پوختەی وتارەکە بکە:  ئەوان لە دۆزەرەوەکان، ڕاوچیەکان و زانایان کە بۆ زیاتر لە سەدەیەکە لە چیاکانی هیمالایا بە دوای یەتییە نهێنییەکەدا دەگەڕان، دەرباز بوون. ئێستا وا دیارە هیچ نزیک نەبوینەوە لەوەی بزانین چ بوونەوەرێک لە پشت بینین و شوێن پێییە نهێنییەکانەوە هەیە کە بووە هۆی ئەفسانەی مرۆڤی بەفرە قێزەونەکە. بەڵگەیەکی سەرەکی کە ئاماژەی بەوەکردبوو کە زۆرێک لە بینینەکان بەهۆی جۆرێکی نەناسراوی ورچەوە بووە کە لە هیمالایا دەژیت، ئێستا دەرکراوە. ئەم شوێنە پێیەی کە لە ساڵی ١٩٥٤ لە لایەن دۆزەرەوەی بەریتانی ئێریک شیپتۆنەوە گیراوە بە یەکێک لە باشترین بەڵگەکان دادەنرێت بۆ بوونی یەتی و توێژینەوەی نوێ لەسەر نموونەی قژ دەریدەخات کە نهێنییەکە دوورە لە چارەسەربوون. زیندەوەرناسەکان شیکاری دی ئێن ئەییان بەکارهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لەو بانگەشانەی کە نمونەی قژ کە بۆ یەتیس دەگەڕێندرێتەوە، وا دەردەکەوێت کە سەر بە جۆرێکی هەڵواسراوی زانستییە. لەجیاتی ئەوە بۆیان دەرکەوتووە کە دی ئێن ئەی لە نموونەکانی قژدا تێکچووە و وایکردووە کە نەتوانرێت بە هیچ جۆرێک لە ورچەکان بگونجێندرێت. یەکەمین زانیاری لەسەر یێتیس لە پێش سەدەی نۆزدەهەمدا لە بودیستانەوە دەرکەوت کە پێیان وابوو ئەو بوونەوەرە لە هیماڵایا دەژیا. ئەوان ئەو دڕندەیە نهێنییەیان وێنا کردووە کە هاوشێوەی مەیموونێکە و بەردێکی گەورەی وەک چەک هەڵگرتووە لە کاتێکدا دەنگی فیلی لێدەدا. زاراوەی " مرۆڤی بەفرە قێزەونەکە " لە ساڵی ١٩٢١دا دروستکراوە بە پێی کتێبێک لەلایەن " ڕۆڵس فۆرد ". لیوا کۆلۆنێل چارلز هاوارد-بوری چیای ئێڤەرێستی ناوناوە پشکنین. گرنگی دان بە بوونەوەرەکە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا گەشەی سەند کاتێک گەشتیارەکان دەستیان کرد بە گەشتکردنی خۆیان بۆ ناوچەکە بۆ هەوڵدان و گرتنی یەتی. ئاماژەیان بەوە کرد کە نیشانەی نامۆیان لە بەفردا بینیوە. ئەو. ڕۆژنامەی دەیلی مەیڵ سەرکردایەتی گەشتێکی کرد بە ناوی گەشتی مرۆڤی بەفر لە ساڵی ١٩٥٤ بۆ ئێڤەرست. لە کاتی گەشتەکەدا سەرکردەی شاخەوانی جۆن ئەنجلو جاکسۆن وێنەی تابلۆی دێرینی یەتیس و شوێن پێی گەورە لە بەفرەکەدا گرت. ژمارەیەک نموونەی قژیش دۆزرایەوە کە باوەڕ دەکرێت لە سەر پێستی یەتی بێت. شاخەوانی بەڕیتانی "دۆن ویلانس" ڕایگەیاند کە ئەو بوونەوەرەی بینیوە کاتێک کە لە ساڵی ١٩٧٠ دا چووە سەر "ئاناپورنا". وتی کە لە کاتێکدا...
دوایین توێژینەوەکان ئەو بیردۆزانە ڕەتدەکەنەوە کە دەڵێن یەتی جۆرێکی نەناسراوی ورەیە. زانایان بانگەشەی ئەوەیان کردبوو کە دی ئێن ئەی لە قژی " یەتی " کە لە هیمالایا دۆزرایەوە لەگەڵ زنجیرەی بۆماوەیی لە فۆسیلی ورچێکی جەمسەریدا یەکدەگرێتەوە کە ٤٠ ھەزار ساڵ پێش مردووە. بانگەشەی ئەوەیان کرد کە ئەو قژە لەوانەیە سەر بە جۆرێکی نەناسراوی ورە بێت. توێژینەوەکەی نوێ دەرئەنجامی ئەوە دەدات کە ئەو قژە لەوانەیە هی ورچێکی قاوەی ئاسایی بێت. بەڵام زانایان سەریان سوڕماوە کە چۆن ڕاوچیەکان قژەکەیان بە قژێکی یەتی تێکەڵ کردووە.