text: адыгей автономды мемлекеті адыгея республикасы (адыг. адыгэ республик) ресей федерациясының құрамындағы республика. 1922 ж. 27 шілдеде құрылған. кавказдың солтүстік-батыс бөлігінде, кубань және лаба өзендерінің сол жағалауын бойлай орналасқан. жері 7,6 мың км². халқы 442,4 мың (2012). аудан, қала, қала типтес ауыл бар. орталығы майкоп қаласы. белая өзені облыстың солтүстігін аласа белесті кубань жазығы, одтүстігінде үлкен кавказдың тау етектері (300 м) мен биік таулары (облыс жеріндегі ең биігі чугуш 3238 м) алып жатыр. климаты қоңыржай жылы, ылғалды. қаңтардың орта температурасы 1,6° с, шілдеде 22,2° с. жылдық жауын-шашын мөлшері 700 мм. өзендері кубань алабына жатады, ірілері: лаба, белая, псекупс. кубань бойында тщик, шапсуг, октябрь, шинжий су қоймалары салынған. жері қара топырақты келеді. территориясының 39,2%-і орман (емеп, шырша, бал қарағай). краснодар өлкесі дайындайтын барлық ағаштың 25%-ін адыгей береді. кавказ қорығының негізгі бөлегі осы облыстың жерінде. адыгейлер (негізінен облыстың батысында, шығысында және орыстар т. б. халықтар тұрады. орта тығызд. 1км² 50 адам. қала халқы 40% (1970). б. з. б. 1-мың жылдықтың ортасында қазіргі адыгейлердің аталары меоттар. синдтер, керкеттер т. б. деп аталған. шамамен 13 ғ-дан оастап батыс адыге тайпаларынан адыгей халқы қалыптаса бастады. бірақ көп кешікпей олардың жерлері алтын ордаға бағынды. 16 ғ-дан бастап түріктер меп қырым хандарының шапқыншылығына үнемі ұшырап отырғаи адыгейлер 1555—57 ж. өз еріктерімен ресейге қосылды. ұлы октябрь соц. революциясы қарсаңында адыгей жартылай ел болды. 1918 ж. қаңтарда майкопта кеңес өкіметі жарияланып, мамырда адыгей кубань-қара теңіз кеңес республикасының құрамына енді. 1922 ж. 27 шілдеде адыгейлер мекендеген округ біріктіріліп, автономды облыс құрылды. алғашқыда ол черкес ао, 1928 ж. шілдеде адыгей ао деп аталды. кеңес өкіметі тұсында адыгей облысқа айналды. ұлы отан соғысы кезінде неміс басқыншыларының қол астында қалып, 1943 ж. 30 қаңтарда түгелдей азат етілді. жауға қарсы күресте облыстың 35 адамға, оның ішінде адыгейге кеңес одағының батыры атағы берілді, мың адыгей ордендермен, медальдармен марапатталды. соғыстан кейінгі кезеңде облыстың шаруашылығы қалпына келтіріліп, өнеркәсіп соғыстан бұрынғы дәрежеден бірнеше есе асып түсті. 1957 ж. халық 