text: right александр константинович гейнс (21.08.1834, ресей 29.12.1893, ницца) қазақ халқының этнографиясын зерттеуші. әскери уч-щесін, 1859 ж. бас штабтың академиясын бітірген. 1865 66 ж. қазақтардың әдет құқығы мен қазақ даласының түрлі аудандарындағы шаруашылықты жүргізудің ерекшеліктерін зерттеумен айналысты. г-тің “қырғыз очерктері” аталатын еңбегінде өскемен, семей, петропавл, көкпекті, аягөз, қапал, т.б. қалалар мен бекіністер, орынбор, есіл, ертіс, бұқтырма бекініс жүйелерінің салынуы, жетісу өңіріндегі қазақ-орыс қатынастары, абылайкит бұтханасының құлаған орны, лепсі өз. бойындағы қалмақ бейіттері туралы маңызды мәліметтер бар. ш. уәлихановтың өмірбаянына қатысты деректер келтірілген. гейнс қазақ өлкелерін басқару жөніндегі 1867 68 ж. сот-әкімш. реформаларын, “дала облыстарын басқару туралы ереженің” (1891) бастапқы нұсқасын даярлауға қатысты. севастополь қорғанысына қатысты. 1863 ж. полына көтерілісін басуға қатысты. 1867-68 ж. реформа қарсаңында (1865-66) қазақтардың дәстүрлі құқығы мен қазақ даласының түрлі аймағында шаруашылықты жүргізудің ерекшеліктерін зерттеу мақсатымен шыққан комиссия құрамында болды. гейнс "сырдария, жетісу облыстарын басқару жөніндегі ереже жобасының" авторы. 1867-69 жылдары түркістан кеңсесінің басқарушысы, гейнстің 1865-66 ж. батыс қазақстанды аралаған саяхатында кең көлемді күнделігі жарық көрді.