text: шәміл мұхамеджанов (1931-1980) бұрынғы торғай облысының жангелдин ауданындағы торғай ауылында туған. 1956 жылы абай атындағы қазақ педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. «жұлдыз» журналында, көп жыл бойы «жазушы» баспасында қызмет істеген. алғашқы топтама өлеңі жас ақындардың «жас қанат» жинағында 1959 жылы басылды. бүдан кейінгі жылдары ақын қаламынан оннан астам өлең-дастан жинақтары, балаларға арналған кітапшалары дүниеге келді. аударма саласында м.лермонтовтың, я.райнестің, л.украинканың, т. шевченконың, р.ғамзатовтың, я.смеляковтің, т.б. шығармаларын тәржімалауға қатысты. мұхаметжан қаратаев, академик: «шәміл мұхамеджанов қазақ оқырманына көптен танымал лирик ақын. өз қатарында өз еңбегімен, өзіндік талант жемісімен поэзия қазынасына едәуір үлес қосып келе жатқан қажырлы қаламгер. шынында ой жүгіртіп қарасақ, ақын еңбегінің өнімі ауыз толтырып айтарлық екен...» ғафу қайырбеков, ақын, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты: «шәміл өмірдің үлкен сағынышының жыршысы еді. оның артында өзінше әсем, өзінше сүйкімді, сазды, әуені мол ақындық мұрасы қалды. өмір поэзиясының үлкен бір томы қалды. жәй «қалдыдан гөрі», көңіл жұбатудан да жоғары, шүкіршілігі мол, әрі табиғаттай шын, бар поэзиясы қалды. ол барлық қызығын поэзиясынан, талантынан көріп өтті...» тұманбай молдағалиев, ақын, қазақстанның халық жазушысы: «шәміл мұхамеджанов өз өмірінде он беске тарта жыр жинақтарын шығарды. ақын боп туып, ақын боп өмір сүрді. неге екенін кім білсін, сол баяғы жас кезімізде ол: «мен елуге сендерден ертерек келемін. елудің не екенін сендерге мен айтатын боламын. тұмаш, сені торғайға бір апарсам. сен біздің даланы көрсең, бағың ашылып кетер еді-ау, шіркін!» деп арман айтып отыратын. шәміл шынында елуге бізден ертерек жетті. өзі жетпеді, артына қалдырып кеткен көзі өлеңдері жетті. біз енді оның жырларының тойын тойлаймыз. табиғатында момын, сенгіш, сезімтал ақын досымыздың қалдырған мұрасын жырын біз әркез көкірегімізге басамыз. оның өзін көргендей, жүзімізге жылу, көзімізге шуақ қайта пайда болады.» қадыр мырза-әли, ақын, қазақстанның халық жазушысы: «шәміл әдебиетке дегеннен жақсы еніп, кітаптары жыл сайын шығып, жазушылар одағының мүшелігіне бірден қабылданды. шәмілдің қарымы үлкен еді. шәміл менің жақсы көретін ақыным. бар, ақкөңіл азамат. ақындығы да, өмірі де алақандағыдай. қашанда көңілде жүретін есім...» бекен әбдіразақов, ақын: «шәміл өлең есігін еркін ашып келген ақын. қасиетті торғай даласынан ұшып шыққан мен білетін шәмқам (үлкен де, кіші де шәмқа дейтін) тәкаппарсуды, тәлімсуді білмейтін. көңілі ашық, жарқын, жаны жайсаң еді. жанарындағы жылт-жылт еткен уытты жымиысынан біраз жұрт жасқанатын.» әмірхан абдуллин, қаламгер: «құрдасы да, ой бөлісер сырласы да шәмілге ақтаңгер ақын мұқағали мақатаев көптеген жырлар жолдаған. талантты ақын болуымен қатар, шәміл көпшіл жігіт, бауырмал жан, ақкөңіл азамат та болған. шәмілдің тірілігіндегі жайма шуақ қалпы өлеңдерінен де сезіліп тұрады...» серікбай оспанов, ақын, қазақстан жазушылар одағының мүшесі: «шәміл ақынның көріп өстік. бос мақтан, өтірік сөз, аулақ еді. өлеңдері сырлы, нәзік, көбіне-көп ойға құрылатын. оның негізгі тақырыбы достық, туған жер, ел, жастық шақ болатын. поэзияны поэма жазудан бастаған ақынның еңбектері өлмес дүниелер. ой теңізіне күні-түні қармақ салумен өткен ақын өлеңдері мәңгілікке жалғаса береді.» қоғабай сәрсекеев, жазушы, халықаралық «алаш» сыйлығының лауреаты: «шәміл ағаны көз алдыма елестетсем, менің есіме сонау алыстағы мектебім еске түседі. негізін ыбырай алтынсарин қалаған сол мектептің тарихы да бөлек. «алға» деп аталатын қабырға газеті шығып тұрушы еді. шәкеңнің өлеңдері осы «алғада» жарияланатын, одан кейін ауданның «социалистік ауыл» газетінде ақын жырлары жиі жарық көретін. шәміл ақын кейін зор ақын болды, шоң ақын атанды. өмірінде шын мәнінде ақын бола білді, мәнді де мағыналы өмір кешті. өзі де қарапайым, барынша бауырмал ақын ешкімді жатсынбайтын еді. құшағы кең-тін. досқа адал, ағайынға мейірімді шамағаң сыртқа да, ішке де жайлы-тын...» ана құшағы. өлеңдер. а., қмкәб, 1960; қошалақ. өлеңдер. а., қм көб, 1962; ақ жалын. өлеңдер. а., «жазушы», 1964; туысқан. өлеңдер. а., «жазушы», 1966; көңілашар. өлеңдер. а., «жазушы», 1968; күн төбе де түрғанда. өлеңдер. а., «жазушы», 1972; назқоңыр. өлеңдер. а., «жазушы», 1973; арқа сүйер тірегім. өлеңдер. а., «жазушы», 1976; ақ желең. өлеңдер. а., «жазушы», 1978; дәуір даусы. өлеңдер. а., «жазушы», 1979; жас қанат. поэмалар. а., «жазушы», 1980; шабытты шақ. өлеңдер мен поэмалар. а., «жазушы», 1981.