text: екібастұз көмір алабы сарыарқаның павлодар облысы жерінде. дүние жүзіндегі аса ірі көмір кендерінің бірі. мұндағы қоңыр көмірді 1876 жылы жергілікті зергер қосым пішенбаев тапқан. алғашқы барлау жұмыстары 1896 жылы жүргізіліп, көмір шахталардан өндіріле бастады. құрылымы бойынша екібастұз көмір алабы солтүстік-батыс бағытта созылған асимметриялық мульда, оның ұзындығы 24 км, ені 8,5 км. алаптың жалпы аумағы 155 км2. оңтүстік-шығыс және солтүстік-батыс жиектерінде көмірлі шөгінділердің еңістік бұрышы 20°-тан 10 40°-қа дейін. қатпарлы көмір қабаттары бар тас көмір жүйесінің қимасы төменнен жоғары қарай ащылыайрық, екібастұз, қарабидайық және ақбидайық шоғырларына жіктеледі, олардың жалпы қалыңдығы 1500 м. шоғырлардың литологиялық құрамы сұр және қара сұр аргиллит, алевролит, әр түрлі түйіршікті құмтас, әктас және туф қабаттарынан тұрады. көмір қабаттары негізінен ең төмендегі ащылыайрық (6-, 5-қабаттар) және екібастұз (4 1-қабаттар) шоғырларында 6-, 5-қабаттардың орташа қалыңдығы 7,6 м, 4-, 1-қабаттардың жалпы қалыңдығы 130 230 аралығында. көмір қабаттарының құрамы өте күрделі. витринит (таза көмір) мөлшері қима бойынша жоғары қарай 29%-дан (6-қабат) 51 80%-ға (1-қабат) артады. көмірдің күлділігі 26 60%. күлдің құрамында айырып алуға болатын tі, zn, pb, cu, sn, sc, zr, ag сияқты пайдалы элементтер кездеседі әрі ол құрылыс материалы ретінде пайдаланылады. тауарлық көмірдің орташа қызулығы (жылу бөлгіштігі) 4170 ккал/кг. технологиялық көрсеткіші бойынша алаптың көмірі «ос» маркасына жатады. көмір өндіру ашық әдіспен жүргізілуде. екібастұз көмір алабында қазақстан ресей бірлескен кәсіпорны жұмыс істейді. алаптың жалпы көмір қоры 11,3 млрд. т. жылына 87 млн. көмір өндіріледі. өндірілген көмірді қазақстан, ресей және басқа көршілес мемлекеттердің ірі энергетикалық орталықтары пайдаланады.