Hy was 'n jonger broer van Keiser Alexander I van Rusland, wat in 1801 die troon opgevolg het, en van die Groot Hertog Konstantyn Pawlowicz van Rusland. Riasanovsky sê hy was "die mooiste man in Europa, maar ook 'n sjarmeur wat vroulike geselskap geniet het en dikwels op sy beste was met die mans". Op 13 Julie 1817 trou Nikolaas met prinses Charlotte van Pruise (1798-1860), wat daarna die naam Alexandra Feodorovna gebruik het toe sy tot Ortodoksie bekeer het.
Gatchina-paleis in Gatchina