پوختەی وتارەکە بکە:  پاشماوەى مامۆتێکى قژدار کە 10 هەزار ساڵ پێش مردووە لە سیبیریا لەلایەن کرێکارانی نەوتەوە دۆزرایەوە. دوو چنگ و ددان و ئێسکی ددانەکانی ئەم ئاژەڵە زەبەلاحە لە سێ مەتر قوڵایی لە ناو خاکە بەستووەکە دۆزرانەوە نزیکەی ٣١ میل (50 کیلۆمەتر) لە نیگان لە خانتای مانسی، ڕووسیا. کرێکارانی نەوت خەریکی هەڵکەندن بوون لە شوێنێکی خاوەندارێتی "ڕۆزنەفت" لە نزیک شارۆچکەکە کاتێک تێبینییان کرد کە دڕکێک لە دڕکەکەی هەڵکەندنەکە دەردەچێ. کۆن: دوو ددانی مامۆت (کە لە سەرەوە نیشاندراوە) لەگەڵ پارچەکانی چەناو، ددان، تیبیا و ڕیبەکان لە خاکە بەستووەکەی سیبیریا هەڵکەندراون. کرێکارانی نەوت سەرنجیان دا کە ددانی مامۆتێک لە ددانی هەڵکەندەرەکە دەردەچێت. پاشان بە بەکارهێنانی چاڵێک دووهەمین تەوستیان دەرهێنابوو کە بریتی بوو لە تیبیا و ددان و پارچەکانی چنگەکەی. ئاتۆن رێزڤی، سەرۆکی بەشی پەلەوینتۆلۆژی لە مۆزەخانەی خانتای-مانسییسک بۆ سروشت و مرۆڤ، وتی ئەو بڕوای وایە مامۆتەکە لانیکەم ١٠،٠٠٠ ساڵە. لە سەدەی ١٨٠٠ەوە زانایان مشتومڕی ئەوەیان کردووە کە هۆکاری لەناوچوونی مامۆتەکان چی بووە. سەرجەم دانیشتوانی دوورگەکان جگە لە چەند دانیشتوانێکی دابڕێنراو لەنێوان 20,000 بۆ 10,000 ساڵ پێش ئێستا لەناوچوون. بیردۆزێکی بەناوبانگ، کە لەم توێژینەوەیەدا پاڵپشتی کراوە، ئەوەیە کە مرۆڤەکانی سەردەمی بەستەڵەک زۆربەی مامۆتەکانیان ڕاوکردووە بۆ ئەوەی نەمێنن. لەگەڵ ئەوەشدا، هەندێک لە شارەزایان دەڵێن کە گەرمبوونی زەوی یارمەتیدەری لەناوچوونی ئەو بوونەوەرە زەبەلاحانە بووە لە نێوان 20,000 بۆ 25,000 ساڵ لەمەوبەر. توێژەرانی تر دەڵێن کە بەرکەوتنی تەنە دەرەکییەکان لە ئەمریکای باکوور ١٣٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر، بووە هۆی گۆڕانی خێرای کەشوهەوا، لە کۆتاییدا مامۆتەکان لەناوچوون. ئەمڕۆ، وا بیر دەکرێتەوە کە تێکەڵەیەک لە فاکتەرەکان بوونە هۆی لەناوچوون. ئەو پێیوایە کە ئەو ئاژەڵە زەبەلاحە، مێینە گەورەیەکی بەتەواوی گەورە بووبێت، نزیکەی ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵ تەمەن بووبێت کاتێک مردووە. وتی ئەوان هیوادارن لێکۆڵینەوەی زیاتر لە ئێسکەکان بکەن بۆ ئەوەی زانیاری زیاتر لەسەر مامیۆتیان هەبێت. ئەو بە سایبیریانی تایمز-ی وت: 'دەتوانین ئەو دۆزینەوەیە بنێرین بۆ دیاریکردنی تەمەنی کاربۆنی تیشکی. شیکاریی بۆماوەیی یارمەتیی دەدات بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە ئەم ماموتە لە کام دانیشتوانەوە بووە - ئەوروپی یان ئەمریکی باکوور. توێژینەوەیەکی نوێ دەریخستووە کە زۆرێک لە مامیۆتە قژدارەکان کە لە سیبیریا دۆزراونەتەوە لەوانەیە لە باکووری ئەمیریا سەرچاوەیان هەبووە و کۆچیان کردووە...
پاشماوەى مامۆتەکە لە نزیک نیگان لە ڕووسیا دۆزرایەوە. کرێکارانی نەوت بۆ ڕۆسنەفت سەرنجیان دا کە دڕکێک لە دڕکەکەی هەڵکەندەرەکە دەردەچێ. زانایانی دێرینناسی وا دەخەمڵێنن کە مامۆتەکە ژنێکی تەمەن ٣٠ بۆ ٤٠ ساڵ بووە. هیوادارن پشکنین ئەنجام بدەن بۆ ئەوەی بزانن ئایا لە ئەمریکای باکوورەوە کۆچکردووە یان بەشێک بووە لە دانیشتوانی سائیبیریایی ماموتە قژدارەکان.