text: қазақстанның орналасқан қала, жетісу облысының орталығы. ең алғаш қазіргі талдықорған аумағында орналасқан xix ғасырдың екінші жартысында, яғни 1869 жылы "гавриловка" селосы бой көтерді. бұл өңірді алғаш рет қоныстаған казактар болды. кейін жетісу облисполкомының ұйғаруымен 1920 жылы (кейбір деректерде 1921 жылы) "гавриловка" селосының атауы ресми түрде "талды-қорған" селосы деп өзертіліп, қапал уезінің орталығы дәрежесін алады. 1930 1944 жылдар аралығында талды-қорған қазақ кср-ның алматы округі, талды-қорған ауданының орталығы болып бекітіледі. 1944 жылы талды-қорған селосына қала дәжересі беріліп, алматы округінен бөлініп кеткеннен кейін, 1944 жылдан 1959 жыл аралығында және 1967 жылдан 1997 жылдар аралығында қазақ кср талдықорған облысының орталығы дәрежесін алады. ал 1993 жылы қала атауы ресми түрде талдықорған деп өзгертілді. қазіргі кезде талдықорған қаласы 2001 жылдың 22 қыркүйегінен бастап, 2022 жылдың маусымына дейін алматы облысының орталығы болып келді. 2022 жылдың маусымынан жаңадан құрылған жетісу облысының орталығы. талдықорған қаласы қазақстанның облыстың орталық тұсында, жетісу алатауының батысында (теңіз деңгейінен 570-600 биіктікте), қаратал өзенінің жағалауында орналасқан. қаланың жер аумағы 74 км² құрайды. қаланың климаты континенттік. қысы қоңыржай салқын, қаңтар айының жылдық орташа температурасы -11 13°с, жазы ыстық және қуаң, шілдеде 22-24°с. жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 350 400 мм. оның басым бөлігі наурыз-мамыр және айларында түседі. жел негізінен солтүстік-шығыс (34%), солтүстік (16%) бағыттан соғады. жылына 50 күнге дейін қуаңшылық байқалады. тұрақты кар жамылғысы қараша айының соңғы онкүндігінде түсіп, наурыздың екінші онкүндігінде ери бастайды. бір қызығы, талдықорған қала мәртебесін 1944 жылы ғана алған. қысы қоңыржай салқын, қаңтар айының жылдық орташа температурасы -11 13°с, жазы ыстық және қуаң, шілдеде 22-24°с құрайды. талдықорған бұта аралас сулыбас, бетеге, боз, эфемерль бозжусанды шөлейт белдемде жатыр. қала аумағында шөмішгул, қарағай, сиягүл, жаңғак сабынкеп, қызғалдақ, долана, шырғанақ, шұғынық гүл, кәдімгі өpiк, қызыл мия, шырмауық, қарасора, алабота, жусан, т.б. шөптесіндер өседі. қалалық әкімшілік аумаққа қарасты елді мекен еркін және өтенай ауылдық округтеріне біріктірілген және құрамында талдықорған агро-техникалық колледжінің оқу-тәжірибе шаруашылығы бар. санақ болған жыл халықтың саны 1. 1959 41418 2. 1970 60601 3. 1979 87948 4. 1989 119149 5. 1991 124500 6. 1999 97996 7. 2004 100577 8. 2005 103041 9. 2006 106900 10. 2007 110686 11. 2008 114441 12. 2009 123038 13. 2010 125919 14. 2011 127324 15. 2012 130253 16. 2016 163300 халық тығыздығы км²-ге шаққанда 1155 адам. қаланың ұлттық құрамы (2019 жылдың қаңтарғы санақ бойынша): қазақтар 128 652 адам. (74,97 %) орыстар 33 824 адам (19,53 %) кәрістер 4236 адам (2,45 %) татарлар 2452 адам (1,42 %) немістер 1060 адам (0,61 %) украиндар 307 адам (0,18 %) ұйғырлар 803 адам (0,46 %) шешендер 423 адам (0,24 %) өзбектер 307 адам (0,18 %) белорустар 65 адам (0,04 %) әзірбайжандар 149 адам (0,09 %) поляктар 68 адам (0,09 %) қырғыздар 81 адам (0,05 %) басқалары 786 адам (0,45 %) барлығы 173 213 адам (100,00 %) қалада 1570 жұмыс істейтін ауыл шаруашылық, өнеркәсіп кәсіпорыны мен ұжымдар тіркелген, олардың арасында серіктес шаруашылықтар саны 1055, 72 ақ, 82 егістік кооператив бар. өнеркәсіп бағытындағы ipi кәсіпорындарға «қайнар», «teмip», «темірбетон», «ажар», «нан», «өрнек», «аққу», «сайман», «мирас», т. б. акционерлік қоғамдар жатады. ауыл шарушылығы бағытында 95, құрылыста 96 акционерлік қоғамдар бар. қалада әр турлі салаларға маманданған «гамма» ақ, жұмыстар» жақ, «құрылысшы» ақ, «шымыр» жақ, «ақ сұңқар-ай» жақ, «талдықорған электр желілері құрылысы» ақ, «ақжол» жақ, «қалалық жол құрылысы» жақ, т. б. жұмыс істейді. сондай-ақ, 64 көлік мекемесі, 406 сауда және қоғамдық тамақтандыру орындары бар. талдықорған қаласына қарасты жер аумағының (82333 га) ауыл шаруашылығына жарамды бөлігі 92,1%, оның ішінде егістігі 7527 га, жайылымы 65429 га, шабындығы 873 га. қаланың әлеуметтік инфрақұрылымы жақсы дамыған. с. сейфуллин атындағы қалалық кітапхана, қалалық балалар кітапханасы, в.маяковский атындағы кітапхана, м. тынышпаев атындағы өлкетану музейі, і. жансүгіровтің әдеби музейі, і. жансүгіров атындағы мәдениет сарайы, халықтық ұжымы бар. сондай-ақ, і. жансүгіров атындағы жетісу мемлекеттік университетi, медицина колледжі, қ.байсеитов атындағы музыкалық колледж, талдықорған агро-техникалық колледжі, лицей мен мектептер, жалпы білім беретін 22 мектеп жұмыс істейді. қала аумағындағы республика және облыстық деңгейде қамқорлыққа алынған ескерткіштері санатында "даңқ" ескерткіші (1968 ж. салынған), "атамекен" кинотеатры (1950 ж.), пионерлер үйі (көркем-сурет галереясы, 1957 ж.), мектеп ғимараты (1958), сән ательесі (1959), қалалык әкімшілік ғимараты (1950), аяқ-киім фабрикасы (1952), і. жансүгіров атындағы жетісу мемлекеттік университетінің ғимараты (1975), ақ мешіт (1996), с. сейфуллин атындағы кітапхана (1982), м. тынышпаев атындағы тарихи-өлкелік мұражай (1980), т. б. бар. калада б. римова атындағы облыстық драма театры, «алтын дән», «туған тел», «ачимноуль», «контраст», ардагерлер хоры, қуыршақ театры, «улыбка», «солнышко» атты тобы жұмыс істейді. қала аумағындағы автокөлік жолының ұзындығы 352 км, оның ішінде 247 км-не асфальт төселген, 96 км-i тас жол. талдықорған арқылы алматы-өскемен, семей-алматы, т. б. бағыттарға автокөлік өтеді. қалада темір жолы стансасы 1949 ж. салынды. одан көксу, текелі, қарабұлақ темір жолы стансаларына жүк поездары қатынайды. 19 емдеу-сауықтыру орындары: қалалық емхана, жүрек ауруларын емдейтін орталық, қалалық, станса, облыстық онкология диспансері, әйелдерге дәрігерлік көмек беретін орталық, облыстық перинатальдық орталығы, облыстық аурухана, қалалық облыстық балалар ауруханасы, жұқпалы аурулар ауруханасы, туберкулез диспансері, облыстық наркология диспансері, қалалық жедел және шұғыл жәрдем көрсету стансасы, қалалық қан орталығы, қалалық бөбектер үйі, т.б. жұмыс істейді талдықорған қаласынан астана қаласына дейін қашықтық 758 км, алматы қаласына дейінгі қашықтық 279 км. тұрғындар саны 145,403 адамды құрайды (2019 жылы). орталық азия, ресей мемлекеттеріне шығуға мүмкіндік беретін әуежай, теміржол станциясы бар. жалпы мемлекеттік және облыстық маңызы бар автомобиль жолдары тораптарының жүйесі арқасында қала қазақстанның басқа да қалаларымен, орталық азиямен, ресеймен және қытаймен байланысып жатыр. білім, мәдениет, туризм орталығы және халықаралық, өңіраралық көрсету орталығы ретінде аса тартымды қала. қалада жоғарғы оқу орны, 12 орта кәсіби білім мекемелері, 25 жалпы білім беру мекемелері жұмыс жасайды. сондай-ақ, қалада драма театры, филармония, мұражайлар, мәдениет және демалыс парктері, кітапханалар мен кинотеатрлар, стадиондар, спорт кешені, аквапарк және ипподром бар. қаланың құрылыс индустриясын дамыту, балаларға арналған тағамдар, электр сорғылары, сүт өнімін, жасалған плиталар, жұмыртқа және құс етін өндіру әлеуеті бар. талдықорған қала (1944 ж.), алматы облысының орталығы (2000 ж.- 2022 ж.), темір жол станциясы.