text: виктор эмиль франкл (неміс. viktor emil frankl; 26 наурыз 1905, вена, австрия-венгрия қыркүйек 1997, вена, австрия) австриялық психиатр, психолог, философ және невропатолог, нацистік концлагерьдің бұрынғы тұтқыны. логотерапияның жасаушысы ретінде белгілі (сөзбе сөз: мәнмен емдеу) қазіргі әлемде экзистенциалды психология мен жаңа, қарқынды дамып келе жатқан бағыт және үшінші вена мектебінің негізін қалаушы (фрейдтің психоанализінен және адлердің жеке психологиясынан кейін). франкл венада еврей отбасында дүниеге келген, оның ата-анасы азаматтық қызметші болған (нем. анасы жағынан-прага прозашысы және ақыны оскар винердің немересі (1873-1944). жас кезінде психологияға қызығушылық танытады. гимназиядағы дипломдық жұмысын философиялық ойлау психологиясына арнады. 1923 жылы гимназияны бітіргеннен кейін вена университетінде медицинаны оқыды, онда кейінірек неврология және психиатрия мамандануын таңдады (м.ғ. д., 1930). ол әсіресе депрессия мен суицид психологиясын терең зерттеді. франкльдің алғашқы тәжірибесі зигмунд фрейд пен альфред адлердің әсерінен қалыптасты, бірақ кейіннен франкл олардың көзқарастарынан алшақтады. франкл социалистік жұмысшы жастарға қосылды және 1924 жылы австрияның социалистік оқушылар одағының (sozialistische mittelschüler österreich) президенті болып сайланды. осы лауазымда жұмыс істей отырып, франкл студенттерге арнайы қолдау бағдарламасын сәттілігі франклді берлинге шақырған вильгельм рейхтің назарын аударды. 1933-1937 жылдары франкл вена клиникаларының бірінің өзін-өзі өлтірудің алдын-алу бөлімін деп атады. франкльдің пациенттері өз-өзіне қол жұмсау қаупі бар отыз мыңнан астам әйел болды. алайда, 1938 жылы нацистердің билікке келуімен франклға еврей шығу тегіне байланысты арийлік науқастарды емдеуге тыйым салынды. франкл жеке практикамен айналысты, ал 1940 жылы ротшильд ауруханасының неврологиялық бөлімін басқарды, онда ол да нейрохирург болып жұмыс істеді. ол кезде бұл еврейлерге рұқсат етілген жалғыз аурухана болды. франклдың күш-жігерінің арқасында бірнеше пациент нацистік эвтаназия бағдарламасы аясында жойылудан құтқарылды. 1941 жылы франкл тилли гроссерге үйленді. 1942 жылы 25 қыркүйекте франкл, оның әйелі және ата-анасы терезенштадт концлагеріне жер аударылды. лагерде франкл доктор карл флейшманмен кездесті, ол сол кезде жаңадан келген тұтқындарға психологиялық көмек ұйымын құру жоспарын жасады. ол виктор франклға бұрынғы психиатр ретінде осы тапсырманы орындауды ұйымдастыруды тапсырды. франкл концлагерьде болған барлық уақытын медициналық қызметке арнады, оны, әрине, сс-дан жасырын ұстады. орталық еуропаның басқа психиатрларымен және әлеуметтік бірге ол тұтқындарға көмек көрсетті. қызметтің міндеті алғашқы соққыны жеңу және бастапқы кезеңінде қолдау көрсету болды. ол басқа еуропаның барлық психиатрларымен және әлеуметтік бірге тұтқындарға арнайы көмек көрсетті. қызметтің міндеті күйзеліс кезінде қолдау көрсету болды. өз сұхбатының бірінде «лагерьдегі кезекті күн. аштыққа, аязға және аяғымдағы ауырсынуға енді шыдай алмайтындайға халге жеттім. мен өмірімнен әрі қарай үміт күтпедім. содан кейін мен өзімді үлкен, әдемі, жылы және жарқын дәріс залында қызығушылық білдіретін аудиторияның алдына тұрғандай елестеттім. «концлагердегі топтық психотерапиялық эксперименттер» тақырыбында дәріс оқыдым. маған сеніңіз, мен үшін бұдан маңызды күн жоқ сияқты сезілді»,- дейді виктор франкл. бұл логотерапияның техникасы болатын. 1944 жылы 19 қазанда франкл аушвиц концлагеріне ауыстырылды, онда ол бірнеше күн болды. 25 қазанда дахау жүйесіндегі лагерьлердің бірі тюркхаймға жіберілді. мұнда ол алты айын қара жұмысшы ретінде өткізді. әйелі берген-белсен концлагерінде өлтірілді. франклдің әкесі терезинштадта өкпе ісінуінен, ал анасы освенцим лагерінде көз жұмды. 1945 жылы 27 сәуірде франкл американдық әскерлермен босатылды. франкльдің отбасы мүшелерінен австралияға қоныс аударған әпкесі ғана аман қалды. концлагерьлерде екі жыл жеті ай қамауда болғаннан кейін франкл венаға оралды. 1945 жылы ол әлемге әйгілі «сказать жизни „да!“: психолог концлагере». кітапта тұтқынның тәжірибесі психиатр тұрғысынан сипатталған. соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай франкл татуласу идеясын білдірді. 1946 жылы ол вена неврологиялық клиникасын басқарды және 1971 жылға дейін осы лауазымда болды. 1947 жылы ол элеонор катарина швиндтке үйленді. франклдың екінші әйелі католик болды. ерлі-зайыптылар бір-бірінің діни дәстүрлеріне құрметпен қарады, шіркеу мен синагогаға барып, рождество мен ханукканы атап өтті. олардың қызы габриэль болды, ол кейінірек балалар психологы болды. 1948 жылы франкл вена университетінде философия докторы дәрежесін алды. 1955 жылы франкл вена университетінің неврология және психиатрия профессоры болды, сонымен қатар гарвард университетіне дәріс оқыды. соғыстан кейінгі жылдары франкл отыз екіден астам кітап шығарды, олардың көпшілігі шет тілдеріне аударылды. франкл сонымен қатар көптеген елдерде дәрістер мен семинарларға қатысып, жиырма тоғыз құрметті докторлық дәрежеге ие болды. виктор франкл 1997 жылы қыркүйекте жүрек қайтыс болды. қазіргі уақытта франкл отбасының мүшелері тірі:элеонордың әйелі, габриэль қызы, катарина мен александрдың немерелері, анна викторияның шөбересі. виктор франкл «өмірден мән іздеген жан» кітабында концлагерьлерде бастан өткерген оқиғалардан түйген ойларын жазады. «неге бір адамдар күйзеліске түсіп, тез арада көз жұмады, ал екінші біреулері жанталасып өмір сүруге талпынады?» деген сұраққа жауап іздейді. алғаш рет 1946 жылы жарық көргеннен бастап, 1997 жылы автор өмірден озғанға дейін, 10 миллионнан аса таралыммен сатылып, 24 тілге үш бөлімнен тұрады. «концлагерьдегі өмір» атты бірінші бөлімде тұтқындардың бойындағы психологиялық реакцияның үш негізгі кезеңі жеке-жеке сипатталады: лагерьге келу кезеңі,лагерьге мойынсыну кезеңі және босатылу кезеңі. «логотерапия дегеніміз не?» деп аталатын екінші бөлімде өмірдің мәнін іздеу мен талдауға негізделген терапиялық практиканың басты қағидалары сипатталады. ал «трагедиялық оптимизм» атты эпилогте «ештеңеге қарамастан өмірге «иә» деу» идеясы талданады. «адам баласы азаптан қашып құтыла алмайтын жағдайға тап болса, өз өмірінің мәнін табу арқылы қиындықты жеңе алады» деп түйіндейді автор өзінің ойын. демек, өзіңіз өзгерте алмайтын жағдайға тап болсаңыз, франкл сияқты түрмеге түссеңіз, кемтар болып қалсаңыз, жазылмайтын ауруға душар болсаңыз, қандай қиындық болса да, өмірден баз кешесіз бе, сол тауқыметтің өзінен өмірдің мәнін табасыз ба, оны өзіңіз шешесіз.