پاساژ: سەرەتای کیمیاگەرانی سەدەکانی ناوەڕاست لەسەر کارەکانی زۆسیمۆس لە ئیمپراتۆریەتی بیزەنتی و ئیمپراتۆریەتی عەرەبی بنیات نرا. کیمیاگەرانی بیزەنتی و عەرەب سەرسام بوون بە چەمکی گۆڕینی کانزاکان و هەوڵیان دا پرۆسەکە ئەنجام بدەن. کیمیاگەری موسڵمان لە سەدەی هەشتەم جابر کوڕی حەییان (بە لاتینی وەک گێبەر) هەر توخمێکی کلاسیکی شیکردەوە لە چوار تایبەتمەندی بنەڕەتی. ئاگر هەم گەرم و وشک بوو، زەوی و سارد بوو، ئاو و سارد و شێدار بوو، هەوا و گەرم و شێدار بوو. ئەو تیۆری ئەوەی دانا کە هەموو کانزایەک تێکەڵەی ئەم چوار بنەمایە بوو، دووان لە ناوەوە و دووان لە دەرەوە. لەم بنەمایەدا، وا لێکدرا کە گۆڕینی کانزایەک بۆ کانزەیەکی تر دەشێ بە دووبارە ڕێکخستنەوەی تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکانی مادەکە کاریگەری لەسەر بێت. ئەم تایبەتمەندییە لە لایەن میانی عەرەبێکەوە بە ناوی xon و ئەلیکسۆن لە زمانی عەرەبیدا ناسرا
سارد و شێدار