text: thumb шефтсбери антони эшли купер (1671-1713)- граф; ағылшын философы, эстет, моралист, деизм өкілі. шефтсберидің негізгі идеясы моралдың, дербестігі әлеуметтік жағдайдан тәуелсіздігі жөніндегі ілім. оның пікірінше, моральдық бастама діни сеніммен байланысты емес, ол адамға тумысынан- ак тән нәрсе және оны өз алдына жоғары моральдық мақсат қоюға мэжбур етеді. ізгілік деп адамды барынша рахаттандырып, оған саналы түрде ләззат беретіннің бәрін айтамыз. адамды бір нәрсеге талпындыратын қозғаушы күш «энтузиазм», сол арқылы адамға тән сан алуан жарастырылады. адамгершілік мінез-құлықтың критерийі оның нәтижесінде емес, мотивінде. шефтсберидің пікірінше, адам альтуристік және эгоистік мақсаттарын жан-жақты үйлесімді дамытуға ұмтылуы керек. бұл ізгілікке жетудің негізі дейді. шефтсберидің адамгершілік идеалы жеке адамның жан-жақты дамуы.