پوختەی وتارەکە بکە:  لە کاتێکدا زانایان تیۆرییان هەیە دەربارەی ئەوەی چۆن ماسییەکان بۆ یەکەمجار ڕژاونەتە سەر زەوی و هەوایان هەڵکێشاوە، ئەوە نهێنییە کە چۆن بڕبڕەدارەکان زمانیان پەرەی سەندووە لەجیاتی ئەوەی بە بەکارهێنانی سووتاندن خۆراکیان بخۆن. بەڵام ئێستا، ڤیدیۆیەکی هێواش لە کاتی خۆراکی چۆلەکەکان کە چۆلەکەکان دەخوات لەوانەیە یارمەتی ئاشکراکردنی نهێنی پەرەسەندن بدات. ئەو گیاندارانە نیشان دەدات، کە لە ناو و دەرەوەی ئاو دەژین و لە زەوی بۆ خۆراک دەگەڕێن، کە دەمێکی پڕ ئاو وەردەگرن بۆ ئەوەی وەک زمانێک کار بکەن، کە ڕێگەیان پێبدات خۆراک لە سەر زەوی قووت بدەن. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. ڤیدیۆیەکی هێواش لە خۆراکی گڵپۆشەکان لەوانەیە یارمەتیدەر بێت بۆ ئاشکراکردنی نهێنی پەرەسەندن. ئەم وێنەیە ئەو بوونەوەرانە نیشان دەدات، کە لە ناو و دەرەوەی ئاودا دەژین و لە زەوی بەدوای خۆراکدا دەگەڕێن (لە وێنەیەکی ستۆکدا) کە دەمێکی پڕ لە ئاو وەردەگرن بۆ ئەوەی وەک زمانێک کار بکەن، کە ڕێگەیان پێبدات خۆراک لە سەر زەوی قووت بدەن. پسپۆڕان پێیانوایە کە ئەم دۆزینەوەیە لەوانەیە ڕووناکی بخاتە سەر چۆنیەتی پەرەسەندنی چوارپێپێیە سەرزەویەکان - چوارپێیە بڕبڕەدارەکان - بە زمان لە ماسییەوە لە نێوان 400 بۆ 250 ملیۆن ساڵ لەمەوبەر. لە ژێر ئاودا، کەڵەشێرەکان ئاوی تێدایە کە تەنۆلکەی خۆراکی تێدایە بۆ ناو دەمی خۆیان هەڵدەگرن، کە کاتێک دەگاتە پشتەوەی گەروویان دەی قووتێننەوە، نیو ساینسیت ئاماژەی پێکرد. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم میتۆدە لەسەر زەوی کارناکات، بۆیە بڕبڕەدارەکانی سەر زەوی زمانیان پەرەی سەندووە بۆ گواستنەوەی خۆراک بۆ بەشی پشتەوەی قوڕگ. تیمێک لە توێژەران بە سەرپەرشتی کرین میشێل لە زانکۆی ئەنتۆڤەرپ، بەلجیکا، گرتەی تیشکی رێنزی خاویان گرتووە (نیشان دراوە) کە تێیدا کەشتییە گڵاوییەکانی ئەتڵانتیک پارچەکانی چڵکاوی قاوەیی لە ئاودا دەخوێنن. ڤیدیۆیەکە دەریخستووە کە ماسییە قوڕەکان شێوازی ساردکردنەوەی ماسی (وێنەی چەپ) لەگەڵ کاری زمان گرتنی دووزیانەکان وەک نیکست (ماف) تێکەڵ دەکەن ، واتا ئەوان دەتوانن بەستێنێکی پەرەسەندنی ونبوو ئاشکرا بکەن. ماسییە چۆڵکەرەکان ئەندامی خێزانی گۆبیزن، کە یەکێکە لە گەورەترین خێزانی ماسییەکان کە زیاتر لە ٢٠٠٠ جۆر لەخۆ دەگرێت. ئەوان بەتەواوی دووڕوون کە دەتوانن پەڕەکانی سنگیان بەکاربهێنن بۆ ڕۆیشتن لەسەر زەوی. وا دەردەکەوێت کە بە زنجیرەیەک لە "پڵۆپ"دا دەجوڵێن و دەتوانن جەستەی ماسولکەکانیان بەکاربهێنن بۆ ئەوەی خۆیان دوو پێ (60 سانتیمەتر) لە ئاسماندا هەڵبدەن. کەشتییە گڵاوییەکان بە شێوەیەکی تایبەت لەگەڵ ژینگەی نێوان شەپۆل و شەپۆلدا گونجاون، واتە...
ڤیدیۆیەکی خاو کە لەلایەن لێکۆڵەرانی زانکۆی ئەنتۆڤەرپەوە تۆمارکراوە نیشانی دەدات کە ماسییە خۆراکییەکان لە سەر زەوی بە یارمەتی ئاوێک دەخۆن. بوونەوەرە دووڕووەکان دەمێکی پڕ ئاو دەخۆن کە وەک زمانێک کاردەکات. دۆزینەوەیەک دەتوانێ یارمەتیدەر بێت لە چارەسەرکردنی نهێنی پەرەسەندنی چۆنێتی پەرەسەندنی زمان.