پوختەی وتارەکە بکە:  مرۆڤە سەرەتاییەکان کە نزیکەی دوو ملیۆن ساڵ لەمەوبەر لە ئەفریقا دەژیان بە شێوەی جۆراوجۆر و قەبارەی جۆراوجۆر بوون، هەروەک چۆن مرۆڤەکانی ئەمڕۆ، بەپێی توێژینەوەیەکی نوێ. توێژەران بۆیان دەركەوتووە كە هەندێك لە جۆرەكان كورت بوون - بە بەرزیی كەمتر لە پێنج پێ - لە كاتێكدا هەندێكی دیكە بە بەرزیی نزیكەی شەش پێ گەورە بوون. ئەم توێژینەوەیە یەکەمین توێژینەوەیە لە ماوەی ٢٠ ساڵدا بۆ بەراوردکردنی قەبارەی جەستەی مرۆڤەکان کە لە نێوان ١.٥ ملیۆن و ٢.٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەردا ژیاون. مرۆڤە سەرەتاییەکان کە نزیکەی دوو ملیۆن ساڵ لەمەوبەر لە ئەفریقا دەژیان بە شێوەی جۆراوجۆر و قەبارەی جۆراوجۆر بوون، هەروەک چۆن مرۆڤەکانی ئەمڕۆ، بەپێی توێژینەوەیەکی نوێ. ئەم وێنەیە ئێسکی "منداڵی ناریۆکۆتۆم" (هۆمو ئێرگاستەر) نیشان دەدات. بەگشتی سێ جۆر ناسراون کە لەم ماوەیەدا لە ئەفریقا گەڕاون: هۆمۆ هابیلیس، هۆمۆ ڕودۆڵفێنسیس و هۆمۆ ئێرگاستەر. توێژەر دکتۆر جەی ستۆک، لە بەشی شوێنەوار و ئەنترۆپۆلۆژی زانکۆی کامبریج، وتی: "ئەگەر کەسێک پرسیاری لێ بکات ئایا مرۆڤی مۆدێرنی باڵای ٦ پێ و ٧٠ کیلۆگرامە؟" تۆ دەڵێیت "باشە، هەندێکن، بەڵام زۆر کەس نین، و ئەوەی ئێمە خەریکی نیشاندانیین ئەوەیە کە ئەم هەمەجۆربوونە لە سەرەتای پەرەسەندنی مرۆڤدا ڕوویداوە". لەوانەیە خۆراک و فاکتەرە ژینگەییەکانی ناوچەکە ڕۆڵیان هەبووە لە دروستکردنی هەندێک مرۆڤی سەرەتایی گەورەتر لە ئەوانی تر. شارەزایان هەروەها باوەڕیان وایە کە دووجۆربوونی ڕەگەزی (جیاوازیی بەرچاو لە دەرکەوتن لە نێوان نێر و مێدا، وەک قەبارە) لەوانەیە ڕۆڵێکیشی هەبێ. <unk>بەڵام، نزیکەی هەموو توێژینەوەکان... گرووپە بچووک و گەورەترەکان دەگرێتەوە و هەڵسەنگاندنی ڕەگەز لەسەر بنەمای پاشماوە دابڕێنراو و پارچەییەکانی دوای جمجمە لە سەرەتای هۆمۆ نزیکەی مەحاڵە،<unk> لە توێژینەوەکەدا دەڵێن. ئەگەرێکی تر، کە بە کەمترین ئەگەر دادەنرێت، ئەوەیە کە ژمارەیەکی زۆر جۆر هەبوون کە سەر بە خێزانی مرۆڤ بوون کە لە دەرکەوتندا جیاواز بوون. پێوانەکانی فۆسیلە لە شوێنەکانی کینیا، تانزانیا، باشوری ئەفریقا و جۆرجیا لە ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا، جیاوازییەکی ناوچەیی بەرچاویان لە قەبارەی مرۆڤە سەرەتاییەکان لە ماوەی سەردەمی بەستەڵەکدا ئاشکرا کرد. هەندێک گرووپ، وەک ئەوانەی لە ئۆڵدوڤای، تانزانیا دەژین، بە تێکڕای تەنها ٤.٨ پێ درێژن، لەکاتێکدا ئەوانەی لە ناوچەی کوبی فۆرای کینیا...
پسپۆڕەکان شێوازێکیان بۆ حیسابکردنی باڵا و بارستایی جەستەی تاکەکان لە پارچەکانی فۆسیلی بچووک، کە هەندێکیان لە پەنجەکانی پێ گەورەتر نین، پەرەیساند. توێژەران ئەوەیان دۆزیوەتەوە کە مرۆڤی سەرەتایی لە نێوان ٤ پێ و ٨ ئینج تا نزیکەی ٦ پێ بووە. وتراوە باوباپیران ئەفریقایان جێهێشتووە لە ئەنجامی گەشەکردنی قاچێکی درێژتر. بەڵام ئەم توێژینەوەیە ئاماژە بەوە دەکات کە لەوانەیە هێزێکی تری بزوێنەر هەبێت. شارەزایان هەروەها دەڵێن لەوانەیە هەلومەرجی ناوچەیی ببێتە هۆکاری شێوە جیاوازەکان. ئەمە دەریدەخات قەبارەی جەستەی تایبەتمەندییەکی دیاریکراوی جۆرەکان نییە. ئەمە یەکەمین توێژینەوەیە لە ماوەی ٢٠ ساڵدا بۆ بەراوردکردنی قەبارەی جەستەی مرۆڤەکان کە لە نێوان ١.٥ ملیۆن و ٢.٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر ژیاوە.