text: әлемнің мұнай қорлары, 2013. мұнай өнеркәсібі отын өнеркәсібіндегі жетекші рөл атқаратын сала. сонымен бірге негізгі стратегиялық шикізат көзі болып есептелінеді. мұнайды өңдемей қолдана алмайды. одан 300 түрлі өнім алады: ең, қажетті өнімдерінің бірі машиналарға арналған отын (бензин, керосин) және химия өнеркәсібіндегі шикізаттар. 1960 жылдардың ортасында осы аймақтағы маңғыстау алабы ашылды. ондағы өзен және жетібай, қаражанбас, қаламқас, солтүстік бозащы, кеңқияқ, жаңажол, т.б. кен орындарындағы мұнайға барлау жасалды. кейінірек алып қарашығанак, теңіз мұнай кен орындары ашылды. 1980-ші жылдардың басында республикамызда үшінші алап оңтустік торғай ірі кен орны құмкөл пайда болды. 1990-шы жылдардың басында ең үлкен мұнай кен орны қашағанды ашты. мұнай қоры жағынан (4,8 млрд т) қашаған дүние жүзінде бесінші орында. қазақстаннан түрлі маркадағы мұнай өндіріледі. мұнай мен газды ірі компаниялар өндіруде: (теңіз) қөб консорциумы (қарашығанақ) қытай ұлттық мұнай компаниясы (жаңажол, құмкөл). «қазмұнайгаз» қазақстанның, ең ірі ұлттық мұнай компаниясы. осы компаниялардың жұмыс істеу нәтижесінде мұнай өнеркәсібінің даму каркыны жылдан-жылға өсу үстінде. 1970-ші жылдары барлық мұнайды үш облыс (маңғыстау, атырау, ақтөбе) өндіретін, казір облыс өндіріп отыр. көш бастаушы атырау облысы. өндіріс ауданынан тұтынушыға темір жол аркылы цистернада және каспий теңізі арқылы танкермен тасымалданады. бірақ негізгі бөлігі құбыр арқылы тасымалданады. мұнай тасымалдауда кұбырдың рөлі тиімді болғандықтан жыл өткен сайын оның үлесі артуда. құбырдың мұнайды өткізу мүмкіншілігі жоғары. диаметрі 83 см болатын құбыр жылына 10 млн тонна өткізе алады. сонымен бірге өрт шығу қаупі құбырларда сирек болады. қазақстандағы магистральді мұнай құбырының ұзындығы 7000 км-ден артық. ең ірілері атырау-самара, атасу- алашаңкоу және мұнайды мұнай өңдейтін зауыттарда (мөз) өңдейді. мұнай өңдейтін зауыт көбінесе тұтынушыға негізделген. қазақстанда ірі мұнай өңдейтін зауыт (атырау, павлодар, шымкент) және кішігірім отын жанар-жағармай зауыты қарашығанақта жұмыс істейді.