Rịba ama amaokwu a dị n'okpuru ma zaa ajụjụ ahụ mgbe e mesịrị n'otu asụsụ ahụ dị ka amaokwu ahụ:  Ebe a na-agafe agafe: Papua New Guinea nwere akụ̀ ndị sitere n'okike, gụnyere akụ̀ ndị dị n'ime ala na ndị a na-eme ka ha dịghachi ọhụrụ, dị ka oké ọhịa, mmiri (gụnyere ọtụtụ n'ime nnukwu ụyọkọ azụ tuna ndị dị n'ụwa), nakwa n'akụkụ ụfọdụ, ọrụ ugbo. Ala ahụ na-adịghị mma - gụnyere ugwu dị elu na ndagwurugwu, ala mmiri na agwaetiti - na ọnụ ahịa dị elu nke ịzụlite akụrụngwa, jikọtara ya na ihe ndị ọzọ (gụnyere nsogbu iwu na usoro iwu siri ike na ụfọdụ ebe na usoro nke aha ala omenala) na-eme ka ọ sie ike maka ndị mmepe si n'èzí. Ndị na-emepe emepe na mpaghara na-enwe nkwarụ site na afọ nke itinye ego na agụmakwụkwọ, ahụike, ICT na ịnweta ego. Ọrụ ugbo, maka ihe ọkụkụ na ahịa, na-enye ndụ maka 85% nke ndị bi na ya ma na-aga n'ihu na-enye ihe dịka 30% nke GDP. Ngwongwo ndị dị n'ime ala, gụnyere ọlaedo, mmanụ, na ọla kọpa, na-eme ka pasent 72 nke ego a na-enweta site ná mbupụ. Mkpụrụ mmanụ nkwụ amụbawo n'ike n'ike n'afọ ndị na-adịbeghị anya (karịsịa site n'ubi na site n'ọtụtụ ihe ndị ọzọ na-emepụta), mmanụ nkwụ bụzi isi ihe a na-ebupụ n'ubi. N'ime ezinụlọ ndị na-ekere òkè, kọfị ka bụ ihe ọkụkụ kachasị ebupụ (nke a na-emepụta n'ụzọ dị ukwuu na mpaghara Highlands), na-esote koko na mmanụ aki oyibo / copra site na mpaghara ụsọ oké osimiri, nke ọ bụla na-emepụta site na obere ndị ọrụ ugbo na tii, nke a na-emepụta na ala na roba. Achọpụtara Iagifu/Hedinia Field na 1986 na Papuan fold na thrust belt. Onye bụbu Prime Minister Sir Mekere Morauta gbalịrị iweghachi iguzosi ike n'ezi ihe na ụlọ ọrụ steeti, kwụsie ike na kina, weghachite nkwụsi ike na mmefu ego mba, privatize ụlọ ọrụ ọha na eze ebe o kwesịrị ekwesị, ma hụ na udo na-aga n'ihu na Bougainville na-eso nkwekọrịta 1997 nke kwụsịrị Bougainville nkewa nkewa. Gọọmentị Morauta nwere nnukwu ihe ịga nke ọma n'ịdọta nkwado mba ụwa, ọkachasị inweta nkwado nke International Monetary Fund (IMF) na World Bank na inweta ego enyemaka mmepe. Nnukwu ihe ịma aka na-eche Prime Minista Sir Michael Somare ihu, gụnyere inweta ntụkwasị obi ndị ọzọ na-etinye ego, na-aga n'ihu mgbalị iji privatize...  Ajụjụ: Olee ụdị ihe ndị a na-egwupụta n'ala ndị a na-ebupụ na New Guinea?
ọlaedo, mmanụ, na ọla kọpa