ئاماژە بە بڕگەی خوارەوە بکە و دواتر وەڵامی پرسیارەکە بدەرەوە بە هەمان زمانی بڕگەکە:  تێپەڕبوون: دۆزینەوەکانی ئەنینگ بوون بە بەڵگەی سەرەکی بۆ لەناوچوون. جۆرج کوڤیەر لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٧٩٠ دا لەسەر بنەمای شیکردنەوەی فۆسیلەکانی مەمکدارەکان وەک مامۆت، باسی لە ڕاستی لەناوچوون کرد. لەگەڵ ئەوەشدا، تا سەرەتای ١٨٢٠-ەکان هێشتا زۆرێک لە کەسانی زانستی خوێندەوار باوەڕیان بەوە هەبوو کە هەروەک چۆن جۆرەکانی نوێ دەرنەکەوتوون، بە هەمان شێوە ئەو جۆرانەی کە هەن نەمردوون، بەشێکی لەبەر ئەوەیە کە پێیان وابوو لەناوچوون واتای ئەوە دەگەیەنێت کە دروستکردنی خودا کەموکورتی بووە؛ هەر شتێکی سەیر و سەمەرە دۆزرایەوە بە بیانووی ئەوەی کە هی ئاژەڵەکانە کە هێشتا لە شوێنێک لە ناوچەیەکی نەناسراو لە سەر زەوی دەژین. سرووشتی سەیر و سەمەرەی فۆسیلە دۆزراوەکانی ئەنینگ، <unk> هەندێکیان، وەک پلێسیۆسۆر، بە پێچەوانەی هەر بوونەوەرێکی زیندووی ناسراو <unk> گورزێکی گەورەی لە ئەم بیرۆکەیە دا. ئیختیۆسۆرەکان، پلێسیۆسۆرەکان، و پترۆسۆر کە ئەو دۆزییەوە، لەگەڵ یەکەم فۆسیلە دایناسۆرەکان کە لەلایەن گیدۆن مانتێل و ویلیام باکلاندەوە دۆزرایەوە لە هەمان سەردەمدا، نیشانی دا کە لە سەردەمەکانی پێشوودا زەوی لەلایەن بوونەوەرانی زۆر جیاوازەوە نیشتەجێ بووە لەوانەی کە ئێستا دەژین، و پاڵپشتییەکی گرنگی بۆ پێشنیارێکی مشتومڕاوی دیکەی کوڤیەر دابین کرد: کە "سەردەمی زەردەواوانەکان" هەبووە کاتێک زەردەواوانەکان نەک مەمکدارەکان بوونەتە فۆرمی باڵادەستی ژیانی ئاژەڵ. ئەم دەستەواژەیە بەناوبانگ بوو دوای بڵاوکردنەوەی لە ساڵی ١٨٣١ دا لە نووسراوێکی مانتیل بە ناونیشانی "سەردەمی زەردەچەوە" کە پوختەی بەڵگەکانی کرد کە سەردەمێکی جیۆلۆجی درێژخایەن هەبووە کە زەردەچەوە زەبەلاحەکان لە زەوی و ئاسمان و دەریادا بوونیان هەبووە. ئەم دۆزینەوانە ڕۆڵێکی سەرەکییان هەبووە لە پەرەپێدانی بەشێکی نوێ لە شیکاری جیۆ-مێژوویی لە ناو جیۆلۆجیادا لە ١٨٢٠کاندا کە هەوڵی بۆ تێگەیشتن لە مێژووی زەوی دەدا بە بەکارهێنانی بەڵگە لە فۆسیلەکان بۆ بنیاتنانەوەی زیندەوەرە لەناوچووەکان و ئەو ژینگانەی کە تێیدا دەژیان. ئەم پسپۆڕییە لە کۆتاییدا بە پەلەیۆنتۆلۆژی ناودەبرێت. وێنەکانی دیمەنەکانی "زەمانی قووڵ" (ئێستا بە هونەری کۆنی ناسراوە) ، وەک تابلۆی داهێنەرانەی "دۆریا ئەنتیکویۆر"ی "هێنری دی لا بێچ"، یارمەتی خەڵکی دا کە بتوانن لە ژیان تێبگەن...  پرسیار: دۆزینەوەی کێ وەک بەڵگەی لەناوچوون ناسرا؟
ئەنینگ