پوختەی وتارەکە بکە:  زانایان بۆیان دەرکەوتووە کە لەوانەیە ماددەی تاریک لە ناوەوەی خۆردا گیرابێت و لەوانەیە ناوەوەی خۆر بێت. ئەو تیۆرییە نوێیەی بوێرانە ئاماژە بەوە دەکات کە جۆرێک لە تەنۆلکەی نهێنی - کە هێشتا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ نەدۆزراوەتەوە - لەلایەن خۆرەوە لە ناوەندی گەلەئەستێرەکەمانەوە هەڵگیراوە. کە چووە ناوەوە، کاریگەری دەبێت لەسەر جوڵەی گەرمی لە ناو ئەستێرەی کۆمەڵەی خۆرماندا، کە ئەمە دەتوانێت ڕوونکردنەوەی ئەوە بێت کە بۆچی زانایان هەوڵیانداوە ڕوونکردنەوەی'شەپۆلی پەستان' لە ناو خۆردا بدەن. زانایانی زانکۆی دورام مۆدێلێکی نوێیان بۆ خۆر پێشنیاز کردووە. ئەوان دەڵێن ماددەی تاریک لەوانەیە گەرمی بگوازێتەوە بۆ ناوەوە (وێنەی هونەرمەند نیشان دەدرێت). ئەمە یارمەتیدەر دەبێت بۆ ڕوونکردنەوەی چۆنیەتی جوڵەی شەپۆلەکانی پەستان لە دەوری خۆر. مۆدێلە هەنووکەییەکان بەس نین بۆ ئەوەی چۆن جوڵەیان بکات. بیردۆزەکە لەلایەن زانایانی زانکۆی "درهام"ـەوە خرایە ڕوو. ئەوان پێشنیاز دەکەن ئەوەی پێی دەوترێت ماددەی تاریک نا هاوتەریب (ADM) دەتوانێت هەندێک ناکۆکی لە مۆدێلی ستاندارددا ڕوون بکاتەوە. تا ئێستا، مۆدێلی ستانداردی خۆر سەرکەوتوو بووە لە حیسابکردنی چڕی خۆر و پلەی گەرمی - بەڵام پێوانەی'شەپۆلی پەستان' لە ناوەوەیدا زۆر سەختتر بووە. گەرمی خۆر لە ناوکیدا نزیکەی ١٥ ملیۆن کیلڤین و لە ڕووی زەویشیدا ٦٠٠٠ کیلڤینە. کاتێک فیزیکزانان لێکۆڵینەوەیان لە دینامیکی گەلەستێرەکان و جوڵەی ئەستێرەکان کردووە، ڕووبەڕووی نهێنییەک بوونەتەوە. ئەگەر ئەوان تەنیا ماددەی بینراو لەبەرچاو بگرن، ئەوا هاوکێشەکانیان بە سادەیی یەکناگرنەوە؛ ئەو توخمانەی کە دەتوانرێن ببینرێن بەس نین بۆ ڕوونکردنەوەی سوڕانەوەی تەنەکان و هێزە گرانکارییە هەنووکەییەکان. شتێک ماوە. لەمە دەرئەنجامیان دا کە دەبێت جۆرێکی نادیار لە مادە هەبێت کە کارلێک نەکات لەگەڵ ڕووناکیدا بەڵام بە گشتی کارلێک دەکات لە ڕێگەی هێزی کێشکردنەوە. ئەم مادەیە بە مادەی تاریک ناودەبرێت، وا دەردەکەوێت بەلایەنی کەمەوە ٨٠ لەسەدی مادەی گەردوونی ناسراو پێکدەهێنێت. شەپۆلەکانی فشار لە ئەنجامی چالاکیی سەر ڕووی خۆر دروست دەبن. ئەوان تەواو جیاواز نین لە شەپۆلەکانی فشار - یان شەپۆلەکانی P - کە لەسەر زەوی دروست دەبن لە کاتی بوومەلەرزەیەکدا. ئەوە...
زانایانی زانکۆی دورام مۆدێلێکی نوێیان بۆ خۆر پێشنیار کردووە. دەڵێن ماددەی تاریک گەرمی دەگوازێتەوە بۆ ناوەوە. ئەمە یارمەتیدەر دەبێت بۆ ڕوونکردنەوەی چۆنیەتی جوڵەی شەپۆلەکانی پەستان لە دەوری خۆر. مۆدێلە هەنووکەییەکان بەس نین بۆ ئەوەی چۆن جوڵەیان بکات. ماددەی تاریک لەوانەیە لە گالاکسی گالاکسی ڕێگای شیریەوە سەرچاوە بگرێت.