text: 300px дербес компьютер, қысқаша дк - компьютердің қазіргі уақытта ең кең тараған түрі болып табылады. дербес компьютер бір мезгілде бір адамның пайдалануына арналған. дербес компьютерлердің негізгі екі санаты бар: стационарлық және тасымалы компьютерлер. стационарлық компьютерлер үстел басында отырып жұмыс істеуге арналған. тасымалы компьютерлерге қалта компьютерлері және планшетті дк жатады. қазіргі электронды есептеуіш машиналардың арғы тегі есепшот. тарихи деректерге сүйенетін болсақ, есепшоттың жасы 2000-5000 жылдар шамасында, ал пайда болған жері не қытай, не египет. есепшотты гректер мен «абак» деп, қытайлықтар «суан-пан», жапондықтар «серобян» деп атады. осы қарапайым құралмен есептеулер оның шұңғыл тақтада орналасқан тастарын жылжыту арқылы жүргізілген. есепшоттағы тастар піл сүйегінен, шынылардан, қола мен басқа металлдардан жасалған. есепшоттың жетілдірілген түрі кейбір жерлерде осы күнге дейін қолданылып келеді. кейін келе xvii басында шотландиялық математик джон непер логарифм түсінігін енгізіп, халыққа логарифм кестесін жария қылады. осы бағыттағы зерттеу жұмыстарын д.робертсон да жүргізген. ол исаак ньютонның еңбектеріне негізделе отырып, 1761 жылы жүгіртпесі бар навигациялық есептеулерді жүргізетін логарифмдық сызғыш жасаған болатын. логарифмдік сызғыш инженерлердің басты есептеуіш құралы болды. кейін оларды электронды есептеуіш машиналары ығыстырды. он тоғызға енді толған француз математигі блез паскаль жетектер мен дөңгелектерден тұратын механикалық есептеу құрылғысын құрастырды. бұл құрылғының көмегімен көпорынды сандарды қосу мүмкін болды. 1694 жылы атақты неміс математигі лейбниц паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеу машинасын арифмометрді құрастырды. дөңгелектің орнына мұнда цифрлар жазылған цилиндр қолданылды. бұл құрал күрделі қосу мен алу есептеулерін жүргізумен қатар, сандарды бөлу, көбейту, тіпті квадрат түбірін табу амалдарын да орындайтын болды. кейін арифмометр бірнеше рет жетілдірілді. бұл бағытта орыс өнертапқыштары п.л.чебышев пен в.т.однер көп еңбек етті. арифмометр қазіргі қолданыста жүрген негізін салды. арифмометр мен қарапайым калькулятор есептеу жұмыстарын механикаландыру құралдарының қызметін атқарады, бұларда есептеуде адамның өзі әрекеттер тізбегін анықтап басқарады. паскальдың идеясын дамытып, өзінің механикалық есептеуіш машинасын арифмометрді лейбниц 1694 жылы құрастырды. лейбництің машинасы қосу, алу, көбейту, бөлу, тіпті квадрат түбірді табу амалдарын орындай алатын. кейін осы құрылғыны жетілдіру мақсатымен орыс ғалымдары чебышев пен однер ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізіп, аянбай еңбек еткен. солардың арқасында қазір біз калькуляторды қолданып келеміз. сурет:ibm pc 5150 as of 1981 үстел әдетте үстел үстіне орналастырады, олардың атауы да осыдан. әдетте бұлар барлық дк ішіндегі ең үлкен компьютерлер. үстел компьютерінің әр құраласы әдетте ауыстыруға болатын жеке модуль түрінде жасалады. әдетте үстел компьютеріне қосымша перифериялық құрылғыларды жалғауға болады. бұл салмағы небары бірнеше килограмм болатын шағын тасымалы компьютерлер. қазіргі заманғы тасымалы компьютерлердің көлемі шағын болуына байланысты көбінесе ноутбуктар деп аталады. ноутбуктың қалыңдығы әдетте 10 см-ден аспайды. тасымалы компьютерлер мен ноутбук шығаратын ең әйгілі компаниялар ibm, apple, compaq, dell, toshiba және hewlett-packard болып табылады. тасымалы дк-лер сұйық кристалды бейнебетпен жабдықталады және батареялармен жұмыс істей алады, бұл пайдаланушы үшін шапшаңдықты қамтамасыз етеді. мұндай компьютерде жабдықтың барлық негізгі құраластары бір модульге біріктірілген. тасымалы дербес компьютер құрылымына алмалы дискілерге арналған диск жетегі, ықшам дискілерге арналған диск жетегі, dvd-дискілерге арналған диск жетегі кіруі мүмкін; бұл диск жетектері компьютердің салмағы мейлінше аз болуы үшін, сондай-ақ перифериялық құрылғылар ретінде жалғануы мүмкін. бұл қалтаға немесе сөмкеге сыйып кететін шағын тасымалы компьютерлер. мұндай компьютерлердің қуаты әдетте үстелдік немесе тасымалы компьютерлерге қарағанда азырақ болады, бірақ олар белгілі бір тапсырмаларды орындау үшін өте ыңғайлы. қалта компьютерлері, мысалы күнтізбені немесе мекен-жайлық кітапты қолдануды қажет ететін күнделікті жұмыста пайдалы. олардың көмегімен ескерімдер мен ағымдағы істер тізімдерін жасауға, алдағы басқосуларды жоспарлауға болады. қалта компьютерлерін электрондық пошта және күнтізбе қадамдастыруға болады. олармен жұмыс істеу үшін әдетте электрондық қаламұш пайдаланылады. бұл тасымалы компьютердің бір түрі болып табылады. пайдаланушы арнайы қаламұштың көмегімен осындай компьютердің бейнебетінде ескерімдер жазып, сурет сала алады. енгізілген деректерді өңдеуге және одан кейін электрондық пошта арқылы басқа жіберуге болады. компьютер