ئەم ڕستەیە تەواو بکە: هەروەها هەوڵێک بۆ بەرگریکردن لە ناوچەکانی دەرەوەی دەریایی پۆرتوگالی لە ئەفریقا، ئاسیا و ئۆقیانووسیا درا. هەرچەندە سەرچاوە سەربازی و دەریاییەکان هەمیشە کەم بوون بۆ ژمارەیەکی وا زۆر لە ناوچەکان، بەڵام هێشتا ئەوە مومکین بوو کە پارێزگاری لە یەکپارچەیی زۆرینەی زۆریان بکرێت. بەدەرە سەرەکییەکە تیمۆری پۆرتوگالی بوو، کە لەلایەن هێزەکانی ئوسترالیا و هۆڵەنداوە لە کانوونی یەکەمی ١٩٤١ دا داگیرکرا، گوایە بۆ بەرگریکردن لێی لە ئەگەری داگیرکردنی ژاپۆن. دوای ناڕەزایەتییەکانی حکومەتی پۆرتوگالی، ڕێککەوتنێک ئەنجامدرا کە تیایدا هێزەکانی هاوپەیمانان لە خاکی پۆرتوگالی پاش گەیشتنی هێزی سەربازی پۆرتوگالی کە لە مۆزامبیقەوە نێردرابوون لەسەر ئەڤیسۆ و کەشتی گواستنەوەی "جۆئاۆ بێلۆ" کشانەوە. لە شوباتی ١٩٤٢دا، کاتێک هێزی پۆرتوگالی هێشتا لە ڕێگادا بوو، ژاپۆنییەکان بە بیانووی هێرشی ئوسترالیا و هۆڵەندا هێرشیان کردە سەر تیمۆری پۆرتوگالی، هێزەکانی هاوپەیمانانیان بە سەرسوڕمان گرت و ناچاریان کردن بەرەو چیاکان بکشێنەوە. ئەمە پەرەی سەند بۆ
شەڕی تیمۆر، لە ساڵی ١٩٤٢ تا ١٩٤٥ شەڕی پێکرا.