کام دەزگای ڕاگەیاندن لە پەرەپێدانی توێژینەوە لە بارەی ئەمەزۆندا کاریگەریی هەبووە؟ بە پێی پرسیاری پێشوو، چوارچێوەی وەڵامەکە بنووسە. دەکرێت ١ تا ٢٠ ڕستەی هەبێت. چوارچێوەی:
یەکەم ئەوروپی کە بە درێژایی ڕووباری ئەمازۆن گەشت کرد فرانسیسکۆ دی ئۆریالانا بوو لە ساڵی ١٥٤٢. مێژووی نا سروشتی بی بی سی بەڵگەیەک دەخاتە ڕوو کە ئۆرێلانا، لەجیاتی ئەوەی زیادەڕۆیی بکات لە بانگەشەکانی وەک ئەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، لە تێبینییەکانی خۆیدا ڕاست بوو کە شارستانییەکی ئاڵۆز لە درێژایی ئامازۆن لە ١٥٤٠کاندا گەشەی دەکرد. باوەڕ دەکرێت کە ئەو شارستانییە دواتر بە هۆی بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەکانی ئەوروپاوە وێران بووبێت، وەکوو ئیرۆ. لە ساڵی ١٩٧٠ەوە چەندین جیۆگلیف دۆزراونەتەوە لەسەر زەویی دارستانە بڕاوەکان کە مێژوویان لەنێوان ساڵی ٠١٢٥٠ی زایینییە، کە زیاتر بانگەشەی لەسەر شارستانیەتەکانی پێش کۆلۆمبی دەکات. ئۆندەمار دیاس بە یەکەم دۆزینەوەی جیۆگلیفەکان لە ساڵی ١٩٧٧ و ئەلسیۆ رانزیش بە پەرەپێدانی دۆزینەوەکانیان دوای فڕینی بەسەر ئاکردا. بەرنامەی بی بی سی Unnatural Histories بەڵگەی ئەوەی خستەڕوو کە دارستانە باراناوییەکانی ئەمازۆن، لەجیاتی ئەوەی بیابانیەکی پاک بن، لانیکەم ١١٠٠٠ ساڵە لە لایەن مرۆڤەوە لە ڕێگەی کردەوەکانی وەک باخداری دارستان و terra preta دا شکڵیان پێدراوە.