text: жаңаөзен маңғыстау облысындағы қала, қалалық әкімшілік орталығы. облыс орталығы ақтау қаласынан қарай 150 км жерде, маңғыстау үстіртінің оңтүстік-батыс етегіндегі жазық шөлді белдеуде орналасқан. тұрғыны 73,9 мың адам (2022). алпысыншы жылдардың басында өзен кенорнына түпкілікті қоныстанып, өздерінің зерттеу-барлау жұмыстарын жоспарлы жүргізді. қызылсайда алғашқы мекен-жайлар пайда болып, жан-жақтан халық жинала бастады. алғашында жертөлелер мен вагондар орналастырылып, соңынан сол маңдағы жерқабақтардағы жұмыс тастарды тұрғын үй тұрғызуға пайдаланады. сөйтіп мекені өзен поселкесі пайда болды. түбекті игерушілердің жанқиярлық еңбегі босқа кетпеді. алпысыншы жылдары өзен кенорнынан газ бен мұнайдың көзі ашылды. 1964 жылы қазіргі мұнайшылар қаласының қазығы қағылып, қала типтес жұмысшы поселкесі пайда болды. онда маңғыстау жарты аралында тұңғыш рет мұнай кәсіпшілігі басқармасы құрылды, бұл өлкеде екпінді құрылысшы бригадалары жасақталып, тұрғын үйлер мен мәдени нысандарды салу жұмыстары жүргізілді. 1968 жылы 21 қазанда қазақ кср жоғары кеңес президиумының қаулысымен гурьев (қазіргі атырау) облысы құрамында өзен ауданы құрылып жаңаөзен поселкесі қала статусын алды. 1989 жылы жергілікті халық сырттан келген жұмысшылардың қазақтарға қатысты кемсітушілігіне наразылық танытып бас көтерді. кавказ ұлтының өкілдерін арнайы ұшақтармен көшірді. халықтың бас көтеруі "витязь" арнайы әскер жасағының күшімен тоқтатылды. 16 желтоқсан күні жаңаөзен қаласының орталық алаңына еңбек дауына байланысты жеті айдан бері ереуілге шыққан өзенмұнайгаз мекемесінің бұрынғы қызметкерлері мен жергілікті құқық қорғау органдары арасында болған қақтығыс. құқық қорғау органдарының қызметкерлері тарапынан қару қолданылып, оқ атылды. қаладағы тәртіпсіздіктер коммерциялық нысандар мен мемлекеттік органдардың ғимараттарына ауысты. полиция оқ қару қолдануы салдарынан ереуілшілер тарапынан көп адам опат болып, көбі жараланды. жаңаөзен қаласының және оған іргелес елді мекендердің (теңге және қызылсай селоларында, рахат кентінде) туу көрсеткішінің есебінен жыл басынан бері 4500 адамға өсіп, халқының саны 130 000 адамды немесе облыс бойынша халық санының 22,2 пайызын құрайды. жаңаөзен қаласының әкімшілік аумақтық құрамына селолық округ теңге (18700 адам) және қызылсай (3500 адам), сондай ақ 2012 жылы жаңадан құрылған рахат кенті (30800 адам) кіреді. жаңаөзен қаласы этнос саны, адам пайыздық үлесі, қазақтар 149 092 98,67 орыстар 008 0,66 басқа этностар 998 0,67 санақ жылы саны, адам ер адам саны әйел адам саны 1989 48 339 23 765 24 574 1999 48 871 24 029 24 842 2009 91 332 45 079 46 253 2015 87 181 2019 81 581 44 259 37 322 "өзенмұнайгаз" ақ бас филиалы есепті кезеңде өнеркәсіптік кәсіпорындар қолданыстағы бағада 141,9 млрд. теңгенің өнімін өндірді. өнеркәсіп өнімінің нақты көлем индексі 112,4 пайызды құрады. жаңаөзен қаласының мұнай және газ өндіретін ірі кәсіпорындардың ақ, "қазгөз" жшс. 2012 жылдың сәйкес кезеңінен мұнай өндіру көлемі 457,4 мың тоннаны құрады немесе 2,9 пайызға көбейді. қазақстан республикасының заңнамасына сәйкес қала дәрежесіндегі әкімшілік бірліктің басшысы әкім деп аталады. әкімді президент тағайындайды. жылдар аты-жөні қосымша 1. 1995 жыл желтоқсан 1999 жыл абылхан машани 2. желтоқсан 1999 жыл желтоқсан 2009 жыл жалғас бисалыұлы бабаханов 3. желтоқсан 2009 жыл ақпан 2012 жыл орақ қуанғалиұлы сарбөпеев 4. ақпан 2012 жыл 10 шілде 2015 жыл серікбай өтелгенұлы тұрымов 5. 10 шілде 2015 жыл 21 желтоқсан 2017 жыл елубай жақайұлы әбілов 6. 21 желтоқсан 2017 жыл қыркүйек 2019 жыл әділбек құлынтайұлы дауылбаев 7. қыркүйек 2019 жыл мақсат оңғарбайұлы ибағаров қаладан темір жол линиясы басталады (жаңаөзен гызылгая берекет этрек горган бағыты). қала тұрғындары облыс орталығымен, басқа елді мекендермен автомобиль және темір жолдарымен қатынасады. жаңаөзеннен өзен атырау самара мұнай құбыры, өзен сайөтеш бейнеу газ құбыры басталады. қала қиғаш атырау құлсары бейнеу сайөтеш өзен магистралдық су құбыры арқылы ауыз сумен қамтамасыз етіледі. қалада колледж бен лицей орналасқан. маңғыстау облыстық медицина колледжінің бас ғимараты маңғыстау облыстық медицина колледжі жаңаөзен мұнай мен газ колледжі "лингва" тіл мен аударма колледжі жаңаөзен политехникалық колледжі "каспий" педагогика мен өнеркәсіптік технологиялар колледжі жаңаөзен қызмет көрсету және жаңа технологиялар колледжі жаңаөзен кәсіпқой лицейі "мұнайшы" мәдениет үйі қалада қалалық мұражай, "мұнайшы" мәдениет үйі, "жалын" кинотеатры, "өнер" мкқк, кітапханалар бар. қалаға іргелес қызылсай мен теңге селоларында "шаңырақ" және "атамұра" мәдениет үйлері бар. бала мен дельфин скульптурасымен әшекейленген фонтан бала мен дельфин скульптурасымен әшекейленген фонтан тәуелсіздік алаңы қашаған ескерткіші "дулыға" алаңы "дулыға" алаңы мұнайшылар аллеясы мұнайшылар аллеясы 1989 жылға арналған ескерткіш мұнайшыларға арналған ескерткіш қалалық сүнниттік мешіт қалада және іргелес селоларда қалалық сүнниттік мешіті, қызылсай мен теңге селоларының сүнниттік мешіттері жұмыс істеуде. 2016 жылы қаладаға ең ірі "әбіш-қожа" мешіті ашылды. "мұнайшы" футзал клубы футзалдан қр әуесқойлар чемпионатында өнер көрсетуде. әмин тұяқов атындағы стадион. рахмет өтесінов атындағы дене шынықтыру сауықтыру комплексі рахмет өтесінов атындағы дене шынықтыру сауықтыру комплексі. "энергетик" балалар мен жасөспірімдер спорт мектебі. қала жыл елі ақтау 2012 жаңаөзенде тұрған әлде туған: рахмет өтесінов қазақ кср еңбек сіңірген мұнайшысы дәуіт шайхисламов қазақстандық шоумен,квн қатысушысы алтынай сапарғалиева қазақстандық әнші, супер старс kz қатысушысы luina қазақстандық әнші ақмарал кемелханова қазақстандық әнші динара бақтыбаева- қазақстандық кино актрисасы аманкелді жақау өтешов қазақстандық рэп өнерінің ірге тасын қалаушы, әнші, қала белсендісі торговые точки.jpg |сауда нүктелері микрорайон.jpg |мөлтекаудан жанаозен 2.jpg |жаңаөзен жанаозен 3.jpg |жаңаөзен