پوختەی وتارەکە بکە:  لەوانەیە ژیان لەسەر زەوی بە زنجیرەیەک کاردانەوەی کیمیایی دەستیپێکردبێت کە لەلایەن دوو پێکهاتەی سادە بەڵام ژەهراویەوە دەستپێکراوە کە چوار ملیار ساڵ لەمەوبەر لەسەر هەسارەکەمان زۆر بوون. کیمیاگەران بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە ڕەنگە لە کۆتاییدا توانیویانە نهێنیی چۆنیەتی دروستبوونی ژیان لەسەر زەوی چارەسەر بکەن. ئەوان بۆیان دەرکەوتووە کە دەکرێت سێ بەردی سەرەکی پێکهاتەی گەردیلەی ژیان دروست بکرێت - دی ئێن ئەی، پڕۆتین و لیپید - لە هایدرۆجینی سیانید، هایدرۆجینی سولفید و تیشکی تیشکی سەروو ڕەنگی مۆر. بەرکەوتنی مێتۆریتەکان، وەک ئەوەی لە وێنەکەی سەرەوە، لەوانەیە ببێتە هۆی دروستکردنی هایدرۆجینی سیانید کە زاناکان بۆیان دەرکەوتووە دەتوانێت سێ بەردی بناغەی بنەڕەتی ڕووناکی دروست بکات لە کاردانەوەدا کە بە تیشکی خۆر کاردەکرێت. دۆزینەوەکانیان ئاماژە بەوە دەکەن کە پێکهاتەکانی بنەڕەتی بۆ خانەی بایۆلۆجی هەموویان لە یەک کاتدا لە حەوزەکانی سەرەتایی و ڕووبارەکاندا ڕوویان داوە، کە پێکەوە کۆبوونەتەوە بۆ پێکهێنانی یەکەمین خانەکان. ئەمە ئاماژە بەوە دەکات کە ژیان لەوانەیە یەکەم جار لێرە لەسەر زەوی سەریهەڵدابێت - لە ژەهراوی گازێکی ژەهراوی - لەجیاتی ئەوەی لەلایەن ئەستێرەی ئەستێرەدارێک یان مێتۆریتێکەوە لە بۆشایی دەرەکییەوە بگوازرێتەوە بۆ سەر هەسارەکەمان. ئاڕ. ئێن. ئەی (RNA) کورتکراوەی ریبۆنۆکلاینیک ئەسیدە یەکێکە لەو سێ مۆلیکۆلە گرنگەی کە بۆ هەموو جۆرەکانی ژیانی ناسراو زۆر گرنگە - لەگەڵ پرۆتین و لیپیدەکان. ئاڕ ئێن ئەی لە زنجیرە ترشی ناوەکی پێکهاتووە، هەمان ئەو بەردانەی کە دی ئێن ئەی پێکدەهێنن. زانیاریی جینی لە خانەیەکدا لە دی ئێن ئەیەوە بە ئار ئێن ئەیەوە دەگوازرێتەوە بۆ پرۆتینەکان. دی ئێن ئەی بە نەخشەی خانەکە دادەنرێت و ئار ئێن ئەی یارمەتی وەرگێڕانی دەدات. هەندێک لە ژیانەکان، وەک ڤایرۆسەکان، تەنها RNA بەکاردەهێنن و وابڕیارە هەندێک لە ئۆرگانیزمە سەرەتاییەکانی سەر زەوی ئەم گەردیلە بەکاربێنن. پڕۆتینەکان بە ئەسپەکانی کارکردنی خانەکە دادەنرێت کە لە زنجیرەی ترشی ئەمینی پێکهاتوون. ئەمانە ئەو کارلێکردنە بایۆکیماییانە ئەنجام دەدەن کە لە خانەکەدا ڕوودەدەن و ژیان بە بەردەوامی بەڕێوەدەچن. لیپیدەکان مۆلیکۆلی چەورین کە لە پێکهاتەیەکدا ڕیز دەکرێن کە دەتوانن شانە پارێزەرەکان دروست بکەن. ئەوان دیوارەکانی پەردەی هەموو خانەیەکی زیندوو پێکدەهێنن و پێکهاتەیان پێدەدەن. هەروەها بۆ ناردنی ئاماژەکان بۆ دەرەوەی خانەکە زۆر گرنگن. بەڵام توێژەرانی پشت توێژینەوە نوێیەکە دەڵێن ئەو مێتۆریتە...
زانایان پێشەکی بۆ RNA، پڕۆتین و لیپید دروستکردووە لە کاردانەوە بنەڕەتییەکاندا. تاقیکردنەوەکانیان بە بەکارهێنانی هایدرۆجینی سیانید، هایدرۆجینی سولفید و تیشکی سەروو ڕەنگی سووری بەکارهێناوە. ئەم کیمیاییانە لە ٤ ملیار ساڵ لەمەوبەر لە سەر زەوی زۆر بوونایە. هایدرۆجینی سیانید لە لایەن پاشماوەی مێتۆریتەوە دروست بووە کە کاردانەوەی لەگەڵ نایترۆجین لە کەشوهەوای زەویدا هەیە لە کاتی بەرکەوتنی دووبارە لە بۆشایی ئاسماندا. گازی ھایدرۆجین سولفاید لەوانەیە بە تەقینەوەی گڕکانەکان دەرکراوە. توێژینەوەکە لەلایەن کیمیاگەرانەوە لە تاقیگەی بایۆلۆژی مۆلێکولی ئەنجومەنی توێژینەوەی پزیشکی لە کامبریج ئەنجامدرا.