text: түркістан сілеусіні - мысықтәрізділер тұқымдасының сілеусін туысына жататын жыртқыш сүтқоректі. iii-ші санат. сілеусіннің саны азайған түршесі. қырғызстан, өзбекстан, тәжікстан, түрікменстан қызыл кітаптарына енгізілген. сілeусін түр есебінде халықаралық табиғат қорғау одағының қызыл тізіміне кірген (nt санаты). қазақстан фаунасында сілеусіннің үш түршесінің бірі, ал тмд елдері фаунасында түршенің бірі. түркістан сілеусініні орталық азия тауларында таралған. қазақстанда тянь-шань, жоңғар алатауы, тарбағатай, свуырда таралған. қаратауда (сырдариялық) сілеусін xx ғасырдың 40-шы жылдары жойылып кеткен. қылқан жапырақты және жапырақты ормандар, бұталар; негізінен, орман мен субальпі белдеулері арасы. десе де, аңдар алып белдеулер мен тау етектерінде де кездеседі. хіх ғасырда бұрынғы жетісу облысында кейбір жылдары 200-дей сілеусін аулаған. xx ғасыр басында сілеусін саны азайып кетті және 40-50-ші жылдары жыл сайын тек 20-30-дай аң терісі дайындау мекемелеріне түсті. қазірде іле алатау анда 60-70-тей сілеусін бар, оның 10-12-сі алматы қорығында, ал жалпы солтүстік тянь-шаньда оның қоры 100-130-дай. жоңғар алатауында 90-шы жылдардың басында 250-300-дей аң тіршілік етті. батыс тянь-шаньда сілеусін аз, ақсу-жабағылы қорығында 4-5 сілеусін өмір сүреді. браконьерлік, азықтың жетіспеуі. бір жерде тұрақты тіршілік етеді, бірақ қар қалың түсіп, азық қоры жетіспегенде маусымдық қоныс аударады. тіршілігі қараңғы түсе түнде өтеді. күйлеуі ақпан-наурыз айларында. 67-74 күндей буаз болады, 2-3 өсім береді. жыныстық жағынан өмірінің екінші жылының аяғында жетіледі. негізгі қоректері қояндар, ұсақ кеміргіштер, суырлар, еліктер, жабайы шошқалар мен таутекелердің талалары, сирек құстар мен үй жануарлары. негізгі жаулары мен бәсекелестері қасқыр мен барыс. қолда өсіру хайуанаттар парктерінде сақталады және көбейеді. cитес-тің 2-ші қосымшасына енгізілген. ақсу-жабағылы, алматы қорықтарында, іле-алатауы, көлсай көлдері, сайрам-өгем ұлттық парктерінде және бірқатар қорықшаларда қорғалады. браконьерлермен жүресу, қорғауды жақсарту, жоңғар алатауында қорық ұйымдастыру. сілеусіннің тарбағатай, сауыр және басқа да таулардағы қазіргі жағдайын зерттеу қажет.