text: электр тогының ең қарапайым генераторы бүкіл электртехниканы ең қарапайым түрде үш нәрсе деп қарастыруға болады: электр энергниясының көздері, энергия беру қимасының ауданы, өткізгіштің және бар болса оқшаулағыштың материалы маңызды болады.жалпы алғанда, электр энергиясының көздері электргенератор және аккумуляторлы химиялық энергия электр энергиясына механикалық энергияны электрлікке түрлендіреді. өнеркәсіптік энергетиканың негізін гидроэлектр станцияларында (гэс), жылу және атом электр станцияларында (жэс және аэс) орнатылған. гэс-те генераторлар су ағысының әсерімен қоғалады.мұндай станцияларды өзендерге салады. жэс-те генераторды айналдыруға жанған отыннан, мысалы көмірден алынған жылу энергиясы атом энергиясы «жұмыс істейді». негізгі бөлшектеріне ротор мен статор жатады. ротор сыртқы заттың- гэс-тегі судың күшімен айналады.ротор айналған кезде статорда электр тогы пайда болады. статор бұл да тек ол керісінше жұмыс істейді.егер статорының сымдарымен ток жүрсе, ротор айналады. әдетте ротор статордың ішінде орналасады. айнымалы токты ғана өндіреді, айнымалы токпен де, тұрақты токпен де жұмыс істей алады.айнымалы токты тұрақтыға түрлендіру үшін түзеткіштер токпен жұмыс істейтін әлемдегі бірінші 1834 жылы орыс ғалымы б.с.якоби жасаған. айнымалы токтың одан екі жыл бұрын пайда болған, оны америкалық физик дж.генри ойлап тапты.іс жүзінде қолдануға жарамды 1830-шы жылдары пайда болды. кез-келген электр станциясының негізі. хіх ғасырда электр станцияларын электр энергиясын пайдаланатын орындарға- зауыт пен фабрикаларға мүмкіндігінше жақындатып салған. электр энергиясын қашық жерлерге беру техникасы жетілгеннен кейін электр станцияларын зауыттарға «байлап» қоймауға жол ашылды.мұндай электр станцияларын біраз уақыт бойы орталық деп гэс әлемдегі бірінші орталық электр станциясын 1881 жылы нью-йоркте т.а.эдисон салған, ол жылу электр станциясы болатын. ең бірінші гэс-ті 1880 жылы ұлыбританияда салды. әлемдегі бірінші атом электр станциясы 1954 жылы калугна облысындағы обнинск қаласында іске қосты.бұл аэс 2002 жылға дейін жұмыс істеді. қозғалатын ротордың ішінде қозғалмайтын статоры бар әдеттен тыс электр моторлары да болады. мұндай қозғалтқыштың үлгісі- өте дәл навигациялық жүйелерде пайдаланылатын электрлік гироскоп. *техника, балалар энциклопедиясы росмэн,мәскеу 2012