text: тұқым қуалайтын аурулар ата-аналарынан ұрпақтарына берілетін аурулар. тұқым қуалайтын аурулар гендік, хромосомалық және геногеномдық мутациялардың әсерінен генетикалық материалдың өзгеруіне байланысты қалыптасады. генетикалық жіктеу бойынша тұқым қуалайтын аурулар: моногендік; хромосомалық; мультифакторлық (полигендік) болып бөлінеді. моногенді аурулар генетикалық ақпарат жазылған құрылымдық гендердің мутацияға ұшырауынан туындайды. бұл аурулардың ұрпақтарға берілуі г.мендельдің тұқым қуалау заңдылықтарына сәйкес жүретіндіктен мендельденуші тұқым қуалайтын ауру деп аталады. моногенді түрі брахидактилия, полидактилия, т.б. дерттер), (екі, кейде үш немере ағайынды некелескен адамдар арасында жиі кездеседі; алкаптонурия, т.б. дерттер) және жыныстық х- және тіркескен (генге байланысты еркек ауырады, ал ауруды әйел адам тасымалдайды; гемофилия, т.б. дерттер) тұқым қуалайтын аурулар болып бөлінеді. хромосомалық аурулар геномдық (хромосомалар санының өзгеруі) және хромосомалық (хромосомалар құрылысының өзгеруі) мутацияларға байланысты қалыптасады. жиі кездесетін хромосома ауруларының қатарына трисомиялар жатады. бұл кезде хромосома жұптарының бірінде қосымша 3-хросома пайда болады. мысалы, даун ауруында аутосом. 21-жұп бойынша трисомия болса, патау синдромында 13-жұпта, эдварс синдромында 18-жұбында болады. гаметогенезде мейоздық бөлінудің бұзылуына байланысты әйелдерде жыныстық хромосомалардың біреуі болмаса, синдромы, керісінше бір хромосом артық болса трипло-х (ер адамдарда клайнфельтер) синдромының қалыптасуына әкеледі. жасы 35-тен асқан әйелдердің бала көтеруінде нәрестелердің хромосом. аурумен туу қауіптілігі жоғары болады. мультифакторлық аурулар бірнеше геннің мутацияға ұшырауы мен өзара әрекеттесу нәтижесінде, ауруға бейімделуі артқан кезде және қоршаған орта факторларының әсеріне байланысты туындайды. мұндай ауруларға подагра; қант диабеті; гипертония; асқазан және ішектің ойық жарасы; атеросклероз; жүректің ишемия ауруы, т.б. жатады. тұқым қуалайтын аурулардың бұл түрінің пайда болу себебі әлі толықтай анықталған жоқ. тұқым қуалайтын ауруларды клиникалық жіктеу патологиялық өзгерістерге ұшыраған органдар мен жүйелер бойынша жүргізіледі. мысалы, жүйке және эндокриндік жүйенің, қан айналым жүйесінің, бауырдың, бүйректің, терінің, т.б. органдардың тұқым қуалайтын аурулары деп жіктеледі. республикада тұқым қуалайтын ауруларды анықтау, емдеу жұмыстарымен неврология, терапия, хирургия клиникалар мен ауруханалар айналысады.