text: көркемөнер туындысының құрылымы, оның жанры мен мазмұнына орай құрамдас бөліктерінің тұтастығы. құрамдас бөліктері бірлікте ұштастырылған, бір-біріне және жалпы мүддеге бағындырылған мақсатты көркем құрылым. пластик. өнерле композиция көркем пішін (форма) түзілімінің жеке сәттерін біріктіріп тұрады. композиция әдістері өнердің өзіндік шығарманың идеясына, авторлық ой түйсігіне сәйкес туындайды. композиция шығарманың ішкі құрылымымен бірге оның сыртқы орта мен көрермендер арасындағы қатынасын белгілейді. көркем шығарм. процесі мен өмірді эстеттану тұрғысында қалыптасқан композиция заңдары өнердің жалпылама нақты өмір өзара белгілі мөлшеріндегі бейнесі әрі жиынтығы болып табылады. сәулет өнерінде композиция принциитердің бірлігіне, құрылыстар мен ғимаратардың функциялық мақсатына, жобалық олардың қала құрылысындағы мән-маңызына орай құрылады. композиция қаланың жалпы келбеті мен құрылымын, архит. үндестігін, жобадағы көлемдік, кеңістік түзілімін айқындайды. бейнелеу өнеріндегі композиция шығарманың идеялық және негізін нақтыландыру барысында заттар мен фигураларды кеңістікке орналастыру тәртібін, шығарма көлемін тиянақтау әрі жарық пен көлеңке үнасымын қадағалау арқылы көрінеді. композиция тектері "орнықты", "айнымалы", "ашық" және "жабық" болып бөлінеді. композицияның орнықты және жабық тектері қайта өрлеу дәуіріндегі өнерде басымырақ қолданылды, ал айнымалы және ашық тектері барокко стилінен айқын көрініс тапты; композицияның түрлері: сюжеттің басталуы (оқиғаның басталуы). шығарма ішіндегі оқиғалар байланысы. оқиғаның шарықтау шегі. оқиғаның аяқталуы (шешімі). композитордың немесе суретшінің шығармашылық еңбегінен туған шығарма (музыка, кескіндеме, мүсін немесе графика); өнер түрлері жинақталған күрделі көркем туынды (мысалы, әдеби-муз. к.); музыка шығару теориясының атауы. композиция муз. оқу орындарында (колледж, арнаулы пән ретінде оқытылады. композицияны оқыту гармония, полифония, муз. шығармаларды талдау, аспаптау сияқты муз.-теориялық пәндерді қоса үйретумен тығыз байланысты.