text: мутагендер физикалық және химиялық факторлар. олардық әсерінен организмде пайда болатын мутациялар саны табиғи мутациялар санынан көп жоғарылайды. физикалық мутагендерге иондайтын сэулелердіқ барлық түрлері, уф-сәулесі, жоғары және төмен температура жатады. химиялық мутагендерге кептеген алкилдейтін заттар, азот негіздерінін егіздері, кейбір биополпмерлер (нуклеин қышқылдары), алкалоидтар т. б. жатады. мутациялар санын жүздеген есе үлкейте алатын мутагендерді супермутагендер деп атайды. көбіне м. концерогенді және тератогенді болады. көп елдерде жаңадан түзілетін химиялық қосылыстардық мутагендік касиетін тексеретін арнайы орындар құрылған.