text: федор иванович тютчев (5 желтоқсан 1803, орел уезі, овстуг селосы 27 шілде 1873, петербургтегі новодевичий монастырында жерленген) орыс ақыны, лирик, дипломат, публицист. 1803 жылы желтоқсанда орел губерниясының ақсүйектер отбасында дүниеге келді. 1816 жылы жаңа жылға арнаған өлеңін (“на новый 1816 год”) ақын а.ф. мерзляков әдеби ұйымның талқысына салып, тютчевті осы ұйымның мүшесі етіп қабылдады. мәскеу унститутінің тіл бөлімінде м.п. погодин, с.п. шевырев, в.ф. одоевский, а.и. муравьевпен бірге оқыған (1819 21). сыртқы істер алқасында қызмет атқарып, мюнхен мен баварияда (1822 37), туринде (1837 39) дипломатиялық жұмыста болды. шетелдерде жазған өлеңдері мен аудармалары мәскеу журналдарында жиі жарияланып тұрды. 1836 жылы досы и.с. гагарин тютчевтің германияда жүргенде жазған өлеңдерін а.с. пушкин “современник” журналында туындыларды жоғары бағалап жариялаған. 1844 ж. ресейге оралып, 1848 жылы министрдің бас бақылаушысы, 1858 жылы шетел цензура коммитетінің меңгерушісі лауазымын атқарды. біраз уақыт өлең жазудан қол үзіп, публицистикалық мақалаларын (“россия їәм революция” 1849; “папалық және рим мәселесі” 1850, т.б.) жариялады. 1850 жылы н.а. некрасов тютчев шығарма туралы талдау мақала жазып, оны пушкин мен м.ю. лермонтов деңгейіндегі қаламгер деп таныды. тютчевтің алғашқы өлеңдер жинағы и.с. тургеневтің көмегімен 1854 жылы жарық көрген. ақын ұстаздарының бірі ретінде аудармашы, ақын с.е. раичті атауға болады. тютчев шығармалары романтизммен тығыз байланысты, оны символистер ұстазы санайтын зерттеушілер де кездеседі. табиғат тақырыбына арналған өлеңдерінде символик. күн, түн, теңіз, найзағай, жыл мезгілдерінің бейнеленуі философиялық сипат алған. ол туындыларында неміс романтигі шеллингтің идеяларына еліктей отырып, табиғаттың тылсым сырларын тануға ұмтылды, махаббат күйінің драмалық тағдырын терең лиризммен жырлады. тютчевтің “өлеңдер” атты жинағы 1970 жылы қазақ тілінде баспадан шыққан.