پوختەی وتارەکە بکە:  زۆرێک لە هەسارەکانی دۆزراوەتەوە لە شوێنەکانی دیکەی گالاکسیمان وەک زەوی نین، بەڵکو زیاتر وەکوو مشترین. ئەو زەبەلاحە گازییانە، تا ئەو شوێنەی ئێمە دەیزانین، بۆ ژیان باش نین، بەڵام ئێستا پێشنیار کراوە کە مانگەکانی ئەم هەسارانە بۆ ژیان باش بن. ئەگەر پشتڕاست بکرێتەوە، ئەوە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەم شوێنانە لەوانەیە سەرچاوەی سەرەکی ژیان بن لە گەردووندا، نەک جیهانەکانی وەک زەویی خۆمان. بیرۆکەکە لەلایەن دکتۆر سارا بالارد لە زانکۆی واشنتن لە سیاتلەوە، لە بەرنامەی ڕادیۆی گشتی نێودەوڵەتی (PRI) The Takeaway باس کرا. بۆ دەنگ بچۆرە خوارەوە. دکتۆر سارا بالارد لە زانکۆی واشنتن بۆ PRI قسەی دەکرد. وتی مانگەکانی دەرەوەی گەردوون لەوانەیە "شوێنی سەرەکی ژیان لە گەردووندا" بن. وێنەکە وێنەی Upsilon Andromedae dـە، ئەو جیهانە گەورەیە لە دوورەوە، لە دەوری زەبەلاحە گازییەکە دەسوڕێتەوە لە پێشەوەدا، کە لەوانەیە مانگێکی نیشتەجێبوونی هەبێت. ئەو ڕوونیکردەوە کە چۆن هەسارەکانی قەبارەی جووپەر لە ناوچە جێگیرەکانی ئەستێرەکاندا - کە تێیدا هەلومەرجەکان گونجاون بۆ ئاو، و لەوانەیە ژیان - لە جیھانە بەردینەکانی وەک زەوی باوترن. مانگە گەرمەکان. لە ئەستێرەیەکەوە زۆر نزیک بێت و مانگێکی دەرەکی پلەی گەرمیی مامناوەندی لە سەرەوەی خاڵی کوڵانی ئاو بێت، کە وای لێدەکات زۆر ناگونجێت بۆ هەر جۆرە ژیانێک. مانگەکانی دەرەوەی گەردوون کە دەژین. ئەو هەسارانەی کە لە دەوری ناوچەی نیشتەجێبوونی سیستەمدا دەسوڕێنەوە (کە تێیدا ئاوی شل دەتوانێت لەسەر ڕووی هەسارەیەک بمێنێتەوە) هێشتا پێویستی بە هێزی ڕاکێشانی پێویست هەیە بۆ گرتنی کەشوهەوایەک کە پلەی گەرمیان ڕێکدەخات. ئەگەر ئەم مەرجانە جێبەجێ بکرێن، ئەوا چاوەڕوانی ژیان هیوابەخشە. مانگەکانی دەرەوەی تۆپی بەفر. مانگەکان کە لە ناوچە دەرەکییەکانی سیستەمی خۆری نامۆدا دروستبوون، ئەگەری زۆرە بە سەهۆڵەوە سەروەر بن. بە بەستوویەکی قووڵ دەمێننەوە مەگەر گەرم بکرێن لە لایەن شەپۆلی دەریاکانەوە لە هەسارەی دایکیانەوە - دیسانەوە ئەمانەش ئەگەری نیشتەجێ بوونیان نییە بۆ ژیان. مانگە دەرەکییە بەسەرچووەکان. مانگەکانی هەسارەکان بە خولگە ئێلیپتسییەکان لەوانەیە بۆ زۆربەی ساڵەکانی هەسارەکانیان گونجاو بن، بەڵام دەتوانن ئەزموونی وەرزەکانی گەرم یان تۆپی بەفر بکەن کاتێک زۆر نزیک دەبنەوە لە ئەستێرەکەیان، یان زۆر دوور لە گەرمی ژیان بەخشەکەی. سەرچاوە: گۆڤاری All About Space. ئەگەر تەنانەت هەندێک لەمانە...
دکتۆر سارا بالارد لە زانکۆی واشنتن قسەی بۆ PRI دەکرد. وتی مانگەکانی دەرەوەی گەردوون لەوانەیە " شوێنی سەرەکی ژیان بن لە گەردووندا" زۆرێک لەو هەسارانەی لە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر دۆزراونەتەوە بە قەبارەی زوبێرن. ئاماژە بەوە دەکات کە هەسارەکانی هاوشێوەی زەوین لەوانەیە ئەوەندە باو نەبن. لە جیاتی ئەوە، مانگەکان لە دەوری هەسارەکانی گەورەتردا دەسوڕێنەوە لەوانەیە باشترین بژاردەی ژیان بێت.