text: жаңа сауылған сүттің дәмі жағымды, аздап тәтті, түсі ақшыл сары. әрбір малдың сүтінің өзіне тән иісі бар. оны жабық тұрған ыдысты ашқан уақытта сезуге болады. консистенциясы бірқалыпты сұйық болады. судың массалық үлесі сиыр сүтінде 86 пайыз. мұны айтып отырған себебіміз су барлық орғандардың құрамына кіріп, онда әр түрлі қызмет атқарады. сүт белогы табиғаттағы ең толық бағалы белок болып есептеледі. организмде сүт белогы 100 пайызға дейін қорытылады, сіңімділігі 98 пайызға дейін барады. сүт белогымен салыстырғанда өсімдік белогының сіңімділігі 70-80% қана болады. сүт белогы, әсіресе, нан, макарон, жармаларға қосқанда олардан жасалған тағамдардың қорытылу сапасы артады. сондай-ақ сүт белогының толық бағалылығы оның құрамындағы амин қышқылдары мен алмастыруға келмейтін амин қышқылдарының қажетті мөлшерде үндесуінде жатыр. мысалы метионин мен триптофан қанның құрылуына, өттің жеке шығуына көмектесіп, бауырдың майлануына жол бермейді. лизин, гистидин және триптофан жас нәрестенің дұрыс өсіп-жетілуіне қажет болса, лицин мен изолицин нерв жүйесін реттейді. осы екі амин қышқылы жетіспесе, нерв жүйесі тозып, қанның азаюына әкеліп соқтырады. ал енді алтренин болса қарын сөлінің қалыптасуына көмектеседі. сүт белогының массалық үлесі 3,3-3,4 %. сүт қанты лактоза деп те аталады. осы сүт қанты табиғатта тек сүттен басқа қосылыстарда болмайтын углеводтың бір түрі. сүт қанты глюкоза мен галактозадан тұрады. ол қызылша қантынан тәтті болмайды. лактозаның жас нәресте үшін маңызы өте зор. организмде лактоза глюкоза мен галактозаға ажырап, энергия көзі ретінде қызмет атқарады. тағы бір айта кететін мәселе ашушаң, нерв жүйесі тез тозатын адамға үлкендер «уызына жарымаған» деп жатады. осы сөз босқа айтылмаған сияқты. адамның миында, нерв жүйелерінде галактоза, глюкоза т.б. углеводтар бар. демек, жаңа өсіп келе жатқан ми қабаттарының жұмысына көп энергия керек, ал ана сүтінде пайызға дейін лактоза болады. ол көбінесе жас нәресте миының толысуына өте қажетті материал болып табылады. ақш-та жүргізілген зерттеулердің бірінде бір топ балаға анасының сүтін емізіп, балалардың екінші тобына жасанды сүт тамағы берілген. олардың өсіп-жетілуін, мектептегі оқу үлгерімін, университетке, колледжге түсіп оқуын, жұмыстағы 