text: энтеровирусты инфекция коксаги және есно ішек вирустарымен шақырылатын, жолмен таралатын, клиникалық белгілері бойынша полиморфизммен сипатталатын, әсіресе онж, бұлшықет жүйесі жағынан әртүрлі бұзылыстармен көрінетін, жедел инфекциялық ауру. қоздырғыштары picornaviribae тұқымдасына enrerovirus туысына жататын рнн-геномды вирустар коксаки а, коксаки және есно типті вирустар. барлық вирустарға тән белгілер: #.мөлшері үлкен емес (15-35нм) #.эфирге және 5% лизопмен 70% спиртке төзімділік #.тұздатуға төзімділігі #.феналинда суықта өз тіршілігн айға дейін сақтайды аурудың көзі және резервуары ауру адам, вирус тасымалдаушы, манифесті формамен ауыратын адам. инфекция ошағының контагиоздық кезеңі апталар және айлар. берілу тарау жолдары: *алиментарлы *ауа-тамшы арқылы *вертикальді адамның осы ауруды қабылдау мүмкіншілігі жоғары, көбінесе балалар ауырады. мерзімділігі күз-жаз бір мысалы "polio virus" көбінесе аурудан кейін тұрақты иммунитет қалыптасады. бірақ кейде айқаспа иммунитет байқалуы мүмкін (басқа типті вирусттарға) коксаки және есно вирустары жиі сау адамдар ішектерінде кездеседі инфекция ену қақпалары: *ас қорыту жолдарының шырышты қабаттары *жоғарғы тыныс алу жолдарының шырышта қабаттары енген жерінде қабыну реакциялар дамиды: олар көрінеді: *жоғарғы тыныс жолдарының шырышты қабаттарының гиперемиясымен *регионарлы лимфаденитпен диспепсиялық бұзылыстарымен *энантемамен лимфа түйіндерінде, лимфа жүйесінде көбейеді де, гематогенді жолмен диссеменация жасайды, басқа мүшелерге барады. бұл вирусқа тән, белгілі тканьдерге троптылық қасиеті, келесі тканьдерге, эпителиальді клеткалар, жүйке және бұлшықет ткані. типтік формалары: *герпангина *эпидемиялық миалгия *асептикалық серозды менингит *экзантема *инаппаранты форма *жазғы грипп түрінде катарльді (респираторлы) форма форма (жаңа туған балаларда) форма *полиомиелит тәрізді (спинальді) форма *эпидемиялық геморрагиялық коньюктивит *увеит *нефрит *панкрентит *микст-инфекция #. инкубациялық кезең 2-7 күн. басталуы-жедел. #.дене қызуы 38-39-40с (қызба көбінесе толқын тәрізді өтеді) #.интоксикация белгілері: бас ауруы *бас айналу *әлсіздік, енжарлық #диспепсиялық белгілері: жүрегі айнуы *құсу *диарея науқас беті: тамыр склераның иньекциясы. терісі, тамағы полиморфты, энзантема, тамағының қызаруы, қабыну белгілері. лимфа түйіндері: басталуы жедел, кенеттен. мұрын жұтқыншақ шырышты қабаттарында жайылған гиперемия.1-2 тәулік ішінде таңдайға, тілшеде және бадамша бездерінде қызыл папулалар везикулалар шығады. резикула жарылған жерде эрозия пайда болады. миозиттің дамуына байланысты, ішінде, кеудесінде, арқа және қол-аяқ бұлшықеттерінде ұстама тәрізді ауырсынулар пайда болады. ауырсыну кеуде бұлшықеттерінде болғанда тыныс алу қиындайды. ұстама 30-60 минут сайын қайталап, 5-10 минут мазалайды. ең жиі кездесетін және ең ауыр форма. менингиальды симптоматика дамиды: қатты бас ауруы, жүрек айну, құсу, мойын бұлшықеттерінің ригидтілігі, керниг және брудзинский симптомы. гипертензия, плеоцитоз. энтеровирусты инфекцияда экзантема басқа белгілерімен қатар келуі мүмкін немесе жетекші синдром болуы мүмкін. ауру басталғаннан кейін 1-2 күннен кейін қызба және жалпы улану фонында денеде, бетте аяқ-қолдар да полиморфты немесе дақты папулезді бөртпе пайда болады. экзантемалардың әртүрі кездеседі: қызылша, қызамық тәрізді, сирегірек скарлатина тәрізді. бөртпе ұзақтығы 1-2 күннен аспайды. (жазғы грипп) немесе (кіші ауру). ауру қысқа түрде және жеңіл өтуімен сипатталады. мүшелермен жүйелер зақымдалмайды. қызбалық реакция 1-3 күнге созылады. балаларды және үлкен адамдар да грипп тәрізді өтеді. қызба байқалады. катаральді белгілер байқалады: құрғақ жөтел, серозды-сілекей бөлінулері бар ринит, ауыз жұтқыншақтың шырышты қабатының гиперемиясы. (жаңа туған инфекцияның ішінде ең ауыр ағымды. науқаста енжарлық, құсу және анорексих байқалады. полимиелиттің паралитикалық формасынан ажырату қиынға түседі. бірақ миелит жеңілдеу өтеді, ал қозғалыс функциясы әдетте қайтадан орнына келеді. энтеровирустың түріне байланысты инфекциялы және инфекциялық емес ауруларды ажыратады. эпидемиялық миалгияны жедел хирургиялық аурулармен салыстыру қажеттілігін ескеру керек. энтеровирусты инфекциялардың кейбір түрінде диагнозды клиникалық симптомдар мен мәліметтер есебінен қоюға болады. лабораториялық зерттеудің дәлел болып нәжістен, аран шырышты қабатынан және церебротинальды сұйықтықтан вирусты табу жатады. диагностикалық негізгі әдістің бірі серологиялық әдіс-рск, принцинтация реакциясы, жұп сарысулардың нейтрализация реакциясы мұнда антидене титрінің және одан көп есе жоғарлауы жатады. клиникалық түрге байланысты симптоматикалық және ем жүргізеді. ауыр гормональді препараттар. қанның реологиялық қасиеттерін қалпына келтіру үшін трентал, навинтол, солносерил қолданылады. науқастарды 14 күн бойы оңашалайды. қатынаста болған балаларға иммуноглобулин енгізеді.