text: жердегі зат айналымы географиялық қабық пен жоғары және төмен жатқан геосфераларда болып тұратын процестерде бір зат бірнеше рет қатысқанда болатын құбылыс; бұл жерге тән геохимиялық ерекшеліктердің бірі. жердегі заттардың тұйық айналымының негізгі энергия көзі күн радиациясы. жердегі зат айналымының масштабы, ұзақтығы жағынан көптеген түрі бар. мысалы: құрлық пен мұхит арасындағы су айналымы, ландшафтағы химиялық элементтердің биологиялық айналымы, зат айналымы, жер қыртысындағы тау жыныстарының арасындағы болатын айналым тағы басқалар. зат айналымы тұйық цикл емес. оның символы спираль немесе циклоида. әрбір зат айналымы нәтижесінде жер қабығы мен ландшафт бұрынғы қалпына қайта оралмайды, ал кейбір жаңа қасиет пайда болады. толковый географический словарь. под общей редакцией академика ан казсср, проф. с. к. кенесбаева кандидата филол. наук а. а. абдрахманова. алма-ата, изд-во «наука», 1966, стр. 204. (академия наук казахской сср. институт языкознания. сектор физической географии). составители: ж. аубакиров, с. абдрахманов, к. базарбаев.