ທ່ານນາງ ຫງວຽນທິກີມງິນ ປະທານສະພາແຫ່ງຊາດຫວຽດນາມ ເຂົ້າຮ່ວມກອງປະຊຸມຄົບຄະນະ ສະມັດຊາໃຫຍ່ແຫ່ງ ສະຫະພັນລັດຖະສະພາໂລກ ຄັ້ງທີ 137. (ພາບ:TTXVN)
ວກ.ອອນໄລ - ຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດເປັນມູນຄ່າທົ່ວໄປ, ເປັນມາດຕະຖານສາກົນ ແລະ ກໍ່ເປັນເປົ້າໝາຍສູ້ຊົນ ຂອງບັນດາປະເທດທີ່ຈະເລີນພັດທະນາ ມີປະຊາທິປະໄຕ. ຢູ່ຫວຽດນາມ, ຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດເປັນເປົ້າໝາຍບຸລິມະສິດໃນແຜນນະໂຍບາຍ ນະໂຍບາຍຂອງພັກແລະລັດ. ໃນນັ້ນ, ເພີ່ມທະວີການເຂົ້າຮ່ວມຂອງແມ່ຍິງ ເຂົ້າໃນລະບົບການເມືອງຂອງປະເທດ ແມ່ນບັນຫາທີ່ມີຄວາມໝາຍຍຸດທະສາດສຳລັບການພັດທະນາຂອງສັງຄົມຫວຽດນາມ.
ໂດຍສັງເຂບກ່ຽວກັບ ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ
ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ແມ່ນເນື້ອໃນໜຶ່ງທີ່ໄດ້ຮັບການປຶກສາສົນທະນາແຕ່ດົນນາມແລ້ວ ໃນວາລະການປະຊຸມຢູ່ຫຼາຍປະເທດ. ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ບັນຫານີ້ໄດ້ຖືກນຳສະເໜີຢູ່ເວທີສະພາແຫ່ງຊາດ ຍ້ອນຄວາມເປັນຫ່ວງວ່າຈະມີຄວາມອະຄະຕິທາງເພດ, ຖ້າຫາກສະພາແຫ່ງຊາດ ມີສະມາຊິກແມ່ຍິງໜ້ອຍໂພດ ຈະເຮັດໃຫ້ການສະເໜີແນະແລະການຮັບຮອງຜ່ານ ນະໂຍບາຍ ກົດໝາຍຕ່າງໆ ຖືກລຳອຽງທາງເພດ, ຈາກນັ້ນຈະເປັນຜົນສະທ້ອນເຖິງແມ່ຍິງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ບັນຫາການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ກໍ່ໄດ້ຮັບການເປີດກວ້າງອອກສູ່ບັນດາສາຂາອຳນາດອື່ນ ຂອງກົງຈັກລັດ.
ເພື່ອຈຸດປະສົງຍົກສູງຄວາມຮັບຮູ້ກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ, ແຕ່ຊຸມປີ 1990, ສະພາເສດຖະກິດແລະສັງຄົມແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ ໄດ້ກຳນົດ: ຮອດປີ 1995 ບັນດາປະເທດຄວນມີປະມານ 30% ຈຳນວນຜູ້ແທນເປັນແມ່ຍິງ ຢູ່ໃນບັນດາອົງການໂດຍປະຊາຊົນເລືອກຕັ້ງ ແລະ ຢູ່ໃນພາກສ່ວນນຳພາຂອງບັນດາອົງການໃນກົງຈັກແຫ່ງລັດ. ປີ 1995, ກອງປະຊຸມສຸດຍອດກ່ຽວກັບແມ່ຍິງ ທີ່ຈັດຕັ້ງຂຶ້ນຢູ່ນະຄອນ ປັກກິ່ງ (ປະເທດຈີນ) ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ບັນດາປະເທດ ຮັບປະກັນການເປັນຕົວແທນທີ່ສະເໝີພາບທາງເພດ ຢູ່ທຸກລະດັບຂອງການສ້າງນະໂຍບາຍ ໃນສະຖາບັນຂອງປະເທດແລະສາກົນ. ຈາກນັ້ນ, ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ຖືກຖືວ່າເປັນການເລືອກນະໂຍບາຍທີ່ແຜ່ຫຼາຍແລະເປັນໄປໄດ້. ປະຈຸບັນນີ້, ເກືອບເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງບັນດາປະເທດໃນໂລກ ໄດ້ນຳໃຊ້ບັນດາດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ພາຍໃຕ້ຫຼາຍຮູບແບບ, ລະດັບ ແລະ ຂອບເຂດທີ່ຕ່າງກັນ.
ອາດຈະແບ່ງດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ເປັນ 3 ຮູບແບບຕົ້ນຕໍ່ຄື: ດັດຊະນີຄວາມສະໝັກໃຈ, ດັດຊະນີກ່ຽວກັບຜູ້ສະໝັກ ແລະ ດັດຊະນີຄົງທີ່; ໃນນັ້ນ, ປະເທດທີ່ນຳໃຊ້ດັດຊະນີຄວາມສະໝັກໃຈ ແມ່ນກວມອັດຕາສ່ວນສູງສຸດ (ກວມເອົາ 61%), ຕໍ່ລົງມາແມ່ນ ດັດຊະນີຄົງທີ່ (ກວມເອົາ 20%).
ຄວາມແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງບັນດານລະບົບດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ສ່ອງແສງເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງບັນດາລະບົບການເມືອງ ແລະ ມູນເຊື້ອວັດທະນະທຳ, ປະຫວັດສາດຂອງບັນດາພາກພື້ນໃນໂລກ. ພາກພື້ນເອີຣົບເໜືອ ຖືກຖືວ່າເປັນບ່ອນລິເລີ່ມຂໍ້ກຳນົດດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດໃນການເຄື່ອນໄຫວການເມືອງ. ນອກແວ ນຳໜ້າກ່ຽວກັບບັນຫານີ້ໃນປີ 1975, ເມື່ອວາງເປົ້າໝາຍ ແມ່ຍິງຕ້ອງກວມຢ່າງໜ້ອຍ 40% ໃນບັນຊີລາຍຊື່ຜູ້ສະໝັກຮັບເລືອກຕັ້ງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ດານມາກ ແລະ ຊູແອດ ກໍ່ປະຕິບັດນະໂຍບາຍຄ້າຍຄືແນວນັ້ນ. ຜົນແຫ່ງການສຳຫຼວດໃຫ້ເຫັນວ່າ, ບັນດາປະເທດເອີຣົບຕາເວັນຕົກທີ່ນຳໃຊ້ລະດັບດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ທີ່ສູງກວ່າຕັ້ງຫຼາຍທຽບກັບບັນດາປະເທດເອີຣົບຕາເວັນອອກ. ແຕ່ວ່າ, ສະຫະລັດອາເມຣິກາ - ເປັນກໍລະນີພິເສດ - ບໍ່ໄດ້ນຳໃຊ້ຮູບແບບກຳນົດດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດໃນການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງ ຮູບແບບໃດໆເລີຍ. ຢູ່ພາກພື້ນອາເມລິກາລາຕີນ, ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ເລີ່ມໄດ້ຮັບການເວົ້າເຖິງແຕ່ຕົ້ນຊຸມປີ 1990. ບັນດາປະເທດຢູ່ທະວີບອາຟຣິກກາ ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານຮູບແບບດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດ ໃນການເຄື່ອນໄຫວການເມືອງ. ໃນຂະນະນັ້ນ, ບັນດາປະເທດຢູ່ອາຊີໃຕ້ ໄດ້ມີການເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງໄວ ໃນການນຳໃຊ້ບັນດາດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດ ເຂົ້າໃນການເຄື່ອນໄຫວການເມືອງ ຊຶ່ງພົ້ນເດັ່ນແມ່ນດັດຊະນີຄົງທີ່. ຢູ່ພາກພື້ນຕາເວັນອອກກາງ, ຍ້ອນຜົນສະທ້ອນຂອງແນວຄິດອິດສະລາມ, ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງມີພຽງບາງປະເທດເຊັ່ນ ອີຢິບ, ຊອກດານີ ແລະ ອິດສະຣາແອນ ໄດ້ຮັບຮູ້ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ.
ບັນດາເຫດການແລະຕົວເລກເທິງນີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ, ການໝູນໃຊ້ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ຢູ່ພາກພື້ນຕ່າງໆໃນໂລກປະຈຸບັນ ແມ່ນແຜ່ຫຼາຍພໍສົມຄວນ ແລະ ມີຫຼາຍຮູບຫຼາຍແບບທີ່ສຸດ. ແຕ່ວ່າ, ມີພຽງປະມານເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງບັນດາປະເທດໃນໂລກ ໄດ້ໝູນໃຊ້ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງ. ເຖິງວ່າມີຫຼາຍທັດສະນະທີ່ສະໜັບສະໜູນ, ແຕ່ກໍ່ມີທັດສະນະທີ່ຄັດຄ້ານ ການວາງອອກດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ.
ພິຈາລະນາໃນແງ່ຂອງຄວາມສະເໝີພາບ, ບັນດາຜູ້ທີ່ສະໜັບສະໜູນ ໃຫ້ທັດສະນະວ່າ, ການວາງດັດຊະນີຄືແນວນັ້ນ ຈະປະກອບສ່ວນໂດຍກົງ ເຂົ້າໃນການເພີ່ມທະວີການເປັນຕົວແທນຂອງແມ່ຍິງ ໃນຕຳແໜ່ງຜູ້ນຳ, ຈາກນັ້ນກໍ່ຈະຈຳກັດການຈຳແນກເພດ. ໃນພາກຕົວຈິງ, ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນກ່ຽວກັບອັດຕາສ່ວນສະເຫຼ່ຍ ຂອງແມ່ຍິງເຂົ້າຮ່ວມໃນອົງການນິຕິບັນຍັດ ລະຫວ່າງບັນດາປະເທດທີ່ໃຊ້ ແລະບັນດາປະເທດທີ່ບໍ່ໃຊ້ ດັດຊະນີນີ້. ການບໍ່ມີໜ້າຂອງຕົວແທນແມ່ຍິງໃນເວທີການເມືອງ ພາໃຫ້ນະໂຍບາຍທີ່ວາງອອກມານັ້ນ ບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ເຖິງຜົນປະໂຫຍດຂອງເພດຍິງ. ບັນດາຜູ້ແທນແມ່ຍິງເຄີຍເອົາໃຈໃສ່ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນແກ່ບັນດາບັນຫາຄື ສະທາລະນະສຸກ, ສຸຂະພາບ, ເດັກນ້ອຍ..., ແຕ່ ບັນດາຜູ້ແທນຊາຍ ບໍ່ຄ່ອຍເອົາໃຈໃສ່ເຖິງບັນຫາເຫຼົ່ານີ້. ອິນເດຍ ເປັນເຄື່ອງພິສູດໜຶ່ງ. ຢູ່ປະເທດນີ້, ໃນບັນດາສະພາທີ່ແມ່ຍິງເປັນຜູ້ນຳ, ບັນດາໂຄງການກ່ຽວກັບນ້ຳສະອາດໄດ້ຮັບການປະຕິບັດຫຼາຍກວ່າ ທຽບກັບບັນດາສະພາທີ່ຜູ້ຊາຍເປັນຜູ້ນຳ(1).
ພິຈາລະນາໃນແງ່ຂອງປະສິດທິພາບ, ການວາງດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ອອກມາ ໄດ້ປະກອບສ່ວນຫຼຸດຊ່ອງວ່າງລະຫວ່າງເພດໃນຂົງເຂດການເມືອງລົງຢ່າງໄວ ແລະ ກ້າວໄປສູ່ບັນດາເປົ້າໝາຍທີ່ຍາວນາມກວ່າ ໃນການປ່ຽນແປງຄວາມອະຄະຕິທາງເພດ ໃນຂົງເຂດນີ້. ຄວາມໝາຍທີສອງຂອງບັນຫາແມ່ນ ຊ່ວຍຍົກສູງຄວາມສາມາດຂອງບັນດາແມ່ຍິງທີ່ພວມເຂົ້າຮ່ວມໃນກົງຈັກລັດ, ສ້າງກຳລັງໜູນ, ສົ່ງເສີມ ຊຸກຍູ້ບັນດາແມ່ຍິງອື່ນ ໃຫ້ເຄື່ອນໄຫວຢ່າງຂະຫຍັນຂັນແຂງກວ່າອີກ, ຜ່ານຜ່າຄວາມອະຄະຕິກ່ຽວກັບບົດບາດຂອງແມ່ຍິງໃນການເມືອງ.
ແຕ່ວ່າ, ການນຳໃຊ້ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ອາດຈະເປັນຜົນກະທົບທາງລົບ ເຖິງປະສິດທິຜົນການເຄື່ອນໄຫວຂອງລະບົບການເມືອງ, ຍ້ອນຄວາມຈຳເປັນຕ້ອງຈັດວາງຄືນໃໝ່ໂຄງປະກອບ, ຕ້ອງເລືອກເອົາຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນມີຄວາມສາມາດດ້ານການເມືອງຢ່າງພຽງພໍ ໃຫ້ເຂົ້າໃນຕຳແໜ່ງຜູ້ນຳ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນອີກ, ດັດຊະນະນີ້ເອງກໍ່ຍັງເປັນຜົນສະທ້ອນທາງລົບເຖິງບັນດາຜູ້ນຳແມ່ຍິງທີ່ມີທ່າແຮງ. ຖ້າຫາກເຫັນວ່າ, ສາມາດບັນລຸຕຳແໜ່ງຜູ້ນຳໄດ້ ໂດຍຜ່ານກົນໄກບັງຄັບໃຊ້ດັດຊະນີ, ບັນດາຜູ້ນຳແມ່ຍິງທີ່ມີທ່າແຮງ ກໍ່ຈະບໍ່ພະຍາຍາມສູ້ຊົນເພື່ອຍົກສູງຄວາມສາມາດຂອງຕົນ. ຕື່ນອີກ, ບັນດາຜູ້ລົງຄະແນນຈະຖືກຈຳກັດໃນການຄັດເລືອກ ຍ້ອນວ່າ ບັນດາຜູ້ສະໝັກຖືກບົ່ງຕົວກ່ອນແລ້ວ, ແທນທີ່ທີ່ຜູ້ລົງຄະແນນອາດຈະຄັດເລືອກຜູ້ສະໝັກທີ່ມີຄວາມສາມາດກວ່າ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຕອບສະໜອງດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດ.
ສະພາບການນຳໃຊ້ ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ຢູ່ຫວຽດນາມ
ໂດຍຮັບຮູ້ຢ່າງຈະແຈ້ງກ່ຽວກັບບົດບາດຂອງແມ່ຍິງ ແລະ ຄວາມສຳຄັນຂອງຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ໃນການເຄື່ອນໄຫວການເມືອງ, ລັດຖະທຳມະນູນທຳອິດຂອງຫວຽດນາມ ປີ 1946 ໄດ້ກຳນົດ: “ສິດສະເໝີພາບທັງໝົດໃນປະເທດແມ່ນຂອງປະຊາຊົນຫວຽດນາມທັງໝົດ ໂດຍບໍ່ຈຳແນກເຊື້ອຊາດ, ຍິງຊາຍ, ຮັ່ງມີທຸກຍາກ, ຊົນຊັ້ນ, ສາສະໜາ”. ພ້ອມກັນນັ້ນ ລັດຖະທຳມະນູນປີ 1946 ກໍ່ຮັບຮູ້ບັນດາສິດສະເໝີພາບຂອງແມ່ຍິງໃນການເລືອກຕັ້ງ, ສະໝັກຮັບເລືອກຕັ້ງ, ເຂົ້າຮ່ວມອຳນາດການປົກຄອງ... ລັດຖະທຳມະນູນປີ 2013 ສືບຕໍ່ຢືນຢັນ: “ພົນລະເມືອງຊາຍ ຍິງມີຄວາມສະເໝີພາບກັນໃນທຸກດ້ານ. ລັດມີນະໂຍບາຍຮັບປະກັນສິດທິ ແລະ ໂອກາດສະເໝີພາບທາງເພດ”. ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ປີ 2006 ໄດ້ກຳນົດຢ່າງລະອຽດ ກ່ຽວກັບສິດສະເໝີພາດທາງເພດ ໃນຂົງເຂດການເມືອງ, ການສະໝັກຮັບເລືອກ ແລະ ໄດ້ຮັບການສະເໜີຕົວໃຫ້ສະໝັກຮັບເລືອກ ເຂົ້າອົງການລັດ, ອົງການຈັດຕັ້ງການເມືອງ, ອົງການຈັດຕັ້ງການເມືອງ-ສັງຄົມ; ຮັບປະກັນອັດຕາສ່ວນທີ່ເໝາະສົມຂອງແມ່ຍິງ ໃນບັນດາຕຳແໜ່ງຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານ, ນຳພາ ໃນອົງການລັດ. ນີ້ແມ່ນພື້ນຖານນິຕິກຳໃຫ້ແກ່ການຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດສິດເຂົ້າຮ່ວມການເມືອງຂອງແມ່ຍິງຢູ່ຫວຽດນາມ.
ໃນຂະບວນວິວັດການພັດທະນາສັງຄົມ, ພ້ອມກັບແຜນນະໂຍບາຍປົດປ່ອຍແມ່ຍິງ, ການປະຕິບັດຫຼັກການຍິງ ຊາຍມີສິດສະເໝີພາບ ແມ່ນແຜນນະໂຍບາຍຂອງພັກແລະລັດ ຊຶ່ງໄດ້ສະແດງອອກໃນຫຼາຍມະຕິ, ຄຳສັ່ງ, ກົດໝາຍຄື ຄຳສັ່ງສະບັບທີ 37-CT/TW, ວັມທີ 16 ພຶດສະພາ 1994, ຂອງຄະນະເລຂາທິການ, ວ່າດ້ວຍ “ບາງບັນຫາວຽກງານພະນັກງານຍິງ ໃນສະພາບການໃໝ່”, ມະຕິສະບັບທີ 11-NQ/TW, ວັນທີ 27 ເມສາ 2007, ຂອງກົມການເມືອງສູນກາງ ກ່ຽວກັບ “ວຽກງານພະນັກງານແມ່ຍິງໃນສະໄໝແຫ່ງການຍູ້ແຮງການຫັນປະເທດເປັນອຸດສາຫະກຳ ທັນສະໄໝ”, ແລະພົ້ນເດັ່ນແມ່ນ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ປີ 2006. ປີ 2010, “ແຜນຍຸດທະສາດແຫ່ງຊາດກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ໄລຍະ 2011 - 2020” ໄດ້ວາງເປົ້າໝາຍ 3 ປະການຄື: ສູ້ຊົນເພື່ອບັນລຸອັດຕາສ່ວນແມ່ຍິງເຂົ້າຮ່ວມອົງຄະນະພັກຂັ້ນຕ່າງໆໃນສະໄໝ 2016 - 2020 ໄດ້ແຕ່ 25% ຂຶ້ນໄປ; ອັດຕາສ່ວນແມ່ຍິງເປັນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ, ສະມາຊິກສະພາປະຊາຊົນຂັ້ນຕ່າງໆ ໃນສະໄໝ 2016 - 2020 ໄດ້ຫຼາຍກວ່າ 35%; ຮອດປີ 2015 ບັນລຸ 80% ແລະຮອດປີ 2020 ບັນລຸ 95% ຈຳນວນກະຊວງ, ອົງການທຽບເທົ່າກະຊວງ, ອົງການສັງກັດລັດຖະບານ, ຄະນະກຳມະການປະຊາຊົນຂັ້ນຕ່າງໆ ມີພະນັກງານຫຼັກແຫຼ່ງເປັນແມ່ຍິງ; ຮອດປີ 2015 ບັນລຸ 70% ແລະຮອດປີ 2020 ບັນລຸ 100% ຈຳນວນອົງການຂອງພັກ, ລັດ, ອົງການຈັດຕັ້ງການເມືອງ-ສັງຄົມ ມີພະນັກງານຫຼັກແຫຼ່ງເປັນແມ່ຍິງ, ຖ້າຫາກຢູ່ອົງການ ການຈັດຕັ້ງນັ້ນ ອັດຕາສ່ວນແມ່ຍິງກວມເອົາແຕ່ 30% ຂຶ້ນໄປໃນຈຳນວນພະນັກງານ ລັດຖະກອນ ຜູ້ອອກແຮງງານທັງໝົດ.
ກ່ຽວກັບການຕ່າງປະເທດ, ຫວຽດນາມກໍ່ໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນຄຳໝັ້ນສັນຍາລະຫວ່າງປະເທດຕ່າງໆເຊັ່ນ “ອະນຸສັນຍສາກົນ ວ່າດ້ວຍການລົບລ້າງທຸກຮູບການຈຳແນກການປະພຶດຕໍ່ແມ່ຍິງ” (CEDAW), ເປົ້າໝາຍສະຫັດສະວັດຂອງສະຫະປະຊາຊາດ (MDGs), “ໂຄງການປະຕິບັດງານປັກກິ່ງ”. ໃນເອກະສານເຫຼົ່ານີ້ລ້ວນແຕ່ໄດ້ກຳນົດ ແລະ ວິທີແກ້ ແນໃສ່ລົບລ້າງທຸກຮຸບການຈຳແນກການປະພຶດລະຫວ່າງຍິງແລະຊາຍໃນທຸກຂົງເຂດ.
ຕາມລາຍງານຂອງໂຄງການພັດທະນາແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ (UNDP), ໃນເກືອບທຸກການຈັດອັນດັບສາກົນກ່ຽວກັບດັດຊະນີທາງເພດ, ຫວຽດນາມໄດ້ຈັດໃນອັນດັບສູງພໍຄວນ, ພິເສດແມ່ນທຽບກັບບັນດາປະເທດໃນພາກພື້ນອາຊີ-ປາຊີຟິກ (2). ແຕ່ວ່າ, ຫວຽດນາມຍັງບໍ່ທັນບັນລຸເປົ້າໝາຍກ່ຽວກັບອັດຕາສ່ວນແມ່ຍິງໃນບັນດາອົງການໂດຍປະຊາຊົນເລືອກຕັ້ງ ແລະ ໃນລະບົບການເມືອງ. ໃນເວລາເກືອບຊາວປີທີ່ຜ່ານມາ, ຈຳນວນສະມາຊິກຍິງໃນສະພາແຫ່ງຊາດມີທ່າອຽງຫລຸດລົງ. ປີ 1997, ຫວຽດນາມຢູ່ໃນກຸ່ມ 10 ປະເທດນຳໜ້າໂລກກ່ຽວກັບອັດຕາສ່ວນ ສສ ຍິງ. ຮອດປີ 2012, ດ້ວຍອັດຕາສ່ວນ ສສ ຍິງ ແມ່ນ 24,4%, ການຈັດອັນດັບຂອງຫວຽດນາມຖືກຫລຸດລົງເປັນທີ 44 ໃນໂລກ. ຮອດການເລືອກຕັ້ງສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ່ XIV ປີ 2016, ອັດຕາສ່ວນ ສສ ຍິງ ໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນເປັນ 26,8%, ແຕ່ກໍ່ຕ່ຳກວ່າຫຼາຍທຽວກັບເປົ້າໝາຍທີ່ວາງໄວ້.
ສະພາບການດັ່ງກ່າວນັ້ນມີຫຼາຍສາເຫດ, ກ່ອນອື່ນແມ່ນຍ້ອນຄວາມຮັບຮູ້ລວມກ່ຽວກັບບົດບາດຂອງເພດຍິງໃນສັງຄົມ ແລະ ໃນຂົງເຂດການເມືອງ ຍັງຖືກຈຳກັດ. ນີ້ແມ່ນບັນຫາທີ່ຍັງຄົງຄ້າງຢູ່ເກືອບທຸກປະເທດໃນໂລກ. ຄຽງຂ້າງສາເຫດນີ້, ຢູ່ຫວຽດນາມຍັງມີສາເຫດຈຳນວນໜຶ່ງດັ່ງລຸ່ມນີ້:
ທີໜຶ່ງ, ລະບອບກົດໝາຍທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດໃນການເຄື່ອນໄຫວການເມືອງຢູ່ຫວຽດນາມຍັງບໍ່ທັນຄົບຊຸດ ແລະ ມີລັກສະນະສະເໜີແນະ. ບັນຫານີ້ໄດ້ຮັບການພິຈາລະນາໃນການປຽບທຽບລະຫວ່າງບັນດາແຜນນະໂຍບາຍ, ແຜນຍຸດທະສາດ ແລະ ເອກະສານກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ. ກົດໝາຍການເລືອກຕັ້ງສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະ ສະພາປະຊາຊົນປີ 2015 ກຳນົດກ່ຽວກັບດັດຊະນີຜູ້ແທນຍິງຄືດັ່ງນີ້: ຈຳນວນແມ່ຍິງທີ່ຖືກແນະນຳ ໃຫ້ສະໝັກຮັບເລືອກຕັ້ງເປັນ ສສ ຕ້ອງກວມເອົາຢ່າງໜ້ອຍ 35% ໃນຈຳນວນຜູ້ສະໝັກຮັບເລືອກຕັ້ງທັງໝົດ. ອາດຈະເຫັນວ່າ, ຂໍ້ກຳນົດນີ້ບໍ່ຮັບປະກັນດັດຊະນີທາງເພດ, ເມື່ອປຽບທຽບກັບເປົ້າໝາຍທີ່ວ່າ ອັດຕາສ່ວນແມ່ຍິງຕ້ອງກວມຫຼາຍກວ່າ 35% ໃນຈຳນວນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ, ສະມາຊິກສະພາປະຊາຊົນຂັ້ນຕ່າງໆ ໃນສະໄໝ 2016 - 2020, ຊຶ່ງໄດ້ວາງອອກມາໃນ “ແຜນຍຸດທະສາດແຫ່ງຊາດກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ໄລຍະ 2011 - 2020”.
ພົວພັນກັບຂໍ້ກຳນົດດັ່ງກ່າວເທິງນີ້, ຕາມມະຕິສະບັບທີ 1135/2016/UBTVQH13, ວັນທີ 22 ມັງກອນ 2016, ຂອງຄະນະກຳມະການປະຈຳສະພາແຫ່ງຊາດ ວ່າດ້ວຍການຄາດຄະເນກ່ຽວກັບຈຳນວນ, ໂຄງປະກອບ, ພາກສ່ວນ ສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ XIV, ຈຳນວນ ສສ.ຍິງ ຢູ່ທ້ອງຖິ່ນ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດລະອຽດ ຫາກພຽງແຕ່ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ “ຕ້ອງຮັບປະກັນອັດຕາສ່ວນ ສສ.ຍິງ ທີ່ເໝາະສົມ” (ຂໍ້ 2, ມາດຕາ 2). ກຳນົດຄືແນວນັ້ນແມ່ນບໍ່ສະແດງຢ່າງຄົບຖ້ວນເຖິງຈິດໃຈທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ໃນ “ແຜນຍຸດທະສາດແຫ່ງຊາດກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ໄລຍະ 2011 - 2020”.
ນອກຈາກນັ້ນ, ກົດໝາຍການເລືອກຕັ້ງປະຈຸບັນຂອງຫວຽດນາມ ກໍ່ຍັງບໍ່ທັນກຳນົດກ່ຽວກັບອັດຕາສ່ວນການເຂົ້າຮ່ວມຂອງແມ່ຍິງ ເຂົ້າໃນບັນດາສະຖາບັນການເລືອກຕັ້ງ, ເຊັ່ນ ສະພາເລືອກຕັ້ງແຫ່ງຊາດ, ບັນດາຄະນະກະມະການເລືອກຕັ້ງ, ຄະນະເລືອກຕັ້ງ, ໜ່ວຍເລືອກຕັ້ງ... ນອກຈາກນັ້ນ, ຂໍ້ກຳນົດກົດໝາຍກ່ຽວກັບການຈັດຕັ້ງຂອງບັນດາອົງການລັດ, ເຊັ່ນປະມວນກົດໝາຍກ່ຽວກັບການຈັດຕັ້ງສະພາແຫ່ງຊາດ, ຈັດຕັ້ງລັດຖະບານ, ຈັດຕັ້ງອຳນາດການປົກຄອງທ້ອງຖິ່ນ ກໍ່ຍັງບໍທັນມີຂໍ້ກຳນົດກ່ຽວກັບອັດຕາສ່ວນແມ່ຍິງ. ດັ່ງນັ້ນ, ຍ້ອນຍັງບໍ່ທັນມີຂໍ້ກຳນົດກົດໝາຍທີ່ຄົບຊຸດ ກ່ຽວກັບດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ຈຶ່ງເປັນອຸປະສັກໃຫ້ແກ່ການບັນລຸເຖິງເປົ້າໝາຍ ກ່ຽວກັບການເຂົ້າຮ່ວມຂອງແມ່ຍິງ ໃນບັນດາອົງການຂອງພັກ, ລັດ ແລະ ບັນດາອົງຄະນະມະຫະຊົນ ຢູ່ຫວຽດນາມ.
ທີສອງ, ຄວາມສັບສົນໃນການກຳນົດລະບົບດັດຊະນີກໍ່ສ້າງພະນັກງານການເມືອງແມ່ນມີຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ຍ້ອນບໍ່ພຽງແຕ່ອີງໃສ່ປັດໄຈເພດເທົ່ານັ້ນ ຫາກຍັງຕ້ອງອີງໃສ່ປັດໄຈອື່ນອີກ, ເຊັ່ນ ຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ໄວອາຍຸ, ສະໝັກຮັບເລືອກດ້ວຍຕົນເອງ... ໂດຍພື້ນຖານແລ້ວ, ການຮັບຮູ້ຄວາມຫຼາກຫຼາຍຂອງບັນດາດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຄືແນວນັ້ນ ແມ່ນມີຄວາມຈຳເປັນ, ແຕ່ການຮັບຮູ້ບັນດາລະບົບດັດຊະນີ ແມ່ນຍັງບໍ່ທັນພຽງພໍເທື່ອ. ບັນຫາສັບສົນຢູ່ນີ້ແມ່ນ, ຄວນເອົາໃຈໃສ່ແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງ “ຄວາມທັບຊ້ອນກັນລະຫວ່າງດັດຊະນີ”. ເວົ້າຢ່າງອື່ນ, ຖ້າຫາກບັນລຸທຸກດັດຊະນີບຸລິມະສິດ, ຜູ້ສະໝັກຈະໄດ້ຮັບເລືອກງ່າຍກວ່າທຽບກັບຜູ້ສະໝັກອື່ນ. ທາງດ້ານຫຼັກການ, ການນຳໃຊ້ດັ່ງກ່າວບໍ່ລະເມີດຂໍ້ກຳນົດປະຈຸບັນ, ແຕ່ລັກສະນະຫຼາກຫຼາຍທາງດ້ານຕົວແທນຖືກຫຼຸດລົງ ຍ້ອນການບຸລິມະສິດໃຫ້ຕົວແທນທີ່ບັນລຸຫຼາຍດັດຊະນີພ້ອມກັນ. ຄວາມຂັດແຍ່ງທາງດ້ານດັດຊະນີຄືແນວນັ້ນຈະບໍ່ເກີດຂຶ້ນ ຖ້າຫາກມີຂໍ້ກຳນົດວ່າ, ຜູ້ສະໝັກຄົນໜຶ່ງໄດ້ອີງໃສ່ດັດຊະນີໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ, ເຊັ່ນ ກ່ຽວກັບເພດ, ກ່ຽວກັບໄວອາຍຸ ຫຼືກກ່ຽວກັບຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ຄືແນວນັ້ນ, ແທນທີທີ່ຄັດເລືອກໄດ້ສະມາຊິກຍິງຄົນໜຶ່ງ ທີ່ຕອບສະໜອງໄດ້ຫຼາຍດັດຊະນີບຸລິມະສິດ, ພວກເຮົາຈະຄັດເລືອກໄດ້ສະມາຊິກຍິງ 2 ຄົນ ຫຼື 3 ຄົນ ຊຶ່ງສະມາຊິກແຕ່ລະຄົນບັນລຸໄດ້ດັດຊະນີບຸລິມະສິດໜຶ່ງທີ່ຕ່າງກັນ.
ທີສາມ, ມີຄວາມສັບສົນບໍ່ຮັບປະກັນມາດຕະຖານໃນການເຄື່ອນໄຫວກະກຽມບຸກຄະລາກອນ. ຄຽງຂ້າງການຕອບສະໜອງດັດຊະນີເພດຍິງແລ້ວ, ຜູ້ສະໝັກຢາກໄດ້ຮັບການຄັດເລືອກ ຍັງຕ້ອງມີຄວາມສາມາດດ້ານວິຊາສະເພາະທີ່ແນ່ນອນ ແລະ ມີລັກສະນະສືບທອດ. ແຕ່ວ່າ, ກ່ຽວກັບບັນຫານີ້, ຕາມການຄົ້ນຄວ້າຂອງ ໂຄງການພັດທະນາແຫ່ງສະຫະປະຊາຊາດ (UNDP): “ໃນຕຳແໜ່ງການຕັດສິນຕົກລົງລະດັບສູງ ບໍ່ມີແມ່ຍິງໃນຕຳແໜ່ງຜູ້ອາວຸໂສຢ່າງພຽງພໍເພື່ອສະໜັບສະໜູນ ແລະ ສົ່ງເສີມວຽກງານຂອງແມ່ຍິງ; ຜູ້ຊາຍຫຼາຍຄົນໃນຕຳແໜ່ງຜູ້ອາວຸໄສ ບໍ່ໄດ້ສົ່ງເສີມຊຸກຍູ້ການເຮັດວຽກຂອງແມ່ຍິງ”(3). ປະຈຸບັນນີ້, ການກໍ່ສ້າງແຜນກຳນົດບຸກຄະລາກອນແລະຝຶກອົບຮົມບຸກຄະລາກອນ ຕົ້ນຕໍ່ແມ່ນຂຶ້ນກັບເຈດຈຳນົງອັດຕະວິໄສ ຂອງບັນດາຜູ້ທີ່ມີສິດຕັດສິນ ໂດຍບໍ່ມີຫຼັກຖານຈະແຈ້ງໃດກ່ຽວກັບດັດຊະນີເພດຍິງໃນການອົບຮົມສຶກສາ. ຕາມລາຍງານຂອງສູນຄົ້ນຄວ້າແມ່ຍີງປີ 2012, “ເກືອບຄືວ່າ ບໍ່ມີການແນະນຳ ແລະ ຂໍ້ກຳນົດທີ່ລະອຽດກ່ຽວກັບອັດຕາສ່ວນຮ້ອຍແມ່ຍິງທີ່ໄດ້ຮັບການຄັດເລືອກ, ວາງແຜນກຳນົດ, ຝຶກອົບຮົມ, ຝຶກອົບຮົມຄືນໃໝ່, ສັບຊ້ອນຜັດປ່ຽນ ແລະ ເລື່ອນຊັ້ນຕຳແໜ່ງ. ຂັ້ນຕອນທັງໝົດເທິງນີ້ ບໍ່ໄດ້ກຳນົດພັນທະປະຕິບັດ ຫຼືກຳນົດອັດຕາສ່ວນຮ້ອຍແມ່ຍິງແຕ່ຢ່າງໃດ”(4). ໃນຂະນະນັ້ນ, ຖ້າຫາກວາງດັດຊະນີ “ແຂງ” ໃນການເຄື່ອນໄຫວຝຶກອົບຮົມ ແມ່ນຕ້ອງມີແມ່ຍິງຢ່າງໜ້ອຍຈັກເປີເຊັນ ຈຶ່ງຍົກສູງລັກສະນະແຂ່ງຂັນຂອງຜູ້ສະໝັກຂຶ້ນໄດ້, ຊຸກຍູ້ເຂົາສູ້ຊົນຍົກສູງລະດັບວິຊາສະເພາະ ຊຶ່ງດີກວ່າຄວາມອຸ່ນອຽນໃຈຍ້ອນໄດ້ຈັດເຂົ້າໃນແຜນກຳນົດການຝຶກອົບຮົມແລ້ວ, ພ້ອມກັນນັ້ນກໍ່ຊຸກຍູ້ເຈດຈຳນົງຝຶກຝົນຫຼໍ່ຫຼອມກ່ຽວກັບວິຊາສະເພາະຂອງເຂົາ.
ທີສີ່, ບໍ່ມີບຸກຄົນຫຼືອົງການຈັດຕັ້ງໃດທີ່ຮັບຜິດຊອບກ່ຽວກັບຜົນສຳເລັດຂອງການປະຕິບັດບັນດາດັດຊະນີ ແລະ ຂາດມາດຕະການລົງໂທດ ຕໍ່ບຸກຄົນແລະອົງການຈັດຕັ້ງ ທີ່ບໍ່ບັນລຸດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດທີ່ວາງໄວ້. ການຂາດມາດຕະການລົງໂທດ ເຮັດໃຫ້ການປະຕິບັດບັນດາດັດຊະນີກ່ຽວກັບເພດ ມີລັກສະນະຮູບນອກ. ໃນບັນດາລາຍງານສະຫຼຸບວຽກງານຂອງບັນດາອົງການລັດ ພຽງແຕ່ຊີ້ແຈງສາເຫດທີ່ພາໃຫ້ອັດຕາສ່ວນແມ່ຍິງໃນລະບົບການເມືອງ ບໍ່ບັນລຸຕາມຄາດໝາຍແຜນການທີ່ວາງໄວ້, ແຕ່ສ່ວນຫຼາຍລ້ວນແຕ່ບໍ່ເວົ້າເຖິງເຈົ້າພາບທີ່ຕ້ອງຮັບຜິດຊອບ. ຂະບວນວິວັດເພື່ອໃຫ້ແມ່ຍິງກາຍເປັນສະມາຊິກສະພາຜູ້ແທນປະຊາຊົນ ໄດ້ແບ່ງອອກເປັນຫຼາຍຂັ້ນຕອນ ນັບແຕ່ການແນະນຳຕົວ, ຊັ່ງຊາ ເຖິງຄັດເລືອກ, ແຕ່ລະຂັ້ນຕອນລ້ວນແຕ່ຕິດແໜ້ນກັບເຈົ້າພາບທີ່ມີສິດອຳນາດ ມີພາລະໜ້າທີ່ໃນການພິຈາລະນາ, ຕີລາຄາຜູ້ສະໝັກຮັບເລືອກ. ດັ່ງນັ້ນ, ຖ້າຫາກດຳເນີນການສຳຫຼວດຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນບັນດາຂັ້ນຕອນຄືແນວນັ້ນ ແມ່ນເປັນໄປໄດ້ແລະມີລັກສະນະເໝາະສົມ. ແຕ່ວ່າ, ມາເຖິງດຽວນີ້ ມາດຕະການນີ້ຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບການປະຕິບັດ.
ທີຫ້າ, ບໍ່ມີບັນດາມາດຕະການທີ່ເໝາະສົມ ເພື່ອຍ້ອງຍໍຊົມເຊີຍການບັນລຸຄາດໝາຍທາງເພດ. ຄຽງຂ້າງບັນດາມາດຕະການລົງໂທດຕໍ່ເຈົ້າພາບທີ່ບໍ່ສຳເລັດໜ້າທີ່, ຄວນກຳນົດມາດຕະການຍ້ອງຍໍຊົມເຊີຍຕ່າງໆ ເຊັ່ນ ຍ້ອງຍໍໃຫ້ລາງວັນ, ຫຼືໃຫ້ອັດຕາສ່ວນບຸລິມະສິດກ່ຽວກັບນະໂຍບາຍ ງົບປະມານ, ໃຫ້ທ້ອງຖິ່ນທີ່ບັນລຸຄາດໝາຍ ຫຼືປະຕິບັດລື່ນລະດັບຄາດໝາຍກ່ຽວກັບການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ. ຍ້ອນຂາດມາດຕະການລົງໂທດ ແລະ ຂາດມາດຕະການຊ່ວຍໜູນ ຍ້ອງຍໍສົ່ງເສີມ ດັ່ງນັ້ນ ບັນດາເຈົ້າພາບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຈຶ່ງບໍ່ເອົາໃຈໃສ່ຢ່າງຈົດຈໍ່ ຕໍ່ການຮັບປະກັນດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ.
ທິດທາງ ໜ້າທີ່ ແລະ ວິທີແກ້ໄຂ ເພື່ອຮັບປະກັນດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ
ຜ່ານການວິເຄາະໄຈ້ແຍກເທິງນີ້ອາດຈະເຫັນວ່າ, ນະໂຍບາຍກຳນົດດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງຢູ່ຫວຽດນາມ ແມ່ນສອດຄ່ອງກັບທັດສະນະລວມກ່ຽວກັບສິດສະເໝີພາບທາງເພດຂອງແມ່ຍິງ ຢູ່ໃນກົດໝາຍສາກົນວ່າດ້ວຍສິດທິມະນຸດ. ກົດໝາຍຂອງຫວຽດນາມໄດ້ມີຂໍ້ກຳນົດລະອຽດຫຼາຍຂໍ້ ແນໃສ່ປະຕິບັດດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ. ແຕ່ວ່າ, ຂອບນະໂຍບາຍ ກົດໝາຍກ່ຽວກັບບັນຫານີ້ຍັງມີຂໍ້ຈຳກັດ, ບໍ່ຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການໄດ້ ດັ່ງນັ້ນ ການໝູນໃຊ້ດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ຍັງພົບຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຫຼາຍ. ເພື່ອແກ້ໄຂຜ່ານຜ່າຂໍ້ຈຳກັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ XII ຂອງພັກໄດ້ວາງແຜນນະໂຍບາຍລວມ: “ປະຕິບັດບັນດາວິທີແກ້ໄຂ ຊຸກຍູ້ຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ ແລະ ເພື່ອຄວາມກ້າວໜ້າຂອງແມ່ຍິງ”(5). ເພາະສະນັ້ນ, ເພື່ອປະຕິບັດແຜນນະໂຍບາຍຂອງພັກ, ກົດໝາຍຂອງລັດກ່ຽວກັບດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ, ຕ້ອງມີທິດທາງ ໜ້າທີ່ ແລະ ວິທີແກ້ໄຂທີ່ລະອຽດ.
1- ທິດທາງຊຸກຍູ້ຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ໃນການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງ
ທີໜຶ່ງ, ໂຄສະນາ, ອົບຮົມສຶກສາ, ຍົກສູງຄວາມຮັບຮູ້ຂອງປະຊາຊົນທຸກຊັ້ນວັນນະໃນສັງຄົມ ກ່ຽວກັບສິດສະເໝີພາບທາງເພດ; ປ່ຽນແປງເທື່ອລະກ້າວ ແລະ ກ້າວເຖິງລົບລ້າງຄວາມອະຄະຕິກ່ຽວກັບເພດໃນທຸກຂົງເຂດ; ໂຄສະນາ ເຜີຍແຜ່ແຜນນະໂຍບາຍ ນະໂຍບາຍຂອງພັກແລະລັດ ກ່ຽວກັບການຊຸກຍູ້ວິວັດການສະເໝີພາບທາງເພດ.
ທີສອງ, ນັບຖື, ປະຕິບັດບັນດາເປົ້າໝາຍ ຖະແຫຼງການລວມ ໂຄງການປະຕິບັດງານທົ່ວໂລກ ກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ; ຊຸກຍູ້ການປະຕິບັດຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດຢ່າງຮອບດ້ານ ກວ້າງຂວາງເລິກເຊິ່ງ ໂດຍຜ່ານການຈັດວາງຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ເຂົ້າໃນບັນດາໂຄງການພັດທະນາ, ໃນເປົ້າໝາຍແຫ່ງຊາດກ່ຽວກັບເສດຖະກິດ ວັດທະນະທຳ-ສັງຄົມ; ກໍ່ສ້າງ, ປະກາດໃຊ້ບັນດາໂຄງການ, ແຜນຍຸດທະສາດພິເສດ ແນໃສ່ຊຸກຍູ້ຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດໃນຂົງເຂດການບໍລິຫານຄຸ້ມຄອງ ນຳພາ.
ທີສາມ, ນັບຖື, ປະຕິບັດຂໍ້ກຳນົດຂອງກົດໝາຍສາກົນກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ; ສືບຕໍ່ກໍ່ສ້າງ ບູລະນະລະບົບກົດໝາຍ ແນໃສ່ຮັບປະກັນຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ໃນທຸກຂົງເຂດຂອງຊີວິດສັງຄົມ, ບົນພື້ນຖານຫຼັກການ ຂໍ້ກຳນົດຂອງລັດຖະທຳມະນູນປີ 2013; ນຳໃຊ້ບັນດາມາດຕະການບໍລິຫານ ແລະ ຕຸລາການ ແນໃສ່ຮັບປະກັນການປະຕິບັດສິດສະເໝີພາບທາງເພດໃນສັງຄົມ ແລະ ໃນລະບົບການເມືອງທັງໝົດ...
2- ບັນດາໜ້າທີ ແລະ ວິທີແກ້ໄຂທີ່ຕ້ອງປະຕິບັດ
ທີໜຶ່ງ, ກວດຄືນແລະບູລະນະໃຫ້ຄົບຊຸດ ບັນດາຂໍ້ກຳນົດກ່ຽວກັບດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ, ພິເສດແມ່ນໃນຂໍ້ກຳນົດກົດໝາຍຕ່າງໆ ກ່ຽວກັບການເລືອກຕັ້ງ ແລະ ໂຄງປະກອບການຈັດຕັ້ງ ຂອງບັນດາອົງການລັດ, ໃນນັ້ນ ຕ້ອງສະແດງອອກຢ່າງຈະແຈ້ງເຖິງ ຄວາມສອດຄ່ອງລະຫວ່າງດັດຊະນີທີ່ຕ້ອງການ ແລະ ດັດຊະນີຂັ້ນຕ່ຳ. ລາຍຊື່ຜູ້ສະໝັກຍິງ ຕ້ອງສູງກວ່າທຽບກັນດັດຊະນີກ່ຽວກັບຈຳນວນສະມາຊິກຍິງທີ່ໄດ້ຮັບການເລືອກຕັ້ງ.
ທີສອງ, ກຳນົດແຈ້ງ ຂີດຈຳກັດການນຳໃຊ້ດັດຊະນີບຸລິມະສິດ, ໃນນັ້ນ ບຸລິມະສິດກ່ຽວກັບເພດ ແມ່ນດັດຊະນີທີ່ສຳຄັນ. ຜູ້ສະໝັກຮັບເລືອກແຕ່ລະຄົນ ຄວນໄດ້ຮັບການຊັ່ງຊາ ຄັດເລືອກອີງບົນດັດຊະນີບຸລິມະສິດປະເພດໜຶ່ງ, ແທນທີ່ບຸກຄົນໜຶ່ງອາດຈະຖືກຄັດເລືອກ ຍ້ອນເຫດຜົນຕອບສະໜອງໄດ້ຫຼາຍດັດຊະນີບຸລິມະສິດກວ່າທຽບກັບຜູ້ສະໝັກອື່ນໆ.
ທີສາມ, ສ້າງຕັ້ງລະບົບດັດຊະນີທາງເພດໃນການເຄື່ອນໄຫວຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການສ້າງແຫຼ່ງບຸກຄະລາກອນສືບທອດ, ເຊັ່ນ ການວາງແຜນກຳນົດ, ການຝຶກອົບຮົມ, ການບຳລຸງຄວາມຮູ້... ເປີດກວ້າງຂອບເຂດໝູນໃຊ້ບັນດາດັດຊະນີ ແນໃສ່ຍົກສູງລັກສະນະແຂ່ງຂັນກ່ຽວກັບຄວາມສາມາດລະຫວ່າງບັນດາຜູ້ສະໝັກຮັບເລືອກ.
ທີສີ່, ເພີ່ມເຕີມບັນດາຮູບການຍ້ອງຍໍໃຫ້ລາງວັນ, ບັນດາມາດຕະການລົງໂທດ ຕໍ່ບັນດາເຈົ້າພາບທີ່ສຳເລັດ ຫຼືບໍ່ສຳເລັດລະດັບຄາດໝາຍກ່ຽວກັບເພດ; ການໝູນໃຊ້ບັນດາຮູບການຍ້ອງຍໍໃຫ້ລາງວັນ ແລະ ບັນດາມາດຕະການລົງໂທດ ເປັນບັນດາມາດຕະການຊ່ວຍໜູນແນໃສ່ຮັບປະກັນການປະຕິບັດບັນດາດັດຊະນີທາງເພດ.
ເພື່ອບັນລຸບັນດາເປົ້າໝາຍເທິງນີ້, ຄວນຖືວ່າ ການສ້າງຕັ້ງດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງ ຂອງແມ່ຍິງ ເປັນເຄື່ອງມືທີ່ສຳຄັນ, ປະກອບສ່ວນຊຸກຍູ້ສົ່ງເສີມຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ. ເປົ້າໝາຍນີ້ສາມາດບັນລຸໄດ້ ເມື່ອຂອບກົດໝາຍກ່ຽວກັບບັນຫາການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ໄດ້ຮັບການກຳນົດຢ່າງຖືກຕ້ອງ ສົມເຫດສົມຜົນ.
ບັນດາຜົນສຳເລັດຂອງການຮັບປະກັນຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດໃນຂົງເຂດການເມືອງ-ສັງຄົມຢູ່ຫວຽດນາມ ຈະໄດ້ຮັບການສົ່ງເສີມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຖ້າຫາກບັນດາມາດຕະການເທິງນີ້ໄດ້ນຳໃຊ້ຢ່າງເຖິງຖອງ, ໃນນັ້ນ ການປັບປຸງບູລະນະຂອບນະໂຍບາຍ ກົດໝາຍກ່ຽວກັບດັດຊະນີການເຂົ້າຮ່ວມທາງການເມືອງຂອງແມ່ຍິງ ມີຄວາມສຳຄັນພິເສດ./.
ໂດຍ ຮສ. ປອ. ຫວຸກົງຢາວ ແລະ ປທ. ຫງວຽນແອງດຶກ,
ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ຮ່າໂນ້ຍ
---------------------
ບົດນີ້ໄດ້ລົງພິມໃນວາລະສານກອມມູນິດ ສະບັບທີ 900 (ເດືອນຕຸລາ 2017).
(1) ເບິ່ງ: ລາຍງານສັງລວມທົ່ວໂລກຂອງ UNIFEM ກ່ຽວກັບບັນຫາເພດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນການບັນຍາຍລາຍງານ ປີ 2008. ຄູ່ມືການສື່ສານຊຸກຍູ້ຄວາມສະເໝີພາບທາງເພດ ໃນຂົງເຂດການເມືອງ, ກະຊວງແຮງງານ - ນັກຮົບຜູ້ເສຍອົງຄະ ແລະ ສັງຄົມ, ຮ່າໄນ້ຍ, 2014, ໜ້າ 26.
(2), (3) UNDP: ສະມາຊິກຍິງຂອງສະພາແຫ່ງຊາດຫວຽດນາມ - ມຸ່ງຫວັງໃນອະນາຄົບ, ຮ່າໂນ້ຍ, 2012, ໜ້າ 1, 8.
(4) UNDP: ການເຂົ້າຮ່ວມຂອງແມ່ຍິງ ໃນບົດບາດນຳພາ ແລະ ຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານ ຢູ່ຫວຽດນາມ, ຮ່າໂນ້ຍ, 2012, ໜ້າ 16.
(5) ເອກະສານກອງປະຊຸມໃຫຍ່ຜູ້ແທນທົ່ວປະເທດ ຄັ້ງທີ XII, ຫ້ອງການສູນກາງພັກ, ຮ່າໂນ້ຍ, 2016, ໜ້າ 304.