text: thumb aconitum lycoctonum subsp. vulparia бәрпі (aconitum excelsum; синонимдері a. lycoctonum және a. septentrionale) бұл ормандардың, шіліктердің арасында, тау сағасында өсетін өте улы шөп өсімдігі, мал (әсіресе қой мен ешкі) жесе бірнеше сағаттан сон уланып өледі. тұқымында 31—32 процент майы болады. бәрпі (aconіtum) сарғалдақтар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер. солтүстік жарты шарда өсетін 300-ге жуық түрі белгілі. қазақстанда қарқаралыда, алтайда, тарбағатайда, жетісу (жоңғар), іле, күнгей, теріскей алатауларында орман алаңдары мен биік тау шалғындарында, өзен-сай жағалауларында кездесетін 14 түрі бар. жиі тараған түрі ақезу бәрпісі (a. leucostomum). оның биіктігі 0,7 м, жіпшеленген тамыры шоғырланып келеді. түкті сабағы қырлы, қатпарлы болады. ірі жапырақтарының ұзындығы 10 20 см, ені 20 40 см, қауырсын тәрізді тілімденген. көк, күлгін, кейде сарғылт түсті гүлдері бұталанған гүлшоғырына топталады. маусым тамыз айларында гүлдеп, қыркүйек қазанда жеміс береді. жемісі түкті, тұқымы қырлы келеді. бәрпі туысына жататын өсімдіктердің барлық түрі улы болады, мысалы, жоңғар бәрпісінің тамыр түйнегінен қасқыр аулайтын алынады. тамырында 0,8 1,9% алкалоид болғандықтан, дәрі алу үшін пайдаланылады. бәрпіні мал жемейді негізінен сәндік өсімдіктер. ақезу бәрпі ("aconitum leucostomum worosch") көпжылдық шөптектес өсімдік, биіктігі 70-200 см. түйнек тамыры қатар түзіліп өседі. тамырының сырты қара көк түсті. жапырақтары ірі, жүрек пішінді келеді. сабағы тік, жоғарғы жағы бұтақты немесе дара өседі. тұқымдасы