ئاماژە بە بڕگەی خوارەوە بکە و دواتر وەڵامی پرسیارەکە بدەرەوە بە هەمان زمانی بڕگەکە:  پەڕاوێز: کۆنترین ئاماژەی نووسراو بە بەردی فەیلەسوفەکان لە چیڕۆکمەتای (Cheirokmeta) ی زۆسیمۆس لە پانۆپۆلیس (c. ٣٠٠ی زایینی). نووسەرانی کیمیاگەری مێژووێکی درێژتریان بۆ داناوە. ئەلیاس ئەشمۆل و نووسەری نەناسراوی گڵۆریا مۆندی (1620) بانگەشەی ئەوە دەکەن کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ئادەم کە زانیاریی بەردەکەی ڕاستەوخۆ لە خوداوە وەرگرتووە. ئەم زانیارییە بە پێی گوتن لە ڕێگەی پیاوانی بابیلییەوە دەگوازرێتەوە، بەمەش تەمەنیان درێژ دەبێت. هەروەها ئەفسانەی بەردەکە بەراورد کرا بە مێژووی کتێبی پیرۆز لە پەرستگای سلێمان و بەردی بناغەی ڕەتکراو کە لە زەبوورەی ١١٨دا باسی کراوە. ڕەگەکانی تیۆریی دروستکردنی بەردەکە دەگەڕێتەوە بۆ فەلسەفەی یۆنانی. کیمیاگەران دواتر توخمە کلاسیکییەکان، چەمکی ئەنیمامۆندی و چیرۆکی دروستبوونیان کە لە دەقەکاندا وەک تیمایۆسی ئەفلاتۆن پێشکەش دەکرا وەک هاوشێوەی پڕۆسەکەیان بەکارهێنا. بەگوێرەی ئەفلاتون، چوار توخمەکە لە سەرچاوەیەکی هاوبەشەوە سەرچاوەیان وەرگرتووە یان ماددەی سەرەتایی (prima materia) ، کە پەیوەندی بە ئاژاوە هەیە. ماددەی سەرەتایی ئەو ناوەیە کە کیمیاگەران بۆ پێکهاتەی سەرەتایی داناوە بۆ دروستکردنی بەردی فەیلەسوفەکان. گرنگی ئەم بابەتە یەکەمە فەلسەفییە بەردەوام بووە لە مێژووی کیمیاگەریدا. لە سەدەی حەڤدەهەمدا، تۆماس ڤۆگەن دەنووسێت، "سەرەتای ماددەی بەرد هەمان ماددەی سەرەتای هەموو شتەکانە".  پرسیار: چ جۆرە نووسەرێک پێیوایە کە بەردی فەیلەسوفەکان مێژوویەکی درێژتری هەیە لە یەکەم ئاماژەی نووسراوی لە ساڵی ٣٠٠ی زایینی؟
کیمیایی