کێ یەکەمین کەسانە کە لوتر دژی نووسیوە؟ بە پێی پرسیاری پێشوو، چوارچێوەی وەڵامەکە بنووسە. دەکرێت ١ تا ٢٠ ڕستەی هەبێت. چوارچێوەی:
لەساڵی ١٥٢٣دا، لوتەر نووسیبووی کە عیسا مەسیح بە جولەکە لەدایک بووە کە لە خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ جولەکەکان بێزار دەکات و داکۆکی لە گۆڕینی جولەکەکان دەکات بە سەلماندنی ئەوەی کە پەیمانی کۆن دەتوانرێت نیشانی بدرێت کە باسی عیسای مەسیح دەکات. به ڵام به درێژایی ڕیفۆرم، لۆته ر هیوای له ده ستدا له گۆڕینی یه هودییه كان بۆ مه سیحییه ت. لە ساڵانی دواییدا، لوتەر زیاتر دوژمنایەتی لەگەڵ جولەکەیدا کرد، بە جۆرێک لە ژەهر دژی ئەوان نووسی کە پێشتر لە سەر ئەناباپتیستەکان، زیوینگلیانیزم، و پاپایەتی بڵاوبوویەوە. لەساڵی ١٥٤٣ دا وتارەکەی (Von den Juden und ihren Lügen) (لە بارەی جوولەکەکان و درۆکانیانەوە) شوێنی خۆی گرت لە نێوان ئەدەبیاتی دژە جوولەکەکانی ئەو سەردەمەدا، هەرچەندە مێژوونووسان دان بەوەدا دەنێن کە ئەم وتارە بە تایبەتی توندڕەو بوو، تەنانەت بە پێوەری ئەوروپای سەدەی شانزدەهەم. لەو نامەیەدا، ڕوانگەیەکی توند و توندی دژی جوولەکایەتی گرتووەتەبەر، نووسیویەتی کە دەبێ کەنیشت و ماڵەکانی جوولەکەکان وێران بکرێن، پارە و سەرمایەکانیان دەستبەسەردا بگیرێت، و ئازادییان سنووردار بکرێت. ئەم لێدوانانە و کاریگەرییان لەسەر دژایەتی جووەکان بوونەتە هۆی جێگای مشتومڕ.