کتاب حکمت ها و اندرز ها این کتاب  مجموعه ای است مشتمل بر مقالاتی از استاد شهید که در سالهای 1339 تا 1341 هجری شمسی برای یک برنامه ی عمومی آشنایی با فرهنگ اسلامی و جهت ایراد به صورت گفتار و خطابه به رشته تحریر درآمده است و بیشتر مطالب آن پیرامون راه و رسم زندگی و دستورات اسلام در این باب است از نظر مقایسه با سایر آثار استاد می توان گفت  این اثر از یک سو شبیه به کتاب بیست گفتار است و از سوی دیگر با کتاب داستان راستان شباهت داردبرخی از عناوین و مباحث طرح شده در این کتاب عبارتند از  بردگان و آزادگان ارکان سعادت بشر ایمان و عمل صالح خواری معصیت و عزت طاعت محاسبه ی نفس حق و تکلیف روش سیاسی علی ع دشمنان عقل تقوا و روشن بینی لزوم همگامی کار و دانش فقر معنویگزیده ایی از کتاب امیرالمومنین علی علیه السلام میفرماید  از نفس خودتان حساب بکشید پیش از آنکه شما را به حساب بکشند  وخودتان را وزن کنید و بسنجید پیش از آنکه شما را وزن کنند و تحت سنجشدر آورند   نهج البلاغه  خطبه  88  تربیت یعنی آموزش شیوه های زندگی به دیگران بخصوص به افراد کم سن و سال تر و یا به افرادی با تجربه کمتر برای رشد و پرورش یافتن است٬به نظر من اینکه استاد مطهری گفته اند جاهلین نیازی به تربیت نمی بینند درست نیست چرا که انسان خواه ناخواه تربیت می شود و تربیت می کند چون آنچه را که آگاه یا ناآگاه پدرانمان از نوع و شیوه زندگیشان به ما می آموزند تربیت است اما جهت و مسیر آن مسلما متفاوت و بسته به سطح و درک هر کسی متفاوت خواهد بود رشد هر انسان به تنهایی صورت می گیرد٬ هرچند ابزار و محیط او دنیای بیرون و افراد دیگر باشند اگر بخواهیم در جهتی که انتخاب کرده ایم تربیت شویم باید با اراده خود تسلیم محض باشیم تا نیاز در ما پدید نیامده باشد و تا درون ما خواستار تغییر و تربیت نباشد٬آن تحول برای ما پیش نخواهد آمد محاسبه نفس نیازمند شناخت دقیق خود ٬استعداد ها ٬ توانایی ها و اهدافمان است زمانیکه به سمت مقصدی در حرکت هستیم هراز چند گاهی باید نقشه و موقعیت خود را بررسی کنیم تا بدانیم که در مسیر درستی در حرکت هستیم و منحرف نشده ایم٬این کار محاسبه نفس است محاسبه نفس یعنی بررسی اصول و ارزشهایمان ٬چک کردن حریم ها و مرزبندیمانمحاسبه نفس یعنی تعیین و تعریف معنای زندگی باید بدون افراط و تفریط به تمام ابعاد خود رسیدگی کنیم تا نفس و قلب در یک راستا و متناسب رشد کنند