text: словакия -, ресми атауы словак республикасы - орталық еуропадағы мемлекет. халық саны 443 120 адам (желтоқсан 2017 ж.), аумағы 48 845 км². халық саны бойынша әлемде 112-ші орынды, аумағы бойынша 127-орынды алады. астанасы братислава. мемлекеттік тіл словак тілі. унитарлы мемлекет, парламенттік республика. 2020 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша зузана чапутова президенттікке ие, ал игорь матович жиекке бөлінеді. еуропаның орталығында орналасқан. мұхитқа шыға алмайтын ел. чехия, аустрия, польша, мажарстан, украинамен құрлықтық шекарасы бар. дінге сенушілердің көпшілігі (халықтың шамамен 70%) католик. словакия нато мен ео мүшесі. экономикасы қарқынды дамып келе жатқан индустриалды ел. 2011 жылы жіө көлемі 127,111 млрд ақш долларын құрады (жан басына шаққанда шамамен 23 384 доллар). ақша бірлігі еуро. елдің тәуелсіздігі 1993 жылы қаңтарда жарияланды. тарих бойына елдің территориясы vii-ші ғасырдағы само мемлекетінен xx-шы ғасырда чехословакияға дейінгі көптеген державалар мен мемлекеттік құрылымдардың құрамына кірді. екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үшінші рейхке тәуелді словакия мемлекеті болды, ол 1945 жылы қайтадан чехословакияның құрамына кірді. словакия туралы алғашқы жазбаша ескерту 1586 жылдан басталады. бұл атау чехтың slováky сөзінен шыққан; алдыңғы неміс формалары windischen landen және windenland (xv ғ.) болды. slovensko (1791) есімі словактардың ескі этнохоронимінен ​​ sloven-нен шыққан, бұл оның шығу тегін xv ғасырға дейін көрсете алады. бастапқы мағынасы географиялық болды (саяси емес), өйткені словакия көп ұлтты мажарстан патшалығының бөлігі болды және осы кезеңде жеке әкімшілік бірлік құрмады. ix ғасырда болған словактардың ата-бабаларының нитран княздығы славяндар словакия аумағын vi ғасырда, ұлы көші-қон кезінде қоныстандырды. vii-ші ғасырда словакия само мемлекетінің орталығының бөлігі болды; кейінірек нитра княздігі оның аумағында орналасты. ұлы моравия деген атпен белгілі славян мемлекеті ix-шы ғасырда кирилл мен мефодийдің келуімен және князь святопольк i-нің басшылығының кеңеюімен жетті. сайып келгенде, словакия xi-xiv ғасырларда венгрия корольдігінің құрамына кірді, содан кейін 1918 жылы күйрегенге дейін австро-венгрия құрамына кірді. сол жылы словакия чехиямен және карпат русімен бірігіп, чехословакия мемлекеті құрылды. 1919 жылы венгрия қызыл армиясының солтүстігіндегі жорық кезінде словакия территориясының бір бөлігінде біраз уақытқа дейін словак совет республикасы құрылды. 1938 жылғы мюнхен келісімінен кейін чехословакияның күйреуіне байланысты словакия фашистік германияның бақылауында болған жеке республика болды. 1944 жылы 29 тамызда словакия ұлттық көтерілісі басталды, ол екі айдан кейін басылды. екінші дүниежүзілік соғыстан кейін чехословакия қалпына келтіріліп, варшава пакті ұйымына (овд) кірді және 1945 жылдан бастап шығыс блогының құрамына енді. сонымен бірге словакия словакиядағы соғыс кезінде пайда болған ұлттық өзін-өзі басқару органдарын словакия ұлттық кеңесі мен жергілікті ұлттық комитеттерін сақтап қалды, ал чехтерде ондай органдар болған жоқ (асимметриялық құрылым деп аталатын). содан кейін, 1968 жылы қазан айында федерация туралы конституциялық заң қабылданды, ол 1969 жылы қаңтарда күшіне енді, оған сәйкес чсср (чехословакия социалистік республикасы —ресми түрде чехословакия 1960 жылдан бастап ресми түрде чехословакия деп аталған) бөлінді, ксро және юсфр (югославия социалистік федеративтік республикасы) сияқты, федерацияның құрамына кіретін екі республиканың құрамына кіреді чехия және словакия социалистік республикалары. 1989 жылы бейбіт барқыт төңкерісі кезінде социалистік чехословакияның аяқталуы чехословакияның тұтас мемлекет ретінде аяқталуын да білдірді және 1990 жылы наурызда чехия мен словакия федеративтік содан кейін 1993 жылдың қаңтарынан бастап екі бөлек мемлекет құруға алып келді словакия және чехия («бархаттың ыдырауы»). словакия 2004 жылдың 29 наурызында нато-ға мүше болды, 2004 жылдың мамырында еуропалық одақ, 2007 жылдың 21 желтоқсанында шенген аймағына кірді, ал 2009 жылдың қаңтарында еуро аймағына кірді. словакияның физикалық картасы 2016 жылғы наурызда словакия республикасының ұлттық кеңесіне сайлау келесі нәтижелерді көрсетті: атауы мағынасын ашу мандаттар алдыңғы шақырудағы мандаттар smer-sd курс әлеуметтік демократия 28,28 49 83 sas бостандық пен ынтымақтастық 12,1 21 11 oľano/nova қарапайым адамдар және тәуелсіз адамдар/nova 11,02 19 16 sns словакия ұлттық партиясы 8,.64 15 ľsns халықтық партия біздің словакия 8,04 14 sme rodina біз отбасымыз борис коллар 6,62 11 most-híd көпір 6,5 11 13 siet' желі 5,6 10 kdh қозғалыс 4,94 16 sdkú-ds словакия демократиялық және христиан одағы 0,28 11 словакияны солтүстіктен және батыс карпаттың тау жоталары қоршап тұр. олар елдің ең биік нүктесі орналасқан биік татрлар ең биіктерге жетеді шыңы (2655 м), криван және дюмбьер шыңдары, олардың биіктігі 1850 асады, карпаттың оңтүстігі, биіктіктер басым, дунай оған көптеген өзендер құятын құнарлы аңғарлармен бөлінген. олардың ең ірілері ваг, нитра және грон. словакия аумағының шамамен 80% теңіз деңгейінен 750 биіктікте орналасқанымен, елде дунайға жақын братислава мен комарно аймағында орналасқан және дунайдың астық қоймасы болып саналатын құнарлы орта дунай ойпаты бар. дунай өзені елдің оңтүстік-батыс шекарасын құрайды. оған оңтүстікке қарай ағатын көптеген карпат өзендері құяды. дунайдың салаларының ішіндегі ең ірілері ваг, нитра және грон. шығыста карпат өзендері, мысалы лаборец, ториса және ондава дунайдың ең ірі саласы тисса өзенінің бассейніне жатады. словакияның климаты айқын континенталды сипатқа ие. қысы суық және құрғақ; жазы жылы және ылғалды. жауын-шашынның көп мөлшері тауға түседі. жылдық жауын-шашын тауда 1000 мм-ден асады, ал жазықта 500 мм-ден аз. братиславада қаңтардың орташа температурасы −1 °c, шілде 21 °c. тауда қыс суық, жаз салқын болады. ормандар ел аумағының 40% жуығын алады. таудың оңтүстік беткейлері жалпақ жапырақты (шамшат пен емен) немесе аралас ормандармен, ал солтүстік беткейлері негізінен шырша мен самырсыннан тұратын қылқан жапырақты ормандармен жабылған. елде кең жапырақты түрлер (53%), ең алдымен бук (31%) және емен (10%) басым, ал шырша (29%) мен шырша (9%) қылқан жапырақты ағаштар арасында кең таралған. таулы жерлерде биіктікте альпілік шалғындар бар. словакияның таулы ормандарында бұғылар, сілеусіндер, қасқырлар мен аюлар, ал ұсақ жануарлардан түлкілер, тиіндер, аққалақтар кездеседі. ұлттық парк словак жұмағы ұлттық парктер қоршаған ортаны қорғау министрлігі басқаратын ерекше қорғалатын табиғи аумақтар мен учаскелер жүйесінің бөлігі болып табылады. 1949 жылдан 2002 жылға дейін тоғыз ұлттық парк құрылды: велька фатра, мала фатра, муранска планина, төмен татрлар, пиенины, полонины, словакиялық карст, словак жұмағы, татрлар. словакияның топографиялық картасы словакияда экономика қажеттілігі үшін қолданылатын мұнай, табиғи газ және қоңыр көмір алынады. мұнай ішкі энергия 1%, газ 3%, ал қоңыр көмір шамамен 80% қажеттіліктерін жабады. қалғаны чехиядан келетін импорттың есебінен өтеледі. елде уран, көмір және тақтатас газының қоры бар, бірақ қазіргі уақытта олар қымбат болғандықтан, игерілмейді. елде металл емес материалдардың үлкен қоры бар. атап айтқанда, магнезит белсенді түрде өндіріліп жатыр, ол экспортталады және әлемдік өндірістің шамамен 6% құрайды. бұрын словакияда едәуір мөлшерде алтын, күміс және т.б өндірілген. қазіргі кезде ходруша-хомре аймағында бағалы металдар шамалы мөлшерде өндіріледі.