پوختەی وتارەکە بکە:  تیمێک کە بەدوای 'شارە ونبووەکە' لە هۆندوراسدا دەگەڕێن، دۆزینەوەیەکی سەرسوڕهێنەریان کردووە لە وێرانکراوەکانی نێو دارستاندا کە بە هەزاران ساڵ تەمەنیان هەیە، بەگوێرەی نیشنل جیۆگرافیک. توێژەران پێیانوایە كۆمەڵە گۆڕەپانەكان، گردەكان، پیرەمیدێك و دەیان كەلوپەلی هونەریی سەر بە شارستانییەتێكن كە هەزاران ساڵ پێش ئێستا گەشەیان كردووە و دواتر بەبێ شوێنەوار ون بوون. ئەو ئەگەرە سەرنجڕاکێشە دەخاتە ڕوو کە ئەوان شارستانییەتی ونبوویان دۆزیوەتەوە کە بە شاری سپی ناسراوە، کە سەدان ساڵە بابەتی دەنگۆی ناوخۆیی بووە لەنێوان خێڵەکانی خەڵک و گەڕێنەرانی ئیسپانی لە دەوروبەری ناوچەی لا مۆسکیتای جەنگەڵ لە هۆندوراس. هەندێک کەس پێی دەڵێن شاری سپی زێڕ، دوای ئەوەی دەقە کۆنەکان باسی پەرستگاکانی ئەزیری پڕ لە گەنجینەیان کرد - و گەڕێنەرانی ڕۆژئاوایی یەکەم جار ئاماژەیان پێدا لە داگیرکەر هێرناندۆ کۆرتێسەوە بۆ پادشای شارلۆسی پێنجەمی ئیسپانیا لە ساڵی ١٥٢٦. لەو کاتەوە چەندین سەرکێشیکار بەدوای شارستانییەتی کۆنەوە لە دارستانەکاندا گەڕاون، کە دەنگۆی ئەوە هەیە کە لە گەنجینەکان چێژیان لێوەرگرتووە کە لە خەونە هەرە شێتەکانی زۆرێک لە ئیندیانا جۆنزەکان زیاترە. یەکێک لەو سەرکێشانە تەنانەت ئاماژەی بەوە کرد کە شارەکە لە ڕاستیدا بە شاری سپیی خودای مەیموون ناسراوە، و شارستانییەکی دێرینی بینی کە پەرستی خودایەکی زەبەلاحی مەیموون دەکات، کە بە پەیکەرێکی گەورە نیشانەی بوو. تیۆدۆر مۆردی، لە نووسینی سەرکێشییەکانی لە گۆڤاری ئەمریکی The American Weekly، وتی کە خەڵکی هۆزە ناوخۆییەکان باسیان لە شارستانیەتی پەرستنی مەیموون کردووە و بە پێشنیاری زۆر سەیر و سەمەرەتریش کە مەیموونێک لە شارەکە. خەڵکی ناوچەکە تەنانەت پێیان وتووە کە 'خودا مەیموونێک' لە شارەکە ژنێکی ناوچەکەی ڕفاندووە و منداڵانی نیوە مرۆڤ و نیوە شەمپانزی دروستکردووە. ئەو منداڵانە دواتر بۆ تۆڵەسەندنەوە ڕاویان دەکرا. بەگوێرەی راپۆرتێکی میدیای هۆندوراس، خەڵکی هۆزە ناوخۆییەکان هەمان چیرۆکیان بۆ ئەنترۆپۆلۆژیستێک گێڕاوە. مۆردی وتی خەڵکی ناوچەکە باسی پەرستگای مەیمونێکی گەورەیان بۆ کردووە کە شارستانییەتێکی ناسراو بە Chorotegas نیشتەجێ بووە، و بانگەشەی ئەوەی کردووە کە بەڵگەیەکی باشی ئەو شوێنەی هەیە لە گەشتەکەی لە ١٩٣٩-٤٠دا. بەڵام مۆرد هەرگیز شوێنی...
تیمی نیشنال جیۆگرافیک چوونە ناو دارستانە باراناوییەکانی هۆندوراس بۆ گەڕان بەدوای شارە سپییە ئەفسانەییەکە کە پڕە لە زێڕ. پاشماوەی سپییان دۆزییەوە کە پێیانوایە پاشماوەی پەرستگاکانن کە هەزاران ساڵ لەمەوبەر دروستکراون. دۆزەرەوەیەکی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٤٠دا وتی خەڵک باوەڕیان دەکرد کە خوا قردێک ژنانی دەستدرێژی کردووە و منداڵانی نیوە قردەی لێ دروست بووە.