text: ақтау қазақстанның қала, маңғыстау облысының орталығы. қала теңіз және әуе порты болып табылады. 1964 жылдан 1991 жылға дейін украин ақыны тарас шевченконың құрметіне шевченко аталған болатын. қала каспий теңізінің шығыс жағасында орналасқан. қаланың оңтүстік шығысында 40 шақырым жерде әйгілі қарақия ойысы жатыр. жер бедері тегіс, ол негізінен коррозиялық және дефляциялық әрекеттерден түзелген. кеңестік ғылымға сәйкес еуропа мен азияның шекарасы мұғалжардан басталып, ембі өзенінің бастауына дейін, одан ембі бойымен каспий теңізіне дейін жүргізілетін. 1950 жылдарға дейін қазақстан аймағындағы еуропаның шекарасы жайық өзенінің бойымен өтетін. 2010 жылдың сәуір-мамыр айларында орыс географиялық қоғамының экспедициясы еуропа шекарасын мұғалжар арқылы, одан каспий маңы ойпаты (шығыс еуропалық жазығы бітіп, үстірт үстіртінің батыс бөлігі өтетін жер) арқылы өту керек деген қорытындыға келді. мұндай жағдайда еуропа шекарасы қазіргіден әлдеқайда оңтүстікке қарай ығысады. қазіргі кезде орыс географиялық қоғамының ғалымдар тобының пікірі халықаралық географиялық одақтың қолдауына ие болмады. демек, егер халықаралық географиялық одақ орыс географиялық қоғамының қорытындысын қолдаса, маңғыстау облысының бір бөлігі еуропада орналасқан болып шығады. ақтау қаласы ленинград қаласының үлгісі бойынша қалана бастады. ақтау қаласының әкімшілік құрамына өмірзақ кенті кіреді. қалада екі көшенің атауы бар. бірі бірінші президент көшесі, екіншісі тәуелсіздік даңғылы. қала ықшамаудандарға бөлінеді. қала шағынаудандарға бөлінгендіктен керекті жерді табу оңай. мекен-жайды атағанда аудан үй пәтер ретімен айтады. мысалы 13-6-72. қазіргі уақытта 31 ықшамаудан бар. әрбір шағынауданда шамамен 50-70-дей үй бар, әр үйде орташа есеппен алғанда 60 пәтер бар. қазіргі уақытта ақтау қаласының солтүстігінен ақтау-сити қаласының құрылысы жүріп жатыр. бұл жоба біріккен араб әмірліктерінің қолдауының арқасында 2007 жылы іске асырыла бастады. өндірістік қала, мұнай және газ өндіріледі. қалада теміржол вокзалы жоқ. поездар маңғыстау станциясына келіп тоқтайды. қала мен станция арасында №105 автобусы мен таксилер қатынайды, автобустардың бағасы 80 теңге, таксилердің бағасы шамамен 300теңге ара қашықтығы 20 км. ақтау порты каспий теңізінің шығыс жағалауында орналасқан. ақтау түрлі халықаралық құрғақ жүктерді, мұнай шикізатын және мұнай өнімдерін тасымалдауға арналған қазақстандағы жалғыз порт болып табылады. ақтаудың ымырты ақтау маңғыстау облысының (ескі аты маңғышылақ облысы) орталығы. 1961-1964 ж.ж. аралығында ақтау поселкесі, ақтау қаласы деп аталды. xix ғасырдың ортасында қазақстанға жер аударылған украин ақыны тарас шевченконың құрметіне 1964-1991 жылдары шевченко қаласы деп аталды. өнеркәсіптік қала болып табылады. оның пайда болуына кеңес одағы басшылығының жиырмасыншы ғасырдағы орта машинажасау министрлігі қатысуымен және сол кездегі министр славский е.п. басқаруымен елдің ядролық қалқанын жасау туралы шешімі әсер етті. нәтижесінде уран кенін өндіру, оны өңдеу және байыту сияқты амалдарды орындай алатын ерекше кешен құрылды. кешендегі кәсіпорындар желісі химиялық реагент өндіріп (азот-тук және күкірт қышқылы зауыты), жылу және электр энергиясымен, сумен (тэц, бн-350) қамтамасыз етті. су тапшы жағдайда тіршілік етуге қажетті инфрақұрылым пайда болып, адамдардың қалада өмір сүруге жағдай жасалды. кеңес одағы ыдырағаннан кейін ақтау xx ғасырда ашылған және жаңадан барланған жетібай, қаламқас, қаражанбас, оймаша, комсомол, солтүстік бозашы, қарақұдық, толқын, арман және дұңған сияқты мұнай-газ кен орындарының өңдейтін орталыққа айналды. қаланың бас жоспары 1968 жылы бекітілді. жобалау және құрылыс істерінің архитекторы а.в. коротковтың басшылығымен жүргізілді. теңіз жағасы халықтың демалуына және су портын дамытуға қолайлы ақтау қаласының архитектуралық ансамбілін жасаушы сәулетшілер конструкторлар мен құрылысшылар тобына лениндік (1966) ксро мемлекеттік (1977) сыйлықтары, қатал табиғат жағдайында адамдар тұрағын әсем көгалдандырғаны үшін сумен қамтамасыз еткені үшін халықаралық архитекторлар одағының алтын медалі мен патрик акберкомби атындағы сыйлық (1975) берілді. ақтауда абай атындағы мәдениет сарайы, н.жантөрин атындағы драма театры, көптеген кинотеатрлар (ардагер, астана, юность т.б.), түнгі клубтар бар (лагуна, дискай, элико және т.б.). теңіз жағасында ойын-сауық орталықтары, спорт және мәдени кешендері, демалыс орындары жетерлік. жастар мен отбасыларға немесе немерекелік және банкеттік кездесулерді ұйымдастырарлық көңіл көтеру және ойын-сауық кешендеріне мысалыға "ақтау", "ардагер", "бәйтерек" және табы басқа шағын кешендерді келтіруге болады. жаз мезгілінде елді мекен тұрғындарына және қонақтарға арнайы жағажайлар бар: "достар", "nur plaza", "манила". осыған қоса жеке меншік ретінде саналатын қала сыртында демалыс лагерьлері мен орындары халықтың демалысы мен уақытының жақсы өтуіне өзіндік әсерін етуде. ақтаудың фаунасы климаты шұғыл континенттік, жазы ыстық, шөлді, орташа температурасы: қаңтарда −4 °c (минус 15 градус температура мен күшті жел кезінде мектептегі сабақтар тоқтатылатын), шілдеде +30 °c. жазда ауа температурасы +45 °c (түнде плюс 38) дейін жетеді. жердің беті күн түскен кезде +70° дейін қызады. қала каспий теңізінің жағасында орналасқан. сумен қамтамасыз ету үшін маэк су тұщыландыратын станция жұмыс істейді. онда теңіз суының өндірістік дистилляты мен «құйлыс» көзінен келетін қатты минералданған жерасты суы дайындалып, араластырылады. қала маңында табиғи ауыз су көзі жоқ. этнос саны, адам пайыздық үлесі, қазақтар 134 913 71,88 орыстар 34 223 18,23 әзірбайжандар 672 3,02 басқа этностар 12 882 6,87 санақ жылы саны, адам ер адам саны әйел адам саны 1989 171 633 86 759 84 874 1999 143 396 69 805 73 591 2009 166 962 79 903 87 059 2015 185 014 2019 183 097 88 017 95 080 қазақтардан басқа көптеген этнос өкілдері де тұрады. ұлттық құрамы қазақтар, орыстар, украиндар. горган, иран қарамай, қытай халық республикасы сумгаит, әзірбайжан чханвон, корея республикасы самсун, түркия махачкала, ресей ночной вид на каспийское море.jpg |түнгі каспий жағасы мкр.32.jpg|№32 мөлтекаудан ақтау. мөлтекауданы актау. набережная.jpg |түнгі көрініс актау. мкр.32.jpg|№32 мөлтекаудан