پوختەی وتارەکە بکە:  لێکۆڵەری ئەمریکی تیۆدۆر مۆرد (لە وێنەکەدا) بانگەشەی ئەوەی کرد کە ئەو شارە ونبووەی لە ساڵی ١٩٤٠ دۆزیوەتەوە. ناونیشانی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر نهێنی بوو: "پێی وایە شاری خودای مەیموونەکان دەکەوێتەوە: گەشتێک ڕاپۆرتی سەرکەوتنی لە گەڕان لە هۆندوراسدا دەدات". ئەگەر خوێنەران کەمێک سەرلێشێواو بوون سەبارەت بە بایەخی گەورەی ئەم ڕاگەیاندنە، ئەوا هەر زوو ڕاستیان کردەوە لەلایەن ئەو پیاوەوە کە ئەم ڕاگەیاندنەی کردووە. ڕێکەوتی ١٢ی تەممووزی ١٩٤٠ بوو، و لێکۆڵەری ئەمەریکی تیۆدۆر مۆرد تازە لە تاریکترین جەنگەڵەکانی ئەمەریکای ناوەڕاست دەرچووە بە چیرۆکێکی بێوێنە سەبارەت بەوەی لەوێ دۆزیوەتەوە. مۆردێ، کە لە ژیانی ڕاستەقینەی ئیندیانا جۆنز بوو کە دواتر بوو بە سیخوڕی جەنگی ئەمریکا، لەلایەن دامەزرێنەری مۆزەخانەی بەناوبانگی ئەمەریکایی هیندی نیویۆرکەوە دامەزرابوو بۆ ئەوەی هەوڵی بدرێت بۆ دۆزینەوەی شارێکی ئەفسانەیی ونبوو "شاری سپی" کە پڕە لە زێڕ کە لەلایەن شارستانیەتی نهێنییەوە دامەزرابوو کە هێندەی ئازتێک و مایا مەزن بوو. گەشتیاران سەدان ساڵە بە دوای لا سیوداد بلانکا دەگەڕێن، هەر لەو کاتەوە کە هێرناندۆ کۆرتێسی ئیسپانی داگیرکەر و لێکۆڵەر لە سەرەتای سەدەی ١٦ ئەمریکای ناوەندی داگیرکرد و دەنگۆی دەوڵەمەندییەکانی بیست. بەڵام بۆ سەدان ساڵ شاراوە مایەوە تا ئەو کاتەی مۆردی پێداگری کرد کە لە قووڵایی دارستانە باراناوییەکانی مۆسکیتیا دۆزیویەتیەوە، زیاتر لە ٣٢٠٠٠ میل چوارگۆشەی چۆڵەوانییەکی بێ میوانداری لە هۆندوراس و نیکاراگوا. باسی لەوە کرد کە چۆن، تەنیا بە چەک و چەقۆوە، خۆی و هاوڕێیەکی بە ناوی لۆرانس براون چوار مانگیان بەسەر بردووە لە ڕێگای "نزیک بە دەگمەن"ی جەنگەڵ، باتلاق، ڕووبار و چیاکاندا پێش ئەوەی بگەنە دۆڵێکی شاراوە کە پاشماوەی شارێکی دیوارە سپی و بەردینەکانی تێدایە. لەوێ، هیندییە ناوخۆییەکان پێیان وت، خەڵکێکی دوورودرێژی ونبوو، کە هاوچەرخی مایا کۆنەکان بوون، جارێکیان پەرستی بە خودایەکی مەیموونێکی نامۆیان دەکرد کە پەیکەری زەبەلاحەکەی هێشتا لە ژێر سەدەها ڕووەکدا نێژرابوو. ئەوان قوربانی مرۆڤی خوێناویان دەدا بۆ خواوەندی مەیموونەکانیان، پاشان قوربانییەکانیان دەخواردەوە لە کردەوەیەکی ڕیتوالیزمی مرۆڤخۆریدا. مۆردی وتی کە لە سەردانە کورتەکەی خۆیدا خۆی ڕێوڕەسمێکی نیگەرانی بینیوە کە تێیدا خەڵکی ناوچەکە...
دۆزەرەوەی ئەمریکی تیۆدۆر مۆرد بانگەشەی ئەوەی کرد کە شارێکی ونبووی ئەفسانەیی دۆزیوەتەوە. سەرکێشیکاران سەدان ساڵە بەدوای " سیۆدادی سپی " دا دەگەڕێن. لە ساڵی ١٩٤٠ مۆردی چووە گەڕان بۆ ناو دارستانە دوورە دەستەکانی ئەمریکای ناوەندی. کاتێک گەڕایەوە گوتی لە قووڵایی دارستانەکانی مۆسکیتیا دۆزیوەتەوە. ئێستا شوێنەوارناسان ڕایانگەیاند کە پاشماوەی ئەوەیان دۆزیوەتەوە کە پێیانوایە شاری خودای مەیمونە لە دارستانی هەورامانی هۆندوراس.