ئەم ڕستەیە تەواو بکە: کۆیلایەتی لە هایتی لە دوای هاتنی کریستۆفەر کۆڵۆمبۆس بۆ ئەو دوورگەیە لە ساڵی 1492 لەگەڵ کۆڵۆنیستەکانی ئەوروپی کە لە پۆرتوگال و ئیسپانیا و فەڕەنساوە هاتبوون دەستی پێکرد. ئەم کردارە بۆ دانیشتوانی ڕەسەن وێرانکەر بوو. دوای ئەوەی تایینۆیە ڕەسەنەکان بە هۆی ئیشی زۆرەملێ و نەخۆشی و جەنگەوە لە ناوچوون، ئیسپانییەکان بە ئامۆژگاری کاهینی کاتۆلیک بارتۆلۆمی دی لاس کازاس و بە بەرەکەتی کڵێسای کاتۆلیک، دەستیان کرد بە کاری زۆرەملێ بۆ ١٦٠٠ ئەفریقییە کۆیلە ڕفێندراوەکان. لە ماوەی کۆلۆنیالیزمی فەڕەنسی کە لە ساڵی ١٦٢٥ەوە دەستی پێکرد، ئابووری هایتی (کە ئەو کات بە سانت دۆمینگو ناسرا) لەسەر بنەمای کۆیلایەتی بوو، و ئەو کردارە لەوێ بە دڕندەترین کرداری جیهان دادەنرا. شۆڕشی هایتی لە ساڵی ١٨٠٤، تاکە شۆڕشی سەرکەوتووی کۆیلە لە مێژووی مرۆڤایەتیدا، کۆتایی بە کۆیلایەتی هێنا نەک تەنها لە سانت دۆمینگۆ، بەڵکو لە هەموو کۆلۆنییە فەڕەنسییەکاندا. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم یاخیبوونە تەنها ڕۆڵێکی کەمی لە مێژووی پۆرتوگالی و ئیسپانی ئەمریکادا هەبووە. جگە لەوەش، ئەم یاخیبوونە لە هایتییە کە خەباتی سەربەخۆیی لە ئەمریکای لاتین دەگەڕێتەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، چەند سەرکردەیەکی هایتی دوای شۆڕشەکە کاری زۆرەملیان کرد، باوەڕیان وابوو کە ئابوورییەکی شێوازی کێڵگەکان تاکە ڕێگایە بۆ سەرکەوتنی هایتی، و دروستکردنی قەڵاچۆکردن بۆ پاراستن لە هێرشەکانی فەڕەنسا. لە ماوەی
لە ماوەی داگیرکاریی ئەمریکا لە نێوان ١٩١٥ و ١٩٣٤، سوپای ئەمریکا خەڵکی هایتی ناچار کرد کە کار بکەن بۆ دروستکردنی ڕێگاوبان بۆ بەرگریکردن لە بەرانبەر شەڕڤانانی بەرخۆدانی هایتی.