text: маңғыстау облысындағы қала, түпқараған ауданының әкімшілік орталығы. каспий теңізінің шығыс жағасында, облыс орталығы ақтау қаласынан қарай 130 км жерде орналасқан. тұрғыны: 3624 адам (1804 ер және 1820 әйел адам) (1999); 4500 адам (2007); 4888 адам (2417 ер және 2471 әйел адам) (2009); 5559 адам (2016). орта ғасырларда бұл жерде теңіз айлағы кетікқала қалашығы орналасқан. бекініс аумағында жүргізілген археол. қазбалар нәтижесі бойынша кетікқала қалашығы 10 15 ғ-ларда еуропа мен орталық азияның экономикалық орталықтарымен сауда байланыстары болғанын айғақтайды. каспий теңізінің шығыс жағалауын игеру мақсатында 1716 ж. ресей патшасы петр і-нің әмірімен а. басқарған экспедиция осы жерде алғашқы «әулие петр» орыс қамалының іргетасын қалады. 1846 ж. штабс-капитан м.и. иваниннің басшылығымен ново-петровск бекінісі бой көтерді. 1857 жылдан бекініс маңында пайда болған қала кеңес өкіметінің алғашқы жылдарында форт-урицкий, 1939 жылдан қазіргі атымен аталады. xix ғасырдың аяғы мен xx ғасырдың басында көптеген орыс шаруалары келіп қоныстанды. олар балық шаруашылығымен айналысты. балық аулау мен итбалық соғу каспий теңізінің шығыс жағалауын мекендеген түрікпен және қазақ тайпаларының ежелгі кәсіптерінің бірі болған. қаланың шетінде қорғантас тауында қираған бекіністің қалдықтары сақталған. 1882 ж. маңғыстау уезінің орталығы болып, 1896 ж. оған қала атағы берілді. 1850 57 ж. мұнда украинның ұлы ақыны т.г. шевченко айдауда болды. 1932 ж. шевченконың мемориалдық мұражайы ашылды. 1928 ж. форт-шевченкоға қала мәртебесі берілді. 1938 63 ж. шевченко ауданының орталығы, 1992 2001 ж. облысы бағыныстағы қала болып келді. 1992 жылдан қала жаңадан құрылған түпқараған ауданының орталығы, ауданы бағыныстағы қала. каспий теңізі қайраңынан табылған мұнайды игеруге байланысты форт-шевченко соңғы жыл ішінде қауырт дами бастады. шет ел мұнай-газ компаниялары базасы осы қалада орналасқан. 2006 жылы қаланың 160 жылдық мерейтойы өтті. қалада өк, комбинат, автокөлік кәсіпорны, т.б. мекемелер бар. қалада баспахана, ауданға байланыс бөлімі, мектеп, балабақша, мәдениет үйі, кітапхана, мұражай, қонақ үй, автоматты телефон станция, аудандық аурухана мен емхана, дәріхана, станция жұмыс істейді. облыс орталығымен және аудандағы елді мекендермен автомобиль жолы арқылы байланысады. форт-шевченко қаласында 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басындағы азаматтық сәулет ескерткіштері орналасқан. қалада маңғыстау өлкесі тарихында елеулі із қалдырған белгілі тас өңдеу шебері ідіріс серікбаев, бай кәсіпкер, меценат з. дубский, түрікмен ақыны хатам-шайыр, жырау мұрын сеңгірбайұлы, т.б. тұрған. қаладағы тарихи ғимараттар: ново-петровск бекінісінің қалдықтары (1846), шевченко мемориалдық мұражайы (1847 57), төменгі (1851) және жоғарғы (1862) түпқараған шамшырақтары, халық үйі (1880 82), қорғантас түбіндегі ғибадатхана (1891), қалалық байланыс торабының ғимараттары (1912), қ.серікбаевтың тұрған үйі (1929), тұрған үйі (20 ғ-дың ортасы, қазіргі мұрын жырау мемориалдық мұражайы), т.б.; бұлардың барлығы да мемлекеттік қорғауға алынған. ауданы елді мекендері