text: халықаралық экономикалық ынтымақтастық (хэы) жекелеген елдер мен елдер топтары арасындағы шаруашылық байланыстар кешені. ынтымақтастық нысандары барған сайын күрделіленіп, неғұрлым кешенді сипатқа ие болып отыр. соңғы жылдары, мыс., өндірістің мамандануы, өтемдік негізде өндірістің тікелей байланыстар, сондай-ақ, басқа көптеген түрлері кеңінен дамып келеді. қазіргі заманғы дүниежүзілік шаруашылықтың басты даму бағыттары ретінде ғаламдану және аймақтану процестерін атауға болады. ұлтаралық бірлестіктердің дүниежүзілік нарықтағы орны екі жақты сипат алуы мүмкін, бұл олардың өздері шыққан елдермен тікелей байланысты. бұл байланыс күшті болған жағдайда жоғары дамыған елдер өз фирмалары арқылы дамушы елдер экономикасына үстемдік жасау мүмкіндігіне ие болады. өз елімен байланысы әлсіреген жағдайда ұаб халықаралық экономикалық, ассоциацияларға айналып, дүниежүзілік нарықты ыкпал ету аймағына бөледі. дүниежүзілік шаруашылық жүйесінің жұмысын үйлестіруде әр-түрлі халықаралық деңгейдегі ұйымдар мен бірлестіктер жұмыс істейді. ұлттық шаруашылықтар арасындағы қаржылық операцияларды халықаралық және ұлттық қаржы мекемелері (әлемдік банк, еуропалық даму банкі, азиялық даму банкі, ақш, жапония және германияның ұлттық банктері) жүзеге асырады. аймақтық экономикалық ынтымақтастық (интеграция) ауқымы мен даму деңгейі әртүрлі ұлттық шаруашылықтарды біріктіретін маңызды күшке айналуда. аймақтық қазіргі даму деңгейі жалпы сыртқы сауда айналымында аймақішілік сауда үлесінің (50%) артуынан айқын көрінеді. экономикалық сипаты елдердің өзара байланысу дәрежесіне қарай анықталады. осыған сәйкес, дүниежүзілік шаруашылық аумағында экономикалық интеграцияның бірнеше түрі ажыратылады. интеграция түрі атауы, құрылған жылы мүше елдер еркін сауда аймағы азиялық-тынық мұхиттық еркін сауда аймағы, апэк, 1989 аустралия, ақш, сянган (гонконг), жаңа зеландия, жапония, канада, кирибати, корея республикасы, қытай, малайзия, маршалл аралдары, мексика, бруней, папуа жаңа гвинея, сингапур, таиланд, тайвань, филиппин, чили, вьетнам, перу, ресей солтүстік америкалық еркін сауда аймағы, нафта, 1994 ақш, канада, мексика кедендік одақ араб ортақ нарығы, 1964 египет, ирак, иордания, ливия, мавритания, сирия, йемен ортақ нарық оңтүстік конустың ортақ нарығы, меркосур, 1991 аргентина, бразилия, парагвай, уругвай экономикалық одақ еуропалық экономикалық кейіннен еуропалық одақ, 1993 австрия, бельгия, болгария, венгрия, дания, германия, грекия, ирландия, испания, италия, кипр, латвия, литва, люксембург, мальта, нидерланд, ұлыбритания, польша, португалия, румы- ния, словакия, словения, финляндия, франция, чехия, швеция, эстония бенилюкс, 1948 бельгия, нидерланд, люксембург оңтүстік-шығыс азия мемлекеттерінің ассоциациясы, асеан, 1967 индонезия, малайзия, лаос, сингапур, таиланд, филиппин, бруней, вьетнам, мьянма, камболжа тәуелсіз мемлекеттер достастығы, 1992 армения, әзірбайжан, беларусь. қазақстан, қырғызстан, молдова, ресей, тәжікстан, түрікменстан, украина, өзбекстан cayдa және тауарлық ұйым мұнай экспорттайтын елдер ұйымы, опек, 1960 алжир, ангола, біріккен араб әмірліктері, венесуэла, иран. катар, кувейт, ливия, нигерня. сауз арабиясы, эквадор еуропалық экономикалық және валюта одағы күшіне енді, яғни ео құрамындағы 11 ел (ұлыбритания, грекия, дания және швециядан басқалары) ортақ ақша бірлігіне көшу туралы шешім қабылдады. бұл елдерде 2002 жылдың басынан бері бірыңғай валюта еуро айналымға түсті. әлемдік қаржы нарығында еуроның долларға қатысты бағамы әлі де тұрақсыз болып тұр. аймақтық интеграциялық одақтар құрамына соңғы жылдары даму деңгейі әртүрлі елдер ене бастады; ео-ның ассоциациялық мүшелігіне шығыс еуропа елдерінің, нафта құрамына мексиканың қабылдануы осының айқын дәлелі. сонымен, аймақтық интеграция белгілі бір аймақ шеңберіндегі экономикалық ынтымақтастықты жалпы ғаламдану процесіне қарама-қайшы келеді. соған қарамастан елдер арасындағы экономикалық ынтымақтастың ғаламдану ауқымында жүретін заңды құбылыстардың бірі болып табылады.