ئەم ڕستەیە تەواو بکە: لە ساڵی ١٠٣١دا ئیدێسا لە لایەن فەرمانڕەوای عەرەبییەکەیەوە درایە بیزەنتییەکان لە ژێر فەرمانڕەوایەتی جۆرج مانیاکس. ئەم شارە لەلایەن عەرەبەکانەوە داگیرکرا، دواتر لەلایەن یۆنانییەکان، ئەرمەنیەکان، بنەماڵەی سلجوقییەکان (1087) ، خاچپەرستەکان (1098) ، کە لەوێدا قەزای ئیدێسا دامەزراند و شارەکەیان هێشتەوە تا ساڵی (1144) ، کاتێک دووبارە لەلایەن عیماد الدین زەنگییەوە داگیرکرا و زۆربەی دانیشتووانەکەی بە گوایە لەگەڵ ئەرچیباپی لاتینیدا سەربڕدراون (بڕوانە
گەمارۆی ئیدێسا). ئەم رووداوانە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی مێژوونووسی ئەرمەنییەوە کە لە ئیدێسا لەدایکبووە، بە ئێمە ناسراوە. لە ساڵی ١١٤٤ دا ژمارەی دانیشتوانی ئەرمەن لە ٤٧٠٠٠ کەس بوو. لە ساڵی ١١٤٦، شارەکە بۆ ماوەیەکی کورت لەلایەن خاچپەرستەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا و دوای چەند ڕۆژێک لە دەست دا. بە وتەی ستیڤن رانسیمان، "هەموو دانیشتوانی مەسیحی بەرەو دوورخستن گوازرایەوە [و] ئەو شارە گەورەیە، کە بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە کۆنترین کۆمەڵگای مەسیحییە لە جیهاندا، بە چۆڵ و وێران بەجێهێڵرا، و تا ئەم ڕۆژە هەرگیز چاک نەبووەتەوە".