text: топ 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 период 4 21sc 22ti 23v 24cr 25mn 26fe 27co 28ni 29cu 30zn 5 39y 40zr 41nb 42mo 43tc 44ru 45rh 46pd 47ag 48cd 6 71lu 72hf 73ta 74w 75re 76os 77ir 78pt 79au 80hg 7 103lr 104rf 105db 106sg 107bh 108hs 109mt 110ds 111rg 112cn химиялық сипаты сыртқы электрон қабатында 2s электрон (кейде 1s электрон) болатын атомдардың электрондық құрылысымен анықталады. кезекті электрондар сыртқы электрондық қабаттан санағанда ішкері екінші қабатқа түсіп, d-деңгейшені толтырады. бұл элементтер атомдардың сыртқы электрондары ядромен әлсіз байланысқан, оған иондану энергиясы шамасының төмендігі айғақ. сондықтан химиялық реакцияларда металдар сияқты оң тотығу дәрежесiн көрсетеді. периодтарда типтік металдар мен типтік бейметалдар арасында оларды ауыспалы элементтер деп атайды. ауыспалы элементтердiң периодтарында реттік нөмірі өскенде сыртқы электрондық кабаттың кұрылысы өзгермейдi (сыртынан санағанда d- деңгейімен электрондар саны ғана өзгередi). нәтижесiнде бұл элементтердiң қасиеттері негiзгi топша элементтеріне қарағанда аз өзгередi. топтарда косымша топша элементтерiнiң металдық қасиеттері реттік нөмірі өскенде кемидi де, жене vi период металдарының қасиеттерінде бiршама ұқсастықтар байқалады. ауыспалы элементтердiң атомдары химиялық байланыс түзу үшiн сыртқы деңгейдегі электрондарды ғана емес, сонымен бiрге d-электрондар мен сырттан санағанда екiншi деңгейдің бос орбитальдарын пайдаланады. сондықтан оларға ауыспалы тотығу дәрежелерi және әртүрлi оксидтер, гидроксидтер және басқа қосылыстар түзу тән. бұл кезде қосылыстарда жоғары тотығу дәрежесiн көрсетеді, тура осындай тотығу дәрежесiн көрсететін негiзгi топшалардағы бейметалдардың қосылыстарына өте ұқсас болады. маңызды d-элементтер: мыс, мырыш, хром және темір