text: қатпарлы жүйесі алғашқы палеозойда тұрақтанған каледондық құрылым. жүйе қарай созылған құрылымдар жиынтығынан тұрады. ол батысында орталық қазақстан терең жарылымы арқылы жүйесінің майқайың және баянауыл құрылымдарымен тоғысса, оңтүстік-батысы мен оңтүстігінде герциндік жоңғар-балқаш қатпарлы жүйесіне жататын шыңғыс маңы белдемімен жапсарласқан. жүйенің солтүстігінен ертіс маңы ойысы көмкерсе, тарбағатай жоталарынан тұратын оңтүстік-шығыс бөлігі қытаймен жалғасқан. жүйе шыңғыс терең жарылымы арқылы екі бөлікке бөлінген. бұл жарылымның оңтүстік-батыс бөлігінде ақшатау және абыралы (майбұлақ) белдемдері оқшауланса, ал солтүстік-шығыс бөлігінде ханшыңғыс және арқалық белдемдері жатыр. жарылымның шығыс бетінде батыс тарбағатай белдемі орналасқан.