text: имад әд-дин әл-мәлік әл-му аййад исмаил ибн әли әл-айюби (1273, дамаск 1331) араб тарихшысы, географ. әкесі сириядағы хама эмиратының билеушісі болған. әдеби білім алып, әскери тәрбиеде өскен әбу-л-фида 1292 ж. мамлүк сұлтаны лашинаның кіші азияға жорығына қатысты. “тақуим әл-бұлдан” (“елдерді жүйелеу”) атты екі бөлімнен тұратын географиялық шығарма жазған. шығарманың 1-бөлімінде өзен-көлдер, таулар мен теңіздерге сипаттама берілген, 2-бөлім арабиядан бастап, хорезм мен мауераннахрмен аяқталатын географиялық аймақтарға арналған 28 тараудан тұрады. еңбекте географиялық аймақтардың шекаралары, саяси жағынан бөлінуі, елді мекендер, ондағы халықтардың этникалық құрамы, әдет-ғұрпы, ертеректегі мәдени ескерткіштері туралы мәліметтер бар. әбу-л-фида шығармасы қыпшақтар мен құмандар туралы құнды дерек болып табылады. құмандардың азов (азу) және қара теңіз жағалауындағы далаларға қоныс аудармас бұрын 10 ғ-да арал маңын мекендегені, олардың ғарыш туралы танымы, діни нанымдары жөнінде мағлұматтар берілген. “тақуим әл-бұлданда” әбу исхақ әл-истахри, әбу абдоллах мұхаммед әл-идриси, ибн саидтың (13ғ.) еңбектері пайдаланылған. “мұхтасар тарих әл-башар” (“адамзаттың қысқаша тарихы”) атты изз әд-дин әбу-л-хасан әли ибн әл-асирдің шығармасы негізінде өзінің қосымшаларымен толықтырылған еңбегін жазды. бұл шығармада ежелгі дүниеден 1329 жылға дейінгі оқиғалар баяндалады.