ئاماژە بە بڕگەی خوارەوە بکە و دواتر وەڵامی پرسیارەکە بدەرەوە بە هەمان زمانی بڕگەکە:  ڕێچکە: گوریسکە زیندووەکان دابەشکراون بەسەر پێنج بنەماڵەدا، کە نزیکەی ٥٨ ڕەگەز و نزیکەی ٢٨٥ جۆریان تێدایە. کۆنترین فۆسیلی چۆلەکە، Hesperopetes، دەگەڕێتەوە بۆ Chadronian (کۆتایی Eocene، نزیکەی 40<unk>35 ملیۆن ساڵ لەمەوبەر) و هاوشێوەی چۆلەکانی هاوچەرخە. جۆراوجۆری فۆسیلی چۆلەکان، لە دوایین Eocene بۆ Miocene، بە دڵنیاییەوە بۆ هیچ نەوەیەکی زیندوو دانەنراوە. لانیکەم هەندێک لەمانە لەوانەیە جۆرەکانی کۆنترین "پڕۆتۆسکیوێر" بنەڕەتی بوون (بە واتای ئەوەی کە ئەوان نەبوون بە تەواوی زنجیرەی ئۆتاپۆمۆرفییەکانی سکیوێرە زیندووەکان). بڵاوبوونەوە و جۆراوجۆری ئەم جۆرە کۆن و باوباپیرانە ئاماژە بەوە دەکات کە کڵێشەکان وەک گروپێک لە ئەمریکای باکوورەوە سەرچاوە دەگرن. جیا لەم جۆرە فۆسیلانەی هەندێک جار کەم ناسراون، فایلۆجینی کڵێشە زیندووەکان تاڕادەیەک ڕاستەوخۆیە. سێ ڕەچەڵەکی سەرەکی بریتین لە (ڕاتوفینا) ، (سکیوریلینا) و هەموو خێزانەکانی تر. راتوفینا تەنیا چەند جۆرێکی زیندووی لە ئاسیای گەرمیدا تێدایە. گوریسکە نیۆترۆپیکی پگمێیەکەی ئەمریکای باشووری گەرمەکان تاکە ئەندامی زیندووی Sciurillinae یە. نەوەی سێیەم، تا ئێستا گەورەترینە، بڵاوبوونەوەیەکی نزیک بە گەردوونیی هەیە. ئەمە زیاتر پاڵپشتی ئەو گریمانەیە دەکات کە باوباپیری هاوبەشی هەموو سنجورەکان، زیندوون و فۆسیل بوون، لە ئەمریکای باکووردا ژیاوە، چونکە ئەم سێ ڕەچەڵەکەی کۆنترین لەوێوە بڵاوبوونەتەوە؛ ئەگەر سنجورەکان لە ئۆراسیا سەرچاوەیان هەبووە، بۆ نموونە، چاوەڕوان دەکرێت ڕەچەڵەکێکی زۆر کۆن لە ئەفریقا هەبێت، بەڵام سنجورە ئەفریقییەکان پێدەچێت سەرچاوەیان تازەتر بێت. گرووپی سەرەکی سنجورەکانیش دەکرێت دابەشبکرێن بۆ سێ گروپ، کە ئەو بەشە خێزانانەی تر دەردەهێنن. Sciurinae پێکھاتووە لە سکیورینای فڕین (Pteromyini) و Sciurini، کە لە نێوان ئەوانی تر پێکھاتووە لە سکیورینی درەختەکانی ئەمریکی؛ یەکەمیان زۆرجار بە بنەماڵەیەکی جیا دادەنرێت، بەڵام ئێستا وەک ھۆزێک لە Sciurinae دەبینرێت. لە لایەکی ترەوە، سنجوقی دار (تامیاسکیوروس) ، بەگشتی لەگەڵ نەوەی سەرەکی سنجوقی درەختدا دادەنرێت، بەڵام وا دەردەکەوێت کە بە ئەندازەی سنجوقی فڕین جیاواز بێت؛...  پرسیار: چەن بنەماڵەیەکە کە کۆترەکان بەسەریدا دابەشکراون ؟
پێنج