پوختەی وتارەکە بکە:  توێژەران نەخشەی ماددەی تاریکیان لە چەند کۆمەڵە گەلەئەستێرەی پێکدادانیدا کێشاوە کە زیاتر لە ملیارێک ساڵی ڕووناکی لە ئێمە دوورە. دەرئەنجامێکی توێژینەوەکەش ئەوەیە کە ماددەی تاریک لە ڕاستیدا لە تەنۆلکەکان پێک نەهاتووە، وەک پێشتر بیری لێدەکرایەوە. لە جیاتی ئەوە، ژمارەیەک لە تیۆرییەکان کە لە ڕەوشی شلەوە دەستپێدەکەن، بۆ بوونی بە هیچ جۆرێک، لەلایەن لێکۆڵەرانەوە پێشکەش کراوە - کە هەروەها دەڵێن لەوانەیە 'جێی تر بێت لەوەی سەرەتا بیری لێمان دەکردەوە.' توێژەرانی سویسرا و بەریتانیا نەخشەی ماددەی تاریکیان دا بە کۆمەڵەکان (بە شین نیشان دراوە) ، و بۆیان دەرکەوت کە ماددەی تاریک لەوانەیە " لەوە سەیرتر بێت کە ئێمە بیری لێمان دەکردەوە". لە سەرەوەی چەپەوە بە ئاراستەی کاتژمێری کاتژمێر، کۆمەڵە گەلەستێرەکان ئەمانەن: MACS J0416.1+2403، MACS J0152.5+2852، MACS J0717.5+3745، ZwCl 1358+62، Abell 2744 و Abell 370. توێژینەوەکە لەلایەن زانایانی کۆلی پۆلیتەکنیکی فیدراڵی لۆزان (EPFL) لە سویسرا و زانکۆی ئێدنبۆرگ و زانکۆی دەرهام ئەنجامدرا. ئەوان داتایان لە تەلەسکۆپی بۆشایی ھابل و چاودێری تیشکی چاندرا بەکارهێنا بۆ پێوانەکردنی کۆمەڵە گەلەستێرەکان - کۆمەڵەی سەدان گەلەستێرە. بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر، لێکۆڵینەوەکە ئەوەی ئاشکرا کرد کە ماددەی تاریک <unk> تەنۆلکە <unk> لەوانەیە بە ئاسانی لە یەکتر تێپەڕبن کاتێک کە کۆمەڵە گەلەئەستێرەکان بەیەکتر دەگرن. "ئەم کارە تەماشاکردنی شێوازی ماددەی تاریک دەکات لەگەڵ خۆی کاتێک کە هەورە گەورەکانی لەگەڵ هەورە گەورەکانی تر تێکدەشکێت،" نووسەری سەرەکی دکتۆر دەیڤد هارڤی لە EFPL بە MailOnlineی وت. کاتێک فیزیکزانان لێکۆڵینەوەیان لە دینامیکی گەلەستێرەکان و جوڵەی ئەستێرەکان کردووە، ڕووبەڕووی نهێنییەک بوونەتەوە. ئەگەر ئەوان تەنیا ماددەی بینراو لەبەرچاو بگرن، ئەوا هاوکێشەکانیان بە سادەیی یەکناگرنەوە؛ ئەو توخمانەی کە دەتوانرێن ببینرێن بەس نین بۆ ڕوونکردنەوەی سوڕانەوەی تەنەکان و هێزە گرانکارییە هەنووکەییەکان. شتێک ماوە. لەمە دەرئەنجامیان دا کە دەبێت جۆرێکی نادیار لە مادە هەبێت کە کارلێک نەکات لەگەڵ ڕووناکیدا بەڵام بە گشتی کارلێک دەکات لە ڕێگەی هێزی کێشکردنەوە. ئەم مادەیە بە مادەی تاریک ناودەبرێت، وا دەردەکەوێت بەلایەنی کەمەوە ٨٠ لەسەدی مادەی گەردوونی ناسراو پێکدەهێنێت. ئێمە بۆمان دەردەکەوێت کە کاتێک ئەمە ڕوودەدات، ماددەی تاریک...
توێژەرانی سویسرا و بەریتانیا نەخشەی ماددەی تاریکیان داڕشتووە لە کۆمەڵەکاندا. ئەوان دۆزییانەوە کە تەنۆلکەی ماددەی تاریک لە نێو خۆیاندا تێدەپەڕێت. ئەمە دەریدەخات کە ماددەی تاریک لە ڕاستیدا لە تەنۆلکەکان پێک نەهاتووە. لەوانەیە لەجیاتی ئەوە وەک "ڕەوش" بێت، یان شتێکی تەواو تر. "ئێمە بەرەنگاری چەندین مۆدێلی ماددەی تاریک دەبینەوە،" نووسەری سەرەکی دکتۆر هارڤی بە ماڵپەڕی مایڵ ئۆنلاین وت.