پوختەی وتارەکە بکە:  کۆنترین مۆمیای جیهان کە زیاتر لە ٧٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە بیابانی ووشکی باکووری چیلی نێژرابوو بە هۆی گۆڕانی کەشوهەواوە گۆڕدراون بۆ قوڕێکی ڕەش. زانایان بۆیان دەركەوتووە كە رێژەی رێژەی شێ رێژەیەكی زۆر لە بەكتریای سەر پێستی پارێزراوی مۆمیای چینچۆرۆ زیاد دەكات. پاشان بەکتریاکە لە پێستی کۆنەکە دەخوات و دەبێتە هۆی شکاندنی بۆ قوڕێکی ڕەش. پێستی پارێزراو لە دەرەوەی مۆمیای چینچۆرۆ لە ئاریکا، باکووری چیلی، دەستیکردووە بە تێکچوونی خێرا بە هۆی بەکتریا و هەوا شێدارەوە کە دەیکاتە قوڕێکی ڕەش، وەک لە وێنەکەی سەرەوەدا دەبینرێت. توێژەران دەڵێن کە بەرزبوونەوەی رێژەی شێ لە ئاریکا، چیلی، ١٢٠ مۆمیای چینچۆرۆ لە مۆزەخانەی شوێنەواری زانکۆی تاراپاکا دەخاتە مەترسییەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، هۆشداری دەدەن کە سەدان مۆمیای تر کە لەژێر ڕوبەری لمدا نێژراون لە دۆڵەکانی ناوچەکە لەژێر هەڕەشەن. لەکاتێکدا هەندێک لە مۆمیای هەرە کۆن کە لە بیابانی ئاتاکاما دۆزراونەتەوە دەردەکەوێت کە دەرئەنجامی پاراستنی سروشتی بوون لە بارودۆخی زۆر وشکدا، لە دەوروبەری ٥٠٠٠ پێش زایین، خەڵکی چینچۆرۆ بە ئەنقەست دەستیان بە پاراستنی مردووەکانیان کرد. هەرچەندە ئەم کردارە ٢٠٠٠ ساڵ پێش ئەوەی میسرییە کۆنەکان دەستیان بە مومیاکردنی مردووەکانیان کرد، بەڵام ئەو تەکنیکانەی کە چینچۆرۆ بەکاری دەهێنن زۆرجار سەرسوڕهێنەرانە ئاڵۆز بوون. ئەوان زۆرجار زۆرترین ئاگادارییان دەدا لە کاتی پاراستنی پاشماوەی منداڵ و کۆرپەلەی مردوو - ئاماژە بەوە دەکات کە ئەو کردەوەیە گرنگییەکی قوڵی هەیە لەگەڵ پەیوەندیکردنی زیندووەکان بە مردووەکانەوە. سەرەتا چینچۆرۆ مێشك و ئەندامەكانی دەردەهێنێت پێش ئەوەی لەشی بە ریشەكەوە دروست بكاتەوە. کەلەکە بەتاڵەکەیان پڕدەکردەوە لە پەلکە یان خۆڵەمێش. پاشان بە چڵک بەکاردەهێنرا بۆ دانانی یەکتر و بەستنەوەی چاولکە بە کرانیۆوە. دارێک بەکاردەهێنرا بۆ ڕاگرتنی بڕبڕەکەی ڕاست و پێستەکە یەکلایی دەکرایەوە پێش ئەوەی بە پستە لە مانگانز، ڕەنجی سوور یان قوڕ بپۆشرێت. پرۆفیسۆر مارسێلا سێپولڤێدا، شوێنەوارناسی لە زانکۆی تاراپاکا، وتی: لە 10 ساڵی ڕابردوودا، پرۆسەکە خێراتر بووە. زۆر گرنگە کە زیاتر...
سەدان مۆمیای پارێزراو و نێژراوی خەڵکی چینچۆرۆ لە بیابانی ئەتاکاما لە باکووری چیلی دۆزرایەوە. لە دە ساڵی ڕابردوودا پەڵەی تەڕ و ڕەش لە سەر هەندێک مۆمیادا دەرکەوتووە. زانایان بەكتریایەكیان لەسەر پێستی پارێزراو دۆزیوەتەوە كە مومیاكان تێكدەشكێنێت. بەرزبوونەوەی رێژەی شێ لە ناوچەکەدا بەکتریای پێست " زیاد دەکات ". دواتر پێستەکەى پارێزراو دەبنە قوڕى ڕەش. زانایان ئێستا هیوادارن مۆمیاکان بپارێزن لە زیانی زیاتر.