text: ассам және үндістанның штаттар ассам ассам тілінде অসম, үндістанның штат. аймақ әлемге аты шыққын "ассам шайымен" белгілі. ертеде және орта ғасырдың басында ассам және прагджьотиша, камарупа деп аталған. 6-7 ғасырда солтүстік бенгалиямен қосылып, дербес феодалдық мемлекет болды. 13 ғ. ассамды бирманы мекендеген ахома тайпалары жаулап алды. мұнда 1792-94 ж. англия, ал 19 ғасырдың басында бирма үстемдік етті. 1824-26 ж. болған ағылшын-бирма соғысы нәтижесінде ассам жері ағылшындық үндістанға қосылып, 1921 жылдан оның провинциясы болды. ұлттық-азаттық күресінің нәтижесінде 1947 ж. үндістанның тәуелсіздігі жарияланып, ол екі мемлекетке (үндістан және пәкістан) бөлінгеннен кейін, ассам (пәкістанға қосылған силхет округін есептемегенде) 1950 ж. үндістан республикасының штаты болды. жер аумағы 78 438 кm². шығыс гималай тауларының етегінде, негізінен брахмапутра өзенінің алабына орналасқан. астанасы диспур, ірі қаласы гувахати. халқы 31 169 272 человек (14-ші орын; 2011 ж.). олардың 50%-тен астамы ассамдықтар, 18 %-ы бенгалдықтар. жерінің оңтүстігін лушан тауы (2157 м-ге дейін), орталық бөлігін ассам таулары, солтүстігін брахмапутра өзені бойындағы ойпат алып жатыр. жер сілкіну жиі болып тұрады. климаты тропиктік, муссондық, жазы жаңбырлы. ауаның орташа температурасы қаңтарда +13 °с, мамырда +26°с. жаздық жауын-шашын мөлшері 2000 мм. жерінің 1/3 бөлігі мәңгі жасыл, аралас орман. ірі қалалары: гувахати 808 021 адам силчар 142 393 адам дибругарх 122 523 адам нагаон 107 471 адам тинсукия 85 519 адам джорхат 66 450 адам ассамда егіншілік пен мұнай өнеркәсібі дамыған. жерінің 15 %-ы жыртылған. шай, кендір, күріш, темекі, мақта егіделі. барлық егіннің 30 %-ы суармалы. егіншілік негізінен брахмапутра мен сурманың аңғарларында дамыған. мұнай-химия өнеркәсібі де өркендеуде. шай, ағаш өндеу, шырпы, қағаз, жасанды ташық кәсіпорындары жұмыс істейді. ассамның көлік, экономикалық жағдайы калькутта қаласымен тығыз байланысты. брахмапутра өзенімен жылына млн тонна жүк тасымалданады. мұнай кендерінен өнеркәсіпті қалаларған құбырлар тартылған. ассам үндістанның білім ордасы. ассамда келесі университетер бар: gauhati university dibrugarh university tezpur university assam university силчар) assam agricultural university джорхат) assam don bosco university дибругархта, силчарда, гувахатида, джорхатида, барпетада медициналық колледждер және де басқа орта дәрежелі арнаулы оқу орындары бар. ассам аймақтары штаттың құрамына келесі аймақтар кіреді: бакса барпета бонгайгаон гоалпара голагхат дарранг джорхат дибругарх дхемаджи дхубри камруп камруп карби-англонг каримгандж качар кокраджхар лакхимпур маригаон нагаон налбари качар сибсагар сонитпур тинсукия удалгури хайлаканди чиранг 300px 200px 200px 300px 330px 300px 180px 300px 160px 300px 330px 300px қазақ совет редакторы м.қ.қаратаев алматы, 1972, том