Rịba ama amaokwu a dị n'okpuru ma zaa ajụjụ ahụ mgbe e mesịrị n'otu asụsụ ahụ dị ka amaokwu ahụ:  Ihe mere n'oge ahụ: Ọrịa na-efe efe, karịsịa, kịtịkpa, nke ndị Europe na-akwakọba ihe n'America butere, bibiri ndị bi n'ebe ahụ. O doghị anya mmadụ ole ndị Amerịka bụ ndị ọrịa si mba ọzọ gburu mgbe Columbus rutesịrị Amerịka, ma a na-eme atụmatụ na ọnụ ọgụgụ ahụ ruru ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ pasent 70 nke ndị bi n'ebe ahụ. Ihe ọrịa a mebiri nyere aka n'ụzọ dị ukwuu ná mgbalị ndị Europe mere iji chụpụ ma merie ndị obodo ahụ. Ọrịa na-efe efe bụ ọrịa zuru ụwa ọnụ. Ọrịa influenza nke afọ 1918, nke dịruru ruo afọ 1919, bụ ụdị ọrịa influenza nke ise nke nje influenza A na-egbu egbu nke na-adịkarị njọ kpatara. Ndị ahụ na-arịa ya na-abụkarị ndị na-eto eto ahụ́ siri ike, n'adịghị ka ihe ka ọtụtụ ná ndị na-arịa ọrịa influenza, bụ́ ndị na-emetụtakarị ndị na-eto eto, ndị agadi, ma ọ bụ ndị ọrịa na-adịghị ike n'ụzọ ndị ọzọ. Ihe ndị okenye na-ekwu na ọ gburu mmadụ 40<unk>50 nde, ebe nchọpụta ndị ọhụrụ na-egosi na ọ nwere ike igbu ihe ruru mmadụ 100 nde, ma ọ bụ 5% nke ndị bi n'ụwa na 1918.Ọtụtụ ndị nchọpụta kwenyere na nje HIV malitere na sub-Saharan Africa n'oge narị afọ nke 20; ọ bụ ugbu a ọrịa na-efe efe, na-eme atụmatụ na mmadụ 38.6 nde ugbu a na-ebi na ọrịa ahụ n'ụwa nile. Òtù Mba Ndị Dị n'Otu nke Na-ahụ Maka Ọrịa HIV/AIDS (UNAIDS) na Òtù Ahụ Ike Ụwa (WHO) na-eme atụmatụ na ọrịa AIDS egbuwo ihe karịrị nde mmadụ 25 kemgbe mbụ a matara banyere ya na June 5, 1981, na-eme ka ọ bụrụ otu n'ime ọrịa ndị kasị egbu ndị mmadụ n'akụkọ ihe mere eme. N'afọ 2007, e nwere nde mmadụ abụọ na narị puku asaa bu nje HIV, nde mmadụ abụọ nwụkwara n'ihi ya.  Ajụjụ: Olee otú ọrịa ahụ na-efe efe nke gburu ihe karịrị mmadụ ise n'ụwa niile si gbasaa?
ụdị 5