text: тұмандық және нейтрондық жұлдыздар. тозаң мен газ бұлттары. тұмандық көлемді тозаң мен газ жамылғылары. бұл жамылғылар негізінен тұмандықтың ішінде пайда болатын жұлдыздардың құрылуына арналған шикізат сутегі мен гелийден тұрады. үлкен тұмандықтың іші өте суық, не бары 10 градус қана абсолютті нөлден жоғары. газдың қоймалжыңдары гравитация есебінен бір біріне тартылады және атом неғұрлым тығыз сығылғанына қарай, соғұрлым олардың температуралары жоғары болады. қоймалжыңдардың бәрі бірдей жаңа жұлдыздарға айналмайды кейбірі жеткілікті температураға дейін ешқашан қызбайды, бірақ ірілеулері қыза түседі. біз кей тұмандықтарды телескоптан көре аламыз, олардың кейбіреулері әлсіз жыпылықтау есебінен, ал біреулері өздері шағылыстырған жұлдыздардың жарығы есебінен көрінеді. сонымен қатар өз іштерінде пайда болатын жұлдыздарды көмескі тұмандықтар бар. нейтрондық жұлдыздар нейтрондық жұлдыздар адамдарға таныс жұлдыздардың ішіндегі ең кішілері болуы мүмкін, бірақ олар өте тығыз болып келеді. олар үлкен жұлдыздардың ішкі ядролық отынын түгел тауысып, өз гравитациясы есебінен сығылуынан пайда болады. оның бүкіл заты бір біріне қабысқаннан кейін жұлдыз аса жаңа сияқты жарылады, міне осыдан қалғанның барлығы нейтрондық жұлдыз деп аталатын айналмалы ядро. нейтрондық жұлдыздар алғаш рет 1967 жылы жылдам айналатын "пульсарлар" ретінде байқалған.