text: балқаш шөгінді алабы терригендік түзілімдерінен, оның ішінде көмірлі шөгінділерден түзілген, балқаш көлінің оңтүстігінде оқшауланған ірі тауарлық ойыс. алматы облысында орналасқан, пішіні гең өлшемді, яғни 280x280 км. жоңғар алата- уы жотасының сілемдерінің кескіндері мен па-леозой түзілімдері ашылымдарының таяу ор- маласуы себепті алаптың пішіні шығыста күрт гарыла түседі де езіндік "шүмек" жасайды. жалпы ауданы 91 мың км². алап тұрғыдан жеткіліксіз зерт- іелген алаптар қатарына жатады. мүнда сейсмобарлаудың отнә, әсіресе дәлірек іздестіру жұмыстарының материалдары жоқ, бірде-бір терең ұңғыма да бұрғыланбаған. сондықтан оның құрылыс жене даму ерек- шеліктерін анықтау, ке-пешегін бағалау 60-жылдардың геологиялық- геофизикалық деректерін және юракөмірлерін іздестіруге байланысты жеке сейсмоқималар тұрғызу нәтижесінде 80-жылдары в.м. пили- фосов алған сейсмобарлау ақпаратына не- гізделген. электрлік зондылау деректері бой- ынша құрастырылған құрылымдық картаға сөйкес, алаптың кристалдық іргетасына тиесілі іаужыныстардың беткі жазықтығы оңтүстіктен солтүстікке қарай бірте-бірте темендей бере- ді, сейтіп байбақты кенті теңірегінде жер бел- ион керініс беретін ашылымдар беті бақанас кенті еңірінде 1,5-2,0 км-ге дейін тереңдейді. аталган елді мекендер арқылы ететін қима тагыты бойынша 50-жылдардың соңында юрт құрылымдық ұңғымалар бұрғыланған бо- пптын, солардың ішінде 8-інші ауыл жанында оурғыланған ұңғыма қалыңдығы 1000 м-ден .астам палеоген-неоген таужыныстарының ең толық қимасын аршыды. алайда алаптың іргетасы аршылған жоқ. бұрғылау процесін- до ешқандай мұнай, газ белгілері байқалған емес. сейсмобарлау арқылы іле езенінің төменгі ағысы бойында меридианға жуық бағыттағы бірнеше грабен анықталды, бұларды қалыңдығы ендіруге түрарлық шамада қоңыр көмір қабатшаларын кірікіретін юраның құмды-сазды шегінділері толтырған. юраның көмірлі таужыныстарының килыңдығы 600 шамасында. осындай гра- бендерм төменгі іле көмір алабының шығысынан табылды. бұлардағы іргетастың құлдилау тореңдігі көмір алабымен салыстырғанда анағүрлым кем болып шықты. лепсі ойысымы деп аталган шығыс "шүмекте" алап іргета- сы біршама саяз орналасқан, осыған сәйкес шогінді қатқабаттың қалыңдыгы да 1000 м- ден аспайды.