ປວັດຄວາມເປັນມາ ຂອງ ວັນມາຄະບູຊາ
1. ອະທິບາຍຄຳສັພ “ມາຄະບູຊາ”
ຄຳວ່າ “ມາຄະບູຊາ” ເປັນຄຳຫຽໍ້ ຂອງຄຳສົນທິ (ຄຳປະສົມ) ຂອງພາສາບາລີ “ມາຄະບຸຣະນະມີ” ຊຶ່ງແປວ່າ ການບູຊາ ໃນວັນເພັງ ເດືອນມາຄະ. ມາຄະ ເປັນຊື່ຂອງເດືອນສາມ ຕາມປະຕິທິນ ຂອງອິນເດັຽ ຊຶ່ງກົງກັນກັບເດືອນສາມ ຕາມປະຕິທິນ ທາງຈັນທຣະຄະຕິ ຫຼື ເດືອນກຸມພາ ຕາມປະຕິທິນ ທາງສຸຣິຍະຄະຕິ (ຖ້າປີໃດ ເປັນປີອະທິກະມາສ ຕາມປະຕິທິນ ຈັນທຣະຄະຕິ ກໍຈະກົງກັບເດືອນສີ່ ທາງຈັນທຣະຄະຕິ ຫຼື ເດືອນມີນາ ຕາມປະຕິທິນສຸຣິຍະຄະຕິ). ສ່ວນຄຳວ່າ “ບຸຣະນະມີ” ໃນພາສາບາລີ ແປວ່າ “ສັລເສີນ, ສເລີມສລອງ, ຫຼື ເຄົາຣົພ ໃນວັນເພັງ (ວັນທີ່ ພຣະຈັນທ໌ ເຕັມດວງ)”. ການສັລເສີນ, ສເລີມສລອງ, ຫຼື ເຄົາຣົພ ນີ້ ອາດຈະເປັນ ການສັລເສີນ, ສເລີມສລອງ, ຫຼື ເຄົາຣົພ ຕໍ່ບຸຄຄົນ ຫຼື ຕໍ່ເຫຕການສຳຄັນ ກໍໄດ້. ສຳລັບ ວັນມາຄະ ບູຊານີ້ ເປັນການສເລີມສລອງ ຣະນຶກເຖິງເຫຕການສຳຄັນ ທາງພຸທສາສນາ ທີ່ເກີດຂື້ນ ໃນວັນເພັງ ເດືອນມາຄະ ສອງຄັ້ງ ໃນວາຣະທີ່ຕ່າງກັນ ເມື່ອພຸທສມັຍປີທີ່ 55 ແລະ ປີທີ່ 80 (ພຸທສມັຍ ແມ່ນໄລຍະເວລາ ນັບຈາກວັນທີ່ ເຈົ້າຊາຍ ສິດທັດຖະ ຊົງປະສູຕ, ສເດັຈອອກບັນພະຊາ, ຕຣັສຣູ້ ເປັນພຣະສັມມາ ສັມພຸທເຈົ້າ, ຈົນເຖິງ ວັນປະຣິນິພພານ).
2. ເຫຕການທີ່ເກີດຂື້ນ
ເຫຕການສຳຄັນ ເທື່ອທຳອິດ ແມ່ນເກີດຂື້ນ ໃນຂນະທີ່ ພຣະພຸທອົງຄ໌ ກຳລັງປະທັບຢູ່ທີ່ ວັດເວລຸວັນ (ຫຼື ວັດປ່າໄຜ່) ໃນເຂຕນະຄອນຣາຊຄຶ ເມື່ອ ພຸທສມັຍ ປີທີ່ 55 ຫຼື ພາຍຫຼັງທີ່ ພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າ ຊົງຕຣັສຣູ້ໄດ້ 20 ພັນສາ. ໃນເວລານັ້ນ ໄດ້ມີພຣະສົງຄ໌ ຈຳນວນ 1250 ຮູປໄດ້ມາປະຊຸມກັນຕໍ່ໜ້າ ພຣະພັກ ໂດຽບໍ່ໄດ້ມີການນັດໝາຍກັນມາກ່ອນ. ການປະຊຸມຂອງພຣະສົງຄ໌ ຈຳນວນ 1250 ຮູປ ໃນຄັ້ງນີ້ ເອີ້ນວ່າ “ສັງຄະຈະຕຸຣົງຄະສັນນິບາຕ” ຊຶ່ງເປັນຄຳສົນທິ ໃນພາສາບາລີ ທີ່ມາຈາກ ຄຳວ່າ “ສັງຄະ” (ແປວ່າ ຄນະສົງຄ໌) + “ຈະຕຸ” (ແປວ່າ ສີ່) + “ອັງຄະ” (ແປວ່າ ອົງປະກອບ ຫຼື ອົງກອນ) + “ສັນນິບາຕ” (ແປວ່າ ກອງປະຊຸມ). ເມື່ອແປເປັນຄວາມໝາຍ ຕາມພາສາລາວ ຈຶ່ງມີຄວາມໝາຍວ່າ ກອງປະຊຸມ ຄນະສົງຄ໌ ທີ່ປະກອບດ້ວຽອົງປະກອບພິເສສສີ່ປະການ ຄື:
- ພຣະສົງຄ໌ ຈຳນວນ 1250 ຮູປ ມາຈາກທົ່ວ ສາລະທິສ ມາປະຊຸມກັນຕໍ່ໜ້າ ພຣະພັກ ຂອງ ພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າ ໂດຽບໍ່ໄດ້ມີການນັດໝາຍມາກ່ອນ
- ພຣະສົງຄ໌ ທັງ 1250 ຮູປນີ້ລ້ວນເປັນເອຫິພິຂຸອຸປສັມປະທາ ຄື ເປັນພຣະພິຂຸ ທີ່ໄດ້ຮັບການອຸປສົມບົດ (ບວດ) ໂດຽກົງ ຈາກພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າທັງໝົດ ແລະ ພຣະພິຂຸສົງຄ໌ເຫຼົ່ານັ້ນລ້ວນສຳເຣັຈເປັນພຣະອໍຣະຫັນທຸກໆຮູປ
- ວັນນັ້ນ ເປັນວັນທີ່ ພຣະຈັນທ໌ເຕັມດວງ (ເດືອນເພັງ) ແລະ ກຳລັງສເວີຍເລີກມາຄະ (ເດືອນສາມ)
- ພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າ ໄດ້ຊົງສແດງທັມມະເທສນາ ທີ່ເອີ້ນວ່າ “ໂອວາທະປະຕິໂມກ” ຫຼື ຫຼັກຄຳສອນ ຊຶ່ງກໍຄື”ຫົວໃຈ” ຂອງພຸທສາສນາ ເພື່ອໃຫ້ ພຮະສົງຄ໌ສາວົກ ຂອງພຣະອົງຄ໌ ໄດ້ນຳໄປເຜີຽແຜ່ ແລະ ສັ່ງສອນ ແກ່ພຸທສາສນິກຊົນ ໃຫ້ເປັນເອກພາບກັນ. ໂອວາທະປະຕິໂມກ ເປັນການກຳນົດ ອຸດົມການ, ຫຼັກການ, ແລະ ວິທີການປະຕິບັຕ ຕາມພຣະທັມ ຄຳສັ່ງສອນ ຂອງພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າ.
ເຫຕການສຳຄັນ ຄັ້ງທີ່ສອງ ເກີດຂື້ນ ໃນພຸທສມັຍປີທີ 80 ຫຼື ພາຍຫຼັງທີ່ ພຣະພຸທອົງຄ໌ ຕຣັຈຣູ້ ເປັນພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າ ໄດ້ 45 ພັນສາ. ໃນຂນະທີ່ ປະທັບຢູ່ທີ່ ປາວາລະເຈດີຍ໌ ໃນນະຄອນເວສາລີ, ແຄວ້ນວັດຊີ ພຣະພຸທອົງຄ໌ ໄດ້ຊົງພິຈາຣະນາ ເຖິງການເຜີຽແຜ່ ພຣະທັມ ຕລອດໄບຍະ 45 ພັນສາ ທີ່ຜ່ານມາ ແລະ ໄດ້ຊົງແລເຫັນວ່າ ຮາກຖານທາງພຸທສາສນາ ມີຄວາມແໜ້ນແກ່ນແລ້ວ ເພາະມີພຸທບໍຣິສັທສີ່, ອັນໄດ້ແກ່ ພຣະພິຂຸ, ພຣະພິຂຸນີ, ອຸບາສົກ (ຫຼື ພໍ່ອອກ ໃນພາສາລາວ), ແລະ ອຸບາສິກາ (ຫຼື ແມ່ອອກ), ຄົວຖ້ວນແລ້ວ. ພຣະພຸທອົງຄ໌ ຈຶ່ງໄດ້ ຕັດສິນພຣະທັຍວ່າ ຈະປະຣິນິພພານ ໃນອີກສາມເດືອນຕໍ່ໜ້າ ຊຶ່ງ ກໍຄື ເດືອນວິສາຂະ (ຫຼື ເດືອນຫົກ). ວັນທີ່ ພຣະພຸທອົງຄ໌ ຊົງພິຈາຣະນາ ແລະ ຕັດສິນພຣະທັຍ ແລະ ອະທິຖານ ຈະປະຣິນິພພານນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ ການປົງພຣະຊົນມາຍຸສັງຂາຣ ຫຼື ໂດຽສັ້ນໆ ເອີ້ນວ່າ ການປົງສັງຂາຣ ແລະ ເປັນວັນທີ່ ກົງກັບ ວັນເພັງ ເດືອນມາຄະ ພຸທສມັຍປີທີ່ 80.
3. ໂອວາທະປະຕິໂມກ, ຫົວໃຈຂອງພຸທສາສນາ
ສລຸບໂດຽຫຽໍ້, ພຣະທັມມະເທສນາ ໂອວາທະປະຕິໂມກ ທີ່ຊາວພຸທຖືກັນວ່າ ເປັນຫົວໃຈຂອງພຣະພຸທສາສນານັ້ນ ມີດັ່ງນີ້:
- ສັພພະປາປັສສະ ອະກະຣະນັງ – ລະເວັ້ນຈາກເຮັດບາບ ຫຼື ຄວາມຊົ່ວ ທັງປວງ ທັງທາງກາຍ, ວາຈາ, ແລະ ໃຈ
- ກຸສະລັສສູປະສັມປະທາ – ເຮັດບຸນ ຫຼື ກຸສົລ ຢ່າງເຖິງພ້ອມບໍຣິບູນ ທັງທາງກາຍ, ວາຈາ, ແລະ ໃຈ
- ສະຈິຕຕະປະຣິໂຍທະປະນັງ – ເຮັດຈິຕໃຈ ໃຫ້ບໍຣິສຸທ ຜ່ອງໃສ ທຸກເວລາ ແລະ ສຖານທີ່
ດັ່ງທີ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທິງນີ້, ໂອວາທະປະຕິໂມກ ແມ່ນການວາງຫຼັກຄຳສອນຂອງພຸທສາສນາ ເພື່ອໃຫ້ບັນດາ ພຣະພິຂຸສົງຄ໌ ສາວົກ ຂອງພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າ ໄດ້ນຳໄປປະຕິບັຕ ແລະ ເຜີຽແຜ່ ໃຫ້ເປັນເອກພາບກັນ ໂດຽ ໄດ້ແບ່ງອອກເປັນສາມຫຼັກ ໃຫຽ່ທີ່ສຳຄັນ ຄື:
ກ. ອຸດົມການ ສີ່ປະການ
ອຸດົມການ ຄືເປົ້າໝາຍສູງສຸດ ຂອງພຸທສາສນາ ສຳລັບບັນພະຊິດ ແລະ ພຸທສາສນິກຊົນທົ່ວໄປ ມີສີ່ປະການຄື:
- ຂັນຕິ ປະຣະມັງ ຕະໂປ ຕິຕິກຂາ – ຂັນຕິ ຄືຄວາມອົດທົນ ອົດກັ້ນ ເປັນທັມມະເຄື່ອງເຜົາກິເລສທັງປວງ. ຄວາມໝາຍກໍຄື ມະນຸສທຸກຄົນ, ໂດຽສະເພາະເຫຼົ່າບັນພະຊິດ, ຕ້ອງມີຄວາມອົດທົນ ອົດກັ້ນ ຈາກການປະພຶຕບາບ ຫຼື ຄວາມຊົ່ວ ທັງປວງ ທັງທາງກາຍ, ໃຈ, ແລະ ວາຈາ. ພ້ອມດຽວກັນນັ້ນ ກໍຕ້ອງມີຄວາມອົດທົນ ອົດກັ້ນ ມຸມານະ ດຸໝັ່ນບຳເພັນພຽນບາຣະມີ ເພື່ອທີ່ຈະປະສົພຜົນສຳເຣັຈ ພົ້ນຈາກກິເລສທັງປວງ ໄດ້ດວງຕາເຫັນທັມ ສຳລັບບັນພະຊິດ ຫຼື ປະສົພຄວາມສຳເຣັດ ໃນກິຈການງານ ແລະ ໃນຊີວິຕ.
- ນິພພານັງ ປະຣະມັງ ວະທັນຕິ ພຸທທາ – ພຣະພຸທເຈົ້າທຸກພຣະອົງຄ໌ ລ້ວນຕຣັສວ່າ ນິພພານ ເປັນທັມມະອັນຍິ່ງໃຫຽ່. ຄວາມໝາຍກໍຄື ນິພພານ ເປັນການຫລຸດພົ້ນ ຈາກທຸກ ແລະ ການວຽນວາຍ ຕາຍ-ເກີດ ໃນວັຕຕະສົງສາຣ ຈຶ່ງເປັນເປົ້າ ໝາຍສູງສຸດຂອງຊາວພຸທ, ໂດຽສະເພາະສຳລັບເຫຼົ່າບັນພະຊິດ.
- ນະຫິ ປັພພະຊິໂຕ ປະຣູປະຄາຕິ – ຜູ່ທີ່ທຳຮ້າຍ ເຂັ່ນຂ້າ ສັຕວ໌ ຫຼື ຜູ່ອື່ນ ບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນບັນພະຊິດເລີຍ. ຄວາມໝາຍຄື ບັນພະຊິດຕ້ອງຫຼີກເວັ້ນ ການທຳຮ້າຍ ຫຼືເຂັ່ນຂ້າ ໃນການເຜີຽແຜ່ພຸທສາສນາ ແລະ ສຳລັບຊາວພຸທທົ່ວໄປ ກໍຕ້ອງ ຫຼີກເວັ້ນ ຈາກການທຳຮ້າຍ ເຂັ່ນຂ້າ ສັຕວ໌ ຫຼື ຜູ່ອື່ນໃນການດຳເນີນຊີວິຕ.
- ສະມະໂນ ໂຫຕິ ປະຣັງ ວິເຫທະຍັນໂຕ – ຜູ່ທີ່ ບຽດບຽນ ໃຫ້ສັຕວ໌ອື່ນ ຫຼື ຜູ່ອື່ນມີຄວາມລຳບາກ ບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່າ ເປັນສັມມະນະ ເລີຍ. ໃນການເຜີຽແຜ່ ພຣະພຸທສາສນາ ບັນພະຊິດ ຈະຕ້ອງຫຼີກເວັ້ນຈາກ ການເຮັດໃຫ້ ສັຕວ໌ ແລະ ມະນຸສ ມີຄວາມລຳ ບາກ ທັງທາງກາຍ ແລະ ໃຈ. ສຳລັບຊາວພຸທທົ່ວໄປ ກໍຕ້ອງຫຼີກເວັ້ນຈາກການບຽດບຽນ ເຮັດໃຫ້ ສັຕວ໌ ແລະ ຜູ່ອື່ນ ມີຄວາມລຳບາກກາຍ ລຳບາກໃຈ ເພາະຈະເປັນບໍ່ເກີດ ແຫ່ງຄວາມທຸກ ທັງແກ່ຕົນ ແລະ ຜູ່ອື່ນ.
ຂ. ຫຼັກການ ສາມປະການ
ຫຼັກການ ກໍຄືຫຼັກຄຳສອນ ຂອງພຣະສັມມາສັມພຸທເຈົ້າ ທີ່ ບັນພະຊິດ ໃນພຸທສາສນາ ແລະ ຊາວພຸທສາສນິກຊົນ ຄວນປະພຶຕ ແລະ ປະຕິບັຕຕາມ ມີ ສາມປະການຄື:
- ສັພພະປາປັສສະ ອະກະຣະນັງ – ຫຼີກເວັ້ນຈາກ ການເຮັດບາບ ຫຼື ເຮັດຊົ່ວ ທັງປວງ ທັງທາງກາຍ (ເຊັ່ນການເຂັ່ນຂ້າ, ການລັກຊັພສໍ້ໂກງ, ການປະພຶຕຜິດໃນກາມ), ທາງວາຈາ (ເຊັ່ນ ການເວົ້າຕົວະ, ການເວົ້າສໍ່ສຽດສັບສໍ່, ການເວົ້າແບບ ບໍ່ມີແກ່ນສານ), ແລະ ທາງໃຈ (ເຊັ່ນ ມີຄວາມໂລພຢາກໄດ້ຄອບຄອງຂອງໆຜູ່ອື່ນ, ການອິດສາ ແລະ ການຜູກ ພຍາບາດ, ແລະ ການເຫັນຜິດຈາກທຳນອງຄອງທັມ)
- ກຸສະລັສສູປະສັມປະທາ – ເຮັດກຸສົລ ຫຼື ເຮັດຄວາມດີ ໃຫ້ເຖິງພ້ອມ ຄືການເຮັດຄວາມດີ ທັງປວງ ທັງທາງກາຍ (ເຊັ່ນ ຫຼີກເວັ້ນຈາກການເຂັ່ນຂ້າ, ຫຼີກເວັ້ນຈາກການລັກຊັພສໍ້ໂກງ, ຫຼີກເວັ້ນຈາກການປະພຶຕຜິດໃນກາມ), ທາງວາຈາ (ເຊັ່ນ ຫຼີກເວັ້ນຈາກການເວົ້າຕົວະ, ຫຼີກເວັ້ນຈາກການເວົ້າສໍ່ສຽດສັບສໍ່, ຫຼີກເວັ້ນຈາກການເວົ້າແບບບໍ່ມີແກ່ນສານ), ແລະ ທາງໃຈ (ເຊັ່ນ ຫຼີກເວັ້ນຈາກຄວາມໂລພຢາກໄດ້ຄອບຄອງຂອງໆຜູ່ອື່ນ, ຫຼີກເວັ້ນຈາກການອິດສາ ແລະ ການຜູກ ພຍາບາດ, ແລະ ຫຼີກເວັ້ນຈາກການເຫັນຜິດຈາກທຳນອງຄອງທັມ)
- ສະຈິຕຕະປະຣິໂຍທະປະນັງ – ເຮັດຈິດໃຈ ໃຫ້ຜ່ອງໃສບໍຣິສຸທ ຄືການເຮັດໃຫ້ຈິຕໃຈຜ່ອງໃສ ໃຫ້ຫລຸດພົ້ນຈາກ ສິ່ງທີ່ ຂັດຂວາງ ຈິຕໃຈໃຫ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມສງົບ ອັນໄດ້ແກ່ ຄວາມຝັກໃຝ່ມັກມາກໃນກາມ, ຄວາມອິດສາພຍາບາດ, ຄວາມຫົດ ຫູ່ທໍ້ແທ້, ຄວາມຟຸ້ງຊ່ານ ແລະ ຄວາມລັງເລສົງສັຍ
ຄ. ວິທີການປະຕິບັຕ ຫົກປະການ
- ອະນູປະວາໂທ – ບໍ່ວ່າໃສ່ຮ້າຍປ້າຍສີ ຫຼື ໂຈມຕີຜູ່ອື່ນ
- ອະນູ ປະຄາໂຕ – ບໍ່ທຳຮ້າຍ ບຽດບຽນ ຜູ່ອື່ນ ໃຫ້ມີຄວາມລຳບາກ
- ປາຕິໂມກເຂ ຈະ ສັງວະໂຣ – ປະພຶຕປະຕິບັຕ ຕາມກົດເກນ ແລະ ລະບຽບວິໄນ
- ມັຕຕັນຍຸຕາ ຈະ ພັຕຕັສມິງ – ຮູ້ຈັກຄວາມປະມານຕົນ ຫຼື ຄວາມພໍດີ ໃນການບໍຣິໂພກ ແລະ ດຳເນີນຊີວິຕ
- ປັນຕັນຈະ ສະຍະນາສະນັງ – ຮູ້ຈັກສແວງຫາທີ່ຢູ່ອັນສງົບງຽບ ຫຼື ສຖານທີ່ໆເໝາະສົມ ໃນການບຳເພັນພຽນ ແລະ ໃນການດຳເນີນຊີວິຕ
- ອະທິຈິຕເຕ ຈະ ອາໂຍໂຄ – ໝັ່ນຝຶກຝົນຈິຕໃຈ ໃຫ້ສງົບນີ້ງ ມີສຕິສັມປະຊັນຍະ ຢູ່ເປັນເນື່ອງນິຈ
Please come back later for English translation!