Chịkọta isiokwu ahụ:  Mgbe a bịara n'ihe banyere ime ụlọ n'onwe gị, ndị mmadụ na-ekwu na ụmụ nwoke na-eme nke ọma karịa ụmụ nwanyị. Ma nnyocha ọhụrụ e mere na-ekpughe na ụmụ nwanyị pụrụ n'ezie ịka mma n'iji ngwá ọrụ eme ihe - ma ọ dịghị ihe ọzọ n'etiti ụmụ agụ iyi. Ndị na-eme nchọpụta achọpụtala na ụmụ nwanyị chimp na-eji ngwá ọrụ ha achụ nta ka ha nweta ihe ha ga-eri, ebe ụmụ nwoke na-eji aka ha achụ nta. Pịgharịa gaa n' ala maka vidiyo. Ndị ọkachamara n'ihe banyere ụmụ anụmanụ na Mahadum Iowa State University dekọrọ ebe ụmụ agụ iyi chụụrụ agụ iyi atọ n'ebe a na-akpọ Fongoli, nke dị na Senegal, ma chọpụta na n'ihe dị ka ụzọ iri isii n'ime ụzọ iri ọ bụla, ụmụ agụ iyi ndị inyom ji ngwá ọrụ na-achụ nta ha. Nwanyị a bụ́ agụ iyi ewepụwo otu mkpanaka akwụkwọ ma jiri ya na - achụpụ nwa osisi si n' oghere dị n' elu osisi. Ọ bụ ezie na nchọpụta ndị ahụ pụrụ ịkpali ụfọdụ ndị ịtụleghachi echiche ha banyere ndị na-abụghị nwoke ma ọ bụ nwanyị ibe ha, nnyocha ahụ pụkwara inye ihe ọmụma na-akpali akpali banyere otú ụmụ mmadụ si malite ịmụta iji ngwá agha achụ nta. Ọ na-egosi na ọ pụrụ ịbụ ụmụ nwanyị mbụ malitere imepụta ngwá ọrụ ndị dị mfe iji nyere ha aka ijide anụ. A matawo na chimpanzees na-eji ngwá ọrụ eme ihe dị ka ụmụ mmadụ kemgbe ihe karịrị afọ 50. N'afọ 1960, Jane Goodall hụrụ ka ụmụ agụ iyi abụọ na-eji osisi achụ nta iji gbute anwụnta n'ala. Nke a bụ nke mbụ a hụrụ ka anụmanụ na-arụ ngwá ọrụ ma jiri ya mee ihe pụrụ iche, ma e wezụga ụmụ mmadụ. A chọpụtara mgbe e mesịrị na ndị Gombe na-eji alaka osisi, akwụkwọ osisi na okwute eme ihe n'ụzọ itoolu dị iche iche iji na-eri ihe, na-aṅụ ihe ọṅụṅụ, na-eme onwe ha ka ha dị ọcha, na-eru ihe ndị ọzọ aka ma na-emepụta ngwá agha. N'obodo ndị dị na mpụga Gombe National Park, ndị obodo na-arụpụta ngwá ọrụ dị iche iche. Chimpanzị na-eji akwụkwọ ata ahịhịa ma tinye ha n'olulu mmiri ka ha nwee ike iji ha na-aṅụ mmiri. A hụwo ka ha na-eji osisi na nkume akụrisị mkpụrụ osisi na shells. Mgbe ụfọdụ, ụmụ nwoke ndị toworo eto na-atụ nkume na osisi dị ka ube iji menye ndị iro ha ụjọ. N'ọmụmụ ihe a, e kwuru na ụmụ agụ iyi na-eji ahịhịa si n'osisi Alchornea hirtella achụ nta iji chụsoo ndanda ndị na-alụ ọgụ n'ụzọ pụrụ iche. A na-eche na a na-esi n'otu ọgbọ nyefee àgwà a n'ọgbọ nke ọzọ, ọ bụkwa ụmụ obere chimpanzees na-amụta ya. Ide ihe...
Ndị na- eme nchọpụta hụrụ ka ụmụ agụ iyi ji ngwá ọrụ na- achụ nta n" obodo Fongoli dị na Senegal. A chọpụtara ojiji e ji ngwá ọrụ mee ihe n' ihe dị ka oge 300, ọ bụkwa ụmụ nwanyị ji pasent 60 mee ihe. Ndị nwoke chimps na - achụ nta karịa ndị nke ọzọ, ma ha na - ejikarị aka ha ejide anụ. Ihe ndị a ha chọpụtara nwere ike ime ka anyị mata otú ụmụ mmadụ si malite iji ngwá ọrụ arụ ọrụ.