text: ішкі энергия дененің (жүйенің) тек ішкі күйіне байланысты энергия. ішкі энергияға дененің барлық атомдардың, иондардың, т.б.) ретсіз (хаосты) қозғалыстарының энергиясы, өзара әсерлесу энергиясы, атомдар мен молекулалардың ішкі энергиясы, т.б. жатады. ішкі энергия ұғымын 1851 жылы у.томсон енгізген. дененің бір күйден екінші күйге ауысу барысындағы ішкі энергиясының өзгерісі (δu) мынаған тең: δu=δq–a, мұндағы жүйенің қоршаған ортамен алмасқан жылу мөлшері, істелген жұмыс. бұл теңдеу жылу алмасу процесі басты рөл атқаратын жүйелердегі энергияның сақталу және айналу заңын бірінші бастамасын) өрнектейді. энергияның сақталу заңына сәйкес ішкі энергия физикалық жүйе күйінің, яғни осы күйді анықтайтын тәуелсіз айнымалылардың (мысалы, температура, көлем не қысым), бір мәнді функциясы болады. және шамаларының әрқайсысы жүйені ішкі энергиясы u1-ге тең күйден u2-ге тең күйге ауыстыратын процестің сипатына тәуелді болады, ал δu=u2–u1. жүйе бастапқы күйіне қайтып келетін (u2-u1) кез келген тұйық процесс үшін ішкі энергияның өзгерісі (δu) нөлге тең және q=a (қ. дөнгелек процесс). адиабаттық процесте (қоршаған ортамен жылу алмасу болмаған, яғни q=0 жағдайда) жүйенің ішкі энергияның өзгерісі жүйенің істеген жұмысына не жүйеге жасалған жұмысқа тең. газдардың кинетикалық теориясы бойынша идеал газдар ішкі энергиясының өзгеруі нәтижесінде, температураға байланысты молекулалардың кинетикалық энергиясы өзгереді. сондықтан идеал газдың (немесе қасиеттері сол идеал газға жуық газдардың) ішкі энергиясының өзгерісі тек оның өзгерісімен анықталады (джоуль заңы). бөлшектері өзара әсерлесетін физикалық жүйелерде (реал газдарда, сұйықтықтарда, қатты денелерде) молекулааралық және молекула ішіндегі өзара әсер энергиялары да ішкі энергияға жатады. мұндай жүйелерде ішкі энергия температурамен қатар қысым мен көлемге де тәуелді болады. абс. нөлге жуық (–273,16°с) төмен температуралар аймағында жүйелер (сұйық және қатты дене) ішкі энергиясының температураға тәуелділігі жойылып, ол белгілі бір тұрақты мәнге (u0) “нөлдік энергия” дейтін мәнге ұмтылады үшінші бастамасы). ішкі энергия негізгі потенциалдардың бірі болып есептеледі. көп атомды газдың ішкі энергиясы дегеніміз деп қарастыруға болатын молекулалардың ілгерілемелі қозғалыстың орташа кинетикалық энергиясы. егер екі атомды газды алсақ, онда бізге атомдармен емес, молекулалармен жұмыс істеуге тура келеді, ал олар түрлене де алады. сондықтан, екі атомды идеал газдың ішкі энергиясы молекулалардың ілгерлемелі қозғалысының кинетикалық энергиясы мен айналмалы қозғалысының кинетикалық энергиясының қосындысына тең