text: әскери демократия— көне грек қоғамындағы әскери көсемдердің алғашқы адамдар қауымындағы ұжымшылдық пен демократия қалдықтарын сақтай отырып, билік жүргезген жүйесін атау үшін, тұңғыш рет америкалық тарихшы л.г.морган (1818—1881) қолданған ғылыми термин. әскери демократияны гректер сияқты кельттер мен германдар, нормандар, сақтар тағы басқа басынан өткізген. біздің заманымыздан бұрын 1- мыңжылдықтың басында сақ қоғамында алғашқы рулық қатынастар ыдырап, жаңа әлеуметтік құрылымның қалыптасуы жеделдеді. бұған экономикалық қатынастағы прогрестік өзгерістер себеп болды. көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығымен мен металлургия өндірісінің өркендеуі қосымша өнімді арттырып, айырбасты дамытты, жеке меншікті қорландырды. алғашқы қауымдағыдай емес, өндірістің негізгі мен еңбек өнімдерін бөлуде теңсіздік пайда болды. жаңа өндірістік қатынастың нәтижесінде белгілермен біріккен рулық қауым әлсіреп, оны бірте-бірте принцип бойынша қалыптасқан қауым алмастырды. рулық қауым мен көршілік қауымның қайшылығы күшейді. бұл суармалы егіншілікпен айналысатын аймақтарда алдымен байқалды. міне, осы рулық қатынастардың ыдырай бастаған тұсын әскери демократия немесе алғашқы көршілестік қауым кезеңі деп атайды. сақ заманында қоғамдық құрылым әулет-ру-тайпа тайпалар одағынан (мемлекет) тұрды. тайпаны көсем не әскери басшы басқарды. тайпалық одақтар алғашқы қоғам ыдырағаннан кейінгі әлеуметтік одақтастықтың жаңа және жоғары үлгісі, мемлекеттің алғашқы сатысы. олардың сайланып қойылатын көсемдерінің қолына азаматтық және әскери билік шоғырланды. темір дәуірінде қазақстанның оңтүстік, шығыс, орталық аудандарында сақ, батысы мен ішінара солтүстігінде сармат тайпалар бірлестігі (мемллекеті) болды. ұжым демократия