Rịba ama amaokwu a dị n'okpuru ma zaa ajụjụ ahụ mgbe e mesịrị n'otu asụsụ ahụ dị ka amaokwu ahụ:  Ihe a na-ekwu: Nchọpụta ndị e mere na-egosi na e nwere ihe jikọrọ ịdị mkpụmkpụ na mmadụ ịdị ogologo ndụ. O yikarịrị ka ọ̀tụ̀tụ̀ ọbara ji erugharị n'ahụ́ ha ọ̀ ga-ebelata, o yikarịrịkwa ka ọ̀ ga-ebelata ohere ha nwere ịrịa ọrịa cancer. Mahadum Hawaii achọpụtawo na a na-ahụkarị "gene ndụ ogologo" bụ́ FOXO3 nke na-ebelata mmetụta nke ịka nká n'ahụ́ ndị dị obere. Ịdị mkpụmkpụ na-ebelata ihe ize ndụ nke nkụchi akwara. Mgbe ndị mmadụ nwere otu ihe nketa na ihe ndị metụtara gburugburu ebe obibi, a na-enwekarị ogo dị elu n'ime otu ahụ. Mgbanwe dị elu (ihe dị ka 20% nkewapụ site na nkezi) n'ime ndị dị otú ahụ na-abụ mgbe ụfọdụ n'ihi ibu ibu ma ọ bụ dwarfism, nke bụ ọnọdụ ahụike kpatara site na mkpụrụ ndụ ihe nketa ma ọ bụ ọrịa endocrine. Mmepe nke ịdị elu mmadụ nwere ike ije ozi dị ka ihe ngosi nke isi ihe abụọ na-ahụ maka ọdịmma, ya bụ ịdị mma nri na ahụike. N'ebe ndị e nwere ịda ogbenye ma ọ bụ agha, ihe ndị metụtara gburugburu ebe obibi dị ka erighị ihe na-edozi ahụ n'ụzọ na-adịghị ala ala n'oge nwata ma ọ bụ mgbe ọ dị afọ iri na ụma pụrụ ịkpata igbu oge n'uto na/ma ọ bụ mbelata dị ịrịba ama n'ịdị elu nke onye toruworo ogo mmadụ ọbụna mgbe ọ na-adịghị otu n'ime ọnọdụ ahụ ike ndị a. Nnyocha ụfọdụ na-egosi na ịdị elu na-ejikọta ya na ihe ịga nke ọma na mkpakọrịta nwoke na nwanyị na ịkpata ego na ụmụ nwoke, ọ bụ ezie na nyocha ndị ọzọ na-egosi na nke a anaghị emetụta ụmụ nwoke na-abụghị ndị ọcha. Otu nnyocha e mere banyere otú e si amụ ụmụ na Britain na narị afọ nke 20 gosiri na ọ bụ ezie na ụmụ nwoke toro ogologo na-amụ ụmụ karịa ụmụ nwoke dị mkpụmkpụ, ụmụ nwanyị na-erughị ogologo na-amụ ụmụ karịa ụmụ nwanyị toro ogologo.  Ajụjụ: Gịnị na-akpata mgbanwe n'ịdị elu?
ibu ibu ma ọ bụ dwarfism