text: көрнекілік педагогикадағы дидактикалық тәсіл. ол ақпараттың, дәрістің, жарнаманың танымдылығы мен пәрменділігін арттыру жолы, оқытуда заттар мен құбылыстардың әр қайсысының өзіне тән жаратылыс бітімін, әр қилы сыр-сипаттарын сезім мүшелері арқылы байқау, қабылдауға баулиды. адам қоршаған ортаны, дүниені, құбылыстарды бес сезім мүшесі арқылы түйсінеді. оның ішінде ақпаратты ең көп қабылдайтын сезім мүшесі көру түйсігі. адам жадында терең таңбаланатыны да осы көру түйсігі арқылы қабылданған ақпарлар. бірақ, түйсік өздігінен құбылыстардың ішкі байланысын, олардың заңдылығын бейнелей алмайды. құбылыстардың мәнін адам санасында ойлау, пайымдау қабілеті ғана бейнелейді. к-тің нәтижесінде қоршаған өмір құбылысын және заттарды салыстыра ойлап, пайымға салып қабылдау арқылы оқушылардың мәселені түйсіну дәрежесі артады, сана-сезімі қалыптасады. сонымен бірге, қабылданған ақпарлар оқу міндеттеріне байланысты талданып, қорытылады. к. құралдары оқушыларға бейнелі түсінік беру үшін ғана емес, оқушылардың ұғымын қалыптастырумен бірге, абстрактілі байланыстар мен тәуелділікті түсіндіру үшін қолданылады. бұл дидактиканың басты қағидаларының бірі болып саналады. к-ті чех педагогі я.а. коменский (1590 1670) 17 ғ-да енгізді. одан кейін педагогтер швейцар и.г. песталоцци (1746 1827), неміс а.дистерверг, орыс педагогі к.д. ушинский (1824 1870/71), т.б. к-ті оқу пәндерінің мазмұнына бейімдеп (ана тілі, арифметика, табиғаттану, т.б.), дидактика мен әдістеме жүйесіне лайықтап қалыптастырды. к-тің үлгілерін пайдалануға ы.алтынсарин зор көңіл бөліп, “қазақ жастары ғылым-өнерді кітап сөзі деп қана қарамай, заттай көзімен көріп, ажырата білуін” мақсат етіп қойды. қазіргі оқу жүйесінде жанды-жансыз табиғат объектілерін байыппен байқаудың, сурет, өрнек, көркемөнер туындыларын, график. материалдарды заттай пайдаланудың мәні зор. қазіргі дәуірде ғылым, техника, көркемөнер салаларында мол дамыған шынайы деректерді, т.б. едәуір күрделі бейнелеу мүмкіндіктерін пайдалану үшін түрлі кабинет, арнайы жұмыс орындары кабиналар ұйымдастырылды. осыған орай оқу барысында кинофильмдер, теледидар, оптик. аспаптар, түрлі механизмдер, дәлдік өлшеу-есептеу машиналары, т.б. көрнекі құралдар қолданылады.