text: мұхтар әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театры алматыдағы ірі қазақ театрларының бірі. абай даңғылында орналасқан. *қызылорда қаласында 1926 жылы 13 қаңтарда м.әуезовтің «еңлік-кебек», пьесасымен және халық өнерпаздары қатысқан үлкен концертпен алғаш рет театр шымылдығы ашылды. *1929 жылы театр труппасы алматыға қоныс аударды. *1930 жылдардың 1-жартысында қазақ жерінде кеңес өкіметі тұсындағы ұжымдастыру шараларын жүзеге асыру барысын бейнелейтін пьесалар қойылды. осы жылдары к.байсейітова, қ.байсейітов, қ.бейісов, ж.елебеков, м.ержанов, ш.жиенқұлова, к.қармысов, қ.әділшінов, ш.айманов, с.майқанова, з.құрманбаева, с.телғараев, а.абдуллина, о.жұмағұлов, ж.өгізбаев, р.қойшыбаева, г.сыздықова, т.б. сахна шеберлерінің келуі театрдың күрделі драмалық шығармаларды меңгеруіне жол ашты. сондай-ақ, театрға арнайы шақыртумен келген орыс режиссерлерінің де (м.г. насонов, и.г. боров, .а. соколов, ю.л. рутковский, м.в. соколовский, я.п. танеев) еңбегі ерекше болды. олар қойған әрбір спектакль актерлердің нағыз сахна мектебіне айналды. режиссер насонов әуезовтің “еңлік кебек” трагедиясын (1933) қайта қойды. ол спектакльдің сахнада бұрыннан қалыптасқан дәстүрлі үрдісін сақтаумен бірге, басты рөлдердің (еңлік байсейітова, кебек байсейітов) психологиялық тұрғыда шешім табуына баса назар аударды. 1934 ж. қазақ драма театрынан музыка театр (қазіргі қазақтың мемлекеттік академиялық опера және балет театры), т.б. өнер ұжымдары бөлініп шықты. 1935 1937 ж. м.әуезовтің, б.майлиннің, ғ.мүсіреповтың тарихи тақырыптағы туындылары, орыс кеңес орыс және шетел классикасынан қойылған спектакльдер театр ұжымының шығармашылық бағыт-бағдары мен айқындады. 1941–1945 ж. туған елге деген сүйіспеншілік пен патриоттық сезімін, адамдарымыздың асқақ, адал, ынтымақшылдық рухы мен берік достығын, майдан мен тылдағы қаhармандық күресін көрсететін пьесалар театр репертуарынан көп орын алды. театр труппасына алматы, москва, ленинград және ташкенттің арнаулы оқу орындарын бітірген маман актерлер келіп қосылды. *театр сахнасында ерлікке толы ұлы өмірлер, патриоттық отаншылдық сезімдер, жанқиярлық ерен еңбектер жан-жақты жырланатын қойылымдармен қатар, халқымыздың рухани асыл армандары мен мұң-мұқтаж, талап-тілегін бейнелейтін тарихи-эпостық тақырыптағы шығармаларға да көп ден қойылды. м. әуезовтың «абай», «еңлік кебек», «қобыланды», с. мұқановтың «шоқан уәлиханов» спектакльдері шығармашылық үлкен жеңіс болды. *театр ұжымы орыс және батыс еуропа классик. туындыларынан н.в.гогольдің, м.горькийдің, а.п. чеховтың, лопе де веганың, шекспирдің, м.метерлинктің, к.гоццидің пьесаларын қойды. тмд елдері таңдаулы туындылары да театр репертуарынан берік орын алды. 1980 90 ж. бүгінгі күн тақырыбына жазылған, басқа да алуан жанрлы драм. шығармалар театр сахнасына шықты. а.сүлейменовтің “төрт тақта жайнамаз” (1989, реж. ә.рахимов), ж.аймауытовтың “ақбілек” (1990, реж. а.әшімов), ш.айтматовтың “ғасырдан да ұзақ күн” (1990, реж. ә.мәмбетов), т.б. туындылары театр сахнасына шықты. 1990 жылдан кейінгі кезеңде театр репертуары жаңа шығармалармен байып, әлемдік және қазақ классик. шығармаларын көрермендер назарына ұсынды, кейбіреулерін қайта сахналады. у.шекспирдің “кориалан” (1991), “асауға тұсау” (1994), с.жүнісовтің “кемеңгерлер мен көлеңкелер” (1994), сүлейменовтың “жетінші палата” (1993, барлығын сахналаған реж. ә.мәмбетов), иран-ғайыптың “шыңғысхан” (1994, реж. б.атабаев), к.гоццидің “турандот ханшайым” (1994, реж. әл-тарази), “абылай ханның ақырғы күндері” (1996, реж. м.байсеркенов), р.мұқанованың “мәңгілік бала бейне” (1996, реж. атабаев), м.жұмабаевтың “шолпанның күнәсі” (1997, реж. қ.сүгірбеков), әуезовтің “қилы заман” (1997, реж. рахимов), “қарагөз” (1997, реж. мәмбетов), шахимарданның “томирис” (2000, реж. әл-тарази), ш.айтматовтың “ана жер ана” (2002, реж. мәмбетов), г.гаутман “ымырттағы махаббат” (2002, реж. р.андриасян), т.б. *соғыстан кейінгі жылдары бейбіт өмір мен жасампаз еңбекті, республика еңбеккерлерінің жаңа тұрмыс-салтын, ұжымдастыру құрылымын нығайту және кеңестік қатаң жүйеге негізделген жаңа қоғам орнату жолындағы күресін баяндайтын, қазақ зиялылары мен жастардың мақсат-мұратын, ізгі арман-тілегін бейнелейтін ә.әбішевтің “достық пен махаббат” (1947, реж. айманов), “күншілдік” (1955, реж. м.и. гольдблат), “мансап пен ұждан” (1974, реж. ә.мәмбетов) және “кәусар” (1985, реж. с.асылхан), ғ.мұстафиннің “миллионер” (1950, реж. а.тоқпанов), т.б. авторлардың сахналық шығармалары көрермен көңілінен шықты. әуезовтің “абай” (1952, реж. айманов, суретші в.в.голубович пен рөлдерді орындаушылар қ.бадыров, бөкеева, с.қожамқұлов, қойшыбаева, қуанышбаев, өмірзақов) және ә.нүрпейісовтің “қан мен тер” (1974, реж. мәмбетов, суретші а.с.кривошеин мен рөлдерді орындаушылар а.әшімов, ф.шәріпова, ы.ноғайбаев) спектакліне ксро мемлекеттік сыйл., ал ш.айтматовтың “ана жер-ана” (1966, реж. мәмбетов, суретші а.и.ненашев пен рөлдерді орындаушылар майқанова, шәріпова, римова) мен а.я. каплердің “ленин 1918 жылы” (1970, реж. мәмбетов, рөлдерді орындаушылар м.сүртібаев пен қожамқұлов) спектакліне қазкср мемлекеттік сыйл. берілді. театр ұжымы 1958 ж. мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің онкүндігіне қатысып, мәскеуліктердің назарына спектакль (әуезов, “еңлік кебек”; с.мұқанов, “шоқан уәлиханов”; мүсірепов, “ақын трагедиясы”; тәжібаев, “жалғыз ағаш орман емес” және у.шекспир, “асауға тұсау”) ұсынды. *театр ұжымы 1926 жылдан бастап жазғы гастрольге шығуды игі дәстүрге айналдырып, республиканың елді мекендерінде өнер көрсетіп келеді, сонымен қатар гастрольдік сапармен мәскеу, нөкіс, қазан, уфа, шираз, ташкент, нанси қаласыларында болды. *соңғы жылдары театр қазақстан және таяу шетелдерге жиі гастрольдік сапармен барып тұрады. мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен омбы қаласы (ресей федерациясы), оңтүстік қазақстан, маңғыстау, қызылорда, жамбыл облыстарына, астана, павлодар, семей, қарағанды, өскемен қалаларына қойылымдарымен барып қайтты. *2006 жылы театр 80 жасқа толды. мерейтойының қарсаңында ә. әмзеұлының «қара кемпір», қ. ысқақтың «қазақтар» атты жаңа қойылымдарын дайындады. *1937 жылы 27 ақпанда академиялық театр атағын алды. *1946 жылы еңбек қызыл ту ордені мен марапатталды. *1976 жылы халықтар достығы орденімен марапатталды. *1961 жылы театрға халық жазушысы, социолситік еңбек ері мұхтар омарханұлы әуезовтың есімі берілді. *алғашқы құрылған жылдары театр құрамында пен халық танымал шеберлері: и. байзақов, ә. қашаубаев, с. қожамқұлов, е. өмірзақов, ж. шанин, қуанышбаев, қ. жандарбеков, қ. бадыров және де қ. мұңайтпасов, з. атабаева, ш. әлібекова, ш. байзақова, м. шамова, ж. шанина ойнады. *ксро халық артисі: асанәлі әшімұлы әшімов қазақстанның халық артистері: есмұхан обаев, сәбит оразбаев, тұңғышбай жаманқұлов, құман тастанбеков, зәмзәгүл шәріпова, нүкетай мышбаева, торғын тасыбекова, шайза ахметова, гүлнәр еңбек сіңірген артистері: баян имашева, салиха қожақова, рахилям машурова, төлеубек аралбай, бақыт жанғалиева, айдос бектеміров, ғазиза әбдінәбиева, меруерт өтекешова, шәмшігүл меңдиярова, рашида хаджиева қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері: оразхан кенебаев, ғайникамал байқошқарова, бақтияр қожа, омар қиқымов, болат әбділманов, шынар асқарова, дәрия жүсіп, дулыға ақмолда, азат сейтметов және т.б. қазақстан жастар одағы сыйлығының иегерлері: азамат сатыбалды, назгүл қарабалина, еркебұлан дайыров және т.б лауазымы лауазым иесі театр директоры ерлан біләл қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері театрдың көркемдік жетекшісі асанәлі әшімов қазақстанның еңбек ері, ксро және қазақстанның халық артисі театр директорының кеңесшісі есмұхан обаев қазақстанның халық әртісі, профессор театр директорының орынбасарлары жандарбек садырбаев ернар абуғазиева театрдың қоюшы режиссерлері әубәкір рахимов қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері алма кәкішева қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері елік нұрсұлтан еслам нұртазин театрдың әдебиет бөлімінің меңгерушісі әлия бөпежанова қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері театрдың қоюшы суретшісі есенгелді тұяқов қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері театр труппасы мұхтар әуезов атындағы қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының актерлік құрамы. ресми торабы