text: қолбасшы: қолбасшы мемлекеттің қарулы күштерін, соғыс жағдайында ірі әскери құрылымдарды бірлестіктерді) басқаратын әскери басшы. қолбасшылар соғыс кезінде әскери операцияларды дайындайды және оның нәтижесіне жауапты болады, бейбіт уақытта әскери шеберлікке үйретеді, әскери жаттығуларды басқарады. әдетте, қолбасшы етіп дарынды, көреген, әскери жағдайлардың дамуын болжай алатын, қолда бар күштер мен құралдарды тиімді пайдалана білетін, жоғары қабілеті бар жігерлі, батыл адамдар тағайындалады. әрбір тарихи кезеңдердегі үлкен соғыстар өз қолбасшыларын шығарды. қазақ халқында да аты аңызға айналған көптеген қолбасшылар болды (қолбасшы бөгенбай, қабанбай, қарасай, жәнібек, райымбек, амангелді, бауыржан, т.б.). қолбасшы құрлық және әуе күштері армиясын, әскери-теңіз флоты әскері түрлерін, әскери округтерді, майданды басқаратын генералдар мен адмиралдар және маршалдар. қолбасшылар соғыс кезінде соғыс операцияларын дайындайды және оның іс жүзіндегі нәтижесіне жауапты болады. бейбіт кезде олар өздерінің карамағындағы құрамаларға, бөлімдерге басшылық етеді, оларды әскери шеберлікке үйретеді, соғыстың талаптарына сай далалық және теңіздік әскери жаттығуларды басқарады. қолбасшы мемлекеттің қарулы күштерін немесе соғыс кезінде ірі әскери құрылымдарды (әдетге бірлестіктерді) шебер басқаратын, әскери қимылдар дайындығы мен жүргізу өнерін меңгерген әскери кызметкер, әскери бастық. әдетте, қолбасшыға жеңіске жетуде қолда бар күштер мен құралдарды өте тиімді пайдалана білетін, дарынды, шығармашылық ойлы, әскери жағдайлардың дамуын болжауга қабілетті, жігерлі, шешімді, жауынгерлік тәжірибеге бай, жоғары қабілетке және басқа да касиеттерге ие тұлғалар жатқызылады. қолбасшының осы қасиеттері оның жоғарғы беделге ие болуына септігін тигізеді, оның қалыптасқан жағдайларды өз уақытында және дұрыс болжауына, бағалауына, мақсатқа сәйкес шешімдер қабылдап және оны жүзеге асыруға мүмкіндік береді. әрбір тарихи кезең, ірі соғыс әз қолбасшыларын алға шығарады. олардың барлығы әз уақытында соғыстарда жеңіске кол жеткізуде үлкен рөл атқарып, әскери өнерді байытты.