text: амангелді ауданы қостанай облысының әкімшілік бөлініс. аумағы 27,8 мың км². алғаш "батпаққара ауданы" деген атпен 1928 жылы құрылды. 1936 жылы оған халық батыры амангелді есімі берілді. аудан орталығы амангелді ауылы. торғай үстіртінің оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. жыланшықтүрме (абсолюттік биіктігі 250–300 м) қыраты, айғыржал (300–350 м) және қырғыш тауларының солтүстік сілемдері (500 м) алып жатыр. батыс жағының едәуір бөлігін “торғай қолаты” деп аталатын ескі аңғардың шығыс беткейі қамтиды. оған шығысынан сарыөзен, торғай, жыланшық өзендерінің аңғарлары келіп түйіседі. жер бедері ойлы-қырлы, таулы-ойысты болып келеді. кен байлықтары: қоңыр көмір, темір кентасы, боксит және құрылыс материалдары. климаты тым континенттік, қысы суық, жазы ыстық және қуаң. қаңтардың орташа температурасы -16–-22°с, шілдеде 22–24°с. жауын-шашынның жылдық мөлшері 250–350 мм. топырағы солтүстік пен қоңыр, оңтүстік мен ашық қоңыр. сортаң топырақ та кездеседі. ауданның торғай және оның саласы жалдама өзендеріне дейінгі солтүстік бөлігін жусан аралас бетегелі, селеулі, жусанды, көкпекті шөп өскен құрғақ дала алып жатыр. оңт-ндегі шөлейт аймақта ақ жусан, көде, еркек шөп, қара жусан, көкпек және бұйырғын өседі. өзен жағалауында, ойпаңдарда галофит өсімдіктері аралас бидайықты, өлеңшөпті шалғын өседі. жабайы аңдардан: қасқыр, түлкі, киік-сайғақ, борсық, ондатра, жабайы шошқа, қоян, дала бүркіті, көкек, қарға, ұзақ, сауысқан, жабайы көгершін, тоқылдақ, аққу, тырна, дуадақ, кекілік, бөдене тағы да басқа түрлері бар. су айдындарында шортан, алабұға, ішінара, тұқы, сазан балық түрлері тараған. аудан торғай, ұлы жыланшық өзендерінің бас жағы мен салалары сарыөзен, жалдама және қараторғайдың орта және төменгі ағыстары алабын қамтиды. сарыөзеннің салалары үлкен дәмді, мойылды және жалдама өзендері және амангелді бөгені жер суғаруға кеңінен пайдаланылады. аудан аумағында балықты, топалаң, қоғалыкөл, шақпақ, т.б. көлдер бар. ауыл шаруашылық жерінің аумағы 2689,6 мың га. оның ішінде егістік 244,0 мың га, шабындық 95,2 мың га, жайылым 2339,4 мың га (2006). аудан аумағын арқалық–есіл автомобиль жолдары, арқалық–есіл темір жолының оңтүстік бөлігі басып өтеді.аудан қалыпты көлік желілерімен қамтамасыз етілген. жалпы пайдаланыстағы авто көлік жолдарының ұзындығы 806 шақырым, оның ішінде 262 шақырым асфальтталған жолдар. тұрғындар саны 16 475 адам (2019). ұлттық құрамы: қазақтар 98,48%, орыстар 1,52%, украиндар 0,18%, немістер 0,17%, басқа ұлт өкілдері 0,23%. 30 елді мекен 10 ауылдық округке біріктірілген: аймақ картасы ауылдық округ халқы (2009) елді мекендері ақсай ауылдық округі 459 ақсай ауылы амангелді ауылдық округі 8752 амангелді, ақкісі, есір, кемер, қоғалыкөл ауылдары амантоғай ауылдық округі 1621 амантоғай, жалдама, қарақұдық, шақпақ ауылдары байғабыл ауылдық округі 1047 байғабыл, жаңатұрмыс, жетібай ауылдары қабырға ауылдық округі 358 қабырға, жаңатай ауылдары қарасу ауылдық округі 1342 қарасу, әбу сыздықов, ақайдар, есенбаев ауылдары құмкешу ауылдық округі 919 құмкешу, айтбай тасты ауылдық округі 797 тасты, горняк, қарынсалды ауылдары үрпек ауылдық округі 1802 үрпек, ағаштыкөл, қарашатөбе, қосжан ауылдары үштоғай ауылдық округі 563 үштоғай, степняк ауылдары селолық округтер