- ພຸດທະສາສະໜາ ຫາກເຮົາຈະແຍກສັບຕາມພາສາໂດຍລະອຽດ ເພື່ອໃຫ້ ເຫັນຮູບຄັກແນ່ ເຮົາກໍ ແຍກເອົາ “ພຸດທະ” ອອກມາສັບໜຶ່ງ ແລ້ວກໍແຍກຄຳວ່າ “ສາສນາ” ສັບໜຶ່ງ.
- ບາງຄັ້ງກໍຮຽກວ່າ “ພຣະພຸດທະສາສະໜາ” ອັນນີ້ ຕ້ອງແປຄຳວ່າ “ພຣະ” ກ່ອນ “ພຣະ” ມາຈາກ “ວະຣະ ຫຼືວໍຣະ” ໄວຍາກອນປາລີ ອະນຸຍາດໃຫ້ແປງ “ວ” ເປັນ “ພ” ໄດ້, ຈຶ່ງ ໄດ້ຄຳວ່າ “ພຣະ” ແປວ່າ “ປະເສີດ” ພຣະພຸດທະສາສະໜາຈຶ່ງແປວ່າ “ຄຳສອນທີ່ປະເສີດຂອງທ່ານຜູ້ຮູ້. ຜູ້ຕື່ນ, ຜູ້ເບີກບານ.
- ສະໄໝພຣະພຸດທະອົງຍັງຊົງພຣະຊົນຢູ່ຈົນຮອດການສັງຄາຍະນາ ຄັ້ງທີ 1, ສັງຄາຍະນາ ຄັ້ງທີ 2 ຖືກຮຽກວ່າ “ຄຳສັ່ງແລະຄຳສອນ ຫຼືພຣະທຳມະວິໄນ ແລະມີການສຶກສາກັນແບບມຸກຂະປາຖະ ຄືຈື່ຈຳກັບປາກໄວ້ເລີຍ ບໍ່ຕ້ອງຈົດກ່າຍໄວ້ໃນໜັງສື ຕໍ່ມາເມື່ອສະຕະວັດທີ 3 ພຣະເຈົ້າອະໂສກະ ມະຫາລາດ ໄດ້ຫັນມານັບຖືພຣະພຸດທະສາສະໜາ ແລະຕັ້ງໃຈອຸປະຖຳພຣະພຸດທະສາສະໜາ ຈຶ່ງເປັນຣາຊູປະະຖຳພົກ(ອຸປະຖຳ) ໃຫ້ຄະນະສົງ ທຳການສັງຄາຍະນາຄັ້ງທີ 3 ຂຶ້ນ, ໂດຍມີພຣະ ໂມກຄັນລີບຸດຕິດສະເຖຣະເປັນອົງປະທານ, ທຳທີ່ອະໂສກາຣາມ ເມືອງປາຕະລີບຸດ, ແຄວ້ນມະຄົດ, ຊຸມພູທະວີບ(ອິນເດັຍ) ເລີ່ມທຳໃນ ພສ. 234 ມີພຣະສົງເປັນອໍຣະຫັນລ້ວນ ເຂົ້າຮ່ວມປະຊຸມສົງເຖິງ 1.000 ອົງ. ໃຊ້ເວລາ ການທຳສັງຄາຍະນາ 9 ເດືອນຈຶ່ງສຳເລັດ, ການທຳສັງຄາຍະນາຄັ້ງນີ້ ໄດ້ຈັດແບ່ງພຣະທຳມະວິໄນໄວ້ເປັນໝວດໝູ່ຈະແຈ້ງ ຮຽກວ່າພຣະໄຕປິດົກ.
- ເຊິ່ງມີ 3 ຄຳພີໃຫຍ່ຮຽກວ່າ "ພຣະໄຕຣປິດົກ" ຂຽນເປັນອັກສອນໂຣມັນແບບສັນສະກຣິດວ່າ "TRIPITAKA" ຫຼື PITAKA ເປັນພາສາປາລີວ່າ "ປິຕະກະ".
- ປິຕະກະ ຫຼືພຣະໄຕຣປິດົກ ມີ 3 ຄຳຜີໃຫຍ່ ທີ່ຈັດເປັນໝວດໝູ່ໄວ້ດີແລ້ວ ຄື 3 ກະຕ່າ ຄື.
- ໃນການທຳສັງຄາຍະນາຄັ້ງນີ້ ພຣະໂມກຄັນລີບຸດຕິດສະເຖຣະ ຍັງໄດ້ແຕ່ງຄຳປີ ກະຖາວັດຖຸ ເຊິ່ງເປັນຄຳພີໜຶ່ງໃນພຣະອະພິທຳປິດົກໄວ້ດ້ວຍ ເມື່ອທຳສັງຄາຍະນາແລ້ວ ກໍໄດ້ສົ່ງຄະນະສົງ ອອກປະກາດສາສນາ ເປັນ 9 ສາຍ ພຣະມະຫິນທະເຖຣະ ທີ່ເປັນໂອລົດຂອງພຣະເຈົ້າອະໂສກະມະຫາຣາດນັ້ນໄດ້ເປັນສະມະທູດສາຍທີ 1 ນຳພຸດທະສາສະໜາໄປປະດິດສະຖາທີ່ສີລັງກາ(ລັງກາ), ມາທາງສຸວັນນະພູມ(ປະເທດທອງຄຳ) ຫຼືອາຊີອາຄະເນນີ້ ທ່ານຜູ້ຮູ້ວ່າສາຍທີ 8 ມີພຣະໂສນະກັບພຣະອຸດຕະຣະເປັນຫົວໜ້າຄະນະທຳມະທູດ ຄະນະຂອງທຳມະທູດຊຸດນີ້ ຕາມສັນນິຖານທາງຫຼັກຖານທາງປະຫວັດສາດ ແລ້ວນັກການສາສະໜາຍຸກກ່ອນຂອງລາວເວົ້າໄວ້ວ່າ ຄົງມາຮອດລ້ານຊ້າງເຮົາພີ້ ເພາະປາກົດຫຼັກ ຫີນ ແລະພຣະທາດທຳມະຫາຍໂສກທີ່ທິດຕາເວັນອອກຂອງອົງພຣະທາດຫຼວງ.
ສ່ວນຄຳວ່າ “ສາສະໜາ” ນັ້ນ ໄດ້ປະກົດມາຕັ້ງແຕ່ສະໄໝພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງພຣະຊົນຢູ່ ເຊິ່ງພຣະ ອົງຊົງຕັດໄວ້ ຫຼັງຈາກພຣະອົງຕັດສະຮູ້ ແລ້ວ 6 ພັນສາ, ປະທານໃຫ້ແກ່ພຣະອໍຣະຫັນ 1.250 ອົງ ໃນວັນຈະຕະຣົງຄະສັນນິບາດ ເຊິ່ງຮຽກວ່າ ວັນປະກາດພຣະພຸດທະສາສະໜາຂອງພຣະພຸດທະອົງ ຄືໃນວັນເພັງເດືອນມາຄະ (ເດືອນເພັງນີ້) ພຣະພຸດທະດຳຣັດນັ້ນຖືກຮຽກວ່າ “ໂອວາທະປາຕິໂມກ” ເຊິ່ງມີໃຈ ຄວາມດັ່ງນີ້.
- ເມື່ອເຮົາມາສັງເກດເບິ່ງ ຄຳວ່າ “ສາສະນັງ” ໃນພາສາປາລີ ລ້ວນແຕ່ແປວ່າ ຄຳສອນຂອງ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ສະນັ້ນຄຳວ່າສາສະໜາ ຈຶ່ງແປວ່າຄຳ ສອນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້ານັ້ນເອງ.
- ຜູ້ທີ່ອ້າງຕົນ ຫຼືນ້ອມຮັບນັບຖືພຣະພຸດທະສາສະໜາ ກໍຮຽກຕົນເອງວ່າ "ພຸດທະບໍລິສັດ" ຄືປະຊາຊົນຂອງພຸດ, ນອກຈາກຈະມີສັດທາ ໃນການປະຕິບັດຕົນຕໍ່ຄຳສອນຕາມ ພຣະພຸດທະສາສະໜາແລ້ວ ຊາວພຸດຍັງໄດ້ປະຕິບັດຕົນບຳເພັງບຸນຍະປາລະມີ ໃນທາງ ສາສະໜາຢ່າງຖືກຕ້ອງ 3 ຢ່າງ ຄື
໑. ທານ.
- ແລ້ວຕ້ອງໄດ້ ສຶກສາພຣະໄຕຣດົກທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາ ເພື່ອໃຫ້ເກີດ "ປັນຍາ" ຄືຄວາມຮູ້ຮອບ ໃນພຸດທະທຳ ເປັນແນວທາງໃນການດຳເນີນຊີວິດຕາມແນວທາງພຣະພຸດທະສາສະໜາ ໃຫ້ຖືກຕ້ອງເໝາະສົມ.