Rezime atik la:  Yon balèn ki te naje dè santèn de kilomèt moute yon larivyè Afrik apre li te pran yon vire mal 17 milyon ane de sa ap ede jete limyè sou yon moman kle nan evolisyon imen. Paleontolojis yo te dekouvri rès fosil ansyen zansèt balèn bèk modèn nan nan mitan youn nan zòn dezè ki pi rèd yo nan Turkana, Kenya. Li te pèmèt syantis yo presize lè peyizaj la nan lès Lafrik te kòmanse chanje kòm peyi a alantou Great Rift Valley la te kòmanse monte. Sa a fosil 17 milyon ane fin vye granmoun ki montre nan foto a pi wo a se nan yon balèn te jwenn byen lwen andedan peyi a nan Kenya e li te jete limyè sou lè leve a tektonik nan lès Lafrik di ki dramatikman chanje klima a nan zòn nan premye te kòmanse. Sa a te yon moman enpòtan nan evolisyon imen soti nan primat kòm li te kreye abita yo sèk louvri ki te mennen zansèt makak-tankou nou yo mache kanpe pou la pwemye fwa. Yo di ke pou balèn lan te vwayaje byen lwen anndan nan yon larivyè Lefrat la dwe te anpil pi mouye, byen lwen pi plat ak domine pa forè. Li se pwobableman youn nan aspè yo ki pi dwòl nan byoloji imen - ke fanm nan yon laj sèten pèdi kapasite nan repwodwi. Men, syantis yo te dekouvri ke balèn asasen - yon espès separe de moun pa prèske 94 milyon ane nan evolisyon - tou soufri menopoz la. Rezilta sa a ka bay kèk endikasyon sou rezon ki fè menopoz la te kòmanse. Evolisyon yon kalite ki diminye kapasite yon espès genyen pou l fè pitit la fè lontan depi l ap fè byolojis yo sezi, e gen plizyè teyori sou rezon ki fè li parèt nan moun. Kounye a, petèt yon ekip chèchè ki soti nan Inivèsite Exeter ak Inivèsite York te rive konnen rezon ki fè moun yo sispann fè règ - omwen nan balèn asasen yo. Yo te dekouvri ke sa pèmèt fanm ki pi gran yo, ki gen plis eksperyans yo, pou yo dirije fanmi yo nan rechèch manje e konsa pou yo ranfòse kapasite tout gwoup la genyen pou l siviv. Rezilta sa yo kapab ede nou eksplike poukisa menopoz la parèt nan popilasyon imen an - li pèmèt fanm ki pi gran yo bay konesans yo epi ede pran swen pou...
Fosil nan balèn bèk te dekouvri nan dezè nan lwès Turkana nan Kenya. Yo te dekouvri rès mamifè maren an 459 mil de lanmè a. Yo panse ke li te naje moute ansyen rivyè Anza a apre li te pran move vire. Nan moman lès Lafrik ta dwe te pi plat, mouye ak kouvri nan forè. Syantis yo di sa make yon pwen kle anvan peyizaj la te kòmanse monte. Sa te lakòz klima a vin sèk ak abita a vin mwens forè. Chèchè yo di li te mennen primat yo ki te viv la a evolye mache bipedal.