پوختەی وتارەکە بکە:  هەزاران ساڵە مرۆڤایەتی بەسەر سرووشتدا زاڵ بووە، و ئێمە هێشتا شانازی دەکەین. بەڵام توێژەرێکی باڵا دەڵێ ئێمە زۆر لە خۆمان متمانەی پێ دەبەخشین چونکە ھاوکاریمان لە ھاوڕێیانی کۆنمان وەرگرتووە. مرۆڤەکان لە ٤٠ ھەزار ساڵ پێش زایین لەگەڵ سەگەکان جووت بوون، وا دەگوترێت، کە ئەو سوودەی بە ئێمە بەخشی لە ڕاوکردن کە وای کرد ڕکابەرەکانمان لە نیاندەرتاڵەکان لەناوببرێن. باشترین هاوڕێی مرۆڤ: تابلۆیەکی کۆنی ئەشکەوت لە لیبیا کە سەگەکان بەدوای ئاسکێکدا دەگەڕێن لە چیاکانی ئەکاکوس. بیردۆزێکی نوێ دەڵێت مرۆڤ لەگەڵ باوباپیرانی سەگی ماڵی زۆر زووتر لە ئەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە پێکەوە بوون. لەپشتەوە: لەکاتێکدا مرۆڤە سەرەتاییەکان بە گورگ ڕاویان دەکرد، نەیارەکانیان لە نیاندەرتاڵ لە ئەوروپا بەردەوام بوون لە بەکارهێنانی ئامرازە سەرەتاییەکان بە بێ هیچ یارمەتییەک، بەگوێرەی زانای مرۆڤناس دکتۆر پات شیپمان (چاوی هونەرمەند) ئەم تیۆرییە مشتومڕاوییە لە کتێبێکی نوێدا لەلایەن زانای مرۆڤناس پات شیپمان لە زانکۆی ویلایەتی پەنسیلڤانیا خرایە ڕوو. ئەو بەرەنگاری ئەو بۆچوونە زانستییە گشتییە بوو کە دەڵێت گورگەکان تەنیا لە 10 هەزار ساڵ لەمەوبەر ماڵی کراون، دوای ئەوەی مرۆڤە سەرەتاییەکان لە ئەوروپا جێگایەکی بەهێزیان هەبووە. هیچ یەکسانبوونێک نییە: تیۆرییەکە دەڵێت نیاندەرتاڵەکان (مۆدێلەکە لە وێنەکەدا) لەگەڵ تەکنیکی ڕاویدا یەکسان نەبوون. لەجیاتی ئەوە، وتی، مرۆڤەکان دەستیان کرد بە خاوێنکردن و بەخێوکردنی گورگەکان - کە بووە هۆی ئەو ئاژەڵانەی کە ئەمڕۆ دەیانناسین - هەر زوو دوای ئەوەی لە ئەفریقاوە گەیشتنە ئەو کیشوەرە تا ٧٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. لەو کاتەدا، خزمانی نزیکی جینەتیکی ئێمە، نیاندەرتاڵەکان، لە ئەوروپادا باڵادەست بوون، شەڕیان دەکرد بۆ مانەوە لە کاتێکدا کە بە ئامرازە سەرەتاییەکان ڕاویان دەکرد بۆ بوونەوەرەکانی وەک مامۆت. بەڵام هەر زوو دوای ئەوە ئەو جۆرە ڕکابەرانە لەناوچوون، ڕێگایەکی ڕوونیان بۆ هۆمۆ سابیێنس بەجێهێشت کە مرۆڤی ئەمڕۆ پێکدەهێنێت. بیردۆزە ڕکابەرە بەهێزەکانی لەناوچوونیان بریتین لە ئەوەی کە مرۆڤی نیاندەرتاڵ، هەروەک مامۆتەکانی پۆشاکدار، نەیانتوانیوە لەگەڵ گۆڕانی کەشوهەوای سەردەمی بەستەڵەکی ڕابردوودا مامەڵە بکەن یان مرۆڤەکان ڕاوچی باشتر بوون. دکتۆر شیپمان، لەگەڵ ئەوەشدا، بە ئۆبزەرڤەری وت: ئێمە هاوپەیمانێتیمان لەگەڵ گورگ پێکهێنا و ئەوە کۆتایی نیاندەرتاڵی بوو. سەگەکانی گورگی سەرەتایی بەدواداچوونیان بۆ دەکرد و بێزاریان دەکرد...
نیاندەرتاڵەکان لەناوچوون دوای ئەوەی مرۆڤە کۆنەکان لە ئەفریقا هاتن. زانایان لەسەر هۆکارەکە ناکۆکن بەڵام زانایانی بواری مرۆڤناسی لەوانەیە وەڵامەکەی هەبێت. دکتۆر پات شیپمان وتی ئێمە لەگەڵ گورگەکان لە هاوبەشییەکی هاوبەشی دا جووت بووین. گورگەکان نێچیرەکانیان دەگرت و مرۆڤەکان دەیانکوشتن، دواتر گۆشتیان دابەش دەکرد. نیاندەرتاڵەکان لەو کاتەدا 'هیچ بەرانبەرێکیان نەبوو' بۆ تاکتیکەکانی ڕاوکردنی باڵای مرۆڤ.