Kunas munatanakapamp jani wali qamirixa
Taqi usuchayat jan wali jakañar apkatayat jupan munasitapata, ukhamaraki, wilamasinakat masinakapata, munatanakapata, chacha warmimp chikak qamirinakampi, chacha warmin wawanakapamp, jaya jak’a wilamasinakata, jisk’a wawanakana, awicha achichilanakana, usuta jaqinakana, kawkinir wilamasinakasp uñjatanakaspa ukanakasa.
Kamachix kunanaks churixa
Sapür nuwir chachapar warmipar jupanakarusti jist’antataniw mutuyañ utaru; aka jan wali sarnaqawinakat juchanchawinak apxatataniwa; ukhamarak mayjaptayiw juchanchayatarux, nuwirix nuwatar janchip ch’uxñachatach ukax juchanakapatxamar apxatataniw jist’antaw mutuyañ urunakaxa, kijasirinakar sarnaqawipat uñjirinak churapxañapaw, ukhamarak nuwir jaqinakax utap jaytañapaw; janiw utar jak’achaskaspati ukhamarak irnaqañ utaparusa, kawki tuqirs sarasp ukas janipiniw jak’achaskaspati; Qullir utar qullasir sarañapaw ukhamaraki janiw armanak apnaqkaspat karawinirur churxañapawa.
Khitinakas munatanakapamp jani wali qamirinakar apnaqapxi
- Wilamasir arxatir utanaka, jan juchan jiqhatasispx aka munatanakapamp jani wali qamirinakaru
- Ministerio Público, jupanakatakax uñjiw munatanakapamp jani wali qamirinakax juchan jiqhatasispx ukax. Aka Ministerio ukax thaqhapxaniw juchaninakar sapür nuwirinakar, jichax wilamasir arxatirix qillqaspaw sapa juchapata.
Munatanakapar nuwiri ukat jist’antayat mutuyañ utaru, uka jaqinakan sutipax qillqatati.
Jisa, utjiwa. Registro Civil ukanx qillqatañapaw sutipax taqi nuwir jaqinakan sapa juchanakapata, ukhamaraki yaqha juchanakatsa kamachxamar qillqatañapawa.
Khitinakas jark’aqatax aka kamachxamar munatanakapamp jani wali qamirinakaruxa
Chacha warmi, jaljasit chacha warmi, munatapam qamirinaka, munatapat jaljasita, awki, tayka, wawanaka, awkin taykan wawanakap taqinirus mayakiw apthapiñaxa kawkitatans khitits juttan ukhamarak tiyunakamp/tiyanakamp/masanunaka, taqi kawnir jisk’a yuqallanak imillanak, achachilanak jan sum usut sarnaqasirinak jupanakax jiqhatasipaspaw wilamasinakapampi.
Nuwir jaqinakatakix kunjamas juchañchayañaxa.
Jupanakax juchañchayataniw chikatpach 15 UTM (Unidades Tributarias Mensuales) ukakama, uka qullqix saraniwa Gobierno Regional ukatuqit kijasir utaparu, uka qullqix apayataniw ukhamarak markapan utjir nuwat jaqinak uñjir utanakaru.
Ukhamarak arxatirix apxataspaw aka juchañchawinak mayat waljaptayañkama taqi akanakata:
- Nuwirix utapat jaytasis sarxañapaw
- Janiwa jak’achxañapati usuchatmasipan utaparu, irnaqañ utapar ukhamarak yatiqañ utapana, kawki tuqirs sarasp ukas janipiniw jak’achaskaspati
- Janiw apnaqañapakit armanaka. Aka nayraqat kimsa juchanak sarayirix. Jan waliykasp ukax jist’antañ mutuyañ utaru apayataspaw tunka phisqani urukama
- Nuwirinakax sarapxañapaw iwxayasir yatirinakan utaparu
Kunasa sapüru juchachasiñaxa
Sapür nuwat, ch’axwat usuchat jaqinakar kamachimp jark’at jan wali munatanakapamp qamir jaqinakaru. Uka juchanchaw sum amuyuñtakix juchanchaw luratankax Sapüruñapawa.
Qhawqhamps juchanchañax sapür nuwirinakaruxa
Juchanchawix mayjaptasiwa 61 ukat 540 mutuyañ utan jist’antat urunakawa, jichax uka juchax jach’achi ukasti ukatjamaruw juchanchawix churataniwa
Utjit nuwatanakar jark’añtakixa
Jisa, Arxatir utanakaw amtapjaspax nuwatanakar jark’añtaki, ukhamaraki yaqha amtawinakamp apxatasa jark’atapxiwa, ukhamarak uñjapxiw yaqha urunaka tukuyañatakiraki.
Wilamasinakar Arxatirix uñt’añapaw juchañchaw utjirinakata, ukat tukuyañtakix taqi kun lurawinakaruw sum lurañapawa, nuwat jaqinakar jark’añtaki. Arxatirix sum uñjañapaw usut warminakar, jan sum sarnaqir usut jaqinakaru. Ukhamaraki, sumapiniw uñjañapax achachil jaqinakar kunalayutix jupanakax utanakapan, uraqinakapan qamasisp ukat apsutasp yaqhatuqinakar, ukhamarak wilamasplaykut jan sarnaqañ atkaspat uta manqhapan ukaraki.
Utjit nuwatanakatak yatiyiri amuyayir utaxa
Jisa. Chile Markan Utjiwa walja yatiyañ utanaka, jupanakax katuqasipxiw nuwatanakaru.
Katuqt’ir yatiyir utanakan lurañanakapax juchanak sumar sarayañapaw ratuk askicht’asa. Jupanakax mayipxiw ukhamarak uñjapxiw arxatirimp ukhamarak qullirimp yanapapxiw jupan yatitaparxam jan ukasti sarayapxiw yaqha yatirinakar, ukhamarak nuwatxamaruw katuqasipxixa.
Uñjasiñaw aka yanapawinakax (SERNAM) ukana.
Kawkirus sarañapax nuwatanakaxa
Wilamasinak arxatir utaruw sarañapaxa, Chile Markan Karawinirunakar ukhamarak Pulisianakaruw sarañapaxa, jupanakax yanapt’as kijatanak katuqañapaw ukhamarak kunanaks lurañax ukanak yatiyañapawa.
Ukhamaraki Sernam jupanakax yanapt’awipampi nuwat warminakar arxatasiñtakix jach’aptat warminakañapawa.
Nuwatanakat yatiyäñ munt ukax, Karawinirur ukhamarak Pulisiarut sarañatxa.
Jisa. Jupanakaw sum jumar iwxt’apxatam Wilamas Arxatir Utaru , ukhamaraki wilamasinak arxatir utarpach saraskasmaw. Ukat, kijasit uñt’ayat taypit qalltañawa juchanchawixa. Ukat uñjataniw wilamas arxatirinakamp jupanakax juchanak uñjapxan ukax Ministerio Público jupanakaruw uka juchanak sarayapxani.
Kawkatuqir jawsañaspax nuwatanak utjaspa ukaxa
Karawinirunakan arunak jalayir qatuqirinakax 149 ukawa.
Jupaw Aymar arur jaqukipixa / Traductor:
Carlos Cañarí Ramírez, vicepresidente de la Academia Nacional de la Lengua Aymara. Académico de la Universidad de Tarapacá.
Jupanakaw Aymar aru qillqatanakax uñakipt’apxixa / Validador:
Hugo Mamani Mamani , presidente de la Academia Nacional de la Lengua Aymara. Profesor de educación intercultural bilingüe.
Jupaw Aymar qillqat ullixa / Locutor:
Carlos Cañari
Amtawi / Nota: Taqi aka laphin qillqatanakax kamachinakat amuyasipxañamataki ukatakiwa. Janiw arxatirin kamachinakap mayjachaykiti.
ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn grn_Latn ayr_Latn grn_Latn ayr_Latn ast_Latn ayr_Latn