Kunapachatï tulipán aru ist'tax ukhax inas tulipomanía, siglo XVII ukham lup'chista. Ukampirus yatat kunapachatï Imperio Otomano ukax “Período Tulipán” (Lale Devri)? sañ muni. Ukaw mä jisk'a uñt'ayawix uraqpachan yaqha markanakan panqaranakapaxa.
Quíos, uksan jisk'a islapan norte de Egeo quta uksanx tulipanes ukanakax “lalades” satawa, achuqa qallta phaxsinw walpun panqart'i ukatx niya paqallqu jan ukax tunka urutx chhaqtarawayxiwa. Quíos uksanx almáciga quqanakapatx wali uñt'atawa, Medio Oriente uksanx tulipan panqarax walpun utji. Markachiritakix wali askirakiwa.
Tulipanes ukanakax Asia Central uksan uñstiritaynawa, Europa Central ukat Oriental uksanakanw uñstxarakitayna. Quíos uksanx tulipanes, ukanakax lalades sutimp uñt'atawa,
mä historia ukhamawa: lale ukax persa sutiwa, dialecto chian ukhamaxarakiwa.
Isla de Quíos, sureste, Grecia markanx tunka pusin kasta tulipanaw utji, (Tulipa praecox, Tulipa agenensis, Tulipa clusiana, Tulipa undulatifolia).
Tulipa praecox ukarux markanx lale turco sasinw sapxi. Wila saminiwa, sayarux 70 centímetros ukch'awa, yapuchañ thiyanakan ukat olivares thiyanakan achu.
Tulipa agenensis ukarux markanx lale franco sutimp uñt'atawa, sayarux 50 centímetros ukch'awa, wila ukat ch'iyar ch'aqanakaniw samipaxa, manqharux q'illump rayantatawa.
Tulipa undulatifolia ukax muspkayawa, ukampirus chhaqtañampixiwa, sayarux 30 centímetros ukch'arakiwa, panqaranakapax wila, q'illu wila ukhamarakiwa, laphinakapax chhirirakiwa. yapuchañtuqinakan utji.
Qhiparusti, Tulipa clusiana, ukarux markanx Constantinopla jan ukax lale babilónico sutimp uñt'atawa. Sayarux 60 centímetros ukch'awa, janq'u panqaraniwa. Persia markan achuriwa.
Lalades ukanakax isla de Quíos uksanx wali askipuniwa, chuyms qhanartayarakiwa, ukampirus panqaranakapax jan walt'ayirirakiwa. Janitï panqaranak apthapipk ukhax uraqiruw jan walt'ayaspa.
Isla de Quíos, uksan panqaranakapa aka video ukanw uñjasma, Panos Mavrakis jupan waruqt'atawa, ukatx jupan YouTube-pan uñt'ayatarakiwa, Quíos uksan panqaranakaw uñjasi:
ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn