text: магарлар непал мен солтүстік үндістанда тұратын халық. 2001 жылғы непал санағы бойынша бұл елдегі магарлардың саны 622 421 адамды құрады (халықтың 7,14%). үндістанның (сикким штатының оңтүстігінде) 100 мыңға дейін магарлар тұрады. олар қытай-тибет отбасының тибет-бирма тобының магари тілінде сөйлейді. непал тілі де кең таралған (негізінен оңтүстік магарлар арасында). түпнұсқа жазулары бар, деванагари жазуы кең таралуда. магарлардың көпшілігі индуистар (шиваиттер, вишнуиттер), сонымен қатар ламаист буддистер және сүнниттік мұсылмандар бар. магарлар оңтүстік магарлардың негізгі кәсібі террассалық, жаңбырлы және суармалы егіншілік, (жүгері, бидай, күріш, қарақұмық, тары, көкөністер). мал және құс шаруашылығы көмекші сипатқа ие (зебу, буйволдар, ешкілер, қойлар, шошқалар, тауықтар). солтүстік магарларда жайылымдық мал шаруашылығы маңызды рөл атқарады. қолөнерден ағаш ұстасы, ағаш ою, металл өңдеу, тоқымашылық дамыған. магарлар рулардың бірнеше патрилинейлік қауымдастығына (тхар) бөлінеді. отбасылары шағын болып келеді. рулар арасында немере туыстарының некесі кең таралған. елді мекендер шашыраңқы орналасқан. тұрғын үйлері екі қабатты, тастан салынған, төбесі сабан, тақтай немесе шифермен жабылған. төменгі қабаты қойма, үстіңгі қабаты екі бөлмелі тұрғын үй, оған сыртқы баспалдақ апарады. батысында қабырғалары қызыл балшықпен боялған шағын дөңгелек немесе сопақ үйлер жиі кездеседі. шығыста негізгі бөлменің бұрышында веранда мен ошағы бар төртбұрышты үйлер басым. оңтүстік магарлардың дәстүрлі ерлер киімі тізеге дейін тағылған таңғыш мата, бхото (баулары бар көйлек), кейде кеудеше мен пенжак. әйелдер киімі қапсырмалы белдемше (алдыңғы жағы қысқартылған), жеңі ұзын күртеше, кең матадан жасалған белдік, бас киім. сырғалар, шыны моншақтар алқа және үнді күміс монеталарын тағады. солтүстік магарлардың киімдері аз зерттелген. негізгі тағамдары жүгері, күріш, көкөністер, сүт өнімдері. олар сиыр етін (индуистардан басқа), шошқа етін (мұсылмандардан басқа), құс етін пайдаланады.