text: шиелі ауданы қызылорда облысының бөлік. 1938 жылы құрылған. жер аумағы 34,3 мың км². орталығы шиелі ауылы. шиелі ауданы қазақ кср жоғарғы советі президиуымының жарлығымен 1928 жылы қыркүйек айында құрылған. ауданның жалпы жер көлемі 3239755 га. шиелі ауданы ежелгі сырдария өзенінің орта ағысына орын тепкен киелі мекен. шығысында алты алашқа белгілі сығанақ, бестам шаһары, теріскейінде оңтүстік өңірге етене сұғына жатқан қарт қаратау жатыр. одан әрі арқадан бастау алып шиелі жеріне келіп тірелетін сарысу өзені "таңбалы тас" тұр. талай тарихи оқиғаның куәсі болған атақты телікөл» де осы өңірде. батысы облыс орталығының шекарасына иек артқан, түстігінде байырғы сары жел өлке қызылқұм. xx ғасыр әлемдік дамуда небір ғылыми ашылулардың куәсі болса, шиелі жерінің азаматтары да өздерінің жаңа дәуірдегі 80 жылдығы кезінде ғасырларға тең өсу, өркендеу жылдарының куәсі болды. хіх ғасырдың соңында орыс армиясының сыр бойын басып алғаннан кейін орыс көшпенділерінің келуі, 1903-1905 жылдары орынбор-ташкент теміржолының салынуы өңірдің бет бейнесін өзгертумен бірге халық санасының оянуына да ықпал етті. орыс генералы скоблев атындағы поселке 1919 жылдың 19 майында шиелі атауына ие болды. ғасыр басындағы алғашқы онжылдықта шиелі халқы қызылқұмнан түйемен сексеуіл дайындап, орта азия мен ресейге жіберсе, кейін тар табан теміржолдың салынуы нәтижесінде жұртшылық теміржол вагондарымен даңқты сыр жігерлерін (сексеуіл) жан-жаққа жөнелте бастады. алғаш «таштоп», кейін лзу атанған мекемелер осы қажырлы істердің айғағы. шындығында, мұның өзі бір кездері егін мен мал шаруашылығы, жеміс пен жидек өсірумен шұғылданған халықтың өркениетке деген ұмтылысының бір көрінісі болды. жергілікті халық жоңышқа өсіруді кең көлемде қолға алып, түркістан әскери округіне жоңышқа дайындаудың базасына айналды. алғаш коммуналар мен ұжымдық құрылуы барша жұрттың отырықшы елге айналып, аймақтың дамуына негіз қалады. шиелі ауданының өткен ғасыр басындағы алғашқы адымы осылайша басталған-ды. 1929-1930 жылдары аудан мақта, күріш, арпа, сұлы егумен айналысып, төрт түлік малды көбейтті. шиелі өңірінде сауатсыздықты жою, білім мен ғылымға деген ұмтылыс көрініс тапты. жаңадан мектептер салынып, малшылар мен диқандардың балаларының білім алуына жағдай жасалынды. халықтың денсаулығын сақтау жөнінде де жаңа бағдарламалар жүзеге асырыла бастады. шиелі өңірінде өзінің жанкешті еңбегімен елінің де, өзінің де даңқын шығарған даңғайыр дихан ыбырай жақаев болды. осындай тұлғалардың жойқын тегеуріні шиелі алқабында сонау соғыс қарсаңында, 1940 жылы 14 мың кетпен қатысқан шиелі каналының қазылуы еді. толағай еңбектің нәтижесінде сырдың жарты арнасындай болған осы бас канал қазіргі бүкіл шиелі аймағы су жүйелерінің бастауындай болды. халықтың нанға қол жеткен сәті шын мәнінде осы кезеңнен басталды. 1947 жылы ыбырай жақаевтың, мұнан соң ким ман самның, кейіннен шиелілік 38 еңбек ерінің жоғары еңбек марапатына ие болуы аудан көлемінде ғана емес, жалпы сыр бойына егіншілікке бет бұрудың нәтижесі еді. сол бастама 1960 жылдардан бері өрісі кеңіп өркен жайған жас жақаевшылар қозғалысына ұласты. аудан өзінің даму тарихында еңбек пен ерліктің, ынтымақ пен бірліктің ұлы куәсіндей талай жеңістерге қол жеткізді. 2000 жылғы сыр бойындағы он ғасыр адамдарының бесеуі шиеліліктер: м.шоқай, ы.жақаев, ш.есенов, н.бекежанов, болуы тарлан саясаткер, даңғайыр диқан, зерделі ғалым, жезтаңдай әнші мен арқалы ақын тәрбиелеуде бұл өлкенің белгілі орын алатындығын дәлелдесе керек. аумақтық әкімшілік бөлінісі: кент және 22 ауылдық округтерінен тұрады. аудандағы 40 елді мекенде барлығы 77121 адам тұрады. оның ішінде кент орталығында 30459 адам, ауылдық елді мекендерде 46662 адам тұрады. олар, 21 ұлт өкілінен құралған. аудан тұрғындарының негізін 95,7 пайызын қазақ, 1,9 пайызын орыс, 1,4 пайызын корей ұлтының өкілдері құраса, қалған 1,0 пайызын басқа ұлт өкілдері құрайды. аудан бойынша 47 тарихи сәулет ескерткіштері тізімге алынған. олар археологиялық, архитектуралық, монументтік және тарихи ескерткіштер болып бөлінген. ескерткіштердің көпшілігі сарысу өзенінің бойында және телікөл аумағына орналасқан. аудан халқына аудандық мәдениет үйі, «жеңіс» мәдениет үйі, ауылдық мәдениет үйлері мен 19 ауылдық клубтар, халықтық ұжымдар, мәдени қызмет көрсету кешені, 32 мемлекеттік жүйедегі кітапханалар, музей мәдени қызмет етуде. ауданда 40 мектеп (оның 32 орта, негізгі, бастауыш) жұмыс істейді. олардың 19 типтік жобада, қалғандары ғимараттарда 20 мектепке дейінгі мекеме, мектептен тыс мекеме (әуез мектебі және оқушылар үйі) бар. ауданда 23 стк дан бөлек саяси партия өкілдіктері, 15 үеұ, кәсіптік одақтар ұйымдары, діни, жастар қоғамдық бірлестіктері бар. паспорты халқы әкімшілік бөлінісі аудан басшылары бюджет инвестиция өнеркәсіп саласы ауыл шаруашылығы саласы шағын кәсіпкерлік саласы әлеуметтік сала білім саласы денсаулық сақтау саласы мәдениет спорт дереккөздер сыртқы сілтемелер ==