text: джеймс кэгни (1899 ж. 17 шілде 1986 ж. 30 наурыз) 1943 жылы үздік ер адам рөлі үшін «оскар» сыйлығын алған, голливудтағы ең танымал актерлердің бірі. xx ғасыр аяғында кино өнерінің америкалық иституты кэгниды голливуд тарихындағы 10 ұлы актердің қатарына қосты. 1974 жылы дəл осы мекеме джеймс кэгниға өзінің «кино өнеріне қосқан үлесі үшін» атты сыйлығын берген болатын. болашақ актер манхеттанның төменгі ист сайд ауданында ирландық азамат пен норвегиялық азаматшаның үйінде дүниеге келді. жас кезінде даяшы болып жұмыс істеді, хорда əн айтты, ревюда əйел рөлдерін сомдады. 1920 жылдардың ортасында жұбайымен бірге комедиялық қойылымдарда ойнады. алдымен бродвейде, кейінірек голливудта байқалды. 1931 жылы кэгни "warner bros." студиясымен келісімшартқа тұрып, нью-йоркты «жұлдыздар фабрикасы» үшін тастап кетті. оның кинодағы бесінші рөлі «враг общества» (1931) фильміндегі тасжүрек қылмыскер болды. осы рөлі оны жəне жанындағы əріптесін джин харлоуды танымал етті. кэгни голливудта түсірілген классикалық фильмдерде «бұзық жігіттің» рөлін сəтті сомдап шықты. оның гүрілдеген дауысы оның сарқылмайтын жігерлілігінің көрсеткіші болатын. өмір бойы актер өз образымен күресті. оның фильмографиясы шекспирдің (макс рейнхардттың «сон летнюю ночь» фильмі) бастап, сатиралық комедияларға дейін (билли уайлдердің «один, два, три» фильмі) созылып жатады. өзінің жалғыз «оскарын» ол «янки дудл денди» (1942) атты мюзикл үшін алды. 1957 жылы сəтсіз режиссерлік мансаптан кейін кэгни фильмдердегі белсенділігін азайтты. 1970 жылдары денсаулығының нашарлауына байланысты, ол кино өнерінен толықтай кетіп, өмірбаяндық жазбалардан тұратын кітаптар жазды. 1981 жылы милош форманның шақыруымен «рэгтайм» атты фильмде кішігірім рөлді сомдап, көрерменнің есінде қалды. актерді жерлеу рəсімінде ескі досы рональд рейган оны американың үздік актері деп атады. осыған дейін екі жыл бұрын рейган ақш-тың ең үздік азаматтық марапатын президенттің бостандық медалін оның кеудесіне таққан болатын. ағалары: эдвард кэгни, уильям кэгни. əпкесі: джинн кэгни. əйелі: фрэнсис кэгни. ** балалары: джеймс кэгни кіші жəне кэтлин кэгни. жылы қазақша атауы түпнұсқалық атауы рөлі 1931 қоғам жауы the public enemy том пауэрс 1931 өзге еркектердің арулары other men's women эд бейли 1931 ақылды ақша smart money джек 1932 қауіпті ару lady killer дэн куигли 1933 отты шеру footlight parade честер кент 1935 жазғы түндегі түс a midsummer night’s dream джон 1938 бетсіз періштелер angels with dirty faces рокки салливан 1939 америкадағы солдаттың тағдыры the roaring twenties эдди бартлетт 1941 құлпынай қыз the strawberry blonde т. ф. граймс 1942 янки дудл денди yankee doodle dandy джордж м. коэн 1949 аппақ ыстық white heat артур «коуди» джерретт 1950 ертеңге "сау бол" де kiss tomorrow goodbye ральф коттер 1952 атақтың бағасы қандай? what price glory? капитан флэгг 1955 тасада run for cover мэтт доу 1955 сүй не кет love me or leave me мартин снайдер 1955 робертс мырза mister roberts капитан мортон 1961 бір, екі, үш one, two, three к. р. макнамара 1981 рэгтайм ragtime комиссар райнлендер уолдо қайтыс болғандар