text: нобелий (лат. nobelіum; no) элементтердің периодтық жүйесінің ііі тобындағы жасанды жолмен алынған радиоактивті хим. элемент, ат. н. 102, ат. м. 258,1009, актиноидтар тобына жатады. алғаш 1957 ж. стокгольмде (швеция) бір топ ғалымдар изотоп күйінде алып, альфред нобельдің құрметіне атаған. 251no 256no изотоптары туралы сенімді мәліметтер алғаш 1963 67 ж. (ксро) алынды. тұрақты 259no изотопы (жартылай ыдырау периоды 1,5 сағ) 1970 ж. ок-риджде (ақш) алынған. ерітінділердегі мейлінше тұрақты тотығу дәрежесі +2 және +3. уран және трансуранды элементтерді ne иондарымен, сондай-ақ басқа да жеңіл элементтермен атқылау кезінде алынады. 102 элементтің ашылғаны туралы алғаш рет 1957 жылы стокгольмде (швеция) жұмыс істейтін ғалымдар тобы хабарлады. олар сондай-ақ альфред нобельдің құрметіне нобелий элементін атауды ұсынды. алайда кейінірек бұл деректер басқа зертханалардың жұмысымен расталмады. 102-элементті алғаш рет 1963-1967 жылдары г.н.флеров тобының дубнадағы біріккен ядролық зерттеулер институтының үдеткішінде жүргізген тәжірибелері кезінде алған. олардан тәуелсіз, шамамен бір уақытта элемент берклидегі калифорния университетінде (ақш) алынды. 1992 жылы халықаралық ғылыми қоғамдастық дубна физиктері үшін 102 элементті ашудың басымдылығын мойындады. ксро-да бұл жетістік ғылыми жаңалық деп танылды және 1963 жылғы шілдедегі басымдықпен №34 ксро жаңалықтарының мемлекеттік тізіліміне енгізілді. кеңес зерттеушілері жолиотийдің (jl) жаңа элементін фредерик жолио-кюридің құрметіне атауды ұсынды, ал американдықтар оған нобелий (жоқ) деген атау берді. бұл екі атау да (jl және no) iupac шешімі бойынша альфред нобельдің құрметіне нобелийлер атауы 102-элементке берілгенге дейін әр жылдары жарияланған элементтердің периодтық кестелерінде айналымда болды.