Chịkọta isiokwu ahụ:  E bowo ụmụ mmadụ nke oge a ebubo na ha gburu ndị Neanderthal site n'iso ha na-asọ mpi, iso ha na-amụ ụmụ, na ọbụna igbu ha egbu kpam kpam. Ma nnyocha ọhụrụ e mere na-egosi na ọ pụrụ ịbụ n'ezie ọrịa na-efe efe nke ndị nna nna anyị nke oge a bu mgbe ha si n'Africa kwapụ bụ ihe gburu ha. Ndị ọkà mmụta sayensị na-amụ banyere ihe àmà ndị ọhụrụ e nwetara site n'usoro ihe ọmụmụ mkpụrụ ndụ ihe nketa, ihe ndị e gwupụtara n'ala na ihe ndị mgbe ochie na-ekwu na ndị Neanderthal tara ahụhụ site n'ọtụtụ ọrịa ndị ka na-emekpa anyị ahụ taa. Pịgharịa gaa n' ala maka vidiyo. Ndị Neanderthal, dị ka ihe e wughachiri n'elu nke e gosiri n'Ebe Ndebe Ihe Ochie nke Akụkọ Ihe Mere Eme nke London, pụrụ ịbụ na ha nwụrụ n'ihi ọrịa na-efe efe nke ndị nke oge a butere na Europe ka ha si n'Africa na-akwaga ebe ọzọ. Ha achọpụtala ihe àmà na-egosi na ụmụnne nna anyị ndị dịrị ndụ tupu oge akụkọ ihe mere eme na-arịa ọrịa ndị dị ka ụkwara nta, ụkwara nta, ụkwara nta, ọrịa ụbụrụ na oyi. Ma ndị ọkà mmụta banyere ọdịdị mmadụ na Mahadum Cambridge na Mahadum Oxford Brookes na-ekwu na ọrịa ọhụrụ ndị ụmụ mmadụ nke oge a butere pụrụ ịbụwo ihe kpatara ọdịda nke ndị Neanderthal. Ihe dị ka afọ 30,000 agafeela kemgbe e chere na ndị nna nna nke ndị nke oge a kpochapụrụ ndị Neanderthal oge ochie. Ma ụdị ndị ahụ na-adịkwaghị ndụ nwere ike ịnọ n'ili na-abọ anyị ọbọ site n'ime ka anyị na-arịa ọrịa ndị nwere ike igbu mmadụ dị ka ọrịa cancer na ọrịa shuga. A na-eche na ndị Neanderthal na ụmụ mmadụ nke oge a biri n'otu ebe ruo ọtụtụ puku afọ ma na-agbakọ, nke pụtara na ndị Europe nwere ihe dị ka pasent abụọ nke DNA Neanderthal ugbu a. A jikọtara mkpụrụ ndụ ihe nketa ndị a na ihe ize ndụ dị elu nke ọrịa cancer na ọrịa shuga site n'ọmụmụ ihe ọhụrụ na-ele akụkọ ntolite anyị anya. Otú ọ dị, ụfọdụ mkpụrụ ndụ ihe nketa anyị ketara pụkwara ime ka anyị ghara ịrịa ọrịa ndị ọzọ. Ndị ọkà mmụta sayensị achọpụtawo na akụkụ ụfọdụ nke usoro HLA anyị, bụ́ nke na-enyere mkpụrụ ndụ ọbara ọcha aka ịmata na ibibi ihe ndị si n'ahụ anyị, pụrụ isiwo n'aka ndị Neanderthal pụta. Ndị nchọpụta ndị ọzọ ekwuola na ndị bi ná mba ndị na-abụghị n'Afrịka na-arịa ọrịa shuga nke Ụdị nke Abụọ n'ihi na ha na ndị Neanderthal na-akpa....
Ndị ọkà mmụta banyere ihe ndị e kere eke na - ekwu na ndị Neanderthal rịara ọtụtụ ọrịa ndị a na - arịa ugbu a. Nnyocha DNA gosiri na ha nwere ikike ịlụso ọrịa ndị a na - arịakarị ọgụ. Ma ha kwenyere na ụmụ mmadụ nke oge a wetara nje ndị na - akpata ọrịa ọhụrụ dị ka Heliocbacter pylori site n' Africa ma metụta ndị Neanderthal. Nke a na - egosi na ọrịa ndị na - efe efe adịla kemgbe ụwa karịa ka e cheburu.