پوختەی وتارەکە بکە:  ئەستێرەناسان چوار وێنەی هەمان ئەستێرەی تەقینەوەیان گرتووە کە نۆ ملیار ساڵی ڕووناکی دوورە لە ئێمە و وەهمێکی گەردوونیی بێوێنە ئەنجام داوە. بەم کارە، ئەوان کاریگەرییەکیان پشتڕاست کردەوە کە پێش 100 ساڵ لەلایەن تیۆری گشتیی ڕێژەیی ئەلبێرت ئەنشتاینەوە پێشبینی کراوە. تێلێسکۆپی هابل چەند وێنەیەکی سەرسوڕهێنەری گرت بە یارمەتی کۆمەڵە گەلەئەستێرەیەک کە وەک هاوێنەیەکی گەورەکردنی سروشتی کاری دەکرد. هێزی ڕاکێشانی بەهێزی گەلەستێرەیەک کە لە کۆمەڵە گەلەستێرەیەکی گەورەدا جێگیرکراوە لەم وێنەیەدا کە لە تەلەسکۆپی بۆشایی ھەبڵ وەرگیراوە چەندین وێنەی سوبێرنۆڤای دوور لە پشتەوە دەردەھێنێت. ھەردوو گەلەئەستێرەکە و کۆمەڵە گەلەئەستێرەکە وەک لینسێکی گەردوونیی زەبەلاح مامەڵە دەکەن، کە نوری سوپەرنۆڤای پشتەوەیان چەماوەتەوە و گەورەکردووە. سوپەرنۆڤا دەتوانرا ببینرێت چونکە ڕووناکییەکەی ڕێڕەوێکی جیاواز دەورووبەری کۆمەڵە ئەستێرەکە گرتووە کە دەکەوێتە نێوان ئەستێرەی تەقینەوە و تەلەسکۆپی خولگەی زەوی. هێزی ڕاکێشانی کۆمەڵەکە وا دەکات فۆتۆنەکانی تیشک کە تێدەپەڕن، لووچ ببنەوە. هاوێنەی گرانشی کاتێک ڕوودەدات کە گالاکسییەکان و تەنەکانی تر ڕووناکیی تەنە دوورەکانی تر بەهێز دەکەن. ئەمە تێلیسکۆپەکانی وەک هابل توانای بینینی ئەو تەنانە دەدات کە ئەگەر وا نەبوایە زۆر لاواز و دوور بوون. ئەمە هێزی هابل لەگەڵ بەهێزکردنی سروشتی تێکەڵ دەکات کە بەهۆی هاوێنەی گرانشی بەهێزەوە دروست دەبێت لە کۆمەڵە گەلەئەستێرە دوورەکان بۆ لێکۆڵینەوە لە گەردوونی ڕابردوو. ئاینشتاین پێشبینیی ئەمەی کرد کاتێک ڕوونیکردەوە کە چۆن تەنە گەورەکان کات و بۆشایی دەقووڵێنن بۆ ئەوەی ئەوەی ئێمە ئەزموونی دەکەین بە هێزی کێشکردن. زانایانی گەردوونناسی سوودیان لە 'لێنزی گرانشی' وەرگرتووە بۆ بەهێزکردنی توانای وێنەگرتنی هابڵ و گەڕانەوەی زیاتر بۆ ڕابردوو. ئەوان دەڵێن نوێترین وێنەکان دەتوانن یارمەتیدەر بن لە وردکردنەوەی خەمڵاندنەکانیان بۆ ڕێژە و دابەشبوونی ماددەی تاریک لە گالاکسی لینزەکە. ماددەی تاریک بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ نابینرێت بەڵام باوەڕی وایە کە زۆربەی بارستایی گەردوون پێکدەهێنێت. بە ڕێکەوت، ئەو سوپرنۆڤایە، کە نزیکەی نۆ ملیار ساڵ لەمەوبەر تەقییەوە، لەگەڵ کۆمەڵە گەلەئەستێرەی نێواندا هاوتا بوو کە لە ماوەی چاودێریکردنی هابڵدا لە ساڵی ٢٠١١دا بەکارهێنرا. زانایان گەڕانەوە بۆ وێنەکان لە تشرینی دووەم بۆ گەڕان بەدوای سوپرنۆڤا...
سوپەرنۆڤا دیارە چونکە ڕووناکییەکەی ڕێگای جیاوازی گرتووەتەوە. ئەمەش وایکرد کە ئەستێرەناسان چوار وێنەی ئەستێرە کۆنەکە بگرن. کۆمەڵە گالاکسییەکی گەورە ڕووناکیی شێواند لە کاتی گەشتکردنی بۆ سەر زەوی. ئاینشتاین پێشبینی کرد کە ئەمە ڕووبدات لە تیۆرییەکەی کە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن تەنەکان بۆشایی-زەمەن دەکێشن بۆ دروستکردنی ئەوەی ئێمە ئەزموونی دەکەین وەک کێشکردن. وێنەکان دەتوانن یارمەتیدەر بن بۆ ڕوونکردنەوەی ڕەفتاری ماددەی تاریک لە کۆمەڵە نزیکەکە. چاوەڕوان دەکرێت ڕووناکی سوپەرنۆڤا لە چەند ساڵی داهاتوودا دووبارە دەربکەوێتەوە.