پوختەی وتارەکە بکە:  زانایان بانگەشەی ئەوەیان کردووە کە تێکڕای زیرەکی مرۆڤایەتی بە بەردەوامی لە زیادبووندایە. لە توێژینەوەکاندا کە سەیری تاقیکردنەوەکانی ئاستی زیرەکی دەیان ساڵی ڕابردوویان کرد، بۆیان دەرکەوت کە تاقیکردنەوەکان قورستر بوون - بەڵام هێشتا خەڵک وەک جاران سەرکەوتوو بوون. بەڵام هۆکاری ئەوەی کە بۆچی خەڵک زیرەکتر دەبن نەزانراوە - لەگەڵ تیۆریەکانی وەک پەروەردەی باشتر و چاودێری تەندروستی باشترکراو. توێژەرانی کۆلێژی کینگس لە لەندەن بەدواداچوونیان بۆ ئەنجامی 64 ساڵ کرد. بە گشتی، زیاتر لە ٢٠٠٠٠٠ بەشداربوو لە تاقیکردنەوەکانی ئەقڵی لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە. لەساڵی ١٩٥٠ەوە، دەرکەوتووە کە تێکڕای زیرەکی بە نزیکەی ٢٠ خاڵی IQ بەرزبووەتەوە. هۆکارەکان بریتین لە خوێندنی باشتر (وێنەی ستۆک نیشان دراوە) و چاککردنی چاودێری پزیشکی. توێژینەوەکە، بە ناونیشانی " لێکدانەوەیەکی کاتی نێوان ماتریکسەکانی پێشکەوتووی ریڤن" و لەلایەن ویلیام کرێمەرەوە بۆ بی بی سی ڕاگەیەندرا، لە گۆڤاری هەواڵگری بڵاوکرایەوە. ئەنجامدراو لەلایەن پیرا وۆنگوپاراج، ڤینا کوماری و ڕۆبین مۆریس لە کۆلێژی کینگس لەندەن، بە تایبەتی سەیری ماتریکسەکانی پێشکەوتووی ڕافێن (RPM) یان کرد. هەژاری کاریگەری لەسەر زیرەکی منداڵانی تەمەن دوو ساڵان هەیە، توێژینەوەیەکی جیاواز لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ دا دەرکەوت - و کاریگەرییەکەی لەگەڵ زیادبوونی تەمەنی منداڵەکە زیاد دەکات. دۆزرایەوە کە منداڵە هەژارەکان نمرەی ئەقڵیان بە تێکڕای شەش خاڵ کەمتر بوو لە منداڵانی خێزانە دەوڵەمەندەکان. ئەو جیاوازییە لە درێژەی تەمەنی منداڵیدا گەورەتر بوو، لەگەڵ ئەوەی کە ئەو جیاوازییە لە سەرەتادا سێ هێندە بوو تا ئەو کاتەی منداڵەکان گەیشتنە تەمەنی هەرزەکاری. زانایان لە گۆڵدسمیتس، زانکۆی لەندەن داتایان بەراورد کرد لەسەر نزیکەی ١٥٠٠٠ منداڵ و دایک و باوکیان وەک بەشێک لە لێکۆڵینەوەی گەشەی سەرەتایی دووانەکان (تیدز). توێژینەوەکە لێکۆڵینەوەیەکی بەردەوامە لە پەیوەندییە کۆمەڵایەتی-ئابووری و بۆماوەییەکان لەگەڵ زیرەکیدا. ئەم ئەرکە بۆ بەشداربووان دەگەڕێت بۆ شێوازەکان لە کۆمەڵێک شێوەدا - و بە پێوەریەکی باشی زیرەکی دادەنرێت. بە گشتی، زیاتر لە ٢٠٠٠٠٠ بەشداربوو لە ٤٨ وڵات بۆ ماوەی ٦٤ ساڵ لە توێژینەوەکەدا لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە. لەساڵی ١٩٥٠وە دەرکەوتووە کە تێکڕای زیرەکی بە بەراورد بە ٢٠ خاڵی IQ بەرزبووەتەوە. RPM پێوانەیەکی گونجاو و باوەڕپێکراوە بۆ ئاستی گشتی زیرەکی...
توێژەران لە کۆلێژی پادشای لەندەن لە ماوەی ٦٤ ساڵدا. بە گشتی، زیاتر لە ٢٠٠،٠٠٠ بەشداربوو لە تاقیکردنەوەکانی IQ لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە. لە ساڵی ١٩٥٠ەوە، تێکڕای زیرەکی بە ڕێژەی ٢٠ خاڵی زیرەکی بەرزبووەتەوە. هۆکارەکان بریتین لە خوێندنی باشتر و چاودێری تەندروستی باشتر.