text: fraxinus excelsior кәдімгі шаған - зәйтүндер тұқымдасы, шаған туысына жататын ағаш тектес өсімдік. биіктігі 30 метрге дейін жетеді. қабығы қоңыр сұр түсті. жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, сопақша, ұштары сүйір келген. гүлдері қызыл, сыпырғы тәрізді шоғырланып тұрады. гүл тостағаншасы мен гүл тәжі болмайды. жемісі бір тұқымды, қанатты жаңғақша. сәуір айында гүлдейді. жалпақ жапырақты және аралас ормандарда өседі. кейде мәдени өсімдік ретінде қолдан да егіледі. құрамында кверцитрин, маннит, таннин, инозит, эфир майлары бар. жапырақтарынан жасалған дәрілерді халық медицинасында ревматизм, бауыр ауруын емдеу үшін пайдаланады. жалпы бұл өсімдіктің ішек құрттарын түсіретін, іш жүргізетін, дененің қызуын төмендететін, несеп айдайтын қасиеттері бар. бүйрекке тас байланғанда, сары ауруға байланысты дене сарғайғанда да осы өсімдікпен емдейді. тыныс жолдары қабынғанда да қақырық түсіретін, жөтел басатын дәрі ретінде қолданылады. ағаштың жас қабығын, жапырағын дене сыртындағы жараларға таңып қояды, бұл жараның жазылуын тездетеді. дәрі жасау үшін өсімдіктің жапырағын, қабығын пайдаланады. өсімдік қабығының немесе жапырағының ұнтақталған 20 грамын стақан суға салып 30 минут қайнатып, ас қасықтан күніне мезгіл ішеді.