text: северцов николай алексеевич (1827 1883) ресей зоогеографы және саяхатшысы. 1846 жылы мәскеу университетін тәмамдаған, 1855 жылы диссертация қорғаған. 1857 79 ж. орта азия мен қазақстан жерін зерттеп, алқап орфографиясы, геологиясы, өсімдігі мен жануарлары жөнінде бай деректер жинады, оның табиғатына алғаш рет сипаттама берді. н. а. северцовтің қазақстанды зерттеу жұмыстары п. п. семеновтың тянь-шаньды зерттеуімен тұспа-тұс келеді. ол əуелде арал теңізі мен сырдарияның төменгі сағасына сапар шекті. одан соң тянь-шаньда, жетісу, қызылқұм, қаратау өңірлерінде зерттеу-бақылау жұмыстарын жүргізді, үстірт пен мұғалжарды зерттеді. осы зерттеулер нәтижесінде н. а. северцов қазақстан жерінде жануарлардың таралуы жайында ғылыми ой пікірлерді кеңейтті. ғалымның табиғат өзара байланысы жəне сабақтастығы туралы идеясы географиядағы экологиялық бағыттың дамуына жол ашты. 1857 ж. арал-каспий атырабына императорлық санкт-петербург ға-сы ұйымдастырған экспедицияға и.г.борщов пен н.а.северцов қатысты. экспедиция жұмыстарының қорытынды деректерiнiң маңызы өте зор болды. экспедиция жүмысының нәтижесiнде батыс қазақстанның жер бетi, геологиялық құрылысы, климаты, флорасы және фаунасы туралы нақты деректер кеңейдi. 19 ғ-дың соңы 20 ғ-дың басында қазақстан фаунасын зерттеуге көңiл бөлiне бастады. iрi зоологиялық зерттеулердi арал каспий экспедициялары жүргiздi. жаратылыс зерттеушiлердiң петербург қоғамы өлкенiң жаратылыс тарихын анықтау мақсатында экспедиция ұйымдастырды және каспий мен арал теңіздерiнiң фаунасын зерттеуде бай материал жинақтады. экспедицияның ихтиологиялық коллекциясын зерттеу нәтижелерiне сүйенiп, к.ф. кесслер жаңа геол. уақытта каспий мен арал теңіздерi арасында болған байланыстылық туралы пiкiрге алғашқылардың бiрi болып өз күмәнiн айтты. северцовтың, зерттеулерi географиялық тұрғыда жүргiзiлуiмен ерекшеленедi. северцов “вертикальное горизонтальное распределение туркестанских животных” (“түркiстан жануарларының таулы және жазық өңiрде таралуы”) деген күрделi еңбегiнде (1873) орта азияны географиялық аудандастырудың негiзiн қалады. жануарлардың өсуі мен өнуін және таралуына назар аударды. ғалымның табиғат өзара байланысы және сабақтастығы туралы идясы географиядағы экологиялық бағыттың дамуына жол ашты.