text: «ислам мемлекеті» (им; халықаралық фонетикалық транскрипция әд-дәулә әл-исламия), немесе ирак және шам ислам мемлекеті халықаралық радикалды исламисттік сүнниттік экстремистік лаңкестік ұйым. 2013—2019 жылдары әлем елдері мойындамаған мемлекет ретінде сирия мен ирактың бірқатар аудандарын өз бақылауында ұстады. «ислам мемлекетінің» тарихы 2003 жылы ақш саддам хусейн басқарған иракқа соғыс ашқан кезден бастау алады. 1990 жылдардан бастап әл-қағидамен (аль-каида) байланысы бар «таухид және жиһад» жамағатының жетекшісі әбу мұсғаб әз-зарқауи соғыс басталғаннан кейін бір жыл өткен соң әйгілі лаңкес усама бен ладенге серт беріп, әл-қағиданың ирактағы бөлімшесін құрды. 2006 жылы әз-зарқауи қаза тапқаннан кейін оның жақтастары бірқатар экстремистік топтармен бірігіп «ирак ислам мемлекетін» құрды. 2009 жылға қарай толығымен дерлік жойылған бұл топ 2010 жылы әбу бәкір әл-бағдади басшы болып кейін қалпына келе бастады. 2013 жылы әл-бағдади ирак пен сирия аумағында «ирак және шам ислам мемлекеті» құрылғанын жариялады. әл-қағида мен оның сириядағы бөлімшесі «ән-нұсра майданы» бұл әрекетті мақұлдаған жоқ. екі топ арасындағы келіспеушілік ақыр соңында бұрынғы одақтастар арасындағы қақтығысқа әкелді. 2014 жылдың маусым айында ирактың ірі қаласы мосулды басып алған им өзін «халифат» деп жариялап, топтың көсемі әбу бәкір әл-бағдадиді «халифа» етіп сайлады. бір кездері им-нің қол астындағы сирия мен ирак мемлекеттерінің аймақтарында бірнеше миллион адам өмір сүрді. бұдан басқа ислам мемлекетіне ливия, нигерия, ауғанстан және т. б. мемлекеттердегі шағын аудандар (уәлаяттар) бағынышты еді. «ислам мемлекеті» күшейіп тұрған кездері әлемдегі ең бай қарулы топқа айналды. нағыз мемлекетке ұқсап баққан им «ислам динары» деп аталатын өз ақшасын да шығарды. қаржының басты көзі шикі мұнай мен мұнай өнімдерінің саудасы болды. оған қоса им адам ұрлау, банктерді тонау, бопсалау, салық жинау және құнды жәдігерлерді сату арқылы да біраз ақша тапты. им әскерінің қатарында ондаған мың жауынгер соғысып, олардың арасында тек араб мемлекеттерінің тұрғындары ғана емес, еуропа, солтүстік америка және азия құрлықтарының бірқатар елінен келген сарбаздар болды. им-нің содырлары заманауи қару-жарақты, оның ішінде танкілер мен құрышты техниканы да қолданды. «ислам мемлекетіне» тойтарыс беру үшін құрылған халықаралық коалицияның құрамына әлемнің көптеген мемлекеттері қосылды. бұұ-ның қауіпсіздік кеңесіне кіретін бес мемлекеттің төртеуі (ақш, ресей, ұлыбритания, франция) им-ге қарсы соғыс жариялады. сонымен қатар «ислам мемлекетіне» бірқатар мемлекеттік емес ұйымдар қарсы шықты. одақтастардың күші басым болғанымен, олардың арасында түсініспеушілік пен араздық орнап, «ислам мемлекеті» төндірген қауіпті біраз уақытқа дейін ауыздықтау мүмкін болмады. әлемнің көптеген елі «ислам мемлекетін» лаңкестік ұйым ретінде мойындап, оған тыйым салды. 2015 жылдың 15 қазанында бұл мемлекеттердің қатарына қазақстан да қосылды. бұұ-ның шешіміне сәйкес, им-ге көмек көрсеткен тұлғалар санкция тізіміне енгізілетін болды. 2015 жылдан бастап «ислам мемлекеті» қол астындағы көптеген аймақтардан айырыла бастады. сирия және ирак әскерилері тикрит, байджи, синжар, эр-рамади, эль-фаллуджа, мосул, раққа (ұйымның штаб-пәтері), дейр-әз-заур секілді ірі елді мекендерді өз бақылауына қайтарды. 2017 жылдың қарашасында «ислам мемлекетінің» ирактағы соңғы қаласы рауаны ирактық әскерилер басып алды. 2019 жылдың наурыз айында сирия аумағындағы им-нің соңғы бекінісі бағуз фауқани елді мекені ақш қолдаған «сирия демократиялық күштерінің» қолына өтті. сол жылдың қазан айында сирияның идлиб облысында ақш қарулы күштері ізіне түскен «халифа» әбу бәкір әл-бағдади қаза тапты. иран, ирак, ресей, ұлыбритания және ақш елдерінің ресми өкілдері «ислам мемлекетінің» жеңіліс тапқанын жариялады. бұған қарамастан көп уақыт өтпей им жаңа «халифа» қылып әбу ибраһим әл-һашими әл-құрашиды тағайындады. ешбір қосымшасыз «ислам мемлекеті» атауы 2014 жылдың маусым айынан бастап қолданыла бастады. оның алдында бұл ұйым «ирак ислам мемлекеті» (қазан 2006 сәуір 2013; қысқаша: иим), «ирак және шам ислам мемлекеті» (сәуір 2013 маусым 2014; қысқаша: ишим) деп аталып келді. ишим атауының басқа нұсқалары: «ирак және левант ислам мемлекеті» (қысқаша: илим) немесе «ирак және сирия ислам мемлекеті» (қысқаша: исим). кейбір қазақ тілді басылымдар орысша «исламское государство ирака леванта» атауына еліктеп, бұл ұйымды «ирак және леванта ислам мемлекеті» деп атап жүр (левант сөзінің соңында «а» әрпі жоқ). бірқатар саясаткерлер ислам мемлекетін «ислам» және «мемлекет» сөздерімен атауға қарсы шықты. бұұ-ның бас хатшысы (2007—2016) пан ги мун бұл ұйымды («ислами емес мемлекет емес») деп атауға шақырды. шам аймағы. ұйым атауын басқа тілдерге аударғанда «шам» - сөзінің мағынасын жеткізу қиынға түсті. «шам» сөзін «левант», «үлкен сирия», «сирия» немесе «дамаск» деп те аударуға болады. мысалға қазақ тілінде «шам шаһары» деп дамаск қаласын атайды. «шам» деп араб халифатының заманында жерорта теңізі мен евфраттың, кіші азия мен мысырдың арасындағы аймақты атаған. термин xx ғасырдың екінші жартысында ұлыбритания мен франция бұл аймақта жаңа шекаралар сызып, ұлттық мемлекеттер пайда болғанға дейін қолданылып келді. кейбір қазақ тілді басылымдарда «ислам мемлекетін» атау үшін орыс тілінен енген игил - және игиш - қолданылады. соңғы кездері ислам мемлекетін атау үшін оның бұрынғы атауының арабша нұсқасындағы бірінші әріптерінен құралған даиш фи-л-ирақ уәш-шам акронимі қолданыла бастады. даиш аббревиатурасы негізінен арабтардың арасында кең таралған болатын, артынан оны франция үкіметі им ұйымын атау үшін ресми түрде бекітті. ұлыбритания мен ақш мемлекеттерінің билік басындағылары да өз сөздерінде даиш акронимін қолдана бастады. бұның себебі даиш сөзінің жазылуы мен айтылуы араб тіліндегі «жаншып тастаушы» мағынасын беретін да’ис - және даһис - сөздеріне өте ұқсас. қр ұлттық қауіпсіздік комитетінің басшысы (2010—2015 жылдары) нұртай әбіқаев арнайы қызмет өкілдері даиш атауын қолданып жүргенін айтып, «ислам мемлекеті» атауын қолдамайтынын жеткізді. негізінен «ислам мемлекеті» деп ислам дінін өзінің саяси институттарының идеологиялық негізі ретінде қабылдаған мемлекетті атайды. әдетте бұл исламның осы мемлекеттің ресми діні екенін және шариғаттың заң шығарудың бірден-бір қайнары екенін білдіреді. шынайы «ислам мемлекетінің» адам қолынан шыққан заңмен жүруі мүмкін емес, тек қана шариғатқа сәйкес басқарылады. бұл адамдардың жоғары билігін жариялаған батыстың зайырлы демократиясына қарама-қайшы түсінік. қазіргі таңда халқының көп бөлігін мұсылмандар құрайтын 46 мемлекеттің тек 10 ғана өздерін «ислам мемлекеті» деп жариялаған, ал олардың ішінде құдайдың жоғары билігін бекіткен тек екі мемлекет бар иран және пәкістан. им байрағының суреті, франция. ислам мемлекетінің қазіргі байрағы 2007 жылдың қаңтар айында жарияланды, оның алдында бұл ұйымның ресми байрағы болған жоқ. мұхаммед пайғамбардың заманында таралған бірнеше байрақтың ең кең таралғаны қара түстісі екенін алға тартқан им осы түсті таңдаған. қара түсті байрақтың үстіңгі бөлігінде ақ түспен жазылған яғни «аллаһтан басқа тәңір жоқ» сөздері орналасқан. оның астында ақ түсті шеңбердің ішіне қара түспен яғни «мұхаммед аллаһтың елшісі» сөздері жазылған. бұл сөздер қолмен ұқыпсыз жазылған сияқты көрінгенімен, негізінде компьютермен жасалған. ислам мемлекеті туралы пікір көбісі бұл ұйымның дүниеге келуіне 2003 жылы иракқа басып кірген ақш бастаған коалицияның жіберген қателері себеп болды деп тұжырымдайды. бірақ бұл елдегі әскери жиһадшылар ұйымының негізі көп жыл бұрын, саддам хусейн иракты басқарып тұрған кезде қаланды деп айтуға болады. 1968 жылы билікті басып алған араб ұлтшылдарының «баас» партиясы зайырлы идеологияны берік ұстанды, бірақ 1980 жылы саддам хусейн иранға қарсы соғысты бастағаннан кейін бұл жағдай өзгеріске ұшырады. иранға қарсы соғыс жиһад деп атала бастады. елдің ішкі «исламдануы» 1989 жылы «баас» партиясының негізін салған мишел әфләқ қайтыс болғаннан кейін үдей түсті. саддам хусейн «әфләқ ислам дінін қабылдады» деп жариялады (тірі кезінде христиан дінін ұстанған әфләқ исламданудың қарсыласы болған еді). исламдану науқаны 1991 жылы ирак кувейтте жеңіліс тапқаннан кейін және оның артынан ұласқан шииттердің көтерілісінен кейін жандана түсті. ирак үкіметі шариғат заңдарын енгізді: ұрлық жасағандардың қолдары шабылды, гомосексуалдар үй төбелерінен лақтырылды, жезөкшелердің бастары шабылды. діни науқанның салдарынан үкімет пен елдегі шииттердің арасындағы қарым-қатынас нашарлап кетті, дінаралық шиеленіс пайда болды. мешіттерге енгізілген ирак әскери барлау қызметі өкілдерінің көбісі сәләфилікті ұстана бастады. баасизмнен бас тартқан бұлар ирактағы соғыс кезінде кейінірек «ислам мемлекеті» ұйымына айналған әл-қағиданың осы елдегі бөлімшесіне қосылды. 2008—2010 жылдары ирактағы әл-қағида жетекшілерінің көбісі қаза тапқанда бұрын барлау қызметінде офицер болып қызмет еткен топ мүшелері ғана бастарын аман сақтап қалды. қажы бәкір (шын есімі: самир әл-хлифауи) басқарған бұрынғы офицерлер «ислам мемлекетінің» сириядағы басқыншылығын жоспарлап, жиһадшылардың 2014 жылы иракқа басып кіруіне ыңғайлы алаң дайындады. «бұл сенің болашағың, зарқауи!» карикатура. «ислам мемлекетінің» негізін салған әбу мұсғаб әз-зарқауидің (шын есімі: ахмед фазыл ән-наззал әл-халаила, 1966—2006) әл-қағида ұйымымен байланысы 1990 жылдары басталды, бірақ «жақын жауды» қойып, «алыс жауға» (батыс өркениеті) көңіл бөлу тактикасын құптамаған ол, ұйым мүшелерінің қатарына кірген жоқ. 1994—1999 жылдары әз-зарқауи иорданияда оған жиһади ілімін үйреткен әбу мұхаммед әл-мақдисимен бірге түрмеде отырды. 1999 жылы ол ауғанстанға лаңкестер лагерін ұйымдастыру үшін аттанып, усама бен ладенмен кездесті. 2001 жылы тәліптердің билігі құлағанда ол иракқа қашуға мәжбүр болды. 2002 жылдың маусымында әз-зарқауи ирактың солтүстігінде «жамағат әт-таухид уәл-жиһад» («таухид және жиһад жамағаты») деп аталатын ұйымды құрды. им-нің тарихы 2003 жылы басталған ирак соғысынан бастау алады. америка құрама штаттары иракқа әскерін енгізгеннен кейін бір жыл өткен соң атақты иорданиялық содыр әбу мұсғаб әз-зарқауи усама бен ладенге серт беріп, әл-қағиданың осы елдегі бөлімшесін құрды («ирактағы әл-қағида» немесе «қағида әл-жиһад фи билад әр-рафидәйн» жиһад негізі»). «ирактағы әл-қағида» (иәқ) шетелдік әскерлерге қарсылық көрсеткен негізгі күшке айналды. бұрын иорданияның шет аудандарының бірінде дүкенші болып жұмыс істеген әз-зарқауи сирия жерін кресшілерден азат еткен нұр әд-дин зангиге (1116—1174) ұқсауға тырысып бақты. қатыгез әз-зарқауиді жек көрген араб шейхтары ақш-тан көмек сұрағанымен, олардың мәселесі шешімсіз қалды. әз-зарқауидің шииттерге деген өршіп кеткенде усама бен ладен мен оның жақтастары мазасыздана бастады. айман әз-зауаһири (әл-қағиданың қазіргі жетекшісі) интернет желісінде бас шабу бейнежазбаларын жариялауды доғаруды өтінгенімен, ирактағы баскесерлер оны тыңдаған жоқ. әз-зарқауидің «ислам мемлекетін» құру туралы ойы ол 2002 жылы иракқа келердің алдында пайда болды. бұл жоспарды әз-зарқауи 2001 жылы әл-қағиданың әскери стратегі сәйф әл-әділмен бірге талқылаған болатын. 2004—2006 жылдары осы екеуі болашақ халифат туралы идеяны таратумен айналысты. 2006 жылы «ирактағы әл-қағида» бұрын көп талқыланған мемлекеттің негізін салуға жақындап қалды. 15 қаңтарда иәқ ирактағы жиһадилердің тобымен бірігіп, «мәжіліс шура әл-мужаһидин» («мужаһидтер кеңесінің мәжілісі») деп аталатын ұйымды құрды. сәуір айында әз-зауаһири бейнехабарлама арқылы «мәжіліске» қошемет көрсетіп, үш айдан кейін «ислам әмірлігі» құрылады деп үміттенетінін жеткізді, бірақ екі айдан кейін әз-зарқауи ақш әуе күштерінің соққысынан қаза тапты. 12 маусымда иәқ жаңа жетекшісі деп әз-зауаһиридің «ислам жиһады» тобының бұрынғы мүшесі әбу хамза әл-муһажир (әбу әйюб әл-мысыри) жарияланды. әз-зарқауи қаза тапқаннан кейін 2006 жылдың 15 қазанында «ирак ислам мемлекеті» (иим, немесе деп аталатын экстремистердің 11 тобының басын біріктірген ұйым құрылды. «әмір ал-муминин» («мүминдердің әмірі» халифалардың атағы) деп бұрынғы полиция офицері әбу омар әл-бағдади (шын есімі: хамид дәуд халил әз-зави) жарияланды, әбу хамза әл-муһажир оның орынбасарына айналып, «қорғаныс министрі» болып тағайындалды. иим-нің құрылуы әл-қағиданың рұқсатынсыз іске асырылды, бірақ 2007 жылдың желтоқсан айында усама бен ладен иим-ді қолдайтынын айтып, содырларды әбу омар әл-бағдадиге серт беруге шақырды. осыған ұқсас сөздерді айман әз-зауаһири де өз жолдауында айтты. осы кезде әбу омар «ирактағы әл-қағиданың» таратылып, «ислам мемлекетінің» қатарына қосылғанын жариялады. екі ұйым арасындағы қарым-қатынас нашарлап, иим жетекшілерінің әл-қағидамен байланысы азайып кетті. иим-нің шынайы жағдайы туралы ақпаратты қолға түсірген әл-қағида жетекшілері әбу хамзаға егжей-тегжейлі есеп беруді бұйырды. иим-нің жариялануы жиһадилерден басқа адамдардың назарынан тыс қалды, қарапайым ирактықтар мен шетелдіктер иим-ді «әл-қағиданың ирактағы бөлімшесі» деп атап жүре берді. ұйымның иракта әрекет етіп жүрген жиһадилердің басын біріктіру жоспары іске асқан жоқ. «ирактың ислами армиясы» деп аталатын топ иим-ді сынға алды. беделді кувейттік ғалым хамид әл-әли ұйымның мемлекет ретінде жариялануына қарсы шығып, иим-ді «қияли мемлекет» деп атады. 2007 жылдан бастап батыс ирактың көптеген сүнни араб тайпалары иим-нен бет бұрды. бұның негізгі себебі иим сарбаздарының жергілікті тұрғындарға қатыгездік көрсетуі мен тайпа басшыларына қақтығыстарға қатыспағаны үшін үкімет тарапынан төленетін сыйақы болды. оған қоса сол кездері иим-нің бірнеше көсемі ақш әскерлерінің қолынан қаза тапты. 2009 жылға қарай әз-зарқауидың басшылығымен пайда болған топ толығымен дерлік жойылды, 2010 жылдың 18 сәуірінде әбу омар әл-бағдади мен әбу хамза әл-муһажир ақш және ирак әскерінің тикриттегі шабуылының кезінде қаза тапты, бірақ ислам мемлекетінің «шоқтары» діндар сүннилер мен «баас» партиясының мүшелері қамауда отырған ирактағы ақш түрмелеріне түсіп, бұл қозғалыс қайта жанданды. 2010 жылы иим кеңесінің мәжілісі әбу бәкір әл-бағдади (1971—2019) лақабымен белгілі ирактықты ұйымның жаңа көсемі етіп тағайындағанын жария етті. билікті өз қолына алған әл-бағдади иим-ді күшейту жұмыстарымен айналыса бастады. 2011 жылы ақш әл-бағдадиді аса қауіпті лаңкестердің тізіміне енгізіп, оны ұстауға көмектесетін ақпарат үшін 10 миллион доллар сыйақы тағайындады. «кемп букка» түрмесі, 2009 жыл. «халифаның» ресми өмірбаянына сәйкес, әл-бағдади мұхаммед пайғамбардың ұрпақтарынан тараған екен. ирак соғысына дейін бағдат ислам университетінің докторлық мәртебесіне ие болған ол, соғыс басталғаннан кейін жақтастарымен бірге «жәйш әһл әс-сунна уәл-жамағат» («әһлі-сүннет және жамағат әскері») тобын құрған. ақш әскерінің қолына түскен әл-бағдади 2004 жылдың ақпанынан бастап желтоқсан айына деін «кемп букка» түрмесінде отырды, бірақ «қауіпсіз» деп танылған соң бостандыққа шыққан. аңызға сәйкес, ол түрмеден шығарда түрме күзетіне: «нью-йоркте кездескенше, жігіттер!», деп айтқан екен. лаңкестік үшін айыпталған әл-бағдадидің бостандыққа шығуы түсініксіз жәйттарға толы, ол ақш орталық барлау басқармасына жұмыс істеді деген күдік болды. 2006 жылы «ирактағы әл-қағида» атауын «мәжіліс шура әл-мужаһидин» қылып өзгерткеннен кейін «жәйш әһл әс-сунна уәл-жамағат» оған серт беріп, жаңа ұйымның құрамына кірді. 2006 жылы бұл ұйымның атауы «ирак ислам мемлекеті» деп қайтадан өзгертілді. иим уәлаяттарындағы шариғат комитеттерін басқарған әл-бағдади 2010 жылдың сәуірінде ұйым жетекшісі әбу омар әл-бағдади қаза тапқаннан кейін оның орнына тағайындалды. «ирак ислам мемлекеті» таяу шығыстағы тұрақсыз аймақтарда әрекет етіп жүрген басқа исламистік топтар секілді дамуы әбден мүмкін еді, бірақ әл-бағдади топтың әдіс-тәсілдерін күрт өзгертіп, бұл ақыр соңында өз нәтижелерін берді. 2011 жылдың соңында әл-бағдади сирия аумағына содырларды жіберіп, азаматтық соғысқа қатысқан жетекші топтардың біріне айналған «ән-нұсра майданы» деп аталатын жиһадилердің тобын құрды. 2012 жылдың басында иим-нің жетекшісі әл-бағдади мен «ресми өкілі» әл-аднани ұйымның «қайта оралғаны» туралы хабарламалар тарата бастады. иим-нің белсенділігі жанданғаннан кейін иракта зорлық-зомбылық оқиғалары күрт көбейіп кетті. 2013 жылға қарай әл-бағдади содырлары иракта айына он шақты рет шабуылдар ұйымдастыра бастады. 2013 жылдың сәуір айында әл-бағдади ирак пен сириядағы өзіне бағынышты күштер мен «ән-нұсра майданын» біріктіріп, «ирак және шам ислам мемлекетін» (ишим) құрғысы келетінін жариялады. әл-қағида мен «ән-нұсра майданының» көсемдері бұл ұсыныстан бас тартты, бірақ «ән-нұсра» қатарындағы әл-бағдадиге адал сарбаздар оған қосылып, ишим-нің сирия аумағында бекінуіне көмектесті. әл-бағдади «ислам мемлекетінің сарбазы» деп атаған «ән-нұсра» жетекшісі әбу мұхаммед әл-жулани өзінің әз-зауаһириге берген сертіне берік екенін және әл-бағдадиге бағынбайтынын жеткізді. екі топтың арасына түскен жік ақыр соңында қарулы қақтығысқа әкеліп соқтырды. әз-зауаһири ишим-нің сирияға басып кіруіне қарсы шығып, ирак аумағына қайтуға бұйырды. әл-бағдади мен әл-аднани бұл шешімге қарсы шығып, алған беттерінен қайтпайтынын жеткізді. 2014 жылдың ақпанында әл-қағида ресми түрде ишим-мен барлық қатынасын үзгенін және бұл топтың (әл-қағида ишим-ді «топ» деп атайды, «мемлекет» деп мойындамайды) әрекеттеріне жауап бермейтінін жариялады. ирак нұри әл-мәликидің әл-қағида мен «баас» партиясына қарсы күресті сылтауратып сүннилерді қуғын-сүргінге ұшыратуы елдің батыс бөлігінде экстремизмнің пайда болуына қолайлы жағдай тудырды. 2013 жылдың желтоқсан айының соңында ишим ирактағы билік басында отырған шииттер мен ирак халқының аз бөлігін құрайтын сүнни арабтар арасындағы саяси қақтығысқа назарын аударып, осы жағдайды өз мақсатына қолдана бастады. 2014 жылдың қаңтарында саддам хусейннің руластары мен жақтастарының көмегімен ишим ирактың орталық бөлігінде орналасқан фаллуджа қаласын басып алды. 2014 жылы сирияда қаза тапқан ирак барлау қызметінің бұрынғы офицері қажы бәкірдің (хаджи бакр) үйінен табылған құжаттарға сәйкес, «ислам мемлекетінің» пайда болуына саддам хусейннің билігіне қызмет еткен офицерлердің қосқан үлесі өте зор болуы мүмкін. бұл құжаттардан им саддам хусейн қолданған жүйеге сай әрекет етіп жүр екен. қажы бәкірдің жоспарларына сириядағы азаматтық соғысты пайдаланып, сол елде жаңа топты құру кірген. бұл топ нығайғаннан кейін көршілес иракқа басып кіріп, саддам диктатурасына ұқсас билік орнатуы тиіс еді. 2010 жылы әл-бағдадиді ұйым басшысы етіп тағайындаған қажы бәкір мен бұрынғы ирактық барлау қызметінің офицерлері болуы мүмкін. сирия әскерімен бұрыннан байланысы бар қажы бәкір олармен жасырын одақ құрып, сирия аумағындағы жауларымен бірігіп күресу туралы келсікен деген де пікір бар. ислам мемлекетінің байрағын желбіреткен содыр 2014 жылдың маусым айында ишим сирия мен иракты бөліп тұрған үймені бульдозерлермен тегістеп, екі елді бөлген сайкс-пико шекарасының жойылғанын жариялады. ирак аумағына енген ишим-нің сарбаздары солтүстіктегі ірі қала мосулды басып алып, оңтүстікке қарай орналасқан ел астанасы бағдатқа бет алды. өз қарсыластарын қырып салған олар иракта өмір сүретін өзге дін мен ұлт өкілдеріне қауіп төндірді. маусым айының соңында ишим өзін «халифат» деп және әл-бағдадиді «халифа» деп жариялап, атауын «ислам мемлекеті» қылып өзгертті. көптеген мұсылман топтары им-нің күллі мұсылман әлемін билеп-төстеуге талпынысын қолдамай, оған қарсы шықты. ислам мемлекетінің аз уақытта қол жеткізген 