Chịkọta isiokwu ahụ:  (CNN) Nwoke ọsụsọ juru n'ọnụ na okpu buru ibu, akpụkpọ ụkwụ akpụkpọ anụ dị n'ikpere na uwe ejiji na-acha odo odo na-eji mma agha na-agafe n'ọhịa ahịhịa ndụ. Ka osisi vaịn ndị kpụkọtara ọnụ na-ada n'okpuru mma ya, ọ na-agafe n'ebe ahịhịa na-adịghị, ma jirizie nwayọọ nwayọọ na-alaghachi. Ọnụ nwere isi nke anụ ọhịa e ji nkume kpụọ na-emeghe n'ebe ọ nọ. N'ihu ya, e nwere mkpọmkpọ ebe nke nnukwu ọnụ ụzọ ámá e ji nkume rụọ, nke gbara ọchịchịrị n'ihi ịka nká, ma nke dị ebube nke ukwuu, nke a na-emebeghị ka o mebie - ihe atụ magburu onwe ya nke ihe ndị ọkà mmụta ihe ochie na-akpọ "ọnụ ụzọ ámá yiri anụmanụ" ma ọ bụ, nke a na-akpọkarị "ọnụ ụzọ ámá nwere ọnụ anụmanụ". Ihe bụbu ọnụ ụzọ ámá obodo ndị Maya oge ochie, nke e wuru n'ihe dị ka afọ 700 O.A. ma gbahapụ ya n'ụzọ dị omimi mgbe narị afọ anọ gasịrị, guzo n'ihu ya. Ọ chọtawo obodo ahụ furu efu bụ́ Lagunita. Ugbu a e serela ụwa map, gbaa ya gburugburu, tụọ ya, ma jiri ụzọ ọ bụla a pụrụ ichetụ n'echiche mata ebe ọ dị, oge ndị na-eme nchọpụta na-achọpụta ụwa ọhụrụ yiri ihe mgbe ochie. Ma, a ka nwere ndị na-eme nchọpụta na-aga n'ebe ndị a na-amaghị nke a na-akọ n'ụwa, ụfọdụ n'ime ha na-achọpụtakwa ihe ndị na-atụ n'anya. Otu n'ime ndị na-eme nchọpụta dị otú ahụ, nke bụ́ ma Indiana Jones ma Magellan, bụ ọkà mmụta ihe ochie bụ́ onye Slovenia bụ́ Ivan Šprajc. Šprajc ahụ na-anụ ọkụ n'obi na-eyi ihu nwoke nke nọrọla ihe ka ukwuu n'afọ 60 ya n'anwụ na-acha ọkụ n'ebe a na-egwu ala, ma ọ bụ na-agagharị n'oké ọhịa. Ọ bụ ya bụ onye mbụ hụrụ pyramid ndị mgbe ochie, ndị dị mita 30 n'ịdị elu, bụ́ ndị ọ hụrụ na foto e sere site n'elu ụgbọelu n'ọfịs ya n'etiti okporo ámá ndị e ji brik rụọ n'oge Baroque na Mitteleurop nke Ljubljana, Slovenia, bụ́ nke dị ihe dị ka kilomita 10,000 site n'ebe ahụ. Ma n'ihe banyere obi ụtọ nke nchọpụta, ọ dịghị nke ka nzute ya na ọnụ ụzọ ámá ndị mmụọ ọjọọ nke Lagunita mma. Olee mmetụta ịchọta obodo furu efu na-enwe? Šprajc na-ekwu, sị: "Ọ bụ mmeri, karịsịa mgbe mgbalị ndị ahụ were ogologo oge. Ọtụtụ mgbe, anyị na-eji izu abụọ ma ọ bụ atọ agbagharị n'ọhịa iji ruo ebe anyị na-aga, n'amaghị ihe anyị ga-ahụ. Mgbe anyị rutere ebe ahụ, ọ dị anyị ka ànyị emeriela, dị ka ànyị meriela. A sị na ọ dị mfe, ndị ọzọ gaara eme ya". Kemgbe afọ 1996, ya na ndị otu ya achọpụtala ihe karịrị...
Ọkà mmụta ihe ochie bụ́ onye Slovenia bụ́ Ivan Šprajc na - achọpụta obodo ndị Maya oge ochie n'oké ọhịa ndị dị na Mexico. Ihe ndị ọ chọpụtara pụrụ inye aka ịkọwa ihe mere e ji gbahapụ ọtụtụ obodo ndị Maya tupu ndị Spen abịa.