text: төле би жамбыл облысы, шу ауданының және өзімен аттас ауылдық округінің орталығы. тұрғыны 20,2 мың адам (2010). 1992 жылға дейін новотроицкое деп аталған. ауылда мектеп, балабақша бар. шу өзенінің сол жағасында орналасқан. атау қазақтың қоғам қайраткері, шешен, ұлы жүздің бас биі, төле бидің есімін мәңгі есте қалдыру мақсатымен берілген. жанұя саны 3962. ауылда мал шаруашылығы, оның ішінде қой, ірі-қара өсіру қолға алынған. егістік алқаптары бар. қарбыз, қауын, қызанақ, қияр өсіріледі. "төле би" музейінің алдыңғы көрінісі аудандық музей ғимараты өткен ғасырдың 1914 жылы шіркеу ретінде бой көтерген. кейін белгісіз себептермен кинотеатр, кафе сияқты ойын-сауық отауы да болыпты. 1998 жылдан бері мұражай үйі. "төле би" мешітінің көрінісі мешіт аудан тұрғындарының жәрдемімен салынған. мешіт «төле би» деп аталады. мешіт құрылысы 1998 жылы толықтай аяқталды. көлемі 500 кісіге шағымдалған. мешіттің медресесі бар. төле би ескерткіші 1993 жылы шу ауданының төле би ауылында орнатылды. төле би әлібекұлы (1663-1756) қазақ халқының бірлігін нығайтуға үлес қосқан атақты би, мемлекет қайраткері. ол қазыбек және әйтеке билермен бірлесе отырып, ұлы даланың қатал заңын бір жүйеге келтіріп, оны жаңа жағдайдағы тіршілікке сәйкес бай мазмұн мен түр беріп қайта түзді. «жеті жарғы» атанған түзілген құжатта ертеден келе жатқан дала демократиясы ескеріліп, жаңаша көзқараста жер мен жесір дауы, құн мәселесі, т.б. әділ шешімін тапты. "балуан шолақ" ескерткіші 2011 жылы шу ауданының құрылғанына 80 жыл толуына және шу қаласының 50 жылдығы мерейтойы қарсаңында қазақтың бір туар ұлы атақты балуан, әнші, композитор, қазақтың атақты ақыны, қазақстанда цирк өнерінің негізін салушы ақын балуан шолақтың (нұрмағамбет баймырзаұлы) (1864-1919 жж.) құрметіне ескерткіш тұрғызылды. 20 метрлік биік ескерткіш 2011 жылы төле би ауылында салтанатты түрде ашылды.