text: қазақ халқының ойын-сауық, әдет-ғұрып ойындарының көпшілігі осы ойынмен басталады. наурыз мейрамында бұл ойындар екі жақтың тартысы арқылы ойналып, қыстың қысылшаң қаттылығын бейнелейтін болған. наурыз кезінде жақын екі ауылдың келісуі бойынша, мерекеге жиналғандар екі топқа бөлінеді. бірінші топтың аты «ақ боран» да, екінші топтың аты «қалтырауық қамыр кемпір». әр топ ойын басталмас бұрын өздерінің ішінен өнердің барлың саласына қатынасатын (ақын, палуан, мерген, найзагер, құсбегі, шабандоз тағы сол сияқты) ойыншыларын дайындап, сайлап алады да, жиналған қауым екі ауылдың ең үлкен ақсақалдарының батасын алады. ойын ең алдымен екі жақтың ақындар айтысымен басталады. бірінші күні-ақ айтысқан екі жақтың біріне-бірі оңайлықпен беріле қоймағандығы байқалады. мереке өнердің барлық саласынан-ақ осындай қызу тартыспен өтеді. ақындар айтысы бітісімен, палуандардың күресі басталады. палуандар күресі біткеннен кейін «жаяу жарыс» басталады. бұл ойынға қатысушылардың санына шек қойылмайды. екі топтың өзара келісімі бойынша белгіленген екі көмбенің арасын жүгіріп өтулері керек. жаяу жарысқа қатысушылар нақтылы қандай қашықтыққа жүгіретінін ешқайсысы білмеген, өйткені бұл екі көмбенің арақашықтығы еш уақытта өлшенбеген. тек бертін келе ғана мөлшермен өлшене бастады. шамамен бірден үш шақырымға дейінгі қашықтық алынған жаяу жарысқа қатысушылардың әрқайсысы өзінше жүгіріп, бірінші келгені жеңімпаз атанған. бұдан кейін халқымыздың ат үстінде ойнайтын ойындары басталып жалғаса беретін болған. ат үстіндегі ойындардың бір түрі «жамбы ату». «жамбы ату» ойыны қазақтың ата тегінен бері келе жатқан, болмаса аңшылық кәсібінен қалған, келе-келе көз ұшындай жерге жамбы тігіп, соны ататын, көңіл көтеретін, бүкіл жұрт болып қызықтайтын ұлттық ойынына айналған. бұл ойын халықтың ұлт ерекшелігін көрсетеді. себебі қазақтар жамбыны ат үстінде тұрып, болмаса шауып келе жатып қана атқан. мұның өзіндік ерекшелігі мынада: қазақтар жамбыны атқанда бүгінгідей анандай жердегі тақтадағы нысананы көздемеген. олар ұзын сырықтың басына мергенге арналған сыйлықты, болмаса жамбыны шүберекке орап, не ашық түрде жіпке байлап іліп қояды. мергендер жамбыны атқанда, оны байлаулы тұрған жібінен көздеп жерге түсіреді. жамбыны атқанда әркім өз атының үстінде жүріп, не шауып келе жатып садақпен атады. «жамбы атудың» қызықтылығы сондай, оны тамашалауға жиналған жұрт басқа ойындарды ұмытып бар назарларын соған салатындықтан, оны барлық ойындар өткеннен кейін, ең соңынан қызықтайтын болған. «жамбы ату» ойыны тігілген жүлдені мергендер атып алғанға дейін жалғаса береді. кей жағдайларда ойын қызығына қанбаған жұрт жамбыны үш ретке дейін тігеді. қазақтың ұлттық ойындарының тізімі