Chịkọta isiokwu ahụ:  Ọ nọwo na-akpata nkewa na mkpagbu ruo ọtụtụ narị afọ, ma o yiri ka akpụkpọ ahụ́ ọcha nke ihe ka ọtụtụ ná ndị Europe nke oge a esighị na Europe pụta ma ọlị. Ugbu a, nnyocha e mere n'ihe banyere mkpụrụ ndụ ihe nketa ekpughewo na ndị Europe oge ochie nwere akpụkpọ ahụ́ gbara ọchịchịrị ruo ogologo oge karịa ka e chere na mbụ. Kama ịcha ọcha ka ndị mbụ si n'Africa kwaga n'ebe ugwu ihe dị ka afọ 40,000 gara aga n'ihi na ìhè anyanwụ dị ala, ndị Homo sapiens mbụ a nọgidere na-enwe ụcha akpụkpọ ahụ ha gbara ọchịchịrị. Pịgharịa gaa n' ala maka vidiyo. Ihe osise a dị n'elu na-egosi mmụba nke mkpụrụ ndụ ihe nketa na Europe nke wetara ụcha akpụkpọ ahụ dị ọcha na ọdịdị ahụ dị elu, dị ka nchọpụta ọhụrụ nke ndị ọkà mmụta banyere mkpụrụ ndụ ihe nketa na Mahadum Harvard mere banyere ihe ndị fọdụrụ n'ahụ ụmụ mmadụ oge ochie. Nnyocha e mere mkpụrụ ndụ ihe nketa gosiri na ndị na-achụ nta na ndị na-achịkọta ihe ndị e kere eke bụ́ ndị biri na Spen ruo afọ 8,500 gara aga ka nwere akpụkpọ ahụ́ gbara ọchịchịrị. Ọ bụ nanị afọ 7,800 gara aga, mgbe ndị ọrụ ugbo mbụ si Near East gafee Turkey kwapụ, ka mkpụrụ ndụ ihe nketa abụọ bụ́ isi na-eme ka akpụkpọ ahụ na-acha ọcha pụtara. Nnyocha DNA e nwetara site n'ihe ndị fọdụrụ n'ahụ ụmụ mmadụ oge ochie egosiwo na ka ndị ọrụ ugbo a na ndị na-achụ nta na ndị na-achịkọta anụ ndị nwere akpụkpọ ahụ́ gbara ọchịchịrị na-agbakọ, otu n'ime mkpụrụ ndụ ihe nketa ndị a bịara jupụta n'ọnụ ọgụgụ ndị bi na Europe, akpụkpọ ahụ́ ndị Europe malitekwara ịdịcha ọcha. N'ihe dị ka afọ 5,800 gara aga, mkpụrụ ndụ ihe nketa nke abụọ, nke na-eme ka akpụkpọ ahụ na-acha ọcha karị, malitekwara ịgbasa n'etiti ndị bi na Europe. Ndị Europe mbụ ahụ dị nnọọ iche n'ụzọ dị ịrịba ama n'ebe ihe ka ọtụtụ ná ndị akpụkpọ ahụ ha na-acha ọcha bụ́ ndị bi n'ebe ahụ taa nọ. Nnyocha ọhụrụ e mere na-egosi na ndị ọcha bụ ndị ọhụrụ bịara n'ógbè ahụ, na-abata na kọntinent ahụ afọ 8,000 gara aga. Otú ọ dị, ndị Europe nwere akpụkpọ ahụ gbara ọchịchịrị ruo ogologo oge karịa ka ha nwere na mbụ. N'ihe onyonyo a bụ mmadụ abụọ so na asọmpị BBC a na-akpọ Trading Races, ebe ndị Briten nọrọ ọtụtụ ụbọchị na-eyi uwe nwere ụcha akpụkpọ ahụ dị iche. Nnyocha ahụ, bụ nke e gosipụtara n'ọgbakọ nke 84 nke American Association of Physical Anthropologists, na-egosi na ọnụ ọgụgụ ndị bi na Europe ka na-agbanwe agbanwe ruo n'oge na-adịbeghị anya. Ọ na-egosikwa na ọnụ ọgụgụ ndị na-achụ nta na-achịkọta ihe na-ebi na...
Ndị mbụ si n' Afrịka kwaga Yurop bụ puku afọ iri anọ gara aga. Ruo afọ 8,000 gara aga, ndị na-achụ nta na ndị na-achịkọta ihe n'oge gboo n'ozuzu ha nwere akpụkpọ ahụ́ gbara ọchịchịrị karị. Mgbe ndị ọrụ ugbo nọ n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Ụwa rutere, ha bu mkpụrụ ndụ ihe nketa nke akpụkpọ ahụ na-acha ọcha. Genomes nke mmadụ 83 chọpụtara mkpụrụ ndụ ihe nketa 5 e jikọtara ya na nri na mgbanwe akpụkpọ ahụ.