پوختەی وتارەکە بکە:  خراپتر بوونی وشکەساڵی لە ئەمازۆن - بە 'سییەکانی جیهان' ناودەبرێت - گۆڕانی کەشوهەوا خێراتر دەکات، زانایان هۆشدارییان داوە. درەختەکان لە کاتی وشکەساڵی دا بە دە هێندە کەمتر دوو ئۆکسیدی کاربۆن لە هەوادا هەڵدەگرن و دارستانەکان لە ڕاستیدا زیاتر کاربۆن دەردەهێنن لەوەی هەڵیدەگرن. لە ساڵی ٢٠١٠ دا لە دوایین کاتی ووشکدا ٨ ملیار تۆن لە دارستانەکان دەرچوو - ئەوەندەی دەرچوونی ساڵانەی چین و ڕووسیا پێکەوە. خراپتر بوونی وشکەساڵی لە ئەمازۆن - بە 'سییەکانی جیهان' ناودەبرێت - گۆڕانی کەشوهەوا خێراتر دەکات، زانایان هۆشدارییان داوە. وێنەکە دیمەنی بەلەمێکی ڕووبارێکە کە گیرساوە لە دەریاچەی کریستۆ ڕیس لە یەکێک لە خراپترین وشکە ساڵییەکاندا لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ لە ناوچەی ئامازۆن لە بەرازیل. لە ساڵێکی مامناوەنددا حەوزەکە نزیکەی 1.5 ملیار تۆن CO2 لە کەشوهەوا هەڵدەگرێت بەڵام ماوەی ووشکی درێژخایەن دەبێت زیاتر باو بێت. توێژینەوەکەی زانکۆی ئۆکسفۆرد یەکەمین بەڵگەی ڕاستەوخۆی ئەو رێژەیە دەدات کە درەختە تاکەکەسییەکان لە گەورەترین دارستانی باراناوی سەرزەویدا کاربۆن لە کەشوهەوادا هەڵمژێنن لە کاتی وشکبوونی سەختدا. دۆزرایەوە کە فۆتۆسنتیز - ئەو پرۆسەیەی کە درەختەکان بە هۆیەوە گازی ژینگەیی دەگۆڕن بۆ وزە - لە ماوەی شەش مانگدا بە رێژەی 10 لەسەد کەمی کردووە. دکتۆر کریستۆفەر دۆتی وتی: دارستانە باراناوییە گەرمەکان بە شێوەیەکی بەناوبانگ بە "پشکەکانی" هەسارەکە دادەنرێت. دوایین دۆزینەوەکان کە لە گۆڤاری نیچەردا بڵاوکرانەوە ئەو ترسانە پشتڕاستدەکەنەوە کە ڕۆژانی دارستانە باراناوییە ئەفسانەییەکە کە بەرەنگاری کاریگەرییەکانی بەرزبوونەوەی دەرهێنانە دەکرێت بەرەو کۆتایی بێت. توێژەرێک لەم وێنەیەدا پێوانەی تیرەی درەختەکان دەکات لە پارکی نەتەوەیی تامبۆپاتا، پیرۆ، هەر دوای وشکەساڵی ٢٠١٠. لێرەدا ئێمە بۆ یەکەمجار لە کاتی وشکەساڵی قورسدا ئەو ڕێژەیە نیشان دەدەین کە تێیدا کاربۆن لە ڕێگەی فۆتۆسنتیزەوە هەڵدەهێنرێن کەم دەبێتەوە. وشکەساڵی ٢٠٠٥ لە ئەمازۆن وەک ڕووداوێکی "یەکجار لە سەدەیەکدا" وەسف کرا - بەڵام پێنج ساڵ دواتر ڕووداوێکی خراپتر بەدوایدا هات کە نیگەرانی دروستکرد سەبارەت بە توانای ناوچەکە بۆ بەردەوام بوون لە هەڵمژینی دی ئۆکسیدی کاربۆن. دوایین دۆزینەوەکان کە لە گۆڤاری نیچەر بڵاوکرانەوە، ئەو ترسانە پشتڕاستدەکەنەوە کە ڕۆژانی دارستانە باراناوییە ئەفسانەییەکە، کاریگەری بەرزبوونەوەی...
درەختەکان لە کاتی وشکەساڵی دا بە دە هێندەی دی ئۆکسیدی کاربۆن لە هەوادا هەڵدەگرن. لە ساڵی 2010 دا بە هۆی وشکییەوە دارستانەکان 8 ملیار تەن گازی کاربۆنیان دەرکرد. ئەم ڕێژەیە هاوتایە لەگەڵ دەردانی ساڵانەی چین و ڕووسیا پێکەوە. لەوانەیە درەختەکان سەرچاوەی وزەی سنوورداریان بۆ گەشە کردن تەرخان بکات.