text: харматан, шарматан жылдың құрғақ маусымында сахарадан батыс африканың гвинея шығанағы жағалуы мен жасыл мүйіс аралдарына қарай соғатын тым құрғақ және шаңды солтүстік шығыс пассаттың жергілікті аты. харматтан сахара үстіндегі антициклонға тығыз байланысты дамып, негізінен қысқы муссондар қатарына жатады. харматтан егістік пен плантациялық дақылдарға көп зиянын тигізеді.