Baaba en an hino toolii ka nokkuure maɓɓe eɓɓaande fii yewtere ñannde woo, ɓe fuɗɗori yewtere nden hannde fii (istihaada).
Hay ɓe gaynaali maakude konngol fii istihaada ngol mi tawi kanngol e fii fiilayeeru ndun ko daƴƴere wootere e tafoodi wootiri ɗi jogii, ɗun woni e mbaadinagol e an mbaadi sonnaajo.
• Mi wi’i: Enee istihaada ko fii sonnaaɓe ɓen tun?
Ɓe maaki: eyyo,
• Mi wii: ko ƴiiƴan yaltata?
ɓe maaki ko ɗun..kono..
• Kono honɗun ?
- Kono ko sarti wota ɗan wonu ƴiiƴan fiilayeeru, wonaa ƴiiƴan ɓesungu, wonaa ƴiiƴan barme, maa ɓuddi, maa ƴiiƴan wudere futu.
Mi wi’i: Awa ko istihaada firi ko kala ƴiiƴan ɗan wonaa fiilayeeru maa ɓesungu maa barme maa ɓuddi wonaa kadi ƴiiƴan iwugol wudere futu.
Ɓe maaki: ko non woniri.
Mi wi’i: Ɗun ɗo’o ko ƴiiƴan ɗuuɗu ɗan.
Ɓe maaki: goɗɗan ɗan ko dalil cukaaku suddiiɗo a yi’aali si tawii o nawyii ƴiiƴan fiilayeeru ndun taƴii o tuunataa.
Mi wi’i: ƴiiƴan barmeeji ɗin e ɓuddi ndin e ɓesungu ngun ko ɓuri heewude kon ɗun ko anndaa ɗun. Ɗun wonaa ƴiiƴan fiilayeeru non.
Ɓe maaki: Annditu sifaaji fiilayeeru ɗin?
Mi wi’i: Eyyo, ko ƴiiƴan boɗejan maa ɓalejan, yaltay ɗan hara hiɗan wuli.
Ɓe maaki: ko ɓuri heewude kon sifaaji ƴiiƴan istihaada ɗan nanndaa e sifaaji ƴiiƴan fiilayeeru, ƴiiƴan istihaada ko ɓuri heewude kon noonee majjan on ko soyɗuɗan selbuɗan, ɗan yaltay hara ɗan wulaa.
Mi wi’i : ko honno sonnaajo senndindirirta ƴiiƴan wudere futu si tawii ɗun hawrii ñannde jommbere makko nden?
Ɓe maaki: ƴiiƴan wudere futu huɓindoto buna hun kun, taarakun a sikkay daroode lewru, ƴiiƴan istihaada non hino waawi mutude e nder buna hun kun, hiɗan waawi ɓeydaade kadi haa hewta ko kun haɓɓiraa kon.
• Awa ƴiiƴan istihaada hino waawi hewtude buna on fow?
- Eyyo, hino waawi kadi hara huuɓitaali mo, istihaada ko geɓe tati:
Istihaada ɗuuɗuɗo: Si tawii ƴiiƴan ɗan naatii e buna hun kun haa feƴƴitii,e hewtugol ko kun haɓɓiraa kon tuunina ɗun.
Istihaada hakkundeejo: Si tawii ƴiiƴan ɗan mutii ka nder buna hun kono hara feƴƴaali ɗan yaha e ko kun haɓɓiraa kon.
Istihaada fanɗuɗo: Si tawii ƴiiƴan ɗan nooninii bunahun kun, kono hara ɗan mutaali e nder makkun sabu fanɗugol ɗan.
• Ko honɗun woni ñaawoore gooto kala e ɗe’e geɓe tati?
- Ka nder istihaada ɗuuɗuɗo, hino waɗɗii sonnaajo o nde o loototoo laabi tati, lonngal fii julde subaka nden, e lonngal fii julde fanaa e alansaraa nden si tawii a hawtindirii ɗe e lonngal fii futuroo e geeƴe si tawii a hawtindiriiɗe.
• Si tawii non a senndindirii ɗe?
- A lootanto julde kala.
• Enee ko ɗun woni ñaawooje majje ɗen e nder alhaaliiji ɗin fow?
- Wonaa non woniri, ko woni tun ɗun ɗo’o ko si tawii ƴiiƴan ɗaa alaa e taƴonndirde yaltugol ka buna hun, kono si tawii yaltugol majjan on ka bunahun hino taƴondiri ka tawata himo waawi lootaade adda julde wootere maa ko ɓuri ko adii ƴiiƴan ɗan yaltude e makkun laawol go’o [haray hino waɗɗii mo heyɗintingol lonngal ngal tuma kala ƴiiƴan ɗan yalti, si tawii o lootike o juulii fanaa ɓaawo ɗun ƴiiƴan ɗan yalti ka bunahun ko adii julde alansaraa nden maa e nder mayre haray hino waɗɗii mo lootanagol nde] si tawii keerol hakkunde yaltugol ɗan ngol ko emmbere nde o waawata juulude julɗe ɗiɗi maa julɗe buy hay ɗun hino daganii mo haray ɗun hino daganii mo o hatonnjinaa e heyɗintingol lonngal ngal.
Ɗun ɗo’o ko ka istihaada njano.
Ka nder istihaada hakkundeejo hino waɗɗii mo salliganagol julde kala [o lootoo e nder ñallal bee laawol gootol ko adii o salligaade].
• Piyanee lan misal e ɗun ?
- Ko adii julde subaka nden-e piyude e misal-sonnaajo anndii wonnde himo wonndi e istihaada, o ƴeewitike o tawii wonnde ko istihaada hakkundeejo [o loototo] ɓaawo ɗun o salliganoo julde subaka nden ngal lonngal ɗon yonay mo fii julde ngal ñallal ɗon fow wonndude e salligii e nder julde kala, si tawii ñalaande ɗiɗiɓere nden hewtii [o lootoo] ɓaawo ɗun o salligoo, ko wano non si tawii ɗin sifaaji ɗon jokkondirii ɗi ɗuytaaki ɗi ɓeydaaki.
Ka nder istihaada fanɗuɗo: Ko waɗɗii mo ko salliganagol julde waɗɗiinde kala maa julde yiɗaande.
• Enee istihaada sonnaajo hino waawi iwde e feccere yaha e feccere go’o?
- Eyyo, hino waawi iwde e tosooko yaha e njano, njano kadi hino waawi fanɗitude wonta tosooko, ko wano non.
• Ko honno sonnaajo anndirta wonnde istihaada makko on waylike?
- [Hino fawiimo ndaarugol hoore makko fii yo’o anndu ɗun] ɓaawo ɗun o waɗa ko o faami e mu’un kon. Si tawii o anndii wonnde ko istihaada fanɗuɗo o waɗa ñaawoowooje istihaada fanɗuɗo on. Si tawii ko istihaada hakkundeejo o waɗa ñaawooje istihaada hakkundeejo, ko wano non.
• Hottollo hun kun e ko haɓɓori kon si tawii wonii ƴiiƴan?
- Haray hino moƴƴani mo wattitugol kun maa o laɓɓina e nder julde kala, si tawii istihaada makko on ko fanɗuɗo maa ko hakkundeejo, si tawii on ko ɗuuɗuɗo[ haray ɗun hino waɗɗii mo] o reenitoo e yaltugol ƴiiƴan ɗan fewndo ka lonngal ngal lannata ɗon haa ka julde nden lannata ɗon, si tawii ɗun lorraali alhaali makko on.
• Enee si tawii o timminii laaɓal fawii ngal mo ngal yaccagol ka julde hino waɗɗii mo?
- [Eyyo].
• Ko honɗun woni ñaawooje istihaada?
- Aranun e mu’un : Hino waɗɗii wonnduɗo e istihaada nde o laɓɓinortoo salligii si tawii istihaada on ko fanɗuɗo maa hakkundeejo tuma ƴiiƴan ɗan taƴi fii julɗe arayɗe ɗen, o laɓɓinora lonngal si tawii istihaada on janɗuɗo.
- Ɗiɗaɓun e mu’un: Hino harmani wonnduɗo e istihaada e pecce ɗen tati non meemugol Alghur’aana tedduɗo on ko adii o heɓude laaɓal, si tawii o heɓii laaɓal haray hino daganii mo meemugol ko adii o timminnde julde makko nden.
Tataɓun e mu’un: Cergal hino daganoo mo e nder ko woni e istihaada on kon.
Nayaɓun e mu’un: Ñaawooje fiilayeeru ɗen gogataa e sonnaajo wonnduɗo e istihaada: Immorde e renndugol, e harmugol naatugol e juulirɗe, e neeɓugol nder ton, e waɗugol goɗɗun e nder majje, e janngugol aayaaje sujjeteeɗe e mu’un ɗen.
Jowaɓun e mu’un: Korka hino sella si tawii ko istihaada fanɗuɗo e hakkundeejo hay si tawii wonnduɗo e istihaada on waɗaali ko waɗɗii mo fii julde immorde e salligii maa lonngal. Si tawii non ko wonnduɗo e istihaada ɗuuɗuɗo, ko heewi e fighihiyankooɓe ɓen yaarii wonnde sellugol korka makko kan hino yowitii addugol mo huunde ko waɗɗii mo e lonngal jemma feƴƴuɗo on e ñallal ngal o hoorata ngal, e lootagol lonngal ñalorma, kono ko ɓuri sellude kon ɗun wonaa yowitii ɗun e sellugol korka makko kan.
Jeegaɓun e mu’un : Sallihgii waɗɗaaki e wonnduɗo e istihaada ɗuuɗuɗo wonndude e lonngal ji ɗin, hino waɗɗii wonnduɗo e istihaada hakkundeejo salligagol tuma o gayni lootaade lonngal [waɗɗiingal mo ngal].
* * * * * *
fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn kmb_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn knc_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn gaz_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn unk