text: тарбағатай ауданы, қызылкесек қалқаманұлына қойылған ескерткіш. тарбағатай ауданы. қызылкесек ауылы боранбай би қалқаманұлы 1802) қазақ халқының жоңғар басқыншылығына қарсы соғысына қатысқан батыр, белгілі би, абылай хан ордасында бас би болған. найман тайпасы қаракерей руы байыс бұтағынан шыққан. оның көсемдігі мен шешендігі жайлы ел жадында: немесе деген сияқты көптеген өлең-жырлар қалған. жас кезінде түркістанда ескіше оқыған. тарихи-әдеби деректерде боранбай мен қаракерей қабанбай есімдері қатар жүреді. ол қазақ хандығының тәуелсіздігі мен ел бірлігі жолында абылай хан жүргізген саясатты жүзеге асыру ісіне үлкен үлес қосқан. в.в. еңбектерінде, кіші жүздің қаза тапқан ханы әбілқайырдың орнына таққа оның ұлы нұралыны отырғызуға мұрындық болып, орынборға барып қайтқан бидің бірі осы боранбай екені айтылады. кезінде арғын-найман арасындағы жер дауының әділ шешілуіне ықпал еткен. боранбай биді бұқар жырау, көкбай ақын жырға қосқан. боранбайдың мәмбет дейтін, өзі ерке өскен тентек інісі болады. ол әрбір топ-жиын сайын ұрыс, жанжал шығарып, оның айып-бодауын ағасы төлеп жүреді екен. бір елдің тойына барар алдында ол інісін шақырып алып: «сен осы жолы жанжал шығармай тыныш жүр. мен той тарқаған соң саған ат мінгізіп, шапан жабамын» дейді. мәмбет мақұл деп ағасына уәде береді. той жанжалсыз өтеді. мәмбет сыйлы, сыпайы қонақ боп тыныш жүреді. той тарқайды. мәмбет ағасына келіп: көке, айтқаныңызды орындадым, ат, шапанымды бер! дейді. боранбай: мен саған ат та, шапан да бердім емес пе? дейді. қайдағы? қашан? сен түсін. егер мен саған той алдында ескертпесем, сен тағы жанжал шығарып, елді дүрліктірер едің. айып төлеп, тағы да шығынданар едің. ат, шапаның жаныңда қалды емес пе? бұл менің бергенім емес немене?! депті. сонда інісі: «қап, мұндай айлаңды білгенде көнбес едім. талай қызыл кеңірдектер кетті-ау бекерге!» деп, басындағы тымағын жерге бір-ақ ұрыпты.