text: азоттың осксидтері— азоттың оттекпен қосылыстары. азот тотығы (монооксид), no түссіз газ; қайнау 151,8oс, балқу 163,6с; қосып алу, тотығу реакцияларына бейім. азоттың шала тотығы (гемиоксид), n2o түссіз газ; қайнау 89,5oс, балқу 102,4oс. сумен, қышқылмен, сілті ерітінділерімен әрекеттеспейді, тотықпайды. медицинада наркоз (“шаттандырғыш газ”) ретінде пайдаланады. азоттың қос тотығы (диоксид), no2 қоңыр түсті газ, қайнау 21,15oc, балқу 11,2oс. ол азот қышқылын өндіру үшін және сұйық ракета отыны мен қопарылғыш заттардың тотықтырғышы ретінде пайдаланылады. азотты ангидрид, n2o3 қоңыр қызғылт түсті газ, қайнау 13,5oc; балқу 102oс; сумен азотты қышқыл (hno2), сілтілермен нитриттер түзеді. азот ангидриді, n2o5 түссіз кристалл, сумен қосылып азот қышқылын (hno3) түзеді. жалпы азот оксидтері физиологиялық актив заттар. сондықтан ағза үшін зиянды. азот әр түрлі оксидтер түзеді: ::n2o, no, n2o3, no2, n2o5 n(i) және n(ii) оксидтері тұз түзбейтін оксидтер, қалғандары қышқылдық оксидтер. азот (ii) оксиді түссіз, иіссіз, оңай тотығып, азот (iv) оксидіне айналатын газ. tабиғатта найзағай отында мына реакция жүреді: ::n2 о2 2nо; құрылымдық формуласы: өндірісте аммиакты тотықтыру арқылы алады: ::4nh3 5o2 6н2o зертханада: ::3cu 8hno3 3cu(no3)2 2no↑ 4н2o азот (iv) оксиді no2 улы, қоңыр түсті, оңай димерленіп (n2о4) кететін газ. суда жақсы ериді. ::2nо2↔n2о4+q өндірісте азот (ii) оксидін тотықтыру арқылы азот (iv) оксиді алынады: ::2nо о2 2nо2 зертханада: ::cu 4hnо3 cu(nо3)2 2nо2↑ 2h2о оның құрылымдық формуласы: ::1) 3nо2 н2о 2hnо3 no ::2nо2 h2о hnо2 hnо3 азот (iv) оксиді сумен әрекеттескенде екі түрлі қышқыл түзіледі: азотты және азот қышқылдары. ::2)2nо2 2naoh nanо3 nanо2 н2о сілтімен әрекеттескенде осы қышқылдардың тұздары нитрит, нитрат түзіледі. азот (iv) оксиді оттегінің қатысында сумен әрекеттесіп, азот қышқылын береді: ::4nо2 о2 2н2о 4hnо3.