پوختەی وتارەکە بکە:  یەکێکە لە ژەهراویترین ماددەکان کە مرۆڤ دەیزانێت و بۆ ژەهراویکردنی پاشا و ئیمپراتۆرەکان و تەنانەت ئەسپەکانی پێشبڕکێی براوەی خەڵات بەکارهێنراوە. بەڵام زانایان کۆمەڵێکی کەمیان دۆزیوەتەوە کە لە بەشێکی دوورە دەست لە چیاکانی ئاندس لە باکووری ڕۆژئاوای ئەرجەنتین دەژین کە بەرگەی ئارسینیکیان گرتووە. ئەوان بۆیان دەرکەوتووە کە بە درێژایی هەزاران ساڵ دانیشتووانی ناوچەکە توانایەکی بۆماوەیییان پەیداکردووە بۆ گۆڕینی ماددەی ئەرسینیک بۆ کەمکردنەوەی کاریگەری لەسەر جەستەیان. ژنانی ناوچەکە لە سان ئەنتۆنیۆ دی لۆس کۆبرێس لە ئاندز (لە وێنەکەی سەرەوەدا) هەڵگری جۆرێکی جینیین کە توانای بەرگەگرتنی زۆریان بۆ ژەهری ئارسنیک دەدات بە یارمەتیدانیان بۆ گۆڕینی ماددە بە شێوەیەکی کاراتر. بەگوێرەی زانیارییەکان ژەهراویبوونی ئەرسینیک لە جیهاندا بەهۆی ئاو و خۆراکی پیسبوو زیان بە زیاتر لە ١٣٧ ملیۆن کەس دەگەیەنێت. تەنانەت ئاستی کەمی ژەهراویبوونی ئارسنیک دەتوانێت زیان بە سییەکان، دڵ، گورچیلە و جگەر بگەیەنێت، کە دەبێتە هۆی شێرپەنجە، نەخۆشیی دڵ و شەکرە. مەرگی نھێنی ناپلیۆن بۆناپارت چەندین تیۆری پیلانگێڕی کوشتنی بەدرێژایی ساڵەکان دروستکردووە. دەڵێن ئیمپراتۆر بە شێرپەنجەی گەدە مردووە. ئەو پزیشکەی کە سەرپەرشتیی لەسێدارەدانەکەی کرد بەڵگەی برینی گەدە ی دۆزییەوە بەڵام هەندێک کەس وتیان ئەوە گونجاوترین ڕونکردنەوە بوو بۆ بەریتانیەکان، کە دەیانویست دووربکەوێتەوە لە ڕەخنەگرتن لەسەر چاودێریکردنی ئیمپراتۆر. باوکی ناپلیۆن بە شێرپەنجەی گەدە گیانی لەدەستدا. لە ساڵی ١٩٥٥ دا ڕۆژنامەکانی خزمەتکاری سەرکردەکە بڵاوکرایەوە، کە تێیدا وەسفی ناپلۆن کە چەند مانگێک پێش مردنی لە جێگادا بوو، لەخۆگرتبوو. بە پشتبەستن بە وەسفەکە، زانایان بیردۆزێکی تریان خستەڕوو سەبارەت بە هۆکاری مردنی - کە ژەهراویبوونی ئارسینیکی تێدابوو. ئەرسنیک وەک ژەهرێک بەکاردەهێنرا لە سەردەمی ئەو سەردەمەدا چونکە لە کاتی بەکارھێنانی بۆ ماوەیەکی زۆر دیار نەدەکرا. لە کتێبێکی دواتردا ئاماژە بەوە کراوە کە تەرمی ناپۆلیۆن بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش پارێزراو بووە کاتێک لە ساڵی ١٨٤٠ گواستراوەتەوە و ئەرسینیک ماددەیەکی پارێزەرە. لە ساڵی ٢٠٠٧دا پسپۆڕێکی ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ژەهرو ئەو دیوارەی کە لە ژووری نووستنی ئیمپراتۆرەکان لە سانت...
دانیشتوانی ناوچەی سان ئەنتۆنیۆ دی لۆس کۆبرێس، ئەرجەنتین بەرگرییان لە ژەهر هەیە. ئاڤا وان ژ ئارسنیکێ ب 20 هاتیە ژ ئاستێ سەلامەت. زانایان لە زانکۆی لوند لە سوید پشکنینی بۆماوەیییان بۆ خەڵکی ناوچەکە ئەنجامدا. دۆزرایەوە کە دانیشتووانی ئەو ناوچەیە گۆڕانی بۆماوەیییان هەیە کە ئەرسینیک بە ماددە دەگۆڕێت. گوندەکان هێشتا دەتوانن ژەهراوی بن بە ڕێژەی زۆر بەڵام دەتوانن بەرگەی ڕێژەی کەم بگرن. ژەهراویبوونی ئارسنیک زیان بە زیاتر لە ١٣٧ ملیۆن کەس دەگەیەنێت لە سەرانسەری جیهاندا.