text: программаны жасақтаудың процесін мынадай формуламен өрнектеуге болады: және жөндеу. жаңадан ғана жасалған программа қателіктің болуы-бұл қалыпты және заңды құбылыс. іс-жүзінде нақты және жеткілікті дәрежеде күрделі програманы қателіксіз құру мүмкін емес. программаны компьютердің қабылдауына және оның нәтижесін беруіне қарап оны дұрыс құрылған деген қорытынды жасауға болмайды. өйткені берілген жағдайда дұрыс болмаса да қандай да бір нәтиже алуға қолымыз жетті. осының өзінде программада көптеген логикалық қателіктердің болуы мүмкін. кеткен қателіктерді анықтау үшін программаны компьютерге ендіріп, іске қосқанға дейін былай тексереміз. программа мәтінін «қолмен» қарап шығу, тексеру және айналдыру арқылы тексеруге болады. программа мәтінін жазуда кеткен қателіктерді және программаның алгоритмнен алшақтығын анықтау үшін қарап шығады. атап айтқанда итерация санын беуші операторлардың дұрыстығына көз жеткізу үшін барлық циклдердің ұйымдастырылуын қарап шығу өте маңызды. шартты операторлардағы шарттарды, бағыныңқы программаларға қатынас жасаудағы аргументтерді тексеріп шығу пайдалы. программалаушы программаны тексергенде оның мәтіні бойынша программа анықтайтын есептелу процесін ойша қалпына келтіруге тырысады, осыдан кейін оны талап етілетін процеспен салыстырады. тексеру кезінде программаның не істейтіндігін ұмыту және ол туралы тексерру барысында білу керек. тек программаны тексеру аяқталғаннан кейін ғана оның не істейтіндігін еске түсіруге және программаның нақты әрекетін талап етілетін әрекеттермен салыстыруға болады. айналдырудың мәні программаның компьютерде орындалуын ойша орындауы болып табылады. айналдыруды орындау үшін кейбір алғашқы деректерді беріп және олармен қажетті есептеулерді жүргізу қажет. айналдыру бұл еңбекті көп талап ететін қиын процесс, сондықтан оны тек программаның логикалық күрделі бөліктеріне қолданған жөн. алғашқы деректерді программаны айналдыру кезінде программаның зерттелетін көптеген тармақтары қамтылатындай етіп таңдап алу керек..