جامع التأویل لمحکم التنزیل کهن ترین تفسیر اعتزالی مرحوم محمدهادی معرفت كتاب حاضر پژوهشی است در باب زندگی و عقاید ابومسلم محمد بن بحر اصفهانی ت 322 ق مفسر برجستة معتزلی به همراه بخش هایی از تفسیر جامع التاویل لمحكم التنزیل وی كه بر اساس عقاید اعتزالی نگارش یافته است اصل این تفسیر كه به گزارش اصحاب تراجم در 14 یا 20 مجلد بوده و كهن ترین تفسیر اعتزالی به شمار می رود اكنون در دسترس نیست و تنها بخش هایی از آن در لابه لای تفاسیری چون مجمع البیان طبرسی و مفاتیح الغیب امام فخر رازی و بخش عمدة آن در نسخه های خطی تفسیر التهذیب حاكم جشمی و نیز در برخی كتب اصولی به چشم می خورد ابومسلم علاوه بر تفسیر قرآن در سرودن شعر نیز تبحر داشته و در دورة حكومت عباسی به مناصب مهم سیاسی و امور دیوانی نایل گردیده است در كتاب همچنین نسخه های خطی و عكسی در دسترس كه برای تدوین این مجموعه استفاده گردیده معرفی شده است