پوختەی وتارەکە بکە:  ئەمە خاڵی هاوبەشە لە زۆرێک لە ئاینە زاڵەکانی جیهان کە ئەوانەی هەمان ئاین پەیڕەو ناکەن، دڕندەن. لەگەڵ ئەوەشدا توێژینەوەی نوێ ئێستا بەرەنگاری ئەو بیرۆکە باوەی کردۆتەوە کە باوەڕبوون بە خودایەکی بەهێز و حوکمڕان پێویستە بۆ پێکھێنانی شارستانیەتی گەورە و ئاڵۆز. ئەنترۆپۆلۆژیستەکان بۆیان دەرکەوتووە کە باوەڕی بە خوداوەندە باڵاکان زۆر جار دوای ئەوەی کۆمەڵگا ئاڵۆزەکان دروست بوون، سەریهەڵداوە. سەرە بەردینەکانی دوورگەی ئیستەر (لەسەرەوە نیشاندراوە) لەلایەن هەندێکەوە بە نوێنەری باوباپیرانی ئەو کەسانە دادەنرێت کە لەوێ دەژین و دەکرێت نموونەیەک بێت بۆ ئەوەی سیستەمی باوەڕ یارمەتی دەرکردنی سەرهەڵدانی کۆمەڵگای ئاڵۆز بدات. زانایان پەرەسەندنی ئایین و کولتووری دوورگەکانی پاسیفیکیان لێکۆڵینەوە کرد کە پێکهاتەی ئوسترۆنیزیا بوون. ئەوان لێکۆڵینەوەیان لە ٩٦ کولتووری کۆنی ئوسترۆنیزی کرد - لەوانە لە فیجی، تونگا، هاوائی و سامۆئا - کە هیچ پەیوەندییەکیان بە ئایینەکانی ئیبراهیم وەک مەسیحییەت و ئیسلامەوە نەبووە. زۆرجار بەشێکی سەرەکی زۆربەی چیرۆکی کتێبی پیرۆز پێکدەهێنن، بەڵام پێدەچێت لافاو، برسێتی و پەتاکان یارمەتیدەربن بۆ ئەوەی باوەڕ بە هەندێک لە خوداوەندەکان دروستبکرێت. توێژەرانی زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بۆیان دەرکەوتووە کە باوەڕ بە خودایانی هەرە بە توانا و ئەخلاقی خوازان لە کاتە سەختەکاندا لە مێژووی مرۆڤدا دەردەکەوێت. ئەوان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە باوەڕبوون بە خودایەکی باڵادەست یارمەتیدەرە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە خەڵک لە ناو کۆمەڵگادا بە چەند یاسایەکی ئەخلاقی دەژین کە پێویستە کاتێک لە ژینگەیەکی سەختدا دەژین یان لە کاتی سەختیشدا. توێژەران لێکۆڵینەوەیان لەسەر بنچینەی ٥٨٣ کۆمەڵگای ئایینی لە جیهاندا کردووە. ئەوان بەراوردیان کرد لەگەڵ زانیارییەکانی کەشوهەوا، بارانبارین و گەشەی ڕووەک بۆ هەر ناوچەیەک بۆ دروستکردنی وێنەیەکی مێژوویی لە هەلومەرجی هەر کۆمەڵگایەک کە تیایدا دەژیان. دۆزینەوەکان لەوانەیە یارمەتیدەر بن بۆ ڕوونکردنەوەی چۆنیەتی دروستبوونی ئاینەکانی وەک مەسیحییەت، جوولەکایەتی و ئیسلام و هۆکاری ڕۆڵگێڕانی چیرۆکی سەختی ژیان. دکتۆر جۆزێف واتس، شارەزا لە پەرەسەندنی کلتوری لە زانکۆی ئۆکلاند لە نیوزلەندا، وتی: " ٢٢ حاڵەتی ئاڵۆزی سیاسیمان دۆزییەوە لە ناوچەکانی دوور لە مێژوویی و جوگرافی لە...
زانایانی زانکۆی ئۆکلاند لێکۆڵینەوەیان لە ٩٧ کەلتوری دوورگەکانی پاسیفیک کردووە. باوەڕکردن بە خودایەکی هەموو توانا دۆزرایەوە کە کاریگەرییەکی شارستانی نییە. ئەو ئاینانەی کە بەدوای خواوەندی باڵادا دەچوون لە دوای کۆمەڵگا ئاڵۆزەکاندا سەریهەڵداون. لەجیاتی ئەوە باوەڕبوون بە ڕۆحە سەروو سروشتی و تۆڵەسەندنەوەکان بوونە پاڵنەری کولتوورە شارستانیەکان.