کتاب خدمات متقابل اسلام و ایرانمتن کامل نویسندهمرتضی مطهری ناشر صدرا خدمات متقابل اسلام و ایران   نویسنده آیت الله مرتضی مطهری ناشر صدرا اندازه کتاب وزیری شومیز         کتاب از ۲ بخش تشکیل شده که بخش اول آن با عنوان  اسلام از نظر ملیت ایرانی استدر این بخش مفهوم ملیت از دیدگاههای مختلف اسلامی و غیراسلامی گفته شده و بعد مطالبی کاملا مستند درباره رابطه ایرانیان با اسلام قبل از جنگ ایرانیان با اعراب و بعد از آن گفته شده است  چکیده سخن نویسنده در این بخش اینکه اسلام ذاتا رنگ هیچ ملیت خاصی را ندارد بلکه دینی است انسانی و منطبق با خواسته های فطری و عقلانی بشرموضوع بعدی در این بخش اینکه اسلام آوردن ایرانیان با اکراه و اجبار نبوده بلکه از روی عشق به حقیقت و عدالت و استعداد و ظرفیت کافی برای درک مفاهیم عالی انسانی نهفته در عمق این دین بوده استبطوریکه امروزه دیگر فرهنگ اسلامی و ایرانی شدیدا بهم پیوند خورده و با هم آمیخته است و اصلا فرهنگ ایرانی بدون اسلام معنائی ندارد  مطالب بعدی در این بخش تمام فرضیاتی که در زمینه غیرصمیمی بودن اسلام ایرانیان که بطور متفرقه توسط نویسندگان بعضی کتب و مقالات آمده بررسی و نشان داده شده که این نسبت ها یا مغرضانه بوده و یا بی خبرانه و ناآگاهانه و ناشی از عدم اطلاع نویسنده بوده است  تاریخ معاصر ایران با معضل هویت گره خورده است از دوران قاجار به بعد تلاش برای ملی گرایی و رسیدن به هویت یکپارچه با انقلاب  مشروطه و ورود اندیشه های جدید غربی به کشور مشکلات و بحران های بسیاری را به وجود آورد قرن بیستم با انگاره ی مدرنیته به بازخوانی گذشته ی ملت ها و شناخت ریشه ها منجر شد عقب ماندگی های آشکار ایران در مقایسه با کشورهای اروپایی گروهی از روشنفکران را به جستجو درباره ی علل عقب ماندگی مشغول کرد برخی از این روشنفکران اسلام را عامل گسست از هویت فرهنگی باستانی ایران دانستند و سیطره ی اعراب بر ایرانیان را عامل نابسامانی ایران تلقی کردند  گروهی از آن ها تقلید از دستاوردهای غرب را راه حل خروج از مشکلات ایران معرفی کردند دسته ی دوم اسلام را عامل قطعی عقب ماندگی ایران شناسایی کرده و راه حل را بازگشت به ایران باستان و سنت های آن دانستند عده ای هم باور داشتند که با رجوع به دوران صدر اسلام و کنار گذاشتن خرافات اشتباهات و انحرافاتی که در زمان حکومت خلیفه های عربی و پادشاهان ایرانی به اسلام اضافه شده است می توان مشکلات جامعه ی ایرانی را برطرف کرد  این برداشت ها در زمان مشروطه و پهلوی باعث شکل گیری جریانی به نام باستان گرایی شد که بیشتر در بین جامعه ی نخبه ی آن روز که دیدگاه هایی غرب زده داشتند طرفدار داشت از نظر آن ها اسلام عنصری بیگانه بود که ایران را از گذشته ی پرشکوهش دور کرده بوددر این بین متفکران دیگری نیز بودند که دلیل عقب ماندگی ایران را در ناکارآمدی و بی لیاقتی حاکمان و پادشاهان ایران می دانستند یکی از این اندیشمندان مرتضی مطهری بود که دغدغه های خود درباره ی هویت ایرانی را در کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران بیان کرد تا پیش از ورود تجدد و مدرنیته به ایران به نظر می رسید هویت ایرانی با ترکیب دو لایه ی ایرانی و اسلامی به سازگاری مطلوبی رسیده است ضعف شدید سیاسی اقتصادی و نظامی ایران در برابر غرب باعث شد تا این توازن به هم بخورد  مطهری معتقد بود عنوان ملی گرایی با الهام از ادبیات و فرهنگ غربی وارد ایران شد نگاه ملی گرایانه یکی از تبلیغات پر سر و صدای کشورهای غربی در آن دوره بود که هر یک به نوعی با به رخ کشیدن سبقه ی فرهنگی و ریشه های تمدن در گذشته ی خود می خواستند خود را از نظر غنای فرهنگی بالاتر از همسایه هایشان نشان دهند در واقع در کنار رقابت های تجاری و تسهیلاتی فخر فروشی به گذشته و تاریخ ملی هم به یک مسئله ی سیاسی تبدیل شده بود این نوع نگاه همواره در اسلام طرد شده است اندیشه ی اسلامی فراتر از مرزهای جغرافیایی و افتخارات نسبی با دیدی برابر به همه ی مردم جهان نگاه می کند مطهری در این کتاب جنبه ی فراملی و فراقومی اسلام را مطرح کرد و با استفاده از منابع مختلف این دیدگاه را شرح داد