text: 1922 жылы ксро құрылған кезде. ксро 1924 жылы. ксро 1929 жылы. ксро 1936 жылы. ксро 1940 жылы. кеңестік социалистік республикалар одағы аумағының жалпы ауданы 1991 жылғы тамыздағы жағдай бойынша 22,4 млн км² құрады. 1977 жылғы ксро 70-бабында: сонымен, кеңес одағы өз кезегінде әртүрлі бөліністерге ие одақтас кеңес социалистік тұрды. ірі республикалар облыстарға бөлінді. латвия, литва, эстония, молдавия және армения кср-інде 1985 жылға қарай облыстық бөлініс болмады. ркфср құрамына өлкелер, ал өлкелер автономиялы облыстар кірді. ркфср облыстары мен өлкелеріне ұлттық өңірлер де кірді (кейін автономиялы өңірлер деп аталды). кейбір одақтас республикаларға (ркфср, украин кср, грузин кср, әзірбайжан кср, өзбек кср, тәжік кср) автономиялы кеңестік социалистік республикалар (акср) және автономиялы облыстар кірді. жоғарыда аталған бірліктердің барлығы облыстық, өлкелік және республикалық бағыныстағы қалалар мен аудандарға бөлінді. ксро құрамына: ксро құру туралы келісімшарт бойынша (1922 жылы 30 желтоқсан) ркфср, украин кср, белорус кср, күнгей кавказ социалистік федерациялық кеңес республикасы; 1925 жылы өзбек кср, түрікмен кср (ркфср құрамына кірген түркістан акср, өз уақытында ркфср құрамына кірмеген бұрынғы хиуа хандығы мен бұхара әмірлігі аумағында құрылған бұхара хср және хорезм хкр); 1929 жылы тәжік кср (өзбек кср құрамына кірген тәжік акср құрылған); 1936 жылы қазақ кср, қырғыз кср (ркфср құрамына кірген қазақ акср мен қырғыз аскр құрылған); грузин кср, әзірбайжан кср, армян кср (ксфкр құрамына кірді, сол жылы жойылды) 1940 жылы молдован кср (украин кср құрамына кірген молдава акср бөлігі және румыния ксро-ға берген жердің бір бөлігі), латвия кср, литва кср, эстон кср (бұрынғы тәуелсіз латвия, литва және эстония) және карело-фин кср (ркфср құрамына кірген автономиялы карелия скр және кеңес-фин соғысынан кейін қосылған жердің бір бөлігінен құрылған); укср құрамына румыния берген жердің бір бөлігінен құрылған ақкерман облысы (сол жылы измаил деп өзгертілді) және черновцы облысы кірді. 1944 жылы тыва ао (оған дейін тәуелсіз тыва халық республикасы) ркфср құрамына кірді. 1945 жылы калининград облысы (оған дейін шығыс пруссияның бөлігі болған) ркфср құрамына кірді, ал чехословакия берген закарпат облысы укср құрамына кірді. 1946 жылы екінші дүниежүзілік соғыстың нәтижесінде жапонияға тиесілі сахалин және курил аралдарының оңтүстік бөлігі ркфср құрамына енді. 1956 жылы карело-фин кср жойылып, оның аумағы қайтадан карелия акср ретінде ркфср құрамына кірді. 1956-1991 жылдары кеңес одағы құрамына 15 одақтық кеңес социалистік республикалар (кср) кірді: байрақ республика астанасы ксро аумақтық құрамы 1 50px әзірбайжан кср баку 2 50px армян кср ереван 3 50px белорус кср минск 4 50px грузин кср тбилиси 5 50px қазақ кср алматы 6 50px қырғыз кср фрунзе 7 50px латвия кср рига 8 50px литва кср вильнюс 9 50px молдован кср кишинев 10 50px ркфср мәскеу 11 50px тәжік кср душанбе 12 50px түрікмен кср ашхабад 13 50px өзбек кср ташкент 14 50px украин кср киев 15 50px эстон кср таллин № кеңес республикасы астанасы құрамы белорус кср (бкср) 150 000 983 240 минск 12 округ күнгей кавказ сфкр (ксфкр) 186 100 861 600 тбилиси одақтас республика, шартты республика, автономиялы республика, автономиялы облыс ркфср 19 946 900 100 623 000 мәскеу түрікмен кср (түркср) 488 100 998 000 полторацк өзбек кср (өкср) 425 600 270 200 самарқан автономиялы республика украин кср (укср) 452 000 29 018 187 харьков 40 округ барлығы 21 648 700 147 013 600 мәскеу ксро республикасы, республика, 12 автономиялы республика, 14 автономиялы облыс № кеңес республикасы астанасы құрамы әзірбайжан кср 86 600 205 150 баку автономиялы республика, автономиялы округ армян кср 29 800 282 338 ереван белорус кср 150 000 568 994 минск облыс грузин кср 69 700 540 023 тбилиси автономиялы республика, автономиялы облыс қазақ кср 717 300 151 102 алматы 11 облыс қырғыз кср 198 500 458 213 фрунзе облыс ркфср 17 040 000 109 397 463 мәскеу 17 автономиялы республика, автономиялы облыс, ұлттықокруг, өлке, 35 облыс тәжік кср 143 100 484 440 сталинабад автономиялы облыс, облыс түрікмен кср 488 100 251 883 ашхабад облыс 10 өзбек кср 447 400 217 269 ташкент автономиялы республика, облыс 11 украин кср 452 000 30 946 218 киев автономиялы республика, 15 облыс барлығы 21 822 500 170 557 093 мәскеу 11 республика, 20 акср, автономиялы облыс, ұлттық округ, өлке, 86 облыс бірлік жері, мың км² тұрғыны, мың адам қала саны кент саны әкім. орт. ркфср (егжей-тегжей) 17 075,4 126 561 932 1786 мәскеу украин кср (егжей-тегжей) 601,0 45 516 370 829 киев белорус кср 207,6 8633 74 126 минск оның ішінде брест облысы 32,3 1236 12 17 брест оның ішінде витебск облысы 40,1 1339 15 26 витебск оның ішінде гомел облысы 40,4 1483 10 24 гомел оның ішінде гродно облысы 25,0 1101 23 гродно оның ішінде минск облысы 40,8 2260 15 26 минск оның ішінде могилев облысы 29,0 1214 13 10 могилев өзбек кср 449,6 10 581 37 78 ташкент оның ішінде әндіжан облысы 8,9 1632 әндіжан оның ішінде бұхара облысы 143,2 785 бұхара оның ішінде қашқадария облысы 28,4 674 қаршы оның ішінде самарқан облысы 29,2 1314 10 самарқан *оның ішінде сұрқандария облысы 20,8 562 термез оның ішінде сырдария облысы 23,1 670 гүлістан оның ішінде ташкент облысы 15,6 2576 17 ташкент оның ішінде ферғана облысы 10,3 1266 11 ферғана оның ішінде хорезм облысы 4,5 483 үргеніш оның ішінде қарақалпақ акср 165,6 619 нүкіс қазақ кср 2717,3 12 129 62 165 алматы оның ішінде ақтөбе облысы 299,8 532 ақтөбе оның ішінде алматы облысы 223,2 1875 18 алматы оның ішінде шығыс қазақстан облысы 97,3 846 14 өскемен оның ішінде гурьев облысы 278,6 385 19 гурьев оның ішінде жамбыл облысы 144,6 716 11 жамбыл оның ішінде қарағанды облысы 398,8 1488 10 33 қарағанды оның ішінде қызылорда облысы 220,5 410 қызылорда оның ішінде көкшетау облысы 78,1 621 көкшетау оның ішінде қостанай облысы 195,9 985 10 қостанай оның ішінде павлодар облысы 127,5 656 павлодар оның ішінде солтүстік қазақстан облысы 44,3 562 петропавл оның ішінде семей облысы 179,6 663 семей оның ішінде орал облысы 151,2 492 орал оның ішінде целиноград облысы 155,1 895 14 целиноград оның ішінде шымкент облысы 120,6 1003 шымкент грузин кср 69,7 4548 45 54 тбилиси оның ішінде абхаз акср 8,6 462 сухум оның ішінде аджар акср 3,0 294 батуми оның ішінде оңтүстік осетин ао 3,9 102 цхинвал әзірбайжан кср 86,6 4660 45 116 баку оның ішінде нахшыван акср 5,5 182 нахшыван оның ішінде таулы қарабақ ао 4,4 146 степанакерт литва кср 65,2 2986 91 23 вильнюс молдован кср 33,7 3368 20 29 кишинев латвия кср 63,7 2262 54 35 рига қырғыз кср 198,5 2652 15 32 фрунзе тәжік кср 143,1 2579 17 30 душанбе оның ішінде таулы бадахшан ао 63,7 91 хороғ армян кср 29,8 2194 23 27 ереван түрікмен кср 488,1 1914 14 64 ашхабад эстон кср 45,1 1285 33 24 таллин ксро 22 402,2 231 868 1832 3418 мәскеу 1967 ** 18 желтоқсанда өзбекстан кср наманган облысы ферғана мен әндіжан облыстарының бөлігінен қалпына келтірілді, ** 23 желтоқсанда қазақ кср талдықорған облысы алматы облысынан қалпына келтірілді, 1970 ** 23 қарашада қазақ кср құрамында қостанай және целиноград облыстарының бөліктерінен торғай облысы (орталығы арқалық) құрылды, ** 11 желтоқсанда қырғыз кср-нің құрамында республикалық бағынышты аймақтардан нарын облысы құрылып (бұрынғы тянь-шань облысының аудандарынан, 1932-1962 жж.), республикалық бағыныстағы аймақтардан ыстықкөл облысы (орталығы пржевальск) қалпына келтірілді. ** 14 желтоқсанда түрікмен кср үш облысы: мары облысы, ташауыз облысы және чаржау облысы қалпына келтірілді, ** 23 желтоқсанда тәжік кср ленинабад облысы қалпына келтірілді, 1971 жылы өзбек кср сырдария облысының үш ауданы қазақ кср шымкент облысының құрамына кірді, 1973 ** 20 наурызда қазақ кср құрамында екі облыс құрылды: жезқазған облысы (қарағандының бөліктерінен) және маңғыстау облысы (орталығы шевченко, гурьев облысы бөліктерінен), ** 27 желтоқсанда түрікмен кср екі облысы қалпына келтірілді: республикалық бағыныстағы аудандардан ашхабад облысы және красноводск облысы, ** 29 желтоқсанда самарқан және сырдария облыстарының бөліктерінен өзбек кср жызақ облысы (орталығы жызақ) құрылды, тәжік кср республикалық бағынышты аудандардан күләб облысы қалпына келтірілді, 1977 жылы тәжік кср республикалық бағыныстағы аудандардан қорғантөбе облысы қалпына келтірілді, 1980 ** қыркүйекте қырғыз кср құрамында талас облысы қалпына келтірілді, 1982 ** 20 сәуірде өзбек кср құрамында бұхара облысының бөліктерінен науаи облысы (орталығы науаи) құрылды, 1988 орталық азияның одақтас кейбір облыстары таратылды: ** маусымда қазақ кср маңғыстау облысы (гурьевке), торғай облысы (целиноград пен қостанайға) таратылды, ** тамызда түркімен кср ашхабад облысы және красноводск облысы таратылды, ** қыркүйекте өзбек кср жызақ облысы (сырдарияға, гүлістанның орнына жаңа орталық жызақ болды), науаи облысы (самарқанға) таратылды, тәжік кср күләб облысы, қорғантөбе облысы және нүрек қаласы жаңа хатлон облысына айналдырылды, ** қазанда қырғыз кср талас облысы (тоқтығұл ауданы мен қаракөл қаласы ош облысына, ал басқа аудандар тікелей республикалық бағынысқа берілді), нарын облысы (қырғыз кср ош пен ыстықкөл облыстары арасында бөлінді) таратылды, 1989 жылы өзбек кср самарқан облысының бес ауданы және науаи қаласы бұхара облысының құрамына өтті, 1990 жылы алдыңғы 1988 жылы тоқтатылған кейбір облыстарды қалпына келтіру: ** наурызда жызақ облысы қалпына келтірілді (сырдария облысының жаңа орталығы гүлістан қаласы), ** тамызда қазақ кср торғай облысы, тәжік кср күләб облысы және қорғантөбе облысы қалпына келтірілді. бірлік жері, мың км² тұрғыны, мың адам қала саны кент саны әкім. орт. ркфср (егжей-тегжей) 17 075,4 147 386 932 1786 мәскеу украин кср (егжей-тегжей) 601,0 51 704 370 829 киев белорус кср 207,6 10 200 74 126 минск оның ішінде брест облысы 32,3 1458 12 17 брест оның ішінде витебск облысы 40,1 1413 15 26 витебск оның ішінде гомел облысы 40,4 1674 10 24 гомел оның ішінде гродно облысы 25,0 1171 23 гродно оның ішінде минск облысы 40,8 3199 15 26 минск оның ішінде могилев облысы 29,0 1285 13 10 могилев өзбек кср 447,4 19 906 37 78 ташкент оның ішінде әндіжан облысы 8,9 1728 әндіжан оның ішінде бұхара облысы 143,2 1141 бұхара оның ішінде қашқадария облысы 28,4 1594 қаршы оның ішінде наманған облысы 1475 наманған оның ішінде самарқан облысы 2778 самарқан оның ішінде сұрқандария облысы 20,8 1255 термез оның ішінде сырдария облысы 23,1 1316 гүлістан оның ішінде ташкент облысы 15,6 4236 17 ташкент оның ішінде ферғана облысы 10,3 2153 11 ферғана оның ішінде хорезм облысы 4,5 1016 үргеніш оның ішінде қарақалпақ акср 165,6 1214 нүкіс қазақ кср 2717,3 16 538 62 165 алматы оның ішінде ақтөбе облысы 299,8 738 ақтөбе оның ішінде алматы облысы 223,2 2110 18 алматы оның ішінде шығыс қазақстан облысы 97,3 934 14 өскемен оның ішінде гурьев облысы 278,6 755 19 гурьев оның ішінде жамбыл облысы 144,6 1050 11 жамбыл оның ішінде жезқазған облысы 496 жезқазған оның ішінде қарағанды облысы 1352 10 33 қарағанды оның ішінде қызылорда облысы 220,5 651 қызылорда оның ішінде көкшетау облысы 78,1 664 көкшетау оның ішінде қостанай облысы 195,9 1221 10 қостанай оның ішінде павлодар облысы 127,5 944 павлодар оның ішінде солтүстік қазақстан облысы 44,3 600 петропавл оның ішінде семей облысы 179,6 838 семей оның ішінде талдықорған облысы 721 талдықорған оның ішінде орал облысы 151,2 631 орал оның ішінде целиноград облысы 155,1 1002 14 целиноград оның ішінде шымкент облысы 120,6 1831 шымкент грузин кср 69,7 5449 45 54 тбилиси оның ішінде абхаз акср 8,6 537 сухум оның ішінде аджар акср 3,0 393 батуми оның ішінде оңтүстік осетин ао 3,9 99 цхинвал әзірбайжан кср 86,6 7029 45 116 баку оның ішінде нахшыван акср 5,5 295 нахшыван оның ішінде таулы қарабақ ао 4,4 188 степанакерт литва кср 65,2 3690 91 23 вильнюс молдован кср 33,7 4341 20 29 кишинев латвия кср 63,7 2681 54 35 рига қырғыз кср 198,5 4291 15 32 фрунзе оның ішінде ыстықкөл облысы 665 ыстықкөл оның ішінде ош облысы 2010 ош тәжік кср 143,1 5112 17 30 душанбе оның ішінде ленинабад облысы 1559 ленинабад оның ішінде хатлон облысы 1703 күләб оның ішінде таулы бадахшан ао 63,7 161 хороғ армян кср 29,8 3283 23 27 ереван түрікмен кср 488,1 3534 14 64 ашхабад оның ішінде мары облысы 815 мары оның ішінде ташауыз облысы 699 ташауыз оның ішінде чаржау облысы 735 чаржау эстон кср 45,1 1573 33 24 таллин ксро 22 402,2 286 717 1832 3418 мәскеу 1991 жылы 24 мамырда ркфср конституциясына автономиялы кеңестік социалистік атаулары бойынша түзетулер қабылданды олардан «автономды» деген сөз алынып «рсфср құрамында» қосылды. 1977 жылғы ксро конституциясына сәйкес одақтас республикалар үшін сецессия құқығына қарамастан, бұл құрылымдар ресейден шыға алмады, өйткені олардың ркфср орналасқан жері тікелей көрсетілген, конституциясы одан шығуға құқық бермеген. алайда олар тмо кіруге дайындалып жатты. рсфср барлық республикалары егемендік, ал кейбіреулері тәуелсіздік жариялады. 1991 жылы 20 қаңтарда қырым облысында ксро тарихындағы алғашқы плебисцит қырым акср қалпына келтіру мәселесі бойынша референдум өтті. қалалық және аудандық референдум комиссияларының ұсынылған хаттамалары негізінде облыстық (орталық) комиссия дауыс беруге қатысқан азаматтар саны 441 019 адамды құрады, бұл тізімге 81,37% құрайды. ксро-ның субъектісі және одақтық келісімге қатысушы ретінде қырым автономиялы кеңестік социалистік республикасын қалпына келтіру үшін берілген дауыстар саны 343 855 немесе қатысқандардың 93,26% құрады. 1991 жылы 12 ақпанда украин кср жоғарғы кеңесі «қырым автономиялы кеңестік социалистік республикасын қалпына келтіру туралы» заң қабылдады. осы заңға сәйкес, қырым акср аумағында халық депутаттарының қырым облыстық кеңесі уақытша (қырым акср конституциясы қабылданғанға дейін және мемлекеттік биліктің конституциялық органдары құрылғанға дейін) мемлекеттік биліктің жоғарғы органы болып танылды. 1991 жылы 22 наурызда халық депутаттарының қырым облыстық кеңесі қырым автономиялы кеңестік социалистік республикасының жоғарғы кеңесі болып өзгертілді және оған қырым конституциясын әзірлеу тапсырылды. айдан кейін, 19 маусымда, қалпына келтірілген автономияның қалпына келуі жайлы 1978 жылғы украин кср конституциясы енгізілді. 1991 жылы қыркүйекте ксро қарастырылмаған ксро мемлекеттік кеңесі латвия, литва және эстонияның тәуелсіздігін мойындады. бұл ретте ксро 1990 жылғы сәуірдегі «одақтас республиканың ксро-дан шығуына байланысты мәселелерді шешу тәртібі туралы» заңында белгіленген процедуралар жүргізілмеді. ксро құрылғаннан бастап белгілі бір себептермен кейбір аумақтар бір одақтас республикадан екіншісіне берілді. укср ркфср: 1924 тамыз: донецк губерниясының шахтин және таганрог округтарының бөліктері ркфср укср: 1924 жылы: дон облысы, луганск станицасы 1925 жылы 16 қазанда: курск губерниясының путивл уезі (бірде-бір болыссыз) және грайворонский мен белгородский уездерінен бір болыс. 1926 жылы сәуірде: гомел губерниясы семеновская болысы және воронеж губерниясы троицкая болысы. 1944 жылы қарашада: ростов облысы ауданының кеңесі (ксро жк президиумының жарлығы) 1954 жылы 26 сәуірде: қырым облысы (ксро заңы) ркфср бкср: 1924 жылы наурызда: витебск, гомел және смоленск губернияларының бөліктері 1926 жылы желтоқсанда: гомел губерниясының жартысы 1964 жылы 17 қарашада: смоленск облысы мзыкинский ауылдық кеңесі аумағының бөлігі (ксро жк президиумының жарлығы) ркфср қазкср: 1939 жылы 11 қарашада: челябі облысының веринский, надеждинский, михайловский, және георгиевский ауылдық кеңестері (ксро жк президиумының жарлығы) 1940 жылы 19 ақпанда: адамовск ауданы мен чкаловск облысының красноярск ауылдық кеңесі аумағының бір бөлігі (ксро жк президиумының жарлығы) қазкср ркфср: 1939 жылы 11 қарашада: ақтөбе облысы степной ауданы аумағының бір бөлігі (ксро жк президиумының жарлығы) 1956 жылы 20 сәуірде: жәнібек ауданының оңтүстік бөлігі (ксро жк президиумының жарлығы) 1965 жылы желтоқсанда: қостанай облысы комсомольск ауданы аумағының бір бөлігі (ксро жк президиумының жарлығы) ркфср гкср: 1943 жылы 12 наурызда: қарашай ао оңтүстік бөлігі (1955 жылы 14 наурызда қайтарылды) 1944 жылы 22 наурызда: грозненск округінің оңтүстік бөлігі (1957 жылы 11 қаңтарда қайтарылды) кфкср ркфср: 1944 жылы 24 қарашада: выборгский, кексголмский, яскин аудандары 1955 жылы 24 ақпанда: куолярьви ауылы ркфср экср: 1957 жылы 31 қазанда: подмогилье және пердага ауылдары экср ркфср: 1944 жылы 23 тамызда: печора уезі 1946 жылы 19 қазанда: нарва өзенінің шығысқа дейінгі аумақ (ксро жк президиумының жарлығы) 1957 жылы 31 қазанда: печора теміржол торабы латкср ркфср: 1944 жылы 23 тамызда: абрена ауданы аумағының 1/3 бөлігі қазкср өкср: 1956 жылы 13 ақпанда: бостандық ауданы және мырзашөл жерінің бөліктері (ксро жк президиумының жарлығы) 1963 жылы 19 қыркүйекте: шымкент және қызылорда облыстарының бөліктері өкср қазкср: 1971 жылы 28 маусымда: сырдария облысының жетісай, киров және мақтаарал аудандары өкср ткср: 1936 жылы 27 сәуірде: нишан және талимаржан кеңшарлары аймағындағы шекаралық өзгерістер (ксро орталық атқару комитетінің қаулысы) өкср тәжкср: 1953 жылы қыркүйекте: далверзин даласы мен ашт ауданы аймағындағы шекара өзгерістері (ксро жк президиумының жарлығы) ксро одақтас тізімі ксро жойылған және қайта аталған аймақтарының тізімі ксро бөлініс реформасы (1962-1963) ксро ұлттық-аумақтық бөлініс