7 JALJA
¡Jiwirinakasataki chiqpach suyt’äwi!
¿Kunatsa jiwatanakaxa jaktanipxapuniniw sasax sisna?
¿Jehová Diosax jiwatanakaru jaktayañ qhawqsa munpacha?
¿Khitinakasa jaktanipxani?
MÄ JIWAYIRIS familiaranakamar jiwarayasinxa jiwayañataki arkjaskiristam ukham sañäni, ukatxa jumat sipansa wali ch’amanïspa wali t’ijurirakïspa. Katjiristamxa, jan sintt’asisaw jiwayiristamxa. Inaw imantasï sas t’ijuskasma, jak’achasiniskakispawa. Ukatsti, akatjamata uka jiwayirit sipansa wali ch’amani mä qhispiyirix uñstanispa, ukat nayaw yanapt’äma siristam ukhaxa, ¿kunjamakis jikxatasisma?
2 Niya ukhamjamarakiwa mä uñisirix jumar arkjasktamxa, chiqasa taqiniruw arkjaskistu. Kunjamtix 6 jaljan yatiqtanxa jiwañax mä uñisirisäkaspasa ukhamawa siw Bibliaxa. Jiwañatxa janiw khitis qhispksnati janirakiw jiwañarux atipkaraksnasa, niya taqiniruwa, familiaranaksa munasitanaksa jiwax apaqistu. Ukampisa, Jehová Diosaxa jiwañat sipansa wali ch’amaniwa. Jupawa jach’a Qhispiyirisaxa. Yatxaraktanwa jiwañar Jupan atipjatapxa, ukatsti jan mayampitakiw jiwañarux chhaqtayani. Bibliax siwa: “Qhipïri uñisiristi jiwañawa, ukas q’ala t’unjatarakïniwa” sasa (1 Corintios 15:26). ¡Wali suma yatiyäwiwa!
3 Kuntï Jehová Diosax jiwatanak layku lurkani uk sum amuyt’añatakixa, kuna llakinakti jiwañax apanki uka tuqit amuyt’añäni (Isaías 26:19). Jehová Diosaw wasitat jiwatanakaru jaktayanini, ukwa jaktaniñ suyt’äwix sañ muni.
MÄ MUNATAX JIWXI UKHAXA KUNAS KAMACHI
4 Inas familiaramas jan ukax munat masimas chhaqtawayxchi. Ukhax wal llakistanxa, janiw kunas kamacht’añjamäkiti. Ukhaw Diosan Arupana chuymachäwipxa wal muntanxa (2 Corintios 1:3, 4). Jehová Diosampi Jesucristompixa, jiwañxat kamsapxpachasa ukwa Bibliax yatichistu. Kunapachatï Jesusan mä munat masipax jiwxatayna ukhaxa jupaxa wal llakt’asïna, ukat yatiraktanwa jupax Awkipjam sintt’asirïtapa (Juan 14:9). Jesusaxa Jerusalén markar sarasaxa, Lazarompi Mariampi Martampiru tumpt’irix Betania markarux sarapuniritaynawa. Jupanakaxa wal uñt’asipxäna siwa, ukatwa Bibliax akham sixa: ‘Jesusax Martarusa kullakaparusa, ukhamarak Lazarorusa, wal munasïna’ sasa (Juan 11:5). Kunjamtix 6 jaljan uñjaniwayktanxa, Lazarow jiwatayna.
5 ¿Kunjamsa Jesusaxa jikxataspachäna munat masipax jiwxäna ukapachaxa? Lazaron familiaranakaparu, uñt’atanakaparu uñjiriw Jesusax saräna siw Biblianxa, jupanakasti wal jachapxäna Lazaron jiwatapatxa. Jupanakar jachir uñjasinsti “llakitaw uñjasïna, chuymapsti ch’allxtayasirakïnwa”. Ukatxa, “Jesusasti jachänwa” (Juan 11:33, 35). ¿Kunatsa ukham jikxataspachäna? ¿Janit jaktañap yatkpachäna? Yatiskänwa. Jupax mä milagro niya lurañatakiskänwa (Juan 11:3, 4). Uk yatkasasa, jiwañ utjatapatxa wal llakt’asïna.
6 Jesusan ukham llakt’asitapax wal chuymachistu. Ukampixa yatichistuwa Awkipasa jupasa jiwañaru uñisipxatapa. Ukampisa, Jehová Diosaxa jiwañaru atipjañatakisa chhaqtayañatakisa ch’amaniwa. Jesusaxa Diosan ch’amapampixa mä milagro luratayna, uk jichhax uñjañäni.
“¡LÁZARO, MISTUNIM!”
7 Lazaron amayapaxa mä qullu p’iyar imatäxänwa, ukatsti Jesusaxa uka sepulturar atkatat jach’a qal atiqapxam sataynawa. Ukampisa Martaxa janiw munkänti, niya thujstatäxpachawa, pusüruxchixay jiwatapatxa sataynawa (Juan 11:39). Janiw Lazarox jaktkaspati sapxpachänwa jaqinakaxa.
8 Kunapachatix qal atiqapkäna ukhaxa Jesusaxa akham sasawa jach’at art’äna: “¡Lázaro, mistunim!” sasa. Ukxaruxa, “jiwatasti mistunïnwa” (Juan 11:43, 44). ¡Kunjamaki kusisipkäna! Kullakanakapasa, familiaranakapasa, uñt’atanakapasa ukat uta jak’ankirinakapasa sum yatipxäna Lazaron jiwatapxa, ukat jichhasti uka wali munat Lazarosti wasitat jupanakamp chikäxäna. Janipuniw chiqaw sañjamäkpachänti. Ukhamasti, wali kusisitaw qhumantapxpachäna. ¡Jiwañaxa atipjatawa uñjasïna!
9 Janiw Jesusaxa uka milagrxa, nayaw lurtxa sasax siskänti. Janïra Lazaroru jaktaykasaxa, Awkiparuwa mayisïna, ukhamatwa jiwatanakar jaktayir Jehová Diosätapxa uñt’ayäna (Juan 11:41, 42). Jehová Diosaxa janiw Lázaro saparuki ch’amapampixa jaktaykataynati, jan ukasti Biblianxa kimsaqallqu jiwatanakaru jaktayäwimpit qillqatawa.* Uka qillqatanaka liyt’añasa yatxatañasa wali khusapuniwa. Diosaxa taqinirusa mä wawarukiwa uñjistu, janiw yaqha yaqha uñjkistuti ukanakwa yatichistu, kunattix Jehová Diosaxa jaktayataynawa chachanakaru, warminakaru, waynanakaru, chuymaninakaru, Israel markankirinakaru, yaqha markankirinakarusa. ¡Uka qillqatanak uñxatasa wal kusistanxa! Sañäni, kunapachatix Jesusax mä imill wawa jaktaykän ukhaxa, awkip taykapaxa “wal muspharapxäna” siwa (Marcos 5:42). Kuntï Jehová Diosaxa jupanakataki lurkäna ukxa janipuniw armapkpachänti.
10 Chiqasa, Jesusan jaktayat jaqinakaxa tiempompix wasitatwa jiwxapxi. ¿Ukhamasti jiwatanakar jaktayäwisti inamayakïnati? Janiwa. Uka qillqatanakasti yaqha wakiskir yatichäwinak qhanañchistu, ukat mä suyt’äwi churistu.
¿JAKTAYÄWINAKAT BIBLIAX KUNSA YATICHISTU?
11 “Jiwatanakax janiw kunsa yatipkiti” sasaw Bibliaxa yatichi, mä arunxa, janiw yaqha chiqan jakapkiti, janirakiw amuyasipkisa. Lazarot yatxatasaw ukham saraksnaxa. Kunapachatï Lazarox jaktxäna ukhaxa, ¿alaxpachat parlasati wal muspharayäna? Janiwa. Jan ukaxa, ¿infiernot parlasacha jaqinakar sustjaräna? Janiwa. Bibliax janiw ukham siskiti. Lazaroxa pusüru jiwatäxana ukhasti ‘janiw kunsa yatkänti’ (Eclesiastés 9:5). Jiwañanwa Lazarox ikt’askäna (Juan 11:11).
12 Jiwatat jaktaniñaxa, janiw mä säwikïkiti jan ukasti chiqawa, ukwa Lazaron jaktäwipat yatiqaraktanxa. Walja jaqinakan uñjkatawa Jesusax Lazarorux jaktayäna. Ukapacha yupaychäwinakan irpirinakapaxa, Jesusar uñiskasasa, uka milagroruxa chiqaw sapxänwa. “¿Kuns lurañäni? Aka jaqix walja unañchanaka milagronakampwa luri” sapxänwa (Juan 11:47). Jaktat Lazaror uñjirix walja jaqinakawa sarapxatayna, ukatsti Jesusaruw iyawsxapxäna. Lazaron jaktatapa uñjasasti, Jesusax Diosan khitanitapäskapuniw sasaw jaqinakax sapxatayna. Ukax taqinin yatkañänwa, ukatwa judionakan qhuru chuyman irpirinakapaxa Jesusampiru Lazarompiru jiwayañ amtapxatayna (Juan 11:53; 12:9-11).
13 ¿Jaktaniñax utjapunpachäniti? Jisa, utjapuniniwa, mä uruxa Diosaw jiwatanakar jaktayanini sataynaw Jesusaxa (Juan 5:28). Jehová Diosaxay jakäwsa, taqi kunsa Inuqirïchixa, ¿janiti wasitampi lurkaspa? Jïsa, Jehová Diosax jiwatanakar amxäschi ukhaxa luraspawa. ¿Jupax jiwir familiaranakasat amtaspachati? Ak amuyt’añäni: ¡Diosax taqpach millón millón warawaranakaruwa sutxa sapa maynir uchi! (Isaías 40:26.) Ukhamasti, Jehová Diosaxa kunjamäkäntï jiwir familiaranakasaxa ukxa sumwa amti, ukatsti jupanakar jaktayañwa muni.
14 Ukhamasti, ¿Jehová Diosax qhawqpunsa jiwatanakar jaktayañ munpacha? Walpun jiwatanakar jaktayañ muni siw Bibliaxa. Diosar luqtiri Job chachaxa akham sasaw jiskt’asitayna: “¿Mä jaqisti jiwxasinxa wasitat jaktanxaspati?” sasa. Diosan amtasiñapkama sepulturan suyañxatwa Job chachax parlaskäna. Ukatwa Jehová Diosaru akham säna: “Jumatix [jiwañat] jawsitasmaxa, nayax jaysarakirismawa; munasiñampiw uñtanitasmaxa, jumaxay nayaru uskuschistaxa” sasa (Job 14:13-15).
15 Uka tuqit amuyt’añäni: Jehová Diosaxa munasiñampiw uñti jiwatanakar jaktayañatakix siwa. Chiqpachansa, ¿uka arunakaxa janit chuymachkistu? Ukampisa, ¿kunjamsa jutïrpachan jiwatanakaxa jaktanipxpachäni? ¿Khitinakasa jaktanipxpachäni ukat kawkhansa?
JIWATANAKASTI JAKTAYATÄPXANIWA
16 Nayra jaktäwinak tuqit qillqatanaka liyisaxa, yatiqaraktanwa kunjamänisa jutïrpachan jaktäwinakaxa. Nayra jaktirinakaxa, familiaranakapampi uñt’asitanakampiw aka Uraqin jakasxapxäna. Niya ukhamarakiwa, wali sumpunwa jaktanirinakaxa familiaranakapampi jakasxapxani. Kunjamtix 3 jaljan yatiqaniwayktanxa, Diosax aka Uraqxa kusipachaptayaniwa. Ukhamasti, jiwatanakaxa janiw nuwasiñanakampi, ñanqha luräwinakampi, usuñanakampi phuqantat Uraqiru jaktanipkaniti. Jan ukasti, aka Uraqinxa wali kusisitawa suman wiñayataki jakasxapxani.
17 ¿Khitinakas jaktanipxani? Taqi khitinakarutix Diosax amxäski ukanakaw jaktanipxani sataynaw Jesusaxa (Juan 5:28, 29). Apocalipsis 20:13 qillqatanxa sarakiwa: “Lamar qutasti jupan ukan jiwirinakwa katuyxäna. Jiwañasa, jiwatanak katxäskän [Hades] ukasa, qawqhatï jupan utjkäna ukjpachwa katuyxarakïna.” sasa. Jiwxtan ukhaxa “Hades” sepulturaruw taqinis sartanxa. (Juk’ampi yatxatañataki siski ukwa uñxatarakisma.) Uka sepulturaxa ch’usakïxaniwa kunapachatix millón millón jiwatanakaxa jaktanxapxani ukhaxa. Apóstol Pablox sänwa: ‘Jiwatanakat ñanqha jaqinakasa, aski jaqinakasa jaktanipxaniwa’ sasa (Hechos 24:15). ¿Kamsañsa aka arunakax munpacha?
18 Janïr Jesusax aka Uraqir jutkäna uka nayra yupaychirinakawa ‘aski jaqinakjama’ uñt’atäpxarakixa, akïrinakjama Noé, Abraham, Sara, Moisés, Rut, Ester ukat yaqhanakampi. Hebreos 11 jaljanwa aka iyawsäwin chachanakxata, iyawsäwin warminakxata juk’ampi parlasiskaraki. Ukampisa, akürunakan Diosar luqtas jiwirinakarakiwa, ‘aski jaqinakjam’ uñt’atäpxarakixa. Jaktaniñxat yatisaxa janiw jiwañsa axsarxtanti (Hebreos 2:15).
19 Millón millón jaqinakawa Jehová Diosar jan uñt’asa, jan yupaychasa jiwapxi, janirakiw Diosan munañapsa lurawayapkiti. ¿Kamachasinis jupanakampixa? Uka ‘ñanqha jaqinakaxa’ janiw armatäpkaniti. Chiqpach Diosax jupanakarusa jaktayarakiniwa, Diosar uñt’apxañapatakisa yupaychapxañapatakisa tiempow churatäni. Waranqa maranakankxañäni ukhawa jiwatanakax jaktanipxani, ukhamatwa aka Uraqin Jehová Diosar yupaychirinakampixa mayachasxapxani. Wali suma maranakäniwa, uka maranakaxa Biblianxa Taripañ Uru satawa, mä arunxa, Juicio Uru satarakiwa.#
20 Ukhamasti, ¿taqinit jaktanipxani? Janiwa. Yaqhipanakaxa “Gehena” ukankiw siw Biblianxa, aymara Bibliansti ‘infierno’ sas jaqukipataw ukawjanxa (Lucas 12:5). Nayra Jerusalén anqäxanxa, q’añunak wartañ lugarawa utjäna, ukanxa amayanaka q’añunaka phichhapxirïna, ukaw Gehena satänxa. ¿Kuna amayanaksa judionakax ukar liwtapxiritayna? Wali ñanqha jaqinakan amayapwa ukar jaqtapxiritayna, janiw jaktanipkaspati sasa. Ukhamasti, Gehenaxa jan mayampitaki t’unjañ sañ muni. Jesusawa jiwatanakaruxa taripani, ukampisa Jehová Diosaw Jach’a Taripirixa (Hechos 10:42). Diosaxa janipuniw jan ist’asir wali ñanqha jaqinakaruxa jaktaykaniti.
JAKTASIN ALAXPACHAR SARIRINAKA
21 Yaqha jaktañaw utjaraki sasaw Bibliax yatichi. Alaxpachan ajayjam jakañatakiwa jaktapxani, ukaw uka yaqha jaktañaxa. Ukham jaktasin alaxpachar sariritxa, Bibliax maynitak parli, ukasti Jesucristowa.
22 Jesusaruxa aka Uraqinkkäna ukhawa jiwayapxatayna; ukampisa, Jehová Diosaxa janiw sepulturar jaytjkänti (Salmo 16:10; Hechos 13:34, 35). Jan ukasti Diosax jaktayänwa, ukampisa janiw jaqjama jaqtaykänti. Apóstol Pedrox Jesucristxat akham sasaw qhanañchistu: “Janchinaki jiwatänxa ukampis ajayupanxa jaktanxiwa” sasa (1 Pedro 3:18). ¡Jesusaxa wasitatwa wali ch’aman mä ajayjama jakxäna, ukasti wali jach’a milagronwa! (1 Corintios 15:3-6). Jupaw ukham nayraqat jaktayatänxa (Juan 3:13). Ukatxa yaqhanakaxa jaktapxañaparakïnwa.
23 Alaxpacharu sarxañ yatisisaxa, Jesusax akham sataynawa chiqa chuyman arkirinakaparuxa, “mä utjäwi jumanakatak wakichiriw sarä” sasa (Juan 14:2). Alaxpacharu saririnakaxa “jisk’a tama” satäpxiwa (Lucas 12:32). ¿Qhawqhanïpxis uka jisk’a tamanxa? Apocalipsis 14:1 qillqatanxa apóstol Juanaxa siwa: “Ukatsti Corderoruw uñjta Sión qullu patana sayaskiri. Jupamp chikasti pataka pusi tunka pusini waranqa jaqinakaw ukankaskarakïna, jupanakasti paranakaparux Corderon sutipampi, ukhamarak Awkipan sutipampi qillqt’atäpxänwa” sasa.
24 Uka 144.000 cristianonakaruwa Diosax alaxpachan jakapxañapataki jaktayani, Jesusan chiqa chuymani apostolanakapaxa uka taypinkapxarakiwa. ¿Kunapachas jaktapxi? Cristox jutkani jan ukax uñstkani ukhaw jaktanipxani sasaw Pablox qillqäna (1 Corintios 15:23). Jichhaw uka urunakanxa jakasktanxa, ukxa 9 jaljanwa juk’ampi yatiqaskañäni. Jichhürunakanxa mä qhawqhanikiw uka 144.000 jaqinakatxa jakxapxi. Jiwxapxani ukaratpachaw jaktasin alaxpacharu sarxapxani (1 Corintios 15:51-55). Ukampisa, niya taqi jiwatanakawa kusipachaptayat Uraqin jakañataki jaktanipxani, uk suyasipki.
25 Chiqapuniw Jehová Diosax jan mayampitaki jiwañaru tukjani sisnawa (Isaías 25:8). Ukatxa, inas akham jiskt’asta: “¿Jaktasin alaxpacharu saririnakaxa kuns lurapxani?” sasa. Alaxpachatpachwa aka Uraqiru Apnaqanipxani. Jutïr jaljanwa uka apnaqäw tuqitxa juk’ampi yatiqañäni.
KUNSA BIBLIAX YATICHI
- Jaktäwinakxata qillqatanakax mä suyt’äwi churistu (Juan 11:39-44).
- Jehová Diosax jiwatanakar wal jaktayañ muni (Job 14:13-15).
- Diosaxa sepulturankirinakaruxa taqiniruw jaktayanini (Juan 5:28, 29).
* Yaqha jaktäwinakax aka qillqatanakankarakiwa, 1 Reyes 17:17-24; 2 Reyes 4:32-37; 13:20,21; Mateo 28:5-7; Lucas 7:11-17; 8:40-56; Hechos 9:36-42 ukat 20:7-12.
# Juk’ampi yatxatañataki siski ukwa uñxatäta, ukanwa Taripañ Urutxa yatxatäta, ukhamaraki kunjamsa jaqinakaru taripasini uka tuqitsa.
Yatichäwin jiskt’anakapa
1-3. ¿Kuna uñisiris taqinirus arkjistu, ukat kunjamsa Biblian yatichäwinakapaxa chuymachistu?
4. 1) Lazarox jiwatayna ukhaxa Jesusax wal llakisïna, ¿kunsa Jehová Diosat ukax yatichistu? 2) Khitinakan munat masipänasa Jesusaxa?
5, 6. 1) ¿Kunjamsa Jesusax jikxatasïna kunapachatix Lazaron familiaranakapasa uñt’atanakapas jachasipkäna ukhaxa? 2) ¿Kunatsa Jesusan llakt’asitapaxa wal chuymachistu?
7, 8. ¿Kunatsa Lazarox janiw jaktankaspati sasax sapxpachäna, ukampisa kunsa Jesusax luräna?
9, 10. 1) ¿Lazaroru jaktayañatakixa Jesusax khititsa ch’am katuqäna, ukxa kunjamsa uñacht’ayäna? 2) ¿Jaktayäwinakata qillqatanak liyiñaxa kunatsa khusapuniw sisna?
11. ¿Lazaron jiwatapata qillqataxa kunjamsa Eclesiastés 9:5 qillqat sum amuyañ yanapistu?
12. ¿Kunatsa Lazarox chiqapuniw jaktanïna sisna?
13. ¿Kunatsa Jehová Diosaw jiwatanakaru jaktayani sasax sisna?
14, 15. Job chachan aruparjamaxa, ¿Jehová Diosaxa qhawqsa jiwatanakaru jaktayañ muni?
16. ¿Jaktanirinakaxa kunjamansa jakasipxani?
17. ¿Qhawqhanis jaktanipxani?
18. ¿Khitinakasa ‘aski jaqinakjama’ jaktanipxanixa, ukat kunjamsa jaktaniñ yatiñaxa jumar yanaptamxa?
19. ¿Khitinakas ‘ñanqha jaqinakjma’ uñt’atäpxixa, ukat kunsa Jehová Diosaxa munasiñapat uka jaqinakaru churani?
20. ¿Kunas Gehena lugaraxa, ukat khitinakas ukar sarapxi?
21, 22. 1) ¿Kuna yaqha kasta jaktaniñasa utjixa? 2) ¿Nayraqat khitis ajayjama jaktänxa?
23, 24. ¿Khitinakas ‘jisk’a tamar’ jakhutäpxi, ukat qhawqhanïpxisa?
25. ¿Kuna tuqitsa jutïr jaljanxa yatiqañäni?
ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn ayr_Latn