text: жалбыз - ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық тамырсабақты өсімдік. қазақстанда жалбыз туысының 10 түрі өседі, соның ішінде дәрілік мақсатта бұрышты жалбыз қолданылады. жане де бұл өсімдіктің басқа түрлерінен порфюмериялық, кондитерлік, гигиеналық мақсаттарға қолданылады. дәрілік өсімдіктердіӊ бірі жалбыз. ол хош иісті, көп жылдық шөптесін өсімдік. солтүстік қоӊыржай ендікте көп тараған. ксро-да 20-дан астам түрі өседі. қазақстанда жалбыздыӊ 9- түрі өседі. сабағы тік, жапырақтары қарама қарсы орналасқан болады. оныӊ дала жалбыз, су жалбызы, бұйра жалбыз, кермек немесе бұрыш жалбыз секілді маӊызды түрлері бар. дала жалбызы суармалы жерлерде, өзен, көл, бұлақ маӊында, шалғындықтар мен тоғайларда, арық бойында өседі. оны сабынныӊ иісін жақсарту үшін пайдаланады, дәрілік те маӊызы бар. ал кермек жалбыздыӊ жапырағы мен гүл шоғынан жалбыз эфир майы алынады. бұл майдыӊ негізгі құрам бөлігі ментол. ментол парфюмерия, косметика кондитер, кондитер, тамақ өнеркәсібінде, сондай- ақ тіс порошогы мен пастасын жасауда пайдаланылады. жүрек тамыр жүйесі ауруларына қарсы қолданылатын дәрі валидол осы ментолдан алынады. биіктігі 80-100 см. сабағы төрт қырлы күрең-күлгін түсті. жапырағы ұзынша, жұмыртқа пішінді, қысқа сағақты, тақтасының жиектері ара тісті иректелген жай жапырақ. сабаққа қарама қарсы орналасады. жапырағын саусақпен уқалағанда жағымды иіс шығады. себебі, жапырағында 5% эфир майы болады. маусым мен тамыз айларында гүлдейді. гүлдері ұсақ, түбі біріккен тостағанша жапырақшасы күлгін түсті. түбі біріккен күлте, оның екеуі бірігіп жоғарғы ернін, үшеуі бірігіп төменгі ернін құрайды. сондықтан да, мұндай гүлдерді ерінгүлділер тұқымдасы деп атайды. аталығы 4, аналық жатыны екі ұялы біреу. гүлдері сабақ ұшына шашақ гүлшоғырына жиналған. жемісі- жаңғақша. жалбызды тамырсабағынан көбейтеді. эфир майында 55%-ға дейін ментол кездеседі.