text: шенген аймағы - өзара шекараларындағы барлық төлқұжаттарды және барлық басқа шекаралық бақылауларды ресми түрде жойған 27 еуропалық елдерді қамтитын аумақ. еуропалық одақтың (ео) кеңірек еркіндік, қауіпсіздік және әділеттілік саясатының элементі ретінде ол негізінен халықаралық саяхат мақсаттары үшін ортақ визалық саясат шеңберінде бірыңғай юрисдикция ретінде қызмет етеді. бұл аймақ 1985 жылғы шенген келісімі мен 1990 жылы люксембург, шенген қаласында қол қойылған шенген конвенциясының құрметіне аталған. халықаралық саяхат кезінде шенген аймағы біртұтас мемлекет тәрізді сын танытады. шекаралық тексеріс аймаққа кірген және шыққан кезде ғана, аймаққа кіретін мемлекетедің бірегей сыртқы шегінде жүргізіледі, ал аймақ ішінде шекаралық бақылау толығымен алынып тасталған. бастапқы кезде шенген аймағының базасы еуропалық одақтан бөлек болды.1999 жылы амстердам келісімі күшіне кіргесін, біртұтас заң шығарушылық бірлестікке жүйеленді. ресми түрде шенген аймағына еуропалық одаққа кірмейтін төрт мемлекет кіреді олар: исландия, норвегия, швейцария және лихтенштейн, одан басқа де-факто монако, сан-марино және ватикан сияқты евроодаққа кірмейтін микро мемлекеттерде бар. одан басқа тағы бір мемлекетте андоррада шенген аймағының мемлекеттерімен ішкі шекаралық бақылау жоқ еуропалық одақтың барлық мемлекеттері ұлыбритания мен ирландиядан басқа шенген аймағына кіруге міндеттеме алды. одан басқа румыния, болгария және кипр мемлекеттерінен басқалары айтқандарында тұрды. казіргі кезде аймақтың аумағы 312 099 шаршы километр құрайды, онда 400 млн.адам тұрады. шенген ережелеріне сәйкес аймаққа кіретін мемлекеттердің ішкі шегінде шекаралық бақылауды жою қатар аймақпен шекаралас басқа елдермен сыртқы шегінде бақылау күшейтіледі.сол сияқты,елдер, уақытша қатынасқан шенген визасы қоса шекте біртұтас саясат жүргізуге міндеттеме алады. аймақтың сыртқы шегінде өзара келісілген бақылау жүргізілсе, шекарааралық полицилық сот әуежайларда, қонақ үйлерде жеке бас төлқұжатын тексеру үшін паспорт немесе еуроодаққа мүше болатын мемлекет азаматында болатын жеке карта талап етіледі. кейбір кездерде, ішкі шекараларға қауіп төнуі мүмкін болған жағдайда, (мысалы маңызды саяси саммиттер немесе спорттық жарыстар кезінде) кейбір шенген аймағына кіретін мемлекеттер шекараларында күзетілу күшейтіледі. бірақ күшейтілу мерзімі 30 күннен артық болмауы керек. шенген аймағы 1995 жылы 26 наурыз күні пайда болды, сол күні келесі жеті мемлекет арасында: бельгия, люксембург, нидерланд, португалия испания мемлекет аралық шекара алынып тасталды.1997 жылы оларға италия мен австрия қосылды. 1999 жылы амстердам келісімі бойынша, келісім acquis бір бөлімі ретінде қабылданды, (казіргі кезде жаңадан қабылданған мемлекеттер құптайтын ео құқықтық нормаларының бірлестігі). 2000 жылы аймаққа грекия қосылды,ал 2001 жылы шенген аймағына скандинавия паспорт одағына кіретін (дания, финляндия, швеция) мемлекеттері қосылды, сол сияқты евроодаққа кірмейтін исландия мен норвегия одақтастығы қосылды 2007 жылы аймаққа тағы да ел кірді чехия, эстония, венгрия, латвия, литва, мальта, польша, словакия мен словения (олардың бәрі үш жыл бұрын ео мүше болған еді). швейцария шенген аймағына 2008 жылдың 12 желтоқсан күні қосылды, 2011 жылдың 19 желтоқсанында лихтенштейн кірді, олар аймақтағы ео кірмейтін сәйкестігіне сай үшінші және төртінші мемлекет болып есептеледі. осы кезде шенген аймғын 26 мемлекттен тұрады,оның төртеуінен баcқасы еуроодаққа мүше елдер. ео мүше емес екі ел, исландия мен норвегия скандинавия паспорт одағын құрайды ресми түрде ео шенген әрекетімен байланысқан елдер деп саналады. тағы екі ел: швейцария мен лихтенштейн шенген аймағына сол шарттармен кірген. де-факто шенген аймағына бірнеше микро мемлекеттер қосылады,олар шенген келісімі елдерімен, шекарасын ашық не жартылай ашық ұстайды. шенген ережелерін толық қабылдайтын ел еуроодақтың эксперттерінің төрт түрліәзірлік бағалауын алуы тиіс. олар әуе кеңістігі шекарасының, мәліметтерді қорғау әзірлігінің дайындығы. 2011 жылдың 22 қыркүйегінде брюссельде өткен еуроодақ ішкі істер министрлігінің құрылтайында болгария мен румынияға шенген аймағына қосылуға тыйым салынды. оған себеп нидерланд мен финляндияны бухарест пен софияда жүргізілетін жемқорлыққа қарсы істер сол жерлерді санауы. 2011 жылдың желтоқсанында еуроодақ басшылары, брюссельде екікүндік саммитті бітірер кезде шенген аймағына румыния мен белоруссияның кіруі туралы мәселені 2012 жылдың наурызында шешіледі деп жоспарлады. 2012 жылдың наурызында еуроодақтың 27 мемлекет басшылары брюссель саммитінде румыния мен белорауссияның енгізілу мәселесін нидерланд сұрауы бойынша кем дегенде 2013 жылға қалдырылды.