پوختەی وتارەکە بکە:  پێگەی کۆمەڵایەتی بەرز ئیمتیازاتی خۆی هەیە تەنانەت لە ئاژەڵە کێوییەکاندا. توێژەران کە لە کینیا لێکۆڵینەوەیان لە سەر هیینە پەڵەدارەکان کردووە بۆیان دەرکەوتووە کە ئەندامانی باڵای بنەماڵەیەک تەمەنیان درێژترە و تەندروستترن و تەنانەت نەوەیان زۆرترە. دۆزینەوەکە بە شیکردنەوەی درێژی تێلۆمێرەکان ئەنجامدرا - کە لە کۆتایی هەر ڕیشەیەکی دی ئێن ئەی دانراوە - کە بە نیشانەیەکی گرنگی پیربوون و سترێس لە زۆر جۆردا، لە نێویاندا مرۆڤ. توێژەران لە کینیا توێژینەوەیان لەسەر بارودۆخ و تەندروستی هیینە پەڵەدارەکان کردووە (وێنەی سەکۆ). ئەوان بۆیان دەرکەوت کە ئەندامانی باڵای کۆمەڵەکان تەمەنیان درێژترە و تەندروستترن و ئەم مێینە ئەلفایەش دەرکەوت کە نەوەیان زۆرترە. دۆزینەوەکە بە شیکردنەوەی درێژی تێلۆمێرەکان ئەنجامدراوە. نۆرا لیوین لە بەشی ئاژەڵزانی لە زانکۆی ویلایەتی میشیگان وتی: ئەگەر دەتەوێت پلەبەندی هیینای پەڵەدار ببینیت، هەندێک گۆشتی تازە لە نزیک ئەوان فڕێ بدە. بە خێرایی دەردەکەوێت کێ باڵادەستە و کێ نا. بەڵام دەیویست بزانێت ئایا ئەم نیشانە بایۆلۆجییە پەسەندکراوانە پشتگیری ئەو شتانە دەکەن کە لە مەیداندا دەیبینێت. خاتوو لیوین لەگەڵ نووسەری سەرەکی و زانای ئاژەڵزانی MSU کای هۆلکامپ کاریکرد بۆ لێکۆڵینەوە لە زیاتر لە 25 ساڵ لە داتای سەر هێینەکان لە سەرانسەری وڵاتەکەی ئەفریقا. تێلۆمێرەکان کڵاوێکن لە کۆتایی هەر ڕیشەیەکی دی ئێن ئەی کە کرۆمۆسۆمەکان دەپارێزن لە تێکچوون. ئەم بایۆمارکەرانە بە نیشانەی گرنگی پیربوون و سترێس دادەنرێت لە زۆر جۆردا، بە مرۆڤیشەوە. کورتبوونەوەی تێلۆمێرەکان ئاماژەیە کە خانەکان دەچنە 'خاڵی بەرگری'، کرداری سترێس کە لەوانەیە بەم زووانە ببێتە هۆی مردنی خانەکان - و مرۆڤ یان ئاژەڵ. هیینەکانی پلە باڵا تێلۆمیریان لە هاوتایەکانیان درێژتر بوو. لە مرۆڤی گەنجدا، تێلۆمێرەکان نزیکەی ٨٠٠٠-١٠٠٠٠ نیوکلیۆتید درێژن. لەگەڵ هەر دابەشبوونی خانەکاندا کورتدەبنەوە و کاتێک دەگاتە درێژاییەکی هەستیار خانەکە دابەشبوون ڕادەگرێت یان دەمرێت. ئەم 'کاتژمێرە ناوەکییە' وا دەکات سەخت بێت کە زۆربەی خانەکان لە تاقیگادا لە چەند دوو هێندێک زیاتر گەشە بکەن. هاوینێکیشی لە کینیا بەسەربرد بۆ چاودێریکردنی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی هیینەکان. تیمی توێژەران تیشکیان خستە سەر تێلۆمێرەکان، ئەو کڵاوانەی کە کرۆمۆسۆمەکان دەپارێزن لە...
توێژەران توێژینەوەیان لەسەر بارودۆخ و تەندرووستی هیینە پەڵەدارەکان لە کینیا کردووە. ئەوان بۆیان دەرکەوت کە ئەندامانی باڵای کۆمەڵەکان تەمەنیان درێژترە و تەندروستترن. ئەم مێینە ئەلفایانە هەروەها دۆزرایەوە کە نەوەیان زۆرتر دەبێت. دۆزینەوە لە ڕێگەی شیکردنەوەی درێژی تێلۆمێرەکانەوە کراوە. ئەم کڵاوانە لە کۆتایی هەر ڕیشەیەکی دی ئێن ئەی بە نیشانەی گرنگی پیربوون و سترێس لە زۆر جۆردا، لە نێویاندا مرۆڤ، دادەنرێت. هیینەکانی پلەی باڵا تیلۆمیریان لە هاوتایەکانیان درێژتر بوو.