text: (грек. archaea, ἀρχαῖος ежелгі және бактерия) жасушасында ядро болмайтын, таза бактериялардан өздерінің өзгешеліктері арқылы ерекшеленетін микроағзалар тобы. ғылымға 25 туысы, 40-тан астам түрі белгілі. жасуша қабырғасында басқа муреин (бактерия жасушасының негізгі тірегін құрайтын полимер) болмайды. олардың май (липидтер) құрамы глицериннің қарапайым құрылымдар эфирлері мен көп молекулалы спирттерден тұрады. антибиотиктерге өте сезімтал рнқ полимераза ферменті кездеседі. архебактериялар метан түзушілер, аэробты және анаэробты жағдайларда күкіртті және күкіртті тотықсыздандыра алатындар, бактериялар болып бес топқа бөлінеді. метан түзушілер тобына methanococcus және methanosarcіna туыстары жатады. олардың жасушаларының таяқша немесе шар тәрізді, қозғалатын және қозғалмайтын, спора түзбейтін түрлері болады. тіршілігіне қажетті қуатты көмір қышқыл газын метанға дейін тотықсыздандыру арқылы алады. аэробты және анаэробты жағдайда күкіртті тотықтандыратын және кезде бөлінетін қуатты пайдаланады. оларға ыстық бұлақ суларында (85-1050с темп-рада) тіршілік етуге бейімделген sulfolobus, thermophіllum туыстары, ал halococcus, halobacterіum туыстары жатады. галобактерияның ішінде аэробты да, анаэробты да өкілдері кездеседі. олардың бір ерекшелігі фотосинтез процесі кезінде күн сәулесін хлорофилл дәні арқылы емес, керісінше, (белок) арқылы сіңіреді. топтары thermoplasma жоғ. темп-рада (600с), төменгі қышқылдықта (рн(1-2), оттегі жоқ жерде тіршілік етеді. молекулалық деңгейде жүргізілген зерттеулерге қарағанда эукариотты ағзадерге ұқсастығы бар. сондықтан архебактериялар тобындағы микроағзадердің эволюция тұрғысынан алғанда шығу тектері бірдей болуы мүмкін деген болжам айтылады.