text: әлтерация (лат. alterare бүліну) жасушалардың, жасуша аралық заттардың, нерв аяқшаларының, қан тамырларының дистрофиялық, некробиоздық немесе некроздық бүлінулерімен сипатталады. бірінші әлтерация зақымдаушы қоздырғыштың тікелей әсерінен дамиды. бұл кезде жасушаның сыртқы қабығы бүлінуімен қатар мембраналары зақымданады. мембраналардың иондық насостарының қызметтері нашарлайды; жасуша мембраналарының өткізгіштігі жоғарлайды. осылармен қабынудың негізгі белгілері қызару, ісіну мен ауыру сезімін түсіндіруге болады. алғашқы әлтерацияның нәтижесінде қан жасушалары (тромбоциттер, эозинофилдер, нейтрофилдер, базофилдер, моноциттер, лимфоциттер) және тін базофилдері (мес жасушалары) іштеріндегі белсенді заттарын, түйіршіктерін сыртқа шығарады. осыдан жасуша аралық кеңістіктерде биологиялық белсенді заттар көбейеді. бұл заттарды қабынудың дәнекерлері (медиаторлары) деп атайды. олар айналасындағы сау жасушалардың бүлінуіне әкеледі. сонымен, бірінші әлтерация қабыну шақыратын қоздырғыштың тікелей әсерінен пайда болады. ал, екінші әлтерация тіндерге лизосомалық ферменттердің және биологиялық белсенді заттардың (қабыну медиаторларының немесе дәнекерлерінің) әсерлерінен дамиды. қазір көптеген қабыну дамуына қатысатын биологиялық белсенді заттар зерттелген. оларды: жасушалардан пайда болатын (жасушалық) дәнекерлер және қан плазмасында болатын (гуморалдық) медиаторлар деп екі топқа бөледі. жасушалық медиаторларға гистамин, серотонин, лизосомалық нәруыздар, лимфокиндер, циклдік нуклеотидтер жатады. қан плазмасында комплемент және қан ұю жүйесіне қатысатын заттар болады және олар әсерленеді, қабыну дамуына дәнекерлер болады.