پوختەی وتارەکە بکە:  شەپۆلێکی کۆچبەران ٤٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر شوێنەواری خۆیان لە دی ئێن ئەی و زمانەکانی ئەوروپای هاوچەرخدا جێهێشت. ئەمە بەپێی توێژینەوەیەک کە بەڵگەی کۆچکردنی سەردەمی بەردینی دۆزییەوە بە شیکردنەوەی دی ئێن ئەی ٦٩ کەس کە لە سەرانسەری ئەوروپا دەژیان لە نێوان ٨٠٠٠ بۆ ٣٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر. لە نێوان گۆڕانکارییەکانی پێکهاتەی جینتیکی ئەوروپییە کۆنەکان، ئەوانیش بۆیان دەرکەوت کە دی ئێن ئەی پەیوەندی بە خەڵکی یامناوە هەیە کە بە شێوەیەکی بەهێز لە ناوچەی ئێستای باکووری ئەڵمانیا دەرکەوتووە. لێکۆڵەران کۆچێکی بەکۆمەڵی دانیشتوانی کورگان (کلتوری یامنا) یان دەستنیشانکردووە کە لە چۆڵەوانییەکانی ڕووسیا بەرەو ناوەندی ئەوروپا ڕۆیشتوون پێش ٤٥٠٠ ساڵ. پێشتر، توێژەران باوەڕیان وابوو کە بڵاوبووەتەوە 8,500 ساڵ لەمەوبەر، کاتێک یەکەم جوتیاران لە ڕۆژهەڵاتی نزیک، ئێستا تورکیای مۆدێرن، هێناویانە بۆ ئەوروپا. دوو تیۆری سەرەکی هەیە سەبارەت بە چۆنیەتی بڵاوبوونەوەی زمانە هیندۆ ئەوروپییەکان لە ئەوروپا. یەکەمیان گریمانەی ئاناتۆلییە، کە بانگەشەی بڵاوبوونەوەی زمانەکە نزیکەی ٨٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر ڕوویداوە، کاتێک یەکەم جووتیاران لە ڕۆژهەڵاتی نزیکەوە (ئێستا تورکیا) هێناویانە بۆ ئەوروپا. گریمانەی کورگان، پێشنیاری ئەوە دەکات کە زمانەکە لە لایەن شوانە کۆچەرەکانی ناوچەکانی باکووری دەریای ڕەش و دەریای قەزپییەوە بڵاو بووبێتەوە. ئەم تیۆرییە ئاماژە بەوە دەکات کە زمانی ئەوان لە سەرانسەری ئەوروپا بڵاوبووەتەوە دوای داهێنانی ئۆتۆمبێلی خاوەن چرکە، لە ٦٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر. یامناکان شوان بوون کە لە دەشتایی باکووری دەریای ڕەش و ئارال دەژیان. ئەم دەرزییە لە دی ئێن ئەی ئاماژەیە بۆ'کۆچکردنێکی گەورە بۆ ناوەرۆکی ئەوروپا لە سنووری ڕۆژهەڵاتییەوە،'توێژەران وتیان، کە لەلایەن دەیڤید ڕیخەوە لە کۆلێژی پزیشکیی هارڤاردەوە سەرپەرشتی دەکرا. ئەگەری ئەوە هەیە کە ئەو لێشاوەی بەرفراوانە نەک هەر کاریگەری لەسەر دی ئێن ئەی هەبێت بەڵکو لەسەر کولتوورە کۆنەکانیش. هەرچەندە جینەکان ناتوانن ئەوە دیاری بکەن کە خەڵک چییان وتووە، بەڵام توێژەرەکان دەڵێن کە دۆزینەوەکانیان دەتوانێت کاریگەری هەبێت لەسەر مشتومڕی سەرچاوەى زمانە هیندۆ ئەوروپییەکان. زمانە هیندۆ ئەوروپییەکان زیاتر لە ٤٠٠ زمان دەگرێتەوە، لە زمانە مۆدێرنەکان وەک ئینگلیزی و پۆڵەندی بۆ زمانە کۆنەکان وەک هیتی و سانسکریت. باسکی، کە لە باشوری ڕۆژئاوای فەرەنسا و باکووری ئیسپانیا قسەی پێدەکرێت،
توێژینەوەکە سەیری دی ئێن ئەی ئەوروپییەکانی کرد کە 8,000 و 3,000 ساڵ لەمەوبەر ژیاون. دی ئێن ئەیی هاوپەیوەند بە خەڵکی یامنا لە باکووری ئەڵمانیا دەرکەوت. یامنایا ئاژەڵدار بوون لە دەشتایی باکووری دەریای ڕەش و ئارال. ئەمە ئاماژەیە بۆ هاتنە ناوەوەیەکی گەورە کە گۆڕانکاری لە قسەکردن و دی ئێن ئەی کردبێت. پێشتر، توێژەران باوەڕیان وابوو کە زمانی هیند-ئەورووپی نزیکەی ٨٥٠٠ ساڵ لەمەوبەر بڵاوبۆتەوە، لەلایەن یەکەم جوتیارانەوە لە ڕۆژهەڵاتی نزیک، ئێستا تورکیا.