text: (лат. «australis» оңтүстік, грек, «pitekos» маймыл) адамның арғы тегі. қаңқалары алғаш 1924 ж. оңтүстік африкадағы калахари шөлінде, таунгс маңынан табылған. кейін шығыс және ортлық африканың басқа да жерлерінен бас сүйек қалдықтары табылды. ағылшын ғалымдары р. дарт (1924 ж.), м. лики, л. лики (1959—1962 ж.), американ антропологтары д. джохансон, м. иди (1959—1962 ж.) зерттеген. бойлары аласа, бас сүйегі мен миы шағындау (500—600 см³), жақ сүйектері үлкен, көздерінің айналасы шұңқыр, мандайы кең, саусақтары ұстауға икемді болған. адам тәрізді маймылдарға салыстырғанда аяқтары қолдарынан үзын, тік жүруге бейімделген. ашық алқаптарды мекендеген, негізінде өсімдіктермен қоректенген. өздеріне қажетті қарапайым еңбек құралдарын жасауға қабілеттері жеткен. таяктарды, жануарлар сүйектерін ұштап, өткірлеп, кару ретінде қолданған. олдувайлық бойстық (зинд-жантроп), африкалық (оңтүстік африка), шамбал (парантроп), «адам тектес» (homo habilis) деген түрлерге бөлінеді. бұлар "тік жүретін адам" һомо еректустың (homo erectus) арғы тегі болуы мүмкін. қазақстанда қонысмекендері, құралдары, сүйек қалдықтары қаратау, жетісу, сарыарқа, балқаш, маңғыстау, мұғалжар өңірлерінен табылды. қоныстарын 1958—1959 ж. x. алпысбаев, 1993 ж. ж. таймағамбетов зерттеді. жиналған материалдар бұдан 2,5—4 млн жыл бұрын өмір сүргенін көрсетеді. т. мұсақұлов, орысша-қазақша түсіндірмелі биологиялық сөздік i-том алматы 1959, редакциясын басқарған: биология ғылымының докторы профессор т. дарқанбаев