پوختەی وتارەکە بکە:  زانایانی ناسا هەنگاوێک لە تێگەیشتن نزیک دەبنەوە لەوەی کە چەند ئاو لە سەر مەریخی سەرەتایی هەبووە. ئەم دۆزینەوە نوێیانە هەروەها ئاماژە بە چۆنیەتی پەرەسەندنی یەدەگەکانی ئاوی سەرەتایی دەکەن لە ماوەی چەند ملیار ساڵدا، ئاماژە بەوە دەکات کە ئۆقیانووسە سەرەتاییەکانی سەر هەسارەی سوور لەوانەیە ئاوێکی زیاتر لە ئۆقیانووسی جەمسەری باکووری زەوی هەڵگرتبێت، زانایانی ناسا لە توێژینەوەیەکدا ئاشکرایان کردووە کە ڕۆژی هەینی لە گۆڤاری زانستدا بڵاوکراوەتەوە. گێرۆنیمۆ ڤیلانوێڤا، زانای ناوەندی گەشتی ئاسمانی گودارد لە ناسا وتی: " لێکۆڵینەوەکەمان خەمڵاندنێکی جێگیر دەدات بۆ ئەوەی بزانرێت پێشتر چەند ئاو لە مەریخدا هەبووە، بە دیاریکردنی چەند ئاو لە بۆشایی ئاسماندا ون بووە". "بە ئەم کارەوە، دەتوانین باشتر لە مێژووی ئاو لە مەریخ تێبگەین". بۆ دۆزینەوەی وەڵام بۆ ئەم پرسیارە دێرینە دەربارەی گەردیلە ئاوییەکانی مەریخ، زانایان سێ تەلەسکۆپی ژێر سووریان بەکارهێنا لە جیھاندا، لە چیلی و هاوایی، بۆ پێوانەکردنی شوێنەواری ئاو لە کەشوهەوای هەسارەکەدا لە چەندین ناوچەو وەرزدا، کە لە ئازاری ٢٠٠٨ تا کانوونی دووەمی ٢٠١٤ دەگرێتەوە. "لە سەر زەویەوە، ئێمە دەتوانین وێنەی تەواوی نیوە گۆی زەوی لە یەک شەوەدا بگرین،" مایکڵ مۆما لە گودارد وتی. زانایان تەماشاکردنی ڕێژەی دوو فۆرمی جیاواز یان ئایزۆتۆپی ئاویان کرد، H2O و HDO. ئەم دووهەمە قورستر دەکرێت بە هۆی یەکێک لە گەردیلە هایدرۆجینەکانی، کە پێی دەوترێت دووتیریۆم، کە نیوترۆنێکی لە ناوکیدا هەیە جگە لەو پرۆتۆنەی کە هەموو گەردیلە هایدرۆجینەکان هەیانە. کە قورسایی زیاتری لە سەر HDO دابەزاند، لەکاتێکدا بڕێکی زۆر لە هایدرۆجین لە H2O دا بەرەو بەردەستی ئاسماندا دەڕۆیشت، لە هێزی ڕاکێشانی نزمی مەریخ جیابووەوە و لەناو بۆشایی ئاسماندا ون بوو. لە ئاکامدا، ئەو ئاوەی کە لە قەپە سەهۆڵەکانی جەمسەری مەریخ گیرابوو ئاستێکی زۆر زیاتری HDO ی لە ئاوی شل لەسەر زەوی هەیە، زانایان وتیان. زانایان ڕێژەی H2O بە HDO لە کەشوهەوای ئەمڕۆی مەریخ بەراوردیان کرد بە ڕێژەی ئەو دوو گەردیلە کە لە ناو مەریخدا گیرابوون، بەردێک کە لە مەریخەوە دابڕابوو - لەوانەیە کاتێک ئەستێرەیەک لێی دا - و نزیکەی ٤.٥ ملیار ساڵ لەمەوبەر کەوتە سەر زەوی. توانیویانە دیاری بکەن کە ئەم ڕێژەیە چەندە لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا گۆڕاوە و بڕی ئاویش لە مەریخدا نەماوە -- نزیکەی ٨٧٪. ئەنجامەکان دەریدەخەن...
زانایان بە سێ تەلەسکۆپی زەبەلاحی ژێر سوور ئاویان لە کەشوهەوای مەریخدا لێکۆڵینەوە کردووە. بە بەراوردکردنی ڕێژەی هەندێک گەردیلەی سەر هەسارەکە بە ڕێژەی گەردیلەیەکی مەریخ کە کەوتۆتە سەر زەوی.