text: владимир вольфович жириновский (туған тегі 25 сәуір 1946, алматы сәуір 2022, мәскеу) кеңес және орыс ультраұлтшыл саясаткері және ресейдің партиясының (рлдп) 1992 жылғы құрылғанынан бастап өмірден озғанына дейінгі басшысы. ол 1993 жылдан бастап мемлекеттік думаның депутаты және 1993–2000 және 2011–2022 жылдар аралығында мемлекеттік думадағы рлдп фракциясының жетекшісі болды. жириновский ресейдің 2004 жылдан басқа барлық президенттік сайлауына қатысты. жириновский өзінің даулы қылықтары, істері және ұлтшыл пікірлері үшін ресей саясатындағы ең танымал кейіпкерлерінің бірі болды. владимир жириновский қазақ кср астанасы алматы қаласында дүниеге келді. әкесі, вольф исаакович (исаакұлы) эйдельштейн, батыс украинаның яһудиі болды және анасы, александра павловна туған тегі макарова мордовияның орысы болды. тегін жириновский александра павловнаның бірінші күйеуі, андрей васильевич жириновскийден, алған. әкесінің жағынан атасы костропіль қаласының бай өнеркәсіп иесі болды. ол қазіргі украина жеріндегі ең үлкен ағаш тілгішінің иесі және яһуди қауымының басшысы болған. атасының ағаш тілгішінің қазіргі табысы жылына $32 миллионға жетті, және жириновский украина үкіметін оны қайтаруды өтінген. жириновский туыстарының төртеуі холокостқа қаза тапты. ата-анасы жириновскийдің сәби кезінде ажырасты. әкесі вольф эйдельштейн отбасын қалдырып, 1949 жылы израильге көшіп (жаңа әйелі белла мен оның ағасымен бірге), тель-авивте агроном болып жұмыс істеді. ол израильдің оң қанатты ұлтшыл херут (һерут) партиясының мүшесі болды және 1983 жылы тель-авивтің дизенгоф көшесінің маңында автобус астына қалып, қайтыс болды. жириновский әкесінің изральдегі өмірі және өлімі туралы мәліметті білмегенін айтқан. владимир өмір бойы өзін православ христианы деп атаған. 1964 жылдың шілдесінде жириновский алматыдан мәскеуге көшеді де, мәскеу мемлекеттік университетінің (мму) азия және африка елдері институтының түріктану бөлімін 1969 жылы оқуын аяқтайды. соған қоса ол заң және халықаралық қатынастар бағытында институында білім алады. ерте 1970 жылдары ол тбилисидегі әскерге кірді және мемлекеттік комитеттер мен кәсіподақтарда қызмет атқарды. 1998 жылы ол мму-дегі философия ғылымының докторы атанды. 1989 жылы ол шалом, яһуди мәдениет директоры болды. ол яһуди қоғамында танымал болмаған, және кеңес жұртшылығының антисионистік комитетіне шақырылған, бірақ оны қабылдамады. жириновский 2001 жылы шілдеде әкесі вольф исаакович эйдельштейннің тегін эйдельштейннен жириновскийге қалай өзгерткенін сипаттағанына дейін әкесінің яһуди ататегін мойындамаған. осыған байланысты ол "неге сол бір тамшы қаны үшін ғана мен орыс қанымды, орыс мәдениетімді, орыс жерімді қалдыра саламын?" деген риторикалық сұрақ қойған. көзінде жасы болған жириновский әкесі туралы: "өмір бойы мен оны іздедім. мен оның тірі екеніне сендім. бір күні ол мені табады деп сендім... бірақ, әрине, әр заттың жақсы жағы бар. мен оған еліктеуге тырыстым... ал мен әкемнің қолдауынсыз да өмірде белгілі бір жетістіктерге қол жеткіздім." деген. жириновскийдің израильдік туыстарының арасында ағасы мен немере ағасы болды, ол израильдегі отбасының тарихы туралы көбірек білгеннен кейін ғана олармен алғаш рет кездесіп, жақындасты. жириновскийдің израильдік отбасы оның ресейде саясаткер екенін білмеген, бірақ мәскеуде онымен бірге болу шақыруын жылы қабылдады. 1988 жылы мамырда валерия новодворская басқарған «демократиялық одақтың» құрылтай съезіне қатысты. бұл жириновскийдің саясаттағы дебюті болды, ол съезде сөз сөйледі, орталық үйлестіру кеңесіне сайланды, бірақ көп ұзамай партиядан шыққанын жариялады. кейінірек, 1989 жылы, владимир богачёвпен бірге кеңес одағының партиясының негізін салды. партия ксро әділет министрлігінің қолдауымен 1991 жылы 12 сәуір күні тіркелінеді. ксро құлағаннан кейін, партия аты ресейдің партиясы болып ауысты. 1991 жылдың 12 маусым күні ркфср президенттік сайлауына қатысты. 7,81% ғана жинап, 3-ші орын алды. 1991 жылы 19 тамызда колдп көшбасшысы ретінде жириновский ксро төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитетін (тжмк; ашық қолдады және олардың қарсыластарын «қоғамның қоқыстары» деп атады, оған қоса ол ельциннің жақтастары туралы бейтарап және өте дөрекі сөйледі. тжмк сәтсіздікке ұшырап, өзін-өзі таратқаннан кейін партия әділет министрлігінен ескерту алды, содан кейін колдп жоғарғы кеңесінің мүшелері тжмк-ны қолдағаны үшін өздеріне сөгіс жариялады. тжмк ісі бойынша тергеу тобы жириновскийге алты бап бойынша айыптар дайындады, бірақ олар қозғалмады. 1991 жылы 22 желтоқсанда, 11 одақтас республика басшыларының алматыда өткен кеңесінің ертеңіне жириновский ксро-ны жоюға қарсы мыңдаған митингіге («аштық маршы») қатысып, наразылық білдірушілерге: беловеж келісіміне және оған алма-ата хаттамасына қол қойғандар «ауыр қылмыстық жауапкершілікке тартылады» деп айтты. 1993-1995 жылдары щелковский сайлау округінен ресей федерациясы мемлекеттік думасының 1-шақырылымының депутаты, рлдп фракциясының жетекшісі болды. 1995 жылы желтоқсанда ресей федерациясы мемлекеттік думасының 2-ші шақырылымының депутаты болып сайланды. жириновскийдің сайлау алдындағы үгіті, 1999 1996 жылдың қаңтарында ресей партиясынан ресей федерациясы президенттігіне кандидат ретінде ұсынылды. 5,78% дауыс жинады (5-орын). 1999 жылы мамырда белгород облысының губернаторы сайлауына қатысты. ол 17 пайызбен үшінші орынды иеленді. бірінші орынды қазіргі губернатор евгений савченкоға және екінші орынды коммунистік партияның кандидаты михаил бесхмельницынға жоғалтты. 2000 жылдың қаңтарында ол iii шақырылымдағы мемлекеттік дума төрағасының орынбасары болып сайланды, осыған байланысты рлдп парламенттік фракциясының басшылығынан кетті. ұлы игорь лебедев фракция басшысы болып сайланды. 2000 жылғы президенттік сайлауда ол 2,7% дауыспен он бір кандидаттың ішінде бесінші орынды иеленді. президенті владимир путин және владимир жириновский жириновский 2004 жылғы президенттік сайлауға қатыспады, оның орнына партия өзінің бұрынғы оққағары олег малышкинді ұсынды, ол 2,02% дауыспен соңғы орынға ие болды. тек осы президенттік сайлаудан басқа барлығына да жириновский қатысқан. 2008 жылы ол ресей федерациясының президенттігіне кандидат болып, 9,35% дауыспен үшінші орынды иеленді. 2011 жылдың желтоқсанында оның ұлы игорь лебедев алтыншы шақырылымдағы мемлекеттік дума төрағасының орынбасары болып сайланды және рлдп парламенттік фракциясының басшылығынан кетті. жириновский қайтадан мемлекеттік думадағы рлдп фракциясының басшысы болды. жириновскийдің 2011 жылғы мәлімдемесіне сәйкес, мемлекеттік думада жұмыс істеген уақыт ішінде ол өзінің барлық сөйлеген сөздеріне жалпы 16 000 сағат жұмсаған. 2011 жылғы 28 желтоқсанда 2012 жылғы президенттік сайлауға қатысушы ретінде тіркелді. ұраны: «жириновский, әйтпесе нашарлайды» немесе «жириновскиймен жақсырақ болады». 6,22% көрсеткішпен 4-орынға ие болды. 2012 жылғы 11 шілдеден бастап ресей федерациясы мемлекеттік кеңесінің мүшесі. ресей федерациясы президентінің 2012 жылғы 11 шілдедегі №946 «ресей федерациясының мемлекеттік кеңесінің мәселелері» жарлығына сәйкес мемлекеттік думадағы фракциялардың басшылары лауазымы бойынша мемлекеттік кеңестің мүшелері болып табылады. 2018 жылы ресейде өткен президент сайлауында жириновский 5,65% жинап, үшінші орын алған. жириновскийдің саяси контексттегі жеке зорлық-зомбылық тарихы болды. 1995 жылы борис немцовпен дебатта жириновский тікелей эфирде оған бір стақан апельсин шырынын төкті. 2003 жылы ол михаил делягинмен теледебаттан кейін жұдырықтасып төбелесті. 2005 жылы жириновский «родина» партиясының заң шығарушысы андрей савельевке түкіріп, парламентте жанжал тудырды. 2008 жылы ол өзінің саяси қарсыластары салынған нысанаға винтовкадан атқанын көрсетті. 2008 жылғы теледебат кезінде жириновский ресей демократиялық партиясының кандидаты андрей богдановтың өкілі николай гоцаны «басын жарып жіберемін» деп қорқытып, оққағарына «әлгі бейбақты дәлізде атып тастауды» бұйырған. гоца азаматтық сотқа жириновскийден миллион рубль өтемақы талап етті және соңында 30 000 рубль өтемақы алды. 2014 жылы сәуірде думада өткен баспасөз мәслихатында жириновскийден «россия сегодня» газетінің жүкті журналисі стелла дубовицкая ресейдің қырымды аннексиялауынан кейін украинаға қарсы ықтимал санкциялар туралы сұрады. осыған жауап ретінде жириновский оған қарсы ауызша қоқан-лоққы көрсетті. содан кейін ол өзінің екі көмекшісіне журналистті «зорлықпен зорлауды» бұйырды, ол шок салдарынан қысқа уақытқа ауруханаға жатқызылуы керек болды. кейін жириновский кешірім сұрап, «мен жас әйелге жауап бергенімде сәл дөрекі сөйледім» деп қосты. 2018 жылдың наурыз айында ер журналист ренат давлетгильдеев гомофобиялық ұстанымдарын ашық білдіргеніне қарамастан, жириновскийді сексуалдық қысым көрсетті деп айыптады. 2022 жылдың ақпан айында жириновский мәскеуде ковид-19 жұқтырып алып, ауыр жағдайда ауруханаға жатқызылды. наурызда ол медициналық индукциялық комаға жатқызылды және сепсис және тыныс алу жеткіліксіздігі сияқты covid-19 асқынуларын емдеуден өтті. жириновский сегіз рет covid-19-ға қарсы екпе алғанын мәлімдеді. 2022 жылдың 25 наурызында жириновскийдің ауруханада қайтыс болғаны хабарланды. бірнеше көздерден, соның ішінде өзінің саяси партиясын растағанына қарамастан, бұл жаңалықты отбасы мүшелері тез арада жоққа шығарды. 2022 жылы сәуірде дума спикері вячеслав володин жириновскийдің ұзаққа созылған науқастан қайтыс болғанын хабарлады. ол 75 жаста болған еді. жириновский қайтыс болғаннан кейін жасаған мәлімдемесінде президент владимир путин жириновскийдің «кез келген аудитория алдында және ең қызу пікірталастарда өзінің патриоттық ұстанымы мен ресейдің мүддесін әрқашан қорғайтынын» айтты. жириновскийді жерлеу рәсімін мәскеудегі құтқарушы христос соборында путин, володин және қорғаныс министрі сергей шойгу бастаған бірнеше жоғары лауазымды саясаткерлердің қатысуымен мәскеу және бүкіл ресей патриархы кирилл өткізді. владимир жириновский заңгер галина лебедеваға үйленген еді, үш баласы, соның ішінде саясаткер игорь лебедев, бар. жириновский полиглот болған, ағылшынша, французша, немісше және түрікше сөйлей алатын.