پوختەی وتارەکە بکە:  ئەوان جۆرێک بوون لە مرۆڤە سەرەتاییەکان کە بۆ ماوەی 300 هەزار ساڵ لە ئەوروپا و ئاسیا دەجووڵانەوە پێش ئەوەی لە کۆتاییدا لەناوبچن. ئێستا زانایان پێیانوایە کە یەکێک لە تیۆرییە سەرەکییەکانیان دەرهەق بە هۆکاری لەناوچوونی مرۆڤەکانی نیاندەرتاڵ دەرهەق بە مرۆڤەکانی نیاندەرتاڵ دەرهەق بە مرۆڤەکانی نیاندەرتاڵ دەرهێناوە. ئەوان بۆیان دەرکەوتووە کە تەقینەوەیەکی گڕکانێکی گەورە لە ئیتاڵیا ٤٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر کاریگەرییەکی کەمی لەسەر لەناوچوونی ئەو جۆرە هەبووە. نیاندەرتاڵەکان، کە لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی Walking with Neanderthals نیشاندراوە، لە کاتی تەقینەوەی Campanian Ignimbrite لە ئیتاڵیا ٤٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر خەریکی پاشەکشە بوون کە ئەمەش بوو بە هۆی ساردبوونەوەی بەربڵاوی کەشوهەوا. هەرچەندە تەقینەوەی ئیگنیمبریتی کامپانی یەکێک بوو لە گەورەترین تەقینەوەی گڕکانەکان لە ئەوروپا، زانایان دەڵێن ساردبوونەوە و بەرزبوونەوەی ئاستی بارانێکی ترش کە لە ئەنجامی تەقینەوەی تەقینەوەدا بووە کاریگەری کەمی هەبووە لەسەر ئەو ناوچانەی کە نیاندەرتاڵەکان تیایدا دەژیان. ئەوان دەڵێن ژمارەی مرۆڤەکانی نیاندەرتاڵ لە کاتی هەڵگیرساندنی گڕکانەکەدا دەستیکردووە بە کەمبوونەوە و ئەوەش بەس نەبوو بۆ لەناوچوونیان. نیاندرتالەکان لەوانەیە ١٣٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر یەکەمین زیوینی جیھانیان دروستکردبێت و لەبەریان کردبێت، بەگوێرەی زانایان. توێژەران لە پشکنینی هەشت پەلک کە لە هەڵۆێکی سپی کلک وەرگیراوە لە کراپینا لە کرواتیا دەڵێن ئەوان بەکاریان هێناوە بۆ دروستکردنی ملوانکە یان بازنەیەک. نینۆکەکان چەندین نیشانەی بڕین و بڕین و نیشانەیان لەسەرە کە لەلایەن نیاندەرتاڵەکانەوە پالش کراون کە جاران لەو شوێنەدا دەژیان کە دۆزرانەوە. زانایانی بواری مرۆڤناسی لە زانکۆی کانزاس دەڵێن وا دیارە کە پەلەکان کراوە بە جەوهەرێکی ڕەمزی ٨٠ ھەزار ساڵ پێش ئەوەی مرۆڤە مۆدێرنەکان بگەنە ئەوروپا. ئەو دۆزینەوانە بەڵگەیەکی زیاد دەکەن کە مرۆڤی نیاندەرتاڵ ئەو بوونەوەرە خاو و سەرەتاییانە نەبوون کە زۆر جار وەک وێنەیان بۆ دەکرێت. لەبری ئەوە دەڵێن ئەگەری زۆرە ڕکابەری لەگەڵ مرۆڤی مۆدێرن بووبێت کە بووە هۆی لەناوچوونی نیاندەرتاڵەکان. دکتۆر بێنجامین بلک لە بەشی زانستی زەوی لە زانکۆی کالیفۆرنیا، بەرکلی، کە سەرکردایەتی توێژینەوەکەی کرد، وتی: 'تایبەتکردنی کاربۆنی ڕادیۆ نیشانی داوە کە لە کاتی تەقینەوەی Ignimbrite Campanian،...
تەقینەوەیەکی گڕکانێکی گەورە بە هۆکاری لەناوچوونی نیاندەرتاڵییەکان تۆمەتبار کراوە. زانایان لە زانکۆی کالیفۆرنیا بەرکلی مۆدێلی بەرکەوتنی تەقینەوەیان داناوە. بۆیان دەركەوت كە تەقینەوەكەی ئیتاڵیا كەشوهەوای ئەوروپای بە 2-4 پلە سارد كردەوە. هەرچەندە، توێژەران دەڵێن لەو شوێنەی کە نیاندەرتاڵەکان دەژیان ساردبوونەوە کەمتر بووە. ئەمە دەریدەخات کە تەقینەوە ڕۆڵی نەبووە لە لەناوچوونی ئەو جۆرە. ڕکابەری لەگەڵ مرۆڤە مۆدێرنەکان ئەگەری زۆرترین کاندیدە، زانایان دەڵێن.