text: мария-луиза австрийская (12 желтоқсан 1791, вена 17 желтоқсан 1847, парма) франц ii-ншінің қасиетті рим империясының императорының қызы наполеон i-нің екінші жұбайы 1810-1814 жылдар аралығындағы франция елінің әйел императоры. 1809 жылы соғыстан кейін наполеон жозефина богарне атты жарымен ажырасып, әйелдікке мария-луиза таңдалды. оларды 1810 жылы сәуірде париж қаласында фошем кардинал некелестірді. бұл некелестіру шварценберг атты австриялық елшінің музыкалық би кешінде алпауыт өртпен аяқталды. 1811 жылы мария-луиза напалеон атты баланы дүниеге әкелді, осы балаға император рим патшасы атағын берді. 1812 жылы мария-луиза напалеон атты ұлымен дрезден жеріне жеке дара патшалардың құрылтайына дейін еріп барған. император ресей жерінде соғысқан кезде мария-луиза париж қаласында регент болып қалған. 1814 жылы патшаханым ұлымен бірге блуа жеріне көшіп барған. напалеон безушілігінен кейін олар шенбрун жерінде тұрған, андре кастело атты тарихшының «напалеон ұлы» кітабында патшаханым императормен айырылысқаннан кейін өз ұлына аз көңіл бөле бастаған, себебі ұлынан бұрынғы жұбайын көрген, біраз уақыттан кейін баласымен қарым-қатынасын тіпті үзген. оның обер-гофмаршалы ретінде генерал граф адам альберт фон нейпперг жылы олардың қызы дүниеге келді, ал 1819 жылы ұлы дүние есігін ашты. көп уақытқа дейін осы некесіз балаларды тіпті австриялық императордан жасырды, яғни патшаханымның әкесі бұл жайлы білген жоқ. напалеон 1821 жылы қайтыс болған, осы кезде мария-луиза нейпперг атты адаммен 1821 жылы тамызда теңсіз некеге тұра алған. 1816 жылы мария-луиза парма пьянченца және гвасталл жерлерін басқара бастаған. ол парма жеріне қоныс аударғаннан кейін сарайға ие болған. нейпперг графтың өлімінен кейін мария-луиза тағы да бір теңсіз некеге тұрған, ол карл рене де бомбеле атты графқа тұрмысқа шыққан. оның билік еткен кезінде парма жерінде көпірлер ауруханалар және мектептер салынған. теарт құрылысы басталған, осы ғимаратты қала тұрғындары осы уақытқа дейін мақтан тұтады. мария-луиза герцог билеген жердің сүйікті басшысы ретінде есте қалды. franz herre marie louise napoleon war ihr schicksal, köln 1996. gigi beutler: die kaisergruft, wien 1992. андре кастело: сын наполеона, париж, 1967.