text: марқасқа қазақ жырауы, ақын, батыр.17 ғасырдың алғашқы жарытысы.қазақ поэзиясында жауынгерлік рухты жырлап, көне дәстүрді жалғастырған жыраудың өмірі мен өлеңдерінің туындауы туралы нақты деректер сақталмаған. шыққан тегі орта жүз құрамындағы найман тайпасының матай руынан. ол есім ханның жорық жырауы, қол бастаған батыры болған. ташкент өңірін билеп тұрған тұрсын ханның есім ханға қарсы бүлігін басуға қатысқан (1627). марғасқа жыраудың бізге жеткен санаулы ғана жырлары оның от тілді, орақ ауызды жырау болғандығын көрсетеді. «ей, қатағанның хан тұрсыны» атты өлеңінде ташкент ханының қазақ ауылына опасыздықпен шабуыл жасағанын, жазықсыз жандарды қырып-жойғанын бетіне басады. марғасқа жырау қазанғап байболұлының құрастырып жазып шыққан "еңсегей бойлы ер есім" атты тарихи жырды алғаш жырлаушы болған деген болжам бар. бірақ оның «ей қатағанның тұрсын ханы» деген 13 жолдан тұратын жыры ғана ауызша сақталған. басқа жазбалары кездеспейді. қазанғап байболов «еңсегей бойлы ер есім» атты дастанын бекасыл әулиенің «жаныс шежіресі» тарихи-шежіре кітабының желісі бойынша жазылғанын ескерте кетейік. қазанғап жырау одан басқа шәкәрім, мәшһүр жүсіп көпейұлы, шойбек датқа, астай имам, арғынбай баймағанбетұлы, ботбай тұрта, қара молда еркебек, сияқты авторлардың жазбасын пайдаланғаны жөнінде сілтеме жасаған. 1940 жылы жазбаларының ұрлануына байланысты қазанғап жырау 1941 жылы көктемде ұлттық ғылыми кітапханасы тарихи қолжазбалар қорына «еңсегей бойлы ер есім» және «төле бидің тарихы» деген екі дастанын тапсырған. авторлық құқығы бекітілген. есім хан ордасы қазіргі төле би ауданы, кеңесарық ауылының жанындағы «төрткүлтөбе» деген жерде болған. тұрсын ханның соғысы осы аудандағы саңлақ, дабырашылы, деген жерде өткен. саңлақ майбұлақ, қазақстан ауылының арасындағы сайрамсу мен балдыбірек өзендерінің оң жағасындағы тастақты жердің атауы.1 жауынгерлік рухтағы жорық жырларын шығарушы, көне жыраулық дәстүрді одан әрі жалғастырушы және дамытушы. біздің заманымызға суырып салма ақынның көп толғауларының кейбіреуі ғана жетті. жаугершілік заманда туған тарихи деректі бұл толғаудан марқасқаның ақындық өнерді жете меңгерген от тілді жырау болғаны көрінеді. марқасқа қазақ әдебиетіндегі тарихи жанрын (оның ішінде "еңсегей бойлы ер есім" жырын) туғызушылардың бірі.