Rịba ama amaokwu a dị n'okpuru ma zaa ajụjụ ahụ mgbe e mesịrị n'otu asụsụ ahụ dị ka amaokwu ahụ:  Ihe e dere na ya: Ọganihu e nwere na nkà mmụta banyere iji onyokomita ahụ ihe eme ihe nwekwara mmetụta dị ukwuu n'echiche nke ndị ọkà mmụta banyere ihe ndị dị ndụ. Ná mmalite narị afọ nke 19, ọtụtụ ndị ọkà mmụta ihe ndị dị ndụ kwuru na mkpụrụ ndụ dị nnọọ mkpa. N'afọ 1838 na 1839, Schleiden na Schwann bidoro ịkwalite echiche bụ na (1) mkpụrụ ndụ bụ isi nke ihe dị ndụ na (2) mkpụrụ ndụ ọ bụla nwere njirimara niile nke ndụ, n'agbanyeghị na ha megidere echiche ahụ (3) mkpụrụ ndụ niile sitere na nkewa nke mkpụrụ ndụ ndị ọzọ. Otú ọ dị, n'ihi ọrụ Robert Remak na Rudolf Virchow, ka ọ na-erule n'afọ ndị 1860, ihe ka ọtụtụ ná ndị ọkà mmụta ihe ndị dị ndụ nakweere ụkpụrụ atọ nile nke ihe a bịara mara dị ka ozizi mkpụrụ ndụ. Ozizi mkpụrụ ndụ dugara ndị ọkà mmụta ihe ndị dị ndụ n'ichepụta ihe ndị dị ndụ n'otu n'otu dị ka nchịkọta nke mkpụrụ ndụ ndị na-adabere n'otu n'otu. N'oge na-adịghị anya, ndị ọkà mmụta sayensị bụ́ ndị na-amụ banyere mkpụrụ ndụ, bụ́ ndị jizi onyokomita ndị dị ike karị na ụzọ ọhụrụ e si agba ihe, chọpụtara na ọbụna mkpụrụ ndụ ndị dị n'otu dị nnọọ mgbagwoju anya karịa ọnụ ụlọ ndị jupụtara n'ihe ndị na-agba agba bụ́ ndị ndị ọkà mmụta banyere onyokomita ndị mbụ kọwara kọwara. Robert Brown kọwara mkpụrụ ndụ ihe nketa n'afọ 1831, ma n'ọgwụgwụ narị afọ nke 19, ndị ọkà mmụta banyere mkpụrụ ndụ chọpụtara ọtụtụ ihe ndị dị n'ime mkpụrụ ndụ: chromosomes, centrosomes mitochondria, chloroplasts, na ihe ndị ọzọ e ji eme ka ha na-ahụ anya site n'ịcha ha. N'agbata afọ 1874 na 1884, Walther Flemming kọwara ụzọ dị iche iche mitosis si eme, na-egosi na ha abụghị ihe ndị e ji esiji ákwà kama na ha na-eme n'ime mkpụrụ ndụ ndị dị ndụ, nakwa na ọnụ ọgụgụ chromosomes na-amụba okpukpu abụọ tupu mkpụrụ ndụ ekewaa ma mepụta mkpụrụ ndụ nwa. Ọtụtụ nnyocha e mere banyere ịmụba mkpụrụ ndụ gbakọtara n'echiche August Weismann banyere ihe nketa: ọ chọpụtara na nucleus (ọkachasị chromosomes) dị ka ihe nketa, tụpụtara ọdịiche dị n'etiti mkpụrụ ndụ somatic na mkpụrụ ndụ germ (na-arụ ụka na ọnụ ọgụgụ chromosome ga-ebelata ọkara maka mkpụrụ ndụ germ, onye na-ebute ụzọ nke echiche nke meiosis), ma nakweere echiche Hugo de Vries nke pangenes. Weismannism nwere mmetụta dị ukwuu, ọkachasị n'ọhịa ọhụrụ nke nnwale nke mkpụrụ ndụ ihe nketa. Ka ọ na-erule etiti afọ ndị 1850, usoro ọrịa nke miasma bụ nke ndị...  Ajụjụ: Olee otu ihe ọma ndị sayensị chọpụtarala n'ihe ndị e ji enyocha ahụ́?
mmetụta dị ukwuu n'echiche nke ihe ndị dị ndụ