text: қара дене xx ғасырдағы ғылыми ойдың ұлы жеңісі кванттық теорияны қалыптастыруда қызған дененің сәуле шығаруын эксперименттік зерттеу үлкен рөл аткарды. жоғары температураға дейін қыздырғанда дене әртүрлі түске еніп, сәуле шығара бастайтынын білеміз. мысалы, темірді кыздырғанда, ол өуелі қызыл, содан кейін қызыл сары, одан әрі ақ сары түске беленеді. электр шамының вольфрам қылын 3000 с-қа дейін кыздырғанда, ол ақ жарық сәуле шығарады. күннің жарығы, жұлдыздардың шығаратын сәулелері де олардың өте жоғары болуына байланысты. қызған денелердің сәуле шығарып, энергия таратуын жылулық сәулелену деп атайды. жылулық сәулелену құбылысы тек қызған денелерде ғана емес, салқын денелерде де орын алады. электр шамының вольфрам қылы 3000 с-қа дейін кызғанда көзге кәрінетін ақ жарық шығарса, температурасы төмендеген сайын денелер керінбейтін инфрақызыл сәулелер шығарады. инфрақызыл сәулелерінің жиілігі ақ жарықтың жиілігінен төмен. сондай-ак денелердің температурасы тым жоғары болса, олар кәрінбейтін улытыракүлгін сәулелер шығарады. ультракүлгін сәулелерінің жиілігі ақ жарықтың жиілігінен жоғары. жарық сияқты жылулык сәулелердің барлық түрлері де катарына жатады. олар бір-бірінен тек жиіліктеріне немесе толқын ұзындықтарына карай ажырайды. эксперименттік зерттеулер денелердің жылулық сәулелерді шығарумен катар оларды жұта да алатынын керсетті. оны көптеген тәжірибелер растайды. мысалы, параболоидтік айнаға вольфрамнан жасалған спираль қылын орнатып, оны электр тоғымен инфрақызыл сәулесін шығаратындай етіп кыздырайық. оған карама-карсы қойылған екінші айнаның фокусына қара түске боялған құрғак мақтаны іліл қойсақ, ол белгілі бір уақыттан кейін "өз-өзінен" тұтанып жана бастайды. бұдан денелердің жылулық сәулелерді шығарып кана коймай, оларды жұта да алатыньш кәреміз. ал кара түсті денелер сәулелерді басқа түсті денелерге карағанда көбірек жұтады. бұл төжірибе толкындардың шынында да энергия таситынына көзімізді жеткізеді. өзіне түскен әртурлі жиіліктегі сәулелердің энергиясын толық жұтып. алатын денені абсолют қара дене деп атайды.күн сыртқы ортаға жарық шығарумен қатар өзіне сырттан келіп түсетін әртүрлі жиіліктегі сәулелерді де толық жұтып алады. сондықтан ол абсолют кара денелер қатарына жатады суретте абсолют қара дененің үлгісі көрсетілген. іші куыс ыдысқа тар саңылаудан түскен сәуле шексіз мәрте шағылады да, толық жұтылады.