text: шуда түйенің өркешіне, желкесіне, тізесінің үстіне және мойнының астына шыққан ұзын қылшық жүн. түйені қазақ халқы тұрмысқа жиі (жүк арту, т. б.), оның жүні ұйысып, киіздей берік болып қалады. мұны “жабағы“, оның астынан шығатын үлпілдек жүнді “боздақ“ деп атайды. шуданың ұзындығы 10 30 см аралығында болады. ол қайшымен қиылып алынады. одан жіп иіріп, алаша, кілем, киім-кешек тоқиды. ибн сина түйе шудасын буын ауырғанда, суық тиген жерлерге басуды ұсынған. қазақ халқы шуданың пайдасын ілкі замандардан бері білген. халық медицинасында ол денені жылыту арқылы ағзадағы қан айналымын жақсартуға қолданылған. жылытушы әсері арқылы неврит, невралгия, остеохондроз, артрит, ревматизм ауруларының алдын алған. шудадан келетін жылудың екі тиімділігі бар: бірінші құрғақ жылу, ол адамды шамадан тыс терлетпейді; екіншісі тікенекті шуда арқылы адам денесіне массаж жасап, қан айналымын жақсартады, ісікті басады әрі денедегі суықты шығарады. шуда аллергия қоздырмайды және электр қуатын өзіне тартпайды. ыстықта ыстық, суықта суық жібермейді. сол себепті де түйе шудасынан ұшқыштарға, теңіз әскерлеріне арнайы киім тігіледі. халық арасында шуда киіз үй жабдықтарына (сандыққап, т. б.), киім-кешек (күпі, пима, шекпен, белбеу, т. б.) жасағанда кеңінен пайдаланылған. «қазақстан»: ұлттық энцклопедия бас редактор ә. нысанбаев алматы «қазақ энциклопедиясы» бас редакциясы, 1998 isbn 5-89800-123-9, viii том