text: қазақстан республикасы өкіметінің жанындағы мемлекеттік терминологиялық комиссияның мәжілісінде бекітілген терминдер. 2007 жылғы 12 сәуір күні болған отырыста бекітілді қазақша русский автоөршу автокатализ адибатты еселеуіш коэффициент адибатический азобояғыштар азокрастиели азобірігу азосочетания азокірнелер азозоли азот байлау азотфиксация азот қышқылы кислота азотная азототықтоп азоксигруппа азотсутек қышқылы кислота азотты қышқыл кислота азотистая азоқұраушылар айданды дистиллят айдау дистилляция айдауыш дистиллятор аймақ зона айғақкерлік бояғыштар красители индикаторные айғақтауыш индикатор ала атом гетероатом ала-, әр- гетеро аластанды элюант аластау удаление аластау элюация аластаушы элюент алатізбекті гетероцепный алашақ акцептор алашақ-берешек байланыс связь алкидты сырмай олифа алкидная май қышқылы кислоты незаменимые жирные алым еселеуіші коэффициент извлечения алюмсірне алюмогель азокосоединения апталу адсорбция апталғы адсорбат апталғыш адсорбтив аптау еселеуіші коэффициент адсорбции аптағыш адсорбент апқы адсорбер ара орын мета-положение аракешендер интеркомплексы аралас айғақтауыштар индикаторы смешанные араметаллидтер интерметаллиды араша ертінді буферный раствор араөнімдер полупродукты арнайы сұйықтықтар жидкости специальные арнайы өршу катализ специфический артықтық избыток арын напор арқау носитель аса асқын сірке қышқылы кислота надуксусная аса суытылған сұйықтық жидкость переохлажденная аса қызған сұйықтық жидкость перегретая аспап майлары масла приборные ассоциация тұрақтысы константа ассоциации асқын пероксидтер надпероксиды асқын қышқылдар надкислоты асқын өткізгіш қыш керамика сверхпроводящая аталым номенклатура атомдық сутек водород атомарный ауалау аэрация ауасыздық анаэробность ашудастар квасцы ашымал бражка ағару беление ағымдық қойырлық концентрации текущие ақсаз каолин ақсырлар белила ақық агат ақықты үккіш агатовая ступка әктас известняк әлсіз қышқылдар кислоты слабые әмбебап айғақтауыштар индикаторы универсальные әрекет аймағы зона реакции әрекеткі реактор әрекеттескіш реагент әрекеттесу реагировать әртекті гетерогенный әртекті өршу катализ гетерогенный әртұрпаттық анизотропия әуе атмосфера әуелік жемірілу коррозия атмосферная әуетөзімділік әуіт резервуар байланыстар қатаңдығы жестокость связей байланысқан азот азот связанный байланған азот азот фиксированный байыту майы масло флотационное байытылған теміртас колчедан флотационный баламалы көксағыз каучук альтернативный балқытқыш қышқыл кислота плавиковая баяулатқыш замедлитель бағдарлы созу вытягивание ориентационное бейметалдар неметаллы бейорганикалық қышқылдар кислоты неогранические бейтарапта(н)у нейтрализация бейтұрпатты зат аморфное вещество бейтұрпаттық аморфность неэлектролиты бейүйекті неполярный бейүйекті көксағыз каучук неполярный бекалтын золото сусальное бекіткі закрепитель бекіткі фиксаж белсенді бояғыштар красители активные белсенді толтырғыштар наполнители активные белсендіргі активатор белсендірілген кешен комплекс активированный бензой қышқылы кислота бензойная берешек донор берлин көгілдері лазурь берлинская бетасты жемірілу коррозия биожемірілу биокоррозия биоотын биотопливо биосірнелер биогели биосүзгіш биофильтр биоөршіткіштер биокатализаторы болмыстық реальность бор қышқылы кислота борная бояғыштар красители бром қышқылы кислота бромная бромдау қышқыл кислота бромноватая бромдылау қышқыл кислота бромноватистая бромсутек қышқылы кислота бромоводородная будандастыру гибридизация буландырғыш испаритель булы кептіргіш қапас камера паровая сушильная білікті майдалағыш диспергатор валковый бір гомо бір негізді қышқылдар кислоты одноосновные бірдейлік аддитивность біркелкі жемірілу коррозия равномерная біртектендіру гомогенизация біртектес гомолог біртекті гомогенный біртекті сұйықтық жидкость однородная біртекті өршу катализ гомогенный вакуумды мұнара колонна вакуумная валериан қышқылы кислота валериановая газайырғыш газосепаратор газдық жемірілу коррозия газовая газталдауыш газанализатор газтұтқы противогаз газөлшеуіш газометр газөрлеуіш газодувка гаухар жасыл бриллиантовый зеленый глюкоза глюкоза ғаныш гипс ғарышхимия космохимия дара, жалқы моно димерлену тұрақтысы константа димеризации диссоциациялану тұрақтысы константа диссоциации диссоциялану еселеуіші коэффициент диссоциации дыбысты майдалағыш диспергатор звуковой дірілді майдалау вибропомол дірілді тығыздау виброуплотнение дәлқойыр аликвота дәрумен витамин дөпсіздік ахиральность егілген көксағыздар каучук привитые екшем фракция екшендеу ректификация екшенді ректификат екі дайлылар амфолиты екідайлылық амфотерность екінегізді қышқылдар кислоты двухосновные елеуіштік жіктеу классификация ситовая енжарлау пассивирование енжарлауыштар пассиваторы енжарсыздану депассивация ермелер примеси ерігіште(н)у всаливание ерігіштендірмеу высаливание жалпы жемірілу коррозия общая жалпы қышқылдық өршу катализ общий кислотный жанама, қосалқы побочный жанарғы горелка жанғыштық горючесть жарамсызда(н)у денатурация жарата күйдіру обжиг утильный жарнақ диафрагма жартылай паршалану полураспад жарылыс взрыв жарғақ мембрана жасыл зелень жағар майлар масла смазочные жағдаят режим жақсарту облагораживание жебірлік агрессивность желімдегіштік клейкость жемірілу коррозия жемірілу тежегіштері ингибиторы коррозии жемірілулік қорғаныс защита от коррозии жентек агрегат жентектелу агрегация жербалшық глинозем жергілікті жемірілу коррозия местная жержаңғақ майы масло арахисовое жетілдіргіш зрельник жоса сурик жоғары иілімділік жоғары май қышқылдары кислоты высшие жирные жылу оқшаулағыш қыш керамика жылулық жарылыс взрыв тепловой жіктегіш классификатор жіктеу классификация жүзгін взвесь жүзгін суспезия жүзім қышқылы кислота виноградная жүктеме нагрузка жұмыстық қойырлық концентрации рабочие жұтқыш, сорғыш поглотитель жұқа қыш керамика тонкая жәндікжойғыштар инсектициды зерттелгі препарат зертхана лаборатория зүмірет изумруд зүміреттік жасыл зелень изумрудная изомай қышқылы кислота изомасленная икемділік пластичность илегіштер дубители илеу дубление ион алмастырғыш мұнара колонна ионнообменная иондану тұрақтысы константа ионизации ионсыздану деионизация иіссізде(н)у дезодорация иіссіздендіргіш дезодорант иістену одорация йодсутек қышқылы кислота йодоводородная йодтау қышқыл кислота йодноватая йодты сутек қышқылы кислота каосірне каогель катионды бояғыштар красители катионные кебу высыхание кенежойғылар акарициды кептіргіш қапас камера сушильная кернеулік напряженность кернеулік жемірілу коррозия под напряжением кері об(ы)лу десорбция кері обуыш десорбер керіобуыш мұнара колонна десорбционная керіш алебастр кеуектүзгіштер кешен комплекс кешентүзуші кешенше өлшеу кешеншелер комплексоны кешенөлшеу кеңістік бөгелістер затруднение кремнефторсутек қышқылы кислота кремний қышқылы кислота кремниевая коррозия кіреуке эмаль кірне золь кірікпелер присадки күйдіру кальцинация күйдіру кальцинирование күйдіру обжиг күйдіру пиролиз күйдіру аймағы зона отжига күйдірілген сүйек кость жженая күкірт қышқылы кислота серная күкіртсутек қышқылы кислота сероводородная күкіртсізде(н)у десульфурация күкіртті қышқыл кислота сернистая күлдену озоление күлділік зольность күркіреуік қышқыл кислота гремучая күшті қышқылдар кислоты сильные күшән мышьяк күшән қышқылы кислота мышьяковая кәделеуіш қазан көбіктену вспенивание көгерткіш қышқыл кислота синильная көгілдір лазурь көксағыз каучук көлемдік қойырлық концентрация объемная көлемдік үлес доля объемная көлемтұрақ қисығы изохора көмір қышқылы кислота угольная көмірлен(дір)у карбонизация көпнегізді қышқылдар кислоты многоосновные көрнекі тәжірибе опыт көшу сегрегация қайнатқыш кипятильник қайнау кипение қайта айдау перегонка қайтымды айғақтауыштар индикаторы обратимые қайтымсыз айғақтауыштар индикаторы необратимые қалампыр майы масло гвоздичное қалқымалау, қалқу декантация қаныққан қышқылдар кислоты насыщенные қапас камера қарайту воронение қарамай деготь қаратас графит қарағай майы масло сосновое қарсы пара қарсы айналу инверсия қарсы ағын противоток қарсы орын пара-положение қарсы-қонсы айналу қарқындылық интенсивность қауыз оболочка қағидат постулат қақ қышқыл ангидрид қаңқалы өршіткіштер катализаторы скелетные қиын балқитын шыңылтыр глазул тугоплавкая қозғалғыш атом атом подвижный қолалар бронзы қондырма насадка қондырмалы мұнара колонна насадочная қопсығыштық вспучиваемость қосайырғыш диалиазатор қосар дублер қосарлау, қосалқылау дублирование қостотық двуокись қосхром қышқылы кислота двухромовая қосхром қышқылы кислота дихромовая қосүйек диполь қосүйекті сәт дипольный момент қосүйектілік биополярность қоюлатқыш загуститель қоюлатқыш сгуститель қоюлық консистенция қоқырлы қышқыл кислота шламовая қоңсы орын орто-положение қуаңда(н)у дегидратация қызу атом атом горячий қызуберіктік жаропрочность қызутұрақтатқыш термостат қызутөзімді талшық волокно жаростойкое қызутөзімділік жаростойкость қымыздық қышқылы кислота щавелевая қыртыс текстура қыш керамика қыша майы масло горчичное қышқашты кешен комплексы клешневидные қышқыл тұрақтылық қышқыл төзімділік бояғыштар красители қышқылдық кислотность қышқылдық бояғыштар красители кислотные қышқылдық өршу катализ кислотный айғақтауыштар индикаторы өршу катализ қышқылтөзімді қыш керамика кислотоупорная құйынды тозаңдату напыление вихревое құйғыш воронка құмалақтас агломерат құмалақтау агломерия құмағынды пескоструйная құмды жылытқыш баня песчаная құмды майдалағыш диспергатор песочный құралғы аппарат құрау синтез құрауыш компонент құрақ газ синтез-газ құрылым ақаулары дефекты структуры құрғату осушка құрғатқыш осушитель құты колба ластану загрязнение май қышқылдары кислоты жирные май қышқылды ашу брожение маслянокислый майдалағыш дипергатор майдалық дисперсность майларды сутектендіру гирогенизация жиров майсыйымдылық маслоемкость майтұрақтылық маслостойкость майғын эмульсия майғындау эмульгирование майғындағыш эмульгатор массалық қойырлық концентрация массовая материалдық теңгерім баланс матерниальный металл кешендік өршу катализ механикалық жіктегіш классификатор механический мойнақ реторта молекулалық қойырлық концентрация молекулярная мольдік қойырлық концентрация молярная, концентрация моляльная моншақты майдалағыш диспергатор бисерный мырыштау оцинкование мырышты ақсырлар белила цинковые мыс көгілдірі лазурь медная мысты теміртас колчедан медный мүсәтір нашатырь мұздату вымораживание мұзды суытқыш баны ледяная мұзды сірке қышқылы кислота ледяная уксусная мұнара колонна мәйек затравка мәрмәр мрамор науасыз сору вытягивание безлодочное нақты сұйықтық жидкость реальная негіздік основность негіздік бояғыштар красители основные негіздік өршу катализ основной негіздің қышқылдығы кислотность основания несепнәр мочевина нығыз қалып пресс-форма нығыздалғыштық прессуемость нығыздау прессование обу сорбция обылғыш сорбат обылғыш сорбтив обылғыштық сорбируемость опталу, опталыс абсорбция опталғы абсорбат опталғыш абсорбтив оптауыш мұнара колонна абсорбционная оптағыш абсорбент опқы абсорбер опқыш сорбент оралмалы жіктегіш классификатор спиральный оралым период оралымдық периодичность органикалық қышқылдар кислоты органические ортакүшәндәу қышқылы кислота орталық атом атом центральный орынбасу замещение орынбасушы заместитель осмостық еселеуіш коэффициент осмотический отек кислород оттексіз қышқылдар кислоты безкислородные оттекті қышқылдар кислоты кислородные, кислоты оттөзімді қыш керамика огнеупорная оттөзімділер огнеупоры оттөзімділік огнеупорность отшақша тигель оң өршу катализ положительный өлшемсіз қойырлық концентрация безравномерная өлшенді навеска өлшеуір бюретка өлі сынап каломель өртей күйдіру обжиг өртенді огарок өртенді өршу катализ өршіткі катализатор өршіткі арқауы носитель катализатора өсімдік желімдері клеи растительные өңдендіргіш проявитель өңдендіру проявление пара-парлық заңы закон эквивалентов пирокүкірт қышқылы кислота пиросерная полимердің төзімділігі выносливость полимера протонсыз қышқылдар кислоты апротонные пішінсізде(н)у деформация радиобелсенді атом атом радиоактивный салмақтық қойырлық концентрация весовая салтаң холостой салтаң тәжірибе опыт холостой салғырттық инертность самырсын майы масло пихтовое саңылаулы майдалағыш диспергатор щеловой саңылаулық жемірілу коррозия щелевая сезбегіш сездіргі датчик созу, сору, суыру вытягивание сорғы насос стереоталғамды өршу катализ су тұщылау опреснение воды суалту выпаривание суаңдану гидратация суаңдауыш гидратор суаңзаттар гидраты субояу гуаш судайындау водоподготовка сукешендер аквокомплексы сукірне гирозоль сулы жылытқыш баня водяная сусірне гидрогель сусүйгіштік гидрофильность сутазалау водоочистка сутас хрусталь сутек водород сутектенген шайыршық канифоль гидрированная сутектендіру гидрогенизация сутектену гирирование сутектік тазалау гидроочистка суырынды вытяжка суыту тұрақтысы константа криоскопическая суқашқылағыштар гидрофобизаторы суқашқылық гидрофобность суқақ накипь суқышқылдар аквокислоты сыбағалық парциальность сызатты қыш керамика трещиноватая сынама проба сынама алу пробоотбор сынама алғы пробоотборник сынауық пробирка сыр киноварь сырмай олифа сырғыштық ползучесть сығымдау выдавливание сыңар алмасу изотопный обмен сыңарлар изотопы сыңғақтан(дыр)у охрупчивание сыңғақтық хрупкость сірке қышқылды ашу брожение уксуснокислое сірке қышқылы кислота уксусная сіркесу уксус сірнелену застудневание сірнелер гели сіңімтал азот азот усвояемый сіңіргіш майлар масла поглотительные сүйек желім желатина сүрме сурьма сүрмелі ақсырлар белила сурьмяные сүт қышқылды ашу брожение молочнокислое сүт қышқылы кислота молочная сүтсағыз латекс сұйылтынды жижка сұйық көксағыздар каучук жидкие сұйықтықтар жидкости сәйкестендіру идентификация сәулеқұрау фотосинтез табақшалы мұнара колонна тарельчатая табиғи желімдер клеи природные табиғи көксағыз каучук натуральный талдам титр талдама титрант талдамалау титрование талдау анализ талдауыш анализатор тамшыұстау таралу заңы закон распределения таскендір асбест тасуатқыш камнедробилка тасқабат слюда тағамдық сірке қышқылы кислота пищевая уксусная таңдамалы жемірілу коррозия избирательная таңдамалылық избирательность тежегіш сұйықтықтар жидкости тормозные тежегіштер ингибиторы теллурлы қышқыл кислота теллуристая темір көгілдірі лазурь железная теміртас колчедан тепе-теңдік тұрақтысы константа равновесия тепе-теңдік қойырлық концентрации равновесные теңгерім баланс тиокүкірт қышқылы кислота тиосерная тиоциан қышқылы кислота тиоциановая тозаңдату напыление тоздырмағыштар антистарители толтырылған көксағыздар каучук наполненые толтырғыш заполнитель топырақтық жемірілу коррозия почвенная тотығу окисление тотығу тежегіштері ингибиторы айғақтауыштар индикаторы өршу катализ тотықтар окиси тотқақ окалина туынтек зародыш тығыздалған майлар масла уплотненные тығызөлшеу денсиметрия тығызөлшеуіш денсиметр тығын қышқылы кислота пробковая тігістік жемірілу коррозия ножевая тізбекті жарылыс взрыв цепной тізбектің тууы зарождение цепи тізбектің үзілуі обрыв цепи тіке өлшеу измерение прямое түзілу тұрақтысы константа образования түйіршік гранула түйіршікте(н)у гранулирование түйіршіктегіш гранулятор түйіршіктену грануляция түйісімдік жемірілу коррозия контактная түрпілі абразивный түс окраска түсті айғақтауыштар индикаторы цветные тұз қышқылы кислота соляная тұзтектілер галогены тұзтөзімділік солестойкость тұмша смог тұмшалауыштар герметики тұнбалану тұрақтысы константа седиментации тұнбаластыру соосаждение тұндыру отстаивание тұндырғы отстойник тұрақтылық тұрақтысы константа устойчивости тұрпатастық аллотропия тұрқы нүкте фигуративная точка тұтас жемірілу коррозия сплошная тұтқырлық вязкость уату дробление усойқы майлар масла сивушные уқайтарғыштар противоядия үйексіздегіш деполяизатор үйексіздендіру деполяризация үйекті көксағыз каучук полярный үйірілме фугат үлкеналатұйықты бояғыштар красители үпілмәлік майы масло касторовое үрдіс процесс ұсату измельчение ұсатқыш измельчитель ұстатқы даржалка ұштас аддукт ұштас(тыру)у аддукция ұшы(ры)м возгон ұшы(ры)мдау возгонка ұшқындау, тұтану детонация ұшқыштық летучесть ұшқыштық еселеуіші коэффициент летучести ұю коалесценция ұялы қыш керамика ячеистая ферменттік өршу катализ ферментативный фосфор қышқылы кислота фосфорная фосфорлылау қышқыл кислота фторсутек қышқылы кислота химиялық аталым номенклатура химическая химиялық жемірілу коррозия химическая химиялық элементтердің нышаны символы химических элементов хлор сутек қышқылы кислота хлороводородная хлор қышқылы кислота хлорная хлорлылау қышқыл кислота хлорноватистая хризантем қышқылы кислота хризантемовая хром қышқылы кислота хромовая циансутек қышқылы кислота циановодородная шаймалау выщелачивание шайыр смола шайырбөлгіш смолоотделитель шайыршық канифоль шайыршық майы масло канифольное шайырқайнату канифолеварение шайғын экстракт шайғындатқы экстрагент шайғындау экстракция шайғындау мұнарасы колонна экстракционная шайғындағыш экстрактор шалатотық закись шарап тас камень винный шарап қышқылы кислота винная шараптас қышқылы кислота виннокаменная шаңтұтқы респиратор шаңтұтқыш қапас камера шектелген қойырлық концентрация предельная шектелмеген қышқылдар кислоты непредельные шектік рауалы қойырлық концентрация предельно допустимая шикі шыңылтыр глазурь сырая шоғыр плеяда шыланғыштық смачиваемость шынақ ампула шынышақша бюкс шық конденсат шықаққы шықтану конденсация шықтауыш конденсатор шықтық түбек горошок конденсационный шыңылтыр глазурь шыңылтырлау глазурование шүмек алонж шөгу, тұну осаждение шөгінді, тұнба осадок шөктіргіш осадитель ыдырата сутектендіру гирогенизация деструктивная ыдырау кернеуі напряжение разложения ылғалданғыштық ылғалды қапас камера влажности ылғалды ұсату измельчение мокрое ылғалтұрақтылық влагосойкость ылғалөлшеуіш гигрометр ысыту тұрақтысы константа ығыстырғыш вытеснитель іліктік валентность іріленгі коагулят ірілендіргі коагулянт ірілендіргіш коагулятор ірілену коагуляция ісінгіштік набухаемость ісіну набухание электрлі жылытқыш баня электрическая электрондық қауыз оболочка электронная электрохимиялық жемірілу коррозия энергиялық теңгерім баланс энергетический химия саласының терминдері