text: дала тасбақасы - құрлық тасбақалары тұқымдасына жататын бауырымен жорғалаушы. қазақстанда бұл тасбақа шығыс қазақстан облысының оңтүстігінде ақтоғай стансасы орналасқан балқаштың солтүстік-шығыс жағалауына дейінгі аймақта кездеседі. құмдауыт сары топырақты даланы мекендейді. карапакс, яғни, арқа сауыты 29 см, жалпы бауыр сауытын пластрон деп атайды. аталығы аналығынан кішірек және арқа сауыты дөңесті, ұзындау құйрықты болады. дала тасбақасы тіршілік қамын қатаң күндіз жасайды. ыстық күндері таңертең және кешкі ымырт кезінде ғана жайылады. ыстықта өсімдіктер түбіне, кеміргіштердің ініне тығылады. бір күнде тасбақа шақырымға дейін бара алады. тасбақа, негізінен, көпжылдық шөптер мен түрлі өсімдіктердің балаусасымен қоректенеді, кейде қоңыздар мен бүйілерді де қорегіне жаратады. тасбақалар ұйқыдан наурыз сәуір айларында оянады. мамыр айында шағылысып, аналығы бірнеше рет қайталап 10-16 жұмыртқа табады, оларды тереңдігі 15-20 см топырақ астына көмеді. инкубациялық кезеңі 80-110 тәулікке жетеді. жер бетіне келесі көктемде шыққан тасбақа балалары тіршілігін жер бетінде бастайды. тасбақалар өте баяу өседі. жыныстық жағынан 10-13 жылда жетіледі. тасбақаның бұл түрі табиғатта 30 жылдай өмір сүреді. қалқанының жоғары жағы жасыл сарғыш, бауыры сарғыш келеді. басы, аяғы және құйрығы жасыл қоңыр. тұрқы 30 см-дей, мүйіз сауытпен қапталған. салмағы 2,5 кг-дай. аяқтарында башайдан болады. қазақстанның оңтүстігінде шөл және шөлейтті аймақтарда кездеседі. өзі қазып алатын інінің тереңдігі м-дей, кейде кірпі, қосаяқ, сарышұнақтардың індерін де пайдаланады. жылына айдай ояу, қалған уақытта ұйқыда болады. наурыз айларында ұйқысынан оянып, сәуір маусым арасында рет ұйыққа түседі (1 жұмыртқадан салады). өте баяу өседі. 65 100 күнде жұмыртқаны жарып шыққан тасбақалар келесі жылдың сәуір айында ғана інінен шығады. көп жылдық шөптесін өсімдіктермен қоректенеді. кәсіптік маңызы бар, батыс еуропа елдерінде тағам ретінде пайдаланылады..