text: дәрілік жалбызтікен (althaea officinalis) дәрілік жалбызтікен (althaea officinalis) құлқайырлар тұқымдасына жататын көпжылдық шөп өсімдігі. оңтүстіктің өзен жағалары мен ылғалды шабындықтарында және бұрынғы ксро-ның орта алқабында жабайы өсетін өсімдік. аптекалық жалбызтікен ылғалды және фосфорлы жерді жақсы көреді. мұның жанама тамырлары кептіріледі де, олар дәрілікке жұмсалады (негізгі тамырлары жарамайды). жалбызтікен биіктігі 60-150 см ге жететін көпжылдық шөптесін өсімдік. өсімдіктің сыртын қалың түк басқаннан кейін оның түсі сұрғылт жасыл болады. тамыр сабағы өте жуан,бірақ қысқа ,ал одан өте қуатты білеу тамыры өседі. тамыры етжінді ақшыл түсті, цилиндрге ұқсас тығынынан тазартылған тамыр ұшына қарай аздап жіңішкерген ұзындығы 10-35 см, ені см. тамырдың сыртқы қабаты көлденең қабыршақталған ұзын, жұмсақ қабық талшықтарынан тұрады және қара дақтардан –өздігінен үзіліп қалған немесе кесіп алынған жіңішке тамырлардың ізі. сындырылған бөліктің ортасы түйіршікті бұдырлы, сырты сырты мен сындырылған бөлігінің түсі ақ, сарғыш ақ. өзіндік әлсіз иісі бар. дәмі тәттілеу. дәрілік өсімдік шикізаты- дәрілік жалбызтікен тамыры. дәрілік жалбызтікен тамыры цилиндрге ұқсас тығынынан тазартылған тамыр немесе 2-4 бөлікке тармақталған ұшына қарай аздап жіңішкерген ұзындығы 10-35 см, ені см. тамырдың сыртқы қабаты көлденең қабыршақталған ұзын, жұмсақ қабық талшықтарынан тұрады және қара дақтардан өздігінен үзіліп қалған немесе кесіп алынған жіңішке тамырлардың ізі. сындырылған бөліктің ортасы түйіршікті бұдырлы, сырты сырты мен сындырылған бөлігінің түсі ақ, сарғыш ақ. өзіндік әлсіз иісі бар. дәмі тәттілеу, шырышты. шикізатта 10 %-жуық пентозан, гексозан (арабинан, глюкан, қоспасы болып табылатын шырыш бар, дәл сондай жуық мөлшерде пектин заттары до 37% дейін крахмал, 10% дейін сахарозалар, 1,5-2% тоң май, бетаин заттары болады. көлденең кесіндіде тамырға лайықты жұқа қабықты паренхимді талшықтың басымдығы көрініп тұр. қабықта көптеген тангенталді созылған қабықты луб талшықтар тобы бар, одан басқа ұсақ талшықтар тобы ағашқа шашырап орналасқан. қалыңдығы 10-35 мкм талшықтар жұқа ағаштанбаған қабырғаларымен және үлкен жарық құысымен сипатталады. ортанғы сәулелер бір, сирек екі қатармен орналасқан, ал трахеидтер мен түтіктер шағын топшалар күйінде көптеген шырышы бар үлкен жасушалар көрінеді, олар қабықта және ағашта орналасқан. шырыш суда ериді және жасушалар түссіз реңкке енеді де жасушалар бос болып көрінеді. паренхима жасушалары крахмал дәндерімен толтырылған, кей жерлерде кальций оксалатының ұсақ друздары да көрінеді. #дәрілік жалбызтікен тамырының медициналық қолданылуы: тыныс жолдарының қабынуы ауыр гастрит, энтероколит, іш өту кезінде, қақырық түсіретін және жараны тез бітіретін зат болып табылады. #препараттар: ұнтақ, тұнба және шәрбат түрінде қолданылады, жалбызтікен жапырақтарынан мукалтин деген препарат алынады. оны қақырық түсіруге қолданады. дәрілік өсімдіктер