text: күмбез. ахмет иасауи кесенесінің күмбезі күмбез жалпы жобасы шеңберленіп келген (кейде көп қырлы, эллипске ұқсас, т.б.) ғимараттар мен құрылыстардың төбесін жабула қолданатын конструкциялық элементтердің бір түрі. күмбез ғимарат төбесін құрсаулай бүріп тұрумен бірге үстіңгі салмақтық қабырғаға біркелкі түсуін қамтамасыз етеді. күмбез жасау б.з.б. ғасырдан белгілі. ең алғашқыда солқылдақ шыбықтарды иіл, балшықтан салынған күрке тәрізді етіп жасалды. ежелгі дәуірлерде күмбездің тастан немесе қызыл кірпіштен салынған түрлері пайда болды. ғимараттар мен құрылыстарды қос қабат күмбезбен жабу әсіресе, орта азия сәулет өнерінде өркен жайды. 19 ғасырдың 2-жартысынан күмбез тұрғызу ісіне темір-бетонның кең қолданылуын байланысты 20 ғасырда сан алуан пошымдағы (сақиналы, қобылы, т.б.) алып күмбездер салу ісі дамыды. төбесі күмбезбен жабылған мазарларды да қазақтар күмбез деп атайды (мысалы, алаша хан күмбезі, т.б.).70 80 ж. алматы қаласында төбесі күмбезді ғимараттар ("арасан" емдеу-сауықтыру кешені, оқушылар сарайы, қазақстан орталық мұражайы, т.б. ғимараттары) саны өсуде.