text: фридрих ницше, 1870 адамдық, не деген адамдық (, кітабы неміс ойшылы фридрих ницше жазған, толығымен нақыл сөздерден (афоризм) құралған философиялық сын кітабы. «адамдық, не деген адамдық» кітабының бірінші бөлімі (ішінде 638 нақыл сөз бар) алғаш 1878 жылы басылып шыққан болатын. 1879 жылы «түрлі көзқарастар мен ережелер» делінетін екінші бөлімі (ішінде 408 нақыл сөз бар) жарияланды. 1880 жылы «сергелдең және оның көлеңкесі» делінетін үшінші бөлімі (ішінде 350 нақыл сөз бар) жарияланды. сол 1880 жылы ф.ницше үш бөлімді қосып «адамдық, не деген адамдық еркін рух кітабы» （menschliches, ein buch für freie geister）деген атпен жеке кітап етіп бастырып шығарды. кітаптың алғашқы нұсқаларында вольтерге ойы еркін ойшыл ретінде айырықша құрмет білдірілген, р.декарттың «әдіс туралы» кітабынан сілтемелер алынған. кітапта батыстық метафизика дәстүріне, содан нәр алған батыс мәдениетіне жан-жақты сын айтылған. бұл кітап ницше «орталық кезеңінің» басталуы болды. ол неміс романтизмі мен вагнердің ықпалынан құтылып, белгілі бір деңгейде позитивизмдік бағыт ұстанды. ницше бір жағынан өмірдегі мойындауға тиісті нәрселерге құрмет білдіріп, адамның жасырын әлеуетін ашуды, адамды асылдандыруды жақтаса, тағы бір жағынан адам табиғатындағы әлсіздіктер мен кемшіліктерге, әсіресе батыстық мәдениет дәстүрі дарытқан түрлі әлсіздіктерге сын айтып, батыстық қоғамның болымсыз тұсын көрсетіп берген. автор жүйлеі философияны мазақтап, ойдың тар шанағын бұзып, дәстүрлі этиканың қармағынан босап шыққан ұшқыр ойлы тұлғалардың еркін рухына мадақ айтқан. ницше өз орталық кезеңдерінде толық күйдегі философиялық жүйе жасау құштарлығына салынбады, шығармалыры көбінесе неше жүздеген нақыл сөздерден топтастырылып жазылды. кейбір нақылдары тек бір сөзден ғана тұрса, кейбіреуі бірнеше беттік болды. бұл кітаптың негізгі мазмұны жалған жорамалдардың құпиясын ашу болғанымен, бірақ арнаулы түсіндірулерге тырыспады. ол позитивизм мен «билеу еркі» ұғымын ұштастыру әдісін қолданып түрлі мәселелерге құндық бағалау жүргізді.