پوختەی وتارەکە بکە:  ئامرازی بەردین کە لەلایەن مرۆڤە سەرەتاییەکانەوە دروستکراون و فڕێدراون، "کارپێتێکی" فراوانیان لە بەشێکی بیابانی سەحرا دروستکردووە، کە زانایان دەڵێن لەوانەیە یەکەم دیمەنی دروستکراو بێت. شوێنەوارناسان کە لە باشووری لیبیا کاردەکەن بۆیان دەرکەوتووە کە بەشێکی گەورەی 350 کیلۆمەتر دوورە لە چەمکێک کە لە ئامرازی بەردین دروستکراوە. ئەوان 75 ئامرازیان دۆزییەوە لە تەنها یەک مەتر چوارگۆشەی زەوی لە درێژایی شیوەکانی ماساک سەتافێت، لە نزیک فازان، لیبیا. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. بەردی ماساک سەتافەت (لە سەرەوە) لە نزیک فازان لیبیا دەکرێت یەکەم دیمەنی دروستکراوی مرۆڤ بێت لە جیهاندا. ئەوان خەمڵاندیان کە لە نێوان ٥٠٠ ھەزار و پێنج ملیۆن کەرەستەی دروستکراوی مرۆڤی سەرەتایی بۆ ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشەی ئەفریقا ھەیە. ئەم بڕە بەردە هاوتایە لەگەڵ ئەو بەردە کە بۆ دروستکردنی پیرامیدی گەورەی گیزا لە میسر بەکارهێنراوە. زەحمەتە بۆ زانایان کە بە وردی بڵێن مرۆڤ کەی دەستی بە دروستکردنی ئامراز کرد چونکە پاشماوەی سەرەتایی زیاتر وەک شتێکی سرووشتی دەردەکەوێت نەک کارێکی دەستکردی مرۆڤ. کۆنترین ئامرازی ناسراو ئامرازە بەردینەکانی ئۆڵدۆوانن لە ئەسیوپیا، کە مێژوویان دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی 2.6 ملیۆن ساڵ پێش ئێستا. سەردەمی تەکنۆلۆژیای ئامرازی ئەچیول - تا ١.٧٦ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر - تیشکە دەستە بەردینەکانی گەورە لە چەقۆ و کوارتزێت دروست دەکرا. لە کۆتایی ئەم ماوەیەدا، ئامرازەکان وردتر بوونەوە و دواتر پەیڕەوی تەکنیکی Levallois یان کرد، کە دروستبوونی سکراڤەر، سلاسیەر، دەرزی دەرزی و تەخت بوو. نزیکەی ٥٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر ئامرازی ورد و تایبەت لە چەقۆ دروستکران و لەلایەن نیاندەرتاڵەکانەوە بەکاردەهێنران و باوەڕ دەکرێت لەم قۆناغەدا ئامرازەکان لە ئێسک دروستکران. لەگەڵ پێشکەوتنی کولتووری مرۆڤدا، کەلوپەلی دەستکرد وەک قۆچکەی ماسی، دوگمەکان و دەرزی ئێسک بەکاردەهێنران. نیشانەی بڕین لە ئێسکی ئاژەڵدا دۆزراوەتەوە کە مێژووەکەی 3.4 ملیۆن ساڵە - لە دەوری ئەو کاتەدا کە باوباپیرێکی هاوشێوەی مەیموون بە ناوی ئوسترالۆپیتیکس ئەفارێنسیس - ناسراو بە لووسی - لە ئەفریقا گەڕا. توێژەرانی پشت توێژینەوەکە بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە دۆزینەوەکانیان لەوانەیە ناچارمان بکات بیر لە چۆنیەتی پێناسەکردنی مێژووی مرۆڤایەتی بکەینەوە و ئەو کاریگەرییەی کە لەسەر...
زانایانی شوێنەواری لە زانکۆی کامبریج ژمارەیەکی زۆر ئامێری بەردینیان دۆزییەوە لە سەر زەوی لە ماساک سەتافەت لە نزیک فازان لە باشووری لیبیا. بە تێکڕای ٧٥ ئامرازیان دۆزییەوە لە هەر مەترێکی چوارگۆشەی زەوی. وا گومان دەکرێت کە ئامرازەکان لە ٥٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر لە سەردەمی پلەیستۆسین دروستکراون. زانایان دەڵێن لەوانەیە ئەمە کۆنترین نمونەی دیمەنی دروستکراوی مرۆڤ بێت. چاڵە و چاڵەکانی بەردبڕین یارمەتی ڕاکێشانی ئاژەڵەکان بۆ ناوچەکە دەدا. توێژەران خەمڵێنن کە باوباپیرانی مرۆڤی سەرەتایی دەتوانن لە پاش خۆیان تا پێنج ملیۆن ئامێری بەردین لە هەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشەی ئەفریقا جێبهێڵن.