Jasa Kamachi / Ley fácil
Yatiwinak yatiyiri / Guía legal en lengua Aymara
Jan qillqt’at qhipt’ayat jaytat utjirinaka
Posesión efectiva sin testamento
Kunjamas aski yaniwinak ukhamaraki manunak maysnax mä jiwat jaqitxa, aka jaqix jan laphir qillqt’at jaytki jakkasinxa.
Khitinakas qhipt’ayat jaytatanak katuqapxaspaxa
Jiwat jaqix jakkasin jan jaytatakit mä qillqat laphi jupan utjirinakapat ukax, kamachinxamar katuqasispaw jak’ankir masipaxa, ukanak siwa jutir qillqatanakana:
- Nayraqat tama: Qhipt’ayat jaytatanak katuqapaspaw wawanakap ukhamarak jupamp qamir jakir (Chacha-Warmi). Jiwatan wawapax jiwasp ukax allchinakaw jaytatanak katuqaspaxa.
- Payir tama: Jiwir jaqix jan wawanik ukax tatanakapaw qatuqasispax jan ukasti jak’ankir masinaka ukhamarak jupamp qamir jakaskir warmipa/chachapaw katuqaspaxa. Jan tatan mamanik ukasti warmipa/chachapaw qatuqaspax jan utjarak ukasti awichanakap jach’a tatanakapaw katuqasipxaspaxa.
- Kimsir tama: jichax taqi satanakax jan utji ukax katuqasipxaspax jilatanakapa, kullakanakap, tatapat jutirik, mamapat jutirikch taqi jupanaka. Maynir jilatanak kullakank jiwatach ukax wawapaw katuqaspaxa.
- Pusir tama: Jichax taqi nayraqat qillqat satanakan jan utjkit ukasti, katuqapaspaw jak’ankir masinak tiyunakat jutir masinaka, jan tiyunakax utjki ukax katuqapxaspaw jiwatan masanunakapa.
- Phisqir tama: Jan utjkit katuqirinakax ukax phiskuw katuqanixa.
Khitinakas jan katuqkapaspax qhipt’ayat jaytatanakxa
Jupamp qamiriruk kamachix janiw jaytatanak churkiti, uñt’atanakas jupanakar uñt’apxasp ukas janipiniw kamachix churkiti ukanak katuqañtakix chacha warmiñapapuniwa
Jiwat wilamasinakan manupax jakir masinakapar mayipxiti
Jisa, masinakapar pasaskiwa, jan uka manunak pajañ munatak ukaxa, pä thakhiw ukanakat mistuñtakix utjiw uka qhipt’ayat jaytat jan katuqañaki ukat katuqasinsti beneficio de inventario ukamp lurañawa. Jichhax uka manunakax qhipt’ayat jaytatar pasakipchi ukax ukakamakiw jupanakax pajasipaspaxa.
Yaqha thakhisti jiwir jaqix mä seguru desgravamen sat ukanakax pajaspaw taqi uka manunaka Jichax uk pajañapatakix apañaw jiwata jaqina yatiyiri qillqat laphipa
Kawkins lurañax uka qhipt’ayir jaytatanak mayiñtakixa
Nayrapachax 19.903 kamachix, arxatir uta taypit maysnaw qhipt’ayir jaytatanak ukatakix utjañapaw mä arxatiri. Jichasti Registro Civil ukataypit maysnawa. Janiw mayiñakit jisk’a yanapir utanakan ukanakax qullir utankaspaw, ukhamark Mall ukanakan utijir utanakana
Khayatuqin mayispaw mä laphi qhipt’ayir jaytatanak qillqatam phuqhayañatak. Uka laphix intirnit ukatuqinakan utjarakiw ukar mantañtakix qillqañamaw www.registrocivil.cl ukat mä laphi apsurakismawa.
Registro Civil ukax Jiwat jaqinakat jan qillqtanak jaytki ukanakakiw jupanakax apnaqapxi.
Kunjamas mayiñaxa
Registro Civil ukhamarak (Intirniti ukatuqinakaruraki www.registrocivil.cl) ukaruw sarañax mä wakicht’ayat laphi qillqatamp phukhantayañtak qhipt’ayir jaytatanakar mayiñtaki uka laphinakax akanakamp phuqhantayañawa:
- Jiwat jaqin sutipa, khitis mayisk ukan sutipa ukhamaraki katuqir masinakan sutinakapa.
- Taqikun sum uñjata jiwatan utjirinakapa.
- Taqikun sat uñjata jiwat utjirinakapax janiw impuesto uka niñapakiti kautuqir masinakapatakixa.
Ukatsti taqi lurawinakax churataniw Dirección Regional del Servicio de Registro Civil e Identificación ukaru ukat jupanakaw sapxanix wal sarani sas ukhamarak taqi mayitanakax walik sarayani, mayitxamar walikiskaniwa.
Kunas utjirinakat qullqiptayat uñsuñaxa
Mä wakicht’aw laphin qillqatamp phuqhantayañaw taqi qhipt’ayat jaytat yatiyawimp, uka laphin jiwat jaqin taqi qullqiptayat utjirinakapamp phuqhantayañawa. Aka qillqatanak apnaqirix jupaw yatiwipampi qullqiptayat utjirinak sumpin qillqantañapawa.
Kuma qillqat laphinakas apañaxa
Janiw kuna laphinakampis apxatañakit uka wakicht’at phuqhayat laphiru. Jan ukasti utjaspaw uka markan apapxatawinak yaqha qillqat laphinak uka wakicht’ayat phuqhayat laphimpi.
- Qhipt’at utjirinak katuqirix jan Chile Markatakasp ukasti apapxaspaw yaqha samuñjat qillqat laphinaka uka wakicht’ata phuqhayat laphimpi.
- Jichax qhipt’ayat utjirinak katuqirix yaqha jaqir taqi uka qillqat laphinak apnaqañtak mayiskch ukasti. Arxatir utan mä qillqat amtat laphi apañapaw Registro Civil ukaru
- Qhipt’at utjirinak katuqirix, yakha jaqimakaru aljaspa ukax apxatañapaw mä suma amtat qillqat laphi.
- Manunak utjaspa ukax, amtatañapawa.
Qhawqas pajañax uka qillqat laphinakatxa
Akanakatakix jiwir jaqin qhipt’ayat jaytatanak utjiripxamaruw pajañawa
- Uñsutanak utjirinakat qullqiptayat ukanx utjañapw 15 (Unidad Tributaria Anual) aka jaqhutat pisisp ukhamarak kikparakispa ukax taqi qillqat apnaqawinakax inaymayakiwa.
- Uñsutanak utjirinakat qullqiptayat ukanx jilasp aka 15 (Unidad Tributaria Anual) ukaxa ukhamarak pisisp ukhamarak kikparakisp aka 45 UTA: ukasti pajañaw1,6 UTM ukakama.
- Uñsutanak utjirinakat qullqiptayat ukanx jilasp aka 45 UTA: ukax pajañaw 2,5 UTM ukakama.
Qillqat laphi apnaqañax kunapachkamas tuquyixa
Aka lurawinakat janiw yatitakit tukuyañapax, aka lurawinakatx jiskt’asispaw kawkituqins ukhamarak mayirakispaw kunapachas mä yatiyaw Registro Civil ukhamaraki www.registrocivil.cl ukatuqinakana.
Kunas lurañax uka mayitanakax iyawsatask ukaxa
Jach’a Irpir Markanaktuqin Registro Civil jupanakax churapxañapaw uka qhipt’ayat jaytatanak qatuqir masinakaparu. Aka luratanakax mä uruna sapa urut qillqat pankanakan uñt’ayatañapaw mayat tunka phisqani urukam uka paxsinpach jichax uka sawar urusk ukhamark samarañ urusk ukasti jutir irnaqañ urutakiw uñt’ayanixa. Ukatsti qillqataniw taqi qhipt’ayat jaytatanak masipan sutipar Registro Nacional de Posesiones Efectivas ukatuqin ukhamaraki Registro Civil jupanakax sutipar qillqtanak churapxaspaw mayitaspa ukaxa.
Nayraqat sutipar qillqat laphi mayirtakix inaymayakiwa, Sutipar qillqat taqi kunan laphix churataniw qatuqir masiparuki. Ukhamarak utjarakiw yaqha sutipar qillqat laphinakax churataspaw kawkinak jaqinakarusa kunalaykutix Registro Civil ukan qillqat laphinak utjirinakax taqin uñjañpatakiwa.
Jichax sutipar qillqat laphinak apsusipxi Registro Nacional de Posesiones Efectivas ukasti,utjañapaw akanakana:
- Qhipt’ayat jaytatanakat katuqanakat yatiyas impuesto ukanak pajañaw Impuestos Internos ukatuqiru.
- Conservador de Bienes Raíces ukar qillqañaw taqi utjirinakat katuqir masinakan sutinakaparu
- Registro de Vehículos Motorizados ukar qillqañaw awtunak utjirinak katuqir masinakan sutinakaparu.
- Yaqha utjirinak qillqañarakiwa.
- Jupatakix ukanak, qullqinak mayipxaspawa.
Kunas pasix uka mayitar mä qillqaw jan utjaspa ukaxa
Registro Civil jupanakaxa, sum uñjapxaniw uka mayitanakata, jupankaski ukasti apxatataniw jupankirinakaru, uñjatayat taypita, uka apxatatanakax janiw uñjaskaniti.
Jiwat jakin utjirinakap katuqirinakax jan qillqatan phuqhayatak ukasti Registro Civil jupanakax apxatañapaw taqi katuqirinakaru.
Mayiyawinakax Registro Civil ukan jan katuqataspati
Registro Civil jupanakax qhipt’ayat utjirinak mayirinakar janiw katuqkapaspat kuna laykutix akanak utjaspa uka:
- Jiwat Jaqix jakkasin mä qillqat jaytayataski Registro Nacional de testamentos ukana.
- Qhipt’ayat jaytatanak katuqasitask ukax janiw mayamp maykaspati.
- Sum uñakipt’asis qatuqirinakar uñjañawa ukhamarak arxatirinakar aka qillqatanakax apayatask ukax janiw aka mayitanakax churatakaspati.
- Sutipax jan mistkit sutip qillqatxamaru uka.
- Jan phuqhayat qillqat laphinakax utjki manunakat ukaxa, kutiyataniw uka manunak askichat phuqhayat laphinak apaniñkama.
Kunas Registro Nacional de Testamentos ukaxa
Taqitak qillqir utawa jupaw apnaqix Registro Civil ukanakat jupanakax qillqasipxiw qhipt’ayat jaytatanakata. Aka qillqatanakax arxatirinakamp uñjayatawa.
Jupaw Aymar arur jaqukipixa / Traductor:
Carlos Cañarí Ramírez, vicepresidente de la Academia Nacional de la Lengua Aymara. Académico de la Universidad de Tarapacá.
Jupanakaw Aymar aru qillqatanakax uñakipt’apxixa
/ Validador:
Hugo Mamani Mamani
, presidente de la Academia Nacional de la Lengua Aymara. Profesor de educación intercultural bilingüe.
Jupaw Aymar qillqat ullixa / Locutor:Carlos Cañari
Amtawi / Nota: Taqi aka laphin qillqatanakax kamachinakat amuyasipxañamataki ukatakiwa. Janiw arxatirin kamachinakap mayjachaykiti.
ayr_Latn grn_Latn ayr_Latn spa_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn grn_Latn ayr_Latn glg_Latn smo_Latn grn_Latn ayr_Latn ayr_Latn