text: минерал су минералды сулар түрлі ауруларға шипа болатын табиғи сулар. ол жер бетінен сіңген сулардан, шөгінділермен бірге көмілген теңіз суларынан, метаморфизм мен жанартау процестері нәтижесінде босаған сулардан қалыптасады. тотығу реакциясы басым болатын жер бетіне таяу минералды сулар құрамында азот, оттек, көмір қышқыл газы, ал тотықсыздану реакциясы басымырақ болатын тереңірек горизонттарда көміртек газдары, күкіртсутек көбірек болады. минералды сулар кендерінің типтері құрылымдық, ерекшеліктеріне қарай ажыратылады. судың шипалық қасиеті ондағы барлық еріген заттар мен арнаулы биологиялық әсері бар құраушылар (co2, h2s, ass, т.б.) мөлшеріне қарай анықталады. минералды сулардағы минералды қосындылардың мөлшері г/л-ден төмен болғанда әлсіз, г/л-де аз, 15 г/л-де орташа, 15 35 г/л-ден жоғары болғанда минералды, 35 50 г/л-де тұзды, 50 г/л-ден астам болғанда күшті тұзды сулар болып саналады. минералды г/л-ге дейінгілерін ішу, ал басқаларын әр мөлшерде тұщы сумен қосып, шомылу арқылы емге пайдаланады. температурасына қарай салқын (200с-қа дейін), жылы (20 370с), ыстық (37 420с) және өте ыстық (42әс-тан жоғары) болып бөлінеді. аниондары мен катиондарының шамасына сәйкес минералды сулар хлоридті, сульфатты, натрийлі, кальцийлі, магнийлі, газ бен арнаулы элементтеріне қарай көмірқышқылды, сульфидті, азотты, бромды, иодты, темірлі, күшәлалы, кремнийлі, радиоактивті (радонды) болып ажыратылады. минералды сулардың құрамындағы кальций денедегі ісіктерге қарсы ем болып, жүйке жүйесін нығайтады. хлорлы магний суы қан тамырын кеңейтеді. сульфатты сулар негізінен өт пен ішті тазалауға көмектеседі. йодты сулар тамақтың қалқанша безінің, өкпе бауырдың қызметін жақсартады. бромды сулар орталық жүйке тамыр қызметін қалпына келтіреді. темір қосындысы қанның темір жетіспеушілігін толықтырады. гемоглобиннің артуына минералды сулардағы кобальт, никель, күшәла да пайдалы. сондай-ақ көмірқышқылды сулар қан тамырларының қабілетін жақсартып, жүрекке әл береді. кремний қышқылды, күкіртсутекті сулар ревматизм, бруцеллез, радикулит, жүрек, тері, т.б. көптеген ауруларға ем. минералды сулар қазақстан жерінде, таулы және жазық аймақтарда көп кездеседі. қазіргі кезге дейін олардың 100-ден астам алабы зерттеліп, шипалық қасиеттері анықталған. көпшілігіне барлау жұмыстары жүргізіліп, 70%-дан астамы (көбінесе оңтүстік және оңтүстік шығыс аудандарда) пайдаланылуда. мысысалы, “алмаарасан”, “қапаларасан”, “сарыағаш”, “мерке”, т.б. көптеген емдеу-сауықтыру орындары бар. гидродинамика гидрогеохимия горизонт сусындар