پوختەی وتارەکە بکە:  تەنانەت ئەوانەی زۆرترین گەشتیان کردووە لە نێوانماندا، بۆ ئەوەی لە لیستی کەلەپووری جیهانیی یونسکۆدا بناسرێن، زەحمەتە. دیمەنی سەرسوڕهێنەر، مۆنۆمێنتە کۆنەکان و ژیانی کێوی بێوێنە تەنها چەند دانەیەکن لەو 1007 شوێنەی کە لەلایەن ڕێکخراوەکەوە بۆ پاراستنیان دیاریکراوە. بەڵام لە کاتێکدا کە شوێنە بەناوبانگەکانی وەک ماچۆ پیچۆ و ئەکرۆپۆلیس لە ئەسینا لەوانەیە لە لیستی "کارەکانی" زۆرێک لە گەڕێنەرانی بوێردا جێگای بایەخ بن، ژمارەیەک شوێنی سەرنجڕاکێش هەن کە زۆرینەی ئێمە هەرگیز ناتوانین بیانبینین. لێرەدا ئاماژە بە چەند شوێنێکی میراتی جیهانی یونسکۆ دەکەین کە بەهۆی شەڕەوە، یان خراپبوونەوە، مەترسی هەیە بۆ هەمیشە لە دەستمان بچێت - هەروەها چەند شوێنێک کە لەوانەیە بتوانیت بۆخۆت بیبینیت... بەڵام تەنها ئەگەر خێرا بیت. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. ئەو شوێنانەی کە بە میراتگری جیهانی یونسکۆ ناسراون کە لەوانەیە هەرگیز نەتبینن: ئەفغانستان - مینارەی جام. مینارەی سەربەرزی جام لە سەدەی ١٢دا لەلایەن سوڵتان غیاس-ئود-دینەوە دروستکراوە و نیشانەی شاری Firuzkuhی دێرینە. مینارەکە - لە پارێزگای گۆر لە ئەفغانستان - بە خشتێکی ئاڵۆز و کاشی شین داپۆشراوە کە بە نووسینی کوفی ڕێکخراوە. لە چەندین شەڕ و تاڵانکاری ڕزگاری بووە بەڵام میناریەتی جام - کە لە شوێنێکی دوورەدەست لە پارێزگای گۆر لە ئەفغانستانە - ڕووبەڕووی گەورەترین ئاڵنگاری بووەتەوە. کاری چاکسازی بەرفراوان پێویستە بۆ پاراستنی بینای کۆن، کە لە مەترسیدایە لە ئیرۆزیۆن لە بنەڕەتی ڕووبارێکی نزیک و هەروەها شیوەیەکی زیانبەخش، هاوشێوەی تاوەری پیزا. میناڕی ٦٥ مەتری لە ساڵی ١١٩٤ لەلایەن گوریدی سوڵتان گیاس-ئود-دینەوە دروستکراوە، و بە خشتێکی جیۆمەتری ئاڵۆز و هەروەها نووسینی کوفی لە کاشی شین داپۆشراو داپۆشراوە - لەگەڵ ئەوەشدا زۆربەی خەڵک هەرگیز مینارەکە نابینن. ئەم مۆنۆمێنتە دوورە لە نزیکترین شوێنی نیشتەجێبوونی مرۆڤەکان، هەروەها دەکەوێتە ناو سەنگەرێکی مەترسیدار لە لایەن تاڵیبانەوە کە گەشتکردن بۆ ناوچەکە بە شێوەیەکی کرداری ئەستەم دەکات. باکووری ڕۆژئاوای عێراق - شاری شوێنەواری سامەڕا. مزگەوتی گەورە و مینارەی لولاوی لە کۆمەڵێک شوێنەواری ناوازەدایە لە شارەکەدا، کە ٨٠ لە سەدی هێشتا هەڵنەگیراوە....
١٠٠٧ شوێنی ناوازە لە لیستی میراتی جیهانی یونسکۆدا هەن. زۆرێک لە ماڵپەڕەکان بەهۆی شەڕەوە بەردەست نین لە کاتێکدا هەندێکیان بە سادەیی سەختن بۆ گەیشتن. مینارەی جام لە ئەفغانستان و شاری دێرینی حەلەب لە سوریا مەترسی لەسەرە بۆ هەمیشە لە دەست بدرێت. هێشتا ده توانی پاشماوه کانی شانشینی چیمو له په رو ببینیت ئه گه ر خێرا بیت.