text: бокль генри томас (24.11.1821, лондон 29.05.1862, дамаск) ағылшын тарихшысы. оның негізгі еңбегі «ағылшын өркениетінің тарихы» 1861 ж. орыс тіліне аударылған. семей облыстық данасын абайдың оқығаны туралы а. а. леонтьевтың американ жазушысы дж. кеннанға айтқан әңгімесінен белгілі. бокльдің «ағылшын өркениетінің тарихы» атты монографиясы 19-ғасырдың 2-жартысында зиялы қауымның ортасында ерекше ықылас аударды. ондағы ағылшын қоғамының дамуы мен отарлау жүйесінің қалыптасуы, оның тарихи себептері, ғылым мен техникалық орны, өндірістік мен танымдық көзқарас туралы пікірлері барынша пайымды тұжырым ретінде бағаланды. абай бұл кітапты оқып, орыс достарымен пікір бөліскен, өзінің «қара сөзінде» бокльдің индукция мен дедукция туралы ойын баяндап берген. әуезов абайдың өмірі мен шығармашылығына арналған мақалалары мен джон кеннанның, а. леонтьевтің, көкбай мен тұрағұлдың пікірлеріне сүйене отырып, бокльдің зерттеуімен абайдың таныс болғанын үнемі ескертіп отырады. «абай жолы» да бокльдің қоғам туралы пікірін абайдың сөзімен жеткізген. абай