پوختەی وتارەکە بکە:  زانایانی ناوەندی توێژینەوەی CERNی ئەوروپا ناچاربوون دەستپێکردنەوەی نزیک و نزیک لە ئامێری "بانگی گەورە"ی نوێ کراوەکەیان، بەرکەوتەی گەورەی هادرۆنەکان، دوا بخەن بەهۆی کورتچڕییەکەوە لە تەزویری یەکێک لە موگناتیسە گرنگەکان. ئاماژەکانی ئێستا ئاماژە بە دواکەوتنی نێوان چەند ڕۆژێک و چەند هەفتەیەک دەکەن، ڕاگەیەندراوێک لە ناوەندی توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکەی سەرەکی جیهان ڕۆژی سێشەممە وتی. ئەندازیارەکان چاوەڕوان دەکرا لە ڕۆژی چوارشەممە دەست بکەن بە پەمپکردنی تیشکە پرۆتۆنییەکان لە ئاراستەی پێچەوانەدا بە تەواوی لە دەوری دووکانەکەدا. 27 کیلۆمەتر (17 میل) بۆری ژێرزەوی لە LHC دا، داخرا بۆ دوو ساڵی ڕابردوو بۆ چاکسازی. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. LHC (Large Hadron Collider) لە تونێلەکەی لە CERN (لابراتۆری فیزیای تەنۆلکەی ئەوروپی) لە نزیک جنێف، سویسرا. دوای دوو ساڵ لە وەستاندن و نوێکردنەوە، خەریکە بۆ دووهەمین سێ ساڵ لە کارکردن دەستپێدەکات. کاتێک فیزیکزانان لێکۆڵینەوەیان لە دینامیکی گەلەستێرەکان و جوڵەی ئەستێرەکان کردووە، ڕووبەڕووی نهێنییەک بوونەتەوە. ئەگەر ئەوان تەنیا ماددەی بینراو لەبەرچاو بگرن، ئەوا هاوکێشەکانیان بە سادەیی یەکناگرنەوە؛ ئەو توخمانەی کە دەتوانرێن ببینرێن بەس نین بۆ ڕوونکردنەوەی سوڕانەوەی تەنەکان و هێزە گرانکارییە هەنووکەییەکان. شتێک ماوە. لەمە دەرئەنجامیان دا کە دەبێت جۆرێکی نادیار لە مادە هەبێت کە کارلێک نەکات لەگەڵ ڕووناکیدا بەڵام بە گشتی کارلێک دەکات لە ڕێگەی هێزی کێشکردنەوە. ئەم مادەیە بە مادەی تاریک ناودەبرێت، وا دەردەکەوێت بەلایەنی کەمەوە ٨٠ لەسەدی مادەی گەردوونی ناسراو پێکدەهێنێت. ئەمە دەشێت سەرەتای دەستپێکردنی پێکدادانی تەنۆلکەکان بێت لە کۆتایی مانگی ئایاردا بە دوو هێندەی هێزی ئەوانەی لە یەکەمین ڕانی LHC لە 2010-2013دا. پێکدادانی تەنۆلکەکان لە ناو LHC دا دیزاینکراوە بۆ لاساییکردنەوەی بارودۆخی دوای تەقینەوەی گەورە لە بەرەبەیانی گەردووندا. لە ساڵی ٢٠١٢دا، زانایانی CERN، دۆزینەوەی تەنۆلکەی ژێر ئەتۆمییان ڕاگەیاند، کە پێکهاتەیەکی بنەڕەتی گەردوونە، کە دەردەکەوێت بۆسۆن بێت، کە پێش نیو سەدە لەلایەن پیتەر هیگزی فیزیکزانی تیۆرییەوە خەیاڵ کراوە و ناوی لێناوە. هیوا...
بەرکەوتەی گەورەی ھادرۆن خەریکە بۆ دووهەمین سێ ساڵەی کارەکانی دەستپێدەکات. بە ناو ئامێری تەقینەوەی گەورە (بیگ بینگ ماچین) پێشتر بۆزۆنی هیگزی دۆزراوەتەوە. شارەزایان پێیانوایە دەتوانێ ماددەی تاریک بدۆزێتەوە.