text: қазақ қаракөл шаруашылығы. қазақ қаракөл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты мекеме. қазақстан республикасы ауыл шаруашылығы мин-нің қарамағында. қазақ мал ш. ғыл.-зерт. ин-тының қаракөл ш. бөлімі мен шымкент мемл. а. ш. тәжірибе ст. негізінде 1962 ж. 2002 ж. “оңтүстік-батыс ауыл шаруашылығы” ғыл.-өндірістік орт-ның респ. мемл. кәсіпорны болып қайта құрылды. ин-тта қаракөл қойының генетикасы мен селекциясы; қаракөл қойын өсіру мен түйе өсіру технологиясы, жайылым және мал азығын өндіру; қаракөл ш-ндағы өндірістік процестерді кешенді ғыл.-тех. ақпарат және патент ісі бөлімдері бар. 1963 жылдан аспирантура жұмыс істейді. негізгі ғыл. бағыттары: елтірілік қой тұқымдарына және түйелерге және мониторинг және тератол. скрининг жүргізу; қаракөл қойы тұқымдарының жаңа з-ттық типтері мен линияларын шығарып, олардың гендік қорын сақтау; елтірілік қойлар мен бір өркешті түйелерді өсіру және оларды күтіп-бағу, азықтандыру технологиясын жетілдіру; өте құнды, сирек кездесетін және жоғалып бара жатқан өсімдіктердің, сондай-ақ, оңт. қазақстанның шөл және тау етегіндегі аймақта өсетін дәрілік өсімдіктердің гендік қорын жасап, оларды ұзақ мерзімге сақтаудың технологиясын жасау; шөл және шөлейт жерлерде жайылым шөптерінің (таспашөп, жусан, қараматау, сексеуіл, т.б.) сорттарын өсіріп, фермерлік ш-тар үшін шөптесін-бұталы және жайылымдарды тиімді пайдаланудың тәсілдерін зерттеу; оңт. аймақтардағы түйе ш. кешендеріне бейімделген, еңбек өнімділігін арттыратын құрал-жабдықтар жасау. ин-т қаракөл қойының “сырдариялық қара”, “гурьевтік көгілдір”, “таластық көгілдір”, “түгіскендік қара бұйра”, “күмістей жылтыр бұхарлық сұр”, “қожатоғайлық қара”, “созақтық қара” типтерін және атырау асыл тұқымды қаракөл қойының з-ттық типтерін шығарды. қазақ а. ш-н механикаландыру және электрлендіру ғыл.-зерт. ин-тымен (қазіргі “ауыл шаруашылығын ғыл.-өндірістік орт-ның құрамында) бірлесіп қаракөл елтірісін өңдеуге арналған машиналар мен механизмдер жасап, оларды өндіріске енгізді; түйені машинамен сауу, жүнін электр машинамен қырқу әдістерін өндіріске ұсынды. ин-т ресейдің бірнеше ғыл. орт-тарымен, өзбекстанның қаракөл ш., ботаника, қырғызияның орман ш., түрікменстанның шөл ғыл.-зерт. ин-ттарымен, сондай-ақ, израильдің бен-гурион ун-ті, италияның халықар. генетик. ресурстық экспортымен, т.б. тығыз байланыста әр түрлі зерттеу жұмыстарын жүргізеді. ин-тта қазақстан ұға-ның корр. мүшелері, мемл. сыйл. лауреаттары с.әбдірайымов, х.ы. үкібаев, сондай-ақ, а. ш. ғыл. докт., проф-лар ә.м. омбаев, ә.с. ахметше, н.н. әлібаев, т.к. рисимбетов, а.баймұханов, м.а. есқара жұмыс істейді. қазақ қаракөл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты 1962 жылы 29 қазанда құрылған. ғылыми жұмыстарының негізгі бағыттары: түйе мен қаракөл қой тұқымдарының фено-цитогендік мониторингін, скринингін жүргізу; қазақстанның әр түрлі аймақтарында генофондты сақтау, дамыту мен пайдаланудың тиімді әдістерін қарастыру, қаракөл және атырау құйрықты етті-сүтті қой тұқымдарының зауыттық типтерін жетілдіру мен жаңа түрлерін өсіру; жойылып бара жатқан сирек түсті және реңді қаракөл қойларын сақтау мен жедел көбейтудің биотехнол. әдістерін дамыту; қазақстанның әр түрлі аймақтарында қазақ қос өркешті түйелері мен аруаналары тұқымын жетілдіру мен жаңа тармақтарын, типтерін дамыту; елтірісі сапалы қой тұқымдары мен түйенің қазақ аруанасы тұқымының төлдерін өсіру, асырау технологиясын зерттеу; қазақстанның аридтік аймағы жануарлары популяциясының генетик. ресурстарын сақтау мақсатында елтірісі сапалы қой тұқымдары мен әр текті түйелер будандарының коллекциялық түрлерін түзу; қазақстанның оңт-нің шөлді аймағында жайылымды сақтайтын және құмды қатайтатын көшеттерді отырғызу технологиясы мен шаруа шөпті-бұталы және жайылымдарды ұтымды пайдалану әдістерін жетілдіру; қой терісін, қаракөл, жүн мен түйе терілерін өңдеу мен сақтаудың тиімді технологияларын дамыту. соңғы кезде институтта 138 адам, оның ішінде 74 ғылыми қызметкер, ғылыми докт., 40 ғылыми канд., ұға-ның корр. мүшесі, қазақстанның мемл. сыйл-ның лауреаты жұмыс істейді. институт ғалымдары қызылқұмның құмдарында жайылымдарды пайдалану технологиясын жасаған. институт жанындағы аспирантура мен докторантурада ғылыми докт. мен 35 ғылыми канд. даярланды. ғалымдардың ғыл. еңбектерінің нәтижелері монографияда, ғыл. еңбектер жинағында, 203 ғылыми мақала мен 10 ұсыныста баяндалды, авторлық куәлік алынған.