text: ертедегі суландыру жүйесі археологиялық ескерткіш, олардың суландыру каналы, бөгет, тоған, құдықтар, су алаптары түрінде кездеседі. олар шаруашылықтың көктемгі суды жинауға арналған, солар арқылы табиғат байлықтарын игеру салынған құрылыс. ертедегі суландыру жүйесіне жататындары алтын су және алтын қазған, қазылған жердің қабырғалары фанит тастармен қималанып қаланған. кен орындарынан руданы байытудағы соңғы қола кезеңіндегі тау-кен құралдарының сынықтары табылған. алтынсу бөгеті нұра өзенінің сол жақ сағасында (қазіргі бұқар жырау ауданы). бөгеттің ұзындығы 30 м, екі қатарлы көмбе төсеніштерінің ені м, үйілген бөгет жұрнағының қалыңдығы 4,5 шамасында. түндік бөгеті үшан тауының солтүстік баурайынан ағып шыққан түндік өзенінің бастауында, «бақты» елді мекенінен 16 км жерде. тік қазылған жеріне қатармен тақтатас қаланған, олардың аралығындағы ашық жеріне тас сыныктары, қиыршык тас, өзен малта тасы толтырылып тығыздалып тапталған. бөгеттің ұзындығы 70 м, төселген тас қабатының ұзындығы м. керегетас бөгеті ертедегі керегетас кенішінің орнында, қарқаралы ауданының нүркен ауылының жерінде. бөгеттің техникалық құрылысы түндік бөгетіне ұқсайды, ұзындығы 300 шамасында, тас төсендісінің қалыңдығы м-дей.