text: иманғали нұрғалиұлы (9 желтоқсан 1956, гурьев облысы, махамбет ауданы, новобогат ауылы) қазақстандық мемлекет және қоғам қайраткері, 2022 жылдан бастап ұқшұ бас хатшысы. иманғали тасмағамбетов 2002–2003 жылдары қазақстан 2008 жылдан 2014 жылға дейін астана қаласының әкімі, 2014–2016 жылдары қазақстан қорғаныс министрі болып, ал 2017–2019 жылдары қазақстан республикасының ресей төтенше және өкілетті елшісі болған. 1956 жылы желтоқсан күні гурьев облысы, махамбет ауданы, новобогат ауылында дүниеге келген. кіші жүздің жаппас руынан шыққан. 1979 жылы орал қаласының а. с. пушкин атындағы педагогикалық институтының география мен биология пәндерінің мұғалімі мамандығы бойынша дипломын алды. 1990 жылы «дүниетану аспектілерінің экологиялык проблемасы» тақырыбы бойынша диссертациясын қорғап, философия ғылымдарының кандидаты атағына ие болды. жылдан кейін ол «транзиттік саяси жүйелеріндегі әлеуметтік саясат» ғылыми зерттеу жұмысын таңдап, саясаттану ғылымдарының докторы болып атанды. 1981 жылдан 1991 жылға дейін кокп мүшесі, 1990—1991 жылдары қазақстан компартиясының ок политбюро мүшесі болды. қазақстан жоғарғы кеңесінің депутаты болып сайланды. еңбегі мен саяси өмірбаяны сол кездегі жалғыз жастар саяси ұйымы қазақстанның лкжо-да басшылық қызметімен байланысты. 1979 жылдан махамбет ауданындағы лкжо ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі, гурьев лкжо қалалық комитетінің және облыстық комитетінің бірінші хатшысы болды. 1989 жылы лкжо ок, 1991 жылы қазақстан республикасының жастар ісі жөніндегі мемлекеттік комитетін басқарды. 1993 жылы иманғали тасмағамбетов қазақстан республикасының президентінің көмекшісі болып тағайындалды. 1995 жылдан бастап ел басқарушы қызметінде жоғарғы орындарды атқарып, қазақстанның вице-премьері, білім және мәдениет қазақстан республикасының президенті әкімшілігінің жетекшісінің орынбасары, қазақстан президентінің бірінші көмекшісі, атырау облысының әкімі, қазақстан мемлекеттік хатшы, қазақстан президенті әкімшілігінің жетекшісі болады. 2004—2008 жылдары 1,5 млн тұрғыны бар қазақстанның ең ірі қаласы алматының әкімі қызметін атқарып келді. 2008 жылы сәуірдің қазақстанның елордасы астана қаласының әкімі болып тағайындалды. қр қауіпсіздік кеңесінің мүшесі, «мәдени мұра» атты мемлекеттік бағдарламаның қоғамдық кеңесінің төрағасы, юнеско ісі жөніндегі қр ұлттық комиссясының төрағасы, қазақстан республикасының оқпен ату федерациясының құрметті президенті, академик а.х. марғұлан атындағы халықаралық қор басқармасының төрағасы. тасмағамбетов моңғолияға, батыс қазақстанға және ресей федерациясының астрахан облысына (каспий: мұнай және мәдениет) және т.б. жерлерге халықаралық экспедициялар ұйымдастырған. соның нәтижесінде 2000 жылы моңғолиядан қазақстанға ежелгі түбегейлі күл-тегін тас хатының көшірмесі орнатылды. қазақ мәдениеті мен тарихының мұраларын жаңғыртып, көпшілікке жеткізуге тағы басқа көп жұмыс атқарған қайраткер. оншақты кітаптардың және көптеген ғылыми еңбектердің авторы. мәдениеттану, мемлекеттік басқару, өркендеу проблемалары және саясаттануға байланысты мақалалардың авторы. «парасат» ордені (1998) «қазақстан республикасының тұңғыш президенті нұрсұлтан назарбаев» ордені (2004) орыс православиелік шіркеуінің «мәскеулік даниил қасиетті патшасы» ордені ресей федерациясының «дружба народов» орденімен және көптеген алқалармен марапатталған. әкесінің есімі тасмағамбетов нұрғали (1926—1997). анасы қоқанова ділдә матайқызы (1930 ж.т.) үйленген, жұбайы бекқұллова клара дауымқызы (1957 ж.т.), мұғалім. қыздары әсел (1979 ж.т.), заңгер, софия (1983 ж.т.). баласы нұрғали нұрсұлтан (1994 ж.т.). немерелері дінмұхаммед (2000 ж.т.) және нұреддин (2005 ж.т.). и. тасмағамбетов өзі айтқандай: «мен ырымшыл емеспін, бірақ атеист те емеспін». қазақстан тарихы, этнографиясы, археология мәселелеріне терең көңіл бөліп, орталық азия халықтарының қолтаңба өнерінің заттарын жинаумен айналысады. саяси қайраткер мұраты мұстафа шоқай, франсуа миттеран. ат жалындағы өркениет құлыптас