ئاماژە بە بڕگەی خوارەوە بکە و دواتر وەڵامی پرسیارەکە بدەرەوە بە هەمان زمانی بڕگەکە:  تێپەڕبوون: کاتژمێرە سێبەرەکانی میسری ڕۆژیان دابەشکردبوو بۆ ١٢ بەش لەگەڵ هەر بەشێکدا کە دابەشکرا بۆ بەشێکی وردتر. جۆرێک لە کاتژمێری سێبەر پێکهاتبوو لە ستەمێکی درێژ بە پێنج نیشانەی گۆڕاو و تیرێکی بەرز کە سێبەری بەسەر ئەو نیشانانە دا. لە بەیانیاندا بە ڕووی ڕۆژهەڵاتەوە هەڵدەگیرا بۆ ئەوەی خۆرە هەڵهاتووەکە سێبەر بخاتە سەر نیشانەکان و لە نیوەڕۆدا بە ڕووی ڕۆژئاواوە هەڵدەگیرا بۆ ئەوەی سێبەرەکانی دوای نیوەڕۆ بگرێتەوە. ئۆبیلیسکەکان بە هەمان شێوە کاردەکەن: سێبەرەکەی لەسەر نیشانەکانی دەورووبەری ڕێگەی بە میسرییەکان دەدا کاتەکە حیساب بکەن. هەروەها ئەو تابلۆیە ئاماژەی بەوە دەکرد کە بەیانییە یان پاشنیوەڕۆیە، هەروەها کاتی هاوین و زستان. کاتژمێری سێبەری سێیەم، کە لە سەدەی یەکەمدا دروست کراوە. ١٥٠٠ پ.ز، لە شێوەی هاوشێوەی T-چوارگۆشەی چەماوە. بەگوێرەی سێبەرەکەی کە لەڕێگەی تیرەکەیەوە لەسەر یاسایەکی نالییناری ڕادەکێشرا، تێپەربوونی کاتەکەی پێوانە دەکرد. تی لە بەیانیاندا ئاڕاستەی ڕۆژهەڵات دەکرا و لە نیوەڕۆدا دەوری دەدا، بۆ ئەوەی بتوانێت سێبەرەکەی لە ئاڕاستەی بەرامبەردا هەڵبدات. هەرچەندە ورد بوو، کاتژمێرەکانی سێبەر پشتیان بە خۆر بەستبوو، بۆیە لە شەو و لە کەشوهەوای هەوریدا بێسوود بوون. بۆیە میسرییەکان ژمارەیەک ئامێری جێگرەوە بۆ پێوانەکردنی کاتیان دروستکرد، لەوانە کاتژمێرە ئاوییەکان، و سیستەمێک بۆ بەدواداچوونی جوڵەی ئەستێرەکان. کۆنترین وەسفی کاتژمێری ئاو لە نووسراوەی گۆڕەکەی سەدەی ١٦ی پێش زایینی کاربەدەستی دادگای میسری ئامەنمێتە، کە ئەو بە داهێنەرەکەی ناساندووە. چەند جۆرە کاتژمێرێکی ئاو هەبوون، هەندێکیان لە هەندێکی تر وردتر بوون. جۆرێک لە قاپێک پێکهاتبوو کە کونە بچووکەکانی لە بنەوەیدا هەبوو، کە لە سەر ئاو هەڵدەگەڕا و ڕێگەی پێدرا بە خێراییەکی نزیک لە جێگیر پڕ بێت؛ نیشانەکان لەسەر لاکی قاپەکە ئاماژەیان بە کاتی تێپەڕی کرد، کاتێک ڕووی ئاو گەیشتە سەریان. کۆنترین کاتژمێری ئاوی لە گۆڕی فیرعەون ئەمینۆتیپی یەکەمدا دۆزرایەوە (1525<unk>1504 پێش زایین) ، کە ئاماژە بەوە دەکات کە یەکەم جار لە میسری کۆن بەکارهێنراون. ڕێگایەکی دیکەی میسرییەکان بۆ دیاریکردنی کات لە کاتی شەودا بریتی بوو لە بەکارھێنانی هێڵەکانی پێڵاوی کە پێی دەگوترێ میرکێت. لانیکەم لە ٦٠٠ پ.زەوە بەکاردێن، دوو لەو ئامێرانە لەگەڵ ئەستێرەی جەمسەری باکووردا ڕێکخرابوون، بۆ دروستکردنی باکوور بۆ باشوور...  پرسیار: ئۆبێلیسکەکە چی نیشان دەدات؟
بەیانی بوو یان ئێوارە