text: ле шателье-браун принципі, ле шателье браун принципі, тепе-теңдіктің ығысу принципі жүйені тепе-теңдік күйден ауытқытатын сыртқы әсердің салдарынан сол жүйедегі тепе-теңдік осы әсерді әлсірететін (немесе оған қарсы әсер ететін) реакция бағытына қарай ығысатындығын тұжырымдайтын принцип. жүйедегі тепе-теңдіктің ығысуына реагенттер мен өнімдердің қысымның (газдар үшін) және температураның өзгеруі әсер етеді. мысалы, аммиакты синтездеу реакциясы: n2+3h22nh3, тепе-теңдік күйге келген жүйеде тура және кері реакциялардың жылдамдықтары бірдей болады. жүйедегі азот немесе сутектің концентрациясын арттырғанда ле шателье принципі бойынша тепе-теңдік олардың концентрациясын кемітетін, яғни аммиак түзілетін бағытқа қарай ығысады. керісінше, жүйедегі аммиак концентрациясын арттырғанда тепе-теңдік аммиактың концентрациясын азайтатын, яғни сутек пен азот түзілетін реакция бағытына қарай ығысады. тура реакция жылу бөле жүретін болғандықтан жүйенің температурасын жоғарылатқанда тепе-теңдік ле шателье принципі бойынша сол әсерді бәсеңдететін, яғни жылу сіңіре жүретін реакция бағытына, яғни сутек пен азоттың түзілу реакциясы бағытына қарай ығысады. керісінше жүйенің температурасын төмендеткенде тепе-теңдік жылу бөле жүретін реакция бағытына қарай ығысады. қысымның тепе-теңдікке әсерін болжау үшін реакция теңдеуінің сол және оң жақтарындағы молекулалар сандарын салыстыру керек. қысымды ұлғайтқанда ле шателье принципі бойынша тепе-теңдік молекулалар саны азаятын, яғни аммиак түзілу реакциясы бағытына қарай ығысады. керісінше қысымды кеміткенде тепе-теңдік молекулалар саны көбейетін жаққа ығысады. егер қайтымды реакция теңдеуінің оң және сол жақтарындағы молекулалар саны бірдей болса, онда қысымның өзгеруі тепе-теңдіктің ығысуына әсер етпейді. ле шателье принциін 1885 ж. а. ле шателье (1850 1936) тұжырымдап, ал теорилық тұрғыдан 1887 ж. к.ф. браун (1850 1918) негіздеген.