ئاماژە بە بڕگەی خوارەوە بکە و دواتر وەڵامی پرسیارەکە بدەرەوە بە هەمان زمانی بڕگەکە:  تێپەڕبوون: زۆرێک لە شارستانیەتەکانی پێش کۆلۆمبی بە ناوچە جێگیرەکان، شارەکان، کشتوکاڵ، ئەندازیاری شارستانی و مۆنۆمێنت، کاری زەوینی گەورە، و پلەبەندی کۆمەڵایەتی ئاڵۆز نیشان دراون. هەندێک لەم شارستانیەتانە ماوەیەکی زۆرە لەناوچوون لە کاتی یەکەم کۆلۆنییە ئەوروپییە هەمیشەییەکان و هاتنی کۆیلە ئەفریقییەکان (نزیکەی کۆتایی سەدەی ١٦ تا سەرەتای سەدەی ١٧) ، و تەنیا لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە شوێنەوارییەکان و مێژووی زارەکییەوە ناسراون. شارستانیەتەکانی تر هاوچەرخی سەردەمی کۆلۆنیالیزم بوون و لە گێڕانەوەکانی مێژوویی ئەورووپی ئەو سەردەمەدا باس کراون. هەندێکیان، وەک شارستانییەتی مایا، تۆمارە نووسراوەکانی خۆیان هەبوو. لەبەر ئەوەی زۆرێک لە ئەوروپییە مەسیحییەکانی ئەو کاتە ئەم جۆرە دەقانەیان بە بێباوەڕی دەزانی، پیاوانی وەک دیگۆ دی لاندا سووتاندیان، تەنانەت لە کاتێکدا کە دەیانویست مێژووی خۆماڵی بپارێزن. تەنیا چەند بەڵگەنامەیەکی شاراوەیی بە زمانە ئەسڵییەکانییەوە ماوەتەوە، لە کاتێکدا ئەوانی تر وەرگێڕدراون یان ڕێنووسیان بۆ ئیسپانی کراوە، بەمەش مێژوونووسانە مۆدێرنەکان چاویان لە کولتوور و مەعریفەی کۆنیان گرتووە.  پرسیار: تۆمارەکان چۆن دۆکۆمێنت دەکران؟
نووسراو