text: сурет:abulkhair alt=a.|270 px|әбілқайыр хан қазақстанды ресейдің отарлауы 1731 жылы кіші жүз ханы әбілқайырдың ресейге қосылуынан басталды (қ. әбілқайыр). бұл процесс 130 жылдан аса уақытқа созылып, 19 ғасырдың 60 жылдарының ортасына қарай толық жүзеге асырылды. 1731 1860 жылдары қазақстан ресейге, көбіне сөз жүзінде ғана бағынып, іс жүзінде ру, тайпа билеушілері дербес саясат жүргізді. патша өкіметі халық көтерілістерін аяусыз басып отырғанымен, елдің ішкі істеріне (сот жүйесіне, ру аралық мәселелерге) араласпады. ел ішіндегі беделді адамдарға, ру басыларына жалақы тағайындап, әр түрлі атақтар беріп, екінші жағынан әкімшілік реформалар жасап, көнбегендерін жазалау арқылы өз билігін күшейтті. мысалы, 1822 жылы орта жүзде, 1824 жылы кіші жүзде хандық басқару жойылды, қарсы шыққандар күшпен талқандалды (кенесары қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы). 19 ғасырдың ортасына қарай батыс, орталық қазақстан ресейге толық бағынды. оңтүстік, оңтүстік-шығыс қазақстан қоқан, хиуа хандықтарына қарады. олар жергілікті қазақтарға салықты үсті-үстіне көбейтті. көтеріліске шыққан халық ресей өкіметінен көмек сұрады. бұған қоса осы кезде орталық азияны отарлау жөнінде ресей мен ұлыбритания елдері арасында бәсеке күшейе бастады. үндістан арқылы ауғанстан мен иранға орныққан ағылшындар қоқан, бұхар, хиуа хандықтарын ресейге айдап салып, оларға өз ықпалын жүргізуге тырысты. қоқан, хиуа хандықтарының езгісіне қарсы көтеріліске шыққан қазақтарға көмек беруді желеу етіп ресей өкіметі оңтүстік бағытта ел ішіне ене түсті. 1854 жылы верный (алматы) бекінісі салынды. 1862 64 жылдары орыс әскерлері әулиеата, шымкент, түркістан қалаларын басып алды. оңтүстік қазақстанды бағындырғаннан кейін қазақстанды ресейдің оарлауы толық іске асты. 1867 68 жылғы ресей үкіметінің “уақытша ережесі” бойынша әкімшілік және сот жүйелері толығымен ресей өкіметінің қолына көшіп, қазақ жері облыстарға бөлінді.