بڕوانە پەڕەی خوارەوە و دواتر وەڵامی پرسیارەکە بدەرەوە لە هەمان زمانی پەڕەکە: پەڕە: زۆرێک لە شارستانییەکانی پێش کۆلۆمبی بە ناوچە جێگیرەکان، شارەکان، کشتوکاڵ، تەلارسازی شارستانی و مۆنۆمێنتاری، کاری زەوینی گەورە، و پلەبەندی کۆمەڵایەتی ئاڵۆز نیشان دراون. هەندێک لەم شارستانییانە زۆر دەمێکە لە سەردەمی یەکەم کۆلۆنییە ئەوروپییە هەمیشەییەکان و هاتنی ئەفریقییە کۆیلە کراوەکان (بە کۆتایی سەدەی ١٦ <unk> سەرەتای سەدەی ١٧) ، و تەنها لە ڕێگەی لێکۆڵینەوەکانی شوێنەواری و مێژووی زارەکییەوە ناسراون. شارستانییەکانی دیکە هاوچەرخ بوون لەگەڵ سەردەمی کۆلۆنیالیدا و لە هەژماری مێژوویی ئەوروپی ئەو کاتە دا باسیان کراوە. هەندێکیان، وەک شارستانیی مایا، تۆمارە نووسراوی خۆیان هەبوو. زۆرێک لە ئەوروپییە مەسیحییەکانی ئەو کاتە، دەقەکانی پایەگانەیان بینی، پیاوانی وەک دیگۆ دی لاندا دەیان سووتاند، تەنانەت لەکاتێکدا هەوڵیان دەدا بۆ پاراستنی زانیاریی خۆماڵی. تەنها چەند بەڵگەنام
نووسراو