text: әлемдік өркениет - 1) адамзаттың қол жеткен табыстарының жиынтығы; 2) әлемнің қарқынды ілгері дамуы; 3) нақтылы ал- дыңғы қатарлы (әдетте батыстық) әлеуметтік тәртіптің нормативті түсінігі. қазіргі қоғамтануда әлемдік әркениет жайлы пікірталастар аса маңызды орын алады. әлемдік өркениеттің негізгі қырларын талдау оны шынайылық деп қабылдау немесе мінсіз нормативті үйлесім ретінде қарастыру. сонымен қатар әлемдік өркениетті ойдан шығарылған, жалған ретінде мойындамау ұстанымы да бар (а. тойнби, с. хантингтон және т.б.). әлемдік өркениетті түсіну мәселесі адам қызметінің барлық саласымен байланысты. жаһандану процесінің мәнін түсіндіруде бір жағынан өркениеттің монологын білдіретін, өркениеттік жоққа шығаратын оптимистік пікірлер, "бір өркениеттің екіншісіне қарымтасын қайтаруы" (ф. бродель); екінші жағынан, жаһандану жағымсыз қырынан, жаһандық процестер батыстық емес қоғамдарды ескінің қалдығына айналдырушы ретінде қарастырылады. әлемдік және шағын өркениеттердің арақатынасы мәселесі өзіне тән белгілері бар иерархиясын білдіретін ұғымдардың көпмәнділігіне орай әдістемелік қиыншылықтарға үшырайды. біріншіден, бұл этноәлеуметтік құрылымдар болуы мүмкін (мыс., майя, вавилон, шумер өркениеттері және т.б.), яғни, этникалық құрылымы жағынан біртұтас қауымдастықтар. екіншіден, өркениет ұғымына бір мәдени аудан аясына қарайтын кең ауқымдағы әлеу- меттік-мәдени да жатқызуы мүмкін (мыс., эллиндік, еуропалық, ресейлік өркениеттер және т.б.) үшіншіден, өркениетті тарихи біртиптес формация құрылымымен байланыстырып қарастырады (құлиеленуші, феодалдық және т.б.). сонымен қатар, "өркениет" ұғымы адамзат баласының қол жеткізген әлеуметтік және мәдени 