پوختەی وتارەکە بکە:  (CNN) دانتی ئەلیگیێری، باوکی زمانی ئیتالیایی، لە گۆڕەکەیدا دەسوڕێتەوە. باوەڕبکەن یان نا، ئەو وڵاتە کە لاتینی لێوە سەرچاوەی گرتووە و زۆرێک لە زمانە ئەوروپییەکانی دیکەی لێوە هاتووە خەریکە "نەخوێندەوار" دەبێت. نەک هەر ئیتالییەکان زمانی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانیان لەبیرکردووە، بەڵکو بە زەحمەت دەزانن چۆن ئیتالیایی دروست بدوێن و بنووسن. ئەوان بە شێوەیەکی نەرێنی بە "ئاسینی" (حمارەکان) ناوزەد کراون، وەک لە "بێدەنگ". ئەگەر سەیری مەکۆ و ماڵپەڕە ئیتالییەکان بکەیت ئەوە ڕوونە کە زۆرێک لە ئیتالییەکان لە ڕێزمانی زماندا بێ ئاگان و تەنانەت نازانن چۆن کرداری دروست بەکاربهێنن. لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا، خوێندکاری ئیتاڵی لەژێر ئاستی خوێندەواریی تێکڕای ڕێکخراوی گەشەپێدانی ئابووری و ئابورییە و یۆرۆستات ڕایدەگەیەنێت کە ئیتاڵیا کەمترین رێژەی دەرچووی زانکۆی هەیە لە تەمەنی ٣٠-٣٤ ساڵیدا لە یەکێتی ئەوروپا. میدیا ڕەنگدانەوەی کۆمەڵگایە. ڕۆژنامەکانی ئێوارە پڕن لە قسەکەران و لێدواندەران کە هەڵەی ڕێزمانی دەکەن و تەنانەت وشەکانیان بە هەڵە دەڵێنەوە. چۆن وڵاتی دانتێ بوو بە "بێئاگا" و ئایا پلانەکانی حکومەت بۆ دەستپێکردنی چاکسازییەکی دیکەی پەروەردە سەرکەوتوو دەبن لە گۆڕینی هەندێک گوێدرێژ - ئەگەر نەک ببنە گەمژانە - لانیکەم ببنە قوتابی زیرەک؟ دابەزینی شارەزایی زمانەکان رەوشێکە کە کاریگەری لەسەر زۆربەی جیهانی ڕۆژئاوا هەیە، بەڵام ئەو ڕاستییەی کە ئەمە لە ئیتاڵیا ڕوودەدات، کە شوێنی هەندێک لە کۆنترین زانکۆکانی جیهانە، زۆر نیگەرانە. ڕۆمانەکان ئیمپراتۆریەتێکیان دروستکرد کە بە زمانی لاتینی یەکگرتووی بوو، بەڵام وا دیارە ئیتالییەکان ئەو میراتەیان لەدەستداوە. ئیتالییەکان جاران "خوێندەوار" بوون، وەک "بە لاتینی قسە دەکەن و بە لاتینی دەنووسن" -- شارەزای ڕێزمانی، عاشقانی شیعر، شێتانی گوتار و فەیلەسوفە مەزنەکان. ئێستا ئەوان لەبیریان چووە کە وشەگەلی جووڵێنەر چییە، و ووشەگەل بە ناو دەنووسن و ماکیاڤیلی بە دوو "سی" دەنووسن. وە نازانن چۆن وشەکان دابەش بکەن بۆ پیتەکان. ڕاستە، دەکرێت بڵێین زمانی ئیتالی زمانێکی سەختە، یەکێکە لە ئاڵۆزترین زمانەکانی جیهان. بەڵام ئەمە پاساوێکی باش نییە. کەمبوونەوەی زانیاریی خەڵکی ئیتاڵیا لەسەر زمانی خۆیان دەبێتە حاڵەتێکی نائاسایی نیشتمانی. تەنها خوێندکارە تەمبەڵەکان نین کە بەرپرسیارن. ڕێژەی ئەو پارێزەرانەی کە هەموو ساڵێک شکستیان هێناوە...
ئیتاڵیا، شوێنی لەدایکبوونی زمانی لاتینی و ئیتاڵی، خەریکە خەریکە نەخوێندەوار دەبێت، سیلڤیا مارچێتی دەنووسێت. مارچێتی دەڵێت کەمبوونەوەی زانیاریی ئیتاڵییەکان لە زمانی دایکییان دەبێتە حاڵەتێکی لەناکاو. ئەو دەڵێ شێوازی فێرکردنی لاتینی لە قوتابخانەکانی ئیتاڵیا پێویستی بە گۆڕانکاری هەیە.