text: түсті металдар темірден басқа барлық металдардың өнеркәсіптік атауы. физикалық және химиялық қасиеттері мен жер қыртысында орналасу сипатына қарай түсті металдар темір емес металдар деп те аталады. хром түсті металдарды: *жеңіл (алюминий, магний, титан, бериллий, литий, т.б.), *ауыр (мыс, никель, кобальт, қорғасын, қалайы, мырыш, т.б.), *баяу балқитын (вольфрам, молибден, ниобий, тантал, хром, цирконий, т.б.), *асыл немесе қымбат бағалы (алтын, күміс, платина және платиндық металдар), *шашыранды (галлий, индий, таллий), *сирек жер (скандий, иттрий, лантан және барлық лантаноидтар), *радиоактивтік (технеций, франций, радий, полоний, актиний, торий, протактиний, уран және басқа трансуран элементтері) деген топтарға бөлуге болады. шектеулі мөлшерде өндіріліп, өндіріс саласында салыстырмалы түрде жуырда ғана қолданыла бастаған металдар сирек металдар деп аталады. оларға барлық сирек, сирек жер және радиоактивтік, баяу балқитын металдардың көпшілігі мен кейбір жеңіл металдарды жатқызады. түсті металдар мен олардың қорытпаларын өндіруде кентастық шикізатты өңдеуден бастап дайын өнім алуға дейінгі сатысын қамтитын саласын түсті металлургия деп атайды. оның негізгі тармақтарына алюминийлік, мыс, қалайылық, сирек металдық, сүрмелік, балқыма шпаттық, электродтық, қатты қорытпалық, түсті металдарды өңдеу, арнайы екіншілік металлургия жатады. қазақстанда химиялық элементтердің периодтық жүйесіндегі барлық түсті металдар өндіріледі. түсті металдар-дың ішіндегі ең көп таралғаны мыс. қазақстандағы алғашқы түсті металлургия кәсіпорны 1928 жылы қарағанды облысында іске қосылды (мыс зауыты). мыстың қазақстандағы негізгі кен орындары: қосқұдық, милықұдық, айнакөл, злато (жезқазған), ақтоғай, бозшакөл (павлодар), ақбастау, құсмұрын (шығыс қазақстан), көлсай (алматы облысы), т.б. қазақстан сондай-ақ, мырыш, қорғасын, вольфрам, ванадий өндіруде дүние жүзінде бірінші орынды иеленеді. еліміздегі түсті металдарды өңдейтін ірі кәсіпорындар: өскемен титан-магний комбинаты, “қазмырыш”, “южполиметалл”, “қазалтын”, “кастинг” т.б.