text: рутений рутений (латын. ruthenium; ru) менделеевтің периодтық кестесінің vііі тобындағы химиялық элемент; рет нөмірі 44, атомдық массасы 101,07. табиғи рутенийдің масса сандары 96, 98-402 және104 болып келетін тұрақты изотопы бар, ең көп тарағаны 102ru (31.61 %). рутенийді алғаш рет 1844 ж. қазан университетінің профессоры, орыс химик карл клаус ашып, оны ресейдің құрметіне атаған (rutheniа ресейдің орта ғасырдағы латынша аты). жер қыртысындағы салмақ мөлшері 5*10−7%. ол платина тобына жататын металдармен бірге кездеседі. рутений платинаға ұқсас, күміс түсті ақ, қатты металл. тығыздығы 12,2 г/сm² (20°с), балқу температурасы 2334 °c, қайнау температурасы 4077 °c. рутений химиялық инертті металл. кесек түрінде патша сұйығында да ерімейді. ұнтағы қыздырғанда күкүрт қышқылында (nаbrо3 қатысқанда) және гипохлорит ерітіндісінде ериді. рутений айнымалы валентті. қыздырғанда оттекпен (450°с) әрекеттесіп қос тотық ruо2 және төрт тотық ruо4, галогендермен галогенидтер түзеді. рутений 1000°с күкіртпен әрекеттесіп дисульфит rus2 түзеді, ол табиғатта лаурит минералы түрінде кездеседі. рутений платина тобына жататын металдарды өндіргенде шығатын жартылай өнімдерден алынады. 2009 жылы әлемде 17,9 тонна рутений алынған. жалпы бүкіл әлемдік рутений қоры 5000 тонна. бағасы ~100$ унция үшін. рутенийдің басқа платина тобына жататын металдармен, никель, кобальт, молибден және сольфраммен түзетін қорытпалары электродтар, электр шамының қылы және лабораториялық ыдыс жасауға қолданылады. рутений кейбір органикалық реакциялардың катализатор ретінде қолданылады. химиялық элементтер тізімі рутений на webelements ruthenium at the periodic table of videos (university of nottingham) nano-layer of ruthenium stabilizes magnetic sensors “қазақстан”: ұлттық редактор ә. нысанбаев алматы “қазақ энциклопедиясы” бас редакциясы, 1998