text: сурет:tugra mahmuds ii.gif османлы мемлекетінің сұлтаны ii махмұттың тұғрасы. онда былай делінген: махмұт хан әбділхамит ұлы мәңгілік жеңімпаз. жазылып берілуі: محمود خان بن عبدالحميد مظفر دائماً тұғра - ұлы османлы мемлекеті сұлтандарының барлық ресми құжаттар мен хаттарында басатын хұснихаттық мөрі немесе қолтаңбасы. сұлтанның тұғрасы оның билігінің кезінде соғылған теңгеге де басылатын болған. тұғралардың атқаратын қызметін ежелгі мысырдағы картуштардың қызметіне ұқсас болғандығын айта кету керек. әр османлы сұлтанының өзінің жеке тұғрасы болған. тұғра сұлтан билік басына келген кезде жасалып, оны сарай хұснихатшысы - жазба құжаттарға таңбалап салатын болған. ең алғашқы тұғра ұлы османлы мемлекетінің екінші билеушісі орханға (1284-1359) тиесілі болған. дами отырып, тұғралар сүлеймен (1494-1566) кезіндегідей өзінің классикалық кейпіне түсті. тұғраның өзіндік ерекше бір пішіні болған: сол жағында екі имегі, ортасында үш тік сызығы, түбінде ықшамдалған жазуы және оң жағында екі ұзын бөлігі. осы бөліктердің әрқайсысы өзіндік мағынаға ие болып, барлығы бірге тұғра екендігі оңай танылатын ерекше пішінге ие болды. тұғраның құрамдас бөліктері. сұлтанның есімі тұғраның «сере» - деп аталатын төменгі бөлігінде жазылатын. басында ол «осман ұлы орхан» деген қарапайым сөйлемнен тұрса, уақыт өте ол күрделіленіп, сұлтанның есіміне қоса оның лауазымдары мен атақтары, сұлтанға шапағат тілейтін дұғалардан қосылатын болды. тұғраның сол жағындағы имектер «бейзе» - деп аталды. тұғраның мағынасын түсіндірушілер имектердің мағынасын сұлтанның билігінде болған екі теңізді білдіреді деген түсіндірме береді: сыртқы үлкенірек имегі жерорта теңізін, ал кішірек ішкі имегі қара теңізді білдіреді. тұғраның жоғарғы бөлігіндегі тік сызықтар «ту» - деп аталады. үш ту билікті: азия, африка және еуропа құрлықтарының үстінен ұлы османлы мемлекеті жүргізген билікті білдіреді. туларды кесіп өтетін имек сызықтар «зүлфе» - деп аталады, оң жаққа қарай желбіреп тұрған тулармен бірге олар шығыстан батысқа қарай соққан желді, яғни османлылардың жылжу бағытын білдіреді. тұғраның оң жағындағы сызықтар «қанжар» - деп аталады. қанжар мұнда күш-қуат пен құдіреттің бейнесі ретінде қолданылады. сурет:tughra orhan i.jpg|ең бірінші тұғра орханның тұғрасы (1326 жыл) сурет:tughra suleiman.jpg|i сүлейменнің тұғрасы (1520 жыл) сурет:tughra of selim iii.jpg|iii сәлімнің тұғрасы (1789 жыл) сурет:tugra mahmuds ii.png|ii махмұттың тұғрасы (1808 жыл) сурет:abdul hameed ii sign.svg|ii әбділхамиттің тұғрасы (1876 жыл) жұлдызында бейнеленген мехметтің тұғрасы (1909 жыл) сурет:gate of felicity topkapi istanbul 2007 detail топқапы сарайындағы қақпалардың біріндегі тұғра сурет:port gate қақпалардың бірінің үстіндегі тұғра тұғраларды көбінесе османлы сұлтандары қолданса да, олардың қазан хандығы секілді басқа түркі мемлекеттерінде де қолданылғаны белгілі. кейінірек ресей империясындағы татарлар арасында да тұғралар болған. хұснихатпен айналысатын қазіргі суретшілердің арасында да тұғра деп атауға келетін өнер түрімен айналысатындары бар. ресей президенті путиннің, жапония императоры акихитоның тұғралары соның мысалы бола алады. ұлы османлы мемлекеті галлиполи жұлдызы османлы сұлтандарының тұғралары османлы сұлтандарының тұғралары османлы сұлтаны іі махмұттың тұғрасы