پاساژ: سەرەتای کیمیاگەرانی سەدەکانی ناوەڕاست لەسەر کارەکانی زۆسیمۆس لە ئیمپراتۆریەتی بیزەنتی و ئیمپراتۆریەتی عەرەبی بنیات نرا. کیمیاگەرانی بیزەنتی و عەرەب سەرسام بوون بە چەمکی گۆڕینی کانزاکان و هەوڵیان دا پرۆسەکە ئەنجام بدەن. کیمیاگەری موسڵمان لە سەدەی هەشتەم جابر کوڕی حەییان (بە لاتینی وەک گێبر) هەر توخمێکی کلاسیکی شیکردەوە لە چوار تایبەتمەندی بنەڕەتی. ئاگر هەم گەرم و وشک بوو، زەوی و سارد بوو، ئاو و سارد و شێدار بوو، هەوا گەرم و شێدار بوو. ئەو تیۆری ئەوەی دانا کە هەموو کانزایەک تێکەڵێک بوو لەم چوار بنەمایە، دوو لە ناوەوە و دوو لە دەرەوە. لەم بنەمایەدا، وا لێکدرا کە گۆڕینی کانزایەک بۆ کانزەیەکی تر دەتوانرێت بە دووبارە ڕێکخستنەوەی تایبەتمەندییە بنەڕەتییەکانی مادەکەی کاریگەری لەسەر بکرێت. ئەمە لەلایەن کیمیاگەرێکی عەرەبی بەناوبانگەوە، کە لە زمانی عەرەبیدا بە xon و al-transmutation ناو
چوار