text: лирика «лираның үнімен орындалады, сезімтал, лирикалық») лира аспабының сүйемелдеуімен айтылатын көркем әдебиет жанрының бірі. лириканың басты ерекшелігі адамның көңіл-күйін, сезім дүниесін тікeлей бейнелеп көрсетеді. лирикалық шығармалар өлеңмен жазылады, онда автордың немесе кейіпкердің дүниеге көз қарасы, оның сезімін, нақты ойі көңіл-күйін суреттеу, әсерлеп бейнелеу арқылы көрсетіледі. кез келген сезіну мен толғаныс лирика тудыра алмайды, лирика тудырады. эпика жанры баяндауға негізделсе, лирикалық шығарма адамның түрлі құбылыстан алған әсерін бейнелеп жеткізу шеберлігімен ұштасады. әр халықтын лирикалық өлеңдері оның ауыз әдебиетінен басталған. мәселен, қазақ лирикасының басы тұрмыс-салт өлеңдерінде той бастар мен жар-жарда, сыңсу мен беташарда немесе мүңшер өлеңдерінде, қоштасу мен көңіл айтуда, естірту мен жоқтауда жатыр. онан бергі қазақ поэзиясында шалкиіз, махамбет толғауларында лирикалық толғаныстар арқылы бүкіл қазақ халқының аңсаған арман-мұраттары көрсетілген. лириканың бас қаһарманы ақынның өзі. ақын ең алдымен өз жайын, мұңын, арманын, қуаныш сезімін жыр ету арқылы халықтың тағдырын, қайғысын, күйзелісін, білдіреді. нағыз лирикалық туындылар жеке адамның жан дүниесін, толғанысын, тағдырын бейнелеп, сол арқылы бүкіл бір ортаны, қоғамды, заманды сипаттап береді. лирика көлемі жағынан өте ықшам келеді. оқиғадан гөрі отты сезім басымдау, күллі сурет сол сезім маңына, бас-аяғы тұжырымды бірер философиялық ой маңына жинақталады. лирикалық шығармалар кейде шығарманың тақырыбына, мазмұнына қарай бөлінеді: лирика махаббат лирикасы көңіл күй лирикасы табиғат лирикасы лириканың тағы басқа түрлері арнау, ой, романс, пастораль, эклога, эпиталама, эпитафия, эпиграмма, идиллия. орта ғасырда роман (француз, испан, итальян) елдерінің поэзиясында туып қалыптасқан лириканың ерекше бір түрі баллада. ол лиро-эпостық сипаттағы шағын сюжетті өлең, барлық әдебиетте кең тараған. мысалы, қазақ әдебиетінде қ. бидай туралы баллада, сондай-ақ, күзетші балладалары бар. антикалық әдебиетінде көп тараған идиллия уайым-қайғысыз жеңіл өмірді жырласа, одалар есімі елге тараған белгілі жеке адамдарды, не батырларды мадақтаған. мұндай мақтау жырлар жәңгір ханның сарай ақыны байтоқ та бар. арнаулы өлшеммен жазылатын лирикалық сонет үлгісін е.әукебаев, қ. шаңғытбаев, қ. аманжоловтар қолданған. элегия да лирикаға жатады. онда көңіл кайғысын суреттеу жиі ұшырайды. қазақ әдебиетінде, абай халықтың әлеуметтік тағдырын бейнелеген, адам сезімдерінің нәзік түйсінулерін көрсететін лирикалық шығармалар өте көп. с. сейфуллин, ш. құдайбердіұлы, м. жұмабаев, i. жансүгіров, м. дулатов, с. мұқанов, с. мәуленов, ә. тәжібаев, f.орманов, ж. молдағалиев, м. мақатаев шығармаларында қазақ лирикасының көркемдік ерекшеліктері айқын көрініс тапқан. лирикалық кейіпкер