پوختەی وتارەکە بکە:  لە مانگی ئایاری ئەمساڵدا LHC بە تەواوی کاردەکات دوای چاوەڕوانی زیاتر لە دوو ساڵ، لە کاتێکدا زانایان ئامادەکاری دەکەن بۆ لێکۆڵینەوە لە نهێنیەکانی گەردوون لە نزیکەوە لە جاران. ئەگەر یەکێک لە زانایان بە ڕێگای خۆی بچێت، یەکێک لەو گەڕانانە لەوانەیە بەدوای ماددەی تاریکدا بگەڕێت، یەکێک لە گەورەترین نهێنییە چارەسەرنەکراوەکانی گەردوون. ئەو پێشنیار دەکات بۆزۆنی هیگز خۆی - کە بارستایی تەنۆلکەکان دەداتێ - بتوانێت لە ماددەی تاریکدا تێکبشکێت، و هیوادارە تیمەکەی لە سێرن بتوانێت بیردۆزەکەی بسەلمێنێت. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. پێشتر تەنۆلکەیەکی هیگز لە دۆزەرێکی LHCدا دروستکراوە و دواتر لە چوار میوۆندا (چوار هێڵی سوور) تێکشکاوە. بەگوێرەی مۆدێلی دکتۆر کریستۆفێر پیتەرسۆن تەنۆلکەی هیگس دەتوانێ بە فۆتۆن و تەنۆلکەکانی ماددەی تاریک دابڕێت. دکتۆر کریستۆفێر پیتەرسۆن لە زانکۆی تەکنۆلۆژی چالمێرس لە سوید و دوو هاوکارەکەی مۆدێلی نوێی تەنۆلکەیان بۆ پێشبینی بوونی ماددەی تاریک داڕشت. مۆدێلی ستانداردی ئێستای فیزیای تەنۆلکەکان زۆر باشە لە وەسفکردنی فیزیادا لەسەر ئاستی ژێر ئەتۆمی، بەڵام ناتوانێت هۆکار بێت بۆ ماددەی تاریک لە گەردووندا. مۆدێلی دکتۆر پیتەرسۆن، لە مۆدێلی ستانداردی زیاتر لە <unk> تەنۆلکەی بنەڕەتی<unk> ـ بچوکترین تەنۆلکەی لە ئێستادا بوونی هەیە ـ لەخۆدەگرێت. ئەمە تەنۆلکەی ماددەی تاریک دەگرێتەوە. کاتێک فیزیکزانان لێکۆڵینەوەیان لە دینامیکی گەلەستێرەکان و جوڵەی ئەستێرەکان کردووە، ڕووبەڕووی نهێنییەک بوونەتەوە. ئەگەر ئەوان تەنیا ماددەی بینراو لەبەرچاو بگرن، ئەوا هاوکێشەکانیان بە سادەیی یەکناگرنەوە؛ ئەو توخمانەی کە دەتوانرێن ببینرێن بەس نین بۆ ڕوونکردنەوەی سوڕانەوەی تەنەکان و هێزە گرانکارییە هەنووکەییەکان. شتێک ماوە. لەمە دەرئەنجامیان دا کە دەبێت جۆرێکی نادیار لە مادە هەبێت کە کارلێک نەکات لەگەڵ ڕووناکیدا بەڵام بە گشتی کارلێک دەکات لە ڕێگەی هێزی کێشکردنەوە. ئەم مادەیە بە مادەی تاریک ناودەبرێت، وا دەردەکەوێت بەلایەنی کەمەوە ٨٠ لەسەدی مادەی گەردوونی ناسراو پێکدەهێنێت. هەروەها مۆدێلی ئەو تایبەتمەندی جیاوازی بە تەنۆلکەی هیگز دەدات، ئاماژە بەوە دەکات کە دەتوانێت لە یەک فۆتۆندا هەڵوەشێتەوە (تەنۆلکەی...
دکتۆر کریستۆفێر پیتەرسۆن لە زانکۆی تەکنۆلۆژی چالمێرس لە سوید مۆدێلێکی نوێی بۆ فیزیای تەنۆلکەکان پێشنیاز کردووە. ئەو دەڵێت بۆزۆنی هیگز دەتوانێت لە ماددەی تاریکدا هەڵوەشێتەوە. تیمەکە لە بەرکەوتەی گەورەی هادرۆن لە سیەرن تیۆرییەکەی تاقی دەکاتەوە. ئەگەر تایبەتمەندیەکان لەوێ بن، ئەوە ئاماژەیەکی ڕوونە کە مۆدێلەکە گونجاوە. ئەو ڕاستییەی کە ئەوان ئامادەن مۆدێلی من لە CERN تاقی بکەنەوە زۆر باشە، وتی. LHC لە مانگی ئایاردا بەتەواوی کاردەکات دوای چاوەڕوانی دوو ساڵ.