ເປິດການນໍາໃຊ້ ຕົວອັກສອນລາວ (ເພັດຊະລາດ)
ໃນຄອມພິວເຕີ ແລະ ມືຖື ຢ່າງເປັນທາງການ
ໂດຍ: ກະຊວງໄປສະນີ, ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແລະ ການສື່ສານ ວັນທີ່ 29 ທັນວາ 2011
ຊາດລາວ ເປັນຊາດໜຶ່ງ ທີ່ມີພາສາ ແລະ ຕົວອັກສອນ ເປັນຂອງຕົນເອງ ຮຽກວ່າ ພາສາລາວ ແລະ ຕົວອັກສອນລາວ. ພາສາລາວ ກໍາເນີດຂື້ນ ພ້ອມໆ ກັບການກໍາເນີດ ຂອງຊົນຊາດລາວ, ເປັນພາສາທີ່ເກົ່າແກ່ພາສາໜຶ່ງ ຢູ່ໃນອາຊີ ອາຄະເນ. ສ່ວນຕົວອັກສອນລາວ ນັ້ນໄດ້ຖືກປະດິດ ໃນສະໄໝ ຂຸນຫລວງ ສີເມົາ, ເຈົ້າປົກຄອງເມືອງງາຍລາວ. ຈາກນັ້ນ ອັກສອນລາວ ກໍ່ໄດ້ຮັບການພັດທະນາ ແລະ ນໍາໃຊ້ຫລາຍ ໃນສະໄໝ ເຈົ້າສຸລິຍະວົງສາ ແຫ່ງອະນະຈັກ ລ້ານຊ້າງ ວຽງຈັນ. ຊຶ່ງສາມາດ ພົບເຫັນຫລັກຖານ ຂອງຕົວໜັງສືລາວ ໃນກ້ອນຫິນສິລາ ແລະ ຮູບພາບຕາມພະໜັງຝາວັດ. ມາໃນສະໄໝລາວ ສູນເສຍເອກະລາດ, ພາສາລາວກໍ່ໄດ້ ຖືກທໍາລາຍ ໂດຍສະເພາະ ຕໍາລາວັນນະຄະດີ ແລະ ອັກສອນລາວ ກໍ່ຖືກເຜົາໃໝ້ ແລະ ສູນຫາຍໄປ.
ມາໃນປີ 1932 ຈຶ່ງໄດ້ມີການສ້າງຕັ້ງ ພຸດທະບັນດິດສະພາ ຈັນທະບູລີ ໂດຍການເປັນປະທານ ຂອງ ສະເດັດ ເຈົ້າເພັດຊະລາດ ແລະ ມີ ອາຈານ ມະຫາ ສີລາ ວິລະວົງ ເປັນເລຂາ ສະພາດັ່ງກ່າວ ມີພາລະບົດບາດ ໃນການ ຟື້ນຟູພາສາ, ອັກສອນ,ວັນນະຄະດີ ແລະ ປະຫັວດສາດລາວ. ບັນດິດສະພາ ໄດ້ສ້າງປື້ມ ໄວຍະກອນລາວ ຫົວທໍາອິດ ໃນປີ 1935. ບັນດິດສະພາ ໂດຍສະເພາະ ສະເດັດເຈົ້າ ເພັດຊະລາດ ກໍ່ໄດ້ປົກປ້ອງການສູນຫາຍ ຂອງຕົວອັກສອນລາວ ຈາກການສະເໜີ ຂອງ ພວກປະເທດລ່າເມືອງຂື້ນ ທີ່ຢາກໃຫ້ປ່ຽນແທນຕົວອັກສອນລາວ ດ້ວຍຕົວອັກສອນໂລມັນ ຄືກັບ ບາງປະເທດ ໃນພູມມີພາກ.
ຕໍ່ມາອັກສອນລາວ ກໍ່ໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ພາຍຫລັງປະເທດຊາດ ໄດ້ຮັບການສະຖາປະນາ ເປັນ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊົນລາວ ຊຶ່ງ ທ່ານ ພູມີ ວົງວິຈິດ ໄດ້ສ້າງ ປື້ມໄວຍະກອນໃໝ່ຂື້ນ ເພື່ອໃຫ້ ການຂຽນ ແລະ ການເວົ້າ ພາສາລາວ ງ່າຍ ແລະ ເປັນເອກກະພາບ.
ໃນຊຸມປີ 1980 ໄດ້ມີການນໍາເອົາເຄື່ອງຄອມພິວເຕີ ເຂົ້າມານໍາໃຊ້ ຢູ່ ສປປ ລາວ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດນໍາໃຊ້ ພາສາລາວໄດ້ ຈຶ່ງໄດ້ ມີການ ສ້າງຕົວອັກສອນລາວ ໃນລະບົບຄອມພິວເຕີ ຂື້ນທໍາອິດ ທີ່ມີຊື່ວ່າ ແບບຕົວອັກສອນ ລາວດວງຈັນ ຫຼື ຟອນດວງຈັນ. ຈາກນັ້ນກໍ່ມີນັກພັດທະນາ ອັກສອນລາວແບບຕ່າງໆຂື້ນ ເຊັ່ນ ຟອນຈັນທະບູລິ, ຟອນລາວ, ຟອນລ້ານຊ້າງ ແລະ ອື່ນໆ ແຕ່ການນໍາໃຊ້ ຟອນ ເຫຼົ່ານັ້ນພົບຄວາມຫຍຸ້ງຍາກ ເພາະ ຜູ້ຊົມໃຊ້ ຕ້ອງໄດ້ຕິດຕັ້ງ ແລະ ຂຽນໂປຼແກຼມນໍາໃຊ້ເອງ. ມາໃນຊຸມປີ 1990 ທ່ານ ຈອນ ເດີດິນ (ຄົນ ອົດສະຕາລິ) ໄດ້ສ້າງ ຟອນໄຊເສດຖາ ແລະ ໂປຼແກຼມ Lao Script for Windows. ຊຶ່ງໄດ້ເຮັດໃຫ້ ການນໍາໃຊ້ຕົວອັກສອນລາວ ໃນຄອມພິວເຕີງ່າຍ ຈຶ່ງມີການແພ່ຂະຫຍາຍກ້ວາງອອກ. ຈາກນັ້ນ ນັກຄົ້ນຄ້ວາ ອັກສອນລາວ ກໍ່ໄດ້ສ້າງ ຟອນ ອື່ນໆຕື່ມ ເຊັ່ນ ຟອນ ອາລິສ ໂດຍບໍລິສັດ ອາລິສ, ຟອນຫົງກາດ ໂດຍທ່ານ ຫົງກາດ ສຸວັນນະວົງ, ຟອນລາວຢູນິຄີ ໂດຍທ່ານ ວິນເຊັນ ເບີນາດ (ຄົນຝລ່ັງ). ມາໃນປີ 2002 ອົງການຮ່ວມມືສາກົນ ເພື່ອການຄົ້ນຄ້ວາ ແລະ ພັດທະນາ ຂອງປະເທດການາດາ ໄດ້ຈັດຕັ້ງ ໂຄງການສົ່ງເສີມການຄົ້ນຄ້ວາ ພາສາຖ້ອງຖິ່ນ ໃນລະບົບຄອມພິວເຕີ ຊຶ່ງລວມທັງ ພາສາລາວ ໂດຍມີ ທ່ານ ພົນປະສິດ ພິດສະໄໝ ເປັນຫົວໜ້າ ໂຄງການ, ທ່ານ ວາລະໄຊ ດາລາລອຍ ເປັນຫົວໜ້າຄົ້ນຄ້ວາ ພ້ອມກັບ ນັກຄົ້ນຄ້ວາຫລາຍຄົນ ຊຶ່ງໄດ້ ສໍາເລັດການສ້າງ ໂປຼແກຼມໃນການປ່ຽນຟອນ, ຕັດພະຍາງ, ການກວດການຂຽນຄໍາຜິດ, ການຈັດລຽງ, ການແປວັດຈະນະນຸກົມ ລາວ-ອັງກິດ ແລະ ໄດ້ແປຄໍາສັບ ຂອງ ລະບົບປະຕິບັດການ Windows Vista ແລະ MS Office 2007 ໃຫ້ເປັນພາສາລາວ.
ມາໃນປີ 2003, ອົງການ ວິທະຍາສາດ ເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ສິ່ງແວດລ້ອມ ຂອງລາວ ໂດຍໄດ້ຮັບການຊ່ວຍເຫຼືອ ຈາກອົງການ ສະຫະປະຊາຊາດ ເພື່ອການພັດທະນາ ໄດ້ຈັດຕັ້ງ ໂຄງການສ້າງມາດຕະຖານ ຕົວອັກສອນລາວ ໃນລະບົບ ຄອມພິວເຕີ ໂດຍມີ ທ່ານ ສະນິດ ຊາພັກດີ ເປັນຫົວໜ້າຊີ້ນໍາ ແລະ ທ່ານ ອານຸສັກ ສຸພາວັນ ເປັນ ຫົວໜ້າທີມງານນັກຄົ້ນຄ້ວາ ແລະ ໄດ້ສ້າງ ຟອນເພັດຊະລາດ ແລະ ຊອບແວລະບົບເປິດຕ່າງໆ ເປັນພາສາລາວ ເຊັ່ນ Lao Linux, Lao Open Office ແລະ Lao Thunderbird.
ເພື່ອເຮັດໃຫ້ມີຄວາມເປັນເອກກະພາບໃນການນໍາໃຊ້ ຕົວອັກສອນລາວ ໃນລະບົບຄອມພິວເຕີ ໃນເດືອນ ກໍລະກົດ 2009 ລັດຖະບານ ໄດ້ ປະກາດ ຮັບຮອງເອົາ ຟອນເພັດຊະລາດ ເປັນມາດຕະຖານແຫ່ງຊາດ ຂອງການ ນໍາໃຊ້ ຕົວອັກສອນລາວ ໃນລະບົບ ຄອມພິວເຕີ.
ພາຍຫລັງ ການສ້າງຕັ້ງ ກະຊວງໄປສະນີ ໂທລະຄົມມະນາຄົມ ແລະ ການສື່ສານ (ໃນເດືອນ ມິຖຸນາ ປີ 2011), ທາງກະຊວງ ແມ່ນຖືເອົາການຄົ້ນຄ້ວາ ແລະ ການພັດທະນາ ຕົວອັກສອນລາວ ເພັດຊະລາດ ໃນລະບົບ ຄອມພິວເຕີ ແລະ ມືຖື ເປັນວຽກງານໜຶ່ງທີ່ສໍາຄັນ, ຊຶ່ງໄດ້ ຮຽກໂຮມ ນັກຄົ້ນຄ້ວາລາວ ດ້ານອັກສອນລາວ ໃນລະບົບຄອມພິວເຕີ ຮ່ວມກັນພັດທະນາ ອັກສອນລາວ ເພັດຊະລາດ ແລະ ໄດ້ປະສົບຜົນສໍາເລັດຂັ້ນພື້ນຖານ ເຊັ່ນ ອັກສອນລາວ ເພັດຊະລາດໃຫ້ສົມບູນຂື້ນ ແລະ ສາມາດນໍາໃຊ້ເຂົ້າ ໃນລະບົບຄອມພິວເຕີ ຄືກັບພາສາອື່ນໆ. ນອກນັ້ນຍັງສາມາດ ນໍາໃຊ້ເຂົ້າໃນລະບົບມືຖືອີກ.
ນີ້ແມ່ນຜົນງານ ຂອງນັກວິຊາການ ຂອງລາວ ເຮັດໃຫ້ອັກສອນລາວ, ພາສາລາວ ແລະ ຊື່ສຽງຂອງລາວ ເປັນທີ່ຮູ້ກັນ ກ້ວາງຕື່ມ ໃນຂົງເຂດ ເຕັກໂນໂລຊີຂໍ້ມູນຂ່າວສານ ຂອງ ໂລກ. ພວກເຮົາຈຶ່ງພ້ອມກັນຂໍຊົມເຊີຍ.