text: мемлекеттің жеке және заңды тұлғаларын кемсітушілік жағдайға қойған басқа мемлекеттің достыққа жатпайтын әрекетіне жауап ретінде алғашқы мемлекет жасаған құқық шеңберіндегі мәжбүрлеу әрекеттері. тиісті мемлекеттерге қатысты өзара түсіністік принципін қалпына келтіру мақсатын көздейді. реторсиялар ретінде қолданылатын шаралар өздерін мәжбүр еткен әрекетке шаламас болуға тиіс жөне бұрынғы жағдай қалпына келтірілген сәттен бастап тоқтатылады. реторсия қарулы күш қолдануды қарастырмайды. қазақстан республикасының азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтарына арнайы шектеулері бар мемлекеттердің азаматтары мен заңды тұлғаларының құқықтарына қатысты қазақстан республикасы қарсы шектеулер (реторсиялар) белгілеуі мүмкін.