text: “хұсрау мен шырын” алтын орда дәуірінің әдеби мұрасы. авторы құтб қыпшақ тайпасынан шыққан. ол бұл шығарманы низами гәнжауидің парсы тілінде жазылған “хұсрау уа шырын” поэмасынан аударған. поэма хұсрау деген жігіт пен шырын есімді қыздың арасындағы шынайы махаббатты баяндауға арналған. хұсрау мен шырын махаббаты әзірбайжан ақыны низами мен үнді ақыны әмір хұсрау дехлевиден бастап қазіргі уақытқа дейін жырланып келе жатқан тақырыптардың бірі.таяу шығыс пен орта шығыс, кавказ мен орталық азия, үнді халықтарының фольклорында “хұсрау мен шырын” аңызы негізінде жазылған барлығы 50-ден астам поэма бар. талай ұрпағының назарын аударған бұл аңыз ғасырлар өткен сайын сан түрлі өзгерістерге ұшырап, өңделіп отырған. оның әрбір нұсқасы қайталанбас халық даналығымен толығып, сюжеттері де көп өзгерген. а.н. самоилович "хұсрау мен шырынды" алтын орданың әдеби ескерткішіне жатқызады. египетте 1883 жылы осы шығарманың көшірмесі жасалған. бұл әдеби мұрамен белгілі шығыстанушы е.о. бертельс парижде танысқан. әдеби ескерткіштің тілін түрік ғалымы профессор м.фуад капрюлюзаде алтын орданың xv ғасырдағы аралас оғыз-қыпшақ тіліне жатқы: бұл шығарманы поляк ғалым академик зайончковский зертеді. 1958 жылы ол қолжазбаны екі бөлі тұратын факсимилесімен, басып шығады. 1961 жылы толықсөздігін берген. тәржімасын низамидің "хұсрау мен шырынымен" салыстырды. жазба 90 тараудан тұрады.