Chịkọta isiokwu ahụ:  Otu ọkà mmụta sayensị adọọla aka ná ntị na Briten na-eche ọdịda nke ọha mmadụ yiri nke Rom oge ochie ihu - n'ihi na anyị ebiela n'udo ruo ogologo oge. Ọkọ akụkọ ihe mere eme nke Australia bụ Dọkịnta Jim Penman na-ekwu na ndị Briten taa enwekwaghị ọchịchọ maka imepụta ihe ọhụrụ nke na-egosipụta oge Victoria ka anyị na-anụ ụtọ ndụ dị mma karị. O meela ka ihe dị iche n'etiti Briten nke oge a na 100BC na Rom - mgbe obodo ahụ nọ n'ike ya kachasị ike ka ọ na-ejide ọtụtụ ala na mba ndị ọzọ na nnukwu akụ na ụba wụsara n'etiti. Ọkammụta akụkọ ihe mere eme bụ Dr Jim Penman ekwuola ihe yiri nke ahụ n'etiti Alaeze Ukwu Rom n'afọ 100BC - mgbe Julius Caesar, nke e sere n'ihe osise, bụ onye ọchịchị - na Briten taa, na-adọ aka na ntị na mba a na-aga n'ihu na ọdịda yiri nke ahụ na ọha mmadụ. Dr Jim Penman (n'aka ekpe) ekwuola na ndị Briten enwekwaghị ikike imepụta ihe ọhụrụ nke nyeere nnukwu mgbanwe mmekọrịta mmadụ na ibe ya, akụnụba na ụlọ ọrụ aka n'oge oge Victoria, nke Queen Victoria chịrị (n'aka nri) Otú ọ dị, n'ime narị afọ ndị sochirinụ, e nwere mmụba nke nkewa mmekọrịta mmadụ na ibe ya, enweghị nha anya na esemokwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị - nke rụpụtara na ọnwụ ya. N'iji ntụnyere ahụ mee ihe, Dr Penman kwuru, sị: 'Ọ bụ oge mgbe ọchịchị onye kwuo uche ya na-aga n'ihu n'ịchịisi aka ike na Britain, anyị na-ahụ ugbu a na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na-aghọ ihe gbasara ndị mmadụ karịa òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Usoro abụọ ahụ amalitela ịda", The Sunday Telegraph na-akọ. 'Anyị na-ebi n'ọgbọ ọlaedo ebe ọ na-enwetụbeghị nnukwu agha na Europe ruo ihe dị ka ụzọ anọ n'ụzọ atọ nke narị afọ. Ma akụ̀ na ụba na-ada ada, anyị na-amụtakwa ụmụ ole na ole. "Mgbe mba ndị dị na Europe na-enweghịzi ike ichebe onwe ha, njedebe nke nnwere onwe mba agaghị anọte aka". Dọkịta Penman, nke Mahadum RMIT dị na Melbourne, kwuru ihe ndị a n'akwụkwọ ya 'Biohistory: Decline and Fall of the West', ma gbakwụnye na Iso Ụzọ Kraịst nyere aka mee ka e nwee mgbanwe n'obodo Britain nke gbanwere ọrụ ụmụ nwanyị na ụmụaka. Ọdịbendị na-agagharị na 'usoro' dabere na ihe ndị dị ka nri, okpukpe na esemokwu, ebe epigenetics - ngalaba ọmụmụ n'ime DNA - na-akọwa etu ndị mmadụ si...
Dọkịta Penman na-ekwu na ndị Briten ebiela ndụ n'udo nke ukwuu imepụta ihe ọhụrụ. Ọ na-adọ aka ná ntị na ịba ụba nke ịha nhata na nkewa ga-eduga n'ọdịda nke ọha mmadụ. Mgbanwe nke mkpụrụ ndụ ihe nketa na - eme ka anyị ghara ịdị na - eme ihe ike ma ọ bụ na - aga agha.