text: thumb физика табиғат) зат әлемді және оның қозғалысын зерттейтін ғылым. бұл жөнінде физика күш, энергия, масса, оқтама т.б. сияқты шұғылданады. жалпы мағынасы бойынша физика табиғаттың негізгі (іргелі) заңдылықтарын зерттейді. физика ғылымы ең жалпы және негізгі болатын, затты әлемнің күйін, өзгеруін және құрылымын анықтайтын жаратылыстану бөлімі болып келеді. физика (грек. physike, рhуsis—табиғат) өріс пен заттың жалпы қасиеттерін және олардың қозғалыс заңдарын зерттейтін ғылым. физика табиғат жөніндегі жетекші ғылымдардың бірі. ол басқа да жаратылыс тану ғылымдары сияқты ұзақ тарихи даму жолынан өтті. жеке физикалық ілімдердің пайда болу дәуірі. физика жайлы алғашқы деректер ежелгі вавилон, египет жазбаларында кездеседі. зәулім сарайлар мен күрделі құрылыстар (пирамида, қорғандар) салу жұмысында құрылыс механикасы мен статиканың қарапайым заңдылықтары және рычаг, көлбеу жазықтық, тәрізді қарапайым механизмдер пайдаланылды. практикалық талаптардан туған ежелгі вавилон, египет ғылымының теориялық негізі халық арасына тарамады. ғылым түгелдей діни абыздар қолында болды. ежелгі грек ғалымдары табиғат құбылыстарын «табиғаттан тысқары күштің» әсерінсіз-ақ ғылми негізде түсіндіруге ерекше мән берді. ежелгі грек ғалымдары (гераклит, анаксимандр, анаксимен, фалес т. б.) табиғат негізінен төрт элементтен (от, топырақ, ауа және су) тұрады десе демокрит (б.з.б. ғ.)і эпикур (б.з.б. 341—270), лукреций (б. з. б. ғ.) дүниенің ең қарапайым кірпіші одан әрі бөлінбейтін бөлшек атом деп санады. атом туралы ілім (атомистика) талай ғасырға созылған талас-тартыстан кейін, қазіргі табиғат жайлы ғылымдардың негізіне айналды. аристо-телъдің табиғат жайлы жазған кітабы «физика» деп аталған. осыған орай аристотельді физиканың «негізін қалаушы» деп те айтады. архимед гидростатиканың негізгі заңын (қ. архимед заңы) ашты, қарапайым механизмдерді зерттеді. ол механикамен қатар оптикамен, астрономиямен де айналысты. электр мен магнетизмге қатысты кейбір қарапайым қүбылыстар тым ертеден-ақ белгілі болған. грек-рим мәдениеті дәуірінде статиканың қарапайым заңдары (рычаг ережесі, ауырлық орталығы), геометриялық оптиканың алғашқы заңдылықтары (жарықтың түзу сызықты таралу заңы, шағылу заңдары, жарықтың сыну құбылысы) ашылды. демокрит, аристотель, архимед тәрізді ерте дүниедегі ұлы ғалымдардың ғылымға қосқан теңдесі жоқ мол үлесі халықтың ғасырлар бойына жинақталан тәжірибесімен ұштаса келіп, ф-ның ірге тасы болып саналатын классикалық механиканың тууына қолайлы жағдай жасады. орта ғасырдың алғашқы кезеңінде ғылымның дамуына араб мәдениеті елеулі үлес қосты. арабтар эксперименттік зерттеу тәсілдерін қолдана бастады. еуропада алхазен деген атпен белгілі болған египет физигі әл-хайсам оптикалық зерттеулер жүргізді. ол көздің көру теориясын жетілдірді, эксперименттер жүргізіп, құралдар жасады. алхазеннің «оптика кітабы» атты еңбегі 12 ғ-да латын тіліне аударылды. орта азия мен қазақстанан шыққан ғылымдар араб мәдениеті мен ғылымың одан әрі дамытты. әбу насыр әл-фараби өзінің «вакуум» атты трактатында ежелгі гректерде қолданылған эксперименттік тәсілдер мөн ф. ғылымының сол кездегі 