ئاماژە بە بڕگەی خوارەوە بکە و دواتر وەڵامی پرسیارەکە بدەرەوە بە هەمان زمانی بڕگەکە:  تێپەڕبوون: هەرچەندە لە بنەماڵەیەکی ئەنگلیکانیدا لەدایک بووە، بەڵام نیوتن لە تەمەنی سی ساڵیدا باوەڕی مەسیحی هەبوو کە ئەگەر بڵاوکرابایە، ئەوا لەلایەن مەسیحییەتی سەرەکییەوە بە ئۆرتۆدۆکس نەدەزانرا؛ لە ماوەی ڕابردوودا وەک ئینکارییەک وەسف کراوە. لە ساڵی ١٦٧٢دا دەستیکردووە بە تۆمارکردنی توێژینەوەکانی تیۆلۆجیی لە دەفتەرەکاندا کە بە هیچ کەسێک نیشانی نەداوە و کە تازە پشکنینیان بۆ کراوە. ئەوان زانیارییەکی بەرفراوان لە نووسراوە کۆنەکانی کڵێسا دەردەخەن و نیشاندەدەن کە لە ململانێی نێوان ئاتاناسیۆس و ئاریۆس کە بنەمای ئایینی پێناسە کرد، ئەو لایەنی ئاریۆسی گرت، کە دۆڕاو بوو، کە ڕەتیکردەوە بۆچوونە باوەکەی سێ یەکێتی. نیوتن "ئیعتراف بە مەسیح کرد وەک نێوبژیوانی خودایی لە نێوان خودا و مرۆڤدا، کە لە ژێر دەسەڵاتی ئەو باوکە بوو کە دروستی کرد". نیوتن بە تایبەتی گرنگی بە پێشبینی دەدا، بەڵام بۆ ئەو، "کرتەگەریی گەورە بریتی بوو لە تریتانیزم". نیوتن هەوڵیدا بێ سەرکەوتوو بێت لە بەدەستهێنانی یەکێک لە دوو هاوبەشی کە هەڵگریان لە مەرجی دەستبەکاربوون ئازاد دەکرد. لە دوا ساتدا لە ساڵی ١٦٧٥دا لە حکومەتەوە مۆڵەتێکی وەرگرت کە ئەو و هەموو خاوەنانی داهاتووی کورسی لوکاسیانی ئازادکرد. لە چاوی نیوتن، پەرستن بە مەسیح وەک خودا بتپەرستی بوو، بۆ ئەو گوناهی بنەڕەتی بوو. مێژوونووس ستیڤن دی. سنۆبڵن دەڵێت: " ئایزاک نیوتن ئینکاری بوو. بەڵام... هیچ کات بە ئاشکرا باسی لە باوەڕی تایبەتی خۆی نەکرد کە لە لایەن ئۆرتۆدۆکسەوە بە ڕادیکاڵ دادەنرا. ئەو زۆر بە باشی باوەڕی خۆی شاردەوە کە هێشتا زانایان خەریکی شیکردنەوەی باوەڕە تایبەتییەکانی ئەون". سنۆبڵن لە کۆتاییدا دەڵێت کە نیوتن لانی کەم هاوسۆزێکی سۆسینی بوو (لانیکەم هەشت کتێبی سۆسینی هەبوو و بە وردی خوێندبوویەوە) ، لەوانەیە ئاریایی و بە دڵنیاییەوە دژە تەوحید بوو. لە هەڵوێستی کەمینەدا، تی سی فایزنمایەر ڕوانگەیەکی وردتر پێشکەش دەکات، و دەڵێت کە نیوتن زیاتر لە ڕوانگەی نیمچە ئاریایی بۆ تەوحید نزیک بووەوە کە دەڵێت عیسا مەسیح لە "جەوهەرێکی هاوشێوە" (هۆمیۆسیۆس) لە باوکەوە بووە نەک ڕوانگەی ئۆرتۆدۆکس کە دەڵێت عیسا مەسیح لە "هەمان جەوهەر" باوک (هۆمیۆسیۆس) یە وەک ئەوەی لەلایەن ئۆرتۆدۆکسەکانی ڕۆژهەڵات، کاتۆلیکی ڕۆمانی و پڕۆتستانتی مۆدێرنەوە پەسەند کراوە. بەڵام ئەمە...  پرسیار: سنۆبڵن چی دەربارەی نیوتن دەزانی؟
هەرەسی بوو