پوختەی وتارەکە بکە:  دانیشتووانی سێ هەزار ساڵەی ئەرمەنی باوەڕیان وابوو کە دەتوانن پێشبینی داهاتوو بکەن بە بەکارهێنانی ئێسکی مەڕ و مانگا - و ئەوەی کە لە یەک کاتدا بۆیان دەرکەوت بووەتە هۆی ئەوەی کە لەناکاو ماڵەکانیان جێبهێڵن. لە زنجیرەیەک لە سێ پەرستگای سەردەمی بڕۆنزدا، شوێنەوارناسان ئێسکی کونجی ئاژەڵیان دۆزیوەتەوە کە هەندێک لاییان ڕەشکراوە - وەک نیشانەکانی سەر گۆچکە - هەروەها مۆری مۆری چاپکراو لەسەر پارچەی هەویر. شارەزایان پێیانوایە کە ئەو کەلوپەلانە لەلایەن زانایانەوە بەکارهێنراون بۆ یارمەتیدانی سەرکردەکان لە پلان دانانی ستراتیژی سیاسی - بەڵام ئەوان لە شوێنی خۆیاندا بەجێهێڵراون چەند ساتێک پێش ئەوەی دانیشتووان ناوچەکە بەجێبهێڵن. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. لە سێ پەرستگای ئەرمەنی سەردەمی بڕۆنزدا، شوێنەوارناسان ئێسکی کونجی ئاژەڵیان دۆزییەوە کە هەندێک لاییان ڕەش کراونەتەوە وەک نیشانەکانی سەر گۆچکە و هەروەها مۆری مۆری چاپکراو لەسەر پارچەی هەویر (لە وێنەکەدا). شارەزایان پێیانوایە کە ئەو کارە هونەرییانە لەلایەن زانایانەوە بەکارهێنراون بۆ یارمەتیدانی سەرکردەکان لە پلان دانانی ستراتیژی سیاسی. هۆكاری هاتنەدەرەوەی لەناكاوی هێشتا نادیارە، بەڵام شوێنەوارناسان پێیانوایە كە بەرد و ئێسكەكان ئاماژەیان بەوە كردووە كە لەناوچوونیان نزیكە. ئێسکەکان بە سووتان و هەڵکەندنەکانی تر نیشان درابوون، و بە ئەندازەی ئەوەی بچوکان بوون کە لول بکرێن. لە پەرستگایەکدا، لێکۆڵەران ١٨ بەردی بچووکیان دۆزییەوە. "ئەم بەردانە وا دەردەکەوێت لەبەر شێوەی سووک و دەورەیی و ڕەنگیان هەڵبژێردراون، کە لە ڕەش و خۆڵەمێشی تاریکەوە دەگۆڕێت بۆ سپی، سەوز و سوور،" پرۆفیسۆر ئادەم سمیس، بەرپرسی نووسەری توێژینەوەکە لە زانکۆی کۆرنێل نوسیویەتی. ئەو پەرستگایانە لە قەڵایەکی سەر گرددا دۆزرانەوە لە دەشتی Tsaghkahovit لە ناوەندی ئەرمەنستان. لیتۆمانسی: جۆرێک لە پێشبینیکردن کە تیایدا داهاتوو بە بەکارهێنانی بەردەکان یان ڕووناکی ڕەنگدانەوەی ئەو بەردانە دەگوترێت. لە پەیڕەوەکانی مۆدێرندا ١٣ بەردە هەڵدەدرێن و پێشبینییەک دەکرێت لەسەر بنەمای چۆنیەتی کەوتنیان. ئێسکیگەری: بەکارهێنانی ئێسکەکان بۆ پێشبینیکردن، یان ئێسکیگەری، هەزاران ساڵە ئەنجام دەدرێت. لە ھەندێک کولتووردا ئێسکەکان سوتێنران لە کردەوەیەکی ناسراو بە پایرۆۆستێۆمانسی. ئەلیۆرۆمانسی: ئەمە ئەو کردارە یە کە پەیام لە ناو کێک یان کوکیزدا دروستدەکرێت، کە دواتر دابەشدەکرێت بەسەر ئەوانەی کە دەیانەوێت چارەنووسیان پێ بڵێ. وەک دەق...
پەرستگای سەردەمی برۆنز لە دەشتی Tsaghkahovit لە ناوەندی ئەرمەنستان دۆزرایەوە. توێژەران دەڵێن ئەم پەرستگایانە بەڵگەیان لەسەر ڕێوڕەسمی پێشبینیکردن هەیە. لەوانە (ئۆستیۆمانسی) و (لیثۆمانسی) - پێشبینیکردن بە بەکارهێنانی ئێسک و بەرد. پەنجەکانی مەڕ و مانگا وەک گەمەیەک بەکاردەهێنران بۆ پێشبینیکردنی داهاتوو. له كاتێكدا مۆری سه ر پارچه كانی خاشاك به كارده هێنرا بۆ پێشبینیكردن له سێ هه زار ساڵ پێش ئێستا پەرستگاکان بۆ سەدەیەک بەکاردەهێنران تا ئەو کاتەی ناوچەکە بەهۆی شەڕەوە وێران بوو. ئێسکەکانی پێشبینیکردن جێهێڵدراون و ئاماژە بەوە دەکەن کە فەرمانڕەوایان پێشبینیی لەناوچوونیان کردووە. هەروەها گڵکۆڵەکانی ناو پەرستگاکە شوێنەواری هاوشێوەی ئیفیدرای هاندەریان هەبووە.