پوختەی وتارەکە بکە:  دوای سەدەها ساڵ لە زانست و گەڕان، لەوانەیە وابیر بکەیتەوە کە ئێمە هەموو شتێک دەزانین دەربارەی ئەو هەسارەی کە تێیدا دەژین. بەڵام تەنها لە ساڵی ڕابردوودا، زانایان ١٤٥١ جۆری نوێیان لە زەریاکاندا دۆزیوەتەوە، بەگوێرەی وردبینییەکی نێودەوڵەتیی دەریاکان کە ئەمڕۆ بڵاوکراوەتەوە. بوونەوەرە دەریاییەکان بریتین لە ئاژەڵە سەیر و سەمەرەکان لە قووڵترین و تاریکترین زەریاکان، چەرخە مێکرۆسکۆپییەکان لە ئەشکەوتەکانی کەناراوەکان و تەنانەت دوو جۆری نوێی دۆلفین. لێکۆڵەرەوانی دەریایی لە کەناراوەکانی ئوسترالیا هاوینی رابردوو دەریایی ژەهراوی "کیسینجیا گیگاس"یان دۆزییەوە کە درێژە بە ئەندازەی دەستی مرۆڤ و بە ئەندازەی کوشتنی مرۆڤ بەهێزە. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. زانایان لە ساڵی ڕابردوودا ١٤٥١ جۆری نوێیان لە زەریاکاندا دۆزیوەتەوە، بەگوێرەی وردبینییەکی نێودەوڵەتیی دەریاکان، لەوانە قرشێکی فریڵ (لە وێنەکەدا) کە لە کەناراوەکانی نامیبیا دۆزرایەوە. ماسی قورباخە دەروونی ئەندۆنیزیاییەکە (لە وێنەکەدا) لە دوورگەی ئامبۆن لە ئەندۆنیزیا لەلایەن شارەزایانی دەریاوە دۆزرایەوە. "ستار-گازەر" ی قارەمەنی لە دەریاکانی ئەفریقای باشووردا دۆزرایەوە، چاوی تیشکی لەسەر جەستەی بچووک و سوور ڕاوەستاوە، وا دەردەکەوێت سەیری ئاسمان دەکات. لە ساڵی ٢٠١٤دا بایۆلۆژیستەکان دوو جۆر دۆلفینی نوێیان دەستنیشانکرد <unk> یەکێکیان لە نزیک پاپوا گینیای نوێ دۆزرایەوە و ئەوی دیکەشیان لە ڕووبارێکی بەرازیلی <unk> کە هەردووکیان لە ئێستادا لەلایەن ماسیگرەکانەوە هەڕەشەن. هەرچەندە سەرەڕای فراوانبوونی زانیارییەکانمان، زانایان خەمڵێنن کە هێشتا تەنیا دە بەشی ژیانی دەریایی لەسەر زەوی دەزانین. تۆماری جیھانیی جۆرەکانی دەریایی <unk> کە ئامانجی ئەوەیە ببێتە ئامارێک لە ھەموو ژیانی دەریایی ناسراو <unk> ژمارەکانی ٢٢٨٠٠٠ جۆر، لەگەڵ ناوی نوێ کە ڕۆژانە زیاد دەکرێن. بەڵام زانایان خەمڵێنن کە لەوانەیە لە کۆتاییدا دوو ملیۆن کەس لە لیستەکەدا بن لەگەڵ زیادبوونی زانیاریمان لەسەر زەریاکان. لە ماوەی هەشت ساڵی ڕابردوودا لە دەستپێکی پرۆژەکەدا، زانایان بە وردی لە تۆمارەکاندا وردبوونەوە، ڕۆژنامەی مێژوویییان لێکداوەتەوە، و جەستەی بوونەوەرە نادیارەکانی قووڵاییان هەڵکوتاوەتەوە و هەڵیانخستووە. دوای چەندین کاتژمێری لێکۆڵینەوە، بۆیان دەرکەوتووە کە ئێمە تەنیا بەشێکی کەمی ئەو ماسی و نەهەنگ و قرشانە دەزانین کە لە کەناراوەکانماندا مەلە دەکەن، یان ماسییە ماسییەکان و قرشەکان...
زانایان لە ساڵی ڕابردوودا ١٤٥١ جۆری نوێیان لە زەریاکاندا دۆزیوەتەوە. بوونەوەرەکان بریتین لە دڕندەکان لە قووڵایی دەریاکان، مێکرۆسکۆپی قەندیل و دۆلفین. لێکۆڵەرانی دەریایی دەریایی " کیسینجیا گیگاس " یان لە کەناراوەکانی ئوسترالیا دۆزییەوە. "ستار-گازەر"یش لە دەریاکانی باشووری ئەفریقادا دۆزرایەوە لەلایەن شارەزای دەریاوە.