text: physochlaina (қазақ тілінде: үрмежеміс) кавказда, орта азияда, сібірде және қытайда туған көпжылдық шөптердің он түрінің кішкентай тұқымы. *physochlaina alaica korotkova ex kovalevsk *physochlaina albiflora grubov *physochlaina capitata a.m. lu *physochlaina infundibularis kuang *physochlaina macrocalyx pascher *physochlaina macrophylla bonati *physochlaina orientalis (m.bieb.) g.don *physochlaina physaloides (l.) g.don *physochlaina praealta (decne.) miers *physochlaina semenowii regel physochlaina тұқымы hyoscyamus тұқымымен тығыз байланысты. қазақстанда ашық далалы жерлер мен төбелердің тастақты беткейлерінде, таулы аймақтарда, жартастардың жарығында, тау өзендерінің бойында өсетін түрі: физалис тәрізді үрмежеміс (р. рhysaloіdes); семенов үрмежемісі (p. semenowіі) тығыз-кластерлі үрмежеміс (p. capitata) бар. бұлардың биіктігі 10 40 см, сабағы тік, ұшынан бұтақталған, ұшына жақындаған сайын бунақты қалың түкті. өсімдіктің түп жағы түксіз. жапырақтары ұзын сағақты, жүрек тәрізді (ұзындығы 1,5 8,5 см). гүлдері күлгін түсті, қосжынысты, аталығы 5, аналығы біреу. саны бесеуден болатын күлте және тостағанша жапырақшалары бір-біріне кірігіп, қоңырау тәрізді келеді. әсіресе өсімдік гүлдегенде, тостағаншаның көлемі үлкейіп, қампайып үрленген қалта сияқты болады, өсімдіктің аты тостағаншаның пішініне байланысты қойылған. гүлдері шашақ гүлшоғырына топталған. сәуір мамыр айларында гүлдеп, мамыр тамызда жеміс салады. жемісі шар тәрізді қауашақ, ол піскенде, торлы жүйкелері бар, жұқа жарғақ тәрізді тостағаншасы жемісінің сыртын түгел жауып тұрады, соның нәтижесінде жемісі түспейді. үрмежеміс улы өсімдік, оны мал жемейді. physochlaina physaloides: физалис тәрізді үрмежеміс: жапырақтары мен гүлдері. (кертис ботаникалық журналындағы иллюстрация). өсімдіктер құрамында улы тропан алкалоидтар бар: атропин, апоатропин, гиоцамин, скополамин, апоскополамин, кускогигрин, физохлаин т.б. orientalis mid orientalis: кавказдық үрмежемис: оксфорд ботаникалық бағында өсімдік өсіру, англия. image:img 4566 physochlaina orientalis orientalis: кавказдық үрмежемис: жоғарыдан көрінетін гүлдер мен жапырақтар. orientalis flowers in orientalis кавказдық үрмежемис: гүлдердің бүйір көрінісі. calyces of physochlaina orientalis (m.bieb) orientalis кавказдық үрмежемис: піскен жемістер. оксфорд ботаникалық бағы, англия. image:view of interior of ripe fruiting calyx of physochlaina orientalis (m. bieb.) g. don, showing pyxidial orientalis кавказдық үрмежемис: тұқымдар көрсетілген бір піскен жемістің ішкі көрінісі. image:bisected fruiting calyx and separate operculum of physochlaina physaloides: физалис тәрізді үрмежеміс: физалиске ұқсас құрғақ жемістер (қақпағы капсуладан алынған). ховд аймағында 1989 жылы жиналған.