text: акционерлік қоғам капиталды және ірі кәсіпорындарды ұйымдастырудың негізгі формасы. акционерлік қоғамдар капиталдың алғашқы қорлану кезеңінде пайда болған. акционерлік қоғам ашық және жабық болып екі түрге бөлінеді. егер акциялар тек құрылтайшылар арасында ғана бөлінетін болса, онда жабық акционерлік қоғам болып саналады. ал ашық акционерлік қоғам акциялары еркін сатылады және сатып алынады. акционерлік қоғам заңды тұлға болып есептеледі. оның жарғысында қоғамның мақсаты, капитал мөлшері, іс басқару тәртібі айқындалады. акционерлік қоғамда басқарудың ең жоғары органы акционерлердің жалпы жиналысы болып табылады. ол әдетте жылына бір рет өтеді, ал күнделікті істерге атқарушы орган басқарма басшылық етеді. мұның сыртында бақылаушы орган тексеру комиссиясы сайланады. акционерлік қоғамның тапқан пайдасы салықтар төлеуге, өндірісті кеңейтуге, резервтерді толықтыруға, жарғылық капиталды өсіруге және дивидендтер төлеуге жұмсалады. қазақстан республикасында 1991 жылғы 21 маусымда “шаруашылық серіктестіктер мен акционерлік қоғамдар туралы” заң қабылданғаннан кейін акционерлік қоғамдар құрыла бастады. 1998 жылы олардың саны мыңнан қоғамға қатысушылардың әрқайсысы өзі қосқан капиталдың сомасына сәйкес көлемдегі акцияларға ие болады және тиісті мөлшерде табыс дивиденд немесе белгіленген пайыз алады. акционерлік қоғам рұқсат ету жолымен құрылатын заңды кұқығы және өзіндік жарғысы бар бірлестік. акцио-нерлер болуға жеке адам да, заңды тұлғалар да хақылы. акционерлік қоғам құру үшін нотариус куәландырған серіктестік келісім шарты жасалады, оны қоғамның жарғысы деп атайды. акционерлік қоғамды санына шек қойылмайды. ¥йымдастырушы тіпті бір адам болуы да мүмкін. қоғамның негізгі жарғылық қорының мөлшері сол елдің қолданылып жүрген заңымен белгіленеді. мәселен, жарғылық қор австралияда 000 000 шиллинг, фрг-де -100000 марка, швейцарияда 50 000 швед маркасы, ресейде: жабық акционерлік қоғамға 10 000 сом, ал ашық қоғамға 100 000 сом мөлшерінде белгіленген. акционерлік қоғамның негізгі капиталы акцияларға бөлінеді, акцияның ақшалай сомасы негізгі капитал көлеміне сай келуі шарт.ашық қоғамның акциялары еркін сату жолымен таратылады, оны кәсіпорындар да, жеке адамдар да сатып ала қоғамда акционерлердің жалпы жиналысы өткізіліп тұрады. онда тексеру және есеп (санақ) комиссиясы құрылады. олардың мүшелері бір немесе бес жылға сайланады. сонымен қатар директорлар кеңесі (бақылау кеңесі) ұйымдастырылып, оның төрағасы бір жыл мерзімге тағайындалады. ал директорлар кеңесі атқарушы директорды және оның мүшелерін сайлайды