text: дариға нұрсұлтанқызы назарбаева (7 мамыр 1963 жылы қарағанды облысының теміртау қаласында дүниеге келген) қоғам және мемлекет қайраткері, саясаткер. 2019 жылғы 20 наурыздан 2020 жылғы мамырға дейін қазақстан республикасы парламенті сенатының төрағасы. тарих ғылымдарының кандидаты, саяси ғылымдар докторы. қазақстанның тұңғыш президенті нұрсұлтан назарбаевтың үлкен қызы. 2021 жылдың қаңтарынан 2022 жылғы ақпанға дейін қазақстан республикасы парламенті мәжілісінің vii шақырылым депутаты. 1980—1983 м. в. ломоносов атындағы мму тарих факультетінде оқыды. 1983—1985 с. м. киров атындағы қазму тарих факультетінің студенті. 1985—1987 м. в. ломоносов атындағы мму тарих факультетінің 1987—1990 м. в. ломоносов атындағы мму аспиранты. 1992—1994 «бөбек» балалар қайырымдылық қорының 1994—1995 «қазақстан теледидары мен радиосы» республикалық корпорациясының «хабар» ұлттық теледидар ақпарат агенттігінің директоры. 1995—1998 «хабар» агенттігі» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының бас директоры. 1998—2001 «хабар» агенттігі» жақ президенті. 2001—2004 «хабар» агенттігі» жақ директорлар кеңесінің төрайымы. 19 қыркүйек 2004 20 маусым 2007 қазақстан республикасы парламенті мәжілісінің iii шақырылым депутаты («асар» республикалық партиясының тізімі бойынша), 2005 жылдың ақпан айынан 2007 жылдың 20 маусымына дейін «аймақ» депутаттық тобының жетекшісі. 2007 жылдан бастап қазақстан республикасы тұңғыш президенті қорының директор. 20 қаңтар 2012 қыркүйек 2015 қазақстан республикасы парламенті мәжілісінің шақырылым депутаты («нұр отан» партиясының тізімі бойынша), даму және ғылым комитетінің төрайымы. сәуір 2014 қыркүйек 2015 қазақстан республикасы парламенті мәжілісі төрағасының орынбасары, «нұр отан» фракциясының жетекшісі. *11 қыркүйек 2015 13 қыркүйек 2016 қазақстан республикасы орынбасары. 13 қыркүйек 2016 20 наурыз 2019 қазақстан республикасы парламенті сенатының депутаты, халықаралық қатынастар, қорғаныс және қауіпсіздік жөніндегі тұрақты комитет төрағасы. 2019 жылғы 20 наурыз 2020 жылғы мамыр қазақстан республикасы парламенті сенатының төрағасы. 2021 жылдың қаңтарынан 2022 жылғы ақпанға дейін қазақстан республикасы парламенті мәжілісінің vii шақырылым депутаты болды. қазақстан республикасы юнеско істері жөніндегі ұлттық комиссияның бұрынғы мүшесі; қазақстан гимнастика федерациясының бұрынғы құрметті президенті; халықаралық телевизиялық өнер және ғылым академиясының директорлар кеңесінің бұрынғы мүшесі (нью-йорк); еуразиялық стратегиялық зерттеулер орталығының экс-президенті (мәскеу); еуразиялық теледидар академиясының (мәскеу); еуразиялық телефорум ұйымдастыру комитетінің экс-тең төрағасы (мәскеу); «еуразия» халықаралық экономикалық академиясының экс-мүшесі»; «дегдар» гуманитарлық қорының қамқоршылық кеңесінің төрайымы; «асар-береке» ққ қамқоршылық кеңесінің төрайымы; «қазақстан жастар конгресі» зтб қамқоршылық кеңесінің төрайымы; орыс баспасөзінің дүниежүзілік қауымдастығының «жастар қалауы» рқұ қамқоршылық кеңесінің төрайымы; сенаторлар кеңесінің төрайымы 1980 жылы алматыдағы қ. сәтпаев атындағы №56 гимназияны бітірді. 1980-1983 жылдары м. в. ломоносов атындағы мәскеу мемлекеттік университетінің тарих факультетінде оқыды. 1985 жылы с. м. киров атындағы қазақ мемлекеттік университетін тәмамдады. 1991 жылы м. в. ломоносов атындағы мму-де т.ғ.д., профессор и. в. григорьеваның ғылыми жетекшілігімен тарих ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін «1947 жылғы республикалық конституцияны қабылдау төңірегінде италиядағы саяси күрес» (мамандығы 07.00.03-жалпы тарих) тақырыбында диссертация қорғады. ресми оппоненттер т.ғ.д. н.п.комолова және т.ғ.к. в.н.дахин. жетекші ұйым ксро ға халықаралық жұмыс қозғалысы институты. 1998 жылы ресей федерациясы президенті жанындағы рмқа-да «жаңа тәуелсіз мемлекеттердегі саяси жүйелерді тақырыбы бойынша саяси ғылымдар докторы ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғады (мамандығы 23.00.02 саяси институттар мен процестер). ғылыми кеңесші филос.ғ.д., профессор ресми оппоненттер э.ғ.д., профессор д.в.валовой, саясат ғылымдарының докторы, профессор а.а.чичановский және әлеуметтану ғылымдарының докторы, профессор м.м.тәжин. жетекші ұйым рға зерттеулер институты. қазақ, орыс, ағылшын, итальян тілдерін меңгерген. дариға назарбаеваның мансап сатысындағы қадамы 1992 жылы оның анасы сара назарбаева негізін қалаған «бөбек» балалар қайырымдылық қорының вице-президенті болып тағайындалуынан басталды. қор балаларға көмек көрсетуге бағытталған тәуелсіз қазақстандағы алғашқы ұйым болды. 1994 жылы дариға назарбаева «қазақстан теледидары мен радиосы» республикалық корпорациясының вице-президенті болып тағайындалды. 1995 жылы қазақ тв ақпараттық қызметінің негізінде құрылды. дариға назарбаеваның жетекшілігімен «хабар» өзінің меншікті тілшілер желісін дамытып, жаңа қамтамасыз етіліп, ел телеарналары арасында көшбасшы орынға ие болды. «хабардан» бөлек дариға назарбаевамен байланысты құрылымдар «европа плюс» ктк, нтк танымал «караван» газетін сатып алды. жаңа медиа-холдингті басқару үшін «тв-медиа» және «алма-медиа» компаниялары құрылды. 1998 жылы «хабар» жабық акционерлік қоғам болып қайта құрылды, ал дариға назарбаева жақ президенті лауазымына, ал 2001 жылдан бастап директорлар кеңесінің төрайымы болды. 1999 жылы «алатау» шипажайының аумағында дариға назарбаеваның қолдауымен «алматы менің алғашқы махаббатым!» атты алғашқы ретро-фестиваль өтті, шараны «хабар» агенттігі ұйымдастырды. фестивальдің басты идеясы алматылықтардың ұрпақтар арасындағы рухани байланысын сақтап қалу, алматы еліміздің мәдени орталығы деген мәртебесін қолдау, қаланың 1960–1980-ші жылдардың басындағы бірегей мәдениетін және рухани ахуалын қайта жандандыру болды. 2001 жылдың маусым айында мәскеуде өткен «ақпарат: ххі ғасыр сын-тегеуріні» ақпараттық ынтымақтастық жөніндегі дүниежүзілік конгресте дариға назарбаева тұрақты түрде жұмыс істейтін еуразиялық медиафорум құруды ұсынды. ол медиафорумға қатысушылар еуразиялық ақпараттық кеңістікті құру мәселелерін, мемлекет пен бақ өзара сондай-ақ журналистиканың этикалық нормаларын талқылай алатынын атап өтті. бірінші еуразиялық медиафорум 2002 жылдың сәуір айында алматыда өтті, оны қазақстан республикасының президенті нұрсұлтан назарбаев құттықтау сөзімен ашты. 2002 жылы қазақстан журналистерінің конгресі ашылды, 27 сәуірде қазақстан журналистер конгресінің бастамашыл тобының жиналысында дариға назарбаева атқарушы комитеттің төрайымы болып сайланды. аталмыш конгресте алғаш рет елімізде журналист этикасы кодексін құру мәселесі көтерілді. 2002 жылдың қазан айында дариға назарбаева «жастар қалауы» блогының қамқоршылық кеңесінің төрайымы болып тағайындалды, блоктың алғашқы қазақстан жастар конгерсін құру туралы ұсыныс жасалды. 2003 жылы назарбаева «асар» республикалық партиясын ұйымдастырып, оған көшбасшылық етті. бірнеше ай ішінде «асардың» қатарына кіруге ниет білдірушілер тарапынан 167 мыңнан астам өтініш келіп түсті, оның 139 мыңы өңделіп, түпнұсқалығы тексерілді, әділет министрлігіне 77 мың қол тіркеуге жіберілді. «асар» өзін орталықшыл толқын партиясы деп атап, өзінің басты міндеттерінің бірі қоғамдағы сезімтал нүктелерді анықтау және оларды шешу деп білді. 2003 жылғы желтоқсанда партия тіркелді. 2004 жылғы мәжіліс сайлауының қорытындысына сай партиялық тізім бойынша 541 239 (11,38 %) сайлаушылардың дауысын жинап, партия үшінші орынды иеленді, мәжілісте партия тізімі бойынша депутат дариға назарбаева болды, сондай-ақ, «асар» атынан бір мандатты үш депутат округтар бойынша сайланды. 2005 жылдың ақпанында қазақстан парламентінде жаңа «аймақ» депутаттық тобы құрылды, оған 36 депутат кірді (28-мәжілістен және 8-сенаттан). оның басшысы болып мәжіліс депутаты дариға назарбаева сайланды. «аймақ» депутаттық тобының негізгі мақсаты өңірлерді дамытуға бағытталған қолданыстағы мемлекеттік және салалық бағдарламаларды іске асыруға жәрдемдесу және бақылау жасау, әкімшілік реформа мен жергілікті өзін-өзі басқаруды әзірлеуге және заңнамалық қамтамасыз етуге белсенді қатысу, кәсіпкерлікті дамыту болып табылады. 2006 жылғы шілдеде партияның кезектен тыс съезі өтті, онда «отан» республикалық саяси партиясына қосылу туралы шешім қабылданды (2006 жылғы желтоқсаннан бастап «нұр отан»), ал дариға назарбаева «нұр отан» партиясы жетекшісінің орынбасары болып тағайындалды. 2007 жылдан бастап дариға назарбаева қазақстан республикасы тұңғыш президенті қорының директоры болып табылады, қоғамдық және қайырымдылық қызметпен айналысты, халықаралық конференциялар мен симпозиумдарға қатысты. қор өз қызметін үш негізгі бағыт бойынша жүзеге асырады: 1) жастар бағдарламалары (қазақстандық жастардың зияткерлік және шығармашылық әлеуетін ашуға және іске асыруға, олардың зерттеулері мен жобаларын қолдай отырып, сондай-ақ ғылыми және шығармашылық іс-шаралар жүргізе отырып көмектеседі); 2) әлеуметтік жобалар мен қайырымдылық; 3) талдау орталығы әлемдік экономика және саясат институты. 2007 жылы дариға назарбаева «нұрбанк» директорлар кеңесінің мүшесі болып сайланып, саясаттан бизнеске оралды. 2010 жылдың мамыр айында дариға назарбаева мен оның ұлы нұрәли әлиев «нұрбанк» ақ акционерлерінің құрамынан шықты, маусым айында олар сондай-ақ директорлар кеңесінен де шықты. парламенттік сайлауда 2012 жылғы қаңтарда дариға назарбаева «нұр отан» партиясының тізімі бойынша депутат болып сайланды және мәжілістің даму жөніндегі комитетін басқарды. 2014 жылғы сәуірде бірауыздан қазақстан республикасы парламенті мәжілісінің вице-спикері және «нұр отан» партиясы парламенттік фракциясының жетекшісі болып сайланды. 2015 жылғы 11 қыркүйекте қазақстан республикасы орынбасары болып тағайындалды. 2016 жылғы 15 қыркүйекте президент жарлығымен қазақстан парламенті сенатының депутаты болып тағайындалды. 2019 жылы 20 наурызда қазақстан республикасы парламенті сенатының төрағасы болып сайланды. 2019 жылы қыркүйекте сенат төрағасы болып қайта сайланды. 2020 жылы мамырда мемлекет басшысының жарлығымен қазақстан республикасы парламенті сенатының депутаты дариға назарбаеваның өкілеттігі тоқтатылды. 2021 жылдан бастап қазақстан республикасы парламенті мәжілісінің vii шақырылым депутаты. 1990 жылдардың соңынан бастап дариға назарбаева әнші ретінде қазақстандық телеарналардың экранынан үнемі көріне бастады, көптеген қайырымдылық концерттер берді, оның ішінде мәскеудегі үлкен театр сахнасында көрсеткен өнерін атап айтуға болады. оның репертуарында қазақ халық әндері, орыс романстары, опера ариялары, сондай-ақ джо дассен әндері бар. назарбаева оқу оқып жүрген кезінде меццо-сопрано дауыспен ән айта алатынын анықтағанын, тіпті оны консерваторияға дайындық бөліміне шақырғанын айтады, алайда университеттегі оқуын тастап кетуге оған әкесі тыйым салған. назарбаеваның айтуынша, оның дауыс ырғағын келтіріп, дайындаған атақты тенор әлібек дінішевке ұстаздық еткен алматы операсының кәсіби педагогы надия шарипова болды. дариға назарбаеваның «но все таки люблю» алғашқы жеке концерті алматыда 2001 жылдың мамыр айында өтті, концерттен түскен барлық қаражат ұлы отан соғысы ардагерлерінің қорына аударылды. бір жылдан кейін алматыда «снова пою» атты екінші жеке концерті өтті. 2003 жылдың жазында ресей федерациясының мәдениет министрлігінің шақыруы бойынша үлкен театрдың бетховен залында жеке концерт ұйымдастырып, өнер көрсетті. 2007 жылы назарбаеваның жеке концерті парижде өтті. 2001 жылы назарбаеваның бастамасымен және басшылығымен ұлы отан соғысы ардагерлеріне материалдық көмек көрсетумен, халықтың әлеуметтік осал топтарына көмек көрсетумен, балалар үйлеріне, мүгедектер үйлеріне материалдық көмек көрсетумен, паралимпиадалық қозғалысты қолдаумен, жас таланттарды қолдаумен, жаңа ғылыми ізденістерді дарынды студенттерге арнайы гранттар мен стипендиялар бөлумен, ұйымдармен, жетекші оқу орындарымен, таяу және алыс шетелдердің мәдени орталықтарымен және қоғамдық қазақстанда және шетелде классикалық, халық музыкасы, эстрадасы, қазақстандық орындаушылардың концерттерін ұйымдастыру, «астана кештері», «жапон көктемі» «жапон күзі», «времен связующая нить», «алға, қазақстан!», «көктем самалы», «жүрек сазы» өнер фестивальдерін ұйымдастыру, конференциялар, шеберлік сабақтар, көрмелер, байқаулар ұйымдастыру, оқу әдебиетін шығарумен айналысатын «дегдар» гуманитарлық қоры құрылды. дариға назарбаева жетекшілік еткен «дегдар» қорының қолдауымен қазақстандық опера әншілері пезаро қаласындағы (италия) халықаралық вокал академиясында маэстро марио меланиден тәлім алды. танымал өнер ұстазынан дариға назарбаева да сабақ алды және оның шақыруы бойынша маэстро бірнеше рет қазақстанға келді. 2009 жылы дариға назарбаеваның тапсырмасы бойынша және қолдауымен «асар-береке» қоғамдық қоры қазақстандық аймақтардың тұрғындарына білікті медициналық қызмет көрсетуді қамтамасыз ету бойынша жобаны іске асырды, төтенше жағдайлар кезінде жұмыс істеуге қабілетті жылжымалы медициналық кешендер үшін мың маман даярланды. 2019 жылы «асар-береке» ққ ядролық терапия орталығында онкологиялық аурулармен ауыратын балаларға тексеру және емдеу үшін жағдай жасады. 2011 жылдың желтоқсанында дариға назарбаева мәскеу қаласында ресейдің мемлекеттік академиялық үлкен театрының жаңа сахнасында «сәлем, ресей» атты жеке концертін берді, ал 14 желтоқсанда астана қаласының орган залында өнер көрсетіп, концерт берді. 2011 жыл аралығында ресейлік universal music компаниясы дариға назарбаеваның «менің жұлдызым» музыкалық телефильміне арналған түрлі алаңдарда концерттік қойылымдарын түсірді. «қатерлі ісікке қарсы бірге күресейік» қайырымдылық жобасы шеңберінде фильм 2012 жылдың ақпан айында алматыда және 2012 жылдың 20 сәуірінде мәскеуде көрсетілді. 2012 жылдың маусым айында астана қаласында дариға назарбаева жетекшілік ететін «дегдар» қорының бастамасымен «астана кештері» халықаралық өнер фестивалі өтті. бұл жоғары өнерді барынша қолжетімді ету және барлық әлеуметтік топтарға әлемдік музыка мәдениетінің жауһарларына қол жеткізуге мүмкіндік беру мақсатында ұйымдастырылған қайырымдылық жоба. жоба аясында белгілі вокалшылар дариға назарбаева мен әлібек дінішев, ресейлік органшы рубин абдуллин, отандық пианиношы тимур орманшиев, дирижер ренат салаватов, жас опера әншілері медет шотабаев пен андрей трегубенко өз өнерлерін көрсетті. барлық концерттерге билеттер тегін таратылды. парасат ордені (желтоқсан 2004) ii дәрежелі барыс ордені (желтоқсан 2013) дәрежелі барыс ордені (желтоқсан 2021) мәдениет және әдебиет орденінің кавалері (франция, сәуір 2009) «астана» медалі (17 тамыз 1998) «қазақстан республикасының парламентіне 10 жыл» медалі (7 қараша 2005) «қазақстан республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001 жыл) «қазақстан республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011) тәуелсіз мемлекеттер достастығы парламентаралық ассамблеясының «тмд паа. 20 жыл» күміс медалі (27 наурыз 2012) «нұр отан» хдп «белсенді қызметі үшін» медалі (3 мамыр 2013) нығайтуға қосқан үлесі үшін» қазақстан республикасы конституциялық кеңесінің медалі (30 тамыз 2013) қазақстан республикасы ұлттық банкінің «теңгеге 20 жыл» медалі «қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл» медалі (14 мамыр 2015) «қазақстан конституциясына 20 жыл» медалі (5 тамыз 2015) «достастық» ордені (2017) әкесі нұрсұлтан назарбаев (1940 жылы дүниеге келген), 1990 жылдан 2019 жылға дейінгі уақыт аралығындағы қазақстан республикасының президенті. анасы сара назарбаева (1941 жылы дүниеге келген), «бөбек» республикалық балалар қайырымдылық қорының негізін қалаушы және президенті. сіңлілері: динара назарбаева (1967 жылы дүниеге келген) н.ә.назарбаев атындағы білім қорын басқарады, қазақстан халық банкінің ірі акционері. тимур құлыбаевтың жұбайы. әлия назарбаева (1980 жылы дүниеге келген) бизнеспен айналысады, «элитстрой» құрылыс компаниясын басқарады, кинопродюсер. бұрыңғы күйеуі рахат әлиев (1962-2015). үш баласы бар: үлкен ұлы нұрәли әлиев (01.01.1985), кіші ұлы айсұлтан назарбаев қызы венера назарбаева (05.05.2000).