text: 350px химия осыған дейін өздерің оқып үйренген география, биология, физика сияқты жаратылыстану ғылымдарының бірі. мұнан баска химия ғылымы геология, экология, т. б. ғылымдармен терең астасып жатады. ғылым салаларының бұлай байланысып жатуы дүниенің оны оқып білуге әр жағынан келуге болатындығын көрсетеді. химия ғылымының энергетикалық, экономиялық, экологиялық, ауыл шаруашылык, медициналық және тағам өндірісіндегі мәселелерді шешудегі маңызы да орасан зор. химия заттар және олардың өзгерістері туралы ғылым. заттар дегеніміз денелердің құраушылары, мысалы, күнделікті өмірде шыныдан, пластмассадан және металдан жасалған құйғыштар пайдаланылады (су, сүт, бензин құйғанда). бір дене әр түрлі заттан жасалған. физикалық денелер бізді коршаған бұйымдар. денелердің массасы мен көлемдері болады. ағаштан орындық үстел, төсек, т.б. үй жиһаздары жасалады. бұл мысалда бір заттан әр түрлі денелер дайындалатынын көреміз. заттардың өзара ұқсастығы мен көрсететін белгілері олардың қасиеттері деп аталады. оларға заттың агрегаттық күйі, түрі, түсі, тығыздығы, балқу және қайнау жылу және ерігіштіктері жатады. мысалы, шыныдан, пластмассадан жасалған шөлмектер алып, оларды ұрып көрсек, шыны шөлмек оңай сынатынын, ал қыздырғанда пластмасса шөлмек оңай балқып, олардың пішіндерінің өзгеретінін байқаймыз. мұндай өзгерістер физикалық құбылыстар деп аталады. 350pxал енді осы шөлмектерді жағып көрсек, ең оңай өзгеретіні пластмасса шөлмек, ол алдымен балқып, сосын қара күйеленіп жанады, ал шыны мен металдан жасалғандары мұндай езгеріске түсу үшін оларды өте жоғары температураға дейін қыздыру керек. бір заттың екінші бір затқа айналуы химиялық құбылысқа жатады, мысалы, сүт тасып кеткенде ол күйіп, көмірленеді. пластмасса жанғанда басқа заттар тұзіледі. физикалық құбылыс кезінде заттардың табиғаты өзгермейді, тек олардың агрегаттык күйі мен пішіні өзгереді, жаңа зат пайда болмайды. химиялық құбылыс кезінде бір зат басқа жаңа бір затқа айналады. заттардың химиялық қасиеттерін химия ғылымы зерттейді. осы кезде сан алуан заттар белгілі, олардың саны күн өткен сайын артып отыр, себебі тұрмыстық және өндірістік кажеттіліктерді қанағаттандыру үшін қасиеттері әр түрлі заттар жасанды жолмен алынуда. заттардың қасиеттерін жете білу оларды саналы түрде колдана алуға мүмкіндік береді. «білмеген ішеді» деген мақалда халықтың көп жылғы бақылауынан түйген даналық ой айтылған. шынында да қасиетін білмей тұрып кез келген затты иіскеп, колға алып уқалап немесе дәмін татып көруге болмайды: себебі күйіп, тіпті уланып қалу қаупі бар. химияның атқаратын көптеген маңызды міндеттері бар. 1. заттардың құрамы мен қасиеттерін зерттеу. 2. қоғамның кажеттілігіне карай жаңа сапалы заттар алу. 3. қоршаған ортаның байлығын тиімді пайдаланып, оларды корғау. біздің киген киіміміз, ішкен асымыз, тұтынып отырған заттарымыз бәрі де химиялық қосылыстар. тіпті біздің өмір сүруіміздің өзі ағзаларда жүретін химиялық құбылыстарға негізделген.