پوختەی وتارەکە بکە:  تیمێک لە زانکۆیەکی ئیسپانی ئەوەیان دۆزییەوە کە دەسەڵاتدارانی میسر بە کۆنترین بەڵگەی شێرپەنجەی مەمک لە جیهاندا ناویان ناوە لە ئێسکی ژنێکی تەمەن ٤٢٠٠ ساڵ. وەزیری شوێنەوارەکان مامدوح ئەلدەماتی وتی ئێسکەکانی ئەو ژنە کە لە کۆتاییەکانی دەسەڵاتی شەشەمی فیرعەونیدا ژیاوە، "خراپبوونیەکی نائاسایی" نیشان داوە. لێکۆڵینەوە لە پاشماوەکانی نیشان دەدات کە زیانێکی وێرانکەر دروست دەبێت لە ئەنجامی بڵاوبوونەوەی شێرپەنجەی مەمک وەک میتاستازێک، وتی لە بەیاننامەیەکدا ڕۆژی سێشەممە. وەزیری شوێنەوارەکان مامدوح ئەلدەماتی وتی ئێسکەکانی ئەو ژنە، کە لە کۆتاییەکانی دەسەڵاتی شەشەمی فیرعەونیدا ژیاوە، "خراپبوونەوەیەکی نائاسایی"یان نیشان داوە. بەگوێرەی ئاژانسی توێژینەوەی شێرپەنجەی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی، حاڵەتەکانی شێرپەنجەی نوێ لە ساڵێکدا بۆ نزیکەی ١٤ ملیۆن کەس بەرزبووەتەوە لە ساڵی ٢٠١٢، و پێشبینی دەکرێت ئەم ژمارەیە لە ماوەی ٢٠ ساڵدا بۆ ٢٢ ملیۆن کەس بەرزبێتەوە. سەرەڕای ئەوەی یەکێکە لە هۆکارە سەرەکیەکانی مردن لە جیهاندا، ئەمڕۆ شێرپەنجە لە تۆمارە شوێنەوارییەکاندا بە شێوەیەکی کرداری نامێنێت بە بەراورد بە نەخۆشییەکانی دیکە، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی کە بیر لەوە بکرێت کە شێرپەنجە بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ شێوازی ژیانی مۆدێرن و ئەو کەسانەی کە تەمەنیان درێژترە. لە ڕاگەیەندراوەکەدا هاتووە: " تیمەکە لە زانکۆی جەین پشتڕاستیان کردەوە کە ئەو ژنە لە کۆتایی دەسەڵاتی شەشەمدا (2200 پێش زایین) ژیاوە و بەشێک بووە لە نوخبەی باشوری شارۆچکەی میسر، ئیلیفانتین". تووندبوونی نەخۆشییەکە رێگریی لێکرد لە ئەنجامدانی هەر جۆرە کارێک، بەڵام چارەسەری بۆ کراوە و چاودێریی بۆ کراوە بۆ ماوەیەکی زۆر تا ئەو کاتەی مرد. زانکۆی جەین لە ساڵی ٢٠٠٨دا دەستی بە هەڵکەندنی شوێنەواری کرد لە قوبەت ئیل هاوا و ئامانجی سەرەکییان بریتییە لە بنیاتنانەوەی ژیان و ڕێوڕەسمی پرسەی پارێزەرانی فیلەکان و خێزانەکانیان کە لە نێوان ٢٢٥٠ و ١٧٥٠ پێش زایین دا ژیاون. تیمی ئەنترۆپۆلۆژی لە زانکۆی جەین وتی ئەو ژنە میسریە کەسێکی ئەرستۆکرات بوو لە ئیلفانتین، باشوری شارۆچکەی وڵاتەکە. بەڵام دۆزینەوەکە، لەگەڵ ئەو بەڵگانەی کە ساڵی ڕابردوو لەلایەن. لێکۆڵەرانی بەریتانی لە شێرپەنجەی میتاستاتیک لە ئێسکی سێ هەزار ساڵەی کۆن کە لە گۆڕێکدا دۆزرایەوە لە سەردەمی...
ئەو ژنە پیاوێکی ئەرستۆکرات بوو لە ئیلیفانتاین، باشوری شارەکە. ئەو لە کۆتایی دەسەڵاتی شەشەمی فیرعەونی دا ژیاوە. لێکۆڵەران دەڵێن نەخۆشییەکە " خراپبوونەوەیەکی نائاسایی" نیشان داوە