پوختەی وتارەکە بکە:  لەوانەیە ئەمە یەکێک بێت لە سەیرترین لایەنەکانی بایۆلۆژیای مرۆڤ - کە مێینە لە تەمەنێکی دیاریکراودا توانای زاوزێی لەدەست دەدات. ئێستا زانایان بۆیان دەركەوتووە كە نەهەنگەكانی كوژەر - جۆرێك كە نزیكەی 94 ملیۆن ساڵ پەرەسەندن لە مرۆڤ جیا كردوونەتەوە - هەروا توشی نەهێشتنی سوڕی مانگانە دەبن و ئەمە دەتوانێت ئاماژەیەک بدات بۆ ئەوەی بۆچی لە سەرەتادا پەرەسەندووە. تەنها یەک جۆری دیکە هەیە لە کێوی کێوییدا کە لە قۆناغی سڕبووندا تێدەپەڕێت - نەهەنگەکانی کورت - هەرچەندە لە چەند گیانلەبەرێکی سەرەتایی و ئاژەڵی بەندکراودا بەدی کراوە. پیره مێینه نه مساکه کان (وه ک ئه و که سه ی سه ره وه) له کاتی گه ڕان به دوای خۆراکدا سه رکردایه تی ده که ن. پەرەسەندنی تایبەتمەندییەک کە توانای زاوزێی جۆرێک کەم دەکاتەوە بۆ ماوەیەکی زۆر زیندەوەرناسانی سەرسام کردووە و ژمارەیەک تیۆری هەن بۆ ئەوەی بۆچی لە مرۆڤدا دەرکەوتووە. ئێستا تیمێک لە توێژەران لە زانکۆی ئێکسێتەر و زانکۆی یۆرک لەوانەیە هۆکاری مانەوەی سوڕی مانگانەیان ئاشکرا کردبێت - لانیکەم لە نەهەنگەکانی بکوژدا. ئەمە بەسەر هەموو ژنێكدا دێت کە دەگاتە تەمەنێکی دیاریکراو، بەڵام لە شانشینی ئاژەڵاندا، مانۆپۆز تایبەتمەندییەکی دەگمەنە. مرۆڤەکان دەتوانن ماوەیەکی زۆر بژین دوای ئەوەی توانای زاوزێکردنیان نامێنێت، بەڵام زۆربەی ئاژەڵەکان تا مردن بەردەوام دەبن لە زاوزێکردن. چەند جۆرێک لە پریماتەکان، وەک مەیموونەکانی ڕیسۆس، ئۆرەنگوتان و شەمپانزیش بە ئەزموونی سڕبوونەوە دەناسرێن لە کاتێکدا لە فیلەکان و نەهەنگەکانی فڕۆکەوانی باڵی کورتیش ڕاپۆرت دراوە. هەروەها موشەکانی تاقیگە، ماسییە زیندانیکراوەکان و ماسییە پەلکەدارەکان بە مێنۆپازا تێدەپەڕن. بەڵام، نەهەنگ و نەهەنگ کوشندەکە تەنیا ئەو ئاژەڵانەن کە بە درێژایی تەمەنیان دەژین کە توانای زاوزێ کردنیان نامێنێت. ئەوان بۆیان دەرکەوتووە کە ئەو ژنە بەتەمەن و شارەزاترە ئازاد دەکات بۆ سەرکردایەتیکردنی خێزانەکانیان لە گەڕان بەدوای خۆراکدا و بەم شێوەیە توانای مانەوەی تەواوی گروپەکە زیاد دەکات. ئەو دۆزینەوانە لەوانەیە یارمەتی ئەوە بدەن کە ڕوونبکەنەوە بۆچی دەستپێکی سڕبوون لە کۆمەڵگای مرۆڤدا دەرکەوتووە - رێگە دەدا بە ژنانی بەتەمەن زانیارییەکانیان بگەیەنن و یارمەتیی چاودێریکردنی ئەندامە گەنجەکان بدەن. پرۆفیسۆر...
نەهەنگەکانی بکوژ یەکێکن لەو ئاژەڵانەی کە لە قۆناغی نەهێشتنی مانگانەدا دەبن. نەهەنگەکانی فڕۆکەوان و نەهەنگەکانی بکوژ تاکە جۆرەکانی کێویین کە زانراوە مێینەکانیان توانای زاوزێکردنیان لەدەستدەدەن لەگەڵ پیربووندا، وەک مرۆڤەکان. نەهەنگی بکوژ لە میانەی تەمەنی ٣٥ ساڵیدا بە نەهێشتنی مانگانەدا تێدەپەڕێت. مێینە پاش زاوزێ کردنەکان بە شێوەیەکی گشتی سەرکردایەتی گروپەکان دەکەن لە کاتی ڕاوکردنی سالمۆن. ئەگەری زۆرە کە لە کاتەکانی کەمدا ڕابەرایەتی بکەن کاتێک سەختە کە ماسی سالمۆن بدۆزرێتەوە. زانایان لە زانکۆی ئێکسێتەر دەڵێن مێیە بەتەمەنەکان زانیاری و ئەزموونی خۆیان بۆ بەرژەوەندیی باقی خێزانەکەیان دەگوازنەوە. لەوانەیە یارمەتیدەر بێت لە ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی نەهێشتنی مانگانە لە ژنانی بەساڵاچوودا پەرەی سەندووە.