text: металдар металдар электр тоғы мен жылуды жақсы өткізетін, пластикалық қасиеті жоғары, жылтыр заттар. мұндай қасиеттердің болуы металдардың ішкі құрылымымен байланысты. металдардың (сынаптан басқа) кристалдық тор көздерінде металл атомдары орналасқан. олар бір-бірімен металдық байланыспен байланысады. металдардың иондану энергиясы аз болғандықтан олардың валенттік электрондары оңай бөлініп, бүкіл кристалдың бойында еркін қозғала алады. сондықтан олардың жиынтығын электрон газы деп те атайды. су реакциялар үшін металдың активтілігі оның активті қатардағы орнына байланысты. металдардың қаттылығы, температураға төзімділігі күнделікті тәжірибеде шешуші рөл атқарады. егер шыны хроммен кесілсе, ал цезийді адам тырнағымен-ақ кесе алады. кейбір металдар жұмсақ (күміс, алтын, т.б.) болғандықтан таза металдардың орнына олардың бір-бірімен құймалары қолданылады. ең алғаш алынған құймалардың бірі қола. темір мен оның құймалары (шойын, болат) қара металдар, ал қалғандары түсті металдар; алтын, күміс, платина химиялық реактивтерге төзімділігіне байланысты асыл металдар; сумен әрекеттесіп сілті түзетін металдарды сілтілік (lі, na, k, rb, cs), ал жер қыртысының негізін құрайтындарын сілтілік жер металдар; массалық үлесі 0,01%-дан аспайтындарын сирек металдар деп атайды. өнеркәсіпте металдарды негізінен және әдістерімен алады. металдар электр сымдарын, тұрмысқа қажет бұйымдар (қазан, балға, т.б.) жасауда, т.б. кеңінен қолданылады. сурет:osmium сурет:aluminium bar surface #сілтілік металдар: #*литий #*натрий #* калий #* рубидий #*цезий #* франций #сілтілік жер металдар: #*магний #*кальций #*стронций #*барий #*радий амфотерлі металдар (екідайлы): #* алюминий #* галлий #* қорғасын #* қалайы #*бериллий #*мырыш #бағалы металдар: #*рутений #*родий #*палладий #*осмий #*иридий #*платина табиғатта көп кездесетін металдар қатарына жатады: al (8,1%) fe (4,65%) ca (3,6%) na (2,64%) (2,5%) mg (2,1%) tі (0,57%) *mn (0,1%) *ba (0,05%) *sr (0,03%) *қалғандары (0,1365%) металл кристалындағы атомдар, иондар "электрон газымен" берік ұсталып, металдық байланыс түзеді. кристалдағы бос электрондарға тəуелді металдар белгілі бір ортақ қасиеттерге ие болады. бұл қасиеттерге жылу жəне металдық жылтыры, иілімділігі, т.б қасиеттері жатады. металдық жылтыры иілімділігі (пластикалығы) балқу температурасы металдардың химиялық қасиеттері жай заттармен: күрделі заттармен: металдарды алу әдістері металлургия металл аққыштығы металдардың активтілік қатары металл ақша металл беріктігі металдар коррозиясы металл құралымдар металдардың тіршіліктегі маңызы дереккөздер ==