پوختەی وتارەکە بکە:  کونە ڕەشە زەبەلاحەکان لە ناوەندی گەلەئەستێرە گەورەکاندا لەوانەیە هێزێک لە قوڵایی ناوکی گەلەئەستێرە بدەنەوە، ئەستێرەناسان بانگەشەیان کردووە. ئەو بڕە زۆرەی ماددە بەرپرسیارە لە دەرکردنی ئەو بڕە تۆز و گازەی کە بەسە بۆ دروستکردنی زیاتر لە هەزار ئەستێرە بە قەبارەی خۆرمان لە ساڵێکدا. ئەم دەرچوونە دەتوانێ بڕێکی زۆر گازی دروستکەری ئەستێرە لاببات، و قەبارەو شێوەی و چارەنووسی گشتی گالاکسیەکان دیاری بکات. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. فەلەکناسانێک کە لێکۆڵینەوەیان لە چاڵە ڕەشە زەبەلاحەکە دەکرد لە ناوەڕاستی گەلەئەستێرەی IRAS F11119+3257 بەڵگەیان دۆزییەوە کە باکان کە لە چاڵە ڕەشەکە هەڵدێن یەدەگی ماددەی خاو گەلەئەستێرە خاوەنەکەی دەسوڕێننەوە بۆ دروستکردنی ئەستێرە. ئەم وێنەیە دەرخەری هونەرمەندە کە چۆن کونێکی ڕەش ماددەی دەوروبەری لە ڕێگەی دیسکەوە هەڵدەگرێت. وێنەکە بە شێوەیەکی سەیر وەک چاوێک لە ئاسماندا دەردەکەوێت - وەک چاوەکەی سائیرۆن لە فیلمی خاوەن ئەڵقەکان. ئەستێرەناسان بۆ چەندین ساڵ بەدوای ھێزی بزوێنەری ئەم لێشاوە گەردییە گەورەیەدا دەگەڕان، و ئێستا تیمێکی زانایانی زانکۆی مریلاند وەڵامێکیان دۆزیوەتەوە. ئەو گەلەئەستێرەیەی لە توێژینەوەکەدا، کە بە IRAS F11119+3257 ناسراوە، چاڵە ڕەشێکی زەبەلاحی بە شێوەیەکی چالاک لە ناوەندەکەی هەیە. ئەمە مانای وایە، بە پێچەوانەی چاڵە ڕەشە گەورەکە لە ناوەندی گەلەئەستێرەی ڕێگای شیری خۆمان، ئەم چاڵە ڕەشە بە شێوەیەکی چالاک بڕێکی زۆر گازی بەکاردەهێنێت. کاتێک کە ماددە دەچێتە ناو چاڵە ڕەشەکەوە، دەبێتە ھۆی لێکدابڕان، کە ئەمەش دەبێتە ھۆی بڵاوبوونەوەی تیشکی ئەلکترۆماگناتیسی - لەوانە تیشکی ئێکس و ڕووناکی بینراو. ئەو چاڵە ڕەشانەی کە لەگەڵ ئەم وەسفەدا گونجێن بە ناو ناوکی گالاکسی چالاک (AGN) ناودەبرێن، و دەرچوونی تیشکە بەهێزەکەیان هەروەها باگەلێکی بەهێز بەرهەمدەهێنێت کە ماددە لە ناوەندی گالاکسیەکان دوور دەخاتەوە. لە مانگی شوباتدا ئاشکرابوو کە چاڵە ڕەشێکی زەبەلاح 12 ملیۆن جار گەورەتر لە خۆر دۆزرایەوە و هێزی "روشنترین گڵکۆی گەردوون" دەدات. ئەو تەنە نائاساییە لە ناوەندی کوازارێکدایە - سەرچاوەیەکی تیشکە گالاکسییە بەهێزە - بە ملیۆنێک ملیار هێندەی دەرچوونی وزەی خۆر. سرووشتی کوازارەکان بە نهێنی ماوەتەوە لەو کاتەوەی ئەوان...
زانایانی زانکۆی مریلاند تیۆری ناوکی گالاکسی پێشکەش دەکەن. دەڵێن چاڵە ڕەشە زەبەلاحەکان دەبنە ھۆی تەقینەوەی ماددە. ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی هەزاران ئەستێرە لە ساڵێکدا. هەروەها ئەو لێشاوە گەورانە دەتوانن قەبارە و شێوەی گالاکسییەکان دیاری بکەن.