Mezue ahịrịokwu na-esonụ: Ka nrụgide maka decolonization na-arị elu, ndị ọchịchị ndị na-achị achị na-apụ apụ gbalịrị ịnyefe ikike n'aka ndị gọọmentị mpaghara dị ala ma kwụsie ike na-etinye aka na njikọ akụ na ụba na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na West. Mgbanwe ndọrọ ndọrọ ọchịchị anaghị adị n'udo mgbe niile; dịka ọmụmaatụ, ime ihe ike malitere na Anglophone Southern Cameroons n'ihi njikọ na-enweghị mmasị na Francophone Cameroon na-eso nnwere onwe site na mba ndị ahụ. Ihe
Nsogbu Congo malitere na mmebi nke Belgian Congo, mgbe ndị agha ọhụrụ nke Congo nupụrụ isi megide ndị isi ndị Belgium ya, na-akpata ọpụpụ nke ndị bi na Europe ma tinye ókèala ahụ n'ime agha obodo nke kpụ ọkụ n'ọnụ n'etiti afọ ndị 1960. Portugal gbalịrị iguzogide decolonization ma bụrụ onye a manyere ịlụ ọgụ na nnupụisi mba na mpaghara Africa ya niile ruo 1975. Ọnụnọ nke ọnụ ọgụgụ dị ịrịba ama nke ndị ọcha bi na Rhodesia mere ka mgbalị ndị a na-eme iji wepụ colonization dị mgbagwoju anya n'ebe ahụ, nke mbụ wee nye iwu nkwupụta nke nnwere onwe na 1965 iji gbochie mgbanwe ozugbo na ọchịchị ọtụtụ. Gọọmenti ndị ọcha ahụ na-enupụ isi nọgidere na-achị Rhodesia ruo 1979, n'agbanyeghị mmachibido iwu nke òtù Mba Ndị Dị n'Otu na agha obodo na-ebibi ihe bụ́ nke òtù ndị agha okpuru abụọ na-emegiderịta onwe ha bụ́ ndị ndị Soviet na ndị China kwadoro, kpatara.