پوختەی وتارەکە بکە:  ئایدز لە گۆرێلەکان و هەروەها شەمپانزەکانەوە هاتووە، بە پێی توێژینەوەی نوێ. دوو لە چوار گرووپی ڤایرۆسی ناسراو کە هۆکارن بۆ نەخۆشییەکە دەگەڕێنەوە بۆ مەیمونە گەورەکان کە نزیکەی ٩٨ لەسەدی دی ئێن ئەیی خۆیان لەگەڵ مرۆڤدا هاوبەشن. پێشتر زانرا ڤایرۆسی کەمی بەرگریی مەیموون (SIV) - هاوتای مەیموونەکانی ئایدز - لە شەمپانزییەوە بۆ مرۆڤ هەڵکێشابوو، بەڵام ئێستا وا دەردەکەوێت گوریلەکانی کامیرۆنیش ڕۆڵێکی گرنگیان بینیوە. زانایان دەڵێن تێگەیشتن لە سەرچاوەی نەخۆشییەکە یارمەتی پێشبینیکردنی مەترسییەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکە دەدات. زانایان بۆیان دەركەوتووە كە لەوانەیە ئایدز لە گۆریلەكانی دەشتایی ڕۆژئاوا لە كامیرۆن و هەروەها كۆمەڵێك شەمپانزی لەو وڵاتەدا سەریهەڵداوە. ئەو پەیوەندییە لە دوای ئەوەی دۆزرایەوە کە توێژەران شیکاری بۆ نمونەی پیسایی لە دارستانە دوورە دەستەکاندا کرد. ئەوان گرووپی ئایدز-١ یان ناسراو بە 'O' و 'P'یان دۆزییەوە کە لە گۆریلای نزمایی ڕۆژئاواوە سەرچاوەیان گرتووە. ڤایرۆسی ئایدز-١ - ئەو ڤایرۆسە کە دەبێتە هۆی ئایدز - بە لایەنی کەمەوە لە چوار بۆنەی جیاوازدا لە جۆری جیاوازەوە گواستراوەتەوە بۆ تووشبوونی مرۆڤ. ڕەچەڵەکەکانی تر، 'M' و 'N'، لە کۆمەڵگای شەمپانزی جیوگرافی جیا لە باشووری کامیرۆنەوە دەستیان پێکردووە. گرووپی 'م' بووە هۆی بڵاوبوونەوەی پەتای ئایدز - کە زیاتر لە ٤٠ ملیۆن کەسی لە سەرانسەری جیهاندا تووش کرد بە بڵاوبوونەوەی لە سەرانسەری ئەفریقا و لە تەواوی جیھاندا. زانایان گرووپی ئایدز-١ یان ناسراو بە 'O' و 'P'یان دۆزییەوە کە لە گۆریلای نزمایی ڕۆژئاواوە سەرچاوە دەگرن. وێنەیەکی چەمکی خانەیەکی تووشبوو بە ئایدز وێنەکراوە. گرووپی "N" و "P" لە لایەکی ترەوە، تەنها لە چەند تاکێکی کەم لە کامیرۆن دۆزراونەتەوە. بەڵام 'O' - هەرچەندە وەک 'M' بەربڵاو و بەربڵاو نییە - لەگەڵ ئەوەشدا نزیکەی 100,000 کەسی تووشکردووە لە ڕۆژئاوای ناوەڕاستی ئەفریقا. تیمەکە لە نموونەی پیسایی گۆریلەکانی دەشتایی ڕۆژئاوا، گۆریلەکانی دەشتایی ڕۆژهەڵات، و گۆریلەکانی چیا لە کامیرۆن، گابۆن، کۆماری دیموکراتی کۆنگۆ، و ئۆگاندا بۆ بەڵگەی جۆری SIV پشکنینیان کرد - پێشەکییەکانی ئایدز. کتێبێکی نوێ دەڵێت پەتای ئایدز لە دارستانێکی باراناوی باشووری ڕۆژهەڵاتی کامیرۆن لە ساڵی ١٩٠٨ دەستی پێکردووە و لە ٧٠ ساڵ زیاتر نەبووە کە ڤایرۆسەکە لە سەرەتای ١٩٨٠کاندا دەستیان بە ناسینەوەی کردووە. بۆ...
زانایان پێشەکی ڤایرۆسی ئایدزیان لە گوریلەکانی کامیرۆن دەستنیشانکرد. ڤایرۆسی هاوشێوەی دوو جۆری ئایدز کە بە " O " و " P " ناسراون کە لە گۆریلەکاندا دۆزراونەتەوە. پێشتر زانایان تەنها ڤایرۆسیان لە گرووپی شەمپانزەکاندا دەستنیشان کردبوو. پسپۆڕان پێیانوایە ڤایرۆسی مەیموونەکان چووە ناو مرۆڤەکان کە ڕاویان دەکرد.