پوختەی وتارەکە بکە:  لەگەڵ دۆزینەوەی سیستمی هەسارەی زیاتر لە شوێنەکانی دیکەی گەلەستێرەدا، شتێک ئەستێرەناسان تووشی سەرلێشێواوی دەکات - بۆچی سیستمی خۆرمان وا دەگمەن دەردەکەوێت؟ زۆر لە سیستەمەکانی تر خاوەنی "سوپر زەمین" و هەسارەکانی ترن لە خولگە نزیکەکانی ئەستێرەکانیان، بەڵام هی ئێمە نییە. ئێستا لەوانەیە بزانین بۆچی - چونکە یووپیتەر وەک " تۆپێکی تێکشکێنەر" لە سەرەتای سیستەمی خۆری کرد و هەسارەکانی لە سیستەمی خۆری دەرکرد یان خستیانە شوێنی خۆیانەوە. زانایانی زانکۆی کالیفۆرنیا تیۆرییەکی نوێیان بۆ سیستەمی خۆر خستۆتە ڕوو. دەڵێن لە سەرەتای تەمەنی، مشتری بە ناوەوەی هەسارەکانەوە دەسوڕایەوە (وێنەی سەرەتای سیستەمی خۆر پیشان دەدرێت). ئەمە ڕونیدەکاتەوە کە بۆچی هیچ هەسارەیەک لە نێوان مێرکوری و خۆردا نییە. بەڵام لەوانەیە ئاماژە بەوەش بکات کە سیستەمی ئێمە'نۆکەرە'یە لە گالاکسیەکەدا. ئەگەر ئەمە راست بێت، ئەوە دەریدەخات کە ئەو هەلومەرجانەی کە ڕێگەیان داوە ژیان لەسەر زەوی گەشە بکات زۆر دەگمەنن. ئەو توێژینەوەیە کە لە گۆڤاری (Proceedings of the National Academy of Sciences) دا بڵاوکراوەتەوە یارمەتیدەرە بۆ ڕوونکردنەوەی ئەوەی کە بۆچی سیستەمی خۆرمان زۆر جیاوازە لە سەدان سیستەمی تر کە لە ساڵانی ڕابردوودا دۆزراونەتەوە. "ئێستا دەتوانین سەیری سیستەمی خۆری خۆمان بکەین لە چوارچێوەی هەموو ئەو سیستەمە هەسارەییانەی تردا، یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکان نەبوونی هەسارەکانە لە ناو خولگەی مێرکوری،" پرۆفیسۆر گریگۆری لافلین لە زانکۆی کالیفۆرنیا لە سانتا کروز وتی، کە هاونووسەری توێژینەوەکە بوو. سیستەمی هەسارەی ستاندارد لە گالاکسی ئێمەدا، پێدەچێت کۆمەڵێک زەمینی زەبەلاح بێت بە ماوەی خولگەیەکی زۆر کورتەوە. سیستەمی خۆری ئێمە زیاتر و زیاتر وەک شتێکی نامۆ دەردەکەوێت. بێگانەکان ڕاستەقینەن - نەک پیاوێکی سەوزی بچوک سەردانی زەوی دەکات وەک لە فیلمەکاندا نیشاندراوە، بەڵکو ژیانی میکرۆبی لە سیستەمی خۆری خۆمان و ژیانی زیرەک لە دەرەوەی ئەو. ئەمە بەگوێرەی دوو توێژەری سەرکردەی گەڕان بەدوای زیرەکی دەرەکی (سیتی) ە، کە لە دانیشتنی لیژنەی زانست و بۆشایی ئاسمان و تەکنەلۆژیادا لە واشنتن بەشدارییان کرد لە مانگی هەشتی ڕابردوودا. لە میانەی وتارەکەیدا بە ناونیشانی "ئەستروبیۆلۆژی و گەڕان بە دوای ژیان لە گەردووندا" لە مانگی ئایاردا، زانایان بەڵگە و هۆکارەکانیان خستەڕوو بۆ ئەوەی باوەڕ بکەن کە ئێمە بە تەنیا نین....
زانکۆی کالیفۆرنیا بیردۆزێکی نوێی بۆ سیستەمی خۆر پێشکەش کردووە. دەڵێن لە سەرەتای ژیانی دا، جووپیتەر لە نێو هەسارەکانی ناوەوەدا دەسوڕایەوە. ئەمە ڕونیدەکاتەوە کە بۆچی هیچ هەسارەیەک لە نێوان مێرکوری و خۆردا نییە. بەڵام لەوانەیە ئاماژە بەوەش بکات کە سیستەمی ئێمە'نۆکەرە'یە لە گالاکسیەکەدا. لەوانەیە مانای ئەوە بێت کە هەلومەرجی ژیان لەسەر زەوی زۆر دەگمەن بوو.