text: «хазар сөздігі: сөздік романы» серб жазушы, көркемөнерші, пәлсапа докторы милорад павич - жазған тұңғыш романы. басылымға 1984 ж. шықты. бұл кітап ғ. аяғында, ғ. басында болған тарихи оқиғалар негізінде жазылған: хазар қағандығындағы дүниедегі үш түрлі діннің (яһудилік, мәсіхшілік, ислам) өкілдері бетпе-бет айтысын бейнелейді. сол кезде қазар ақсүйектері мен баршаның көбі яхудилікке айналған. аңыздық айтылымда болған әйгілі хазар таласы негізінде хатқа қалдыру арқылы жазылған деп саналады. аңыздық айтылымда ол кітап екі түрлі, алтын жане күміс басылымда, кімде-кім ол кітапты ашса қарғысқа қалады делінген. осылайша дүниедегі үш түрлі дін, дүниеде қазірге дейін жұмбақ болып келе жатқан талай сырлы құбылыстар жайлы сыр шертетін осы кітаптар жүз жылға дейін адам баласы оқуға болмайды деп шектеліп тасталған. қазір дүниеде шын-өтірігі аралас бірнеше парағы ғана сақтаулы. енді осы кейінгі «қазар сөздігіне» оралсақ, бұл кітапты милорад павич сол көне кітаптың жүлгесіне негізделіп жазған. бұл кітап әлем әдебиетінде сөздік роман жазудың алғашқы үлгісін жаратты, онымен қоймай кітап қара теңіз бен арал теңізі аралығында жасаған сырлы ұлыс қазарлар жайлы сыр шертеды. тұтас кітап өз алдына бір енциклопедия дерліктей. романның екі нұсқасы бар: ерлердің және әйелдердің, айырмашылығы тек бір сөйлемде. хазарский словарь