text: 270px clamator glandarius corvus cornix ала қарға - отрядының қарға тұқымдасына жататын құс. қазақстанда кең тараған. дене тұрқы 47 50 см, салмағы 0,6 кг-дай. ала қарғаның басы, қанаты, құйрығы қара, ал арқасы мен бауыры сұрғылт, тұмсығы үшкір, тырнақтары өткір. орман шетіндегі, өзен бойындағы тоғайларға, бақтарда, кейде дара өскен ағаш басына ұя салады. мекиені қызыл қоңыр, секпілді көгілдір жұмыртқаны 19 күн басады. балапандарын кезектесіп 35 күндей ұяда негізінде жәндіктермен асырайды. тамызда балапандары ұядан ұшады. ересегі қорек талғамайды. қазан айында тянь-шань тауының етегіне қыстауға ұшып кетеді. ала қарға пайдалы құстардың жұмыртқасын зақымдап зиян келтіреді. ала қарға қарғалар туысының адамдарға ең белгілі өкілі. дене мөлшері қара қарғадай (441-600г) бола тұрып, оның өзіне тән реңі бар: басы, тамағы, қанаты және құйрығы қара, ал қалған жабын бұл жыртқыштыққа икемдігі айқын көрінетін күшті құс. ормандағы қарға- барлық ұсақ қанаттыларға төнген қатер, ал көлдерде суда жүзетін құстардың ұяларына үлкен нұқсан келтіреді. адам үйректің, қасқалдақтың немесе сұқсырдың ұяларына тиіп кетсе-ақ болды мысалы, қайықпен қасынан жүзіп өтсе), қарғаны тап сол жерден көруге болады. сөйтіп бірнеше минуттан соң ұядан тек жұмыртқаның қабығы ғана қалады. ол балапандарды да дәл солай жәукемдейді. қазақстанда ала қарға республиканың бүкіл солтүстік жартысында суда жүзетін құстары көп көлдерде, дала және орманды дала зоналарында қоныстанады. қыста қазақстанның оңтүстік жартысына жылыстайды. әдетте қыс кезінде тау етегіндегі далада және қалалар мен ауылдардың көшелерінде жүреді. ала қарғалар қыс жылы болса, тіпті тауға биіктей көтеріледі. ала қарғаның саны соңғы онжылдықта қазақстанның барлық аумағында өсе түсуде. сөйтіп суда жүзетін құстарға маманданған аңшылықтар үшін оның зиянды әрекеті жер-жерден өте күшті сезіле бастады. сірә ала қарғаның санын ретке келтірудің мезгілі жеткен тәрізді.