text: шонжы алматы облысы ұйғыр ауданындағы ауыл, аудан және шонжы ауылдық округі орталығы. облыс орталығы қонаев қаласынан шығысқа қарай 265 км-дей жерде, қарадала алқабының солтүстік бөлігінде орналасқан. 1999 жылы тұрғындар саны 20095 адам (9834 ер адам және 10261 әйел адам) болса, 2009 жылы 18008 адамды (8805 ер адам және 9203 әйел адам) құрады. шонжыда 1932-1934 жылдары ұжымшар құрылды, 1957 жылы бұл шаруашылық ірілендірілді. 1996 жылы оның негізінде шонжыда “телремстрой”, “жолаушы”, “әлнұр” жшс-тері және мемлекеттік “шарын” құс фабрикасы, т.б. шаруа қожалықтары құрылды. шонжы арқылы халықаралық дәрежедегі алматы жаркент қорғас автомобильдік жолы өтеді. шонжы атауының шығу тегі туралы бірнеше нұсқалар бар. тарихшы дәулет күнікеевтің зерттеуінше, шонжы ауылының атауы xvi ғасырда болған жоңғар қазақ шайқасына байланысты екені анықталады. оның жазуы бойынша: “әлқисса, сонау 1643 жылдан бастап «орбұлақ» шайқасындағы жеңістен кейінгі, ірі ұрыс осы қарадала алқабындағы 1683 жылғы жоңғар қазақ шайқасы. себебі, жоңғар батыры шонжының 10 мың әскерін әлмерек батыр қолбасшылық еткен мың әскердің ойсыратуы тарихта жазылмаған тарихи жеңіс еді.” сол жазылмаған тарихи жеңісте, әлмелек батыр кең байтақ майданда ғалдан бошоктың шығыс жетісу қолбасшысы, әрі қас батыры шонжыны жекпе-жек шайқасында басын алады. осы оқиға дәулет күнікеевтің дерегі бойынша қазіргі шонжы елді мекенінде өтеді. жергілікті халық осылай кең алқапты “шонжы өлген” жер деп атап кетеді. ал моңғол тілін зерртеуші нәпіл базылханнның жұмыстарына тоқталып, әлімғазы дәулетхан “шонжы” атауына осындай сілтемелер қалдырды: "шыңғыс қаған тақ мұрагерлері салғызып әскери, әрі сауда жолының амандығын бақылайтын (бекет, өртең ленгер-шонжы аталған) тоғыз жолдың торабындағы бекіністің соңғы топонимикалық атауы "шонжы" ретінде бізге жетіп отыр. "қазіргі моңғол тілінде: conji чонжы, цонж түрінде кездеседі. қазақ тілінде "шонжы" тұлғасында топоним ретінде кездеседі. моңғол тіліндегі "чонжы-цонж" сөзінің мағынасы: 1. алысты қарауылдайтын биік жартас. 2. (ауыспалы) шекара аумақтарды қорғаушы қорған, бекініс". осылайша, чонжы, цонж сөздері қазақшаланып қазіргі таңда “шонжы” ретінде қолданылады.