WOOTINƊINNGOL MEEƊEN E FII:
· IMMUTAL E FODOORE
· FODOORE ƁANNDU YANKEERE NDEN
WOOTINƊINNGOL MEEƊEN FII IMMUTAL E FODOORE NDEN.
Hiɗen wootinɗini wonnde: Allaahu seniiɗo on o immitinoyay yimɓe ɓen ɓaawo nde ɓe maayi e nder tagu hesu e nder ñalaande nde jiyaaɓe ɓen fodaa nden, o warjoo ɗoftiiɓe ɓen, o letta yedduɓe ɓen.
Ɗun ko fiyaake weluɗo fii mo diinaaji iwruɗi ka Allaahu seniiɗo on e filosofi yankooɓe ɓen fow fotti e mu’un, julɗo alaa ɓortorgal e ghirritagol ɗun, ko finnde Alghur’aana yankoore nde annabiijo meeɗen on Muhammadu (s a w) addi ɗun, kala gomɗinɗo Allaahu seniiɗo on gomɗinal timmungal gomɗini wonnde Nelaaɗo meeɗen on Muhammadu (s a w) ko nelaaɗo makko o nulirii mo fii fewnugol yimɓe ɓen e diina goongaha, ko bee on tigi gomɗina ko Alghur’aana tedduɗo on yewti fii immutal e fii njoddi e lette kon, o yewtii ɗun e nder ko ɓattii aayeeje wuluure.
Si tawii sikke naatii e goɗɗo ɗun haray ko sikkitagol e adduɗo nelal ngal, maa sikkitagol e taguɗo tagooreeji ɗin e bawɗe makko ɗen, hay ɗun wonaa si wonaa sikkitagol e lasliiji diinaaji ɗin fow e sellugol sari’aaji ɗin fow.
******
WOOTINƊINNGOL MEEƊEN FII IMMUTAL ƁANNDU YANKE WAL NGAL
Ɓaawo ɗun ɗoo, haray immutal ɓanndu yanke wal ngal ko yeyaa ɗun e laruuraaji diina lislaamu kan, Alghur’aana tedduɗo on yewtii fii maggal ko laaɓi pos, ko konngol Allaahu seniiɗo on:
﴿ أَيَحْسَبُ الإِنسَانُ أَن لَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ * بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ.﴾.
{Hara neɗɗanke sikku wonnde men mooɓataa ƴi’e makko ɗen.
Wonaa no’o sikkiri non, ko men waawuɓe mooɓude ƴi’e kolli makko ɗin}. Suutarul Ghiyaama aaya 3, 4.
﴿وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ ....﴾.
{ Si tawii a haawike hino hawnii, enee hara si tawii men wontii mbullaari e hara men wontay e tagu hesu?}.
﴿أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ﴾.
Hay e huunde wonaali immutal ɓanndu yanke wal ngal si wonaa artirgol neɗɗanke ñannde immutal ngal e immintinirgol mo ɓanndu makko ndun ɓaawo nde ndu boni e wattugol ndu e mbaadi mayru araniri ndin, ɓaawo nde ndi wontunoo ƴi’e wuɗuɗe.
Waɗɗaaki wootinɗinngol firooji immutal lugguɗi ɗin ɓuri nde’e finnde hoyunde nde Alghur’aana tedduɗo on noddi e mu’un, ko ɓuri heewude e immorde e immorde e ñaaweede e lummbugol siraate peesaneede golle mu’un ɗen, e aljanna on e yiite ngen, mbarjaari ndin e lette ɗen ko emmbere ko Alghur’aana tedduɗo on firi kon.
(Waɗɗaaki anndugol e laawol ngol tawata hewtataa e maggol si wonaa jooma feere luggu nde, wano wi’ugol: Taw hara si tawii ko ɓalli ɗin tigi artirtee kaa ko ɓalli nannduɗi e majji e mbaadi? E wonnde taw hara si tawii wonkiiji ɗin lannay wano ɓalli ɗin non kaa ɗi heddoto haa ɗi yiitida e ɓalli ɗin ka immutal? E wonnde taw hara si tawii immutal ngal ko neɗɗanke tun hertori kaa ko kala ko mari wonkii? Kaa hara artugol majji on e ñaawoore Allaahu seniiɗo on ko nde wootere kaa ko seeɗa seeɗa?
Si tawii wootinɗnngol fii aljanna e yiite ngen hino waɗɗii haray waɗɗaaki anndugol kaɗi woni jooni, wonaa kadi anndugol si ko ka nder kammu maa ka leydi, maa hara hiɗi luutondiri.
Ko wano non kadi si tawii anndugol balansi hino woodi hino waɗɗii kono waɗɗaaki anndugol si tawii ko balansi maanaa yankeejo e si tawii ko maruɗo beɗi ɗiɗi.
Ko wano non kadi waɗɗaaki anndugol wonnde siraate on ko laawol sewungol kaa ko feewugol maanaa yankewol, ko woni ko faandaa kon ko wonnde e nder ko lislaamu on yamiri ko sartinaaka nde tawata anndugol ɗun ko jeyaa ɗun e ɓalli kaa wonaa..)[1]
Ko goonga, ndee finnde ɗoo ka nder jannde immutal e fodoore no ɗun weliri fii nii ko ɗun ari ka nder diina lislaamu, si tawii goɗɗo faalaama yawtude ɗun o yaha e firooji yanñaaɗi ɓuri ko ari ka nder Alghur’aana tedduɗo kon, fii yo’o fellintin hoore makko o woɗɗitaa jiɓiliɓiiji -ɗi ɗaɓɓitay ɓe e janngooɓe janndeedi liddiiɗi diina kan- haray on tuma o faljinay hoore makko o ukkoo e nder jiɓiliɓiiji e wennje ɗe maraa hattoode.
Sifa ɗin firooji ɗi yewtooɓe ɓen e filosofi yankooɓe ɓen ukkotoo e mu’un alaa ka nder diina few, diina kan e jamaa on e politiki on maraa haaju e ɗin jiɓiliɓiiji e konnguɗi hebbiniraaɗi defte e hoore fijindaaru, ɗin taway ɗi jattii ko heewi e wakkilaare wenjooɓe ɓen e saa’iiji maɓɓe e miijooji maɓɓe ko aldaa e nafa.
Jiɓiliɓiiji waɗeeɗi e hoore ɗin firooji, hiɗen waawi jaaboraade ɗi ko hooli ɗen wonnde neɗɗanke waawataa faamude ɗin piiji wirniiɗi e me’en taway ɗi ko yaltuɗi e faamu me’en, feƴƴituɗi en ka nder leydi ɗoo, wonnde kala non hiɗen anndi wonnde ko Allaahu seniiɗo on woni ganndo waawuɗo on, o yewtii en fii immutal ngal e hasboore nden.
Waawaa wonude ka gannde neɗɗanke ɗen e wiɗennde makko ɗen faamata huunde nde ɗe anndaa ɗun, ɗe hewtaa e ganndal mu’un, si wonaa tuma o maayi o iwi e nder oo aduna ɗo’o tawayɗo ko aduna ndarndagol e ɗaɓɓitugol, ko honno o habborta e makko ñaawirgol hakkille makko ɗen e miijo makko ngon e piiji ɗi o ndarndii ɗin tun fii riiwugol ndee ɗoo huunde maa tabintingol nde? Ittii non sikke e yewtugol fensita fii mayre, si wonaa hara o yowiti e mbileyaagal, maa wonɗingol ɗun e goonga, wano tawiri ɗun ko tagu e neɗɗanke nde o ŋalɗata e kala huunde nde o anndaano o wowtaa, himo wa’i wa on majjuɗo ŋalɗuɗo e fii immutal ngal o wi’i: ﴿مَنْ يُحْيِي الْعِطَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ﴾ ؟
{Ko hommbo woni wurnitayɗo ƴi’e hara ko ɗe wuɗuɗe}?[2]
Ngo’ol ŋalɗugol ɗoo maraa ka yowii, si wonaa tun o yi’aali mayɗo wuɗi ka immitii, kono oo neɗɗanke ŋalɗuɗo ɗoo yejjitii tageede makko nden ka laawol aranol, hari wonaa o hay e huunde, hari ɓanndu makko ndun ko ƴi’e wuɗuɗe hiɗe jillondiri e leydi ndin e ko woni e hoore mayri kon, e weeyo ngon e ko woni e nder maggo kon, haa o woni neɗɗanke mo tere mu’un wonndindiraa maruɗo hakkile jogiiɗo ƴi’e kolli:
﴿أَوَلمَ ْيَرَ الإِنْسَانُ أَنَا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَة ٍفَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِِينٌ* وَضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَنَسِيَ خَلْقَهُ﴾.
{Enee hara neɗɗanke yi’aali wonnde men tagii mo immorde e toɓɓere (maniyyu) e jaka yoo kanko ko’o wennjoowo feeñuɗo* O piyani men misal, o yejjiti tageede makko on}.
Sifa on yejjituɗo tageede makko nden:
﴿يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّة وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٍ﴾.
{Ko fuɗɗunooɗo ɗe (ƴi’e ɗen) ka laawol aranol ko on wurnitata ɗe, kanko ko’o annduɗo tagugol ngol fow}.[3]
O jaabete o wi’ee: An ɓaawo a ghirritike taguɗo tagooreeji ɗin e bawɗe makko ɗen, hiɗe ghirritii woodeede nelaaɗo on (s a w) e huunde ko’o addi kon, wonndude e ko raɓɓinɗiniɗaa anndugol gunndoo tageede ma e gunndoo ko woni sabu a waɗeede, e ko honno njanɗirɗaa, iwaa e toɓɓere nde maraano so’ugol wonaa faale wonaa hakkille yahuɗaa e nokkeeli toowuɗi rewuɗaa e nokkeeli buy fii yo’a wonu neɗɗanke fotondirɗo maruɗo hakkille miijitotooɗo maruɗo so’ugol e faamugol.
O jaabete o wi’ee: Ɓaawo ɗun ɗoo fow ko honno ŋalɗirtaa nde ngurndan ɗan artanay maa tuma wonuɗaa ƴi’e wuɗuɗe, ɗun fow hiɗa etaade fii anndugol ko’a maraa doole anndirgol ganndal ma’a ngal e ndarndagol ma’a ngol?
O jaabete o wi’ee: On tuma a maraa laawol si wonaa yo’a jaɓu ghirritoɗaa oo haghiigha mo Allaahu joomiraaɗo tagoore nden waɗi on, on taguɗo ma ittumaa e anngal e ƴi’e wuɗuɗe.
Kala ko etiɗaa anndugol huunde nde waawataako anndaade, taway nde ganndal ma’a ngal hewtataa nde haray ɗun ko etannde meereere.
Neɗɗanke ko yottii e ganndal e nder ɗii duuɓi sakkitiiɗo ɗoo fow, o yiiti kuuran e Radar e jarra e ko nanndi e ɗii piiji ɗoo, ɗin piiji tawayɗi si tawii fii majji yewtanooma e nder duuɓi feƴƴunooɗi wi’eteno ɗi waawaa wonude, ɗun wonayno huunde jalnori hay e gooto goongintaano. Kono neɗɗanke fii ma ɗun ɗoo fow o waawaali anndude haghiighatu Kuuran e jarra, maa yoga e sifaaji majji, si tawii o waawaali anndude ɗun, ko honno o tanƴinorta gunndoo tagu ngun, o iwa e ɗun o ƴawa hara himo faalaa anndude ko woni gunndoo immutal e fodoore.
Ko goonga, hino haanani neɗɗanke ɓaawo nde’o gomɗini lislaamu nde’o woɗɗitotoo jokkugol mbeleeɗe makko ɗen, o jokka ko nafata laakhira makko on e aduna makko ɗan, o waɗa ko ɓantata darnde makko nden ka Allaahu, o miijitoo huunde ko wallata mo e hoore makko e huunde ko’o fottata e mu’un tuma o maayi immorde e lette ghabru e immutal, tuma o darii malaa’ikaaɓe ɓen, e nde on tigi hulata:
﴿يَوْمَ لاَ تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَلاَ يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلاَ يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلاَ هُمْ يُنْصَرُونَ﴾.
{Ñannde nde tawi wonkii nafataa wonkii go’o, ki jaɓantaake tefoore, wonaa ɓe walleteeɓe}.[4]
Hunorde:
Hari Dokteer Haamid Hanafii- jannoowo ɗenngal aarabu ka suudu Mawndu Alas Ghaahira- waɗanii ndee deftere amen ka muulannde ɗiɗaɓere muulaande ka Muulirde Najaah- Ghaahira- hunorde ganndal yankoore moƴƴunde, ko fii ɗun waɗi si tawii meɗen faalaa wattugol nde e nder ndee muulannde ɗoo fii yo nafa kan timmu:
Bismi-laahi-Rahmaani Rahiim:
Ɓen wi’ayɓe hino waawi yewtude fii finndeeji sii’aaɓe ɓen e gannde maɓɓe ɗen e neediiji maɓɓe ɗin tippude e ko ayɓe maɓɓe ɓen winndi e hoore maɓɓe hino faljude, no ayɓe ɓen mariri ganndal woo e noɓe tottiri hoolaare ganndal yankoore nden woo ka eggugol ƴi’e ɗen e wattugol yewtere e hoore majje e nder laawol laaɓungol woɗɗitii ngol dartanagol hoore mu’un ko aldaa e dalil.
Mi wowlay ɗun ko mi fellituɗo wonnde ko mi woni e yewtude kon hino selli, ɓaawo nde mi janngi finndeeji ɓee imaamuuɓe sappo e ɗiɗo e nder mbaadi hertiindi e finndeeji sii’a imaami yankooɓe ɓen e nder mbaandi huuɓundi jamaanu juutungu.
E nder ndee jannde an juutunde fow nde mi woni wiltude ɗeri e mu’un ka nder defte taariika yankooɓe ɓen mi yaltaali e defte joomiraaɓe gannde ɓen ka sunna ko sifee. Faale an on e nden jannde e yiɗigol an tiiɗingol faamugol ko luggi e maggol ɓeydaali lan si wonaa woɗɗitagol e mayre e yaltugol e nder ko mi faalaa faamude haghiigha mu’un kon.. Sabu hari ɗun ko jannde nde aldaa e nafa nde naadimmi e janngugol defte ayɓe ngo’ol laawol, ko ngol laawol tinndingol e feccere e julɓe ɓen hirnaange e funnaange.
Ko gila ɗon mi ɓittori fewtinngol jannde an nden fii anndugol laawol imaamuuɓe ɓen sappo e ɗiɗo banŋe go’o, ko woni ɗun ko janngugol ngol laawol janngira ngol defte jooma maggol on, mi anndira finnde maɓɓe nden ko karamokooɓe maɓɓe ɓen e ɗaɓɓitayɓe maɓɓe ɓen winndi kon, hino jeyaa e ko aldaa e sikke wonnde yimɓe laawol ngol hino ɓuri anndude laawol maɓɓe ngol idii ko gaño maɓɓe anndi fii maggol, no ɓen ayɓe laaɓiri ɗenngol woo, maa koɓe okkaa faamugol ko woni e nder wonkii woo.
- A anndii e nder ko feƴƴi kon wonnde jooma ma’a yamirii ma haɗii ma..o yamirii ma waɗɗiiɗi ɗi tawi bee waɗaa ɗun, o waɗiima harmuɗi waɗɗiiɗi e hoore ma’a accugol, kono ko honɗun o yamirmaa ko honɗun o haɗumaa? Yoga e piiji ɗi o yamirmaa ko laaɓuɗi ka nder sari’a –hino gasa hay- nokku ka wonuɗaa e wuurude ɗon himo waawumaa anndinde ɗun, e yoga ko’o haɗumaa e mu’un kon hino laaɓi wano non hiɗa waawi senndindirde, kono ko heewi e ko waɗɗii e ko harmi hino hakkunde majji taway ɗun ko a majjaaɗo ɗun, ko heewi e sifa ma’a anndaa ɗun.
Baaba en an ɓeyditi :
- Hiɗa anndi sari’a lislaamu on hino huɓindii banŋeeji ngurndan ma’a ɗin fow, o waɗanii piiji ɗin fow kun kala ñaawoore, ko honno anndirtaa ñaawoore sari’a gootun kala e piiji ɗi wonuɗaa waɗude e nder ñallal, ko honno anndirtaa ngal ɗo’o gollal Allaahu hino dagini ngal waɗaa ngal, e wonnde ngal ɗaa gollal ko añaa ngal tertoɗaa ngal woɗɗitoɗaa ngal.
Enee hara hiɗa waawi yiltitaade ka dalilji sari’a yaltinaa ton ñaawoore sari’a nden?
• Ko fii honɗun haɗata?
- Hiɗa woɗɗi jamaanu sar’ingol ngol (wallingol sari’a on), e hoore ɗun ko heewi e ƴi’e sari’a on majjii, ɗate e laawi yewtugol ngol waylike, wattu ɗon waɗooɓe hadiise fenuɓe e hoore hadiiseeji heewuɗi ɓe jillindiriɗi e hadiiseeji me’en hoolaaɗi ɗin.
Ɓaawo ɗun ɓe yewti fii ella hoolagol fillayeeji ɗin ɗun kadi ko finnde go’o fiɓiinde e nder laawol ngol.
Ɓaawo ɗun ƴetten misal wonnde a waawii hoolaade seeɗa e fillotooɓe ɓen e ƴi’e ɗe ɓe fillii ɗen, e sellugol egganɗe maɓɓe ɗen, ƴetten misal wonnde a waawii faamude firo konnguɗi ɗin, enee hara hiɗa waawi heɓude ganndal luggungal, yaajungal, hatonnjinu ngal e ndaɗɗudi juutundi fii yo’a anndu ko wonuɗaa e anndinaade jooni kon, e wiɗagol fii mu’un.
• Kon honno ɗun gerdetee?
- A yiltitoto e ɗannuɓe nga’al ganndal ko woni ɓen ko fighihi yankooɓe ɓen, ƴettaa ñaawooje ma’a ɗen e juuɗe maɓɓe ..(ñentinaaɓe) ɗun non wonaa ka fighiha tun, ko woni ko e nder gannde ɗen fow, hannde jamaa on finii e weddagol e gannde ɗen, ɓaawo joomi ko ganndal bee e yimɓe mu’un tuma heɓuɗaa haaju woo ko e maɓɓe yiltotoɗaa fii ko yowitii e ngal ganndal ɗon.
Baaba en an jokkintini maaku maɓɓe on:
-ƴetten misal e ɗun ganndal ñawndugol..si tawii a nawnii-yo Allaahu dannde-ko honɗun waɗataa?
• Mi yahay ka ñawndoowo on, mi sifanoomo nawnaare an nden fii yo’o winndanan lekki ɓaawo ɗun.
- Ko fii hon ɗun an tigi a waawataa anndande hoore ma’a nawnaare nden winndanaa hoore ma’a lekki.
• Wonaa mi ñawndoowo.
- Alhaali on ko gooto ka ganndal fighiha. hiɗa hatonnjini e yiltagol e fighihi yankeejo lugguɗo ganndal fii anndugol yamiroore Allaahu nden e haɗoore makko nden, wano hatonnjinirɗaa e yahugol ka ñawndoowo annduɗo, fii anndugol alhaali ñawndugol, maa fii heɓugol cellal.
Wano tawiri nii hiɗa hatonnjini e ñentingol ñawn-doowo e nder ko’o janngani kon, hiɗa hatonnjini kadi e ñentingol fighihi yankeejo e ko’o luggini ganngal e mu’un kon.
Wano tawiri a ɗaɓɓay ñawndoowo annduɗo, tentinii si tawii nawnaare ma’a nden ko hulɓiniinde, ko wano non hiɗa waɗɗinaa ɗaɓɓugol fighihi yankeejo annduɗo fii yo’a ñentimmo ƴettaa e juuɗe makko ñaawooje sari’a ma’a ɗen tuma kala hatonnjinuɗaa e anndinagol ñaawoore sari’a nden e nder mu’un.
• Ko honno mi anndirta goɗɗo ko fighihi yankeejo maa ko kanko ɓuri anndude fighihi yankooɓe ɓen?
Baaba en an jaabii:
- Accu mi lanndomaa..Ko honno anndirtaa wonnde o’o ñawndoowo ɗo’o himo ɓuri anndude ñawndooɓe luttuɓe ɓen fii yo’a yahu ka makko, jonnaamo ɓanndu ma’a ndun, o waɗandu ko’o tanƴinii ñawndete?
Mi wi’iɓe:
Mi lanndoto annduɓe fii fiyakuuji ñawndugol ɓen, joganiiɓe ganndal humpitiiɓe gollirɓe, maa mi anndira sabu lollugol makko hakkunde yimɓe ɓen e saakagol innde makko nden fii ngal ganndal ɗon.
-Ko non tigi anndirtaa fighihi yankeejo, maa fighihi yankeejo ɓuruɗo anndude.
A lanndoto ɗoftiiɗo waajibiiji ɗin, mo waɗataa harmuɗi ɗin, hoolaaɗo, jogiiɗo mbawdi, e faamu, e ganndal e nunɗal e anndugol waawugol senndindirde gannde yimɓe ɓen e nder ko ɓe janngani kon.
Maa o lolla, innde makko nden anndee hakkunde yimɓe ɓen, faamugol makko fighiha on, maa lollugol ɓurugol ganndal makko ngal hakkunde fighihi yankooɓe ɓen ka tawata ngol lollugol hino yaaji.
•Enee sartiiji go’o hino ton fii ɓen waɗɗiiɓe en ñentingol tuma hellifa ɗen, hara wonaa sarti wonugol fighihi yankeejo?
- Yo taw mo ńentintaa on ko: gorko, hellifaaɗo, maruɗo hakkil, gomɗinɗo, nunɗuɗo, wuuruɗo hara wonaa mayɗo, laaɓuɗo jibinannde –ko woni ɗun ko yo taw ko’e laawol sari’a on o jibinaa-Hara wonaa heewuɗo faljude e yejjitude e welsindaade.
• Moƴƴi, e hino jooni ko mi hellifaaɗo, mi anndii seeɗa e ñentingol jooni ko honɗun waɗɗii lan waɗugol ?
- Ko yo’a ñentin fihgihi yankeejo ɓuruɗo anndude e jamaanu ma’a, golliraa udditanɗe makko ɗen e nder fiyakuuji ma’a ɗin fow..Ka ñaawooje salligii ma’a-e piyude e misal-e lonngal ma’a, e taamaamuyee ma’a e julde ma’a e korka ma’a e hajju ma’a e khumusu ma’a e jakka ma’a, e ko wonaa ɗun. Wano ñentinirtaa mo e huuwondiralji ma’a..e nder ñaawoore ngeygu ma’a e piyude e misal e soodugol ma’a e resugol ma’a e remugol ma’a e ko nanndi emu’un.
Mi woni e limugol min e baaba en an:
• E yamirgol ma’a ko moƴƴi haɗa ko añaa, e gomɗingol ma Allaahu on e Annabaaɓe makko ɓen e nelaaɓe makko ɓen e..
- Wonaa non woniri, gomɗingol Allaahu ngon e wootinɗinugol mo ngol, e annabaaku Annabiijo meeɗen on (s a w) e almagol imaamuuɓe ɓen sappo e ɗiɗo (a s), e fodoore nden ..ɗi’i ɗoo ko piiji ɗi dagaaki ñentineede e mu’un ɗin ɗon ko jeyaaɗi e lasiliiji diina kan, ñentigol goɗɗo ka lasiliiji diina dagaaki, ko woni tun hino waɗɗii julɗo bee fiɓangol ɗun finnde sellunde nde aldaa e sikke ko o hewtuɗo e fellitugol Allaahu on o ɗaɓɓitira mo wakkilaare makko nden ko’o eltuɗo ko Allaahu on okkimo kon e doole miijitagol hara ko’o rentiiɗo haa o hewta e pellital timmungal fuɗungal ngal dimmbotaako.
• Enee mi waawataa ñentinnde fighihi yankeejo hara ɓuruɗo mo anndude e nder ko’o janngi kon hino woodi?
- Hiɗa waawi ɗun e hoore sarti nde a anndaa woondeede luutondiral hakkunde mo ñentintaa on e uddite ɓuruɗo anndude on e nder lannde ɗe hatonnjinuɗaa ɗen gollirgol ɗen.
• Si tawii mi ñentinii ɓuruɗo anndude on, kono hara o alaa uddite e nder lannde himmuɗe lan ɗen? Maa hara himo mari kono mi waawaali henndaade ɗe.
• Hiɗa waawi yiltaade e ɓuruɗo mo ganndal ko woni ɗun hikkondirɗo e makko e ganngal.
• Si tawii luttuɓe ɓen hino fota ganndal ko honno mi waɗata ?
- Yiltoɗaa e ɓuruɗo rentaare woo, ko woni ɗun ko ɓuruɗo tabitude e feere nde’o ƴettata nden e ittital ngal o udditata ngal.
• Si tawii non ɓe ɓurdaa rentaare?
- Hiɗa waawi ƴettude udditannde kala mo faalaɗaa e maɓɓe si wonaa e nder alhaaliiji anndaaɗi ka tawata gollirgol ihtiyaatu hino waɗɗimaa mi waawataa fitannde ma ɗun ɗo’o.
• Moƴƴi..miɗo waawi anndunde feere ñawndoowo on e nder alhaali cellal an ngal tuma mi hatonnjini e ɗun, ko honno mi anndirta uddite mo mi ñentinta on e nder lannde sari’a ɗen? Ko honno mi henndorta uddite makko ɗen fii yo mi gollitirɗe? enee lanndal bee ko yo mi yahu mi lanndoomo?
Hiɗa waawi anndirde udditanɗe makko ɗen lanndagol mp kanko tigi maa lanndagol mo hooliɗaa egguɗe makko e hoore hoolaare maa janngugol defte makko wonnduɗe e hoolaare ɗen.
• Jooni non ɓaawo miɗo hoolii on wallee lan fii faamugol uddite mo mi ñentinta on.
Baaba en an moosi fota ɓe feewi ka nder darnde maɓɓe a sikkay gite maɓɓe ɗen hino joopaade jonnde aroore.
• Mi wi’i fuɗɗoren julde nden?
-Ɓe maaki fuɗɗoren julde nden.
Ɓe ɓeyditi:
- Kono non julde nden hino lanndii laaɓugol ɓanndu neɗɗanke on e kala ko tuuninta ndu.
• Ko honɗun tuuninta ɓanndu neɗɗanke?
- Hino tuunina ɓanndu neɗɗanke:
1-piiji meeneteeɗi wano piiji soɓuɗi ɗin.
2-Piiji maanaa yankeeji ɗi wonaa meemeteeɗi si tawii ɗi waɗii e sabu gooto e majji immorde e janaaba e fiilayeeru e ɓesungu maa meemugol mayɗo maa hibbugol ndiyan maa soɓe maa ittugol henndu, haray hino waɗɗii ittirgol ɗi salligii maa lonngal maa taamaamuyee.
Mbaadi wiɗannde nden hino ɗaɓɓi fii yo en hewtu ka julde yo en fuɗɗor yewtugol fii (piiji soɓuɗi ɗin), anndenɗi taho, ɓaawo ɗun annden (piiji laɓɓinirɗi ɗin) fii yo en hoolo laaɓal ɓanndu ndun e kala ko ittata laaɓal mayru on, tuunina ndu.
waɗen yewtere ɗiɗaɓere nden si tawii waɗii haray lootirgol ɗun salligii maa maskirgol taamaamuyee foti ko ko janaaba o taƴira maa ko fiilayeeru maa ko ɓesngu maa ko wonaa ɗun.
Fuɗɗito ɗen yewten sera yewtere nden si tawii tayre waɗii ko lootorgol lonngal, maa taamaamuyee foti ko e janaaba o tayraa maa ko fiilayeeru maa ko ɓesngu maa ko meemugol mayɗo.
Ko en ittuɓe kala ko heedata en e ɓattagol Allaahu ka julde, ko en foolirɓe daragol yeeso Allaahu ko en habbirɓe yettuɓe mo wootinɗimɓe mo e naatugol e jantagol mo e toragol mo ko en tanƴinii ɓe nde waɗata leɗɗe giggool makko ɗen ko tutii ɗun e nder ɓerɗe me’en.
Ko en yewtayɓe ɓaawo julde nden sifa mayre wano korka e hajju e ko wonaa ɗun.
• Awa fuɗɗoren piiji soɓuɗi ɗin taho?
- Hiɗen saatii fuɗɗorde ɗi janngo si Allaahu on newnii.
• Si Allaahu on jaɓii.
* * * * * *
[1] -Ko ƴettaa ɗun e deftere wi’etee nde Kasful Khitaa’a: Suutannde 5 ɓere ballafuyee Asseykhul Kabiiru Kaasiful Khittaa’a.
[2] - Suuratu Yaasiin aaya : 78.
[3] - Suuratu Yaasiina aaya: 79.
[4] - Suuratu Bagharati aaya 48.
fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn unk fuv_Latn fuv_Latn knc_Arab fuv_Latn fuv_Latn knc_Arab fuv_Latn knc_Arab fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn knc_Arab fuv_Latn fuv_Latn knc_Arab fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn knc_Arab fuv_Latn ltz_Latn fuv_Latn wol_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn dyu_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn fuv_Latn unk fuv_Latn wol_Latn fuv_Latn fuv_Latn