text: мұғалжар ауданы ақтөбе облысындағы аудан. орталығы қандыағаш қаласы. аудан ақтөбе облысының орталық бөлігінде орналасқан, солтүстігінде алға және хромтау аудандарымен, оңтүстігінде байғанин және шалқар аудандарымен, батысында темір, шығысында әйтеке би аудандарымен шектеседі. аудандағы 37 елді мекен қалалық әкімдіктерге, 12 ауылдық округтерге біріктірілген: ауылдық округ/қала халқы (2009) елді мекендері ақкемер ауылдық округі 3000 ақкемер, елек, жарық, көктөбе, көтібар ауылдары ащысай ауылдық округі 853 ащысай, ақсу, сабындыкөл ауылдары батпақкөл ауылдық округі 2268 жағабұлақ, жаркемер, қожасай, саға ауылдары егіндібұлақ ауылдық округі 765 бұлақты, миялыкөл ауылдары ембі қалалық әкімдігі 11251 ембі қаласы еңбек ауылдық округі 2953 сағашилі, басшилі, теміркөпір, тепсен қарабұлақ ауылдары жем қалалық әкімдігі 1936 жем қаласы жұрын ауылдық округі 1967 жұрын, көбелей, көлденең темір ауылдары, №53-темір жол айрығы қайыңды ауылдық округі 1274 қайыңды, алтынды ауылдары қандыағаш қалалық әкімдігі 29169 қандыағаш қаласы құдайберген жұбанов ауылдық округі 1005 қаракөл, жаңатұрмыс ауылдары құмжарған ауылдық округі 1273 бірлік, құмжарған, құмсай, шенгелші ауылдары құмсай ауылдық округі 844 құмсай ауылы мұғалжар ауылдық округі 2118 мұғалжар ауылы талдысай ауылдық округі 939 талдысай, еңбек ауылдары мұғалжар ауданының әкімшілік бөлінісі атауы статусы халқы (2009) қандыағаш қала 29169 ембі қала 11212 мұғалжар ауыл 2118 жем қала 1936 ақкемер ауыл 1679 сағашилі ауыл 1623 жұрын ауыл 1267 жағабұлақ ауыл 1253 қаракөл ауыл 813 бірлік ауыл 794 басшилі ауыл 778 құмсай ауыл 756 қайыңды ауыл 723 бұлақты ауыл 678 талдысай ауыл 615 алтынды ауыл 551 саға ауыл 545 тұрғындар саны 67416 адам (2019). ұлттық құрамы: қазақтар (92,13%), орыстар (5,41%), украиндар (0,83%), немістер (0,19%), татарлар (0,59%), басқалары (0,85%). аудан аумағымен “бұқара-орал”, газ құбырлары өтуде. алыс және жақын шетелдердің 10-ға жуық ірі компанияларының жұмыс істеуі ауданның қызметінің қанат жаюына мүмкіндік беруде. кәсіпорындардың өнім өндіру көлемі артты, шетелдік өнімдерді алмастыратын өндірістер даму үстінде. соның нәтижесінде өнеркәсіп секторында өнім өндіру көлемі 287,4 миллиард теңгені құрады, яғни алдыңғы жылға қарағанда 104 пайызға өсті. оның ішінде мұнай өндіру 991,3 мың тоннаға, газ өндіру млрд. 798 млн. текше метрге жетті. таңдаулы 30 серпінді жобаның алтауы ақтөбе облысының еншісінде болса, соның бірі мұғалжар ауданының аумағында. ол ақ-тың үшінші жаңажол газ өңдеу зауытының құрылысы. бұл көлемді жобаның жалпы құны 800 миллион ақш долларын құрайды. зауыт толық қуатындағы жұмысқа 2010 жылы қосылады. тұрғындарының орташа айлық жалақысы 53 мың теңгені құрайды. аудан экономикасының дамуына ауыл шаруашылығының да қосып отырған үлесі зор. мәселен, есепті кезең ішінде млрд. 594 млн. теңгенің өнімі өндірілсе, ол 2006 жылғыға қарағанда 18,6 пайызға артық. оның ішінде мал шаруашылығы өнімінің үлесі млрд. 84 млн. теңгені құрайды. ауданның мал шаруашылығының бағыты етті сиыр, қой және асыл тұқымды жылқы. мал басы жылдан-жылға өз төлі есебінен көбеюде. мал шаруашылығының өркендеуіне байланысты ет, сүт, жұмыртқа, жүн өн­діру де алдыңғы жылға қарағанда едәуір артты. ауданда егін шаруашылығы да қатар дамуда. қазір бұрынғыдай емес, жерді ұқыпты пайдалануға, оның құнарлылығын арттыруға, яғни агротехникалық талаптардың сақталуына көңіл бөлінуде. диқандарды қолдау үшін көктемгі жұмыстар үшін үкімет тарапынан арзандатылған бағамен 366,3 тонна жанар-жағармай және 719 тонна тұқым бөлінді. облыстық бюджеттен тұқым, жанар-жағармай үшін 26 млн. 700 мың теңге қаралған. өткен жылы мектепке дейінгі мекемелер бірлік, қаракөл ауылдарында, ембі қаласында ашылған балабақшалармен толыққан. сондай-ақ жем қаласындағы “бал­бөбек” балабақшасы есеге кеңейтіліп, 120 орындық болды. aуданда аурухана, емхана, 13 ауылдық дәрігерлік амбулатория және 24 медициналық пункт тұрғындарға қызмет етуде. медициналық мекемелердің базаларын жақсартуда, оларды жаңа қамтамасыз етуде біршама жұмыстар жасалды. өткен жылы көктөбе және жаңатұрмыс ауылдарында медициналық пункттер салынып, пай­далануға берілді.