ພາບປະກອບ: ຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ ແມ່ນບັນຫາທີ່ມີຄວາມສຳຄັນພິເສດ ໃນພາລະກິດສ້າງສາ ແລະປົກປັກຮັກສາ ປະເທດຊາດ. (ແຫຼ່ງ: ວາລະສານທິດສະດິການເມືອງ)
ວກ.- ຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ພ້ອມກັບການຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ ຢູ່ປະເທດຫວຽດນາມໃນປະຈຸບັນ ແມ່ນບັນດາບັນຫາທິດສະດີ - ພຶດຕິກຳ ທີ່ທັງເປັນພື້ນຖານທັງຮີບດ່ວນ ຊຶ່ງຕ້ອງຮັບຮູ້ຢ່າງຮອບຄອບ ແລະ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຢ່າງຄົບຊຸດ ຮອບດ້ານ ໜຽວແໜ້ນ. ນີ້ແມ່ນພາກສ່ວນອີນຊີຂອງພາລະກິດການພັດທະນາຮອບດ້ານ ຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າ, ປົກປັກຮັກສາແລະພັດທະນາບັນດາສິດທິມະນຸດທີ່ແທ້ຈິງ, ປະກອບສ່ວນກໍ່ສ້າງທ່າສະໜາມປ້ອງກັນປະເທດທົ່ວປວງຊົນ ຕິດກັບການກໍ່ສ້າງທ່າສະໜາມປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບປະຊາຊົນ ຢູ່ເຂດຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ.
ການກະທົບຊຶ່ງກັນແລະກັນລະຫວ່າງ ການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ການຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ
ສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍເບິ່ງລວມອາດຈະແບ່ງອອກເປັນສອງພາກສ່ວນ: ພາກສ່ວນບັນດາສິດທິສ່ວນຕົວທຳມະດາ ທີ່ນຳໃຊ້ຕໍ່ສະມາຊິກແຕ່ລະຄົນໃນຊົນເຜົ່າ ແລະ ພາກສ່ວນສິດທິລວມໝູ່ ທີ່ນຳໃຊ້ຕໍ່ປະຊາຄົມບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ຮັບປະກັນສິດທິມະນຸດຢູ່ເຂດຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍມີປະສິດທິຜົນ ແມ່ນຫຼັກຖານຕົວຈິງ-ກົດໝາຍທີ່ມີຊີວິດຊີວາ ເພື່ອປະຕິເສດທຸກຄຳກ່າວຫາ ໃສ່ຮ້າຍປ້າຍສີ ທຳລາຍຂອງບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູ; ແມ່ນວິທີດີທີ່ສຸດເພື່ອປົກປັກຮັກສາສັດຈະທຳ, ຄວາມເປັນທຳຂອງພັກ, ລັດ ແລະປະຊາຊົນຫວຽດນາມເຮົາ ໃນພາລະກິດປົກປັກຮັກສາແລະເບິ່ງແຍງດູແລສິດທິມະນຸດທີ່ແທ້ຈິງ; ເປັນການປ້ອງກັນແລະຮັບມືຢ່າງຕັ້ງໜ້າ ຕໍ່ອັນຕະລາຍທຸກຢ່າງທີ່ເກີດຈາກບັນຫາຊົນເຜົ່າ, ບໍ່ໃຫ້ພວກສັດຕູສວຍໃຊ້ເພື່ອຕ້ານຢັນທຳລາຍ; ເປັນສະພາບແວດລ້ອມທີ່ຊ່ວຍໃຫ້ບັນດາຊົນເຜົ່າ (ສ່ວນຫຼາຍແລະສ່ວນນ້ອຍ) ຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງສົດໃສ, ສ້າງສະຕິຊາດທີ່ແທ້ຈິງ, ສ້າງສາຍພົວພັນຊົນເຜົ່າທີ່ສາມັກຄີ ສະເໝີພາບ ນັບຖືຊຶ່ງກັນແລະກັນ, ແກ້ໄຂຢ່າງກົມກຽວສາຍພົວພັນລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າ, ຊ່ວຍເຫຼືອກັນພ້ອມກັນພັດທະນາ; ເປັນຮູບແບບປ້ອງກັນຕົວຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ຕໍ່ໜ້າທຸກຖ້ອຍທຳນອງຂອງບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູທີ່ຫວັງໃສ່ຮ້າຍປ້າຍສີ, ບິດເບືອນທຳລາຍ, ແບ່ງແຍກກຸ່ມກ້ອນສາມັກຄີປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ. ການຕໍ່ສູ້ຕ້ານບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູທີ່ສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ ໄດ້ຮັບປະສິດທິຜົນ ຈະສ້າງສະພາບແວດລ້ອມທີ່ມີສະຖຽນລະພາບ ໃຫ້ບັນດາຊົນເຜົ່າກໍ່ສ້າງຄວາມສາມັກຄີ ສະເໝີພາບ ຊ່ວຍເຫຼືອຊຶ່ງກັນແລະກັນ ພ້ອມກັນພັດທະນາ. ການຕໍ່ສູ້ໃນຂົງເຂດແນວຄິດມີບົດບາດທັບມ້າງຮາກເຫງົ້າແນວຄິດ-ທິດສະດີ ຂອງລັດທິຊາດນິຍົມຈັດໂພດ, ລັດທິແຍກຕົວອອກເປັນຕ່າງຫາກ, ຊ່ວຍໃຫ້ບັນດາຊົນເຜົ່າສ້າງສະຕິຊາດທີ່ແທ້ຈິງ, ເປັນເອກະພາບລະຫວ່າງສິດທິມະນຸດແລະສິດທິພົນລະເມືອງ, ສິດທິແລະພັນທະ, ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນຂອງສະມາຊິກຊົນເຜົ່າແລະສິດທິລວມໝູ່ຂອງຊົນເຜົ່າ, ລະຫວ່າງສິທິລວມໝູ່ຂອງຊົນເຜົ່າ ກັບສິດທິຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດ. ຕໍ່ສູ້ຢ່າງມີປະສິດທິຜົນຊ່ວຍໃຫ້ພັກ, ລັດຢືນຢັນລັກສະນະເປັນທຳ, ຖືກສິນທຳໃນບັນດາເວທີປາໄສສອງຝ່າຍແລະຫຼາຍຝ່າຍ, ປັບປຸງຖານະບົດບາດ ອິດທິພົນຂອງຕົນ, ອາໃສສິ່ງດັ່ງກ່າວຈຶ່ງຍາດແຍ່ງໄດ້ຄວາມເຫັນດີເຫັນພ້ອມແລະການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງສາກົນ, ທັງເຕົ້າໂຮມຊັບພະຍາກອນໃນປະເທດເພື່ອລົງທຶນໃຫ້ແກ່ການພັດທະນາບັນດາຊົນເຜົ່າ. ສ່ວນການແບ່ງແຍກ, ປະທະກັນ ບໍ່ພຽງແຕ່ເຮັດໃຫ້ບັນດາຊົນເຜົ່າເສຍສະພາບແວດລ້ອມຄວາມສະຫງົບແລະບໍ່ສາມາເຕົ້າໂຮມຊັບພະຍາກອນເພື່ອລົງທຶນພັດທະນາເທົ່ານັ້ນ, ຫາກຍັງພາໄປເຖິງການບັ່ນທອນກຳລັງຄົນ ກຳລັງຊັບ, ກໍ່ຄວາມສັບສົນຄົນເລໃຫ້ແກ່ບັນດາແຜນກຳນົດ ແຜນການພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ປະລະໂອກາດການພັດທະນາ. ການຕໍ່ສູ້ຍັງກວມທັງຕໍ່ສູ້ພາຍໃນປະຊາຊົນ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນ ຕໍ່ສູ້ກັບຄວາມຮັບຮູ້ທີ່ຍັງບໍ່ທັນຖືກຕ້ອງ, ກັບການປະພຶດທີ່ຜິດເຂວ, ຜິດພາດຂອງພະນັກງານແລະປະຊາຊົນພາກສ່ວນໜຶ່ງ ໃນການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ຍ້ອນແນວນັ້ນຈຶ່ງຮັບປະກັນໃຫ້ການປະຕິບັດນະໂຍບາຍຊົນເຜົ່າ ໄດ້ຮັບການຜັນຂະຫຍາຍຢ່າງຄົບຊຸກ ຄົບຖ້ວນ ສະເໝີຕົ້ນສະເໝີປາຍ ດ້ວຍຈິດສຳນຶກແລະຄວາມຮັບຜິດຊອບຕື່ນຕົວສູງ ຂອງລະບົບການເມືອງທັງໝົດ, ຂອງປະຊາຊົນບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນຫຼາຍແລະສ່ວນນ້ອຍ, ຂອງວິສາຫະກິດສັງກັດທຸກພາກສ່ວນເສດຖະກິດ.
ການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ການຕໍ່ສູ້ຕ້ານກົນອຸບາຍສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ ມີຄວາມເປັນເອກະພາບກັນກ່ຽວກັບເປົ້າໝາຍລວມ, ກ່ຽວກັບເຈົ້າພາບນຳພາ-ຄຸ້ມຄອງລວມ, ກ່ຽວກັບການຮັບໃຊ້ຜົນປະໂຫຍດຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດທີ່ເປັນເອກະພາບ, ກ່ຽວກັບການນຳໃຊ້ຫຼາຍກຳລັງລວມກັນ. ເປົ້າໝາຍລວມຂອງການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ ລ້ວມແຕ່ແນໃສ່ກໍ່ສ້າງສັງຄົມໜຶ່ງທີ່ປະຊາຊົນຮັ່ງມີ, ປະເທດຊາດເຂັ້ມແຂງ ມີປະຊາທິປະໄຕ ຍຸຕິທຳ ສີວິໄລ; ປົກປັກຮັກສາເອກະລາດ ອະທິປະໄຕ ເອກະພາບ ແລະ ຜືນແຜ່ນດິນອັນຄົບຖ້ວນໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ; ປົກປັກຮັກສາພັກ ລັດ ປະຊາຊົນ ແລະ ລະບອບສັງຄົມນິຍົມ; ປົກປັກຮັກສາກິດຈະການປ່ຽນແປງໃໝ່, ພາລະກິດຫັນເປັນອຸດສາຫະກຳ ທັນສະໄໝ, ປົກປັກຮັກສາຜົນປະໂຫຍດຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດ; ປົກປັກຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມສັນຕິພາບ ແລະ ສະຖຽນລະພາບດ້ານການເມືອງ, ຄວາມໝັ້ນຄົງແຫ່ງຊາດ, ລະບຽບຄວາມສະຫງົບສັງຄົມ ໃຫ້ແກ່ການພັດທະນາຂອງປະເທດຊາດ; ປົກປັກຮັກສາເອກະລັກວັດທະນະທຳຂອງຊາດຫວຽດນາມ. ການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າຢູ່ຫວຽດນາມລ້ວນແຕ່ຢູ່ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງພັກ, ການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານຂອງລັດ, ພ້ອມດ້ວຍການເຂົ້າຮ່ວມຂອງທົ່ວທັງລະບົບການເມືອງ, ນັບແຕ່ການວາງແນວທາງ ຈົນເຖິງການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດ; ເປັນເອກະພາບໃນການຖືຜົນປະໂຫຍດຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດເປັນຜົນປະໂຫຍດສູງສຸດ, ຜົນປະໂຫຍດພາກສ່ວນບໍ່ອາດແຍກອອກຈາກຜົນປະໂຫຍດຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດ.
ແຕ່ວ່າ, ແຕ່ລະບັນຫາການຕໍ່ສູ້ແລະການຮັບປະກັນ ມີເນື້ອໃນສະເພາະຕ່າງຫາກ ຍ້ອມມັນມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນດ້ານວັດຖຸປະສົງອັນລະອຽດ, ເປົ້າໝາຍທີ່ຈະກະທົບ, ກຳລັງຮັບຜິດຊອບສະເພາະ ແລະ ວິທີດຳເນີນງານພິເສດສະພາະ. ກ່ຽວກັບວັດຖຸປະສົງອັນລະອຽດ, ຖ້າຫາກຈຸດໝາຍຂອງການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າ ແມ່ນເຄົາລົບນັບຖືແລະປົກປັກຮັກສາສິດທິທີ່ແທ້ຈິງຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ສ່ວນການຕໍ່ສູ້ແມ່ນມີຈຸດໝາຍທັບມ້າງທຸກເລ່ລ່ຽມ ກົນອຸບາຍ ການເຄື່ອນໄຫວຂອງບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູທີ່ສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ, ສາສະໜາ, ສິດທິມະນຸດ ເພື່ອທຳລາຍກຸ່ມກ້ອນສາມັກຄີຊົນຊາດ, ຍຸຍົງສົ່ງເສີມລັດທີຊາດນິຍົມຈັດໂພດ, ລັດທິແຍກຕົວອອກເປັນຕ່າງຫາກ, ເຮັດໃຫ້ພວມມັນຕ້ອງປະລາໄຊລົງຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ກ່ຽວກັບເປົ້າໝາຍ, ຖ້າຫາກເປົ້າໝາຍຂອງການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າ ແມ່ນປະຊາຊົນບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ກວມທັງກຸ່ມຊົນເຜົ່າ ແລະ ສະມາຊິກຂອງແຕ່ລະຊົນເຜົ່າ, ສ່ວນເປົ້າໝາຍຂອງການຕໍ່ສູ້ນັ້ນ ແມ່ນບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູພາຍນອກທີ່ຫວັງສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ເພື່ອທຳລາຍປະເທດເຮົາ, ແມ່ນບັນດາພາກສ່ວນປະຕິການໃນປະເທດທີ່ຄົບຄິດຮ່ວມມືກັບບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູພາຍນອກ ປະຕິບັດການເຄື່ອນໄຫວທຳລາຍຜົນປະໂຫຍດຂອງຊາດ-ປະເທດ, ແບ່ງແຍກຄວາມສາມັກຄິແຫ່ງຊາດ. ກ່ຽວກັບກຳລັງຮັບຜິດຊອບສະເພາະ, ການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ໂດຍແມ່ນບັນດາອົງການແລະບຸກຄົນທີ່ມີໜ້າທີ່ຈັດຕັ້ງ ແລະ ປະຕິບັດບັນດານະໂຍບາຍພັດທະນາເສດຖະກິດ ວັດທະນະທຳ ສັງຄົມ, ປ້ອງກັນປະເທດ ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ, ນະໂຍບາຍການຕ່າງປະເທດ, ປົກປັກຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມແລະລະບົບນິເວດ...; ແຕ່ລະກຳລັງເທິງນີ້ມີບົດບາດ, ທີ່ຕັ້ງສະພາະ ໃນເມື່ອປະຕິບັດບັນດານະໂຍບາຍຫຼາຍຂະແໜງ/ສະຫະຂະແໜງ, ໃນນັ້ນອົງການຮັບຜິດຊອບສະເພາະວຽກງານຊົນເຜົ່າ ມີບົດບາດສຳຄັນທີ່ສຸດ. ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າກໍ່ຕ້ອງການກຳລັງຂອງຫຼາຍຂະແໜງການ/ສະຫະຂະແໜງການ ທີ່ໃຫຍ່ຫຼວງ, ແຕ່ກຳລັງຫຼັກແຫຼ່ງທີ່ຮັບຜິດຊອບສະເພາະແມ່ນຕຳຫຼວດປະຊາຊົນ, ກອງທັບປະຊາຊົນ, ບັນດານັກແນວຄິດທິດສະດີ, ນັກໜັງສືພິມທີ່ຕໍ່ສູ້ໃນຂົງເຂດແນວຄິດ-ທິດສະດີ. ກ່ຽວກັບວິທີດຳເນີນງານພິເສດສະພາະ, ຖ້າຫາກການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍໄດ້ປະຕິບັດດ້ວຍບັນດາມາດຕະການເສດຖະກິດ, ການບໍລິຫານ, ການພົນລະເຮືອນ, ໂດຍຜ່ານບັນດານະໂຍບາຍ ແລະ ກົດໝາຍທີ່ນັບຖື, ປົກປັກຮັກສາ, ເບິ່ງແຍງດູແລສິດທິມະນຸດ, ຜ່ານບັນດາໂຄງການ, ແຜນງານການລົງທຶນພັດທະນາເສດຖະກິດ-ສັງຄົມ, ປັບປຸງລະບົບການເມືອງ, ປົກປັກຮັກສາແລະເສີມຂະຫຍາຍເອກະລັກວັດທະນາທຳ, ປົກປັກຮັກສາສະພາບແວດລ້ອມລະບົບນິເວດ,... ສ່ວນການຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າແມ່ນຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຕ້ອງສົມທົບລະຫວ່າງມາດຕະການໃຊ້ອາວຸດແລະບໍ່ໃຊ້ອາວຸດ, ນັບທັງໃຊ້ວິຊາສະເພາະພິເສດຂອງກຳລັງປະກອບອາວຸດ ເພື່ອທັບມ້າງບັນດາການເຄື່ອນໄຫວຕິດຕໍ່, ສ້າງຮາກຖານ, ເຕົ້າໂຮມກຳລັງ ທີ່ຫວັງແບ່ງແຍກຄວາມສາມັກຄີແຫ່ງຊາດ, ຍຸຍົງສົ່ງເສີມການຈະລາຈົນໂຄ່ມລົ້ມອຳນາດການປົກຄອງ, ປະຕິບັດລັດທິແຍກຕົວອອກເປັນຕ່າງຫາກ.
ຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ: ບັນຫາທີ່ມີຄວາມສຳຄັນພິເສດໃນພາລະກິດສ້າງສາແລະປົກປັກຮັກສາປະເທດຊາດ
ເພື່ອຍົກສູງປະສິດທິຜົນໃນການແກ້ໄຂບັນຫານີ້ ຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ບາງບັນຫາລຸ່ມນີ້:
ທີໜຶ່ງ, ຕ້ອງຮັບຮູ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນກ່ຽວກັບບົດບາດ, ທີ່ຕັ້ງທີ່ສຳຄັນພິເສດ ຂອງການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ໃນການແກ້ໄຂບັນຫາຊົນເຜົ່າຢູ່ຫວຽດນາມ.
ຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍມີຄວາມສຳຄັນພິເສດຕໍ່ຄວາມໝັ້ນຄົງແລະການພັດທະນາຂອງປະເທດ. ມັນຖືກກຳນົດໂດຍເງື່ອນໄຂພູມິລັດຖະສາດ, ເສດຖະກິດ, ມະນຸດອະລິຍະທຳ, ສະພາບແວດລ້ອມຂອງເຂດຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ; ຍ້ອນຄວາມຫຍຸ້ງຍາກສັບສົນຂອງບັນຫາຊົນເຜົ່າທີ່ມີມາໃນປະຫວັດສາດ, ຄວາມຈຳກັດຂອງແຫຼ່ງເງິນລົງທຶນ, ອຸປະສັກຂອງຮີດຄອງປະເພນີ, ຄວາມຊີນເຄີຍແລະລະດັບການພັດທະນາ, ພິເສດແມ່ນການເຄື່ອນໄຫວມ້າງເພທຳລາຍຂອງບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູ. ເພາະສະນັ້ນ, ການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ບໍ່ອາດຈະປະຕິບັດຢ່າງໄວວາດ້ວຍບາງໂຄງການ, ແຜນງານ ຫຼືດ້ວຍພຽງແຕ່ມາດຕະການເຄື່ອນໄຫວບໍລິຫານເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຕ້ອງຜ່ານວິທີແກ້ໄຂສັງລວມ, ປະຕິບັດຕາມຂັ້ນຕອນການພັດທະນາໄລຍະສັ້ນ, ໄລຍະກາງ ແລະ ໄລຍະຍາວ, ໄລຍະກ່ອນສ້າງປະຖົມປັດໄຈການພັດທະນາໃຫ້ແກ່ໄລຍະຫຼັງ. ນີ້ແມ່ນພາລະກິດທີ່ຍາວນານ, ຫຍຸ້ງຍາກລຳບາກ; ຕ້ອງການແຫຼ່ງພະລັງຫຼາຍເພື່ອລົງທຶນຂະໜາດໃຫຍ່, ກວມທັງກຳລັງຄົນ ແຫຼ່ງເງິນທຶນ ແລະ ແຫຼ່ງວັດຖຸອຸປະກອນ; ຕ້ອງມີການເຂົ້າຮ່ວມຂອງທົ່ວທັງລະບົບການເມືອງ, ຂອງບັນດາວິສາຫະກິດທີ່ຂຶ້ນກັບທຸກພາກສ່ວນເສດຖະກິດ; ຕ້ອງມີການສະໜັບສະໜູນ ຊ່ວຍເຫຼືອຊຶ່ງກັນແລະກັນ ພ້ອມກັນພັດທະນາລະຫວ່າງບັນດາຊົນເຜົ່າ; ສູງທີ່ສຸດແມ່ນປຸກຕື່ນສະຕິອີງໃສ່ຕົນເອງສ້າງຕົນໃຫ້ເຂັ້ມແຂງ ຂອງກະໂຕປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ.
ທີສອງ, ຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າ ແມ່ນບັນຫາພະຫຸຂະແໜງ/ສະຫະຂະແໜງ, ນັບແຕ່ເສດຖະກິດ ການເມືອງ ວັດທະນະທຳ-ສັງຄົມ, ສະພາບແວດລ້ອມ -ລະບົບນິເວດ, ການພົວພັນສາກົນ, ການປ້ອງກັນຊາດ-ປ້ອງກັນຄວາມສະຫງົບ.
ສິດທິທາງເສດຖະກິດຕ້ອງໄດ້ຮັບການເອົາໃຈໃສ່ກ່ອນອື່ນໝົດ, ຍ້ອນມັນມີຄວາມພົວພັນເຖິງສິດທິສະວັດດີການ ແລະ ການພັດທະນາ, ສິດເຂົ້າເຖິງບັນດາແຫຼ່ງຊັບພະຍາກອນຢ່າງສະເໝີພາບ. ສິດທິທາງການເມືອງສະແດງອອກຢູ່ທີ່ສິດສະເໝີພາບຂອງພົນລະເມືອງໃນການເລືອກຕັ້ງ, ອອກສະໝັກຮັບເລືອກຕັ້ງ, ເຂົ້າຮ່ວມການຄຸ້ມຄອງບໍລິຫານລັດ, ເຂົ້າຮ່ວມຂະບວນວິວັດການຄົ້ນຄວ້າກຳນົດນະໂຍບາຍ, ຊຶ່ງໃນນັ້ນ ການສ້າງແຫຼ່ງບຸກຄະລາກອນ, ສຶກສາກໍ່ສ້າງ, ຝຶກອົບຮົມ, ສັບຊ້ອນ, ນຳໃຊ້ ແລະ ຈັດວາງເປັນຢ່າງດີພະນັກງານຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຢູ່ໃນບັນດາອົງການຂອງລະບົບການເມືອງ ມີຄວາມສຳຄັນພິເສດ. ສິດທິທາງວັດທະນະທຳບໍ່ພຽງແຕ່ມີຄວາມໝາຍໃນການອະນຸຮັກ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍເອກະລັກວັດທະນະທຳຂອງຊາດ, ແຕ່ຍັງມີຄວາມພົວພັນເຖິງບັນຫາພື້ນຖານທີ່ສຸດຄື ການຮັກສາແລະພັດທະນາຊົນເຜົ່າໜຶ່ງ. ບັນດາບັນຫາສະພາບແວດລ້ອມ, ລະບົບນິເວດ ມີຄວາມພົວພັນແໜ້ນແຟ້ນທີ່ສຸດ ເຖິງສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າໃນການປົກປັກຮັກສາເທສະແຫ່ງການດຳລົງຄົງຕົວແລະຂະຫຍາຍຕົວຂອງຊົນເຜົ່າ. ບັນຫາສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍໃນໂລກປະຈຸບັນ ບໍ່ຖືກອັດແຈບຢູ່ພາຍໃນຊາຍແດນປະເທດໜຶ່ງ ແຕ່ມັນມີລັກສະນະຂ້າມຊາດ, ນັບທັງການກຳນົດໃນບັນດາເອກະສານການເມືອງ-ກົດໝາຍສາກົນອີກ. ຕົວຢ່າງຄື, ຖະແຫຼງການຂອງສະຫະປະຊາຊາດວ່າດ້ວຍສິດທິຂອງຜູ້ທີ່ຂຶ້ນກັບຊຸມຊົນສ່ວນນ້ອຍທາງດ້ານພາສາ, ສາສະໜາ, ເຊື້ອຊາດ (ປີ 1992)(1), ອະນຸສັນຍາຂອງຄະນະມົນຕີສະຫະພາບເອີຣົບກ່ຽວກັບການປົກປ້ອງຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ (ປີ 1995)(2), ກົດບັດກ່ຽວກັບພາສາເຂດຫຼືຊຸມຊົນສ່ວນນ້ອຍຂອງເອີຣົບ (ປີ 1994)(3), ຄຳສະເໜີແນະຂອງ ລຸນດ໌ ກ່ຽວກັບການເຂົ້າຮ່ວມຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍເຂົ້າໃນຊີວິດປະຊາຄົມຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ (ປີ 1999)(4)... ອະນຸສັນຍາລະຫວ່າງປະເທດວ່າດ້ວຍບັນດາສິດທິພົນລະເມືອງ ແລະ ສິດທິທາງການເມືອງ (ປີ 1966) ໄດ້ລະບຸການປົກປັກຮັກສາສິດທິມະນຸດ ແລະ ສິດທິຂອງຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍໃນບັນດາມາດຕາ 2, 4, 27. ຢູ່ບັນດາປະເທດທີ່ມີຫຼາຍຊຸມຊົນສ່ວນນ້ອຍທາງຊົນເຜົ່າ, ສາສະໜາແລະພາສາ ຊຶ່ງບັນດາບຸກຄົນທີ່ຢູ່ໃນຊົນເຜົ່າ, ສາສະໜາ, ພາສາສ່ວນນ້ອຍນັ້ນ, ພ້ອມກັບບັນດາສະມາຊິກອື່ນໃນຊຸມຊົມຂອງຕົນ, ບໍ່ອາດຈະຖືກປົດສິດໃນການດຳເນີນຊີວິດວັດທະນະທຳສະເພາະ, ສິດໃນການນັບຖືແລະປະຕິບັດທຳຕາມສາສະໜາສະເພາະ, ຫຼືສິດໃນການນຳໃຊ້ພາສາສະເພາະຂອງຕົນ (ມາດຕາ 27)...
ການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຢູ່ຫວຽດນາມແມ່ນວຽກງານຂອງຫຼາຍເຈົ້າພາບ, ນັບແຕ່ພັກ ລັດ ແນວໂຮມປະເທດຊາດ, ບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງການເມືອງ-ສັງຄົມ, ບັນດາອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ, ວິສາຫະກິດທີ່ຂຶ້ນກັບທຸກພາກສ່ວນເສດຖະກິດ ແລະ ທຸກຊຸມຊົນທົ່ວສັງຄົມ. ນັ້ນຍັງແມ່ນການແກ້ໄຂສາຍພົວພັນລະຫວ່າງ ການນັບຖືບັນດາຄຸນຄ່າແຜ່ຫຼາຍທົ່ວໄປທີ່ໄດ້ລະບຸໃນບັນດາອະນຸສັນຍາລະຫວ່າງປະເທດທີ່ຫວຽດນາມໄດ້ໃຫ້ຄຳໝັ້ນສັນຍາ ກັບການຄິດໄລ່ຢ່າງຮອບຄອບເຖິງບັນດາຈຸດພິເສດສະເພາະໃນການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຢູ່ຫວຽດນາມ. ອະນຸສັນຍາລະຫວ່າງປະເທດວ່າດ້ວຍບັນດາສິດທິພົນລະເມືອງ ແລະ ສິດທິທາງການເມືອງ (ປີ 1966) ໄດ້ຂຽນວ່າ: “ຢູ່ບັນດາປະເທດທີ່ມີຫຼາຍຊຸມຊົນສ່ວນນ້ອຍທາງຊົນເຜົ່າ, ສາສະໜາແລະພາສາ ທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັນ, ຊຶ່ງບັນດາບຸກຄົນທີ່ຢູ່ໃນບັນດາຊົນເຜົ່າ, ສາສະໜາ, ພາສາ ແລະ ບັນດາຊຸມຊົນສ່ວນນ້ອຍນັ້ນ, ພ້ອມກັບບັນດາສະມາຊິກອື່ນໃນຊຸມຊົມຂອງຕົນ, ບໍ່ອາດຈະຖືກປົດສິດໃນການຊົມໃຊ້ພື້ນຖານວັດທະນະທຳສະເພາະ, ສິດໃນການສະແດງອອກແລະປະຕິບັດທຳຕາມສາສະໜາສະເພາະ ຫຼືສິດໃນການນຳໃຊ້ພາສາສະເພາະຂອງເຂົາ” (ມາດຕາ 3).
ໂດຍສອດຄ່ອງກັບບັນດາອະນຸສັນຍາສາກົນກ່ຽວກັບສິດທິມະນຸດ, ກົດໝາຍຂອງຫວຽດນາມໄດ້ຮັບຮູ້ແລະຮັບປະກັນຢ່າງຄົບຖ້ວນສິດທິຂອງຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ລັດຖະທຳມະນູນຫວຽດນາມປີ 2013 ໄດ້ລະບຸໄວ້ວ່າ: “ປະເທດສາທາລະນະລັດສັງຄົມນິຍົມຫວຽດນາມ ເປັນປະເທດເອກະພາບຂອງບັນດາເຜົ່າທີ່ດຳລົງຊີວິດຮ່ວມກັນໃນປະເທດຫວຽດນາມ. ບັນດາຊົນເຜົ່າສະເໝີພາບ, ສາມັກຄີ, ເຄົາລົບນັບຖື ແລະ ຊ່ວຍເຫຼືອກັນ ພ້ອມກັນພັດທະນາ; ຫ້າມທຸກການກະທຳຈຳແນກປະພຶດ, ແບ່ງແຍກຊົນເຜົ່າ. ພາສາປະຈຳຊາດແມ່ນພາສາຫວຽດ. ບັນດາຊົນເຜົ່າມີສິດໃຊ້ພາສາເວົ້າແລະຂຽນ, ຮັກສາເອກະລັກແຫ່ງຊົນເຜົ່, ເສີມຂະຫຍາຍຮີດຄອງປະເພນີ, ມູນເຊື້ອ ແລະ ວັດທະນະທຳທີ່ດີງາມຂອງຕົນ. ລັດປະຕິບັດນະໂຍບາຍພັດທະນາຢ່າງຮອບດ້ານ ແລະ ສ້າງເງື່ອນໄຂໃຫ້ບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍເສີມຂະຫຍາຍກຳລັງແຮງພາຍໃນ, ພ້ອມກັນພັດທະນາພ້ອມກັບປະເທດຊາດ” (ມາດຕາ 5); ບັນດາຂໍ້ກຳນົດກ່ຽວກັບສິດສະເໝີພາບລະຫວ່າງບັນດາຊົນເຜົ່າໃນລັດຖະທຳມະນູນນັ້ນ ໄດ້ຫັນເປັນນິຕິກຳໃນຂໍ້ກຳນົດກ່ຽວກັບສະພາຊົນເຜົ່າ (ມາດຕາ 75). ນອກຈາກນັ້ນ, ສິດສະເໝີພາບລະຫວ່າງບັນດາຊົນເຜົ່າ ຍັງໄດ້ລະບຸແລະຫັນເປັນລະອຽດໃນຫຼາຍເອກະສານກົດໝາຍອື່ນຂອງຫວຽດນາມ, ເຊັ່ນກົດໝາຍສັນຊາດ ປີ 2008 (ມາດຕາ 1) ຢືນຢັນຄວາມສະເໝີພາບກ່ຽວກັບສິດມີສັນຊາດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ; ປະມວນກົດໝາຍວິທີພິຈາລະນາຄວາມອາຍາ ປີ 2015 (ມາດຕາ 29), ປະມວນກົດໝາຍວິທີພິຈາລະນາຄວາມແພ່ງ ປີ 2015 (ມາດຕາ 20), ກົດໝາຍວິທີພິຈາລະນາຄວາມບໍລິຫານ ປີ 2015 (ມາດຕາ 17, ມາດຕາ 21) ກຳນົດກ່ຽວກັບສິດສະເໝີພາບຂອງພົນລະເມືອງທຸກຄົນ ໃນຂະບວນວິວັດການດຳເນີນຄະດີ ແລະ ສິດໄດ້ນຳໃຊ້ພາສາເວົ້າແລະຂຽນຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າ ໃນຂະບວນວິວັດການດຳເນີນຄະດີ. ນີ້ແມ່ນບັນດາຂໍ້ກຳນົດກ່ຽວກັບການປົກປັກຮັກສາສິດທິຂອງຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ໃນການຮັບປະກັນຄວາມສະເໝີພາບຂອງພົນລະເມືອງຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ ແລະ ສານ. ປະມວນກົດໝາຍອາຍາປີ 1999 (ມາດຕາ 1) ກຳນົດຫຼັກການໜຶ່ງໃນບັນດາຫຼັກການຂອງກົດໝາຍອາຍາແມ່ນ ຮັບປະກັນສິດສະເໝີພາບລະຫວ່າງປະຊາຊົນບັນດາຊົນເຜົ່າ. ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການເລືອກຕັ້ງສະພາແຫ່ງຊາດ ແລະ ສະພາປະຊາຊົນ ປີ 2015 (ມາດຕາ 8, ມາດຕາ 9) ກຳນົດກ່ຽວກັບການເຂົ້າຮ່ວມຢ່າງສະເໝີພາບຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ໃນການເລືອກຕັ້ງ, ສະໝັກຮັບເງືອກຕັ້ງເປັນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດ, ສະພາປະຊາຊົນ... ກ່ຽວກັບການຮັກສາເອກະລັກວັດທະນະທຳ, ລັດຖະທຳມະນູນປີ 2013 (ມາດຕາ 5) ລະບຸ: “ບັນດາຊົນເຜົ່າມີສິດໃຊ້ພາສາເວົ້າແລະຂຽນ, ຮັກສາເອກະລັກຂອງຊາດ, ເສີມຂະຫຍາຍຮີດຄອງປະເພນີ, ມູນເຊື້ອແລະວັດທະນະທຳທີ່ດີງາມຂອງຕົນ; ມາດຕາ 42 ກໍ່ລະບຸ: “ພົນລະເມືອງມີສິດກຳນົດເຊື້ອຊາດຂອງຕົນ, ໃຊ້ພາສາແມ່, ເລືອກໃຊ້ພາສາຕິດຕໍ່ສື່ສານ”. ໃນຫຼາຍເອກະສານກົດໝາຍອື່ນ, ໃນນັ້ນກວມທັງປະມວນກົດໝາຍແພ່ງປີ 2015 (ບັນດາມາດຕາ 5, 7, 26, 29) ກຳນົດກ່ຽວກັບນຳໃຊ້ປະເພນີ ນະໂຍບາຍ ກ່ຽວກັບການພົວພັນທາງແພ່ງ, ສິດທິມີຊື່ ນາມສະກູນ, ສິດທິໃນການກຳນົດເຊື້ອຊາດ, ກຳນົດເຊື້ອຊາດຄືນໃໝ່. ກົດໝາຍຫວຽດນາມກໍ່ຮັບຮູ້ສິດທິໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອຂອງລັດ ເພື່ອພັດທະນາຢ່າງຮອບດ້ານ. ລັດຖະທຳມະນູນປີ 2013 ກຳນົດ: “ລັດ, ສັງຄົມລົງທຶນພັດທະນາພາລະກິດປົກປັກຮັກສາ, ເບິ່ງແຍງດູແລສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊົນ, ປະຕິບັດການປະກັນໄພສຸຂະພາບທົ່ວປວງຊົນ, ມີນະໂຍບາຍບຸລິມະສິດເບິ່ງແຍງດູແລສຸຂະພາບຂອງປະຊາຊົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ປະຊາຊົນຢູ່ເຂດພູຜາ, ເຂດເກາະທະເລ ແລະ ເຂດທີ່ມີເງື່ອນໄຂເສດຖະກິດ-ສັງຄົມຫຍຸ້ງຍາກເປັນພິເສດ” (ມາດຕາ 58); “ລັດໃຫ້ບຸລິມະສິດພັດທະນາການສຶກສາຢູ່ເຂດພູດອຍ, ເຂດເກາະທະເລ, ເຂດຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ເຂດທີ່ມີເງື່ອນໄຂເສດຖະກິດ-ສັງຄົມທີ່ຫຍຸ້ງຍາກເປັນພິເສດ...” (ມາດຕາ 61). ກົດໝາຍການສຶກສາປີ 2005 (ມາດຕາ 61, ມາດຕາ 82) ກຳນົດກ່ຽວກັບການທີ່ລັດສ້າງຕັ້ງບັນດາໂຮງຮຽນສາມັນກິນນອນຊົນເຜົ່າ, ໂຮງຮຽນຊົນເຜົ່າເຄິ່ງກິນນອນ, ກຽມມະຫາວິທະຍາໄລ ໃຫ້ລູກຫຼານຂອງຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ນະໂຍບາຍຜັດປ່ຽນພະນັກງານຄຸ້ມຄອງການສຶກສາທີ່ເຮັດວຽກຢູ່ບັນດາເຂດຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ໄດ້ຮຽນພາສາຂອງຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ເພື່ອຍົກສູງຄຸນນະພາບການສິດສອນແລະຮ່ຳຮຽນ; ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການກວດແລະປົວພະຍາດ ປີ 2009 (ມາດຕາ 4) ກຳນົດນະໂຍບາຍຂອງລັດກ່ຽວກັບການກວດແລະປົວພະຍາດໃຫ້ປະຊາຊົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ເຊິ່ງໄດ້ບຸລິມະສິດຈັດແບ່ງງົບປະມານຕອບສະໜອງຄວາມຕ້ອງການກວດແລະປົວພະຍາດພື້ນຖານຂອງປະຊາຊົນ... ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສຳມະໂນຄົວປີ 2014 ກຳນົດກ່ຽວກັບສິດຂອບເຂດລົງທະບຽນການປ່ຽນແປງ, ແກ້ຂ່າວ, ເພີ່ມເຕີມສຳມະໂນຄົວ, ກຳນົດເຊື້ອຊາດຄືນໃໝ່; ຂັ້ນຕອນລົງທະບຽນການປ່ຽນແປງ, ແກ້ຂ່າວ, ເພີ່ມເຕີມສຳມະໂນຄົວ, ກຳນົດເຊື້ອຊາດຄືນໃໝ່ (ມາດຕາ 46, ມາດຕາ 47). ປະມວນກົດໝາຍແຮງງານປີ 2012 ຫ້າມການຈຳແນກການປະພຶດກ່ຽວກັບຊົນເຜົ່າ (ມາດຕາ 8)... ນັ້ນແມ່ນບັນດາຫຼັກຖານຕົວຈິງ-ກົດໝາຍທີ່ມີຊີວິດຊີວາ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າສິດທິຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບນັບຖື, ຮັບຮູ້, ປະຕິບັດແລະປົກປັກຮັກສາ.
ທີສາມ, ສາຍພົວພັນລະຫວ່າງສິດທິຂອງສະມາຊິກແຕ່ລະຄົນໃນຊົນເຜົ່າ ແລະ ສິດທິລວມໝູ່ຂອງຊົນເຜົ່າ. ນີ້ແມ່ນສາຍພົວພັນທີ່ພື້ນຖານທີ່ສຸດໃນຂະບວນວິວັດການຮັບປະກັນສິດແຫ່ງຊາດ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າຂອງບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູ. ສິດສ່ວນບຸກຄົນມະນຸດໃນບັນດາຊົນເຜົ່າລ້ວນແຕ່ສະເໝີພາບຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ, ເປັນເອກະພາບລະຫວ່າງສິດສ່ວນບຸກຄົນແລະສິດລວມໝູ່ຂອງຊຸມຊົນຊົນເຜົ່າ ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ໃນສິດຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດ. ຄວາມສະເໝີພາບທາງດ້ານສິດທິມະນຸດໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຢ່າງຄົບຖ້ວນຈາກລັດຖະທຳມະນູນປີ 2013 ແລະ ບັນດາກົດໝາຍ. ແຕ່ວ່າ, ຍ້ອນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຕ່ຳ, ເງື່ອນໄຂພູມິສາດຫ່າງໄກກັນ ແລະ ບັນດາອຸປະສັກທາງດ້ານພາສາ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມສາມາດປະຕິບັດສິດທິຂອງປະຊາຊົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ຈຶ່ງຖືກຈຳກັດ. ເພາະສະນັ້ນ, ການຮັບປະກັນສິດທິນີ້ຈຶ່ງຕ້ອງໄດ້ບຸລິມະສິດໃນບັນດານະໂຍບາຍການພັດທະນາ. ບັນດາສິດທິລ້ວນແຕ່ສາມາດປະຕິບັດໂດຍຜ່ານສອງຮູບການ: ໂດຍກົງແລະໂດຍທາງອ້ອມ, ນັບແຕ່ສິດທິທາງດ້ານການເມືອງ, ສິດທິວັດທະນະທຳ, ສິດທິເຂົ້າເຖິງບັນດາແຫຼ່ງຊັບພະຍາການການພັດທະນາ, ສິດທິໄດ້ຮັບຄວາມປອດໄພແລະການພັດທະນາ,... ສິດທິທາງດ້ານການເມືອງໄດ້ຮັບການປະຕິບັດດ້ວຍຮູບແບບປະຊາທິປະໄຕໂດຍກົງ ຫຼືຮູບແບບປະຊາທິປະໄຕຕົວແທນ. ໃນເງື່ອນໄຂຫຼາຍຊົນເຜົ່າທີ່ອາໄສຢູ່ກະແຈກກະຈ່າຍແລະສະຫຼັບກັນ, ບັນດາຊົນເຜົ່າມີລະດັບການພັດທະນາແລະຈຳນວນພົນລະເມືອງແຕກຕ່າງກັນ,... ດັ່ງນັ້ນ ປະຊາທິປະໄຕແບບຕົວແທນຈຶ່ງມີບົດບາດສຳຄັນທີ່ສຸດ ແນໃສ່ຮັບປະກັນສິດທິທາງດ້ານການເມືອງຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ໂດຍຜ່ານການຄັດເລືອກໂຄງປະກອບບັນດາຜູ້ທີ່ເປັນຕົວແທນຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າເຂົ້າໃນລະບົບການເມືອງຂັ້ນຕ່າງໆ. ຮູບແບບປະຊາທິປະໄຕຕົວແທນມີທ່າດີໃນການຄັດເລືອກບັນດາຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ດີເດັ່ນໃຫ້ເຂົ້າຮ່ວມບັນດາໂຄງປະກອບການເມືອງ ເຊິ່ງຮູບແບບປະຊາທິປະໄຕໂດຍກົງບໍ່ສາມາດປ່ຽນແທນໄດ້ ແລະ ອາໄສສິ່ງດັ່ງກ່າວນັ້ນຈຶ່ງແກ້ໄຂຄວາມຈຳກັດທາງດ້ານລະດັບການພັດທະນາແລະຈຳນວນພົນລະເມືອງແຕກໂຕນກັນຫຼາຍລະຫວ່າງບັນດາຊົນເຜົ່າ, ນັບທັງບັນດາຊົນເຜົ່າທີ່ມີປະຊາກອນໜ້ອຍ, ບໍ່ເຖິງ 10.000 ຄົນ. ໂດຍຜ່ານການເສີມຂະຫຍາຍຮູບແບບປະຊາທິປະໄຕຕົວແທນນີ້ ບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ພິເສດແມ່ນບັນດາເຜົ່າທີ່ມີປະຊາກອນໜ້ອຍ, ໄດ້ປະຕິບັດສິດເຂົ້າຮ່ວມວຽກງານການເມືອງ, ຜ່ານການເຄື່ອນໄຫວນັ້ນເພື່ອສ່ອງແສງເຈດຈຳນົງຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ, ນຳເອົາຜົນປະໂຫຍດ, ຄວາມປາຖະໜາຂອງພີ່ນ້ອງຊົນເຜົ່າເຂົ້າໃນວາລະການປະຊຸມ, ການເຄື່ອນໄຫວວາງນະໂຍບາຍ ກໍ່ຄືຈັດຕັ້ງປະຕິບັດນະໂຍບາຍຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ.
ຜົນສຳເລັດຂອງການເລືອກຕັ້ງສະພາແຫ່ງຊາດ, ສະພາປະຊາຊົນທີ່ຜ່ານມາມໍ່ນີ້ໄດ້ໃຫ້ເຫັນເຖິງການຮັບປະກັນສິດທິໃນການເຂົ້າຮ່ວມວຽກງານການເມືອງຂອງຜູ້ຕາງໜ້າປະຊາຊົນບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ວັນທີ 9 ມິຖຸນາ 2016, ສະພາການເລືອກຕັ້ງແຫ່ງຊາດໄດ້ປະກາດມະຕິກ່ຽວກັບຜົນສຳເລັດຂອງການເລືອກຕັ້ງສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ XIV. ຕາມນັ້ນ, ໃນຈຳນວນສະມາຊິກທີ່ໄດ້ຮັບເລືອກຕັ້ງທັງໝົດ 496 ຄົນມີ 86 ຄົນເປັນຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ທຽບເທົ່າປະມານ 17,30% ຂອງຈຳນວນສະມາຊິກທັງໝົດ. ໃນສະພາແຫ່ງຊາດ 4 ຊຸດທີ່ຜ່ານມານັ້ນ, ອັດຕາສ່ວນ ສສ ທີ່ເປັນຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍກວມເອົາແຕ່ 15,6% ເຖິງ 17,27% (ທຽບກັບອັດຕາສ່ວນປະຊາກອນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍກວມ 14,3% ຂອງປະຊາກອນທົ່ວປະເທດ). ໃນຈຳນວນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ XIII 500 ຄົນນັ້ນ ມີ 78 ສສ ເປັນຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ເຊິ່ງຂຶ້ນກັບ 29 ເຜົ່າຕ່າງກັນ, ຢູ່ 26 ແຂວງ-ກຳແພງນະຄອນ (ກວມອັດຕາສ່ວນ 15,6%). ຜູ້ແທນຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍທີ່ເຂົ້າຮ່ວມສະພາປະຊາຊົນຂັ້ນແຂວງສະໄໝ 2011 - 2016 ແມ່ນ 688 ຄົນ, ກວມເອົາ 18%; ຂັ້ນເມືອງແມ່ນ 4.237 ຄົນ, ກວມເອົາ 20,1%; ຂັ້ນຕາແສງແມ່ນ 62.383 ຄົນ, ກວມເອົາ 22,46%. ຈຳນວນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ XII ທີ່ເປັນຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍແມ່ນ 87 ຄົນ, ກວມເອົາ 17,6%. ຈຳນວນສະມາຊິກສະພາແຫ່ງຊາດຊຸດທີ XI ທີ່ເປັນຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍແມ່ນ 86 ຄົນ, ກວມເອົາ 17,2%. ຄືແນວນັ້ນແມ່ນ, ສະມາຊິກທີ່ເປັນຄົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຍາມໃດກໍ່ກວມອັດຕາສ່ວນຫຼາຍໃນຈຳນວນ ສສ ທັງໝົດເວົ້າລວມເມື່ອພິຈາລະນາຕາມຈຳນວນປະຊາກອນ. ຕາມການສຳຫຼວດປະຊາກອນແຫ່ງຊາດ ໃນວັນທີ 1 ເມສາ 2009, ປະຊາກອນຫວຽດນາມມີທັງໝົດ 85.846.997 ຄົນ, ໃນນັ້ນມີ 54 ຊົນເຜົ່າ ແລະ ຊາວຕ່າງປະເທດທີ່ຢູ່ດ້ວຍກັນ, ຊົນເຜົ່າ ກິງ ມີ 73.594.427 ຄົນ, ກວມເອົາ 85,7%, ບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍກວມເອົາ 14,3 % ຂອງຈຳນວນປະຊາກອນທັງໝົດ.
ທີສີ່, ກ່ຽວກັບການແກ້ໄຂສາຍພົວພັນລະຫວ່າງສິດທິມະນຸດ ແລະ ສິດທິພົນລະເມືອງ, ສິດທິກົດເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນ ແລະ ສິດທິຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດ ຂອງປະຊາຊົນບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ນີ້ແມ່ນສາຍພົວພັນພື້ນຖານ, ສຳຄັນທີ່ສຸດ ທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບການຮັບຮູ້ຢ່າງເຖິງຖອງ ແລະ ຈັດຕັ້ງປະຕິບັດຢ່າງເຂັ້ມງວດໃນຂະບວນວິວັດຮັບປະກັນສິດທິຂອງບັນດາເຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ. ປະຊາຊົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຈຳນວນໜຶ່ງທີ່ບໍ່ໜ້ອຍ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນກຸ່ມຄົນທີ່ເຄີຍອົບພະຍົບຂ້າມຊາຍແດນ, ພຽງຖືເປັນສຳຄັນຕໍ່ສະຕິກົກເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນ, ສິດທິກົກເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນ ແຕ່ເບິ່ງເບົາສະຕິພົນລະເມືອງ ແລະສິດທິຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດ. ເລື່ອງນີ້ເຄີຍຖືກບັນດາອິດທິກຳລັງສັດຕູສວຍໃຊ້, ເຊີດຊູສະຕິກົກເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນເກີນຄວນ, ເບິ່ງເບົາຫຼືປະຕິເສດສະຕິພົນລະເມືອງ, ຍຸຍົງປຸກກະຕູ້ນແນວຄິດຊາດນິຍົມຈັດໂພດ, ລັດທິແຍກຕົວອອກເປັນຕ່າງຫາກ. ໃນປະຫວັດສາດປະເທດຫວຽດນາມ, ໃນປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າລ້ວນແຕ່ມີການເປັນຮູບເປັນຮ່າງແລະການຂະຫຍາຍຕົວຂອງສະຕິປະເທດ-ປະຊາຊາດ, “ລ້ວນແຕ່ແມ່ນລູກຫຼານຫວຽດນາມ, ລ້ວນແຕ່ແມ່ນອ້າຍນ້ອງຄີງ”, ລ້ວນແຕ່ກຳນົດວ່າ “ປະເທດຫວຽດນາມແມ່ນປະເທດຮ່ວມກັນຂອງບັນດາເຜົ່າ”(5) ຄືດັ່ງທີ່ປະທານ ໂຮ່ຈີມິນ ໄດ້ຢືນຢັນໃນຈົດໝາຍຝາກເຖິງກອງປະຊຸມໃຫຍ່ບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຢູ່ພາກໃຕ້ທີ່ເມືອງ ໄປຼກູ (ເດືອນເມສາ 1946). ນັ້ນແມ່ນຢາງກາວທີ່ຕິດແໜ້ນແລະສາມັກຄີບັນດາຊົນເຜົ່າໃນພາລະກິດສ້າງສາແລະປົກປັກຮັກສາປະເທດຊາດ, ຮ່ວມແຮງຮ່ວມໃຈກັນກໍ່ສ້າງປະເທດຫວຽດນາມໃຫ້ມີດິນແດນສັນຖານ ແລະ ໂຄງປະກອບຫຼາຍຊົນເຜົ່າຄືປະຈຸບັນນີ້. ເພາະສະນັ້ນ, ການອົບຮົມສຶກສາສະຕິພົນລະເມືອງ, ຈິດໃຈປະເທດ-ປະຊາຊາດ ໃຫ້ບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແມ່ນໜ້າທີ່ທີ່ສຳຄັນພິເສດໃນຂະບວນວິວັດການຮັບປະກັນສິດທິຂອງບັນດາເຜົ່າ. ຍ້ອນວ່າ, ໃນຍຸກສະໄໝປະຈຸບັນ ປະຊາຊົນໃນອົງປະກອບຂອງບໍ່ວ່າຊົນເຜົ່າໃດກໍ່ລ້ວນແຕ່ຕ້ອງຕັ້ງຖິ່ນຖານ, ດຳລົງຊີວິດ, ເຄື່ອນໄຫວເສດຖະກິດ ໃນດິນແດນຂອງປະເທດໜຶ່ງ, ປະຕິບັດສິດແລະພັນທະຕໍ່ລັດ-ປະຊາຊາດໜຶ່ງ. ໃນດິນແດນປະເທດ-ປະຊາຊາດ ແລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ການຄຸ້ມຄອງຂອງລັດແຫ່ງປະເທດ-ປະຊາຊາດນັ້ນ ສະມາຊິກຂອງຊົນເຜົ່າກາຍເປັນພົນລະເມືອງ, ມີເງື່ອນໄຂປະຕິບັດບັນດາສິດທິແລະພັນທະທີ່ຖືກຕ້ອງຂອງຕົນ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມເປັນເອກະພາບລະຫວ່າງສະຕິກົກເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນ ແລະ ສະຕິພົນລະເມືອງ, ລະຫວ່າງສິດທິມະນຸດ ແລະສິດທິພົນລະເມືອງ, ລະຫວ່າງສິດທິແລະພັນທະ ແມ່ນບັນດາບັນຫາພື້ນຖານທີ່ສຸດ ໃນຂະບວນວິວັດການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ.
ທີຫ້າ, ກ່ຽວກັບສາຍພົວພັນລະຫວ່າງລັກສະນະແຜ່ຫຼາຍທົ່ວໄປ ແລະ ລັກສະນະພິເສດສະເພາະ ໃນການຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ຢູ່ຫວຽດນາມ. ລັກສະນະແຜ່ຫຼາຍທົ່ວໄປເລີ່ມຈາກບັນດາຄຸນຄ່າແຜ່ຫຼາຍຂອງສິດທິມະນຸດ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນປະຊາຊົນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຫຼືຊົນເຜົ່າສ່ວນຫຼາຍ, ເປັນຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍທີ່ມີປະຊາກອນຫຼາຍ ຫຼືຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍທີ່ມີປະຊາກອນໜ້ອຍ, ເປັນຕົ້ນແມ່ນບັນດາສິດທິໄດ້ຮັບສະວັດດີການແລະການພັດທະນາ. ລັກສະນະພິເສດສະເພາະເລີ່ມຈາກຈຸດພິເສດຂອງບັນຫາຊົນເຜົ່າ ແລະ ຄວາມພົວພັນກົກເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນ, ເລີ່ມຈາກລະດັບການພັດທະນາຂອງແຕ່ລະຊົນເຜົ່າ ແລະ ຂອງປະເທດ-ປະຊາຊາດ, ຈາກເອກະລັກວັດທະນະທຳຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍຢູ່ປະເທດເຮົາ. ລັກສະນະພິເສດສະເພາະອາດຈະໄດ້ພິຈາລະນາໃນລະດັບປະເທດ-ປະຊາຊາດ, ລະດັບພາກ ແລະ ລະດັບທ້ອງຖິ່ນ. ໃນລະດັບປະເທດ-ປະຊາຊາດ, ລັດໄດ້ຮັບຮອງຢ່າງເຕັມສ່ວນກ່ຽວກັບສິດທິຂອງຊົນເຜົ່າໃນລັດຖະທຳມະນູນ, ກົດໝາຍຂອງປະເທດຊາດບ້ານເມືອງ; ຈັດວາງໂຄງປະກອບທີ່ສົມເຫດສົມຜົນກ່ຽວກັບຜູ້ຕາງໜ້າບັນດາຊົນເຜົ່າໃນສະພາແຫ່ງຊາດ, ລັດຖະບານ, ບັນດາກະຊວງ/ຂະແໜງການ; ຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍໄດ້ເຂົ້າຮ່ວມໃນການວາງກຳນົດແລະປະຕິບັດນະໂຍບາຍ. ແຕ່, ຕ້ອງຢູ່ໃນລະດັບພາກແລະທ້ອງຖິ່ນ ຈຶ່ງມີເງື່ອນໄຂສະແດງອອກເຖິງລັກສະນະຫຼາຍຮູບຫຼາຍແບບຂອງກົກເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນ, ຂອງຊຸມຊົນທ້ອງຖິ່ນ ໃນຂະບວນວິວັດການຜັນຂະຫຍາຍປະຕິບັດບັນດານະໂຍບາຍຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ໃນເງື່ອນໄຂຮູບແບບຂອງລັດໜຶ່ງດຽວ, ຈຳເປັນຕ້ອງມີການແບ່ງຂັ້ນຢ່າງສົມເຫດສົມຜົນໃຫ້ບັນດາທ້ອງຖິ່ນໃນການວາງກຳນົດບັນດາແຜນນະໂຍບາຍທີ່ມີລັກສະນະທ້ອງຖິ່ນ, ເພື່ອສາມາດສະແດງອອກຢ່າງຄົບຖ້ວນເຖິງລັກສະນະທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ລັກສະນະກົກເຫຼົ່າ-ເຜົ່າຊົນ ໃນແຕ່ລະນະໂຍບາຍການຄຸ້ມຄອງແລະພັດທະນາ, ໃນໂຄງປະກອບລະບົບການເມືອງທ້ອງຖິ່ນ, ເລິກເຊິ່ງແມ່ນຮັບປະກັນເປັນຢ່າງດີສິດທິຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ. ຢູ່ທ້ອງຖິ່ນ, ໂດຍແລ້ວແຕ່ຈຳນວນປະຊາກອນຊົນເຜົ່າ, ລະດັບສະຫຼັບສັບແຊກກັບລະຫວ່າງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍແລະຊົນເຜົ່າສ່ວນຫຼາຍ, ລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍທີ່ຢູ່ກັບບ່ອນ ແລະ ຊົນເຜົ່າທີ່ຫາກໍ່ຍົກຍ້າຍມາ, ລະຫວ່າງຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍທີ່ມີຄົນຫຼາຍ ແລະ ຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍທີ່ມີຄົນໜ້ອຍ... ເພື່ອຈະມີການຄັດເລືອກເອົາຮູບແບບການຄຸ້ມຄອງ ແລະ ພັດທະນາທີ່ສອດຄ່ອງເໝາະສົມ. ໃນປະຈຸບັນ, ຢູ່ທຸກຕາແສງແລະບ້ານຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ, ລະບຽບກົດໝາຍແຫ່ງລັດໄດ້ຮັບການສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນພ້ອມດ້ວຍກົງຈັດທີ່ສົມບູນແບບພໍຄວນ. ແຕ່ບໍ່ອາດຈະຍ້ອນແນວນັ້ນແລ້ວເບິ່ງເບົາບົດບາດຂອງຮີດຄອງ, ການຈັດຕັ້ງສັງຄົມມູນເຊື້ອ ໃນການຄຸ້ມຄອງສັງຄົມ, ໃນເອກະລັກວັດທະນະທຳທ້ອງຖິ່ນ. ບັນດາການຈັດຕັ້ງສັງຄົມມູນເຊື້ອຍາມໃດກໍ່ຄົງຕົວຢູ່ຄູ່ຄຽງກັນກັບສະຖາບັນຂອງລັດ, ຊ້ຳບໍ່ໜຳ ຢູ່ຫຼາຍແຫ່ງ ບັນດາການຈັດຕັ້ງສັງຄົມມູນເຊື້ອ ມີຜົນສະທ້ອນເລິກເຊິ່ງທີ່ສຸດໃນຊີວິດຂອງປະຊາຊົນບັນດາຊົນເຜົ່າ. ໃນກົງຈັກຄຸ້ມຄອງລັດປະຈຸບັນ ບ້ານຖືກຖືວ່າເປັນຫົວໜ່ວຍພົນລະເມືອງ, ຫົວໜ່ວຍສັງຄົມພື້ນຖານ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຂັ້ນບໍລິຫານແຫ່ງລັດຂັ້ນໜຶ່ງ. ແຕ່ລະບ້ານມີຜູ້ນຳໜ້າບ້ານຄົນໜຶ່ງທີ່ມີຕຳແໜ່ງ “ນາຍບ້ານ”, ທັງປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍຂອງລັດ ທັງປະຕິບັດຕາມຮີດຄອງໃນການຄຸ້ຄອງຫົວໜ່ວຍພົນລະເມືອງ, ຢູ່ບາງແຫ່ງ ປະຊາຊົນສະໝັກໃຈປະຕິບັດຮີດຄອງເຂັ້ມງວດກວ່າຂໍ້ກຳນົດຂອງກົດໝາຍ. ເພາະສະນັ້ນ, ເອົາໃຈໃສ່ຢ່າງເຖິງຖອງເຖິງລັກສະນະທ້ອງຖິ່ນ ແລະ ລັກສະນະກົກເຫຼົ່າໃນແຕ່ລະນະໂຍບາຍຄຸ້ມຄອງແລະພັດທະນາ ຄຽງຂ້າງກັບເພີ່ມທະວີລັກສະນະເປັນເອກະພາບໃນການຄຸ້ມຄອງຂອງອຳນາດການປົກຄອງສູນກາງ ແມ່ນບັນດາບັນຫາສຳຄັນທີ່ຕ້ອງເອົາໃຈໃສ່ໃນນະໂຍບາຍຊົນເຜົ່າ.
ຮັບປະກັນສິດຂອງບັນດາຊົນເຜົ່າສ່ວນນ້ອຍ ແລະ ຕໍ່ສູ້ຕ້ານການສວຍໃຊ້ບັນຫາຊົນເຜົ່າ ແມ່ນບັນດາບັນຫາສຳຄັນ ທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮັບຮູ້, ແກ້ໄຂຢ່າງຮອບຄອບ, ເຖິງຖອງໃນການປະຕິບັດນະໂຍບາຍຊົນເຜົ່າຢູ່ປະເທດເຮົາໃນປະຈຸບັນ./.
ຮສ. ປອ. ດວ່ານມິງຫວນ
ກຳມະການສຳຮອງສູນກາງພັກ,
ບັນນາທິການໃຫຍ່ວາລະສານກອມມູນິດ
-------------
ບົດນີ້ໄດ້ລົງພິມໃນວາລະສານກອມມູນິດ ສະບັບທີ 897 (ກໍບະກົດ 2017).
(1) UN Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities, 1992.
(2) The Council of Europe’s Framework Convention for the protection of national minorities, 1995.
(3) The European Charter for Regional or Minority Languages, 1992.
(4) The Lund Recommendations on the Effective Participation of National Minorities in Public Life, 1999.
(5) ໂຮ່ຈີມິນ: ນິພົນຄົບຊຸດ, ສພຈ. ການເມືອງແຫ່ງຊາດ - ຊື້ເທິດ, ຮ່າໂນ້ຍ, 2011, ເຫຼັ້ມທີ 4, ໜ້າ 249.