پوختەی وتارەکە بکە:  هێلکەیەکی نیمچە فۆسیلی زەبەلاح کە نزیکەی 100 جار لە هێلکەی مریشک گەورەترە و هێشتا ئێسکی بچووکی باڵندەی تێدایە لە ناوەوە بە زیاتر لە 50,000 پاوەند دەفرۆشرێت. ئەو هێلکە دەگمەنە، کە درێژییەکەی ١٢ ئینج و زیاتر لە هەشت ئینج بوە، هی باڵندەی فیل بوو کە ئێستا لەناوچووە و لە مەداگاسکار دەژیا. ئەو باڵندانەی کە ناتوانن بفڕن، کە نزیکەی ٣ مەتر بەرز بوون و کێشیان نیو تەن بوو، لە سەدەی ١٧دا لە دوای ڕاوکردنی زۆر لەناوچوون. بۆ ڤیدیۆ بچۆرە خوارەوە. ئەم هێلکەی باڵندەی فیلەی 12 ئینجی درێژە - تەنها یەکێکە لەو 25 هێلکەیەی کە لە جیهاندا بە تەواوی ماونەتەوە - دەخرێتە فرۆشتنەوە. وابڕیارە تەنها ٢٥ هێلکەی باڵندەی فیل پارێزراو بێت کە لە ئێستادا ماونەتەوە، کە زۆربەیان لە مۆزەخانەکانن. ئێستا یەکێک کە خاوەندارێتی زیندەوەرناسێکی دەریایی ئەڵمانی پرۆفیسۆر هوبرت کاسپەرس دەکات، کە لە پەیمانگای بایۆلۆجیای ئاوی و زانستی ماسی کاری کردووە پێش مردنی لە ساڵی ١٩٩٨ دا، بۆ فرۆشتن دەخرێتە بەردەست لە بروج، بەلجیکا. ماددەی بۆماوەیی لە قەڵاچی هێلکەی پەلکە فیلەکانی کۆن دەرهێنراوە. هیوای ئەوەی دروستکردووە کە لەوانەیە بتوانرێت تەکنیکی کلۆنکردن بەکاربهێنرێت بۆ زیندووکردنەوەی ئەو جۆرانەی لەناوچوون. بە دەرزیکردنی ماددەی بۆماوەیی بۆ ناو هێلکەی بێ مێرووی باڵندەکانی تری گەورە کە ناتوانن بفڕن وەک شەمشەمەکوێرە، لەوانەیە بتوانرێت باڵندەی فیل دروست بکرێت. لەگەڵ ئەوەشدا، زانایان ڕووبەڕووی ئاستەنگی گرنگ دەبنەوە کە پێویستە بەسەریاندا زاڵ بن پێش ئەوەی ئەمە بکرێت. کۆلۆنکردنی باڵندەکان بە تایبەتی ئاستەنگ دادەنرێت. دەرهێنانی بڕێکی پێویست لە دی ئێن ئەی لە قەڵاچۆکەکانی هێلکە بە هۆکارێکی سنووردارتر دادەنرێت. لە کۆتاییدا بەشێکی زۆر لە ژینگەی باڵندەکانی فیل کە پێشتر تێیدا دەژیان ئێستا گۆڕاوە، بۆیە لەوانەیە کەم شوێن هەبێت کە ئەو جۆرە گەورەیە ئێستا تێیدا بژی. سکنەکانی ئەو هێلکە، کە لانیکەم ٤٠٠ ساڵە، هەروەها ئێسکی بچوکی کۆرپەلەیەکیان دەرخستووە کە لە ناویدا لەگەڵ ماددەی ئۆرگانیکی ووشکدا دەستی بە گەشەکردن کردووە. زانایان لەم دواییانەدا توانیویانە دی ئێن ئەی لە هێلکەی هاوشێوە دەربهێنن، ئەمەش هیوای ئەوە دەخاتە ئاراوە کە دەکرێت بە بەکارهێنانی تەکنیکی کلۆنکردن باڵندەی فیل زیندوو بکرێتەوە. فرۆشیار ڕۆب میچیلس، کە هێلکە دەفرۆشێت...
ئەو هێلکە، کە هی زیندەوەرناسێکی ئەڵمانی بوو، دوو مەتر لە تیرەی هەیە. سی تی سکێنەکان ماددەی ئۆرگانیکی و پارچە ئێسکەکانی ناوەوەی ئاشکرا کردووە. وابڕیارە یەکێک بێت لە تەنیا ٢٥ هێلکەی باڵندەی فیل کە لە جیهاندا ماونەتەوە. چاوەڕوان دەکرێت ئەو هێلکە بە زیاتر لە ٥٠ ھەزار پاوەند بفرۆشرێت لە لیکلامێکدا لە بەلجیکا. باڵندەکانی فیل لە سەدەی ١٧دا لەناوچوون دوای ئەوەی زۆر ڕاویان کرد.