text: қазақстанды зерттеу қоғамы- қазақ (қырғыз) өлкесін зерттеу қоғамы (1920–1925) қоғамдық-ғылыми мекеме. 1920 жылы қазанда бастапқы кезде этнография және кейін экономика, агрономия бөлімдері жұмыс істеді. осы жылы орыс географиялық қоғамы (огқ) батыс сібір бөлімінің семей бөлімшесі (1924 жылдан бөлім) мен огқ-ның алматыдағы жетісу бөлімдері қалпына келтірілді. бұдан кейін қазақстан зерттеу қоғамы бөлімдері оралда, петропавлда, көкшетауда ұйымдастырылды. 1921 жылы ақпандағы қазақ кср-і оак-нің декреті бойынша қазақстандағы барлық ғылыми қоғамдар халық ағарту комиссариатының ғылыми бөліміне енгізілді. 1922 жылы жазда қоғам мүшелері комиссариаттың академиялық орталық алқасы мен орталық өлкелік мұражай кеңесіне қосылды. қазақстан зерттеу қоғамы облыстық және гуерниялық партия комитеттері жанындағы партия тарихы мекемелерімен бірігіп, қазақ халқының тарихын және этнографиясын зерттеді. 1921 жылы архив бас басқармасы құрылып, тарихи құжаттарды жинастыру, өңдеу және ғылымға пайдалану ісін бастады. 20-ғасырдың 20-жылдары қоғам мүшелері ксро ға мен географиялық қоғамының қатысты. 1921 жылы «қырғыз (қазақ) өлкесін зерттеу қоғамының еңбектері» атты жинақтың бірінші, 1922 жылы екінші басылымы жарық көрді. ә.жангелдин басқарған қазақ кср-і оак-нің «қызыл керуеніне» (1922) қоғам мүшесі, этнограф а.а.четыркин қатысып, көптеген қазақ әндерін, ертегі, жұмбақтарды, ұлттық ою-өрнек үлгілерінің суреттерін жинап, ұлттық киім мен тұрмыстық заттарды мұражайға тапсырды. қоғам мүшелері 1923 жылы бүкілодақтық ауыл шаруашылығы көрмесіне, 1924 жылы қазақ халқы қолөнерінің бұйымдарын парижде өткен бүкіләлемдік этногр. көрмеге апарды. қазақстан зерттеу қоғамы мектеп істерін ұйымдастыруға қатысты: қазақ тілінде оқулықтар жазды, әдістемелік құралдар әзірледі, археол. карта жасады. қоғамның «еңбектерінде» орынбор өлкесіндегі, оралдағы, еділ бойындағы, қазақстандағы қозғалыстар туралы мақалалар мен монографиялар, зерттеулер жарияланды. а.а.диваев пен а.л.мелков, қазақ ауыз әдебиеті мен халықтық музыка үлгілері жарыққа шықты. огқ-ның семей бөлімшесінде м.о.әуезов, ж.т.шанин және өлке зерттеушілер, в.н. және қазақстанды зерттеу ісіне өз үлестерін қосты. қоғамның әр бөлімі өз «жазбаларын» шығарып, ркфср-дің жер халық комиссариаты мен қазақ кср-і жер халық комиссариатының қатысып отырды, мектептер мен техникумдарда өлкетану үйірмелерін құрды. 1926 жылы ксро ға одақтық және автономиялық табиғи қорын зерттеу жөніндегі айрықша комитеті және ксро ғылым академиясының қазақстандық экспедиция құрылып, мал шаруашылығы, геологиялық, зерттеулермен айналысты. бұл экспедицияға ксро ғылым академиясының академик а.е.ферсман жетекшілік етті. 1932 жылы наурызда республикадағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруды жақсартып, үйлестіру үшін ксро ғылым академиясының қазақстандық базасы құрылды. көрме а.е.ферсман м.о.әуезов құжат қазақстандағы ғылыми кітаптар басылымының тарихы зерттеу қоғамы