text: көтерілулер мен қайтулар ай мен күннің тарту күштерінің әсерінен пайда болатын мұхит сулары деңгейінің биіктеуі және төмендеуі. көтерілу мен қайту кезіндегі мұхит (теңіз) деңгейінің ауытқуы әр жерде әр турлі болып келеді: ашық мұхит деңгейі 0,9 шамасында, жағаға жақын жерде одан да биік көтеріледі, деңтейдің орташа көтерілуі шамасында болады. өзен сағалары мен тар шығанақтарда су деңгейі көп көтеріледі, лондон орналасңан тұста темза өзенінің деңгейі жге дейін, фанди шығанағында (солт. америка) 16 жге дейін, сссрдағы ақ теңізге кіре берісте 8,5 лгге дейін, пенжин кірмесінде 11 жге дейін. көтерілу ішкі теңіздерде аз кездеседі. бұл үлкен г;өлдерде де байңалады (мичиган көлінде). көтерілу өзеы сағалары арқылы ағысқа қарсы да жылжиды. толковый географический словарь. под общей редакцией академика ан казсср, проф. с. к. кенесбаева кандидата филол. наук а. а. абдрахманова. алма-ата, изд-во «наука», 1966, стр. 204. (академия наук казахской сср. институт языкознания. сектор физической географии). составители: ж. аубакиров, с. абдрахманов, к. базарбаев.