ກຳແພງຍັກບູຮານແຫ່ງອະນາຈັກສີໂຄດຕະບອງ
ກຳແພງຍັກບູຮານ ຫຼືກຳແພງຫີນບູຮານເມືອງສີໂຄດຕະບູນຕັ້ງຢູ່ບ້ານກົກໄຮ,ເມືອງທ່າແຂກ, ແຂວງຄຳມ່ວນ ເປັນກຳແພງຫີນສູງໃຫຍ່ ແລະ ຕັ້ງຍາວໄປຕາມແນວທາງ ເຊິ່ງສັນນິຖານວ່າສ້າງຂຶ້ນໃນສັດຕະວັດທີ 9 ໃນສະໄໝອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງແມ່ນວ່າມາຮອດປັດຈຸບັນຈະເກົ່າແກ່ ແລະມີຄວາມເສຍຫາຍໄປຕາມການເວລາ ແຕ່ກໍຍັງປາກົດໃຫ້ເຫັນຮ່ອງຮອຍອັນເປັນມົນຂັງ ແລະສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງໃນສະໄຫມນັ້ນ.
ບາງຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ.
ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ຫຼື ສີໂຄດຕະບູນ ເປັນອານາຈັກບູຮານທີ່ມີຄວາມສຳພັນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນກັບນະຄອນວຽງຈັນໃນຍຸກ ຈັນທະປຸລະ ປະມານ ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 1-10 ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ເລີ່ມມີການພັດທະນາມາຕັ້ງແຕ່ກ່ອນສະໄໝກ່ອນພຸດທະການ ຈົນເຖິງສະໄໝພຸດທະການ ພສ 1000-1500 ຫຼື ຄສ 457-957 ມີພື້ນທີ່ຄວບຄຸມບໍລິເວນ ສອງຝາກແມ່ນ້ຳຂອງ ຕັ້ງແຕ່ ແຂວງ ບໍລິຄຳໄຊ,ຄຳມ່ວນ,ສະຫວັນນະເຂດ,ສາລະວັນ,ເຊກອງ,ອັດຕະປື,ຈຳປາສັກ ຂອງລາວ ແລະ ຈັງຫວັດ ອຸດອນທານີ,ໜອງຄາຍ,ບຶງການ,ສະກົນນະຄອນ,ຂອນແກ່ນ,ໜອງບົວລຳພູ,ອຳນາດຈະເລີນ,ອຸບົນຣາຊທານີ ຂອງໄທ. ນັກວິຊາການບາງກຸ່ມລາວ-ໄທຍສະເໜີວ່າອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ອາດຈະຄວບຄຸມໄປເຖິງຫຼວງພຣະບາງໂດຍອາໃສຫຼັກຖານທາງບູຮານຄະດີ ປະເພດຫຼັກຫິນທີ່ປາກົດໃຫ້ເຫັນ ທີ່ວຽງຈັນ-ນະຄອນພະນົມ ແລະ ຍັງແຜ່ອິດທິພົນທາງດ້ານສິລະປະກຳ ແລະ ການເມືອງ ການປົກຄອງ ທັງໝົດຂອງພາກອີ່ສານ ແລະ ລາວ ພາກກາງຈົນເຖິງພາກໃຕ້ ແລະ ພາກເໜືອຂອງກຳປູເຈຍ ໂດຍທັງລາວ ແລະ ອີສານພົບຫຼັກຖານທາງບູຮານຄະດີ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບອານາຈັກນີ້ເປັນປະຈຳ ນັກວິຊາການເຊື່ອວ່າ ຊົນຊາດທີ່ອາໃສ ແລະ ປົກຄອງອານາຈັກນີ້ແມ່ນ ຊົນຊາດລາວ,ພູໄທ,ຂອມ,ໂຍ້ຍ,ຈາມ ແລະ ຊົນຊາດດັ້ງເດີມອື່ນໆ ທີ່ອາໃສຢູ່ໃນລາວ ແລະ ອີສານໃນປັດຈຸບັນ ເພາະຈາກການຄົ້ນພົບໃບເສມາຫິນ ແລະ ຫຼັກຫີນບູຮານ ທີ່ພົບຢູ່ ທົວແຂວງ ຄຳມ່ວນ ແລະ ນະຄອນພະນົມ ເຊິ່ງສອງແຂວງນີ້ເຄີຍເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງ ເມືອງຫຼວງຂອງອານາຈັກນີ້ ແລະ ຍັງຄົ້ນພົບໃບເສມາຫີນ ທີ່ຫໍຫຼັກເມືອງວຽງຈັນ ຈຳນວນ 473 ອັນ ແລະ ການຄົ້ນພົບກຳແພງຫີນຍັກທີ່ສ້າງມາຈາກຝີມືມະນຸດ ຢູ່ທີ່ເມືອງທ່າແຂກ ແຂວງຄຳມ່ວນ ເປັນຫລັກຖານຢືນຢັນເຖິງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງສະໄຫມກ່ອນ.ຮ່ອງຮອຍຂອງເມືອງສີໂຄດຕະບອງຍັງເຫຼືອໃຫ້ເຫັນແມ່ນຢູ່ໃນປ່າເລິກ ເຂດແມ່ນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ ຫ່າງຈາກທາງໃຫຍ່ 15 ກິໂລແມັດ ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຫຍ້າ ບໍ່ໄດ້ຮັບການບູລະນະ ຫຼື ເບິ່ງແຍງຈາກລັດຖະບານລາວເລີຍ ຈຸດນີ້ຄືສູນກາງແຫ່ງແລກຂອງອານາຈັກ ແລະ ຕາມຫຼັງມາຈຶ່ງໄດ້ມີການຍ້າຍມາຕະຫຼອດ ອານາຈັກດັ່ງກ່າວມີອຳນາດເລີມຕັ້ງແຕ່ສະຕະວັດທີ່ 1 ກ່ອນ ຄສ ຈົນເຖິງ ສະຕະວັດທີ່ 7 ຕອນຕົ້ນ
ສູນກາງການປົກຄອງ ແລະ ເມືອງສຳຄັນໃນອານາຈັກອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງມີສູນກາງການປົກຄອງ ຫຼື ເມືອງຫຼວງຊື່ວ່າ: ເມືອງສີໂຄດຕະບູນ ຫຼື ເມືອງສີໂຄດຕະບອງ ໃນເອກະສານພື້ນເມືອງວຽງຈັນ ໄດ້ເອິ້ນວ່າ ສີໂຄດຕະບູນຫຼວງ ຕັ້ງຢູ່ບໍລິເວນ ແຂວງຄຳມ່ວນ ເລິກເຂົ້າໄປໃນປ່າຈາກປາກນ້ຳເຊບັ້ງໄຟ ຕໍ່ໃສ່ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ປັດຈຸບັນໄດ້ມີການຄົ້ນພົບຊາກເມືອງບູຮານ ແລ້ວຄື ເມືອງຕຸ້ມພະວັງຟ້າຮ່ວນ(ບໍລິເວນບ້ານທີ່ຕັ້ງຂອງທາດຕຸ້ມພະວັງໃນປັດຈຸບັນ) ແລະ ເມືອງຂາມແທບ ແລະ ຍັງໄດ້ຄົ້ນພົບຊາກພາຊະນະ ເຄືອງປັ້ນດິນເຜົາ ແຜ່ນເງິນແຜ່ນທອງ ຈຳນວນຫຼາຍ ແລະ ຫຼັງຈາກເກີດໂລກລະບາດໃນເມືອງ ກະສັດອານາຈັກໄດ້ຍ້າຍຣາຊສະຖານີສູນກາງການປົກຄອງ ຂ້າມນ້ຳຂອງ ມາໄວ້ທີ່ ບໍລິເວນ ປາກຫ້ວຍເຊື່ອມ ຕໍ່ ໃສ່ຫ້ວຍບັງຮວກ ເຖິງພຣະທາດພະນົມ ແລ້ວໃສ່ຊື່ເມືອງວ່າ: ເມືອງມະຣຸຂະນະຄອນ ຄວາມໝາຍຂອງຊື່ເມືອງ ແມ່ນ ຄຳວ່າມະຣຸຂະນະຄອນ ຕາມຄຳພີ ຈຳນານອຸລັງຄະທາດ ໄດ້ກ່າວວ່າ ມະຣຸຂະ ແມ່ນພາສາບາລີສຳນຽງລາວເດີມ ເຊິ່ງແປວ່າ ເມືອງທີ່ຕັ້ງຢູ່ກາງປ່າ ໃນບໍລິເວນພື້ນທີ່ຂອງເມືອງມະຣຸຂະນະຄອນນັ້ນໃນປັດຈຸບັນນັກວິຊາການໄດ້ຄົ້ນພົບ ໃບເສມາຫິນ ແລະ ຫີນຕັ້ງ ຕາມວັດເກົ່າແກ່ ກະແຈກກະຈາຍຢູ່ທົວເມືອງນະຄອນພະນົມ ບໍ່ວ່າຈະເປັນ ຊາກເມືອງ ສາດສະນະສະຖານ ຫຼັກຖານທາງບູຮານ ທີ່ປະປົນກັນຢູ່ກັບ ຫຼັກຖານສະໄໝຂອມ ແລະ ສະໄໝ ລ້ານຊ້າງ ທີ່ບ້ານດອນນາງຫົງທ່າ,ດົງກອງ,ໜອງສະໂນ ແລະ ອີກຫຼາຍໆບ້ານໃນເມືອງນະຄອນພຣະນົມ ຫຼັງຈາກຍ້າຍຣາຊທານີມາໄວ້ທີ່ເມືອງມະຣຸຂະນະຄອນ ຫຼາຍຮ້ອຍປີ ກໍເກີດນ້ຳຖ້ວມເມືອງຄັ້ງໃຫຍ່ຍ້ອນຝົນຕົກຫຼາຍມື້ຕິດຕໍ່ກັນ(ຕາມຕຳນານເມືອງມະຣຸຂະນະຄອນ ວ່າພຣະຍານາກໄດ້ຖະລົ່ມເມືອງເຮັດໃຫ້ນ້ຳຖ້ວມເມືອງ) ຈາກນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຍ້າຍຣາຊທານີອີກຄັ້ງໄປໄຫວ້ຢູ່ທີ່ ບໍລິເວນປາກຫ້ວຍຫີນບູນ ເມືອງຫີນບູນ ແຂວງຄຳມ່ວນໃນປັດຈຸບັນນັ້ນເອງ ໃຊ່ຊື່ເມືອງວ່າ ອາລັນຣັດຈະນາ ແລະ ມີເມືອງວຽງສຸລິນ ເປັນເມືອງໃຫຍ່ເມືອງຮອງ ບໍລິເວນດັ່ງກ່າວຍັງພົບຊາກເມືອງ ແລະ ສະຖານທີ່ສຳຄັນຕ່າງໆ.
ຍຸກເລີມຕົ້ນ-ຍຸກຮຸ່ງເຮືອງ-ຍຸກລົ່ມສະລາຍ ຂອງອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ.
• ຍຸກເລີມຕົ້ນ ຫຼື ຍຸກສະໄໝກ່ອນພຸດທະການໃນຂອບເຂດຂ່າຍອຳນາດຂອງອານຈັກສີໂຄດຕະບອງໄດ້ມີການເຄື່ອນໄຫວ ຂຶ້ນລົງຂອງອຳນາດແຕ່ລະລັດ ບາງຄັ້ງອາດມີການລວມຕົວກັນ ຫຼື ບາງຄັ້ງກໍມີການແຍກເປັນລັດໃຜມັນກໍມີ ແຕ່ພາຍຫຼັງຕໍ່ມາ ບາງລັດກໍຖືກລວມເຂົ້າກັນ ແຕ່ບາງລັດກໍດຳລົງເອກະພາບຈົນເຖິງຍຸກລົ່ມສະລາຍ ບັນດານະຄອນລັດທີ່ຖືກລວມເຂົ້າເປັນອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ຈາກການຄົ້ນພົບຊາກເມືອງບູຮານໃນສະໄໝສີໂຄດຕະບອງກ່ອນພຸດທະການ ແມ່ນທັງໝົດ 240 ແຫ່ງແຕ່ລະເມືອງສາມາດບັນຈຸຄົນໄດ້ 10,000-100,000 ຄົນຕໍ່ເມືອງ ບັນດາເມືອງເລົ່ານີ້ນັກວິຊາການລາວໄທຍ ໄດ້ຍືນຍັນແລ້ວວ່າສ້າງຂຶ້ນກ່ອນສະໄໝພຸດທະການ ເພາະບໍ່ພົບສິ່ງກໍ່ສ້າງທີ່ມີສິລະປະອິນເດຍປະສົມ ສິລະປະອິນເດຍໄດ້ກ້າວມາສູ່ດິນແດນ ສຸວັນນະພູມ ແມ່ນໃນສະໄໝພຣະເຈົ້າອະໂສກມະຫາຣາຊ ອານາຈັກສີໂຄດໄດ້ຮັບການພັດທະນາ ຕັ້ງແຕ່ຍຸກສຳລິດ ແລະ ຍຸກເຫຼັກເພາະວ່າໃນບໍລິເວນອານາຈັກໄດ້ຄົ້ນພົບເຄື່ອງມີໃຊ້ຊອຍທີ່ເຮັດຈາກເຫຼັກ ແລະ ສຳລິິດ ທີມີອາຍຸບໍ່ນ່າຕ່ຳກວ່າ 2500 ປີ ແລະ ບາງເມືອງຍັງຄົ້ນພົບການສ້າງນາເພື່ອປຸກເຂົ້າ ສ້າງກຳແພງເມືອງ ສ້າງປະຕູເມືອງ ສ້າງຄູກັນນ້ຳ ຮ່ອງລະບາຍນ້ຳ ໃນເມືອງຕ່າງໆ.
• ຍຸກຮຸ່ງເຮືອງຂະຫຍາຍອຳນາດອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງຮຸງເຮືອງເລື່ອງອຳນາດຫຼາຍທີ່ສຸດ ຢູ່ໃນ 5 ຣາຊການຄື ສະໄໝ ພະຍາສີໂຄດຕະບອງ, ສະໄໝ ພະຍານັນທະເສນ, ສະໄໝ ພະຍາສຸມິດຕາທຳມະວົງສາເອກະຣາຊມະຣຸຂະນະຄອນ ແລະ ສະໄໝ ພະຍາສຸບິນຣາຊ (ນັບແຕ່ກ່ອນພຸດທະການ-ພຸດທະສະຕະວັດທີ່ 8) ແຕຊ່ວງທີ່ອານາຈັກສີໂຄດຮຸ່ງເຮືອງທີ່ສຸດ ແມ່ນ ຣາຊການພະຍາສຸມິດຕາທຳມະວົງສາເອກະຣາຊມະຣຸຂະນະຄອນ ເຊິ່ງເປັນຊ່ວງທີ່ ອານາຈັກສາເກດນຄອນ,ອານາຈັກທະວາລະວາດີ ໄດ້ເສືອມອຳນາດລົງຍ້ອນການເມືອງພາຍໃນ ເປັນເຫດໃຫ້ອານາຈັກທັງ2 ຕົກຢູ່ພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ເຊິ່ງມີສູນກາງການປົກຄອງຢູ່ທີ່ ເມືອງມະຣຸຂະນະຄອນ ແລະ ຈາກຫຼັກຖານອຸລັງຄະທາດ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າບັນດາເມືອບູຮານທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເມືອງ ວຽງຈັນ,ສະກົນນະຄອນ,ອຸດອນ,ໜອງຄາຍ ໄດ້ເຂົ້າມາສະວາມີພັກເປັນຫົວເມືອງໜຶ່ງພາຍໃຕ້ການປົກຄອງຂອງອານາຈັກສີໂຄດ ແລະ ໜັງສືອຸລັຄະທາດຍັງໄດ້ບອກວ່າ ອານາຈັກທະວາລະວາດີ ເຄີຍຕົກຢູ່ໃຕ້ການປົກຄອງຂອງສີໂຄດຕະບອງ ນັກວິຊາການໄທຍບາງກຸ່ມຍັງໄດ້ເຊື່ອວ່າ ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງໄດ້ແຜ່ອຳນາດອິດທິພົນທາງດ້ານການເມືອງ ສິລະປະເຂົ້າໄປເຖິງ ພາກກາງຂອງປະເທດໄທຍ ເພາະວ່ານັກວິຊາການໄທຍໄດ້ຄົ້ນພົບຫຼັກຖານສຳຄັນໃນຈັງຫວັດພິຈິດ ທີ່ບົງບອກວ່າກະສັດສີໂຄດຕະບອງ ໄດ້ີຄວາມສຳພັນກັນກັບກະສັດສຸໂຂໄທຍ ໃນຣາຊວົງພຣະຣ່ວງ ສ່ວນນັກວິຊາການ ລາວ-ອີສານ ເຊື່ອວ່າ ອານາຈັກສີໂຄດໄດ້ແຜ່ອິດຜົນອຳນາດ ແລະ ສິລະປະ ໄປເຖິງມາເລເຊຍ ແລະ ພະມ້າ.
• ຍຸກລົ່ມສະຫລາຍອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງໄດ້ເສື່ອມອຳນາດລົງໃນຣາຊການຂອງພະຍານິຣຸກະຣາຊ ອຳນາດຂອງອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງສິ້ນສຸດລົງເມື່ອຖືກອານາຈັກລ້ານຊ້າງນຳໂດຍ ພຣະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມມະຫາຣາຊ ໂຈມຕີ ຫຼັງຈາກຖືກລ້ານຊ້າງຕີແລ້ວ ພຣະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມໄດ້ສົ່ງຂຸນນາງຊື່ ທ້າວບາສຽມ ມາເປັນເຈົ້າເມືອງສີໂຄດຕະບອງແທນ ແລະ ເມືອງສີໂຄດກະຖືກຫຼຸດຖານະຈາກອານາຈັກ ມາເປັນຫົວເມືອງໜຶ່ງທີ່ຂຶ້ນຕົງຕໍ່ລ້ານຊ້າງ ພຣະເຈົ້າຟ້າງຸ່ມ ພຣະອົງໄດ້ມອບອຳນາດທາງຫົວເມືອງຝ່າຍໃຕ້ໃຫ້ຂຶ້ນຢູ່ພາຍໃຕ້ການດູແລຂອງເຈົ້າເມືອງສີໂຄດ ຫຼັງຈາກເຂົ້າສູ່ຍຸກເຈົ້າສຸລິຍະວົງສາທຳມິກະຣາຊ ມັກສົ່ງເຊື້ອພຣະວົງຊັ້ນສູງຈາກວັງຫຼວງລົງໄປຄອງເມືອງສີໂຄດ ແລະ ໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາໃໝ່ໃນຖານະປະເທດສະຣາຊຂອງລ້ານຊ້າງ ເປັນ ເມືອງນະຄອນບຸລີຣາຊທານີສີໂຄດຕະບອງຫຼວງ ແລະ ຮຸ່ງເຮື່ອງອີກຄັ້ງ ແຕ່ກໍມາຖືກສະຫຍາມຕີແຕກໃນສະໄໝພຣະເຈົ້າສິລິບຸນຍະສານ ຈົນເຮັດໃຫ້ເມືອງສີໂຄດຕະບອງ ກະລະສ່ຳລະສາຍ ຈົນເສື່ອມສະລາຍໄປຈາກຄົນລາວຄຳວ່າ ອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງ ເຫຼືອໄວ້ພຽງຊື່ ແລະ ຮ່ອງຮອຍເກົ່າທາງດ້ານປະຫວັດສາດເທົ່ານັ້ນ ຫຼັງຈາກຝຣັ່ງເຂົ້າມາປົກຄອງ ຝຣັ່ງໄດ້ລວມຫົວເມືອງສີໂຄດຕະບອງ ມາເປັນແຂວງຄຳມ່ວນຈົນເຖິງປັດຈຸບັນ.
ພາບໂດຍ: PAIWAຂໍ້ມູນອານາຈັກສີໂຄດຕະບອງຮຽບຮຽງໂດຍ: ຈັນທະພອນ ການົກສີ ແລະວາດສະຫນາ ທິບພະວົງ