text: дәстүр мен жаңашылдық әдебиет пен өнердің даму барысында сабақтастық пен жаңғыртуды, мұрагерлік пен қайта жасауды, бұрынғы мен соңғының байланысын білдіретін ұғым. дәстүрге ғасырлар бойы қалыптасып, сұрыпталған әдет-ғұрыптар, жол-жобалар көзқарас түсініктер жатады. жаңашылдық өткен өмірдің, кешегі күннің тәжірибесі мен жемістерінің ішінде мән-мағынасы бай, дәрежесі жоғары заман талабына жауап беретін, шеңберінен шы­ғып, болашаққа кең жол ашатын аса маңызды ол жал­пы өркениеттің дамуына әсер етеді, осы жолда туып, орнығады. дәстүр мен жаңашылдық диалектикалық бірлестікте бо­лып, ескі мен жаңаны жалғастырады, тарихпен бірге дамиды, өндірістің базисі ретінде өзгеріске ұшырап отырады. дәстүр мен жаңашылдық арасындағы заңды байланыс материалдық және рухани мәдениеттің, өндіріс пен техниканың, философия мен әдебиеттің, өнердің барлығына тән. жаңашылдық әрқашан асқан шеберлік пен зор таланттың нәтижесі, ол әдебиет пен өнердің өрісін кеңейте түседі. дәстүр мен жаңашылдық әдебиетте, өнерде ұлттық ерекшелікті сақтай отырып, жаңа заманның талап-тілегіне сай келу қағидасын қажет етеді. тұрмыстың, қоғамдық тіршіліктің өзгеруіне, адамның өмір танудағы жаңа байланыс­ты әдебиетте мазмұн мен түр жағынан жаңашыл шығармалар туа­ды. бұл тұрғыда кейбір дәстүрлік әдіс-тәсілдер сақталумен қатар жаңаша суреттеу, бейнелеу, сөз қолдану амалдары пайда болады. әсіресе жаңа өзгерістер мен құбылыстарды аңғаратын соны бейне­леу құралдары жасалады. бұл әдебиеттегі жаңашылдықтың белгісі. дәстүр мен жаңашылдық тек түрді, сыртқы өзгерістерді білдірумен қатар, ішкі мазмұнды, мағынаны білдіреді, түр мен мазмұнды бірдей қамтып, шығарманың немесе ұлттық сипатын жаңа сатыда елестетеді. енген жаңалық әде­биетке сіңіп, дәстүрге айналып кетуі мүмкін. қазақ поэзиясына абай құнанбайұлы енгізген жаңашыл үлкен дәстүр болып қалыптасты. абай қазақ поэзиясын әсіре шешендікпен, әсіре бояудан құтқарып, терең ойлылықты арттырды. ол ақын орнын, оның қоғамдық, әлеуметтік мәнін танып, көркем сөзді жоғары сатыға көтерді, ауыз әдебиетінің дәстүрінде келе жатқан поэзияны түрлендірін, жаңа арнаға салады. мысалы, "көлеңке басын үзартып" өлеңінде; "адасқан күшік секілді, ұлып жұртқа қайтқан ой" дегенде тынымсыз, мазасыз ойды, жабырқау көңілдің суретін "адасқан күшікке" балайды. дереккөздер==