text: съезд орта азия республикалары аумағын межелеу ресей отаршылары жойған ұлттық мемлекеттілікті жаңғырту барысында орта азия жерлерін белгілеу үшін 1917 25 жылдары атқарылған іс-шаралардың нәтижесі. ақпан революциясынан кейін, бұрынғы патша өкіметіне бағынышты болған орта азия елдерінің аумақтық тұтастығын қалпына келтіру мәселесі алдыңғы орынға шықты. соның ішінде қазақ халқын жер-суымен бір құрылымға біріктіру мақсаты 1917 жылы желтоқсанда өткен екінші жалпықазақ съезінде көтеріліп, оған қатысушылар: “бөкей елі, орал, торғай, ақмола, семей, жетісу, сырдария облыстары, ферғана, самарқанд облысындағы һәм алтай губерниясындағы іргелес болыстардың жері бірыңғай, іргелі халқы қазақ-қырғыздың тұрмысы, тілі бір болғандықтан өз алдына ұлттық-жерлі автономия құруға” қаулы алды. оны жүзеге асыру үшін алаш үкіметін құрды. алайда алаш автономиясын кеңес үкіметі мойындағысы келмеді. 1918 жылы ақпанда құрамына оңтүстіктегі қазақ аймақтары кіретін түркістан автономиясы (қоқан) да большевиктердің қарулы күштерінің арқасында құлатылды. оның орнына 1918 жылы мамырда түркістан автономиялық кеңестік республикасы дүниеге келді. дегенмен қазақ халқын кеңес өкіметі жағына шығару мақсатында, в.и. ленин 1919 жылдың 10 шілдесінде “қырғыз (қазақ) өлкесін басқаратын революциялық комитет туралы уақытша ережеге” қол қойды. комитет мүшелігіне алғашында ә.жангелдин, б.қаратаев, т.б. еніп, әкімшілік орталығы орынборда орналасты. 1919 жылы 27 тамызда сібір өлкесін басқару үшін сібір төңкеріс комитеті құрылып, әкімшілік орталығы болып омбы қаласы белгіленді. орта жүз қазақтары қоныстанған сарыарқа атырабы, атап айтқанда, бұрынғы қостанай уъезді түгелдей челябі губерниясына қосылып, ал ақмола облысы омбы губерниясы атанып, оның құрамына осы облыстан көкшетау, атбасар, петропавл және омбы уъездері де енді. павлодар, қарқаралы, аягөз, зайсан және өскемен уъездері сибревкомның құзырына көшті. қазақ зиялыларының ұсынысы ескерілмей, 1920 жылы тамызда “сібірді аудандарға бөлу” деп аталатын қаулы қабылданды. қаулы бойынша павлодар уъездерінің солтүстігіндегі 10 болыс, 12 тұзды көл мен бірнеше аудан толық омбы уъездіне өтіп, павлодар қаласының төңірегіндегі елді мекендер тұз өндірілетін көлдері мен ормандарын қоса славгород уъездіне қосылды. осы мәселеге байланысты басталған екі жақты талас-тартысты шешу үшін 1920 жылы тамызда ленин бұрынғы дала өлкесінің батысы мен шығысындағы даулы аймақты бөлшектемей, жаңадан құрылатын қазақ автономиясы тұтас қалпында қосуға нұсқау берді. 1920 жылы 26 тамызда қабылданған “қазақ (қырғыз) автономиялы социалистік кеңес республикасын құру туралы” декрет бойынша автономия аумағы семей, ақмола, торғай, орал облыстары, закаспийский облысынндағы маңғыстау уъезді, красноводск уъездінің адай болыстары, астрахань губерниясының синемор болысы, бөкей ордасы мен примор округтеріне тиіп жатқан бұрынғы қазыналық алым алу (оброк) жерлерінің аумағы, 'жағалық жолақ пен сафрон, ганюшин, николай болыстарының бұрынғы әкімшілік шектерімен белгіленеді. оак-тың 1920 жылы 22 декретімен жаңадан ұйымдастырылып жатқан қазақ акср-іне қосымша орынбор губерниясы мен орынбор қаласы беріліп, 4 12 қазанда қазақстан кеңестерінің бірінші құрылтай съезі болып өтті. орынбор қаласы қазақстанның алғашқы астанасы болды (1920 25). межелеуқазақ-өзбек шекарасы дереккөздер==