text: :“капустин яр” ядролық полигоны бұрынғы ксро қорғаныс министрлігі мен атом өнеркәсібі министрлігінің ядролық жарылыстар өткізген сынақ аймағы. полигон 1949 жылы құрылған. атырау және батыс қазақстан облыстарының батыс аймақтары (нарын құмы) мен ресей федерациясының астрахан, волгоград облысының шығыс бөліктерін қамтиды. бұл полигонда, негізінен, ұшақтар мен ракеталардың ядр. жарылыс заттарын тасымалдау әдістері зерттелген. “капустин яр” ядролық полигонының орт. және ұшу-сынақ аймақтарын қоса есептегендегі жалпы аумағы 6,5 млн. га, оның ішінде батыс қазақстан облысындағы аумағы 1,5 млн. га. полигонда әр түрлі қару-жарақ жер бетінде және әуеде сынақтан өткізілген (24 мың ракета жарылған, 177 соғыс техникаларының түрлері сынақтан өткізілген, 619 сс-20 ракеталары жойылған). әр зарядтың қуатт. 10 300 килотонна, жарылу биіктігі 5,6 300 км-ге жеткен. осының салдарынан ауаға 30 мың тоннаға жуық аса зиянды улы заттар таралған. сынақ аймағын радиациялық тексеруден өткізгенде, ондағы радиоактивтік заттардың (цезий-137, стронций-89, т.б.) мөлшері рұқсат етілген шектен бірнеше есе жоғары екені анықталған. зиянды радиоактивтік заттар топырақты, суды, егістік жерлерді және мал жайылымдарын ластаған. “капустин яр” ядролық полигонындағы жергілікті тұрғындарды мед. тексеруден өткізгенде, психоз ауруына шалдыққандары (әсіресе, балалардың) облыстағы орташа деңгеймен салыстырғанда 2,3 есе, ал республика бойынша 2,1 есе жоғары болған. әсіресе, қатерлі ісік аурулары, өкпе аурулары, иммундық жүйелер мен қан құрамының бұзылуы басым. мысалы, 1980 89 жылықатерлі ісік ауруына шалдыққандардың саны 1972 жылмен салыстырғанда есе көбейген.