text: архей эонотемасы (тобы) (грекше: archaios көне) жер қыртысына тиесілі тау жынысытардың ең көне қат-қабаттарын біріктіретін эонотема. жердің геологиялық дамуының бастапқы эраларын қамтитын архей жаралымдары жоғары дәрежеде метаморфтанған гнейстерден, кристаллы тақтатастардан, кейде мәрмәрлардан және кварциттерден тұрады. олардың қүрамында ішінара темірлі кварциттерден (джеспилиттер) мен кристаллы тақтатастар да ұшырасып қалуы мүмкін. архей эонотемасына тиесілі тау жынысытар метаморфтық түрғыдан қатты өзгерген оларда органикалық қалдықтар кездеспейді, бірақ бүл тау жынысытар құрамында графит атомдарының кезігіп қалуы архей эонында да тіршілік белгілері болғандығын көрсетеді. архей эонотемасының бүгінгі жіктемесіне сәйкес, ол төрт бөлікке жіктелген: *эоархей *палеоархей *мезоархей *неоархей архей атауы геология ғылымына енгізілген сәтте архей жаралымдары тобына (архей дейін қалыптасқан тау жынысы қатқабаттары түгел жатқызылған болатын. бүгінгі таңда архей эонотемасына кембрий кезеңіне шейін жаралған тау жынысытар тобының ең төменгі бөлігі ғана, яғни ең көне тау жынысытар бірлестігі жатқызылады. архей тобы кембрий кезеңіне шейін түзілген тау жыныстарының ішіндегі ең көнелері. олар негізінен қайта өзгерген жыныстардан гнейстерден, кристалды жіктастардан, сирегірек мәрмәрлардан және тақтатастардан (кварциты) тұрады.