text: витализм биологияда өмір кұбылысын ағзадағы материалдық емес, «жан», энтелехия, «өмір күшінің» әсері арқылы түсіндіруге талпынған идеалистік ағым. бұл ұғымды ең алғаш 1807 жылы швед ғалымы якоб берцелиус (1779 1848) ұсынды. ол барлық тірі организмдерден алынатын заттарды «органикалық заттар» дей келе, бұл күрделі заттар белгілі бір «құпия күштердің» қатысуымен тек тірі клеткаларда ғана түзіледі деп көрсетті. сөйтіп, ол бейорганикалық заттардың, органикалық заттардан негізгі айырмашылығы: бейорганикалық заттарды синтездеп алуға болады, ал органикалық заттарды синтездік жолмен жай заттардан алу мүлдем мүмкін емес деді. мұндай «құпия күшке» сенушілердің өз дәуірінде дүние тануда витализм теориясын туғызғаны белгілі. алайда, неміс химигі фридрих велердің 1824 жылы дицианнан қымыздық қышқылын, ал 1828 жылы аммонийдің цианатынан мочевинаны алуы органикалық заттарды синтездік жолмен алуға болатындығын толық дәлелдеп, витализм теориясын тас талқан етті.