text: alt=a. журнал мерзімді басылым, бұқаралық ақпарат құралдарының бір түрі. журнал (французша journal) газетпен салыстырғанда оқиғаларды кең көлемде баяндап, деректерге тереңірек талдау жасайды, өзінің ұстанған көркемдік бағытына орай қоғамдық пікірді қалыптастыруға ықпал етеді. мазмұны жағынан қоғамдық-саяси журнал, әдеби-көркем журнал, спорттық журнал, сатиралық журнал, журнал, ғылыми-көпшілік журнал, т.б. болып бөлінеді. дүние жүзіндегі тұңғыш журнал францияда 1665 ж. бесінші қаңтарда «журнал де саван» деген атпен жарық көрді. алғашқы журналдар, әр түрлі кітаптарға шолу жасап, көркем әдебиет, ғылым, көркемөнер, дін салаларындағы жаңалықтарды баяндаумен шектелді. 19-ғасырдың екінші жартысында көпшілікке арналған аралас мазмұнды, безендірілген журналдар көбірек шығарылды. қазақ тіліндегі алғашқы журнал «айқап» 1911 15 ж. аралығында жарық көрді. кейіннен «садақ» (1917, «айна» (1918), «мұғалім» (1919), «қызыл қазақстан» (1921 29, қазіргі «ақиқат»), «шолпан» (1921 24), «әйел теңдігі» (1925 34, қазіргі «қазақстан әйелдері»), «жаңа мектеп» (1925 33, қазіргі «қазақстан мектебі»), «жаңа әдебиет» (1928 32, қазіргі «жұлдыз»), т.б. журналдар жарық көрді. қазақстан республикасында демократиялық құндылықтардың берік орнығуына байланысты мемлекеттік және жеке меншік журналдар саны көбейді. журнал (франц. journal) мерзімді басылым, бұқаралық ақпарат құралдарының бір түрі. журналды мекемелер, қоғамдық және шығарм. ұйымдар, ғыл. қоғамдар, академиялар, университеттер, сондай-ақ жеке меншік иелері шығара алады. ол газетпен салыстырғанда оқиғаларды кең көлемде баяндап, деректерге тереңірек талдау жасайды, өзінің ұстанған көркемдік бағытына орай қоғамдық пікірді қалыптастыруға ықпал етеді. журнал мерзімділігі жағынан аптасына, 10 күнде, аптада, айына, айда, тоқсан сайын, жарты жылда рет шығатын басылым. мазмұны жағынан қоғамдық-саяси журнал, әдеби-көркем журнал, спорттық журнал, сатиралық журнал, журнал, ғылыми-көпшілік журнал, журнал, библиографиялық журнал болып, оқырмандарына қарай бұқаралық және оқырмандардың белгілі бір категорияларына (балаларға, арналған болып бөлінеді. бұқаралық, қоғамдық-саяси және әдеби-көркем журналдарда ақпараттық, көркем шығармалар, танымдық, сәндік, көркемөнер туындылары сипатындағы материалдар, фотосурет түрлері мен бейнелеу өнерінің туындылары; журналдарда мақалалары, аннотациялар, ғылыми хабарлар, спорттық және журналдарда өзі арналған салаларға қатысты материалдар, ал сатиралық журналдарда сын-сықақтар, фельетондар, т.б. басылады. журналды безендіру ісі графика мен полиграфияның даму деңгейіне байланысты. дүние жүзіндегі тұңғыш журнал францияда 1665 жылы қаңтарда “журнал де саван” деген атпен жарық көрді. осы жылы англияда, 1668 жылы италияда, 1682 жылы германияда журналдар шығарыла бастады. алғашқы журналдар, негізінен, әр түрлі кітаптарға шолу жасап, көркем әдебиет, ғылым, көркемөнер, дін салаларындағы жаңалықтарды баяндаумен ғана шектелді. 19 ғасырдың 2-жартысында журналдың негізгі түрлері қалыптасты. көпшілікке арналған аралас мазмұнды, безендірілген журналдар көбірек шығарылды. орыс тіліндегі тұңғыш журнал “месячные исторические, генеологические географические примечания ведомостях” (1708 42) ведомости” газетіне қосымша ретінде жарық көрді. 1913 жылы ресейде 1331 журнал, оның ішінде орыс тілінде 1222, ресей халықтарының тілінде 82, шет ел тілдерінде 27 журнал шығып тұрды. қазақ тіліндегі алғашқы журнал “айқап”. 1911 15 жылы аралығында оның 88 саны жарық көрген. “айқап” қазақ елінің экономикасы мен саяси жағдайы, тарихы, мәдениеті мен оқу-ағарту ісі, тілі мен әдебиеті хақында келелі сөз қозғаған, шығармаларының дені ғылыми әрі көркем туынды түрінде жарияланған журнал болды. троицк қаласындағы “энергия” баспаханасында басылып тұрған. редакторы м.сералин. “айқаппен” бірге “ақмола” журналы да шығып тұрды (1911 16). кейін “садақ” (1917, “айна” (1918), “мұғалім” (1919), “қызыл қазақстан” (1921 29, қазіргі “ақиқат”), “шолпан” (1921 24, қазіргі “таң-шолпан”), “темір қазық” (1923), “жас қазақ” (1923 24), “жас қайрат” (1923 24), “сәуле” (1923 24), “сана” (1923 24), “жетісу әйелі” (1924), “лениншіл жас” (1925 27), “таң” (1925, қазіргі “таң-шолпан”), “әйел теңдігі” (1925 34, қазіргі “қазақстан әйелдері”), “жаңа мектеп” (1925 33, қазіргі “қазақстан мектебі”), “пионер” (1925 56), “кедей айнасы” (1926 29), “терме” (1926), “жыл құсы” (1927), “жаңа әдебиет” (1928 32, қазіргі “жұлдыз”), “жаршы” (1929 30), “балға” (1932), “екпінді тілші” (1932 33) сияқты журналдар жарық көрді. 1956 жылы “ара”, 1958 жылы “мәдениет және тұрмыс” (қазіргі “парасат”), “балдырған”, 1960 жылы “білім және еңбек” (қазіргі “зерде”), 1978 ж. “пионер”, 1987 ж. “арай”, 1994 ж. “ұлағат”, 1996 ж. “заң”, 1997 ж. “алдаспан”, 1998 ж. “амазонка”, 2000 ж. “қазақстан”, т.б. журналдар шыға бастады. қазақстан республикасында демократиялық құндылықтардың берік орнығуына байланысты мемлекеттік және жеке меншік журналдар саны көбейді.