کتاب مبانی باستان شناسی  ایران بین النهرین مصر  نویسنده صادق ملک شهمیرزادی ناشر مارلیک مجموعه دروس باستان شناسی و هنر پیش از تاریخ  مبانی باستان شناسی ایران  بین النهرین  مصر  نویسنده صادق ملک شهمیرزادی به کوشش حسین محسنی  محمدجعفر سروقدی ناشر جهاد دانشگاهی  مارلیک    باستان شناسی شاخه ای از علوم اجتماعی است که به مطالعهٔ گذشته از طریقِ مدارکِ مادی می پردازد  با این تعریف چه بسا بتوان رهیافت های باستان شناختی را در مطالعهٔ پدیده های امروزی نیز به کار بست قلمرو باستان شناسی تمام گذشته تا حال را دربرمی گیرد چون تمامیِ وقایع بی درنگ پس از وقوع به جزئی از گذشته بدل می شود باستان شناسان از بررسیِ خانه کارگاه یا مدرسه ای نوساز اطلاعاتی کسب می کنند که دست کمی از اطلاعاتِ حاصل از بررسیِ یک غار یا پناهگاهِ دورانِ دیرینه سنگی یا بنایی رومی ندارد منابعِ اطلاعاتیِ باستان شناسی از داده های مادی یا دیگر داده هایی تشکیل می شود که به نحوی به انسان مربوط است و ما آنها را آثارِ فرهنگی می خوانیم  قدیمترین مدرک مبنی بر به کارگیریِ آثارِ مادی برایِ مطالعه یِ گذشته هایِ دور به قرنِ ششم قبل از میلاد بازمی گردد یعنی زمانی که فرمانروایی از بابل به حفاری در بناهایِ اداری دست زد تابه پیشینه یِ آن ها پی ببرد توکیدیدس مورخِ یونانیِ دوره یِ کلاسیک چنین عنوان کرد که گورهایِ جزیره یِ دِلُوس از آنِ اهالیِ کاریه است و نشان داد که ایشان زمانی این جزیره را در اختیارِ خود داشته اند رومیان آثارِ باستانی را مرمت کردند و به نمایش گذاشتند و مردم با آگاهی از این که این آثار یادمان هایِ گذشته است به دیدنِ آن ها می شتافتند  در قرنِ چهارم سنت هلنا در محلی که عیسی مسیح به صلیب کشیده شده بود حفاری کرد تا آثارِ این واقعه را بیابد در صدرِ مسیحیت و در قلمرو امپراتوریِ بیزانس مردم به یافتنِ بقایایِ مادیِ مسیحیان و رومیان علاقه یِ فراوان داشتند در اواخرِ دوره یِ بیزانسی قانونی به تصویب رسید که به مردم اجازه می داد که اگر یادمانِ تاریخیِ مهمی نظیرِ تندیس هایِ باستانی سراغ دارند که بنایی مزاحم دورنمایِ آن را مخدوش کرده آستین بالا بزنند و آن بنا را تخریب کنند در این دوره نظریاتِ باستان شناسی به این محدود می شد که از بقایایِ مادی می توان به اطلاعاتی دربارهٔ یِ گذشته دست یافت