
11 Thoma Thaburi 45:4. Mũthamaki ũcio ndararũa mbaara nĩguo etahĩre mabũrũri kana atue andũ ngombo. Mbaara yake nĩ ya ũthingu na ĩrĩ na muoroto mwega. Arathiĩ ‘akĩrũagĩrĩra ũhoro ũrĩa wa ma, na wa ũhoreri na ũthingu.’ Ma ĩrĩa nene mũno ĩrabatara kũrũĩrĩrũo nĩ ĩrĩa ĩĩgiĩ ũnene wa Jehova. Hĩndĩ ĩrĩa Shaitani aaremeire Ngai, eekĩrĩire nganja kĩhooto kĩa Jehova gĩa gwathana. Kuuma hĩndĩ ĩyo, ndaimono na andũ nĩ makoretwo magĩkĩrĩra nganja kĩhooto kĩa Jehova gĩa gwathana. Rĩu ihinda nĩ ikinyu, Mũthamaki ũrĩa ũitĩrĩirio maguta nĩ Jehova arũe mbaara nĩguo onanie ũũma wa atĩ Jehova nĩwe ũrĩ na kĩhooto gĩa gwathana.
12. Mũthamaki ararũĩrĩra ‘ũhoro ũrĩa wa ũhoreri’ na njĩra ĩrĩkũ?
12 Ningĩ Mũthamaki ũcio nĩ arathiĩ akĩrũagĩrĩra ‘ũhoro wa ũhoreri.’ Arĩ Mũrũ wa mũmwe wa Ngai nĩ atũigĩire kĩonereria kĩega mũno kĩa ũhoreri na gwathĩkĩra ũnene wa Ithe arĩ na wĩhokeku. (Isa. 50:4, 5; Joh. 5:19) Raiya othe ehokeku a Mũthamaki ũcio no mũhaka marũmĩrĩre kĩonereria gĩake na mathĩkagĩre ũnene wa Jehova maũndũ-inĩ mothe marĩ na wĩnyihia. No arĩa tu mekaga ũguo makaingĩra thĩinĩ wa thĩ njerũ ĩrĩa Ngai eranĩire.—Zek. 14:16, 17.
13. Kristo ararũĩrĩra ‘ũhoro wa ũthingu’ na njĩra ĩrĩkũ?
13 Makĩria ma ũguo, Kristo nĩ ararũĩrĩra ‘ũhoro wa ũthingu.’ Ũthingu ũrĩa Mũthamaki ũcio ararũĩrĩra nĩ “ũthingu wa Ngai,” nĩguo ithimi cia Jehova cia kũmenyithania wega na ũũru. (Rom. 3:21; Gũcok. 32:4) Akĩratha ũhoro wa Mũthamaki Jesu Kristo, Isaia oigire ũũ: “Nĩgũkagĩa mũthamaki wa gũthamaka na ũthingu.” (Isa. 32:1) Wathani wa Jesu nĩguo ũkaarehe “Igũrũ rĩerũ” na “thĩ njerũ,” kũrĩa ‘gũgaatũraga ũthingu.’ (2 Pet. 3:13) Andũ othe arĩa magaatũraga thĩinĩ wa thĩ ĩyo njerũ no mũhaka magaathĩkagĩra Jehova.—Isa. 11:1-5.
14. Guoko kwa ũrĩo kwa Jesu gũkaahingia “maũndũ ma gwĩtigĩrithania” na njĩra ĩrĩkũ? (Rora mbica kĩambĩrĩria-inĩ gĩa gĩcunjĩ gĩkĩ.)
14 Mwandĩki wa Thaburi oigĩte atĩ Mũthamaki arathiĩ eyohete rũhiũ njohero. (Thab. 45:3) Ĩndĩ, hingo ĩgakinya akaruta rũhiũ rũu, akarũnyita na guoko gwake kwa ũrĩo na akambĩrĩria kũrũhũthĩra. Mwandĩki wa Thaburi aarathire ũũ: ‘Guoko gwaku kwa ũrĩo kũrohingagia maũndũ ma gwĩtigĩrithania.’ (Thab. 45:4) Rĩrĩa Jesu agooka kũhingia matuĩro ma Jehova hĩndĩ ya Hari–Magedoni, nĩ ageeka thũ ciake “maũndũ ma gwĩtigĩrithania.” Tũtiũĩ njĩra ĩrĩa akaahũthĩra kũniina mũtabarĩre wa Shaitani. Ĩndĩ, njĩra ĩrĩa akaahũthĩra nĩ ĩgaatũma andũ arĩa maaregire gwathĩkĩra wathani wa Mũthamaki maigue guoya mũno. (Thoma Thaburi 2:11, 12.) Thĩinĩ wa ũrathi wake wĩgiĩ matukũ ma kũrigĩrĩria, Jesu oigire atĩ andũ “nĩmakaringagwo nĩ iringi nĩ ũndũ wa gũtubunyĩka, o magĩetagĩrĩra maũndũ marĩa magakinya gũkũ thĩ; nĩ gũkorũo mahinya ma kũrĩa igũrũ nĩ makenyenyio.” Agĩcoka akiuga ũũ: “Na hĩndĩ ĩo nĩguo makona Mũrũ wa mũndũ agĩũka na itu, arĩ na hinya na riri mũingĩ.”—Luk. 21:26, 27.
15, 16. Nĩa magaakorũo thĩinĩ wa “ita” rĩrĩa rĩkoima Jesu thutha hĩndĩ ya mbaara?
15 Ibuku rĩa Kũguũrĩrio rĩkĩaria ũhoro wa Mũthamaki ũcio agĩũka na “hinya na riri mũingĩ” kũhingia matuĩro riugaga ũũ: “Na nĩndonire Igũrũ rĩhingũkĩte; na nĩ atĩrĩ, kwĩ mbarathi njerũ, na ũrĩa ũmĩhaicĩte, wĩtagwo Mwĩhokeku na Wa-ma; nake atuaga cira, o na mbaara akaruta, na kĩhooto. Nacio ita iria irĩ Igũrũ ikamuuma thutha ihaicĩte mbarathi njerũ, na igekĩra nguo cia tama wa gatani ũrĩa mwega, mwerũ, mũtheru. Ningĩ kanua-inĩ akoima rũhiũ rũũgĩ rũa kũhũra ndũrĩrĩ naruo; na nĩagaciriyĩraga na rũthanju rũa kĩgera; na nĩwe ũrangaga ihihĩro rĩa ndibei ĩrĩa ya wĩĩ wa marakara ma Ngai Mwene-Hinya-Wothe.”—Kũg. 19:11, 14, 15.
16 Nĩa magaakorũo thĩinĩ wa “ita” rĩa igũrũ rĩrĩa rĩkoima Kristo thutha hĩndĩ ya mbaara ĩyo? Riita rĩa mbere rĩrĩa Jesu eehotorire rũhiũ rwake nĩguo aingate Shaitani na ndaimono ciake igũrũ, aarĩ hamwe na “araika ake.” (Kũg. 12:7-9) Gũkĩrĩ ũguo-rĩ, nĩ ũndũ wa ũũgĩ gwĩtĩkia atĩ hĩndĩ ya Hari–Magedoni, araika arĩa atheru nĩ magaakorũo thĩinĩ wa mbũtũ ya Kristo. Hihi nĩ kũrĩ andũ angĩ magaakorũo thĩinĩ wa mbũtũ ĩyo? Jesu eerire Akristiano aitĩrĩrie maguta ũũ: ‘Nake ũrĩa wa gũtorania, wa gũtũũra amenyereire maũndũ makwa o nginya ithirĩro-rĩ, nĩ ngamũhe wathani aathage ndũrĩrĩ, nake agaciriyĩraga na rũthanju rwa kĩgera, acimemende o ta ũrĩa nyũngũ cia mũũmbi imemendagwo, o ta ũrĩa niĩ heetwo wathani nĩ Awa.’ (Kũg. 2:26, 27) Nĩ ũndũ ũcio, Akristiano aitĩrĩrie maguta arĩa hĩndĩ ĩyo magaakorũo mathiĩte igũrũ nĩ magaakorũo thĩinĩ wa mbũtũ ĩyo ya Kristo. Magaakorũo hamwe nake akĩhingia “maũndũ ma gwĩtigĩrithania,” rĩrĩa akaarĩithia ndũrĩrĩ na rũthanju rwa kĩgera.
17. (a) Mbarathi njerũ ĩrĩa Kristo aratwarithia ĩrũgamĩrĩire kĩĩ? (b) Rũhiũ na ũta irũgamĩrĩire kĩĩ?
17 Thoma Thaburi 45:5. Mũthamaki ũcio ahaicĩte mbarathi njerũ, ĩrĩa ĩrũgamĩrĩire mbaara theru na ya ũthingu maitho-inĩ ma Jehova. (Kũg. 6:2; 19:11) Makĩria ma gũkorũo arĩ na rũhiũ, arĩ na ũta. Tũthomaga ũũ: “Ngĩrora, ngĩona atĩrĩ, kwĩ mbarathi njerũ, nake ũrĩa ũmĩhaicĩte e na ũta; nake akĩheo thũmbĩ, akiumĩra agĩũka agĩtoranagia, na atuĩke o wa gũtoranagia.” Rũhiũ na ũta ũcio irũgamĩrĩire njĩra ĩrĩa Kristo akaahũthĩra kũniina thũ ciake nayo.
18. “Mĩguĩ” ya Kristo ĩgaakorũo ĩrĩ “mĩũgĩ” atĩa?
18 Mwandĩki wa Thaburi oigire atĩ ‘mĩguĩ ya Mũthamaki ũcio nĩ mĩũgĩ, ĩthecaga thũ ciake o ngoro thĩinĩ na ĩgatũma andũ mang’aũke o magũrũ-inĩ make.’ Mbaara ĩyo ĩkaarehe wanangĩki thĩinĩ wa thĩ yothe. Mũnabii Jeremia oigire atĩ, “andũ arĩa moragithĩtio nĩ Jehova mũthenya ũcio magakorũo magũĩte thĩ kwarũma o gĩturi kĩmwe kĩayo o nginya kĩrĩa kĩngĩ.” (Jer. 25:33) Ũrathi ũngĩ ũhanaine o na ũcio ugĩte ũũ: “Ningĩ ngĩona mũraika ũmwe arũngiĩ thĩinĩ wa riũa; nake akĩanĩrĩra na mũgambo mũnene, akĩĩra nyamũ cia igũrũ ciothe iria ireraga rĩera-inĩ gatagatĩ atĩrĩ, Ũkai mwĩcokanĩrĩrie iruga-inĩ rĩrĩa inene rĩa Ngai, nĩguo mũrĩe nyama cia mĩĩrĩ ya athamaki, o na nyama cia anene a thigari, na nyama cia andũ arĩa me hinya, na nyama cia mbarathi o na cia arĩa akuue nĩcio, o na nyama cia mĩĩrĩ ya andũ othe, eathi ona ngombo, anyinyi o na anene.”—Kũg. 19:17, 18.
19. Nĩ na njĩra ĩrĩkũ Kristo ‘agaathiĩ agĩtoranagia’ nginya arĩkie ũhootani wake?
19 Thutha wa kũniina mũtabarĩre wa Shaitani, Kristo arĩ na ‘ũkaru wake’ nĩ ‘agaathiĩ o agĩtoranagia.’ (Thab. 45:4) Akaarĩkia ũtoorania wake na njĩra ya gũikia Shaitani na ndaimono ciake irima-inĩ rĩtarĩ gĩturi ihinda-inĩ rĩa Wathani wa Mĩaka Ngiri. (Kũg. 20:2, 3) Tondũ Mũcukani na araika ake matigaakorũo makĩhota gwĩka ũndũ-rĩ, matikahĩtithagia andũ, na nĩ ũndũ ũcio, andũ nĩ makaahota gwathĩkĩra Kristo biũ, Mũthamaki ũrĩ riri na mũtoorania. O na kũrĩ ũguo, mbere ya kuona thĩ ĩkĩgarũrũo kahora kahora ĩtuĩke paradiso, harĩ na ũndũ ũngĩ ũkamarehera gĩkeno marĩ hamwe na Mũthamaki wao na arĩa magaathamaka nake. Ũndũ ũcio wa gĩkeno nĩ ũkaarĩrĩrio gĩcunjĩ-inĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire.
Tũhunjagia ũhoro mwega wĩgiĩ Mũthamaki witũ Jesu Kristo tũrĩ na gĩkeno
[Mbica karatathi ka 7]
Nyoni nĩ igeetwo itherie thĩ
(Rora kĩbungo gĩa 18)
“Nĩtũkenei tũcanjamũke mũno . . . tondũ kĩhikanio gĩa Gatũrũme nĩ gĩkinyu.”—KŨG. 19:7.
1, 2. (a) Nĩ ũhiki waũ ũkaarehe gĩkeno kĩnene igũrũ? (b) Tũkwarĩrĩria ciũria irĩkũ?
KŨHARĨRIA ũhiki nĩ kuoyaga ihinda. No rĩu tũkwarĩrĩria ũhiki wa mwanya mũno—ũhiki wa Mũthamaki. Ta hũũra mbica! Ũhiki ũcio ũkoretwo ũkĩharĩrio kwa ihinda rĩa mĩaka 2,000. Rĩu ihinda nĩ rĩkuhĩrĩirie mũno rĩa mũhikania kũnyitithanio na mũhiki wake. Ica ikuhĩ, nyũmba-inĩ ya Mũthamaki gũkũihũra nyĩmbo cia gĩkeno, nacio mbũtũ cia igũrũ nĩ cikũina ũũ: “Haleluya! amu Mwathani Ngai witũ, o we Mwene-Hinya-Wothe, nĩagwete gũthamaka. Nĩtũkenei tũcanjamũke mũno, na tũmũhe ngatho iria imwagĩrĩire, tondũ kĩhikanio gĩa Gatũrũme nĩ gĩkinyu, na mũhiki wake nĩarĩkĩtie gwĩthagathaga.”—Kũg. 19:6, 7.
2 “Gatũrũme” kau karĩa ũhiki wako ũkaarehe gĩkeno kĩnene igũrũ nĩ Jesu Kristo. (Joh. 1:29) Hihi ehumbĩte atĩa nĩ ũndũ wa ũhiki? Mũhiki wake nũ? Mũhiki athagathagĩtwo atĩa nĩ ũndũ wa kĩhiko? Ũhiki ũcio ũgeekwo rĩ? Ũhiki ũcio nĩ ũkaarehe gĩkeno kũrĩa igũrũ. No rĩrĩ, hihi arĩa marĩ na kĩĩrĩgĩrĩro gĩa gũtũũra tene na tene gũkũ thĩ nĩ magaakorũo na gĩkeno kĩu? Tondũ tũrĩ na wendi mũnene wa kũmenya maũndũ macio-rĩ, rekei tuone macokio ma ciũria icio tũgĩthiĩ na mbere kwarĩrĩria Thaburi ya 45.
3, 4. (a) Nguo cia Mũhikania cia ũhiki itariĩ atĩa, na nĩ kĩĩ kĩrongerera gĩkeno gĩake? (b) ‘Aarĩ a mũnene’ na ‘mũtumia wa Mũthamaki’ arĩa o nao marĩ na gĩkeno kĩu nĩa?
3 Thoma Thaburi 45:8, 9. Mũhikania, nĩwe Jesu Kristo, ehumbĩte nguo cia Mũthamaki cia ũhiki irĩ na riri mũingĩ. Nguo icio ciake irĩ na mũnungo mwega ũtariĩ ta wa “mahuti marĩa manungaga wega mĩthemba ĩrĩa mĩega,” ta manemane na mũndarathini, marĩa maahũthagĩrũo gũthondeka maguta maamũre ma gũitanĩrĩrio hĩndĩ ya Isiraeli.—Tham. 30:23-25.
4 Nyĩmbo iria irainwo igũrũ nyũmba-inĩ ya Mũthamaki nĩ irongerera gĩkeno kĩa Mũhikania o ũrĩa ũhiki wake ũrakuhĩrĩria. Ningĩ ‘mũtumia wa mũthamaki,’ nĩwe gĩcunjĩ gĩa kũrĩa igũrũ gĩa ithondeka rĩa Jehova, kĩrĩa kĩhutĩtie nginya ‘aarĩ a mũnene’ nĩo araika arĩa atheru, o nake arĩ na gĩkeno kĩu. Nĩ gĩkeno kĩnene kũigua ciugo ici kuuma kũrĩa igũrũ: “Nĩtũkenei tũcanjamũke mũno . . . tondũ kĩhikanio gĩa Gatũrũme nĩ gĩkinyu”!
5. “Mũtumia wa Gatũrũme” nũ?
5 Thoma Thaburi 45:10, 11. Gũkinyĩria hau nĩ twamenya Mũhikania, no rĩrĩ, mũhiki wake nũ? Ũyũ ti mũirĩtu wa biũ, ĩndĩ arũgamĩrĩire gĩkundi kĩgima gĩa Akristiano aitĩrĩrie maguta 144,000. Jesu nĩwe mũtwe wa kĩũngano kĩu kĩa Akristiano aitĩrĩrie maguta. (Thoma Aefeso 5:23, 24.) Akristiano acio aitĩrĩrie maguta magaathamaka hamwe na Kristo Ũthamaki-inĩ wake wa Kĩĩmesia kũrĩa igũrũ. (Luk. 12:32) Akristiano acio 144,000 “marũmagĩrĩra Gatũrũme o kũrĩa guothe athiaga.” (Kũg. 14:1-4) Matuĩkaga “mũtumia wa Gatũrũme” na magatũũrania nake gĩikaro-inĩ gĩake kũrĩa igũrũ.—Kũg. 21:9; Joh. 14:2, 3.
6. Akristiano aitĩrĩrie maguta metagwo ‘mwarĩ wa mũnene’ nĩkĩ, na nĩ kĩĩ gĩtũmaga merwo ‘mariganĩrũo nĩ andũ ao’?
6 Makĩria ma mũhiki ũcio gwĩtwo “mwarĩ ũyũ” ningĩ nĩ etagwo “mwarĩ ũyũ wa mũnene.” (Thab. 45:13) “Mũnene” ũcio nĩ ũrĩkũ? Akristiano aitĩrĩrie maguta nĩ moetwo nĩ Jehova magatuĩka “ciana” ciake. (Rom. 8:15-17) Tondũ magaatuĩka mũhiki kũrĩa igũrũ, Akristiano aitĩrĩrie maguta merĩtwo ‘mariganĩrũo nĩ andũ ao na nyũmba cia maithe mao ma kĩĩmwĩrĩ.’ Magĩrĩirũo kũiga meciria mao ‘maũndũ-inĩ ma igũrũ, no ti ma gũkũ thĩ.’—Kol. 3:1-4.
7. (a) Kristo akoretwo akĩharĩria mũhiki wake atĩa? (b) Mũhiki onaga Mũthuri wake wa ihinda rĩrĩa rĩroka atĩa?
7 Kwa ihinda rĩa mĩaka mĩingĩ, Kristo akoretwo akĩharĩria mũhiki wake nĩ ũndũ wa ũhiki ũcio wa igũrũ. Mũtũmwo Paulo oigire atĩ Kristo nĩ “endire kanitha, akĩya kwĩneana nĩ ũndũ waguo; nĩ getha awamũre aũtherie, nĩ kũũthambia gũthambia kũrĩa kwa maĩ hamwe na Ũhoro, nĩ getha ahote kwĩrehere kanitha wĩ riri, ũtarĩ na kameni, kana handũ hagũtharu, kana ũndũ o na ũmwe ta ũcio; no ũtuĩke mũtheru, na ũkaaga kaũũgũ.” (Ef. 5:25-27) Ningĩ Paulo eerire Akristiano aitĩrĩrie maguta thĩinĩ wa Korintho ũũ: “Amu nĩ ũiru ndĩraigua nĩ ũndũ wanyu, ũiru uumĩte kwĩ Ngai: tondũ atĩrĩ, nĩndatigire kwagĩa kĩrĩko atĩ mũhikio nĩ mũthuri o ũmwe, nĩguo ngamũrũgamia mbere ya Kristo ta mũrĩ mũirĩtu mũthingu.” (2 Kor. 11:2) Tondũ ũthathaiya wa mũhiki ũcio nĩ mũtheru na ũgetĩkĩrĩka nĩ Ngai-rĩ, Mũthamaki Jesu Kristo amuonaga arĩ mũthaka mũno. Nake mũhiki ũcio nĩ amwĩtĩkĩrĩte arĩ “mwathani” wake, na ‘akamwĩkĩrĩra’ arĩ mũthuri wake wa ihinda rĩrĩa rĩroka.
8. Nĩ kĩĩ kĩratũma gũtuĩke atĩ mũhiki aiyũirũo nĩ “riri mũtheri”?
8 Thoma Thaburi 45:13, 14a. Mũhiki akĩrehwo kũrĩ Mũhikania aroneka aiyũirũo nĩ “riri mũtheri.” Thĩinĩ wa Kũguũrĩrio 21:2, mũhiki ũcio ahananĩtio na itũũra, nĩrĩo Jerusalemu Njerũ, “agemeirio mũthuriwe.” Itũũra rĩu rĩa igũrũ rĩrĩ “na riri wa Ngai” na rĩkahenia ta “kahiga ke goro mũno, o ta karĩa getagwo njathibi, gakengu o ta gĩcicio.” (Kũg. 21:10, 11) Ũgemu wa Jerusalemu Njerũ nĩ ũtaarĩirio wega mũno thĩinĩ wa ibuku rĩa Kũguũrĩrio. (Kũg. 21:18-21) Hatarĩ nganja, nĩkĩo mwandĩki wa Thaburi aronania mũhiki ũcio aiyũirũo nĩ “riri mũtheri”! Ningĩ, ũguo nĩguo tũngĩrĩgĩrĩra ũhiki wa Mũthamaki ũgĩkĩrũo igũrũ ũkorũo ũtariĩ.
9. “Mũthamaki” ũrĩa ũrareherũo mũhiki nĩ ũrĩkũ, na mũhiki ehumbĩte atĩa?
9 Mũthamaki wa Kĩĩmesia nĩwe Mũhikania ũrĩa ũrareherũo mũhiki. Akoretwo akĩharĩria mũhiki ũcio wake, ‘akĩmũtheragia na njĩra ya kũmũthambia kũrĩa kwa maĩ na ũhoro.’ Nĩ ũndũ ũcio, nĩ ‘mũtheru, na ndarĩ na kaũũgũ.’ (Ef. 5:26, 27) Ningĩ, no mũhaka mũhiki wake akorũo ehumbĩte ũrĩa kwagĩrĩire nĩ ũndũ wa ũhiki ũcio. Na ũguo nĩguo ehumbĩte! “Nguo ciake itumĩtwo igĩtonyanagio ndigi cia thahabu,” na “ekũrehwo kwĩ mũthamaki e na nguo iria njarĩrĩre igema.” Nĩ ũndũ wa ũhiki wa Gatũrũme, nĩ ‘etĩkĩrĩtio ehumbe nguo cia tama wa gatani ũrĩa mwega mũno, mũkengu, mũtheru, amu tama ũcio mwega wa gatani nĩguo ciĩko cia ũthingu cia andũ arĩa aamũre.’—Kũg. 19:8.
10. Ũhiki wa Gatũrũme ũgeekĩka rĩ?
10 Thoma Kũguũrĩrio 19:7. Ũhiki wa Gatũrũme ũgeekwo rĩ? O na gũtuĩka “mũhiki wake nĩarĩkĩtie gwĩthagathaga,” mĩhari ĩrĩa ĩrũmĩrĩire ndĩtaarĩirie ũhoro wa ũhiki ũcio. Ithenya rĩa ũguo, mĩhari ĩyo ĩtaarĩirie gĩcunjĩ kĩa mũico gĩa thĩna ũrĩa mũnene. (Kũg. 19:11-21) Hihi ũguo nĩ kuga atĩ ũhiki ũrekwo mbere ya Mũthamaki Jesu Kristo ũrĩa ũrahikania kũrĩkia ũhootani wake? Aca. Maũndũ marĩa marathĩtwo ibuku-inĩ rĩa Kũguũrĩrio matiandĩkirũo marũmanĩrĩire ta ũrĩa magekĩka. Thaburi ya 45, yonanĩtie ũhiki ũcio ũgĩkĩka thutha wa Mũthamaki Jesu Kristo, kwĩyoha rũhiũ rwake na ‘gũtooria’ thũ ciake.—Thab. 45:3, 4.
11. Jesu akaarĩkia ũhootani wake kũringana na mũtaratara ũrĩkũ?
11 Gũkĩrĩ ũguo-rĩ, no tuuge atĩ maũndũ makaarũmanĩrĩra kũringana na mũtaratara ũyũ: “Mũmaraya ũrĩa mũnene,” kana Babuloni Ũrĩa Mũnene nĩwe ndini ciothe cia maheeni nĩwe ũkaamba kũniinwo. (Kũg. 17:1, 5, 16, 17; 19:1, 2) Jesu acoke aniine maũndũ marĩa mangĩ mothe ma mũtabarĩre wa Shaitani hĩndĩ ya Hari–Magedoni, “mbaara ya mũthenya ũrĩa mũnene wa Ngai, Mwene-Hinya-Wothe.” (Kũg. 16:14-16; 19:19-21) Macũngĩrĩro-inĩ, Mũthamaki nĩ akaarĩkia ũhootani wake na njĩra ya gũikia Shaitani na ndaimono ciake irima-inĩ rĩtarĩ gĩturi, amaagithie hinya biũ.—Kũg. 20:1-3.
12, 13. (a) Ũhiki wa Gatũrũme ũgeekwo rĩ? (b) Igũrũ nĩa magaakena nĩ ũndũ wa ũhiki wa Gatũrũme?
12 Kuuma matukũ ma kũrigĩrĩria mambĩrĩria, Akristiano aitĩrĩrie maguta arĩa makuaga marĩ ehokeku mariũkagio magathiĩ igũrũ. Thutha wa kũniinwo kwa Babuloni Ũrĩa Mũnene, Jesu nĩ agaacokanĩrĩria Akristiano aitĩrĩrie maguta arĩa magaakorũo matigarĩte gũkũ thĩ amatware igũrũ. (1 Thes. 4:16, 17) Nĩ ũndũ ũcio, mbere ya mbaara ya Hari–Magedoni gũtuthũka, Akristiano othe a itari rĩa “mũhiki” magaakorũo igũrũ. Thutha wa mbaara ĩyo, nĩrĩo ũhiki wa Gatũrũme ũgeekwo. Na githĩ ũhiki ũcio ndũgakorũo ũrĩ gĩkeno kĩnene! Ibuku rĩa Kũguũrĩrio 19:9 riugaga ũũ: “Gũkena-rĩ, nĩ arĩa metĩirũo iruga rĩa kĩhikanio gĩa Gatũrũme.” Hatarĩ nganja, arĩa 144,000 a itari rĩa mũhiki nĩ magaakorũo na gĩkeno kĩnene. Nake Mũthamaki ũrĩa arĩ we Mũhikania nĩ agaakena mũno nĩ ũndũ wa gũkorũo hamwe na othe arĩa magaathamaka nake, ‘makĩrĩa na makĩnyua na njĩra ya mũhaano metha-inĩ yake Ũthamaki-inĩ wake.’ (Luk. 22:18, 28-30) O na kũrĩ ũguo, to Mũhikania tu na mũhiki wake magaakorũo na gĩkeno nĩ ũndũ wa ũhiki wa Gatũrũme.
13 Ta ũrĩa tũkuonete hau kabere-rĩ, mbũtũ cia igũrũ nĩ ikaina na ũrũmwe cikiugaga ũũ: “Nĩtũkenei tũcanjamũke mũno, na tũmũhe [Jehova] ngatho iria imwagĩrĩire, tondũ kĩhikanio gĩa Gatũrũme nĩ gĩkinyu, na mũhiki wake nĩarĩkĩtie gwĩthagathaga.” (Kũg. 19:6, 7) Ĩ nacio ndungata cia Jehova gũkũ thĩ? Hihi nacio nĩ igaakũngũĩra?
14. ‘Airĩtu oimi mũhiki thutha’ arĩa magwetetwo thĩinĩ wa Thaburi 45 nĩa?
14 Thoma Thaburi 45:12, 14b, 15. Mũnabii Zekaria aarathĩte atĩ matukũ-inĩ ma kũrigĩrĩria, andũ thĩinĩ wa thĩ yothe nĩ magaakena gũtungatĩra Jehova hamwe na Aisiraeli a kĩĩroho arĩa magaakorũo matigarĩte gũkũ thĩ. Aandĩkire ũũ: “Matukũ-inĩ macio nĩgũgakinya atĩrĩ, atĩ andũ ikũmi moimĩte ndũrĩrĩ-inĩ iria ingĩ, o iria irĩ mĩarĩrie yacio mwanya, nĩmakanyita gĩcora kĩa nguo ya mũndũ Mũyahudi, makiugaga atĩrĩ, Nĩtũgũtwarana nawe, nĩ ũndũ nĩtũiguĩte atĩ Ngai e hamwe na inyuĩ.” (Zek. 8:23) Thĩinĩ wa Thaburi 45:12, ‘andũ acio ikũmi’ a mũhaano metĩtwo “Mwarĩ wa kũrĩa Turo” na “itonga iria nene.” Maroka kũrĩ aitĩrĩrie maguta arĩa matigarĩte gũkũ thĩ makuĩte iheo, nĩguo ‘metĩkĩrĩke’ na mateithio kĩĩroho nĩo. Kuuma mwaka wa 1935, andũ milioni nyingĩ nĩ mateithĩtio nĩ Akristiano acio aitĩrĩrie maguta ‘magacoka njĩra-inĩ ya ũthingu.’ (Dan. 12:3) Akristiano acio ehokeku arĩa manyitanagĩra na Akristiano aitĩrĩrie maguta nĩ matheretie mĩtũũrĩre yao magatũka athingu. Nĩkĩo metagwo ‘airĩtu oimi mũhiki thutha.’ Nĩ meyamũrĩire Jehova na makonania atĩ nĩ raiya ehokeku a Mũthamaki ũrĩa ũrahikania.
15. ‘Airĩtu arĩa moimaga mũhiki thutha’ makoretwo makĩrutithania wĩra na Akristiano a itari rĩa mũhiki arĩa marĩ gũkũ thĩ atĩa?
15 Akristiano aitĩrĩrie maguta arĩa marĩ gũkũ thĩ nĩ makenaga mũno nĩ ũrĩa ‘airĩtu arĩa moimaga mũhiki thutha’ mamateithagĩrĩria na kĩyo kũhunjia ‘ũhoro mwega wa Ũthamaki’ thĩinĩ wa thĩ yothe. (Mat. 24:14) To ‘roho na mũhiki moigaga, ũka,’ ĩndĩ o na arĩa maiguaga nĩ moigaga, “Ũka.” (Kũg. 22:17) Ma nĩ atĩ, arĩa a “ng’ondu ingĩ” nĩ maiguĩte Akristiano aitĩrĩrie maguta a itari rĩa mũhiki makiuga “Ũka,” nao makanyitanĩra na mũhiki kwĩra andũ thĩinĩ wa thĩ “Ũka.”—Joh. 10:16.
16. Jehova aheete arĩa a ng’ondu ingĩ mweke ũrĩkũ?
16 Akristiano aitĩrĩrie maguta arĩa marĩ gũkũ thĩ nĩ mendete arĩa a ng’ondu ingĩ na nĩ makenaga kũmenya atĩ Jehova Ithe wa Mũhikania, nĩ aheete acio a ng’ondu ingĩ mweke wa gũkaanyitanĩra nao gũkũngũĩra ũhiki wa Gatũrũme. Nĩ kwarathĩtwo atĩ ‘airĩtu acio moimaga mũhiki thutha’ nĩ ‘makaarehwo na gĩkeno na ndũrũhĩ.’ Hatarĩ nganja, arĩa a ng’ondu ingĩ, arĩa marĩ na kĩĩrĩgĩrĩro gĩa gũgaatũra thĩ tene tene, nĩ makaanyitanĩra thĩinĩ wa gĩkeno kĩrĩa gĩgaakorũo igũrũ na thĩ hĩndĩ ĩrĩa ũhiki wa Gatũrũme ũgeekwo kũrĩa igũrũ. Nĩkĩo ibuku rĩa Kũguũrĩrio rĩonanagia arĩa a “kĩrĩndĩ kĩingĩ” “marũgamĩte mbere-inĩ ya gĩtĩ kĩrĩa gĩa ũthamaki na mbere ya Gatũrũme.” Matungatagĩra Jehova gũkũ thĩ kũrĩa arĩ kuo nja ya hekarũ yake ya kĩĩroho.—Kũg. 7:9, 15.
17, 18. Ũhiki wa Gatũrũme ũkaarehe irathimo irĩkũ, na nĩa Kristo agatuĩka ithe wao hĩndĩ ya Wathani wake wa Mĩaka Ngiri Ĩmwe?
17 Thoma Thaburi 45:16. ‘Airĩtu arĩa moimaga mũhiki wa Kristo thutha’ nĩ magaakorũo na gĩtũmi kĩngĩ gĩa gũkena rĩrĩa maakona ũrĩa ũhiki ũcio ũkaarehe irathimo thĩinĩ wa thĩ njerũ. Mũthamaki ũcio Mũhikania nĩ akaariũkia ‘maithe’ make ma gũkũ thĩ matuĩke “ciana” ciake cia gũkũ thĩ. (Joh. 5:25-29; Ahib. 11:35) Kuuma kũrĩ o, nĩ akaamũra amwe ‘matuĩke anene kũndũ na kũndũ thĩinĩ wa thĩ yothe.’ Ningĩ no twĩrĩgĩrĩre atĩ Kristo nĩ agaathura angĩ kuuma kũrĩ athuri ehokeku a ciũngano a mahinda-inĩ maya matongoragie maũndũ thĩinĩ wa thĩ njerũ.—Isa. 32:1.
18 Ningĩ hĩndĩ ya Wathani wa Mĩaka Ngiri Ĩmwe, Kristo nĩ agaatuĩka ithe wa arĩa angĩ o nao. Ma nĩ atĩ, atũũri othe a thĩ arĩa makaaheo muoyo wa tene na tene, makaaheo tondũ wa gũkorũo na wĩtĩkio harĩ igongona rĩa ũkũũri rĩa Jesu. (Joh. 3:16) Nĩ ũndũ ũcio, agaatuĩka ‘Ithe wao wa Tene-na-Tene.’—Isa. 9:6, 7.
19, 20. Maũndũ ma gũcanjamũra marĩa marĩ thĩinĩ wa Thaburi 45 mahutĩtie atĩa Akristiano othe a ma ũmũthĩ?
19 Thoma Thaburi 45:1, 17. Hatarĩ nganja, maũndũ marĩa mandĩkĩtwo thĩinĩ wa Thaburi 45 mahutĩtie Akristiano othe. Akristiano aitĩrĩrie maguta arĩa marĩ gũkũ thĩ nĩ makenaga mũno nĩ ũndũ wa itanya rĩrĩa marĩ narĩo, atĩ ica ikuhĩ nĩ megũthiĩ kũrĩ ariũ a Ithe wao na kũrĩ Mũhikania kũrĩa igũrũ. Nao arĩa a ng’ondu ingĩ, nĩ maiguaga marĩ na wendi mũnene wa gwathĩkĩra Mũthamaki wao ũrĩ riri, na magakenera mweke wa kũnyitanĩra na arĩa marĩ gũkũ thĩ a itari rĩa mũhiki. Thutha wa ũhiki wao, Kristo na arĩa magaathamaka nake nĩ makaarehera arĩa magaatũra gũkũ thĩ irathimo nyingĩ.—Kũg. 7:17; 21:1-4.
20 O tũgĩetagĩrĩra kũhinga kwa “ũhoro mwega” wĩgiĩ Mũthamaki wa Kĩĩmesia-rĩ, na githĩ tũtiagĩrĩirũo nĩ gũthiĩ na mbere ‘gũtũma rĩĩtwa rĩake rĩririkanagwo’? Rekei tũtũũre tũcokagĩria Mũthamaki ũcio “ngatho nginya mĩndĩ na mĩndĩ.”
[Mbica karatathi ka 8]
[Mbica karatathi ka 11]
Ũhiki wa Gatũrũme nĩ ũkaarehera ‘airĩtu arĩa moimaga mũhiki thutha’ gĩkeno
(Rora kĩbungo gĩa 16)
MŨTUMIA mũthĩni wa ndigwa akahĩmbĩria kamwana gake ka mũmwe. Arona ta arĩ kĩroto. Kahinda kanini kahĩtũku, egũkanyitĩte karĩ gakuũ. Mũtumia ũcio akarora kamwana gake, agakena mũno ona gacanjamũkĩte. Mũndũ ũrĩa ũgeneire mũtumia ũcio akamwĩra ũũ: “Ta rora, mũrũguo e muoyo.”
Kamwana kau kaariũkirio hakuhĩ mĩaka 3,000 mĩhĩtũku. Tũthomaga ũhoro ũcio thĩinĩ wa 1 Athamaki mũrango wa 17. Mũgeni ũrĩa waceereire mũtumia ũcio aarĩ mũnabii Elija. Ĩ nake mũtumia ũcio? Aarĩ mũtumia wa ndigwa watũũraga taũni-inĩ ya Zarefathu, na ndagwetetwo rĩĩtwa rĩake. Kũriũkio kwa mũriũ ũcio wake nĩ ũmwe wa maũndũ marĩa meekĩrire wĩtĩkio wake hinya mũno ũtũũro-inĩ wake. Tũgĩthuthuria ũhoro wake, nĩ tũkwĩruta maũndũ ma bata mũno.
Jehova nĩ oigĩte atĩ nĩ kũngĩagĩire na ng’aragu nene hĩndĩ ya wathani wa Ahabu, mũthamaki warĩ mũũru wa Isiraeli. Thutha wa Elija kũratha ũhoro wa ng’aragu ĩyo, Jehova nĩ aamũhithire nĩguo ndakooragũo nĩ Ahabu. Aamũheaga irio na njĩra ya kĩama kũgerera mahuru, makamũrehagĩra mũgate na nyama. Jehova agĩcoka akĩra Elija ũũ: “Ũkĩra ũthiĩ Zarefathu, itũũra rĩa Zidoni, ũgatũũre kuo; na atĩrĩrĩ, nĩnjathĩte mũtumia wa ndigwa wakuo akũheage irio.”—1 Ath. 17:1-9.
Hĩndĩ ĩrĩa Elija aakinyire Zarefathu, nĩ onire mũtumia wa ndigwa warĩ mũthĩni waunaga ngũ. Hihi ũcio nĩwe mũtumia ũrĩa eerĩtwo atĩ nĩ arĩmũheaga irio? Angĩahotire atĩa kũheaga Elija irio na we mwene aarĩ mũgiĩki? O na angĩkorũo hihi Elija aarĩ na nganja-rĩ, nĩ aambĩrĩirie kwaria na mũtumia ũcio. Aamwĩrire ũũ: ‘Ndagũthaitha ndehera tũũĩ na kaihũri nyue.’ Rĩrĩa aathiaga kũmũgĩrĩra maĩ, akĩongerera ũũ: “Ndagũthaitha ũndehanĩrie na kenyũ ka mũgate.” (1 Ath. 17:10, 11) Mũtumia ũcio ndangĩonire ũrĩ ũndũ mũritũ kũhe mũgeni ũcio maĩ, no nĩ aaritũhĩirũo mũno rĩrĩa aahoirũo mũgate.
Aacokeirie Elija ũũ: “O ta ũrĩa Jehova Ngai waku atũũraga muoyo-rĩ, ndirĩ na kamũgate tiga o kamũtu ka rũhĩ rũmwe ke ndigithũ-inĩ, o na tũguta tũnini twĩ cuba-inĩ; na atĩrĩrĩ, rĩu ndĩrongania tũkũ nĩguo ‘thiĩ ngagathondeke ndĩkaruge nĩ ũndũ wakwa niĩ mwene, o na mũrũ wakwa, nĩguo tũkarĩe tũcoke tũkue.” (1 Ath. 17: 12) Rekei tuone ũrĩa tũngĩĩruta kuumana na ndeereti ĩyo yao.
Mũtumia ũcio nĩ aamenyire atĩ Elija aarĩ Mũisiraeli wetigĩrĩte Ngai. Tũmenyaga ũguo kuumana na ciugo ici ciake: “O ta ũrĩa Jehova Ngai waku atũũraga muoyo.” Ona gũtuĩka nĩ harĩ maũndũ aamenyete megiĩ Ngai wa Isiraeli, ndaamũmenyete wega ũndũ angĩahũthĩrire ciugo “Ngai wakwa” akĩaria ũhoro wa Jehova. Aatũraga Zarefathu itũũra rĩarĩ Zidoni thĩinĩ wa Foinike. No kũhoteke atũũri a Zarefathu maarĩ athathaiya a Baali. O na kũrĩ ũguo, Jehova nĩ onete kaũndũ kega thĩinĩ wa mũtumia ũcio wa ndigwa.
O na gũtuĩka aatũraga kũndũ kwarĩ na athathaiya a ngai cia maheeni-rĩ, nĩ onanirie wĩtĩkio. Jehova aatũmire Elija kũrĩ mũtumia ũcio nĩguo Elija, o hamwe na mũtumia ũcio magunĩke. No twĩrute ũndũ wa bata kuumana na ũndũ ũcio.
O na gũtuĩka kwarĩ na ũthathaiya wa Baali thĩinĩ wa Zarefathu, ti andũ othe a itũũra rĩu maathathayagia Baali. Rĩrĩa Jehova aatũmire Elija kũrĩ mũtumia ũcio wa ndigwa, nĩ onanirie atĩ nĩ onaga andũ arĩa makoragwo na mwerekera ũrĩa wagĩrĩire o na angĩkorũo ti ndungata ciake. Hatarĩ nganja, “thĩinĩ wa ndũrĩrĩ ciothe mũndũ ũrĩa ũmwĩtigagĩra na ageka maũndũ ma ũthingu nĩetĩkagĩrũo nĩwe.”—Atũm. 10:35.
Hihi nĩ andũ aigana thĩinĩ wa gĩcigo kĩanyu matariĩ ta mũtumia wa ndigwa wa Zarefathu? O na gũtuĩka no makorũo mathiũrũrũkĩirio nĩ athathaiya a ndini cia maheeni, no makorũo na mwerekera ũrĩa wagĩrĩire. No makorũo na ũmenyo mũnini wĩgiĩ Jehova kana makorũo matarĩ, na nĩ ũndũ ũcio no mabatare ũteithio nĩ getha moke ũthathaiya-inĩ wa ma. Hihi wee nĩ ũcaragia na ũgateithia andũ ta acio?
Ta wĩcirie ũrĩa Elija eerire mũtumia ũcio wa ndigwa eke. Aakoretwo eera Elija atĩ thutha wa kũruga kamũtu karĩa aatigarĩtie, marĩe na mũriũ wake, no gũkua mangĩakuire. Ĩndĩ, Elija aamwĩrire ũũ: “Tiga gwĩtigĩra, thiĩ wĩke o ta ũguo woiga; no rĩrĩ, amba ũ’thondekere kamũgate kanini kaguo, ũndehere, na thutha wa ũguo wĩthondekere wee mwene mwĩ na mũrũguo. Nĩ gũkorũo Jehova, Ngai wa Isiraeli, oigĩte ũũ: Ndigithũ ĩo ya mũtu ndĩninũka, o na kana cuba ũcio wa maguta ũninũke, tiga o mũthenya ũrĩa Jehova akoiria mbura gũkũ thĩ.”—1 Ath. 17:11-14.
No gũkorũo andũ amwe mangĩoigire ũũ: ‘Nĩ itherũ ũrĩ narĩo, tũngĩkũhe irio ciitũ atĩa na tũtirĩ na ingĩ?’ No ũguo tiguo mũtumia ũcio oigire. O na gũtuĩka ndaarĩ na ũmenyo mũingĩ wĩgiĩ Jehova, nĩ eetĩkĩrie Elija na agĩka ũrĩa orĩtio eke. Hatarĩ nganja, wĩtĩkio wake nĩ wageririo na njĩra nene. Na githĩ rĩu ti itua rĩa ũũgĩ aatuire!
Ngai ndaatiganĩirie mũtumia ũcio wa ndigwa mũthĩni. O ta ũrĩa Elija aamwĩrĩte, Jehova aatigĩrĩire atĩ kamũtu na tũmaguta twake itinathira, igĩthiĩ na mbere kũmatũũria muoyo marĩ na mũriũ wake na Elija, nginya rĩrĩa ng’aragu yathirire. Ma nĩ atĩ, “ndigithũ ĩo ndĩigana gũthira mũtu, o na kana cuba ũgĩthira maguta, o ta ũrĩa uuge wa Jehova watariĩ ũrĩa aaririe na kanua ka Elija.” (1 Ath. 17:16; 18:1) Korũo mũtumia ũcio ndeekire ũrĩa eerĩtwo, mũgate ũrĩa angĩarugire kuumana na kamũtu na tũguta tũu twake nĩcio cingĩarĩ irio ciake cia mũico. Ĩndĩ, nĩ onanirie wĩtĩkio, akĩĩhoka Jehova na akĩamba kũhe Elija gĩa kũrĩa.
Ũndũ ũrĩa tũngĩĩruta kuumana na ũndũ ũcio nĩ atĩ Jehova nĩ arathimaga arĩa monanagia wĩtĩkio. Ũngĩonania wĩtĩkio rĩrĩa ũragerio, Jehova nĩ egũgũteithia. Nĩ arĩkũheaga mabataro maku, agakũgitĩra, na agakorũo arĩ Mũrata nĩguo agũteithie kũhiũrania na magerio maku.—Tham. 3:13-15.
Ĩkĩaria ũhoro wa mũtumia ũcio wa ndigwa, ngathĩti ya Zion’s Watch Tower ya mwaka wa 1898 yoigĩte ũũ: “Mũtumia ũcio nĩ oonanirie wĩtĩkio na agĩathĩka, nĩ ũndũ ũcio akĩheo ũteithio nĩ Jehova kũgerera Mũnabii; korũo mũtumia ũcio ndoonanirie wĩtĩkio, no kũhoteke Jehova nĩ angĩacaririe mũtumia ũngĩ wa ndigwa ũngĩoonanirie wĩtĩkio. O ũndũ ũmwe na ũguo, kũrĩ hĩndĩ Jehova angĩtĩkĩria wĩtĩkio witũ ũgerio. Tuonania wĩtĩkio agatũrathima, ĩndĩ twaga, tũkoorũo nĩ irathimo ciake.”
Rĩrĩa twacemania na magerio twagĩrĩirũo gũcaria ũtongoria wa Jehova kuuma Bibilia-inĩ na mabuku-inĩ ma ngombo ĩrĩa ĩĩhokekete. Tũgacoka tũkarũmĩrĩra ũtongoria wa Jehova o na angĩkorũo tũrona ũrĩ ũndũ mũritũ gwĩka ũguo. Hatarĩ nganja, nĩ tũrĩrathimagwo tweka kũringana na thimo ĩno: “Ĩhokage Jehova na ngoro yaku yothe, ũtigage gwĩtiirania na mbuguĩro yaku mwene; Mwĩtĩkagĩre o we mĩthiĩre-inĩ yaku yothe, nacio njĩra ciaku nĩarĩkũrũngagĩra.”—Thim. 3:5, 6.
Wĩtĩkio wa mũtumia ũcio wa ndigwa nĩ wageririo riita rĩa kerĩ. Bibilia yugaga ũũ: “Thutha wa maũndũ macio, mũrũ wa mũtumia ũcio mwene nyũmba ĩo akĩrũara; naguo mũrimũ ũkĩmwĩhĩra mũno o nginya akĩaga gũcoka kũhihia.” Mũtumia ũcio akĩgeria kuonania gĩtũmi gĩa thĩna ũcio, arĩ na ihooru eerire Elija ũũ: “Ndĩ na ũhoro ũrĩkũ nawe, wee mũndũ wa Ngai? Anga wokire gũkũ gwakwa ũtũme mehia makwa maririkanwo, ũnjũragĩre mũrũ wakwa!” (1 Ath. 17:17, 18) Nĩ kĩĩ gĩatũmire arie ciugo icio aarĩ na ruo ũguo?
Hihi nĩ kũririkana aaririkanire mehia eekĩte tene? Hihi eeciragia atĩ nĩ Ngai wamũherithagia na atĩ Ngai atũmĩte Elija nĩguo orage mwana wake? Bibilia ndĩtwĩraga, ĩndĩ harĩ ũndũ ũmwe tũmenyaga wega: Mũtumia ũcio wa ndigwa ndaigana kuuga atĩ Ngai nĩ aagĩte kĩhooto.
No mũhaka akorũo Elija nĩ aamakĩtio mũno nĩ gĩkuũ kĩa mũriũ wa mũtumia ũcio, na ningĩ nĩ rĩciria rĩa mũtumia ũcio rĩa atĩ nĩwe watũmĩte ũndũ ũcio ũmũkore. Arĩkia gũkuua kamwana kau na agĩgatwara kanyũmba ka igũrũ, Elija aahoire ũũ: “Wee Jehova Ngai wakwa, kaĩ warehere mũtumia ũyũ wa ndigwa ndũũraga gwake ndĩ mũgeni ũũru, woraga mũrũwe?” Mũnabii ũcio ndangĩomĩrĩirie kuona ũrĩa rĩĩtwa rĩa Ngai rĩngĩahakirũo gĩko korũo mũtumia ũcio wa ndigwa mũtaana nĩ angĩathiire na mbere kũnyamarĩka. Nĩ ũndũ ũcio Elija agĩkaĩra Ngai akĩmwĩra ũũ: “Wee Jehova Ngai wakwa, ndagũthaitha ũreke muoyo wa mwana ũyũ ũmũcokerere.”—1 Ath. 17:20, 21.
Jehova nĩ aathikĩrĩirie. Mũtumia ũcio wa ndigwa nĩ aarũmbũyĩtie mabataro ma mũnabii wake na akonania wĩtĩkio. No kũhoteke Jehova aarekereirie kamwana kau gakue tondũ nĩ aamenyaga atĩ nĩ angĩakariũkirie. Nĩ aamenyaga atĩ kũriũka gwa kamwana kau kũrĩa kwarĩ kwa mbere kũgwetwo thĩinĩ wa Maandĩko nĩ kũngĩaheire nginya njiarũa cia mahinda mookĩte mwĩhoko. Rĩrĩa Elija aakaĩire Jehova, nĩ aacokirie kamwana kau muoyo. Ta hũũra mbica ũrĩa mũtumia ũcio aaiguire rĩrĩa Elija aamwĩrire ũũ: “Ta rora, mũrũguo e muoyo”! Mũtumia ũcio eerire Elija ũũ: “Rĩu ndĩ kũmenya atĩ wĩ mũndũ wa Ngai, o na atĩ ũhoro wa Jehova ũrĩa ũkwario na kanua gaku nĩ wa ma.”—1 Ath. 17:22-24.
Ibuku rĩa 1 Athamaki mũrango wa 17 rĩticokaga kũgweta mũtumia ũcio rĩngĩ. O na kũrĩ ũguo-rĩ, tondũ Jesu nĩ aacokire akĩaria ndeto njega ciĩgiĩ mũtumia ũcio, no kũhoteke mũtumia ũcio nĩ aatũũrire arĩ mwĩhokeku harĩ Jehova. (Luk. 4:25, 26) Rũgano rwake rũtũrutaga atĩ Ngai nĩ arathimaga andũ arĩa mekaga ndungata ciake maũndũ mega. (Mat. 25:34-40) Nĩ ruonanagia atĩ Ngai nĩ aheaga ndungata ciake njĩhokeku mabataro ma cio, o na rĩrĩa maũndũ marĩ maritũ. (Mat. 6:25-34) Ningĩ ũhoro ũcio nĩ wonanagia atĩ Jehova nĩ eriragĩria mũno kũriũkia arĩa makuĩte, na arĩ na ũhoti wa gwĩka ũguo. (Atũm. 24:15) Hatarĩ nganja, icio nĩ itũmi njiganu cia kũririkanaga mũtumia ũcio wa ndigwa wa Zarefathu.
[Mbica karatathi ka 14]
Wĩtĩkio wa mũtumia wa ndigwa harĩ Jehova, Ngai wa Elija, nĩguo watũmire marĩ na mũriũ wake matũũre muoyo
‘Kuona nĩ anyitĩtie wendo harĩ niĩ, nĩ ndĩĩmũhatũraga hatĩ-inĩ, ndĩĩmũigaga handũ haraya na igũrũ, nĩ ũndũ nĩ amenyete rĩĩtwa rĩakwa.’—THAB. 91:14.
1, 2. Andũ makoragwo marĩ ngũrani atĩa thĩinĩ wa famĩlĩ na harĩ ũrĩa meerutire ũhoro wa ma?
JEHOVA nĩwe waambĩrĩirie mũbango wa famĩlĩ. (Ef. 3:14, 15) Ĩndĩ o na angĩkorũo tuumĩte thĩinĩ wa famĩlĩ ĩmwe, tũkoragwo na ngumo na mĩtugo ĩtiganĩte. No kũhoteke warerirũo nĩ aciari aku kuuma wĩ kaana kanini nginya ũgĩtuĩka mũndũ mũgima. Angĩ nao nĩ makuĩrĩirũo nĩ aciari ao nĩ ũndũ wa ndwari, aksidenti, kana ũndũ ũngĩ mũũru. O na kũrĩ angĩ matoĩ nginya aciari ao nĩa.
2 O na gũtuĩka ithuothe tũrĩ athathaiya thĩinĩ wa famĩlĩ ya Jehova, twamenyire ũhoro wa ma na njĩra itiganĩte. No kũhoteke warerirũo nĩ aciari Akristiano na nĩ maakũrutire mawatho ma Jehova. (Gũcok. 6:6, 7) Kana ũrĩ ũmwe wa andũ aingĩ arĩa merutĩte ũhoro wa ma kũgerera kũhunjĩrio nĩ ndungata ingĩ cia Jehova. —Rom. 10:13-15; 1 Tim. 2:3, 4.
3. Nĩ maũndũ marĩkũ maitũ mahanaine?
3 Ona gũtuĩka ithuothe tũrĩ ngũrani-rĩ, nĩ kũrĩ maũndũ maitũ mahanaine. Nĩ ũndũ wa ũremi wa Adamu, ithuothe nĩ tũgaĩte kwaga gũkinyanĩra, mehia, na gĩkuũ. (Rom. 5:12) O na kũrĩ ũguo, tũrĩ ndungata cia Jehova no tũmwĩte ‘Ithe witũ.’ Rĩkĩaria ũhoro wa andũ a Jehova a tene, rĩandĩko rĩa Isaia 64:8 riugaga ũũ: “Wee Jehova, nĩwe ithe witũ.” Nake Jesu aambĩrĩirie ihoya rĩa Mwathani na ciugo ici: “Ithe witũ wĩ Igũrũ, Rĩĩtwa rĩaku nĩrĩamũrũo.”—Mat. 6:9.
4, 5. Nĩguo twĩkĩre hinya wĩtĩkio witũ harĩ Jehova-rĩ, nĩ maũndũ marĩkũ tũkwarĩrĩria?
4 Ithe witũ wa igũrũ nĩ atũrũmbũyagia na agatũhe ũgitĩri ũrĩa tũbataraga tondũ nĩ tũkayagĩra rĩĩtwa rĩake tũrĩ na wĩtĩkio. Thĩinĩ wa Thaburi Jehova oigire ũũ: ‘Kuona nĩ anyitĩtie wendo harĩ niĩ, nĩ ndĩĩmũhatũraga hatĩ-inĩ; ndĩĩmũigaga handũ haraya na igũrũ, nĩ ũndũ nĩ amenyete rĩĩtwa rĩakwa.’ (Thab. 91:14) Ma nĩ atĩ, nĩ ũndũ wa wendo, Jehova nĩ atũhonokagia kuuma kũrĩ thũ ciitũ, na agatũgitĩra nĩguo tũtikaninwo.
5 Nĩguo twĩkĩre hinya wĩtĩkio witũ harĩ Ithe witũ wa igũrũ, rekei twarĩrĩrie maũndũ matatũ ma bata mũno: (1) Ithe witũ nĩwe Mũtũhei mabataro maitũ. (2) Jehova nĩwe Mũgitĩri witũ. (3) Na Ngai nĩwe Mũrata witũ ũrĩa mũnene mũno. Tũkĩarĩrĩria maũndũ macio, nĩ wega twĩcũranie ũrĩa ũkuruhanu witũ na Ngai ũtariĩ na tuone ũrĩa tũngĩmũtĩa arĩ Ithe witũ. Ningĩ nĩ wega gwĩcũrania ũhoro wa irathimo iria Jehova aigĩire arĩa mamũkuhagĩrĩria.—Jak. 4:8.
6. Njĩra ĩmwe ĩrĩa Jehova onanagia nayo atĩ nĩ Mũheani wa ‘maũndũ mothe mega’ nĩ ĩrĩkũ?
6 Jakubu aandĩkire ũũ: “Ũheani o wothe wa maũndũ mega, o na kĩheo o gĩothe kĩrĩa kĩagĩrĩire kũna, nĩciumaga Igũrũ, igaikũrũka ciumĩte kũrĩ Ithe witũ, mwene motheri ma Igũrũ, ũrĩa ũtagariũkaga, na ndarĩ na kĩĩruru gĩa kũgarũrũka.” (Jak. 1:17) Muoyo nĩ kĩheo kĩa goro mũno kuuma kũrĩ Jehova. (Thab. 36:9) Rĩrĩa tũrahũthĩra ũtũũro witũ gwĩka wendi wa Jehova, nĩ tũgĩaga na irathimo nyingĩ mahinda-inĩ maya na kĩĩrĩgĩrĩro kĩa muoyo wa tene na tene thĩinĩ wa thĩ njerũ. (Thim. 10:22; 2 Pet. 3:13) Ĩndĩ-rĩ, ũndũ ũcio ũngĩhoteka atĩa, na nĩ twagaire mehia, kwaga gũkinyanĩra na gĩkuũ kuuma kũrĩ Adamu?
7. Jehova oire ikinya rĩrĩkũ nĩguo tũgĩe na ũkuruhanu wa hakuhĩ hamwe nake?
7 Hatarĩ nganja, Jehova nĩ Mũheani Mũnene na njĩra nyingĩ. Kwa ngerekano, tha ciake nyingĩ nĩ itũreheire ũhonokio. Ithuothe tũrĩ ehia na nĩ twagaire kwaga gũkinyanĩra kuuma kũrĩ Adamu. (Rom. 3:23) O na kũrĩ ũguo, nĩ ũndũ wa wendo wake, Jehova nĩ oire ikinya nĩguo atũteithie kũgĩa na ũkuruhanu wa hakuhĩ hamwe nake. Mũtũmwo Johana aandĩkire ũũ: “Ũhoro ũrĩa wendani wa Ngai wonanirio naguo harĩ ithuĩ nĩ ũyũ, atĩ Ngai nĩaarekirie Mũriũ wake wa mũmwe oke gũkũ thĩ, nĩ getha tũgĩe muoyo nĩ ũndũ wake. Wendani nĩ ũũ; ti atĩ nĩ ithuĩ twendaga Ngai; ĩndĩ nĩwe watwendaga ithuĩ, agĩkĩrekia Mũriũ oke atuĩke ihaki rĩa mehia maitũ.”—1 Joh. 4:9, 10.
8, 9. Jehova onanirie atĩa atĩ nĩ Mũheani Mũnene hĩndĩ ya Iburahimu na Isaaka? (Rora mbica kĩambĩrĩria-inĩ gĩa gĩcunjĩ gĩkĩ.)
8 Hĩndĩ ya karine ya 19 mbere ya Kristo gũciarũo, nĩ harĩ ũndũ Iburahimu eekire ũrĩa wonanirie ũrĩa Jehova angĩkaahe andũ muoyo wa tene na tene nĩ ũndũ wa wendo wake. Ibuku rĩa Ahibirania 11:17-19 riugaga ũũ: “Nĩ ũndũ wa gwĩtĩkia-rĩ, Iburahimu, aagerio, nĩaarutire Isaaka atuĩke wa igongona; ũcio waamũkĩrĩte ciĩranĩro icio-rĩ, agĩgĩkorũo akĩruta o mwana wake wa mũmwe atuĩke wa igongona; o we werĩtwo ũhoro wake atĩ, Thĩinĩ wa Isaaka nĩho mbeũ ĩrĩ ĩrĩa ĩrĩĩtanagio nawe. Nake nĩ gũtua aatuĩte na ngoro atĩ Ngai aahota kũriũkia mũndũ, o na arĩ mũkuũ; naguo ũhoro ũcio ũkĩgerekanio, nĩ gũcokerio aacokeirio mũriũ ta oimĩte kũrĩ arĩa akuũ.” O ta ũrĩa Iburahimu aarĩ na wendi wa kũruta mũriũ wake Isaaka igongona, no taguo Jehova aarutire Mũriũ wake Jesu Kristo na kwĩyendera nĩguo ahonokie andũ.—Thoma Johana 3:16, 36.
9 Ta wĩcirie ũrĩa Isaaka aaiguire rĩrĩa aagire kũrutwo igongona! Hatarĩ nganja, nĩ aakenire mũno rĩrĩa Ngai aaheanire ndũrũme ĩrĩa yahatĩte gĩthaka-inĩ nĩguo ĩrutwo igongona ithenya rĩake. (Kĩam. 22:10-13) Nĩkĩo handũ hau heetirũo “Jehova-jire,” ũguo nĩ kuga na Kĩhibirania, “Jehova nĩ Arĩheanaga.”—Kĩam. 22:14.
10, 11. Nĩa matongoragia ‘ũtungata-inĩ wa ũhoro wa kũiguithania,’ na mekaga ũguo na njĩra ĩrĩkũ?
10 O tũgĩĩcũranagia ũrĩa Jehova akoretwo arĩ Mũheani Mũnene, nĩ tũrabatara kũririkana itemi inene rĩa Jesu Kristo o ta ũrĩa Paulo eekire. Aandĩkire ũũ: “Nĩ ũndũ tuonaga atĩrĩ, atĩ mũndũ ũmwe nĩaakuire ithenya rĩa andũ othe, na tondũ ũcio gũkua nĩmaagĩkuire othe. Ningĩ atĩrĩ, aakuire ithenya rĩa andũ othe, nĩ getha arĩa matũũraga muoyo matigacoke gũtũũra nĩ ũndũ wa bata wao ene, no matũũre nĩ ũndũ wa bata wa ũcio wakuire ithenya rĩao, agĩcoka akĩriũka.”—2 Kor. 5:14, 15.
11 Nĩ ũndũ wa wendo wao harĩ Ngai, na ngatho ciao nĩ ũndũ wa mweke wa bata ũrĩa maahetwo wa kũmũtungatĩra, Akristiano a tene nĩ meetĩkĩrire ‘gũtuo ndungata cia ũhoro wa kũiguithania.’ Wĩra wao wa kũhunjia na gũtua andũ arutwo nĩ wahingũrĩire andũ arĩa maarĩ na ngoro njega njĩra ya kũiguana na Ngai, gũtuĩka arata ake, na gũtuĩka ciana ciake cia kĩĩroho. Mahinda-inĩ maya, ndungata cia Jehova iria njitĩrĩrie maguta nĩ ikoragwo na ũtungata o ta ũcio. Wĩra ũrĩa marutaga marĩ arekio a Ngai na Kristo nĩ ũtũmaga andũ a ngoro njega magucĩrĩrio nĩ Jehova na matuĩke Akristiano.—Thoma 2 Akorintho 5:18-20; Joh. 6:44; Atũm. 13:48.
12, 13. Tũngĩonania ngatho ciitũ atĩa nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa Jehova atũheaga?
12 Nĩ ũndũ wa ngatho ciao harĩ Jehova arĩ Mũheani Mũnene-rĩ, Akristiano othe arĩa marĩ na kĩĩrĩgĩrĩro gĩa gũtũũra thĩ, nĩ manyitanagĩra na arĩa aitĩrĩrie maguta wĩra-inĩ wa kũhunjia ũhoro wa Ũthamaki. Rĩrĩa tũrahunjia tũhũthagĩra Bibilia, kĩheo kĩngĩ kĩa goro mũno kuuma kũrĩ Ngai. (2 Tim. 3:16, 17) Rĩrĩa twahũthĩra Kiugo kĩa Ngai wega ũtungata-inĩ witũ, nĩ tũteithagia andũ magĩe na mweke wa gũkaheo muoyo wa tene na tene. Nĩguo tũhote kũruta wĩra ũcio, ithuothe twĩhokaga ũteithio wa roho mũtheru, kĩheo kĩngĩ kĩa Jehova. (Zek. 4:6; Luk. 11:13) Moimĩrĩro makoragwo marĩ mega mũno, ta ũrĩa tũthomaga o mwaka thĩinĩ wa Kitabu cha Mwaka cha Mashahidi wa Yehova. Na githĩ ti gĩtĩo kĩnene gũkorũo na itemi wĩra-inĩ ũcio wa kũgoocithia Ithe witũ Mũheani!
13 Twarora maũndũ marĩa mothe Jehova atũheete, nĩ wega kwĩyũria ũũ: ‘Hihi nĩ ndĩreka o ũrĩa wothe ingĩhota ũtungata-inĩ nĩguo Jehova one atĩ ndĩ na ngatho nyingĩ nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa atũheaga? Ingĩka atĩa nĩguo nduĩke mũhunjia ũrĩ na moimĩrĩro mega makĩria?’ Twagĩrĩirũo kuonania ngatho ciitũ nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa Jehova atũheaga na njĩra ya kũiga maũndũ ma Ũthamaki mbere ũtũũro-inĩ witũ. Tweka ũguo, Jehova nĩ arĩtigagĩrĩra atĩ nĩ atũhingĩria mabataro maitũ. (Mat. 6:25-33) Tondũ Jehova nĩ atwendete-rĩ, hatarĩ nganja tũngĩenda gwĩka o ũrĩa wothe tũngĩhota nĩguo tũkenagie ngoro yake.—Thim. 27:11.
14. Jehova akoretwo arĩ Mũhonokia wa andũ ake atĩa?
14 Mwandĩki wa Thaburi aainire ũũ: “Niĩ ndĩ mũndũ mũthĩnĩki, mũndũ mwagi; no Mwathani nĩandirikanaga; wee nĩwe ũteithio wakwa o na nowe mũ’hatũri.” (Thab. 40:17) Maita maingĩ Jehova akoretwo arĩ Mũhonokia wa andũ ake marĩ gĩkundi, makĩria rĩrĩa maranyarirũo na magokĩrĩrũo mũno nĩ thũ ciao. Na githĩ tũticokagia ngatho mũno harĩ Ngai nĩ ũndũ wa ũteithio ũrĩa atũheaga mahinda-inĩ ta macio, na ningĩ nĩ ũndũ wa maũndũ maingĩ ma kĩĩroho marĩa athiaga na mbere gũtũhe!
15. Taarĩria ũrĩa mũthuri wendete mwana wake amũgitagĩra.
15 Mũthuri wendete ciana ciake to kũhe aciheaga indo, ĩndĩ nĩ erutanagĩria gũcigitĩra. Rĩrĩa irĩ ũgwati-inĩ nĩ ageragia gũcihonokia. Mũrũ wa Ithe witũ ũmwe nĩ aririkanaga ũndũ wekĩkire arĩ kamwana kanini. Mũthenya ũmwe marĩ na ithe makiuma ũtungata-inĩ, nĩ maagereire njĩra yamoimĩrĩirie handũ rũĩ-inĩ. Tondũ rũcinĩ rũu nĩ kwoirĩte mbura nene, rũĩ rũu rwarĩ rũiyũru mũno. Nĩguo maringe, maabataraga gũthiĩ makĩrũgaga kuuma ihiga-inĩ rĩmwe nginya rĩrĩa rĩngĩ. Karĩ mbere ya ithe, kamwana kau nĩ kaaremirũo nĩ gũkinyĩra ihiga rĩmwe gakĩgũa maĩ-inĩ, na gakĩrikĩra maita merĩ. Nĩ gaakenire mũno tondũ ithe aaguthũkire agĩkanyita kĩande, agĩkahonokia gatigatwarũo nĩ rũĩ rũu! Ithe witũ wa igũrũ nĩ atũhonokagia kuuma kũrĩ maũndũ ma thĩ ĩno njũru, marĩa monekaga matariĩ ta mũiyũro na ningĩ kuuma kũrĩ mũnene wayo Shaitani. Hatarĩ nganja, Jehova nĩwe Mũgitĩri ũrĩa mwega biũ tũngĩkorũo nake.—Mat. 6:13; 1 Joh. 5:19.
16, 17. Jehova aateithirie na akĩgitĩra Aisiraeli atĩa rĩrĩa maarũaga na Aamaleki?
16 Ũgitĩri wa wendo ũrĩa Jehova aheaga ndungata ciake nĩ wonanagio wega nĩ ũrĩa kwahanĩkire thutha wake kũhonokia Aisiraeli kuuma ũkombo-inĩ Misiri, na akĩmagitĩra na njĩra ya kĩama rĩrĩa maaringaga Iria Itune mwaka wa 1513 mbere ya Kristo. Thutha wa gũtuĩkanĩria werũ-inĩ merekeire Kĩrĩma-inĩ gĩa Sinai, rũrĩrĩ rũu nĩ rwakinyire Refidimu.
17 Nĩ ũndũ wa ũrathi ũrĩa ũrĩ thĩinĩ wa Kĩambĩrĩria 3:15, Shaitani nĩ aacaragia mũno mweke wa gũtharĩkĩra Aisiraeli tondũ moonekaga ta mataarĩ na ũgitĩri. Nĩ aahũthĩrire Aamaleki, arĩa maarĩ thũ cia andũ a Ngai. (Ndar. 24:20) Ta wĩcirie maũndũ marĩa Jehova aahingirie akĩhũthĩra athuri ana ehokeku nĩo Joshua, Musa, Haruni, na Huri. Joshua arĩ mbaara-inĩ akĩhũũra Aamaleki, Musa, Haruni, na Huri maaikarĩte kĩrĩma-inĩ igũrũ. Aisiraeli nĩ maagĩaga na ũhootani Musa ambararia moko make na igũrũ. Rĩrĩa moko ma Musa maanogire, Haruni na Huri nĩ maamanyitĩrĩire nĩguo maikare mambararĩte. Nĩ ũndũ ũcio, kũgerera ũteithio na ũgitĩri wa Jehova, “Joshua akĩagia Aamaleki hinya hamwe na andũ ao.” (Tham. 17:8-13) Musa agĩaka kĩgongona hau na agĩgĩta “Jehova-nisi,” ũguo nĩ kuga “Jehova Nĩwe mwĩgitio wakwa.”—Thoma Thama 17:14, 15.
18, 19. Nĩ ũgitĩri ũrĩkũ Ngai akoretwo akĩhe andũ ake mahinda-inĩ maya?
18 Jehova nĩ agitagĩra arĩa mamwendete na makamwathĩkĩra. O ta Aisiraeli marĩ Refidimu, twĩhokaga Ngai atũgitĩre rĩrĩa twatharĩkĩrũo nĩ thũ ciitũ. Nĩ maita maingĩ Jehova anatũgitĩra tũrĩ gĩkundi, na agatũhonokia kuuma kũrĩ tharĩkĩro cia Mũcukani. Ta wĩcirie ũhoro wa maita maingĩ marĩa Jehova anagitĩra aarĩ na ariũ a Ithe witũ maregete kwĩingĩria maũndũ-inĩ ma gĩũteti. Ũguo nĩguo eekire hĩndĩ ya Nazi thĩinĩ wa Njĩrĩmani na mabũrũri-inĩ mangĩ mĩaka-inĩ ya 1930 na kĩambĩrĩria-inĩ kĩa 1940. Gũthoma na gwĩcũrania ng’ano cia ũtũũro na maũndũ marĩa makoragwo thĩinĩ wa Kitabu cha Mwaka megiĩ ũrĩa Ngai agitagĩra andũ ake rĩrĩa maranyarirũo, nĩ kũrĩkagĩra hinya wĩtĩkio witũ harĩ Jehova arĩ we Mwĩgitio witũ.—Thab. 91:2.
19 Ningĩ Jehova nĩ atũgitagĩra na njĩra ya gũtũririkania maũndũ kũgerera ithondeka rĩake na mabuku marĩa rĩtũheaga. Ta wĩcirie ũrĩa iririkania icio itũgunĩte mĩaka-inĩ ya ica ikuhĩ. Hĩndĩ ĩrĩa andũ thĩinĩ wa thĩ maingĩrĩte mũno maũndũ-inĩ ma waganu na ponografĩ, Jehova akoretwo agĩtũhe mĩkaana na ũteithio wa gũtũgitĩra tũtikaingĩre maũndũ-inĩ ma waganu. Kwa ngerekano, nĩ tũheagwo ũtaaro wa wendo atĩ twĩthemage thiritũ njũru iria cingiumana na kũhũthĩra ũũru njĩra cia kwaranĩria thĩinĩ wa intaneti.*—1 Kor. 15:33.
20. Kĩũngano gĩa Gĩkristiano gĩtũheaga ũgitĩri na ũtongoria ũrĩkũ?
20 Tũngĩonania atĩa atĩ kũna nĩ ‘tũrutagwo nĩ Jehova’? Nĩ na njĩra ya gwathĩkĩra maathani make. (Isa. 54:13) Thĩinĩ wa ciũngano ciitũ nĩ gũkoragwo na ũgitĩri tondũ nĩ tũheagwo ũtongoria na ũgitĩri ũrĩa tũbataraga. Athuri a ciũngano nĩ matũheaga ũtaaro na ũteithio wa Kĩĩmandĩko. (Gal. 6:1) Jehova nĩ atũrũmbũyagia kũgerera athuri acio arĩa atũheete marĩ “iheo.” (Ef. 4:7, 8) Twagĩrĩirũo kuona ũtaaro wao atĩa? Twagĩrĩirũo kũũrũmĩrĩra, na tweka ũguo, Jehova nĩ arĩtũrathimaga.—Ahib. 13:17.
21. (a) Twagĩrĩirũo gũthiĩ na mbere gwĩka atĩa? (b) Nĩ kĩĩ tũkaarĩrĩria gĩcunjĩ-inĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire?
21 Rekei tũthiĩ na mbere kwĩhoka ũteithio wa roho mũtheru, na gũtongorio nĩ Ithe witũ wa igũrũ. Ningĩ nĩ tũkũbatara gwĩcũranagia ũhoro wa ũtũũro wa Mũrũ wake Jesu Kristo, ũrĩa twĩrutanagĩria kũrũmagĩrĩra kĩonereria gĩake kĩega. Tondũ aatũrire arĩ mwathĩki nginya rĩrĩa aakuire-rĩ, nĩ aaheirũo ngerenwa nene. (Afil. 2:5-11) O ta Jesu, nĩ tũrĩrathimagwo twehoka Jehova na ngoro itũ yothe. (Thim. 3:5, 6) Gũkĩrĩ ũguo-rĩ, rekei hingo ciothe twĩhokage Jehova arĩ we Mũheani na Mũgitĩri witũ ũrĩa mũnene mũno. Na githĩ ti gĩkeno na gĩtĩo kĩnene kũmũtungatĩra! Wendo witũ harĩ we nĩ ũkuongerereka twecũrania ũndũ wa gatatũ ũrĩa wonanagia atĩ Ithe witũ nĩ atũrũmbũyagia—ũrata witũ nake. Gĩcunjĩ kĩrĩa kĩrũmĩrĩire, kĩarĩrĩirie ũrĩa Jehova akoragwo arĩ Mũrata witũ ũrĩa mũnene mũno.
^ kib. 19 Ngerekano imwe cia iririkania ta icio no cioneke thĩinĩ wa icunjĩ ici: “Intaneti—Kutumia kwa Hekima Kifaa cha Ulimwenguni Pote” thĩinĩ wa Mnara wa Mlinzi wa, Agosti 15, 2011, karatathi ga 3-5 na “Wĩmenyerere Mĩtego ya Mũcukani!” na “Wĩhandei na Mwĩtheme Mĩtego ya Shaitani!” thĩinĩ wa Mũrangĩri wa Agosti 15, 2012, karatathi ka 20-29.
‘Nake Iburahimu agĩgĩtuwo mũrata wa Ngai.’—JAK. 2:23.
1. Nĩ ũhoti ũrĩkũ tũkoragwo naguo nĩ ũndũ wa gũkorũo tũũmbĩtwo na mũhianĩre wa Ngai?
WANAIGUA andũ makiuga ũũ: “Mwana ũcio atũkĩtie ithe.” Moigaga ũguo makĩaria ũhoro wa ciana iria ihaanaine na aciari a cio. Hatarĩ nganja, o mwana nĩ agayaga maũthĩ ma ithe na nyina. Jehova Ithe witũ wa igũrũ, nĩwe Kĩhumo kĩa muoyo. (Thab. 36:9) Na ithuĩ tondũ tũrĩ ciana ciake-rĩ, nĩ tũmũtũkĩtie. Aatũmbire na “mũhianĩre” wake, na nĩ ũndũ ũcio nĩ tũkoragwo na ũhoti wa gwĩciria, gũtua matua, gũthondeka na gũtũũria ũrata.—Kĩam. 1:26.
2. Nĩ kĩĩ kĩngĩtũhotithia kũgĩa ũrata na Jehova?
2 Jehova no atuĩke Mũrata witũ ũrĩa mũnene mũno. Ũrata ta ũcio ũhotekaga nĩ ũndũ wa wendo wake gũtwerekera, na wĩtĩkio witũ harĩ we na harĩ Mũriũ wake. Jesu oigire ũũ: “Amu Ngai, tondũ wa ũrĩa endete kĩrĩndĩ gĩa gũkũ thĩ, nĩaarutire Mũrũ wake wa mũmwe, nĩ getha mũndũ o wothe ũmwĩhokete ndakore, no agĩe muoyo wa tene na tene.” (Joh. 3:16) Kũrĩ na ngerekano nyingĩ cia andũ manakorũo na ũrata mũnene na Jehova. Ta rekei twarĩrĩrie igĩrĩ.
3, 4. Ũrata wa Iburahimu na Jehova-rĩ, warĩ ngũrani atĩa na ũrata wa Aisiraeli na Jehova?
3 Jehova eetire ithe wa rũrĩrĩ rwa Isiraeli ũũ: “Iburahimu mũrata wakwa.” (Isa. 41:8) Ningĩ rĩandĩko rĩa 2 Maũndũ ma Matukũ ma Tene 20:7 o narĩo rĩĩtaga Iburahimu mũrata wa Ngai. Nĩ kĩĩ kĩahotithirie Iburahimu kũgĩa na ũrata wa hakuhĩ ũguo na Mũũmbi wake? Nĩ tondũ aarĩ na wĩtĩkio mũrũmu.—Kĩam. 15:6; thoma Jakubu 2:21-23.
4 Ningĩ kũrĩ hĩndĩ Jehova aarĩ Mũrata na Ithe wa rũrĩrĩ rwa Isiraeli rũrĩa rwarĩ njiarũa cia Iburahimu. Ũndũ wa kĩeha nĩ atĩ, nĩ maacokire magĩthũkia ũrata wao hamwe na Ngai. Na njĩra ĩrĩkũ? Tondũ matiatũũririe wĩtĩkio wao harĩ ciĩranĩro cia Jehova.
5, 6. (a) Wakũririe ũrata na Jehova atĩa? (b) Twagĩrĩirũo kwĩyũria ciũria irĩkũ?
5 O ũrĩa ũreruta ũhoro wa Jehova, noguo wĩtĩkio na wendo waku harĩ we wongererekaga. Ta cokia meciria maku thutha hĩndĩ ĩrĩa wamenyire atĩ Ngai arĩ kuo, na atĩ no ũtuĩke mũrata wake wa hakuhĩ. Ningĩ nĩ wamenyire atĩ ithuothe nĩ twagaire mehia nĩ ũndũ wa ũremi wa Adamu. Ũgĩcoka ũkĩmenya atĩ ũkuruhanu wa andũ na Ngai nĩ wathũkire. (Kol. 1:21) Thutha ũcio, nĩ wataũkĩirũo atĩ Ithe witũ ũrĩ wendo ndarĩ haraya na ithuĩ na nĩ atwĩciragia. Rĩrĩa twerutire ũhoro wa igongona rĩa ũkũũri rĩa Jesu, na tũkĩgĩa na wĩtĩkio harĩ igongona rĩu, nĩ twaambĩrĩirie gũkũria ũrata hamwe na Ngai.
6 Tũngĩĩciria ũrĩa twakũririe ũrata na Jehova, nĩ wega kwĩyũria ũũ: ‘Hihi ũrata wakwa na Ngai no ũrathiĩ na mbere ũgĩkũraga? Hihi wĩtĩkio wakwa harĩ Jehova nĩ mũrũmu, na wendo wakwa harĩ we nĩ ũthiaga ũkĩongererekaga o mũthenya?’ Mũndũ ũngĩ wa tene warĩ na ũkuruhanu wa hakuhĩ hamwe na Jehova nĩ Gideoni. Rekei rĩu twarĩrĩrie kĩonereria gĩake kĩega na twĩcũranie ũhoro wakĩo.
7-9. (a) Nĩ ũndũ ũrĩkũ wa magegania Gideoni eeyoneire, na wamũhutirie atĩa? (Rora mbica kĩambĩrĩria-inĩ gĩa gĩcunjĩ gĩkĩ.) (b) Tũngĩkũria ũrata atĩa hamwe na Jehova?
7 Gideoni, ũrĩa warĩ mũtirĩrĩri bũrũri, aatungatagĩra Jehova mahinda-inĩ maarĩ maritũ mũno thutha wa rũrĩrĩ rwa Isiraeli kũingĩra Bũrũri-inĩ wa Kĩĩranĩro. Ibuku rĩa Atiirĩrĩri Bũrũri mũrango wa 6, rĩonanagia atĩ mũraika wa Jehova nĩ oimĩrĩire Gideoni itũũra-inĩ rĩa Ofira. Hĩndĩ ĩyo Amidiani maarĩ thũ njũru mũno cia Aisiraeli. Nĩ ũndũ ũcio, handũ ha Gideoni kũhũrĩra ngano nja, aamĩhũragĩra thĩinĩ wa kĩhihĩro kĩa ndibei nĩguo amĩhithe ndĩkonwo nĩ Amidiani. Nĩ aagegire mũno rĩrĩa mũraika aamumĩrĩire na akĩmwĩta ‘njamba ĩrĩ hinya.’ O na gũtuĩka Jehova nĩ aahonoketie Aisiraeli kuuma Misiri-rĩ, Gideoni aarĩ na nganja kana hihi nĩ angĩamahonokirie kuuma kũrĩ Amidiani. Akĩaria handũ-inĩ ha Jehova, mũraika ũcio nĩ aateithirie Gideoni amenye atĩ Jehova aarĩ hamwe nake.
8 Gideoni nĩ aarigagwo ũrĩa angĩahotire kũhonokia ‘Aisiraeli kuuma moko-inĩ ma Midiani.’ Jehova aamwĩrire ũũ: “Ti-itherũ nĩngũikara hamwe nawe, na nĩũkũhũra Amidiani ũmanine ta marĩ o mũndũ ũmwe.” (Atiir. 6:11-16) Tondũ no aarigagwo ũrĩa ũndũ ũcio ũngĩahotekire-rĩ, akĩĩra Jehova amuonie kĩmenyithia. Ũngĩrora wega thĩinĩ wa ndeereti ĩyo nĩ ũkuona atĩ Gideoni ndaarĩ na nganja atĩ Jehova arĩ kuo.
9 Ũndũ ũrĩa wacokire kũhaanĩka nĩ wekĩrire wĩtĩkio wa Gideoni hinya na ũgĩtũma akuhĩrĩrie Ngai mũno. Gideoni nĩ aarugire irio na agĩtwarĩra mũraika ũcio. Rĩrĩa mũraika ũcio aahutirie irio icio na rũthanju rwake, ikĩhĩa nĩ mwaki igĩthira, na nĩ ũndũ ũcio Gideoni akĩmenya atĩ kũna mũraika ũcio aatũmĩtwo nĩ Jehova. Agegete mũno, akiuga ũũ: ‘Ĩiya wakwa-ĩ, ngũgĩĩka atĩa rĩu Jehova Ngai, tondũ ndĩ kuona mũraika wa Jehova ũthiũ kwa ũthiũ.’ (Atiir. 6:17-22) No rĩrĩ, hihi ũndũ ũcio nĩ watũmire Gideoni aremwo nĩ gũkuhĩrĩria Ngai? Aca! Gideoni aamenyanire na Jehova ũũ atĩ eeiguaga arĩ na ũiguano mũno hamwe nake. Tũmenyaga ũguo kuumana na rĩĩtwa rĩrĩa aaheire kĩgongona kĩrĩa aakire handũ hau. Aagĩtire “Jehova-shalomu” ũguo nĩ kuga “Jehova Nĩ Thayũ.” (Thoma Atiirĩrĩri Bũrũri 6:23, 24.) Rĩrĩa twecũrania maũndũ marĩa Jehova atwĩkagĩra o mũthenya, ũndũ ũcio nĩ ũtũteithagia kũmenya atĩ nĩ Mũrata wa ma. Kũhoya Jehova maita maingĩ gũtũmaga tũkorũo na thayũ mũingĩ na gũgekĩra ũrata witũ nake hinya.
10. Kũringana na Thaburi 15:3, 5, nĩ maũndũ marĩkũ Jehova endaga twĩke nĩguo tũtuĩke arata ake?
10 Nĩguo Jehova atuĩke Mũrata witũ, harĩ maũndũ arĩ o mũhaka tũhingie. Thĩinĩ wa Thaburi 15, Daudi nĩ aandĩkire maũndũ marĩa mabataranagia nĩguo mũndũ atuĩke ‘mũgeni hema-inĩ ya Jehova,’ ũguo nĩ kuuga atuĩke mũrata wa Ngai. (Thab. 15:1) Rekei twarĩrĩrie merĩ ma maũndũ macio. Gwĩthema njambanio na gũkorũo na wĩhokeku maũndũ-inĩ maitũ mothe. Akĩaria ũhoro wa mũndũ ũrĩa Jehova etĩkagĩra atuĩke mũgeni hema-inĩ yake, Daudi oigire ũũ: ‘Ndarĩ njambanio rũrĩmĩ-inĩ rwake, na ndangĩiyũkia ihaki rĩa gũtũma amene mũndũ ũtarĩ mwĩhia.’—Thab. 15:3, 5.
11. Twagĩrĩirũo gwĩthema njambanio nĩkĩ?
11 Thĩinĩ wa rĩandĩko rĩngĩ rĩa Thaburi, Daudi oigire ũũ: “Kĩrigagĩrĩrie rũrĩmĩ rũaku rũtikanoige ũũru.” (Thab. 34:13) Tũngĩaga gwathĩkĩra ũtaaro ũcio no tũthũkie ũrata witũ na Ithe witũ wa igũrũ. Ma nĩ atĩ, njambanio nĩ ngumo ya Shaitani, thũ ĩrĩa nene ya Jehova. Kiugo “Mũcukani” gĩtaũrĩtwo kuumana na kiugo gĩa Kĩngiriki kĩrĩa kiugĩte “mũcambania.” Kũbacĩrĩra ciugo iria tũrahũthĩra tũkĩaria ũhoro wa andũ arĩa angĩ nĩ gũteithagia kũgitĩra ũrata witũ na Jehova. Makĩria nĩ twagĩrĩirũo kũrora mũno mwerekera ũrĩa tũkoragwo naguo kwerekera arĩa Jehova amũrĩte matongoragie thĩinĩ wa kĩũngano.—Thoma Ahibirania 13:17; Judasi 8.
12, 13. (a) Twagĩrĩirũo gũkorũo tũrĩ ehokeku maũndũ-inĩ mothe nĩkĩ? (b) Wĩhokeku witũ ũngĩhutia arĩa angĩ na njĩra ĩrĩkũ?
12 Ndungata cia Ngai nĩ ciũkaine mũno nĩ ũndũ wa wĩhokeku. Mũtũmwo Paulo aandĩkire ũũ: “Tũhoyagĩrei: amu nĩtũkwĩhoka atĩ twĩ na thamiri ĩtarĩ ũcuke, tũkenda gũikaraga na mĩikarĩre mĩega maũndũ-inĩ mothe.” (Ahib. 13:18) Tondũ nĩ tũtuĩte itua rĩa “gũikaraga na mĩikarĩre mĩega maũndũ-inĩ mothe,” nĩ twĩthemaga kũhũthĩra aarĩ na ariũ a Ithe witũ ũũru. Kwa ngerekano, angĩkorũo nĩ tũmaandĩkĩte wĩra, tũtigagĩrĩra atĩ tũramekĩra maũndũ na kĩhooto na tũkamarĩha kũringana na ũrĩa twarĩkanĩire. Tũrĩ Akristiano, twĩkagĩra andũ othe maũndũ na wĩhokeku o hamwe na arĩa twandĩkĩte mawĩra. Ningĩ angĩkorũo twandĩkĩtwo wĩra nĩ Mũkristiano ũngĩ, tũtiagĩrĩirũo gũtanyaga atwĩkagĩre maũndũ na njĩra ya mwanya.
13 Nĩ maita maingĩ twanaigua andũ matarĩ Akristiano makĩgathĩrĩria Aira a Jehova nĩ ũndũ wa wĩhokeku wao! Kwa ngerekano, mũrũgamĩrĩri wa kambuni ĩmwe nene ya mĩako nĩ eeyoneire atĩ Aira a Jehova makoragwo marĩ ehokeku. Oigire ũũ: “Hingo ciothe inyuĩ nĩ mũhingagia kĩrĩko.” (Thab. 15:4) Mĩthiĩre ta ĩyo nĩ ĩtũteithagia gũtũũria ũrata witũ na Jehova. Makĩria ma ũguo, nĩ ĩgoocithagia Ithe witũ wa igũrũ.
14, 15. Rĩrĩa tũrahunjia-rĩ, tũngĩteithia andũ atĩa matuĩke arata a Jehova?
14 O na gũtuĩka andũ arĩa tũcemanagia nao tũkĩhunjia nĩ metĩkĩtie atĩ Ngai arĩ kuo-rĩ, aingĩ ao matimuonaga arĩ Mũrata wao ũrĩa mũnene. Tũngĩmateithia atĩa? Ta wĩcirie ũrĩa Jesu eerire arutwo ake arĩa 70 rĩrĩa aamatũmire marĩ erĩ erĩ makahunjie. Aamerire ũũ: “Nyũmba o yothe ĩrĩa mũrĩtonyaga, ambagai kuuga atĩrĩ, Thayũ ũrogĩa nyũmba ĩno. Na kũngĩkorũo nĩkũrĩ mũndũ wendaga thayũ kuo, thayũ ũcio wanyu nĩũgaikara nake; na kũngĩkorũo gũtirĩ, thayũ ũcio wanyu nĩũkamũcokerera.” (Luk. 10:5, 6) No tũteithie andũ metĩkĩre ũhoro wa ma tũngĩmaarĩria na njĩra ya ũrata. Tũngĩarĩria arĩa maregaga ũhoro wa ma tũrĩ na ũrata, ũndũ ũcio no ũnyihanyihie rũmena na no ũtũme magaathikĩrĩria ihinda rĩngĩ.
15 O na rĩrĩa twacemania na andũ mekĩrĩte mĩri mũno thĩinĩ wa ndini cia maheeni kana marũmagĩrĩra mĩtugo ya ndini icio, twagĩrĩirũo o gũthiĩ na mbere kũmaarĩria na ũrata na gũthingata thayũ. Twagĩrĩirũo kũnyita andũ othe ũgeni thĩinĩ wa mĩcemanio itũ, na makĩria arĩa moragĩtwo ngoro nĩ maũndũ marĩa marathiĩ na mbere thĩinĩ wa thĩ, na nĩ ũndũ ũcio makenda kwĩruta makĩria ũhoro wa Ngai ũrĩa tũthathayagia. Icunjĩ iria ikoragwo na kĩongo “Bibilia nĩ Ĩgarũraga Mĩtũũrĩre ya Andũ” nĩ ikoragwo na ngerekano nyingĩ njega ta icio.
16. Tũkoragwo tũrĩ arata a Jehova na ‘arutithania wĩra hamwe nake’ na njĩra ĩrĩkũ?
16 Kaingĩ andũ arĩa marutithanagia wĩra hamwe nĩ matuĩkaga arata a hakuhĩ. Arĩa othe meyamũrĩire Jehova, nĩ makoragwo na gĩtĩo gĩa gũtuĩka arata ake na ‘arutithania wĩra hamwe nake.’ (Thoma 1 Akorintho 3:9.) Hatarĩ nganja, rĩrĩa tũraruta wĩra wa kũhunjia na kũrutana, nĩ tũgĩaga na ũtaũku mũnene wĩgiĩ ngumo cia magegania cia Ithe witũ wa igũrũ. Nĩ twĩyonagĩra ũrĩa roho wake mũtheru ũtũteithagia tũkĩruta wĩra wa kũhunjia ũhoro ũrĩa mwega.
17. Irio cia kĩĩroho iria tũheagwo hĩndĩ ya igomano cionanagia atĩa atĩ Jehova nĩ Mũrata witũ?
17 O ũrĩa tũrĩ na itemi inene wĩra-inĩ wa gũtua andũ arutwo, noguo tũiguaga tũrĩ hakuhĩ na Jehova. Kwa ngerekano, nĩ twĩyonagĩra ũrĩa Jehova atigagĩrĩra atĩ wĩra wa kũhunjia nĩ ũrathiĩ na mbere o na kũrĩ na andũ marageria kũũrũgamia. Ta ikia maitho na thutha mĩaka ĩigana ũna mĩhĩtũku. Na githĩ tũtiĩyoneire wega ũrĩa Jehova akoretwo agĩtũtongoria? Nĩ tũgegaga mũno tuona ũrĩa athiaga na mbere gũtũhe irio njega cia kĩĩroho. Tabarĩra cia igomano ciitũ nĩ cionanagia atĩ Jehova nĩ arũmbũyagia na wendo mathĩna na mabataro maitũ. Famĩlĩ ĩmwe ĩkĩandĩka marũa ma gũcokia ngatho nĩ ũndũ wa kĩgomano, yoigire ũũ: “Tabarĩra ĩyo nĩ yahutirie ngoro ciitũ mũno. Nĩ tweyoneire ũrĩa Jehova atwendete tũrĩ mũndũ ũmwe ũmwe na nĩ endaga tũgĩe na gĩkeno.” Mũthuri ũmwe na mũtumia wake kuuma Njĩrĩmani, nĩ maacokirie ngatho mũno nĩ ũndũ wa ũrĩa maanyitirwo ũgeni na makĩrũmbũiyo rĩrĩa maathire kĩgomano kĩmwe bũrũri-inĩ wa Ireland. Mooigire ũũ: “Ngatho ciitũ iria nyingĩ makĩria nĩ kũrĩ Jehova na Mũthamaki Jesu Kristo. Nĩo maatwĩtire thĩinĩ wa ithondeka rĩrĩ rĩkoragwo na ũrũmwe wa ma. Ti ũrũmwe wa kuuga na kanua tu, ĩndĩ nĩ ũrũmwe tũkenagĩra o mũthenya. Maũndũ marĩa tweyoneire hĩndĩ ya kĩgomano kĩu kĩarĩ Dublin, nĩ marĩtũririkanagia hingo ciothe atĩ nĩ gĩtĩo kĩnene tũrĩ nakĩo gĩa gũtungatĩra Ngai witũ hamwe na inyuĩ.”
18. Nĩ atĩa tũngĩĩyũria ũhoro-inĩ wĩgiĩ kwaranĩria na Jehova?
18 Ũrata ũmataga nĩ ũndũ wa andũ gũikara makĩaranagĩria. Mahinda-inĩ maya andũ nĩ maranagĩria mũno kũgerera intaneti na thimũ. Hihi ithuĩ tũrĩ mũndũ ũmwe ũmwe-rĩ, nĩ twaranagĩria na Jehova, Mũrata witũ ũrĩa mũnene? Ma nĩ atĩ Jehova nĩ “mũigua wa mahoya.” (Thab. 65:2) No rĩrĩ, hihi nĩ twaranagĩria nake kaingĩ?
19. Nĩ ũteithio ũrĩkũ tũkoragwo naguo tũngĩona arĩ hinya gũitũrũrĩra Jehova ngoro ciitũ?
19 Ndungata imwe cia Jehova nĩ cionaga ũrĩ ũndũ mũritũ gũitũrũrĩra Jehova ngoro ciacio. Ĩndĩ, Jehova endaga tũmũitũrũrĩre ngoro ciitũ rĩrĩa tũramũhoya. (Thab. 119:145; Maca. 3:41) O na rĩrĩa twaga ciugo iria tũngĩhũthĩra kwĩra Jehova ũrĩa tũraigua, we nĩ atũteithagia. Akĩandĩkĩra Akristiano thĩinĩ wa Roma, Paulo oigire ũũ: ‘Nĩ gũtuĩka tũtikoragwo tũũĩ ũrĩa twagĩrĩirũo nĩ kũhoya; no roho nĩ ũtũthaithanagĩra na mũcayo ũtangĩheanĩka na ciugo; nake Ũrĩa ũtuĩragia ngoro cia andũ nĩamenyaga ũrĩa roho ũkwenda kuuga, nĩ gũkorũo ũthaithanagĩrĩra andũ arĩa aamũre kũringana o na ũrĩa Ngai endete.’ (Rom. 8:26, 27) Gwĩcũrania ciugo iria irĩ thĩinĩ wa mabuku ma Bibilia ta Ayubu, Thaburi, na Thimo nĩ kũrĩtũteithagia kũmenya ũrĩa tũngĩhota gũitũrũragĩra Jehova ngoro ciitũ.
20, 21. Ciugo cia Paulo thĩinĩ wa Afilipi 4:6, 7 citũmagĩrĩria na njĩra ĩrĩkũ?
20 Rĩrĩa tũrĩ na mĩtangĩko, rekei tũrũmagĩrĩre ũtaaro ũrĩa Paulo aaheire Afilipi: “Tigagai gwĩtanga nĩ ũndũ o na ũrĩkũ: no rĩrĩ, menyithagiai Ngai maũndũ marĩa mothe mwendaga, mũkĩmũhoyaga na mũkĩmũthaithaga, hamwe na kũmũcokeria ngatho.” Hatarĩ nganja, gũitũrũrĩra Ithe witũ wa Igũrũ ngoro na njĩra ĩyo nĩ kũrĩtũmagĩrĩria na gũgatũhoreria, tondũ Paulo aathire na mbere kuuga ũũ: “Naguo thayũ wa Ngai, ũrĩa ũtangĩmenyeka ũrĩa ũtariĩ, nĩũrĩikaragia ngoro cianyu o na gwĩciria kwanyu nakuo thĩinĩ wa Kristo Jesu.” (Afil. 4:6, 7) Rekei hingo ciothe tuonanagie ngatho ciitũ nĩ ũndũ wa ‘thayũ ũcio wa Ngai’ ũrĩa ũgitagĩra ngoro na meciria maitũ.
21 Mahoya nĩ matũteithagia gũkũria ũrata witũ na Jehova. Nĩ ũndũ ũcio, rekei ‘tũhoyage tũtegũtigithĩria.’ (1 Thes. 5:17) Rekei ũhoro ũrĩa ũrĩ gĩcunjĩ-inĩ gĩkĩ wĩkĩre ũrata witũ wa goro hamwe na Ngai hinya, na itua riitũ rĩa kũrũmĩrĩra ithimi ciake cia ũthingu. Ningĩ rekei tũhũthagĩre mahinda gwĩcũrania ũhoro wa irathimo iria tũkenagĩra nĩ ũndũ wa Jehova gũkorũo arĩ Ithe witũ, Ngai witũ, na Mũrata witũ.
Matukũ-inĩ ma Johana Mũbatithania ‘kĩrĩndĩ nĩ gĩatanyaga, gĩgĩthanganagia, nao andũ othe mageciragia ngoro-inĩ ciao ũhoro wa Johana, kana hihi nĩwe Kristo.’ (Luk. 3:15) Nĩ kĩĩ kĩngĩatũmire Ayahudi makorũo magĩtaanya Mesia oke hĩndĩ ĩyo? Harĩ na itũmi cigana ũna.
Thutha wa Jesu gũciarũo, mũraika wa Jehova nĩ oimĩrĩire arĩithi arĩa maarĩithagia ndũũru ciao hakuhĩ na Bethilehemu. Mũraika ũcio aamerire ũũ: “Ũmũthĩ nĩmũciarĩirũo Mũhonokia o itũũra-inĩ rĩa Daudi, nake nĩwe Kristo ũrĩa Mwathani.” (Luk. 2:8-11) Hagĩcoka hakiumĩra “araika aingĩ a Igũrũ gĩtutu kĩnene, makĩgooca Ngai makiugaga atĩrĩ,* Ngai arokumagio Igũrũ o Igũrũ, Naguo thayũ ũrogĩa gũkũ thĩ kũrĩ andũ arĩa akenagĩra.”—Luk. 2:13, 14.
Arĩithi acio nĩ maahutirio mũno nĩ kũmenya ũhoro ũcio. Matekũrĩa marĩgu, makĩnyita rũgendo marorete Bethilehemu, na rĩrĩa maakorire Jusufu na Mariamu hamwe na gakenge kao, ‘makĩheana ũhoro wa ciugo iria maarĩirio ũndũ-inĩ wĩgiĩ kaana kau.’ Nĩ ũndũ ũcio, ‘andũ othe arĩa maaũiguire makĩgega nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa maarĩirio nĩ arĩithi acio.’ (Luk. 2:17, 18) Ciugo “othe arĩa maaũiguire” cionanagia atĩ arĩithi acio nĩ maaririe na andũ angĩ o tiga Jusufu na Mariamu. Ningĩ rĩrĩa arĩithi acio maacokaga mũciĩ maathire “makĩgoocaga Ngai na makĩmũkumagia nĩ ũndũ wa maũndũ marĩa mothe maaiguire na marĩa monire, o ta ũrĩa merĩtwo.” (Luk. 2:20) Hatarĩ nganja, arĩithi acio matiakirire na maũndũ mega marĩa meeiguĩrĩire megiĩ Kristo!
Rĩrĩa Mariamu aarehire mũriũ wake wa irigithathi mbere ya Jehova hekarũ-inĩ, o ta ũrĩa Watho wa Musa woigĩte, Anna mũtumia mũnabii ‘aagathire Ngai, akĩheana ũhoro wa kaana kau kũrĩ arĩa othe maatũire matanyaga rĩrĩa Jerusalemu gũgaakũũrũo.’ (Luk. 2:36-38; Tham. 13:12) Nĩ ũndũ ũcio, ũhoro wĩgiĩ gũciarũo kwa Mesia ũgĩthiĩ na mbere gũtherema.
Thutha ũcio, ‘gũgĩũka andũ ogĩ a njata Jerusalemu, moimĩte irathĩro, makĩũria atĩrĩ, Ũrĩa ũciarĩtwo e Mũthamaki wa Ayahudi, arĩ ha? Tondũ nĩtwonire njata yake mwena wa irathĩro, na nĩtũũkĩte tũmũturĩrie ndu tũmũgooce.’ (Mat. 2:1, 2) Rĩrĩa ‘Herode ũcio mũthamaki, aaiguire ũhoro ũcio akĩigua ũũru, we mwene o na Jerusalemu guothe. Agĩkĩũngania athĩnjĩri-Ngai arĩa anene othe na aandĩki-marũa a kĩrĩndĩ, akĩmoria harĩa Kristo agaaciarĩrũo.’ (3) (Mat. 2:3, 4) Nĩ ũndũ ũcio, andũ aingĩ mũno nĩ maamenyire atĩ Mesia ũrĩa warathĩtwo aarĩ mũkinyu!*
Rĩandĩko rĩa Luka 3:15 rĩrĩa rĩkũgwetetwo hau kabere rĩonanagia atĩ Ayahudi amwe meeciragia atĩ Johana Mũbatithania hihi nĩwe warĩ Kristo. Ĩndĩ, Johana Mũbatithania nĩ eeheririe mathangania macio rĩrĩa oigire ũũ: ‘Ũrĩa ũgũũka thutha wakwa arĩ na hinya kũrĩ niĩ, na ndiigaine niĩ ndĩmũkuuĩre iratũ ciake, ũcio akamũbatithia na roho mũtheru, o na mwaki.’ (Mat. 3:11) No mũhaka ciugo icio cia Johana cia wĩnyihia cingĩatũmire wendi wa andũ wa kuona Mesia wongerereke mũno.
Hihi Ayahudi a karine ya mbere maatarĩte harĩa Mesia angĩgookĩra makĩhũthĩra ũrathi wa ciumia iria 70 igwetetwo thĩinĩ wa Danieli 9:24-27? O na gũtuĩka no kũhoteke, gũtirĩ na ũira wa kuonania atĩ nĩguo meekĩte. Ma nĩ atĩ, hĩndĩ ya Jesu andũ maataragĩria ũrathi ũcio wa ciumia 70 na njĩra itiganĩte, na gũtirĩ o na ĩmwe ĩkuhĩrĩirie o na hanini ũtaũku ũrĩa tũrĩ naguo mahinda-inĩ maya.*
Essenes, ĩrĩa kwĩrĩkanaga yarĩ ndini ya Kĩyahudi ya andũ maaikaraga werũ-inĩ, yarutanaga atĩ kũngĩokire Mesia erĩ mũthia-inĩ wa mĩaka ĩrĩa 490, no gũtirĩ na ũira wa kuonania atĩ andũ acio maahũthĩrĩte ũrathi wa Danieli magĩtara. O na angĩkorũo nĩguo meekĩte-rĩ, gũtingĩahotekire mawoni ma gakundi ta kau keeyamũranĩtie na andũ arĩa angĩ marũmĩrĩrũo nĩ Ayahudi aingĩ.
Hĩndĩ ya karine ya kerĩ, Ayahudi amwe meetĩkĩtie atĩ ciumia icio 70 ciambĩrĩirie hĩndĩ ya kwanangwo kwa hekarũ ĩrĩa ya mbere mwaka 607 mbere ya Kristo, nginya kwanangwo kwa hekarũ ya kerĩ mwaka wa 70 thutha wa Kristo. Nao arĩa angĩ meeciragia atĩ ũrathi ũcio wahingire hĩndĩ ya Makabayo karine-inĩ ya kerĩ, mbere ya Kristo. Kwoguo Ayahudi matiarĩ na njĩra ĩrĩa maaiguithanĩirie ya gũtara ciumia icio 70.
Korũo Atũmwo na Akristiano a tene nĩ maataũkĩirũo nĩ ũrathi ũcio wa ciumia 70, no gũkorũo nĩ mangĩagwetire ũrathi ũcio ũrĩ ũira wa kuonania atĩ Jesu Kristo nĩwe Mesia ũrĩa weranĩirũo na atĩ okire o ihinda-inĩ rĩrĩa rĩarathĩtwo. O na kũrĩ ũguo-rĩ, gũtirĩ ũira wonanagia atĩ Akristiano a tene nĩ meekire ũguo.
Ũndũ ũngĩ wa kũririkana nĩ atĩ aandĩki a Injiri nĩ monanĩtie maita maingĩ atĩ morathi mamwe marĩa makoragwo thĩinĩ wa Maandĩko ma Kĩhibirania nĩ maahingirio nĩ Jesu. (Mat. 1:22, 23; 2:13-15; 4:13-16) Ĩndĩ, gũtirĩ o na ũmwe wao wakuruhithanirie gũka kwa Jesu gũkũ thĩ na ũrathi wa ciumia 70.
Na njĩra nguhĩ: Gũtirĩ na ũira wonanagia atĩ andũ matukũ-inĩ ma Jesu nĩ maataũkĩirũo wega nĩ ũrathi wa ciumia 70. O na kũrĩ ũguo, Injiri nĩ cionanagia itũmi ingĩ njega iria ciatũmaga andũ ‘matanye’ Mesia.
^ kib. 4 Bibilia ndiugaga atĩ araika acio nĩ “maainire” nĩ ũndũ wa gũciarũo kwa Jesu.
^ kib. 7 No twĩyũrie ũũ: Ogĩ a njata maahotire atĩa kũnyitithania ũhoro wa “njata” ĩrĩa moonete mwena wa irathĩro na ũhoro wa gũciarũo kwa “Mũthamaki wa Ayahudi”? No kũhoteke nĩ maaiguĩte ũhoro wĩgiĩ gũciarũo kwa Jesu makĩhĩtũkĩra Isiraeli marĩ rũgendo-inĩ.
^ kib. 9 Nĩguo wone ũtaũku ũrĩa tũrĩ naguo mahinda-inĩ maya wĩgiĩ ciumia 70, thoma Sikiliza Unabii wa Danieli! gĩcunjĩ gĩa 11.
Mĩtangĩko no ĩkorũo na moimĩrĩro moru mũno harĩ ithuĩ. No ĩtũme tũthumbũke kĩĩmeciria, tũnyihĩrũo nĩ hinya, na ĩtũme tũgĩe na mawoni matagĩrĩire megiĩ mũtũũrĩre. Mũthamaki Daudi wa Isiraeli ya tene nĩ aagũmĩirũo nĩ mathĩna maingĩ. Aahiũranirie namo atĩa? Thĩinĩ wa thaburi ĩmwe oigaga ũũ: “Ngũkaĩra Jehova na mũgambo; nĩ gũthaitha ngũgĩthaitha Jehova o na mũgambo. Ũhoro ũrĩa ũranjaithia ngũũitũrũra mbere-inĩ yake; nĩ kũmuonia ngũmuonia mĩnyamaro ĩrĩa ndĩ nayo. Rĩrĩa ngoro yakwa ĩrahooteka thĩinĩ wakwa, wee nĩũkoragwo ũũĩ harĩa ngũgera.” Hatarĩ nganja, Daudi aahoire ũteithio wa Jehova arĩ na wĩnyihia.—Thab. 142:1-3.
Rĩrĩa Daudi aarĩ na mĩtangĩko aahoyaga Jehova ũteithio arĩ na wĩnyihia
Thĩinĩ wa rĩandĩko rĩngĩ rĩa Thaburi Daudi oigire ũũ: “Ndĩ o ũndũ ũmwe nyendete harĩ Jehova, na nĩguo ndĩĩthingataga; nĩ atĩ njikarage nyũmba ya Jehova matukũ mothe ma muoyo wakwa, ndĩĩonagĩre wega wa Jehova, na ndĩĩtuĩragĩrie ũhoro kũu thĩinĩ wa hekarũ yake.” (Thab. 27:4) Daudi ndaarĩ Mũlawii, ĩndĩ ta hũũra mbica arũgamĩte nja ya harĩa hatheru hakuhĩ na hema ya Jehova ya gũtũnganwo ĩrĩa yarĩ gatũũrũ ka ũthathaiya wa ma hĩndĩ ĩyo. Arĩ na ngatho nyingĩ ũũ atĩ, arenda kũhũthĩra matukũ make marĩa matigarĩte, arĩ kũu hema-inĩ nĩguo, ‘eyonagĩre wega wa Jehova.’
Kiugo gĩa Kĩhibirania kĩrĩa gĩtaũrĩtwo “wega” thĩinĩ wa Thaburi 27:4, kĩonanagia ũhoro wa kĩndũ kĩega, kana kĩrakenia meciria, kana ngoro. Hingo ciothe Daudi nĩ aakenagio nĩ mũbango wa Jehova wa ũthathaiya. Nĩ wega o na ithuĩ twĩyũrie ũũ: ‘Hihi niĩ nĩ njiguaga ta ũrĩa Daudi aaiguaga?’
Mahinda-inĩ maya, njĩra ya gũkuhĩrĩria Jehova ndĩhocetie harĩ hekarũ yakĩtwo gũkũ thĩ. Ithenya rĩa ũguo, ĩhocetie harĩ hekarũ nene ya Ngai ya kĩĩroho, nĩguo mũbango mũtheru wa ũthathaiya wa ma.* O na ithuĩ ‘tũngĩtuĩria’ mũbango ũcio, nĩ ‘tũrĩĩyonagĩra wega wa Jehova.’
Ta wĩcirie ũhoro wa kĩgongona kĩa mahaki ma njino gĩa gĩcango kĩrĩa gĩakoragwo mũromo-inĩ wa hema ya gũtũnganwo. (Tham. 38:1, 2; 40:6) Kĩgongona kĩu kĩoonanagia wendi wa Jehova wa gwĩtĩkĩra muoyo wa Jesu ũtuĩke igongona. (Ahib. 10:5-10) Ta wĩcirie ũrĩa tũgunĩkaga nĩ ũndũ ũcio! “Rĩrĩa twatũire tũrĩ thũ ciake twaiguithanirio na Ngai na njĩra ĩo ya gũkua kwa Mũriũ.” (Rom. 5:10) Twagĩa na wĩtĩkio harĩ thakame ya Jesu, nĩ tũrĩkenagĩra ũiguano hamwe na Ngai, na kĩĩrĩgĩrĩro kĩrĩa kiumanaga na gũkorũo mũndũ arĩ mũrata wa Ngai. Nĩ ũndũ ũcio, nĩ tũrĩkoragwo ‘ndundu na Jehova.’—Thab. 25:14.
Nĩ ũndũ wa ‘mehia maitũ kũrihũrũo’ nĩ tũkoragwo na “mahinda ma kũrurumũkio moimĩte kwĩ Mwathani.” (Atũm. 3:19) Tũtariĩ ta mũndũ wohetwo njera, ĩndĩ akerira mũno nĩ ũndũ wa mehia make, na nĩ ũndũ ũcio ageka ũgarũrũku mũnene o etereire kũũragwo. Nĩ ũndũ ũcio, mũcirithania mwega akona arĩ wega kuohera mũndũ ũcio na akamwehereria ituĩro rĩa gĩkuũ. Na githĩ mũndũ ta ũcio to aigue akenete mũno! O ta mũcirithania ũcio, Jehova nĩ ohagĩra arĩa meriraga na akamehereria ituĩro rĩa gĩkuũ.
Maũndũ mamwe makoniĩ ũthathaiya marĩa Daudi eeyonagĩra thĩinĩ wa nyũmba ya Jehova nĩ ta kũgomana kwa Aisiraeli, Aisiraeli gũthomerũo na gũtaarĩrio Watho, gũcinwo kwa ũbumba, na ũtungata mũtheru ũrĩa warutagwo nĩ athĩnjĩri Ngai na Alawii. (Tham. 30:34-38; Ndar. 3:5-8; Gũcok. 31:9-12) Nĩ kũrĩ maũndũ ma mahinda-inĩ maya mahanaine na maũndũ macio ma ũthathaiya wa ma hĩndĩ ya Isiraeli ya tene.
O ta hĩndĩ ya tene-rĩ, na githĩ o na ũmũthĩ ti ‘ũhoro mwega na wĩ gĩkeno, ariũ a Ithe witũ gũikaranagia maiguaine!’ (Thab. 133:1) Thĩinĩ wa thĩ yothe nĩ kũgĩte na wongerereku mũnene mũno thĩinĩ wa ũrũmwe wa ‘ariũ a Ithe witũ.’ (1 Pet. 2:17) Kiugo kĩa Ngai nĩ gĩthomagwo na gĩgatarĩrio thĩinĩ wa mĩcemanio itũ. Jehova nĩ atũrutaga maũndũ maingĩ mega kũgerera ithondeka rĩake. Ningĩ nĩ atũheaga irio nyingĩ cia kĩĩroho kũgerera mabuku nĩguo tũmahũthagĩre wĩruti-inĩ witũ kĩũmbe na wa famĩlĩ. Mũrũ wa Ithe witũ ũmwe wa Kĩama Kĩrĩa Gĩtongoragia oigire ũũ: “Gwĩcũrania ũhoro wa Kiugo kĩa Jehova, na gũcaria ũũgĩ na ũtaũku gũtũmaga hingo ciothe njigue njiganĩire na ndĩ na ũtonga wa kĩĩroho.” Ma nĩ atĩ, ‘ũmenyi nĩ ũiguithagia roho wa mũndũ wega.’—Thim. 2:10.
Ũmũthĩ, mahoya marĩa metĩkĩrĩku ma ndungata cia Jehova nĩ mamũkinyagĩra o mũthenya. Jehova onaga mahoya ta macio matariĩ ta mũtararĩko mwega wa ũbumba. (Thab. 141:2) Na githĩ tũtiguaga wega ngoro-inĩ twamenya atĩ Jehova Ngai witũ nĩ akenagio nĩ ithuĩ rĩrĩa tũramũhoya twĩnyihĩtie!
Musa aahoire ũũ: “Wega wa Mwathani Ngai witũ ũrokĩgĩa igũrũ riitũ: wĩra wa moko maitũ naguo, wee tũrũmagĩrie.” (Thab. 90:17) Jehova nĩ arathimaga ũtungata witũ rĩrĩa twekĩra kĩyo. (Thim. 10:22) No kũhoteke kũrĩ andũ tũteithĩtie makeruta ũhoro wa ma. Kana nĩ tũkirĩrĩirie thĩinĩ wa ũtungata mĩaka mĩingĩ o na gũtarĩ na moimĩrĩro mega, kana tũrĩ na mathĩna ma mwĩrĩ, ma kĩĩmeciria, kana kũnyarirũo. (1 Thes. 2:2) O na kũrĩ ũguo-rĩ, na githĩ tũtiĩyoneire “wega wa Jehova” na tũkamenya atĩ Ithe witũ wa igũrũ nĩ akenagio mũno nĩ kĩyo giitũ?
Mũthamaki Daudi oigire ũũ: “Jehova nĩwe rũgai rũrĩa ngaĩte, o na nowe riita rĩa gĩkombe gĩakwa: wee-rĩ, iringa rĩrĩa ningithĩtio, nĩwe ũnyitĩrĩire. Thanju ciakwa njatũrĩirũo kũndũ kũrĩa gũthaka.” (Thab. 16:5, 6) Daudi nĩ aacokirie ngatho mũno nĩ ũndũ wa ‘igai’ rĩake. Igai rĩu nĩ gũkorũo etĩkĩrĩkĩte nĩ Jehova na akaheo mweke wa kũmũtungatĩra. O ta Daudi, no tũnyamarĩke nĩ ũndũ wa mathĩna. O na kũrĩ ũguo, tũrĩ na irathimo nyingĩ cia kĩĩroho! Nĩ ũndũ ũcio, rekei tũthiĩ na mbere gũkenera ũthathaiya wa ma na hingo ciothe ‘tũtuĩragie’ maũndũ thĩinĩ wa hekarũ ya kĩĩroho ya Jehova.
^ kib. 6 Thoma Mnara wa Mlinzi wa Julaĩ 1, 1996, karatathi ga 14-24.
KUUMA MŨTHITHŨ-INĨ WITŨ
“Ndietĩkagia ũcio nĩ mũrũ wa Ithe witũ Russell!” —Nĩguo mwĩroreri ũmwe wa thenema ya “Photo-Drama” mwaka-inĩ wa 1914 oigire.
RĨU nĩ mĩaka 100 kuuma rĩrĩa thenema ya “Photo-Drama of Creation” yoonanirio rita rĩa mbere. Muoroto wayo warĩ gũtũma andũ magĩe na wĩtĩkio harĩ Bibilia. Tondũ ihinda-inĩ rĩu wĩtĩkio wa andũ aingĩ nĩ wathũkĩtio nĩ maũndũ ta, ũrutani wa atĩ andũ mooimanire na nũgũ, na atĩ Bibilia nĩ ng’ano cia marimũ, thenema ĩyo ya “Photo-Drama” nĩ yatũgagĩria Jehova arĩ Mũũmbi.
Mũrũ wa Ithe witũ Charles T. Russell, ũrĩa watongoragia Arutwo a Bibilia, nĩ aacaragia mũno njĩra ĩrĩa ĩngĩarĩ na moimĩrĩro mega makĩria ĩteithie andũ aingĩ makinyĩrũo nĩ ma cia Bibilia. Arutwo a Bibilia maakoretwo makĩhũthĩra mabuku kũhunjia kwa ihinda rĩa mĩaka makĩria ma 30. Nĩ gwakinyire hĩndĩ makĩona atĩ no mahũthĩre thenema ĩrĩ njĩra ĩngĩ njerũ ya kũhunjia.
Mĩaka-inĩ ya 1890, andũ nĩ meeroragĩra thenema citaarĩ na mĩgambo. Gũkinyĩria mĩaka-inĩ ya 1903, thĩinĩ wa kanitha ũmwe taũni-inĩ ya New York City, nĩ kuoonanĩtio thenema yarĩ na maũndũ ma ndini. Nĩ ũndũ ũcio, 1912 rĩrĩa Russell aambagĩrĩria kũhaarĩria thenema ya “Photo-Drama,” gũtiarĩ na ũthii mũnene wa na mbere harĩ ũthondeki wa thenema. Nĩ onire atĩ kũhũthĩra thenema ĩyo nĩ kũngĩamateithirie gũtheremia ma cia Bibilia na njĩra nene gũkĩra mabuku marĩ moiki.
Thenema ĩyo ya “Photo-Drama” yarĩ ya mathaa manana. Yagayanĩtio icunjĩ inya iria ciarĩ na mĩario mĩkuhĩ 96 ya Bibilia. Mĩario ĩyo yathomagwo nĩ mwaria ũmwe woĩkaine gũkorũo arĩ na mũgambo mwega mũno mahinda-inĩ macio. Icunjĩ nyingĩ cia thenema ĩyo ciatwaranaga na tũrwĩmbo tũtarĩ na ciugo. Ariũ a Ithe witũ marĩ na ũmenyeru maahũraga tũrwĩmbo twa kĩnanda, tũgwatarana na mũgambo wa mũndũ ũrĩa wathomaga mĩario ĩyo na ningĩ na mbica cia ng’ano cia Bibilia thĩinĩ wa thenema ĩyo.
“Yoonanagia kuuma hĩndĩ ya ũũmbi nginya mũico wa Mĩaka Ngiri ya Wathani wa Kristo.”—F. Stuart Barnes, arĩ na mĩaka 14 mwaka wa 1914
Mbica nyingĩ cia thenema ĩyo cioimaga kũrĩ ahũũri a mbica cia biacara. Acori a mbica marĩ na ũmenyeru mũnene kuuma Philadelphia, New York, Paris, na London, maacoraga mbica icio icicio-inĩ. Ariũ a Ithe witũ kuuma Rũhonge-inĩ rwa Gũcora rwa Betheli o nao nĩ maarutaga wĩra mũingĩ wa gũcora, na kaingĩ nĩ maacenjagia icicio iria ciakua. Makĩria ma mbica iria ciagũragwo, ariũ na aarĩ a Ithe witũ kuuma Betheli nĩ maahũragwo mbica marĩ taũni-inĩ ya Yonkers, New York, magĩthaaka icunjĩ cia Bibilia cia Iburahimu, Isaaka, na mũraika ũrĩa wagirĩrĩirie Iburahimu kũruta mũriũ wake igongona.—Kĩam. 22:9-12.
Mũndũ ũmwe maarutithanagia wĩra na Mũrũ wa Ithe Witũ Russell eerire andĩki a mohoro atĩ njĩra ĩyo, nĩ “ĩngĩagucĩrĩirie andũ ngiri nyingĩ mende ũhoro wa Bibilia gũkĩra njĩra ĩngĩ o yothe yahũthĩrĩtwo hau mbere gũtheremia maũndũ ma ndini.” Hihi atongoria a ndini nĩ maakenirio nĩ njĩra ĩyo njerũ ya gũcaria andũ aingĩ arĩa maarĩ na ng’aragu ya kĩĩroho? Aca. Atongoria a ndini iria ciĩĩtaga cia Gĩkristiano nĩ maamenereirie mũno thenema ĩyo ya “Photo-Drama.” Amwe o na nĩ maahũthagĩra njĩra cia ũrambu na cia ũtũrĩka nĩguo magirĩrĩrie andũ merorere. Kũrĩ hĩndĩ ĩmwe kĩama kĩa atongoria a ndini kĩabangire thitima ya kũrĩa thenema ĩyo yoonanagĩrio ĩrengwo.
O na kũrĩ ũguo, andũ aingĩ mũno nĩ maaiyũraga thĩinĩ wa nyũmba cia kuonanĩria thenema nĩguo merorere “Photo-Drama” hatarĩ marĩhi. Thenema ĩyo nĩ yoonanagio thĩinĩ wa taũni ta 80 o mũthenya thĩinĩ wa Amerika. Eroreri aingĩ nĩ maagegaga mũno tondũ rĩarĩ riita rĩao rĩa mbere kuona ‘thenema ĩrĩ na mũgambo.’ Mbica iria cioonanagio irũmanĩrĩire na ihenya nĩ ciateithagia andũ kuona gacui gagĩtũrĩkio kuuma itumbĩ-inĩ, na ningĩ makoona ihũa rĩgĩthundũra. Ũhoro ũrĩa woĩkaine hĩndĩ ĩyo wa sayanisi nĩ woonanagia ũũgĩ wa magegania wa Jehova. Nĩkĩo ta ũrĩa hagwetetwo kĩambĩrĩria-inĩ gĩa gĩcunjĩ gĩkĩ, rĩrĩa mwĩroreri ũmwe onire Mũrũ wa Ithe Witũ Russell thĩinĩ wa thenema ĩyo ya “Photo-Drama” akĩnyita andũ ũgeni merorere, oigire ũũ: “Ndietĩkagia ũcio nĩ mũrũ wa Ithe witũ Russell!”
Mwandĩki na mũtungi wa thenema wetagwo Tim Dirks oigire atĩ “Photo-Drama” “nĩyo yarĩ thenema ya mbere nene gũthakwo ĩrĩ na mbica na mĩgambo.” O na gũtuĩka nĩ kuoonanĩtio thenema ingĩ mbere ya “Photo-Drama,” gũtirĩ yoonanĩtio ĩrĩ na mbica na mĩgambo hamwe, na gũtirĩ yoonanĩtio ĩrĩ na ũhoro uumĩte Bibilia-inĩ. Mwaka wa mbere tu kuuma yambĩrĩria kuonanio, yeroreirũo nĩ andũ milioni kenda thĩinĩ wa America ya Rũgongo, Rũraya, Australia, na New Zealand. Gũtirĩ thenema ĩngĩ yeroreirũo nĩ andũ aingĩ ũguo hau mbere.
Thenema ĩyo yoonanirio rĩa mbere Janũarĩ 11, 1914, taũni-inĩ ya New York City. Thutha wa mĩeri mũgwanja, nĩ kwagĩire na Mbaara ya Mbere ya Thĩ ĩrĩa yarehire ũgarũrũku mũnene. O na kũrĩ ũguo, andũ aingĩ thĩinĩ wa thĩ, no maathiaga mbere na gũcemania makerorera “Photo-Drama.” Tondũ yarĩ na mbica thaka cioonanagia irathimo iria ikaarehwo nĩ Ũthamaki, nĩ yamomagĩrĩria. Hatarĩ nganja, thenema ya “Photo-Drama” yarĩ na ũguni mũnene mũno mwaka-inĩ wa 1914.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32
^ ***sn p. 37 Jehova nĩ Ambĩrĩirie Wathani Wake***
Rwĩmbo na. 30
Jehova nĩ AmbĩHS.3rHS.3ĩirHS.2ie Wathani Wake
(Kũguũrĩrio 11:15)
1. Nĩ mũthenya mũnene. Ngai nĩarathamaka.
Ihiga rĩa Koine rĩ Zayuni.
Rekei twanĩrĩre.
Tũinĩre Ngai witũ.
Kristo, Mwathani,
nĩatuĩtwo Mũthamaki.
(KORHS.5AHS.3SHS.1IHS.8)
Ũthamaki ũkaarehe kĩ?
Ũhootani wa ũthingu.
Na nĩ kĩĩ kĩngĩ ũkaarehe?
Muoyo wa tene na tene.
Goocai Jehova Ngai
Tondũ nĩ mwĩhokeku.
2. Kristo nĩ Mũthamaki, Nayo Harmagedoni,
Ĩniine mũtabarĩre ũyũ.
Rĩrĩ nĩrĩo ihinda, rĩa kũhunjĩria andũ;
Arĩa ahoreri marũgame Nake.
(KoraHS.2siHS.3)
3. Mũthamaki wa Ngai,
Arĩ na hinya mũingĩ.
We aroka na rĩĩtwa rĩa Ngai.
Ingĩrai hekarũ; Mũthaithe Ngai witũ.
Ica ikuhĩ egwatha indo ciothe.
(KoraHS.2siHS.3)
(Ningĩ rora 2 Sam. 7:22; Dan. 2:44; Kũg. 7:15.)
^ ***sn p. 21 Ũrĩrai Harĩ Ũthamaki wa Ngai!***
Rwĩmbo na. 16
Ũrĩrai Harĩ Ũthamaki wa Ngai!
(Zefania 2:3)
1. Cariai Ngai, inyuĩ ahoreri;
Mwethe ũthingu, na ũhoreri.
Nĩgetha mũthenya wa marakara
Mwahota gũkaanahithwo.
(KORASI)
Mworĩra he Ũthamaki wake;
Na mũrũgame nake.
Mũrĩgitagĩrũo, mũkarathimwo;
Mwathĩkagĩre Ngai.
2. Ũkai, inyuĩ mũnyotagĩra ma;
O na mũkarĩrĩra kĩhooto.
Cariai njĩra cia Jehova rĩu,
Mwathĩkĩre Kristo Jesu.
(Korasi)
3. Rorai igũrũ mwĩ na gĩkeno;
Muone Ngai nĩ arathamaka!
Mwamũkĩre ũtheri wa Jehova,
Mũmwĩtigĩre we wiki!
(Ningĩ rora Thab. 59:16; Thim. 18:10; 1 Kor. 16:13.)
^ ***sn p. 8 Kristo, Kĩonereria Giitũ***
Rwĩmbo na. 5
Kristo, Kĩonereria Giitũ
(Aroma 5:8)
1. Wendo wa Jehova, Ũrĩa onanirie,
Agĩtũhe Mũrũ wake endete,
Atuĩke mũgate, Nĩguo andũ marĩe,
Nĩguo tũtũũre tene na tene.
2. Kristo nĩatuonirie Njĩra ya kũhoya,
Rĩĩtwa rĩa Jehova nĩ rĩamũragwo.
Ũthamaki ũũke Wendi wake wĩkwo.
Atũhe irio cia o mũthenya.
3. Jesu Kristo oka Aarutanire ma
Na ng’ondu ciake agĩciũmĩrĩria.
Ũthamaki wake Tũhunjie thĩ yothe,
Nĩguo tũkene na tũiganĩre.
Ningĩ rora Mat. 6:911; Joh. 3:16; 6:3151; Ef. 5:2.)
^ ***sn p. 22 Thiĩi na Mbere, Inyuĩ Aira a Ngai!***
Rwĩmbo na. 17
Thiĩi na Mbere, Inyuĩ Aira a Ngai!
(Luka 16:16)
1. Twĩ andũ a Ngai tũtuĩte itua,
Rĩa gũtetera ũhoro ũrĩa mwega.
O na Shaitani atũthũũra,
Na hinya wa Ngai nĩ tũgũtooria.
(KORASI)
Thiĩi na mbere inyuĩ Aira a Ngai!
Kenerai kũrutaga wĩra wake!
Hunjiai paradiso ĩrĩ hakuhĩ
Irathimo ciayo tũkenere.
2. Ithuĩ tũtithingataga ikeno;
Tũtigeragia gũkenia andũ a thĩ.
No tũtũũraga twĩtheretie,
Na tũgũtũũria wĩkindĩru witũ.
(Korasi)
3. Ũthamaki wa Ngai nĩũcambagio;
Narĩo rĩĩtwa rĩake, rĩkahakwo gĩko.
Rekei tũkĩrĩtheragie,
Na tũrĩhunjagĩrie andũ othe.
(Ningĩ rora Afil. 1:7; 2 Tim. 2:3, 4; Jak. 1:27.)
^ ***sn p. 30 Jehova, Hinya Witũ***
Rwĩmbo na. 23
Jehova, Hinya Witũ
(Isaia 12:2)
1. Jehova wĩ mwega, hinya witũ,
Mũhonokia na gĩkeno giitũ.
Tũrĩ Aira aku tũhunjagia,
Andũ maigue kana maage kũigua.
(KORASI)
Jehova Ngai, wĩ hinya witũ,
Nĩ tũhunjagia rĩĩtwa rĩaku.
Ngai wĩ riri, na hinya wothe,
Wĩ rĩũrĩro riitũ, na mwĩgitio.
2. Tũkenagĩra ũtheri waku;
Tũkona ma na ũthingu waku.
Twĩrutaga Kiugo gĩaku Ngai;
Tũgathuura Ũthamaki waku.
(KORASI)
3. Tũkenaga, gwĩka wendi waku.
O na Shaitani atũnyũrũria.
O na kana ende gũtũũraga
Tũteithie tũtũũre mwena waku.
(Ningĩ rora 2 Sam. 22:3; Thab. 18:2; Isa. 43:12.)
^ ***sn p. 62 Twĩgwatanagia na Jehova***
Rwĩmbo na. 51
Twĩgwatanagia na Jehova
(Joshua 23:8)
1. Ngai nĩonanĩtie, atĩ nĩ mwagĩrĩru.
Arũmagĩrĩra kĩhooto hingo ciothe.
Gũtirĩ uuge wake ũtakaahinga.
Tũtũũre twĩgwatanĩtie na Jehova;
Ningĩ twĩtĩkagĩre wathani wake.
2. Ũnene wake nĩ wa ma na wa kĩhooto.
Nakĩo gĩikaro gĩake kĩiyũrĩte riri.
Nĩareta ahoreri mathiĩ kũrĩ we.
Tũtũũre twĩgwatanĩtie na Jehova;
Nĩagĩrĩire mũno ũthathaiya witũ.
3. O na igũrũ rĩothe rĩtingĩmũigana.
Ningĩ gũtirĩ thũ ĩngĩmũgirĩrĩria.
Ciĩranĩro ciake ciothe nĩakaahingia.
Tũtũũre twĩgwatanĩtie na Jehova,
Rekei tũmwĩyamũrĩre makĩria.
(Ningĩ rora Gũcok. 4:4; 30:20; 2 Ath. 18:6; Thab. 89:14.)
^ ***sn p. 62 Twĩgwatanagia na Jehova***
Rwĩmbo na. 51
Twĩgwatanagia na Jehova
(Joshua 23:8)
1. Ngai nĩonanĩtie, atĩ nĩ mwagĩrĩru.
Arũmagĩrĩra kĩhooto hingo ciothe.
Gũtirĩ uuge wake ũtakaahinga.
Tũtũũre twĩgwatanĩtie na Jehova;
Ningĩ twĩtĩkagĩre wathani wake.
2. Ũnene wake nĩ wa ma na wa kĩhooto.
Nakĩo gĩikaro gĩake kĩiyũrĩte riri.
Nĩareta ahoreri mathiĩ kũrĩ we.
Tũtũũre twĩgwatanĩtie na Jehova;
Nĩagĩrĩire mũno ũthathaiya witũ.
3. O na igũrũ rĩothe rĩtingĩmũigana.
Ningĩ gũtirĩ thũ ĩngĩmũgirĩrĩria.
Ciĩranĩro ciake ciothe nĩakaahingia.
Tũtũũre twĩgwatanĩtie na Jehova,
Rekei tũmwĩyamũrĩre makĩria.
(Ningĩ rora Gũcok. 4:4; 30:20; 2 Ath. 18:6; Thab. 89:14.)
^ ***sn p. 23 Wendo Mwĩhokeku wa Ngai***
Rwĩmbo na. 18
Wendo Mwĩhokeku wa Ngai
(Isaia 55:1-3)
1. Ngai nĩ wendani!
E wendani mwĩhokeku.
Watũmire we arute,
Mũrũ wake atũkũũre,
Nĩguo tũgĩe na ũthingu,
Tũtũũre tene na tene.
(KORASI)
Inyuothe mũnyotete,
Ũkai mũnyue maĩ.
Mũnyue maĩ ma muoyo;
Ũtugi wa Ngai.
2. Ngai nĩ wendani!
Awonanagia na ciĩko.
Aatuonirie wendo mũingĩ,
Akĩhe Kristo wathani
Akĩhingia kĩĩranĩro.
Ũthamaki nĩ ũkĩte.
(KORASI)
3. Ngai nĩ wendani!
Nĩ twĩgerekanie nake.
Tũteithagie ahoreri,
Magĩcaragie ũthingu.
Na tũhunjie twĩ na wendo,
Tũũmĩrĩrie andũ othe.
(Ningĩ rora Thab. 33:5; 57:10; Ef. 1:7.)
kik_Latn zul_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn unk unk unk kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn unk kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn nob_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn mri_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn mri_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn cjk_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn nya_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn cjk_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn lus_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn pag_Latn kik_Latn kik_Latn sna_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn pag_Latn kik_Latn kik_Latn sna_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn lus_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kam_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kea_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn kik_Latn