text: еңбек құқығы бойынша кызметкердің заңмен бекітілген тәртіп пен шектерде, кәсіпорынға, мекемеге келтірген залалдарын өтеу міндеті. тәртіптік бірге тағайындалуы мүмкін. материалдық жауапкершілік, кызметкердің анық, құқыққа қарсы және кінәлі тәлімі нәтижесінде келтірілген залал үшін ғана белгіленеді. әркімнің бір топ адамдар толық шамасы шегіндегі жауапкершілігі. қылмыс жасаудың құқықтықсалдары түрінде көрінетін кінәлі адамды жазалау нысанындағы мемлекеттік мәжбүрлеуді қолданатын заңдық жауапкершілік түрлерінің бірі. қымыстық жауапкершілікке тарту, қылмыстық істің козғалғанын, одан кейінгі тергеуді, соттық, іс жұргізуді, соттың үкімін білдіреді. қылмысты жасау заңдық факт болып табылады. қылмыстық жауапқа тартылуға тиісті адамдар есі дұрыс, осы кодексте белгіленген жасқа толған жеке адам ғана қылмыстық жауапқа тартылуға тиіс. қылмыс жасаған адамдар шығу тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, сеніміне, қоғамдық. бірлестіктерге қатыстылығына, тұрғылықты жеріне немесе өзгеде кез келген мән-жайларға қарамастан заң алдында бірдей. қылмыстық жауапқа тартылуга тиіс емес адам осы кодексте көзделген коғамдық қауіпті әрекетті жасаған кезде есі дұрыс емес құйде болған, яғни созылмалы психиқалық ауруы, психиқасының уақытша бұзылуы, кемақылдығы немесе психиқасының өзге де дертке ұшырауы салдарынан өзінің іс-әрекетінін іс жұзіндегі сипаты мен коғамдық қауіптілігін ұғына алмаған немесе оған ие болаалмаған адам қылмыстық жауапқа тартылуға тиіс емес. есі дұрыс емес деп таныпған адамға сот осы кодексте кәзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануы мүмкін. қылмыс жасалған кезге қарай жасы он төртке толған, бірақ он сегізге толмаған адамдарға колданылатын кәмелетке толмағандардын кылмыстық, жауаптылығы. кылмыс жасаған кәмелетке толмағандарға жаза тағайындалуы мүмкін не оларға тәрбиелік әсері бар мәжбүрлеу шаралары колданылуы мүмкін. кәмелетке толмағандарға тағайындалатын жаза түрлері: айыппүл; белгілі бір кызметпен айналысу құқығынан айыру; коғамдық жұмыстарға тарту; түзеу жұмыстары, бас бостандығын шектеу; бас бостандығынан айыру. жауапкердереккөздер==