text: (грек. θέρμη "жылу", δύναμις "күш") физика ғылымындағы жылудың жұмыс және басқа энергия түрлерімен арадағы қарым-қатынасын зерттейтін тармағы. термодинамика тәжірибелерден жинақталған нәтижелерге сүйенетін ғылым. ол көптеген құрамдас бөліктерден тұратын макроскопиялық жүйелер жүйелерді зерттейді. мұндай жүйелерде жүретін процестер макроскопиялық шамалар, мысалға қысым немесе температура арқылы сипатталады және олар молекулярлық деңгейде қолдануға келмейді. термодинамика заңдылықтары жалпы сипатта қолданылады және заттардың атомдық деңгейдегі құрылымына тәуелді емес. сондықтан термодинамика ғылым мен техниканың энергетика, қозғалтқыштар, фазалық ауысу, химиялық реакциялар, секілді көптеген салаларында физика мен химияның бірқатар салаларында, химиялық технология, аэроғарыштық технология, машина жасау, жасушалық биология, биомедициналық инженерия секілді алуан түрлі салаларда алатын орны ерекше. адамдар ертеден суық пен ыстықтың ара-жігін айырып, температураны дененің жылыну дәрежесін сипаттайды деп есептеген. жылу жайлы ғылымның дамуы температураны өлшеуге арналған құрал термометрдің пайда болуымен басталады. ең алғашқы термометрді 16 ғасырдың соңында галилей жасады деп есептелінеді. термодинамика механикалық жұмыс жасауға дененің ішкі энергиясын пайдаланудың негізгі тәсілдерін зерттейтін эмпирикалық ғылым ретінде пайда болды. алғашқы бу машиналары 18 ғасырдың екінші жартысында ойлап табылды және өнеркәсіптік төңкерістің негізгі алғышарты болды. ғалымдар мен инженерлер оның тиімділігін арттыру тәсілдерін іздей бастады, 1924 жылы сади карно өзінің "оттың қозғаушы күші және осы күшті дамытатын машиналар жайлы" шығармасында жылу машиналарының пайдалы әрекет коэффицентінің максималды көрсеткішін анықтады. термодинамика осы шығарманың жазылуынан бастау алды деп есептеледі. 19 ғасырдың 40-жылдарында майер мен джоуль механикалық жұмыс пен жылудың арасындағы байланысты сипаттайтын нергияның сақталуы мен табиғаттағы айналымы заңын сандық түрде анықтады. осы ғасырдың 50-жылдарында клазиус пен кельвин сол кезеңге дейін жинақталған деректерді жүйелеп, энтропия мен абсолют температура ұғымдарын енгізді. 19 ғасырдың соңында термодинамика ғылымы потенциалдар тəсілін енгізіп, тепе-теңдіктің шарттарын, фазалардың тепе-теңдігі мен капиллярлық құбылыстарды зерттеген гиббстың еңбектерінде дамытылды. 1906 жылы нернст кейінірек үшінші бастамасы" деп аталып, оның аты қойылған теореманы жариялады. негізгі заңдары нақты түрде көрсетілген алғашқы еңбек 1909 ж. жазылған каратеодоридің шығармасы еді. бірінші заңы екінші заңы үшінші заңы