text: солға йод (латын. iodum; i) элементтердің периодтық жүйесінің vіі тобындағы химиялық элемент. галогендер тобына жатады, ат. м. 126,9; ат. н. 53; тығыздығы 4,93 г/см3; балқу 113,60с; қайнау 184,350с. йодты 1811 ж. француз химигі б.куртуа ашқан. табиғатта тұрақты бір изотопы бар (127j), бос күйінде кездеспейді. қара сұр түсті, күлгін жылтыр, өткір иісті. лаутарит, дитцент минералдарында, мұхит суы, мұнай кендеріндегі ілеспе суда, балдырларда кездеседі. суда нашар, органикалық еріткіште (спирт, эфир, күкірткөміртек, хлороформ) жақсы ериді. көптеген металдармен және сутекпен жоғары температурада әрекеттеседі. сілтімен әрекеттесіп йодатты тұз түзеді, тотықтырғыш, сипат көрсетеді. йод мұнайдағы ілеспе судан хлормен, натрий нитратымен немесе қышқыл қатынасатын марганец қос тотығымен тотықтыру арқылы өндіреді. йод және оның қосылыстары медицинада, металл өндіруде (титан, циркон, гафний), фотосурет өңдейтін химиялық реактив жасауда, органикалық синтезде қолданылады. адам организмінде йодтың жетіспеушілігі қалқанша бездің ұлғаюына, бұғақ ауруына шалдықтырады.