text: жалайыр сұлтандығы жалайыр әулеті ирак пен батыс иранда құрған патшалық болып, ол 1330 жылдары моңғол билігі иранда құлаған соң орнайды. жалайыр сұлтандығы өз тұсында жаңадан күшейген әмір темір әулетінің шапқыншылығы мен қара-қоюнлу (қара қойлылар) оғыздарының бүлігінен шайқалады. 1405 жылы ақсақ темір өлген соң жалайырлар тағы да оңтүстік ирақ пен хузестанда сұлтанатты күшейтуге тырысады, бірақ 1432 жылы жалайыр сұлтандығы қара-қоюнлулар жағынан жеңіледі. жалайырлар әкімшілігі мен уәзірлігі илхандық нұсқаны қолданды, әрі түркі, моңғол тілдерін парсы тілімен үйлестірді. олардың дипломатиялық хат-хабарлары да илхан мемлекетінің үлгісін қолданды, араб тіліндегі сөз тіркестері бар қызыл сияя төртбұрышты мөр қолданды. мұхали (1170-1223) "джат" тармағынан шыңғыс ханның ең жақын серіктестерінің бірі, го-ван, әскердің сол қанатының қолбасшысы. жошы-дармала шыңғыс ханның әріптесі. оның ұрпағы хасан бузург жалайыр әулетінің негізін қалаушы болды. бала ноян хорезмшах жалал ад-динді қуып жетуге жіберген шыңғыс ханның мыңбасы. үндістанда соғысқан. илюке, қаданның ұлы огедейдің тәрбиешісі. джат тармағындағы мункасар-нойон мунке кезіндегі төрелердің ең үлкені (яргучи). манчестің билікке көтерілуіне наразы болған шыңғыс әулетінің бір бөлігіне қарсы сот ісін жүргізеді. атағы/аты жеке есімі тақтағы уақыты таж-уд-дин (taj-ud-din) تاج الدین хасан бұзұрг (hasan buzurg) 1336–1356 мұиз-уд-дұния уа ал-дин wa al-din) معزالدنیا والدین бахадур хан (bahadur khan) بهادرخان шейх ауайс жалайыр (shaikh awais jalayir) 1356–1374 (jalal-ud-din) جلال الدین шейх хасан жалайыр (shaikh hasan jalayir) 1374 қияс-уд-дин (ghiyas-ud-din) غیاث الدین шейх құссайын жалайыр (shaikh hussain jalayir) 1374–1382 шейх баязид жалайыр (shaikh bayazid jalayir) солтаниех (soltaniyeh) қаласындағы парсы ирак билеушісі әрі таққа үміткер болған 1382-1384 сұлтан (sultan) سلطان сұлтан ахмед жалайыр (sultan ahmed jalayir) бағдат билеушісі және таққа үміткер болған 1382–1410 шах уалад жалайыр (shah walad jalayir) шах али жалайырдың (shaikh ali jalayir) ұлы 1410–1411 сұлтан (sultan) سلطان сұлтан мұқамет жалайыр (sultan muhammad jalayir) танду қатұн (tandu khatun) ырқында 1411 (1-ші билеу мезгілі) сұлтан (sultan) سلطان сұлтан ауайс жалайыр (sultan awais jalayir) 1411-1421 сұлтан (sultan) سلطان мұхаммед бин шах уалад жалайыр (muhammad bin shah walad jalayir) 1421 сұлтан (sultan) سلطان сұлтан мұқамет жалайыр (sultan muhammad jalayir) 1421-1425 (2-ші билеу мезгілі) хұссайын бин ала-ұд-даулаһ жалайыр hussain bin ala-ud-daulah jalayir 1425-1432