پوختەی وتارەکە بکە:  کەنارەکانی دەریای مردوو لەژێر هەڕەشەدایە بەهۆی بەرزبوونەوەی ژمارەی گۆمەکان کە دەردەکەون لەگەڵ وشکبوونی دەریاچەی خوێدا، گروپێکی ژینگەپارێزی هۆشداری داوە. رێکخراوی ئیکۆپایس میدیل ئیست مەزەندە دەکات کە ئێستا زیاتر لە ٣٠٠٠ چاڵی ژێر ئاو هەیە لە کەنارەکانی دەریاچەی خوێدا، کە سنووری نێوان ئیسرائیل و ئوردن هەیە. هەڵمبوونی ئاو لە دەریاچەکەدا - کە ساڵانە بە خێرایی نزیکەی چوار پێ ڕوودەدات - ئاوی شیرین بۆ ناو گیرفانی خوێ کە لە دەریاچەکەدا بەجێماوە ڕادەکێشێت. گرووپە ژینگەپارێزەکان ڕایانگەیاندووە کە ئێستا زیاتر لە ٣٠٠٠ گۆم هەیە، کە لە سەرەوە نیشاندراوە پڕبوون بە ئاو، لە تەنیشت کەنارەکانی بەشی سەرەکی دەریای مردوو، بەهۆی لەدەستدانی ئاو لە دەریاچەی خوێ زەبەلاحەوە. کاتێک خوێ لە ناو ئاوی شیریندا دەتوێتەوە، دەبێتە هۆی ئەوەی زەوی لەسەری داڕوخێت. گیدۆن برۆمبێرگ، بەڕێوەبەری ڕێکخراوی ئیکۆپەیس لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕایگەیاندووە کە دەرکەوتنی چاڵەکان لە ساڵانی ڕابردوودا خێراتر بووە. هەزاران ساڵە دەریای مردوو سەرنجی گەشتیارانی ڕاکێشاوە کە دێن بۆ ئەوەی لە ئاوە خوێدارەکەی دا سەرئاو بن و سوودەکانی بۆ تەندروستی خۆیان ببینن. بەڵام گەوجەکانی ئاوی دەریاچەی خوێ لە 394 مەتر لە ژێر ئاستی دەریا لە ساڵانی 1960 دا دابەزیوە بۆ نزیکەی 423 مەتر لە ژێر ئاستی دەریا لە کۆتایی ساڵی 2012. لە ئاکامدا ڕووبەری ئاوی دەریاکە بە یەک لەسەر سێی کەم بووەتەوە: لە نزیکەی 950 کیلۆمەتری چوارگۆشە بۆ 637 کیلۆمەتری چوارگۆشە لە ئەمڕۆدا. ئاستی ئاو بەردەوامە لە دابەزین بە خێراییەکی مەترسیدار لە نێوان 0.8 بۆ 1.2 مەتر لە ساڵێکدا. دابەزینی بەرچاوی ئاستی ئاو لە ماوەی ٣٠ ساڵی ڕابردوودا دەگەڕێتەوە بۆ ئاورێک کە لە ڕووباری ئوردون و لە دەریای مردوو خۆیەوە بە هۆی زیادبوونی دانیشتوانەوە ڕەوانە کراوە. یەکەمیان لە ساڵی ١٩٨٠دا دەرکەوت، لە ساڵی ١٩٩٠دا ٤٠ دانەیان هەبووە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا ١٠٠٠ دانەیان هەبووە. ئێستا، بەڕێز برۆمبێرگ دەڵێت، کەلێنێکی نوێ نزیکەی هەموو ڕۆژێک دەردەکەوێت. بەڕێز برۆمبێرگ لە لێدوانێکیدا بۆ کەناڵی ABC News وتی: "ئەم چاڵە ئاوەڕۆیانە دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی خراپ بەڕێوەبردنی سەرچاوە ئاوییەکانن لە ناوچەکەدا. 'دەتوانن لە شەوێکدا یان بە تێپەڕبوونی کاتدا پەرە پێبدەن، وایان لێدەکات پێشبینی نەکرێن و زۆر مەترسیدار بن.' بەڕێز برۆمبێرگ و هاوکارەکانی پێیانوایە ڕێژەی ئەم چاڵە نوقسانە...
گرووپی ژینگەپارێزی خەمڵاندووە کە سێ هەزار گۆم لە تەنیشت دەریای مردوو هەیە. دەڵێت کە چاڵە ئاوییە نوێیەکان لە کەنارەکان هەن کە نزیکەی هەموو ڕۆژێک دەردەکەون. دەڵێن دەریاچەکە زۆر بەکاردەهێندرێت و دەبێتە هۆی دابەزینی ئاستی دەریاچەکە بە چوار پێ لە ساڵێکدا. ئاوی شیرین بۆ گیرفانی خوێ هەڵدەگیرێت کە لە دوای دەریاچەی پاشەکشاوە ماوەتەوە. ئەمە خوێی ژێرزەمینی هەڵدەوەشێنێتەوە، و دەبێتە هۆی ئەوەی زەوی سەرەوە ڕووخان بکات.