ປະເທດສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ກໍຄືປາຊາຊົນລາວໝົດທຸກຄົນທີ່ມີວັດທະນະທຳອັນເປັນເອກະລັກຂອງຕົນຫຼາຍດ້ານ ໜຶ່ງໃນນັ້ນກໍແມ່ນການແຕ່ງກາຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ນແມ່ຍິງລາວມີການທີ່ນຸ່ງ ແຕ່ງກາຍດ້ວຍການນຸ່ງສິ້ນ ແລະສິ້ນທີ່ນຸ່ງນັ້ນ ກໍມີລວດລາຍສວຍງາມດ້ວຍການຄິດຄົ້ນສ້າງຈາກແນວຄິດຂອງປູ່ຍ່າຕາຍາຍທີ່ຖ່າຍທອດ ອົງຄວາມຮູ້ລຸ້ນສູ່ລຸ້ນ ດ້ວຍຮູບແບບທາງຄະນິດສາດເຂົ້າໃນຊີວິດປະຈຳວັນ (Viengkham, 2006) ຜ່ານການອອກແບບລາຍຜ້າໄໝດ້ວຍການຕ່ຳຫູກ ທີ່ປະກົດມີລວດລາຍທາງເລຂາຄະນິດເຊັ່ນ: ຮູບດາວຫ້າ ແຈ ແລະຮູບແບບອື່ນໆ ຂອງປະຊາຊົນລາວປະຕິບັດຢູ່ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ແມ່ນສາມາດສື່ເຖິງແນວຄິດທາງຄະນິດ ສາດໄດ້ດ້ວຍກິດຈະກຳທີ່ບົ່ງບອກການນຳໃຊ້ຄວາມຮູ້ທາງຄະນິດສາດໃນປີ 1988,Bishop ໄດ້ສຶກສາຄົ້ນຄ້ວາກ່ຽວ ກັບຮູບແບບຜ່ານມາເຊັ່ນ:ການນັບ (Counting), ການກຳນົດຂອບເຂດ (Locating), ການວັດແທກ (Measuring), ການອອກແບບ (Designing), ການດຳເນີນການ (Playing) ແລະການອະທິບາຍ (Explaining) ລາຍຜ້າໄໝຂອງຊາວນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ປະເທດສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ນັບເປັນຜົນຜະລິດທີ່ສວຍງາມຊຶ່ງເກີດຈາກການອອກແບບຂອງຊາວນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ທີ່ໄດ້ກຳເນິດແນວຄິດທາງຄະນິດສາດທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ມາໃຊ້ໄດ້ຍ່າງຊັດເຈນ. ການວິໄຈຄັ້ງນີ້ມີຈຸດປະສົງ ເພື່ອສຶກສາແນວຄິດທາງຄະນິດສາດໃນການອອກແບບລາຍຜ້າໄໝຂອງກຸ່ມຫັດຖະກຳບ້ານທ່າ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ປະເທດສາທາລະນະລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນລາວ ຊຶ່ງເປັນຜົນງານວິໄຈດ້ານຄະນິດສາດໃນຊີວິດປະຈຳວັນ (Ethno mathematics) ທີ່ໃຊ້ລະບຽບ ວິທີການວິໄຈແບບຄຸນນະພາບເນັ້ນການສຶກສາພາກສະໜາມ (Field studies) ການເກັບລວບລວມຂໍ້ມູນໃນໄລ ຍະທຳອິດເປັນການສຶກສາເອກະສານ (Documentary Studies) ເພື່ອສຶກສາຄວາມຮູ້ທົ່ວໄປກ່ຽວກັບການອອກແບບລາຍຜ້າໄໝ ໄລຍະທີສອງເປັນການສຶກສາພາກສະໜາມຜ່ານການສັງເກດແບບມີສ່ວນຮ່ວມ (Participatory Observation) ຈາກການຜະລິດຜ້າໄໝຂອງກຸ່ມຕໍ່າຫູກ ບ້ານທ່ານາ ເມືອງຫາດຊາຍຟອງ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ພ້ອມດ້ວຍວິທີການສຳພາດແບບເຈາະຈິ້ມ (Indepth Interview) ທີ່ມີກຸ່ມເປົ້າໝາຍຈຳນວນ 9 ຄົນຈາກກຸ່ມຕໍ່າຫູກບ້ານທ່ານາໂດຍໃຊ້ເວລາເກັບຂໍ້ມູນ 4 ເດືອນຕັ້ງແຕ່ເດືອນ ກັນຍາ ຮອດເດືອນ ທັນວາປີ 2010 ໃນການວິເຄາະຂໍ້ມູນທີ່ໃຊ້ຂອບແນວຄິດຂອງຜູ້ວິໄຈໄດ້ໂດຍປະສານສົມທົບຂັ້ນຕອນການ ອອກແບບລາຍຜ້າໄໝນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຂອງ Douangdeuane (2001) ກັບແນວຄິດທິດສະດີຂອງ Bishop(1988) ທີ່ໄດ້ຜ່ານການພິຈາລະນາແນວຄິດທາງຄະນິດສາດຂອງກຸ່ມຄົນຕ່າງໆ ຈາກກິດຈະກຳທາງຄະນິດສາດດັ່ງນີ້: ຈາກຜົນການສຶກສາພົບວ່າ ແນວຄິດທາງຄະນິດສາດທີ່ເກິດຂື້ນໃນຂັ້ນຕອນການອອກແບບລາຍຜ້າໄໝຂອງຊາວ ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນມີເຊັ່ນ:
1. ກິດຈະການການນັບ(Counting) ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງແນວຄິດກ່ຽວກັບຈຳນວນ ໂດຍການໃຊ້ ຮູຟືມ, ປອຍ, ໃນ, ວາ ແລະແນວຄິດໃນການໃຊ້ສັນຍາລັກແທນການນັບໄດ້ແກ່ ການເກັບຂິດ ຊຶ່ງເປັນການເລີ່ມ ຕົ້ນນັບເສັ້ນຮູຟືມດ້ວຍການງັດເສັ້ນເຄືອທີ່ນັບຂື້ນນັບລົງ ແລ້ວເກັບລາຍໄວ້ດ້ວຍດີ້ວໄມ້ສອດໃສ່ເຂົາເຢິງໄວ້ເທື່ອລະດິ້ວຈົນກວ່າແບບລາຍຈະຄົບສົມບູນເພື່ອເປັນແມ່ແບບໃນການດຳເນິນການຕໍ່າຫູກ
2. ກິດຈະການກຳນົດຂອບເຂດ (Locating): ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງແນວຄິດກ່ຽວກັບ ການກຳນົດ ລັກສະນະເພື່ອບອກຕຳແໜ່ງໄດ້ແກ່ ການອອກແບບລາຍດອກດີ້ວດຽວ ຊຶ່ງດີ້ວທຸກໆດີ້ວທີ່ເກັບລາຍປະກອບເປັນດອກລາຍຈະຕ້ອງຮັກສາຮູບຮ່າງແຖວຂື້ນ ແລະລົງຂອງເສັ້ນເຄືອທີ່ດີ້ວທຳອິດທີ່ກຳນົດໄວ້ ໂດຍການໃຊ້ໄມ້ປ່ອງສອດເສັ້ນໄໝເກາະດອກລາຍຂື້ນລົງໃຫ້ຄົບຕາມຈຳນວນດອກລາຍທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນແຕ່ລະລາຍ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜ້າໄໝທີ່ມີລາຍກຳນົດໄວ້
3. ກິດຈະການວັດແທກ (Measuring): ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງແນວຄິດກ່ຽວກັບການນັບຈຳນວນວັດຖຸດິບໃຫ້ເທົ່າກັນໄດ້ແກ່ການກຳນົດຈຳນວນການສາວໄໝ ຍ້ອມໄໝໃນແຕ່ລະມື້ ວິທີການວັດແທກອຸນຫະພູມໃນການຕົ້ມແຕ່ລະຄັ້ງ ຫົວຫນ່ວຍການວັດໄດ້ແກ່ຄວາມຍາວຂອງເສັ້ນໄໝການກຳນົດສັດສ່ວນໄດ້ແກ່ການຟອກໄໝການຍ້ອມສີເສັ້ນໄໝ ແລະການກຳນົດຈຸດເລິ່ມຕົ້ນ ແລະຈຸດສິ້ນສຸດໃນການປັ່ນຫຼອດເພື່ອໃຫ້ໄໝແຕ່ລະຫຼອດ ມີຄວາມຍາວເທົ່າກັນ
4. ກິດຈະການອອກແບບ (Designing): ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງແນວຄິດກ່ຽວກັບການເຮັດເພື່ອໃຫ້ມີຜົນຕໍ່ຮູບຮ່າງວັດຖຸໄດ້ແກ່ ວິທີການເກັບຂິດຄືການກ້ຽວເສັ້ນໄໝ, ການໃຊ້ຈິນຕະນາການເພື່ອແຕ້ມຮູບແບບໂຄງສ້າງ ແລະການອອກແບບລາຍໄດ້ແກ່ວິທີການເກັບຂິດ, ວິທີການຖັກເປີຍເສັ້ນເຄືອວິທີການສືບຫູກ ແລະການຂະ ຫຍາຍຮູບຮ່າງດ້ວຍການເຮັດແບບລາຍດອກດີ້ວດຽວເຊັ່ນ: ດີ້ວທຸກໆດີ້ວທີ່ເກັບປະກອບເປັນດອກລາຍຈະຕ້ອງຮັກ ສາຮູບຮ່າງແຖວຂື້ນ ແລະລົງຂອງເສັ້ນເຄືອທີ່ດີ້ວທຳອິດທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນການອອກແບບລາຍດອກສອງດີ້ວລາຍນີ້ຈະມີດີ້ວສອງດີ້ວເປັນຫຼັກ ແລະດີ້ວທັງສອງຈະມີແຖວຂື້ນ ແລະລົງຂອງເສັ້ນເຄືອຂັດກັນແລະໃນການອອກແບບລາຍດອກປະດິດສ້າງ ຊຶ່ງລາຍແບບນີ້ມີໃຫ້ເຫັນຫຼາຍກວ່າສອງລາຍທີ່ກ່າວມາກ່ອນໜ້ານີ້ ເພາະວ່າຊ່າງຕໍ່າຫູກຈະມີອິດສະຫຼະເຕັມທີ່ໃນການສ້າງສັນລາຍໃຫ້ໄດ້ຫຼາກຫຼາຍ.
5. ການອະທິບາຍ (Explaining): ສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງແນວຄິດກ່ຽວກັບການສົມທຽບໃນການໃຫ້ເຫດຜົນຂອງການເກັບຂິດທີ່ເປັນແນວຄິດ ເພື່ອໃຫ້ເກິດລາຍເກົ່າຊໍ້າກັນດ້ວຍການຕໍ່າຜ້າໄໝໄປເລື້ອຍໆ ຈົນສຸດເຄືອຫຼືຕາມຕ້ອງການເຊັ່ນການຜະລິດລາຍຂິດສີພື້ນລາຍດຽວຕະຫຼອດຜືນ.