text: абхаз автономиялы кеңестік социалистік республикасы (, грузин кср құрамында 1931 жылдан 1992 жылға дейін болған автономиялық республика. 1921 жылы грузин скр-нің құрамына (және ол арқылы ксфкр) кірген және 1931 жылы тәуелсіздігінен айырылған (грузия кср құрамында автономия болды) ксро құрамында тәуелсіз республиканы кеңестендіруден кейін грузиядан бөлініп шыққан абхазия социалистік кеңес республикасының мұрагері. 1990 жылы 25 тамызда абхазия егеменді абхаз кеңестік социалистік республикасы болып жарияланды, бұл ксро конституциясына сәйкес келмейді. 1991 жылдың көктемінде грузия өзінің тәуелсіздігін қалпына келтіргенін жариялағанда, абхазия ксро құрамында қалуға ниет білдірді (абхаз азшылығы ксро-ны сақтау туралы референдумға қатысты, ал абхаз автономиялық республикасы тұрғындарының көпшілігі біртұтас грузияның тәуелсіздігін қалпына келтіру туралы референдумда қатысты) және қорытындысында төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитеттің сөзінің нәтижесінде бұзылған жаңа одақ егеменді мемлекеттер одағына (емо) қосылуын болжаған. тмд құрылғаннан кейін және грузияның оған мүше болудан бас тартуына байланысты (1993 жылға дейін) өзін-өзі жариялаған абхазия басшылығы халықтың көпшілігінің пікіріне қарамастан, тмд-ға өз бетінше кіруге ниетті екенін жариялады. 1992 жылдың жазында абхазиядағы аймақтық билік пен тбилисидегі орталық басшылық арасындағы негізінен конституциялық мәселе бойынша күшейді: абхаз автономиясының болуын ұйғармайтын грузия әскери кеңесінің 1921 жылғы грузия демократиялық республикасының конституциясына қайта оралу туралы шешіміне жауап ретінде абхазия жоғарғы кеңесі 1992 жылы 23 шілдеде абхазия асср-нің 1978 жылғы бас тартты және өз кезегінде абхазияға абхазия мен грузия арасындағы келісімшарттық қатынастардың нұсқауы бар грузиямен конфедерацияда шартты республика мәртебесін беретін абхазия кср 1925 жылғы (негізгі заңы) қалпына келтірілгенін жариялады. бұл 17 мың адамның өмірін қиған қарулы қақтығысқа (грузин-абхаз қақтығысын қараңыз) әкелді. бейбіт келісімге бұұ-ның 1994 жылдың сәуірінде ғана қол жеткізілді. абхаз акср «кеңестік абхазия» (орыс тілінде, 1921 жылдан бастап), «аҧсны ҟаҧшь» (абхаз тілінде, 1921 жылдан бастап), «сабчота абхазети» (грузин тілінде, 1937 жылдан бастап), «кокинос капнас» (грек тілінде, 1932-1938), «мчита муруцхи» лаз тілде (1929-1938) республикалық газеттер жарияланып отырды. ксро оак 1935 жылғы 15 наурыздағы қаулысымен абхаз акср ленин орденімен марапатталды. 1989 жылғы халық санағы бойынша халық саны 525 061 адамды құрады, атап айтқанда: грузиндер 239 872 (45,68%) абхаздар 93 267 (17,76%) армяндар 76 541 (14,58%) орыстар 74 914 (14,27%) гректер 14 664 (2,79%) украиндар 11 655 (2,22%) белорустар 2084 (0,4%) эстондар 1466 (0,28%) яһудилер 1426 (0,27%) осетиндер 1165 (0,22%) татарлар 1099 (0,21%) 1922—1923 акиртава николай николаевич жауапты хатшы (1894—1937) 1923—1925 асрибеков ерванд михайлович жауапты хатшы (1898—1937) 1925—1927 стуруа георгий федорович жауапты хатшы (1884—1956) 1928—1929 амас (амирбеков) александр семенович жауапты хатшы (1904—1938) 1929—1930 меладзе павел григорьевич жауапты хатшы (−1937) 1930 5.1932 ладария владимир константинович жауапты хатшы (1900—1937) 5.1932 1.1936 ладария владимир константинович (1900—1937) 1.1936 1937 агрба алексей сергеевич (1897—1938) 1937 6.1938 л. а. бечвая кирилл георгиевич (1903-) 6.1938 1940 бечвая кирилл георгиевич (1903-) 1940 20.2.1943 барамия михаил иванович (1905-) 20.2.1943 12.1951 мгеладзе акакий иванович (1910—1980) 12.1951 21.4.1953 гетия шота дмитриевич (1904-) 21.4 2.10.1953 карчава григорий зосимович (1907-) 2.10.1953 1.1956 гегешидзе георгий андреевич (1924—1971) 1.1956 1958 гоциридзе отар давидович (1919-) 1958—1965 бгажба михаил тимурович (1915-) 1965—1975 кобахия валериан османович (1929—1992) 1975 2.1978 хинтба валерий михайлович 2.1978 6.4.1989 адлейба борис викторович (1931—1990) 6.4.1989 1991 хишба владимир филиппович ақпан 1922—1922 оак төрағасы ешба ефрем алексеевич 1922—1923 оак төрағасы картозия самсон алексеевич 1925 17.04.1930 оак төрағасы чанба самсон яковлевич 17.04.1930 28.12.1936 оак төрағасы лакоба нестор аполлонович 28.12.1936 02.1937 вакансия, абхаз акср оак төрағасының орынбасары л. а. 17.02 09.1937 оак төрағасы агрба алексей сергеевич 02.11.1937 12.07.1938 оак төрағасы рапава авксентий нарикиевич 13.07.1938 07.04.1948 жоғарғы кеңес президиумының төрағасы делба михаил константинович 07.04.1948 1958 жоғарғы кеңес президиумының төрағасы чочуа андрей максимович 1958—1978 жоғарғы кеңес президиумының төрағасы шинкуба баграт васильевич 1978 24.12.1990 жоғарғы кеңес президиумының төрағасы кобахия валериан османович 24.12.1990 26.11.1994 жоғарғы кеңес төрағасы ардзинба владислав григорьевич 02.1921 02.1922 революциялық комитеттің төрағасы ешба ефрем алексеевич 02.1922 28.12.1936 хкк төрағасы лакоба нестор аполлонович 14.07.1938 23.11.1938 хкк төрағасы рапава авксентий нарикиевич 23.11.1938 1943 хкк төрағасы чичинадзе константин георгиевич 1943 07.04.1948 хкк төрағасы министрлер кеңесінің төрағасы (1946 бастап) мирцхулава александр иорданович 07.04.1948 10.1953 министрлер кеңесінің төрағасы делба михаил константинович 10.1953 1957 министрлер кеңесінің төрағасы лабахуа архип миронович 1957—1958 министрлер кеңесінің төрағасы бгажба михаил тимурович 1958—1967 министрлер кеңесінің төрағасы чиковани михаил герасимович 1967—1972 министрлер кеңесінің төрағасы гилашвили павел георгиевич 1972 02.1973 министрлер кеңесінің төрағасы гигиберия борис герасимович 02.1973 1976 министрлер кеңесінің төрағасы татарашвили шота михайлович 1976 министрлер кеңесінің төрағасы сакварелидзе автандил петрович 1978—1984 министрлер кеңесінің төрағасы убилава юза джахоевич 1988 министрлер кеңесінің төрағасы зухбая отар георгиевич 1989 министрлер кеңесінің төрағасы анчабадзе гиви алексеевич абхазия скр абхазия