text: мары уәлаяты түрікмен кср-інің құрамында. 1970 жылы 14 желтоқсанда құрылған (1939-63 жылы облыс болған) жері 131,1 мың квадрат км. халқы 684 мың (1973). әкімшілік жағынан 10 ауданға бөлінеді. қаласы, 18 қала типтес поселкесі бар. орталығы мары қаласы мары облысы ленин орденімен марапатталған (1974 жылы 10 қаңтарда). мары облысы тұран ойпатының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. жері бұйратты, ылдилау, солтүстігі жазық, оңтүстігі орталық қарақұм (биіктігі 150 м). амудария және теджен өзендерінің аралығы оңтүстік-шығыс қарақұм (биіктігі 300 м). теджен өзенінің оңтүстік-батысы копетдағ жазығы биіктігі 50 м-ден 350 м-ге дейін), оңтүстігін бадхыз (биіктігі 1267 м), қарабел (биіктігі 984 м) қыраттары алып жатыр. климаты континенттік, қуаң. қаңтардың орташа температураы -2 градус, шілдеде 28 32 градус. жылдық жауын-шашын мөлшері 100-300 мм. ірі өзені марғұб (кашан, кушка, теджен салаларымен). бадхыз, карабел атырабында астық тұқымдас өлеңді өсімдіктер, мұрғаб аңғарында тоғай (терек, жиде, тал, қамыс) өседі. бадхыз қорығында пісте тоғайы және 60-қа жуық сирек кездесетін (эндемиктер) өсімдіктер кездеседі. бөкен, қасқыр, түлкі, гепард, құлан, қабылан т. б. аңдар мекендейді. мары облысында түрікмен, орыс, қазақ, белуджи, татар, украиндер тұрады. орташа тығыздығы квадрат км-ге 10-100 адамға дейін, мары қаласы маңында квадрат км-ге 100 адамнан (1973). қала халқы 33% (1973). ірі қалалары: мары, байрам-али, теджен, иолотань, кшка. мары облысы түрікмен кср-індегі мақта және қаракөл қойын өсіретін басты аудан. өнеркәсіп өнімі 1965-72 жылы 1,8 есе артты. облыс энергетикасы жергілікті газға негізделген. теджен, мұрғаб өзендерінің аралығы, шатлық, шехитли- джуджуклин, май, байрам-али, ислим, карачоп кен орындарында газ өндіріледі (жалпы қоры трлн куб м). жергілікті газбен жұмыс істейтін мары грэс-і (қуаты 1970 мың квт) 1973 жылы іске қосылды. машина жасау, металл өңдеу, бірнеше жөндеу кәсіпорындары, үй құрылысы комбинаты (мары, теджен, каахка), мақта тазарту, жүн жуу, иіру-тоқу, былғары, аяқ-киім, кілем тоқу фабрикалары (мары), май алу комбинаты, ет-сүт, шарап жасау теджен) өнеркәсіп орындары бар. ауыл шаруашылығының басты салалары мақта, қаракөл қойын өсіру, жеміс шаруашылығы. мұрғаб пен теджен шұраттарында суармалы егіншілік басым. мұрғаб, теджен өзендерінің бойына бөгендер жасалған ташкеприн, колхозбент, иолотань, гиндукуш т. б. бөгендері), 1973 жылы облыста 116 колхоз, 21 совхоз болды. ауыл шаруашылығы жерінің 2,7% -і (358 мың га, 1972) егістік, 65%-і мақта егісі. 1972 жылы393 мың тонна шиітті мақта, оның ішінде 172 мың тонна жіңішке талшықты мақта (республикадағы өнімнің 97%) жиналды. егісінің 13%-і жоңышқа, 12,3%-і дәндә дақылдар. көкініс, бақша дақылдарын да өсіреді. бау-бақша және жүзімдік 9,3 мың га, 1973 жылы мал саны (мың): қой мен ешкі 1366, мүйізді ірі қара 140 (оның ішінде сиыр 61). жібек шаруашылығы дамыған. темір жолының жалпы ұзындығы 700 км-ден астам мары облысы территориясы арқылы красноводск теджен мары ташкент және мары кушка темір жол тармағы өтеді. автомобиль жолының ұзындығы 2528 км. амудариядан мары қаласына дейін кеме жүзеді. 1972/73 оқу жылында 426 мектеп, кәсіптік –техника училище, арнаулы орта оқу орны болды. 1972 жылы 322 кітапхана, музей және драма театры, 239 клуб, 184 кино қондырғы, 12 пионерлер үйі болды. «ленин байдағы» («ленин туы»;1933, түрікмен тілінде) және «марыйская правда» (1938 жылдан) облыс газеттері шығады. 1973 жылы мары облысында 87 аурухана, мың дәрігер жұмыс істеді. байрам-али курорты бар. среднеазиатский м.,1972.