text: мұхиттарға бөлу нұсқалары мұхит (әлемдік мұхит) гидросфераның негізгі бөлігі. мұхит, дүниежүзілік мұхит мұхит, жерді қоршап жатқан ұлы өзен). дүниежүзілік мұхиттың үлесіне бүкіл жер бетінің 3/4 бөлігі немесе 361 млн. км² тиеді. жер шарында төрт мұхит бар: тынық, атлант, үнді және солтүстік мұзды. кейбір ғалымдар антарктида маңы суларын бесінші оңтүстік мұхиты деп жеке бөледі. жер ғарыштан көгілдір мұхиттар планетасы сияқты болып көрінеді оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. судың шамамен 97% мұхиттарда жиналған, ол жер ауданының 360 миллион шаршы км жауып жатыр. кейбір жерлерде мұхиттың тереңдігі 10 км асады. мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан жердің тұтас су қабаты. аумағы 361,26 млн. км², көлемі 1340,74 млн. км³, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 (тынық мұхиттағы мариана шұңғымасы). дүниежүзілік мұхит құрлықтар арқылы бөлікке бөлінеді: тынық (50%), атлант (25%), үнді (21%) және солтүстік мұзды мұхит (4%). мұхит солтүстік жарты шардың 61%-ын, оңтүстік жарты шардың 81%-ына жуығын алып жатыр. мұхиттық жарты шардағы судың мөлшері 91%-ды және құрлықтық жарты шардағы мөлшері 53%-ды құрайды. гидрологиялық режімінде дүниежүзілік мұхит жеке мұхиттарға, теңіздерге, шығанақтарға, қойнаулар мен бұғаздарға ажыратылады; сыртқы шекарасы құрлықтың жағалық сызықтарымен айқын кескінделіп, ішкі шекарасы теңіздермен және оның бөліктерімен бөлінеді. кейбір зерттеушілер дүниежүзілік мұхитты бес мұхитқа бөледі. оның шекарасы субтропиктік және конвергенция сызығы бойымен немесе ортамұхиттық жоталардың ендік бөлігі бойынша өтеді.дүние жүзілік су қоры,1360 млн.км³. мұхиттар 1322000000 км³, мұз жамылғысы мен мұздықтар 29200000 км³, еспе су 8673000 км³, өзен мен көл суы 23250 км³, су булары 13000 км³. жер шарының үштен екі бөлігін су алып жатыр. олар өзара бұғаздар арқылы қосылып, дүниежүзілік мұхитты құрайды. мұхит түбі ауданының басым бөлігі (73,8%-ы) 000 000 тереңдікте орналасқан. ол мұхит қайраңы (шельфi), беткейі, етегі, мұхит түбі, мұхит шұңғымасына ажыратылады. қайраң мұхиттардың шетін бойлай құрлықтың су астындағы жалғасы ретінде 200 тереңдікке дейін созылып жатады, ені ондаған метрден бірнеше жүздеген км-ге жетеді. ол мұхитқа қарай тік кемер жасап континенттік беткейді құрайды. қайраң құрлық тұғырының төменгі шегі ретінде 000 400 тереңдікке дейін таралады. беткей етегінен абиссаль қарай ені 200 300 км болатын континентті етек жалғасады. мұхиттардың орта тұсынан әдетте ортамұхиттық жоталар өтеді. олардың беткейлері абиссальды мұхит ауысады. ортамұхиттық жоталар ұзындығы 60 000 км болатын біртұтас жүйені құрайды. жоталардың ені 000 км, абиссальды 2,5 км жоғары тұрады. олардың қырқасы су бетінен орта есеппен 2700 тереңдікте өтеді. жоталардың осьтік бөлігінде тереңдігі 1,5 км, ені 20 30 км болатын рифті аңғарлар байқалады. абиссальды ені 1000 км-ге жуық, тереңдігі км болады. пассивті шеткі белдем жер қабығының континентті және мұхиттық шекарасын бойлай жатады; ол сейсмикалығы мен жанартаулық процестердің жоқтығымен сипатталады, континенттен әкелінген өте қалың (5 км) шөгінді қабаттардан тұрады. активті шеттердің сейсмикалығы жоғары. оған мұхит табанын жанартаулық аралдық доғадан бөліп тұратын терең шұңғымалар (тереңд. км) ұштасқан. мұхит түбін негізгі екі геологиялық кешен құрайды: беті шөгінді қаптамамен жабылған базальтті және оған жақын магмалық жыныстардан тұратын іргетас жатыр. мұхиттың геологиялық тарихын зерттеушілер мұхитты бастапқы, өтпелі және қазіргі даму кезеңдеріне ажыратады. геологияға дейінгі кезеңді (3,5 млрд. жыл бұрын) қамтыған гипотетик. бастапқы сатысында жер қойнауынан негізгі су массасының шығуы, қышқыл өнімдердің газсыздануы және мұхит түбі жыныстарымен іс-әрекетке түсіп байланысты. өтпелі кезеңнің ұзақтығы млрд. жылды құрайды (3,5 1,7 млрд. жыл бұрын). бұл кезеңде өмір пайда болып дамыды; фотосинтез нәтижесінде оттек бөлініп, мөлшері ұлғайды. мұхит суының құрамы тұрақталып, тұздылығы шамалы ғана өзгеріске ұшырады. қазіргі кезең бұдан 1,7 млрд. жыл бұрын басталып, әлі жалғасуда. мұхиттардың негізгі гидрологиялық сипаттамасына температура, тұздылық және ағыстың жылдамдығы жатады. мұхит өте көп мөлшерде күн жылуы мен ылғалды жинақтаушы орасан зор аккумулятор. мұхит бетінің см қалыңдықтағы суына күн энергиясының 94% жұтылады. осының нәтижесінде жер бетіндегі шұғыл ауытқуы бәсеңдейді және шалғай жатқан аудандар ылғалданып, тіршіліктің дамуына қолайлы жағдай туады. мұхиттың беткі суының жылдық орташа температурасы 17,5°с. ашық мұхитта температураның жоғарғы көрсеткіші экватор бойында (28°с), ең жоғарғы температура (34°с) тамыз айында парсы шығанағында тіркелген. құрлықтың әсерінен су температурасы солтүстік жарты шарда оңтүстік жарты шарға қарағанда жоғары болады, ал экватордан полюстерге қарай біртіндеп –1,5–1,9°с-қа төмендейді. 30° с. е. бойында қыста 17 18°с, жазда 25°с; 60° ендікте қыста 0°с-тан төмен, жазда 10°с, полюс маңындағы температура 1,9°с. мұхиттүбіндегі су температурасы 1,4 1,8°с, полюстік аймақтарда 0°с-тан төмен болады, ең суық температура –2°с (полюсте мұз астында). судың химиялық сапасы, физикалық, химиялық қасиеті жағынан бірдей болғанымен оның гидрологиялық, геохимиялық режимі әр түрлі. мұхит суы концентрациясы 35 г/л болатын тұз ерітіндісінен тұрады, сондықтан орташа тұздылығы 35,00‰, максимальды тұздылығы 39–42‰ (тропиктік теңіздерде). тұз массасының құрамы құрлықтан келетін жауын-шашынмен, атмосферамен алмасу процесі және түпкі шөгінділермен, теңіз организмдерінің өмір сүру қабілетімен реттеліп отырады. мұхитта барлығы 5·1022 еріген тұз бар. оның құрамында na+, mg2+, k+, ca2+, cl- иондары кездеседі. мұхит суында атмосферадан келетін және су қабатында пайда болатын түрлі газдардың (о2, со2 т.б.) ерітінділері де болады. мұхит суының химиялық құрамы (тұздылығы 35) құрамдас концентрациясы (моль/кг) h2o 53.6 cl- 0.546 na+ 0.469 mg2+ 0.0528 so42- 0.0282 ca2+ 0.0103 k+ 0.0102 ct 0.00206 br- 0.000844 bt 0.000416 sr2+ 0.000091 f- 0.000068 тұздылықтың маусымдық ауытқуы 100–150 тереңдікте байқалады. мұхит суында тұздардан басқа еріген газдар да кездеседі: азот, оттек, көмірқышқылы, т.б. мұхиттағы тіршіліктің дамуында атмосферадан өтетін және балдырлардың фотосинтезі кезінде түзілетін оттектің маңызы өте зор. терең қабаттарда оттек мөлшері 2,5 мг/л-ге дейін кемиді, кейбір аудандарда 0-ге тең болады. мұхиттың 150 200 тереңдіктегі су қабатының айналымы мұхит бетіндегі басым желдерге тәуелді; ал одан төменгі қабатында тығыздығына байланысты болады. су айналымының негізгі элементіне субтропиктік ендіктерде антициклондық айналым және жоғарғы ендіктерде циклондық айналым жатады. оның орталық құрлықтардың батыс жағалауында орналасқан ағыстары). антарктикада беткі судың горизонталь жылдамдығы 10 см/с болатын қуатты циркумполюсті ағыс байқалады, ол теңіз түбіне дейін жетеді. тереңдеген сайын ағыс жылдамдықтары кеми түседі (тек экватор маңындағы беткі қарсы ағыстан басқа). температураның, тұздылықтың, химиялық элементтердің, органикалық дүниенің негізгі таралу заңдылықтары географиялық белдемдердің ауысу шекаралары маңында байқалады. белдемдер арасындағы шекара, көбінесе, мұхиттық шеп түрінде айқын ажыратылады. тереңдеген сайын (500 м-ден төмен) белдемдердің саны азайып, білінбей кетеді. мұхит түбінде терригенді, биогенді, хемогенді, жанартаутекті және эдафогенді шөгінділер жинақталады. шөгінділер климаттық, тік, және тектоникалық белдемділікпен тарайды. мұхит түбінің беткі қабатының басым бөлігін (40%-ға дейін) биогенді шөгінділер жауып жатыр. терригенді шөгінділерге 20%, терең сулы пелаг. саз 26%-ды құрайды, қалғаны аралас шөгінділер. терригенді шөгінділердің құрамы алюмосиликатты, сынықты, сынықты-сазды, сазды; ол теңіздерде және мұхиттың континентке таяу ауданында әртүрлі тереңдікте тараған. биогенді әктасты және шақпақтасты шөгінділер қаңқа қалдықтарынан және планктонды, бентосты организмдердің қабыршағынан түзілген. хемогенді шөгінділер ашық мұхиттарда кездеседі, конкрециялар мен қабықшалардан, смектитті, темірлі шөгінділерден тұрады. жанартаутекті шөгінділер жер беті және су асты жанартау атқылауларының кесекті өнімдерінен түзілген; ол доғалдық аралдарда кең таралған. эдафогенді түзілімдер тектоникалық өнімдердің уатылуынан және су түбіндегі байырғы таужыныстардың (базальтты, габброидты, т.б.) су асты шайылуынан пайда болған. мұхит суларында д.менделеев кестесінің 70-тен астам элементі еріген күйінде кездеседі; судың км³-інде 36 млн. түрлі заттар бар. мұхит қойнауында әр түрлі қатты, сұйық, газ тәрізді минералды шикізат қорлары, мұнай мен газ, сирек металдар, қалайы, алтын, алмас шашылымдары, конкрециялар мен қабықшалар, сульфид, фосфорит және құрылыс материалдары алабы тараған. мұнай мен газдың қоры 300 350 млрд.(қойнау қайраңында 184 млрд. деп болжанады. ақш жағалауы мен мексика шығанағында, солтүстік парсы шығанағы және оңтүстік-шығыс азия, баренц, беринг теңіздерінің қайраңдары дүние жүзінің аса ірі мұнайлы-газды аудандары саналады. мұхит мұнайын 40 шақты ел өндіріп, 40-тай ел барлау жұмыстарымен айналысуда. теңіздегі элементтер (алтын, платина, алмас, касситерит, циркон, монацит, титан, ильменит, рутил, т.б.) жағалық қайраңда шөгінділердің толқындармен қарқынды шайылуынан қалыптасады. индонезия, таиланд, малайзия жағалауларында қалайы, аляска және солтүстік американың тынықмұхиттық жағалауында алтын, оңтүстік-батыс африка (намибия) жағалауында құрамында алмас бар шөгінділер, сирек металды шашылымдар австралия, үндістан, бразилия жағалауында кездеседі. дүние жүзінің көптеген елдерінің жағалауларында құрылыс материалдары құм, қиыршықтас, маржанды әктас, моллюскалар, бақалшақтар өндіріледі. тірі организмдер бүкіл мұхит қабаттарында тіршілік етеді. органикалық дүниесі бентос (түпкі тұрғындар), планктон (пассивті жүзушілер) және нектонға (активті жүзушілер) бөлінеді. өсімдік дүниесінің 10 мың түрі бар, олар, негізінен, жарық жақсы түсетін 200 300 тереңдіктегі қабаттарда таралған. жануарлар дүниесі түрлерінің саны 150 мыңдай. мұхитта планетадағы тіршілік иелерінің 4/5-і мекендейді. түрлердің саны экваторлық аймақтан полюстерге және тереңдікке қарай кеми береді. мұхит құрамында белок мөлшері көп азық-түлік өнімдерінің (балық, моллюскілер, бақалшақтар, сүт қоректілер, балдырлар, т.б.) маңызды көзі, ол адамдарға қажетті белоктың 20%-ын береді. теңіз мұхит айдынынан құрлықпен немесе су асты жоталарымен бөлінген және одан гидрологиялық, климаттық режимдерімен ерекшеленетін дүниежүзілік мұхит бөлігі. теңіздің ашық мұхиттан шеткері орналасуы оның климатына әсер етіп, су алмасуын баяулатады. теңіз құрлықпен неғұрлым тұйықтала түссе, онда оның су режиміндегі мұхиттан айырмашылығы соғұрлым арта түседі. теңіз деп шартты түрде мұхиттың ашық бөліктері де аталады; мысалы, атлант мұхитының саргасс теңізі және үнді мұхитының арабия теңізі. кейбір көлдер каспий, арал, өлі теңіз теңіз, ал кейбір теңіздер шығанақ (мексика, гудзон, парсы) болып саналады. оқшаулануы мен гидрологиялық режимінің ерекшеліктеріне қарай теңіз үш топқа ішкі (жерорталық теңіздер мен жартылай тұйық теңіздер), шеткі аралдар және аралық теңіздер бөлінеді. геологиялық тұрғыдан теңіз палеоген-неоген және антропогенде қалыптасып біткен. неғұрлым терең теңіздер жер қыртысының аумақты жарылымдарының орнында (мысалы, жерорта теңізі) пайда болады. дүниежүзілік мұхит суының құрлықтың жағалық бөлігін басуынан құрлықтық қайраңда шағын теңіздер қалыптасады. теңіздің құрлықтан қашық не жақын жатуы климатының артуына немесе кемуіне және маусымдық ауытқуына әсер етеді. географиялық орнына қарай кейбір теңіз суының беткі және терең қабаттары көршілес мұхиттың ашық бөлігіне қарағанда жылырақ (мысалы, қызыл теңіз), кейбірі суығырақ (мысалы, охота теңізі) келеді. теңіз суының тұздылығы тұщы судың кірісі (өзен ағыны, жауын-шашын, мұздың еруі) мен шығысының (булану, мұз қалыптасу) арасындағы айырмашылыққа байланысты ауытқып отырады. балтық теңізінің ашық бөлігінің тұздылығы 6,0 8,0‰ болса, қызыл теңізде бұл көрсеткіш 41,5‰-ге дейін көтеріледі. теңізде температура мен тұздылық шеткі мөлшерлері таралуына орай суының тығыздығы да дүниежүзілік мұхит үшін шеткі мағыналы көрсеткішке ие болады. мысалы, балтық теңізінің тығыздығы 1,01г/см3-ге тең болса, қызыл теңізде 1,0287г/см3-ге тең. мұхиттың ашық бөлігінен теңіз суы тығыздығының өзгешелігі буының маусымдық ауытқып отыруында. мұз қабаты негізінен полюстік және қоңыржай ендік теңіздерінде ғана қалыптасады. теңіздің органикалық дүниесі мұхиттың ашық бөлігіндегі органикалық дүниеге қарағанда бай және көбіне өзіндік түрлер (эндемиктер) басым тараған. теңіз кеңістігін және дүниежүзілік мұхитты пайдалану құқығын реттеу, оның байлықтарын пайдалану халықаралық құқық нормасының күрделі жүйесімен және жеке мемлекеттердің заңдарымен анықталады. оны реттеу үшін 1958 жылы халықаралық теңіздік құқық кодификациясы өткізіліп, женева конвенциясы қабылданды. ол бойынша ашық теңіз суы барлық мемлекеттерге ортақ және ешбір мемлекет мұхит бөліктерін өз биліктеріне бағындыруға құқығы жоқ; ашық теңізде әрбір мемлекеттің кеме қатынасына, балық аулауға еркі бар. ядролық қару-жарақты сынау, дүниежүзілік мұхиттың ластануын болдырмау туралы, аумақтық теңізге және континенттік қайраңға шек қою, т.б. мәселелерге тыйым салатын көптеген халықаралық келісімдер бар. теңіз құқығы бойынша 1982 жылы қабылданған “теңіздер хартиясы” аталатын бұұ конвенциясы жағалаудан бастап, 200 теңіз милін құрайтын экономикалық аймақты белгіледі, жағалаулық мемлекеттер де соның шегінде биологиялық және минералдық шикізат қорларын пайдалануға құқылы. аумақтық теңіз жағалауындағы мемлекеттер ғылыми зерттеу мәселелерін өз қалаулары бойынша шешеді. шетелдік кемелер континенттік қайраңда және түбінде зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін жағалаудағы мемлекеттердің келісімін алуы керек. дүниежүзілік мұхит байлықтарын игеру маңызды ғаламдық мәселенің бірі саналады. бұл оның планетадағы температураны реттейтін, оттекті бөліп шығаратын қасиетіне байланысты. мұхитты игеру минералдық, биологиялық, энергетикалық, көліктік, рекреакциялық, экологиялық, ғылыми-танымдық бағыттарда жүзеге асырылады. ұтр-ның табыстары мұхиттағы мұнай мен газды, темір-марганец конкрецияларын өндіруді одан әрі арттыру, теңіз суынан сутегі изотопын дейтерийді шығару, теңіз сулары энергиясын электр энергиясына айналдыратын алып электр ст-ларын салу, теңіз суын тұщыту, оның түбімен кабельді желілер төсеу үшін болашаққа кең жол ашады. көптеген елдерде (франция, норвегия, ресей) мұхит суының тасқынын пайдаланатын электр станциялары жұмыс істейді. мұхит жолдарына бүкіл дүние жүзінде сумен тасымалданатын жүктің 80%-ы келеді. мұхит геохимиясы геохимияның мұхит суындағы және химиялық элементтердің концентрациясы мен шашырау заңдылықтарын, мұхит суларының тұз массасы құрамының қалыптасуын, мұхиттың химиялық эволюциясын зерттейтін саласы. негізгі мақсаты мұхит суы құрамындағы элементтерді зерттеу. мұхит суы құрамы литосфера, биосфера және гидросфера арасындағы элемент алмасу мен ұзақ айналымның бір бөлігі болып қарастырылады. мұхиттың тұздылығы кембрий дәуірінен бастап қазірге дейін өзгермеген. бір литрінде 34 35 г-дай тұз болады. қалыңд. ондаған немесе жүздеген метр мұхит суының жоғарғы қабатының тұздылығы біртекті, төменгі қабатында тұздылығы түрліше. мұхит суының тұздылығы қосылған өзеннен, жалғасқан теңіз суларынан әкелінген шөгінділерден, еріген мұздықтар мен мұзтаулардан біраз төмендейді, ал буланудан өседі. тұздылық шамасы жылы ағыстар мен 20 30ендіктерде жоғары, салқын ағыстар мен экватор аумағында төмен. мұхит сулары массасындағы элементтердің жинақталуы олардың таралу мөлш. мен қосылыстарының ерігіштігіне байланысты; мұхит суы катиондарының иондық потенциалы төмен, ал аниондарынікі жоғары келеді. оңай еритін қосылыстар суды қанықтырады, ал қиын еритіндері мұхит түбіндегі тұнбаларда жиналады. мұхит сулары массасындағы түпкі шөгінділер, құрамы әр түрлі ерітінділер, органик. заттар, газдар арасында тепе-теңдік орнаған. мұхит сулары негізгі, түптік, лайлық болып ажыратылады. түптік суларда оттек аз, бірақ көмір қышқыл газы, метан, күкіртті сутек мол. кремний, алюминий, темір, т.б. жер қыртысында көп таралған элементтер мұхит суларында өте аз, ал хлор мен бром көп. жер қыртысына қарағанда мұхит суында бор 260, хлор 670, күкірт 290 есе жоғары. мұхит суындағы бос күйдегі оттек организм түрлерінің таралуын, тотығу, тотықсыздану реакцияларын реттейді, геохимиялық процестерді түсінуге мүмкіндік береді. катиондарының қосындысы cl–, сияқты күшті қышқыл аниондарының қосындысынан артық болуынан “сілтілік қор” құрылады. мұхит тереңінде тотықсыздану реакциясы басым болады. көміртегі (іv) оксиді және сульфаттарды ажыратушы бактериялардың қатысуымен органик. заттардағы күкірт қышқылы тұздарының ыдырауынан күкіртсутек (h2s) түзіледі. h2s газы тірі организмдерге зиянды әсер етеді. мыс., қара теңіз суының терең қабаттарындағы h2s мол болғандықтан каспий теңізіне қарағанда органикалық дүниесі тапшы. температура төмендеген сайын со2-ның ерігіштігі артатындықтан, карбонатты шөгінділер жылы суларда жиылады, ал суық суларда олар тұнбайды. жер қыртысындағы бромның 75%-ы мұхит суларында. p, n, sі сияқты элементтер геохимиясы үшін организмдердің тіршілік әрекетінің мәні зор. мұхиттағы дивергенция белдемі дүниежүзілік мұхиттың беткі ағыстарының таралу аймағы. су бетіндегі жел ағыстарының жылдамдығының және су тығыздығының бір қалыпты таралмауы салдарынан қалыптасады. циклондық циркуляция аймағында, жел және су ағыстарының қарама-қарсы бағытқа шұғыл өзгеру аудандарында анық байқалады. тереңнен көтерілетін ағыстар әсерінен мұхиттағы дивергенция белдемінде жоғарғы қабат сулары қоректік заттары мол қабаттармен байытылып (биологиялық өнімділіктің жоғарылауына әсер етеді) отырады; бұл белдемдер балық кәсіпшілігіне өнімді мол беретін аудан. дивергенцияның тұрақты белдемдері мұхиттардың қоңыржай және субтропиктік ендіктерінің шығыс бөліктері болып есептеледі; мұхиттағы конвергенция белдемі дүниежүзілік мұхит суының беткі қабаттарының араласу аймағы. мұхит бетіндегі ауа ағыстары мен су тығыздықтарының біркелкі таралмауларынан дамиды. негізінен жылы және суық сулардың тоғысқан жерлерінде қалыптасады. конвергенциялық белдемде су тығыздығының қалыпты жағдайларда таралмауы салдарынан беткі қабаттарда антициклондық және циклондық ағыс айналыстары дамиды. антициклондық айналыста судың қарқынды араласуы мен төмен қарай ығысуы қалыптасса, циклондық айналыстарда мұхит бетіне шығатын тереңнен көтерілу ағыстары дамиды. осыған байланысты бұл белдемде жоғарғы биологиялық өнімділік жағдайлары қалыптасады. дүниежүзілік мұхитты негізгі тұрақты конвергенц. белдемге ажыратуға болады: солтүстік, оңтүстік субполюстік және солтүстік, оңтүстік субтропиктік белдемдер. мұхиттағы конвергенция белдемі мұхит табиғатының маңызды элементі, себебі төмен ығысатын сулар мұхиттың терең қабатын жылытады және оттекпен байытып отырады. мұхиттағы конвергенция белдемінде 100 150 м-ден астам тереңдіктегі су қабаттарының барлық негізгі гидролог. белгілері қалыптасады. мұхиттағы конвергенция белдемі неғұрлым жоғары ендіктерде орналасса, судың температурасы соғұрлым төмендеп, тұнатын судың тығыздығы жоғарылайды, ол мұхиттың терең қабаттарын қамтиды; мұхиттану , океанология дүниежүзілік мұхиттағы табиғи процестерді зерттейтін ғылым. мұхиттану дүниежүзілік мұхитты гидросфераның бір бөлігі ретінде әрі физиялық, химиялық, геологиялық, биологиялық т.б. процестер бір-бірімен өзара күрделі байланыста өтіп жататын атмосферамен, литосферамен, құрылықтық ағын сулармен әрекеттесетін біртұтас планетааралық табиғи нысан ретінде қарастырады. мұхиттанудың басты мәселесі мұхит табиғаты заңдылықтарының біртұтастығын анықтау. оны танудың методол. негізі мұхит суындағы, сондай-ақ сулар мен оларға шектесіп жатқан орта арасындағы энергия және зат алмасуды зерттейді. мұхиттану судың тереңдігін, температурасын, тұздылығын, ағысын, толқынын, түсін және мөлдірлігін, мұхит суы құрамындағы химиялық заттар мен олардың қосылыстарының мөлшерін, әр түрлі биологиялық және басқа да көрсеткіштерді өлшеудің нақты мәліметтеріне, физиканың, математиканың, химияның, биологияның теориялық тұжырымдарына сүйенеді, жүйелі талдау әдісін қолданады, техникасын пайдаланады. мұхиттанудың маңызды қолданбалы мәселесі халық шаруашылығының теңіздік салаларын ғылымның соңғы 