پوختەی وتارەکە بکە:  بۆچی و چۆن هەندێک جۆری قارچ دەدرەوشێنەوە بۆ ماوەیەکی زۆر زانایان تووشی سەرلێشێواوی کردووە، بەڵام ئێستا پێیانوایە لەوانەیە وەڵامیان هەبێت. وا دەردەکەوێت کە هەندێک فەنگیس ڕووناکی دەردەدەن بۆ راکێشانی مێرووەکان لە شەودا، کە دواتر سپۆرەکانی فەنگیسیان لە دەوروبەردا بڵاو دەکەنەوە. ئەوەی جێگای سەرنجە، کە قارچەکان دەتوانن تواناکانیان لەگەڵ کاتژمێری ڕۆژانە هاوکات بکەن، بۆیە تەنها کاتێک کە تاریک دەبێت دەبێتە بایۆلۆمینسێنت. زانایان لە بەرازیل لێکۆڵینەوەیان کردووە کە بۆچی هەندێک جۆری قارچ گەشە دەکەن. بۆیان دەركەوتووە ئەو توانایە یارمەتیدەریان دەبێت بۆ ڕاكێشانی مێرووەكان لە شەواندا. ئەم بوونەوەرانە دواتر سپۆرە قارچکەکانیان دەگوێزنەوە بۆ شوێنێکی تر. بەڵام قارچەکان دەتوانن لە کاتی ڕۆژدا ئەو توانایەیان دابخەن. وێنەکە بریتییە لە Neonothopanus gardneri توێژینەوەکە، کە لە گۆڤاری Current Biology بڵاوکراوەتەوە، لەلایەن زانکۆی ساوپاولۆوە بەڕێوە چوو. لە نێوان زیندەوەرە بایۆلۆمینسێنتەکان، فەنجی دەگمەنترین و کەمترین تێگەیشتنە. لە زیاتر لە ١٠٠ هەزار جۆری فەنجی، تەنیا ٧١ جۆریان ناسراون کە ڕووناکی سەوز بەرهەمدەهێنن، پرۆسەیەک کە ئۆکسجین و وزە بەکاردەهێنێت. زانایان پێیانوابوو بە درێژایی کات ڕووناکی بەرهەمدەهێنن وەک بەرهەمێکی لاوەکیی میتابۆلیزمەکەیان، بەڵام بەپێی بەڵگەی نوێ وا دەردەکەوێت کە ئەمە وا نییە. کاریگەرییەکە بەهۆی کاردانەوەی کیمیایی نێوان لوسیفیرین، ڕەنگێکی دەرهێنەری ڕووناکی و ئەنزیم لوسیفیرازەوە دروست دەبێت. دەکرێت لە فەنجی و هەروەها لە کۆمەڵێک ئاژەڵدا ڕووبدات لەوانە مێدوا، سکۆرد، دووپشک و مێرووەکانی تر. لەڕاستیدا، دیارە گڵۆپی قارچەکان لەژێر کۆنتڕۆڵی کاتژمێرێکی گەرمی- قەرەبووکراو لەڕێی کاتژمێری ڕۆژانە. ئەم ئاستە لە کۆنترۆڵکردنیان یارمەتیدەرە بۆ 'پاراستنی وزە' لە کاتەکانی ڕۆژدا کە پێویستیان بە گەشەکردن نییە. لە شەودا، تیشکی سەوز مێرووەکان ڕادەکێشێت لەوانە: مێرووەکان، مژەکان، مژەکان و مێرووەکان. " دیارە کە قارچکەکان ڕووناکی دروست دەکەن بۆ ئەوەی لەلایەن مێرووەکانەوە سەرنجی بدرێن کە دەتوانن یارمەتی قارچکەکان بدەن لە نیشتەجێبوونی نیشتەجێگای نوێدا" دکتۆر کاسسیۆس ستیڤانی لە پەیمانگای کیمیا-زانکۆی ساوپاولۆی بەڕازیل وتی. کۆنترۆڵی ڕۆژانەی بایۆلۆمینیسێنس پرۆسەکە کاراتر دەکات. "ڕێگاسازی کارێکی گونجاو بۆ بایۆلۆمینێسنس دەکات،" دکتۆر جەی دانلاپ لە دانشکۆی دەرمانی گەیزل لە دارتمۆث زیادی کرد. لێرە...
زانایان لە بەرازیل لێکۆڵینەوەیان کردووە لە سەر ئەوەی کە بۆچی هەندێک جۆری قارچ گەشە دەکەن. بۆیان دەركەوتووە كە توانایەكیان یارمەتییان دەدات لە ڕاكێشانی مێرووەكان لە شەواندا. ئەم بوونەوەرانە دواتر سپۆرە قارچکەکانیان دەگوێزنەوە بۆ شوێنێکی تر. بەڵام قارچەکان دەتوانن لە کاتی ڕۆژدا تواناکانیان دابخەن. "هەستم کرد بڵێم کە ژیان لەسەر زەوی پشت دەبەستێت بە ئۆرگانیزمەکانی وەک ئەمانە،" یەکێک لە توێژەرەکان، دکتۆر ستیڤانی وتی.