text: эрик ричард кандел (; қараша 1929 ж.т., вена) американдық психиатр, нейробиолог және биохимия профессоры (нейробиология және мінез-құлық университеті, нью-йорк, ақш). физиология немесе медицина саласындағы нобель сыйлығы марапатталған (арвид карлссон және пол грингардпен бірге) жүйке жүйесіндегі дабылдың түрленуіне қатысты және, атап айтқанда, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді жадтың негізгі нысанында жатқан синапстардың жұмыстарының молекулалық механизмдерін ашқаны үшін. ағылшын транскрипциясы kandel тегі кендэл (немесе кэндел) ретінде оқылады. эрик кендэлдің шығу тегі австриялық еврей отбасынан екенін ескере отырып, оның тегі орыс әдебиетінде жиі кандель деп аударылады. эрик (erich) қарашада 1929 жылы венада коломыялық еврей, герман және шарлотта канделдердің отбасында дүниеге келген. герман канделға венадағы кучкергассе көшесіндегі ойыншық дүкенін тиесілі болған, олардың людвиг атты үлкен ұлы болған. эрик вена бастауыш мектебінде оқыған. 1939 жылы кэндел отбасы, гитлердің режимінің қудалауына байланысты австриядан кетуге мәжбүр болады. эрик және людвиг бірінші бельгияға барып, кейін ақш-қа қоныс теуіп, онда олар ата-аналарымен қауышады. нью-йоркте кандел отбасы бруклинде орналасады. эрик алдымен ағылшын тілін білмейді. американдық тәртіпке сай, оның есімін өзгерту туралы шешім қабылданады: соңғы әрпін тастап, eric қылып өзгертеді. тегінің айтылуы да өзгереді. 217 қоғамдық бастауыш мектепбіне барып, содан кейін флэтбуш еврей мектебіне - түседі, содан кейін «эразмус-холл» - мемлекеттік орта мектебін бітіреді. мектеп қабырғасында мектеп газетіне жазып, спортпен әуестенеді. 1944 жылы эрик кандел гарвард университетіне түсіп, ол онда қазіргі заманғы еуропа тарихын және әдебиетін зерттеді. зигмунд фрейдтің жұмыстарына және психоанализға қызығушылық танытуы психиатрияны зерттеуге әкелді. 1952 жылы ол нью-йорк университетінің медицина мектебіне жазылып (ағылш. new york university school of medicine). 1955 жылдың күзінде колумбия гарри грундфестің зертханасында тағылымдамадан өтеді, ол жеке жүйке жасушаларына тәжірибе жасауды үйренеді. 1956 жылдың маусымда дениз бистрен үйленіп, сол жылы монтефиоредегі нью-йорктік клиникада психиатрия бойынша интернатурадан өтеді. резидентураны ол 1960-62 жылдары гарвард медицина мектебінде массачусетс психикалық денсаулық орталығында өтеді. 1957 жылдан 1960 жылға дейін ол уэйд маршаллдың психикалық денсаулық ұлттық институтының жұмыс істеді, осы уақытта кэндал аплизияны (aplysia californica) олардың эксперименттер объектісі ретінде таңдау шешім қабылдады. 1962 жылы қыркүйекте кандел парижге көшіп келеді де тауц зертханасында аплизия жүйке жасушаларын зерттейді, және 1965 жылы осы зерттеулердің бірінші нәтижелерін жариялады. эрик кандель. поисках памяти // серия «элементы». переводчик п. петров. астрель, corpus 2012. 736 страниц. isbn эрик кэндел. клеточные основы поведения // переводчики: н. алексеенко, г. рожкова, п. костюк, дмитрий сухарев. москва. из-во мир 1980. 600 стр. автоөмірбаян эрика кендэла нобель комитеті сайтындағы interview with kandel маусым 2006 german/english eric kandel’s columbia university website eric kandel nobel’s life eric r. kandel’s united states patents