text: osi эталондық моделі. желілік программалық жабдықтарды құруды реттеу мақсатында және кез келген есептеу жүйелерінің әрекеттесу мүмкіндіктерін қамтамасыз ету үшін халықаралық стандарттау ұйымы (international standart organisation iso) ашық жүйелер әрекеттестігі эталондық моделін (open system interconnection osi) құрды. физикалық деңгей арналық деңгей желілік деңгей көліктік деңгей сеанстық деңгей көрсетімдік деңгей қолданбалы деңгей бұлардың алғашқы үшеуі (физикалық, арналық, желілік) мәліметтер жеткізу мен бағдарлауға, көліктік деңгей алғашқы үшеуі мен жоғарғы деңгейлер арасындағы байланысты жасақтауға, соңғы үш (сеанстық, көрсетімдік, қолданбалы) деңгейлер пайдаланушы қолданбаларына қызмет көрсетуге негізделген. әрбір деңгей салыстырмалы тәуелсіз, әрбір деңгей желілік құрылғылардың қатаң анықталған әрекеттесу функцияларын сипаттайды. барлық деңгейлер иерархиялық құрылым құрады, мұнда қандай да бір деңгейде жасалған сұраныс орындалуға одан төмен деңгейге беріледі. сұранысты өңдеу нәтижелері жоғарғы деңгейге қайтарылады. деңгейлердің программалық және аппараттық әрекеттесуін сипаттау үшін интерфейстер және хаттамалар қолданылады. екі көршілес деңгейлер арасындағы әрекеттесуді және олардың арасындағы берілетін мәліметтердің пішімін сипаттау үшін интерфейс (мысалы, х.25 деп аталатын ережелер мен келісімдер орнатылады. бір деңгейдегі объектілердің әрекеттесуінің, сонымен қатар бір деңгейдегі объектілер арасында берілетін хабарламалардың көрсетім пішімдерін бекітетін ережелер жиынтығы хаттамалар деп аталады. ауқымды есептеу желілері бір-бірінен алыс орналасқан жергілікті желілер мен жеке компьютерлерді байланыстыратын есептеу желісі. ауқымды есептеу желілері үш құрауыштан тұрады: желінің түйіні ретінде қарастырылатын жергілікті есептеу желілері; жергілікті есептеу желілерін байланыстыратын арналар; байланыс арналарына байланыс құруға мүмкіндік беретін жабдықтар мен программалар. ең әйгілі ауқымды есептеу желісі internet. internet түрлі хаттамалармен жұмыс істейтін, әр түрлі есептеу машиналарын мәліметтерді тасығыштардың (телефон сымдары, оптикалық талшық, радиомодемдер, т.б.) барлық түрлерімен тасымалдайтын компьютерлік желілердің бірлестігі. оның өзінің атауы “желі арасында” мағынасын білдіреді. желілерді біріктіру үлкен мүмкіндіктерге ие болады. өз компьютерінен, гаджеттерінен кез келген internet абоненті басқа қалаға мәліметтерді жібере алады, вашингтондағы конгрес кітапханасының каталогын көре алады, нью–йорктағы метрополитен музейінің соңғы көрмесінің суреттерімен таныса алады, ieee конференциясына және әр түрлі мемлекеттердің желі абоненттерімен ойындарға қатыса алады. internet тің аса маңызды ерекшелігі оның әр түрлі желілерді біріктіре отыра ешқандай иерархияны құрмайтыны, желіге қосылған барлық компьютерлер тең құқықты. компьютерлік желі internet