text: rightкоманда (command, instruction) 1) программалау тілдерінде кез келген операцияны орындауды және оған керекті мәліметтерді (операндыны) бейнелейтін өрнек; компьютер атқаруға тиіс операция сипаты; 2) ақпаратты өңдеу процесіне байланысты атқару құрылғысында жүйенің белгілі бір операцияны орындауын талап ететін басқару сигналы; 3) программа орындау процесінің адымын анықтайтын ұйғарым. құрамында операция нұсқауы, операндтардың адресі және басқа көмекші (жұмыс бапты) белгілер болады. команда буфері (командный буфер; command buffer) алдын ала енгізілген командалар тізбегін орналастыруға арналған процессордыц жедел жады. команда модификаторы (модификатор команду; instruction modifier) *1) команданың адрестік бөлігін оны атқару кезінде өзгеріу үшін пайдаланылатын командалық өрнек; *2) программаны орындау барысында команданың адрестік немесе кодтық бөлігін өзгерту процесі. команда операторыкоманда өрӏсӏкоманда пӏшӏмӏкоманда коды команданың кодын қалыптастыру кезіндегі ерекше жат дайкоманда операндыоперация операндыкомандалар ағыны командалар буферӏкомандалар кӏтапханасы командалардың стандартгық жинағы (стандартный набор команд; standart instruction set) компьютердің берілген типі үшін қабылданған машиналық командалардың толық жинағы. командалар қоспасы (смесь команд; mix of commands) процессордың немесе есептеуіш жүйенің шапшандығын анықтауға пайдаланылатын программа. ол нақты программаларда қолданылуына сәйкес әр түрлі типті командалардан құралады. командалар регистрӏ (регистр команд; ozder register, register of commands) 1) команда орьшдалып біткенше оның шарттаңбасы сақталатын регистр. командалар регистрі компьютер басқару құрылғысының қүрамына кіреді. оның разрядтарының бір бөлігі орындалатын команданың шарттаңбасын, ал қалғандары сол команданың орындалуына қатысатын операндтардың адресін сақтау үшін қолданылады; 2) екі қадамдық "таңдап алу-атқару" диклі бойынша жұмыс істейтін тік басқару қүрьілғысы. таңдап алу қадамында жадтан команда іздеп табылады, ал дешифратор команданың типін анықтайды. егер бұл жадқа қатынасатын команда болса, онда орындау қадамында барлық қажетті, операциялар мен жадқа қатынасу іске асырылады. кейбір жағдайларда, мыс., жадқа қатынаспайтын командалар болғанда, атқару қадамы болмауы мүмкін. күрделі машиналарда және фон-нейманды емес архитектуралы машиналарда басқару құрылғысы қосымша регистрлерді, мыс., адрестерді өзгертуді жасақтайтын индекстік арифметикалық құрылғыларды, сондай-ақ орындалуға тиісті командаларды жазуға арналған регистрлерді, стектерді немесе конвейерлік өңдеу құрылғылары мен баска қызметтік блоктарды қамтуы мүмкін. қазіргі уақытта басқару құрылғыларының көпшілігі аса күрделі және қуатты басқару құрылғылары бүлардан ерекше, оларға мыс., тізбектік түрде туындайтын командаларды параллель өңдеуді жасақтайтын аппараттық құралдар қамтылады. командалар стегӏ (стек команд; instraction stack) —бұрын орындалған командалардың кейбір тізбегінің қайталап (қажет болғанда) орындалуы үшін сақталатын процессор жады. командалар тӏзбекшесӏ (цепочка команд; instruction chain) енгізу-шығару құрылғылары үшін әрқайсысы алмасу операциясының жаңа түрін беретін арнаның комаңдалық сөздерінің тізбегі. командалардьӏ өндеу (обра-ботка команд; command processing) кірістік ағынға келетін командаларды шыгарып оқу, түсініктеме беру және олардың орындалу кезегін үйымдастыру. командаларды өңдеу блогы (блок обработки команд; instruction control unit) командаларды тізбектік таңдауды, адресті өзгертуді, операндтар таңдауды, яғни арифметикалық құрылғыларда операцияны орындауға дайындық жасауды жүзеге асыратын компьютерлердің бірыңғай жүйесінің құрылгысы. команданы басқару блогы (блок управления командой; command control block) шағын операциялық жүйелерде енгізу-шығаруды басқарудың физикалық жүйесін мөселелік программамен байланыстыру кезінде арналық программа пайдаланатын өріс. командалар жүйесӏ (система команд; system of commands (teams) 1) компьютердің берілген типіне машиналық тілде енгізуге рұқсат етілген команда- лардың толық жинағы; 2) машиналық программаларды жазуға арналған есептеуіш машинаның үйлестірілген командалар. *командалардың адрессӏз жүйесӏ (безадресная система команд; no-address system instruction) операция берілген операндтардың нақты емес анықтамасын қарастыратын компьютердің командалар жинағы. *командалардың базалық жүйесӏ (базовая система команд; base instruction system) компьютердің берілген типінде қарастырылған командалардың стандартты толық жинағыю команданың дестесін ашу (распаковка пакета команды; instruction unpacking) командалар буферінен команданы бөліп алудың және оның пішімі мен негізгі өрістерінің шифрын ашудың аппараттық түрде орындалатын процедурасы. командалардың санауышы (счетчик команд; construction counter) өзінде сақталатын мәліметтер бойынша келесі орындалатын команданың адресі анықталатын регистр.