text: арианам вайджа б.з.б. 2-мыңжылдықтың 2-ширегінде 1-мыңжылдықтың басында қазақстан мен орта азия жерін мекендеген арий тайпаларының жері, түпкі отаны. діни кітабы “авестада” а.в. арқылы хукарья тауынан (памир-алтай мен тянь-шань тау жүйесі) бастау алатын “киелі” ардви (амудария және датьи (сырдария) өз-дерінің ағып жатқаны айтылады. ал ранха (итиль) өз-і және “құндызды өлкемен” (кама өз-і бассейні) ардви өз-і құятын варахуша теңізі дегеніміз қазіргі каспий. а. в-ның шекарасы, амудария мен сырдария, каспий мен арал жағалаулары бір тілде сөйлеп, ортақ құдайларға табынған арий, тур және хьона тайпалары арасындағы қиян-кескі соғыстардың майдан алаңы болған. “авеста” мазмұнының көне желісінде қола дәуіріне жататын арийлар мен турлардың мифтары мен эпостарының жаңғырықтары сақталған.