Rịba ama amaokwu a dị n'okpuru ma zaa ajụjụ ahụ mgbe e mesịrị n'otu asụsụ ahụ dị ka amaokwu ahụ:  Passage: Wallace, na-agbaso ọrụ mbụ nke de Candolle, Humboldt na Darwin, nyere nnukwu onyinye na zoogeography. N'ihi mmasị o nwere n'echiche nke mgbanwe mgbanwe, o lekwasịrị anya karịsịa n'otú e si kesaa ụdị anụmanụ ndị nwere njikọ chiri anya n'oge ọ na-arụ ọrụ n'ọhịa, nke mbụ na South America, e mesịakwa n'agwaetiti Malay. Mgbe ọ nọ n'agwaetiti ahụ, ọ chọpụtara akara Wallace, nke na-agafe n'etiti agwaetiti Spice na-ekewa anụ ọhịa nke agwaetiti ahụ n'etiti mpaghara Eshia na mpaghara New Guinea / Australia. A pụrụ ịza ajụjụ ya bụ́ isi, nke bụ́ ihe mere ụmụ anụmanụ ndị dị n'àgwàetiti ndị nwere ọnọdụ ihu igwe dị otú ahụ ji dị nnọọ iche, nanị site n'ịtụle otú ha si malite. N'afọ 1876 o dere akwụkwọ bụ́ The Geographical Distribution of Animals, nke bụ akwụkwọ ntụaka a na-eji eme ihe ruo ihe karịrị ọkara narị afọ, na akwụkwọ ọzọ, bụ́ Island Life, n'afọ 1880 nke lekwasịrị anya n'ihe banyere ihe ndị dị ndụ n'àgwàetiti. Ọ gbasawanyere usoro mpaghara isii nke Philip Sclater mepụtara maka ịkọwa nkesa nke nnụnụ na anụmanụ nke ụdị nile. Ụzọ o si depụta ihe ọmụma banyere ìgwè ụmụ anụmanụ n'ógbè dị iche iche mere ka a hụ ọdịiche ndị dị na ya; nghọta o nwere banyere evolushọn mekwara ka o nwee ike ikwu ihe ndị ezi uche dị na ha, bụ́ ndị a na-emebeghị tupu mgbe ahụ. A na-ejikarị ihe ọmụmụ mkpụrụ ndụ ihe nketa amata mmalite ya site n'ọrụ onye mọnk bụ́ Gregor Mendel rụrụ n'afọ 1866, bụ́ onye e mesịrị kweta na ọ bụ ya chepụtara iwu nke ihe nketa. Ma, ọ bụ mgbe ihe dị ka iri afọ atọ na ise gachara ka ndị mmadụ matara na ihe ndị ọ chọpụtara bara uru. Ka ọ dịgodị, a tụlere ma nyochaa ọtụtụ echiche banyere ihe nketa (nke dabeere na pangenesis, orthogenesis, ma ọ bụ usoro ndị ọzọ). Embryology na ecology ghọkwara ebe dị mkpa na ndụ, karịsịa dịka ejikọtara ya na evolushọn ma bụrụ ndị a ma ama na ọrụ nke Ernst Haeckel. Otú ọ dị, ihe ka ukwuu n'ọrụ narị afọ nke 19 e mere n'ihe banyere ihe nketa, abụghị n'ihe banyere akụkọ ihe mere eme, kama ọ bụ n'ihe banyere nkà mmụta ahụ́ ike nke ime nnyocha.  Ajụjụ: Ònye so kpata na nkà mmụta banyere mkpụrụ ndụ ihe nketa na nkà mmụta banyere gburugburu ebe obibi ghọrọ akụkụ bụ́ isi nke nkà mmụta banyere ihe ndị dị ndụ?
Ernst Haeckel