تقویم و کاربرد آن در فقه  نوشته محمد رضا غفوریان  وزیری  شومیز خالق حکیمی که انسان را آفرید همو زمین و آسمان را نیز بیافرید و همه آنچه در منظومه شمسی است و شاید بیشتر از آن را مسخّر خلیفه خود  انسان قرار داد تا او قوس صعود سلوک خود را به سوی محبوب ازلی و سرای جاودانه موحدانه و خالصانه و براساس شریعت سعادت آفرین الهی سیر کند او که بُعد چهارم عالم ماده را زمان قرار داد و هر چیزی را به اندازه آفرید و لحظه   ای پس و پیش در آفرینش حکیمانه و ربوبیت مدبرانه او وجود ندارد او أهلّه را برای اینکه زمان از دست این ساکن زمین در نرود قرار داد؛ و همین جاست که مسأله تقویم مسأله مشترک دو دانش فقه و نجوم می   شود و در زندگی انسان مسلمان کاربردی فراگیر می   یابد  کتاب تقویم و کاربرد آن در فقه منتشر شده در خردادماه 1402 جدیدترین اثر حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدرضا غفوریان در 180 صفحه می   باشد که انتشارات میراث اهل قلم چاپ و نشر آن را به انجام رسانده است مباحث این کتاب محصول درس   هایی است که استاد غفوریان در سال 1401 در مدرسه تخصصی فقه امام خمینی و در جمع طلاب آن مدرسه برگزار کرده است  عناوین و فصول این کتاب که پس از مقدمه دو صفحه   ای مدیر مدرسه تخصصی فقه امام خمینی بدین قرار است  پیشگفتار شامل مباحث مفهوم تقویم شکل   گیری تقویم قمری شکل   گیری تقویم شمسی و قمری تقویم میلادی و تفاوت آن با تقویم شمسی ارتباط تقویم و فقه که در آن از ارتباط طهارت و تقویم نماز و تقویم روزه و تقویم زکات و تقویم خمس و تقویم حج و تقویم و تقویم در ابواب دیگر فقه بحث شده است  استاد در بخش یکم درباره مبانی و اصول تدوین تقویم شمسی بحث کرده و از مفاهیم موجود در تقویم شمسی مانند حرکت وضعی استوا قطب عرض جغرافیایی طول جغرافیایینصف النهار اختلاف زمان و ساعت   ها در مناطق مختلف مفهوم سال شکل   گیری سال شمسی و فصول چهارگانه علت طول شب و روز در مناطق نزدیک به قطبین کبیسه چگونگی شکل   گیری کبیسه تاریخچه شکل   گیری تقویم شمسی کبیسه در تقویم قمری و عدم تطابق آن با طبیعت کبیسه در تقویم میلادی و نام   گذاری سال   های شمسی به نام حیوانات بحث نموده است  در بخش دوم این کتاب با عنوان مبانی و اصول تدوین تقویم قمری به بحث   های زیر پرداخته شده است مفاهیم موجود در تقویم قمری ویژگی   های کره ماه تأثیر جاذبه ماه و زمین بر یکدیگر چرخش ماه به دور زمین شکل   گیری حالت   های مختلف ماه علت محاق چند روزه ماه نجومی و ماه هلالی ارتفاع ماه مدت حضور ماه در آسمان مکث ماه سنّ ماه طول کمان هلال فاز ماه یا ضخامت بخش میانی حدّ دانژون  در بخش سوم این کتاب از معیار آغاز و انجام ماه قمری به تفصیل بحث شده است و پس از توضیح ماه حسابی و ماه هلالی معانی ماه هلالی؛ بررسی اقوال فقها به عنوان محوری   ترین بحث کاربردی و فقهی   ترین بخش کتاب تبیین شده است  ارزیابی احتمال   ها و اقوال درباره آغاز و انجام ماه   های قمری اولین مبحث این بخش است که نخست نظریّه تولّد تا تولّد مطرح و چهار اشکال آن ذکر شده و به دنبال آن نظریّه حجیّت رؤیت هلال در یک منطقه برای تمام کره زمین با اشکالات سه   گانه آن بیان شد  در بحث از نظریّه رؤیت هلال ماه معیار آغاز ماه قمری از دیدگاه های مختلفِ ذیل این نظریه سخن به میان آمده و از دیدن هلال با ابزارهایی مانند دوربین و تلسکوپ و اشکالات آن بحث شده و به دنبال آن نظر آیت   الله خویی درباره رؤیت هلال و ماه قمری همراه با ادله تحلیل و پاسخ   های دیگر فقهاء به ادله این نظر پرداخته شده است  در همین بخش آخرین مبحث بررسی دیدگاه مشهور درباره ماه   های قمری می   باشد؛ یعنی آغاز ماه با رؤیت هلال با چشم غیرمسلح و نویسنده پس از ذکر مؤیدات روایی دیدگاه مشهور تفاوت محاسبه از گذشته تا کنون را تبیین و به نرم افزارهای جدید و مسأله اعتماد هم توجه کرده و پس از آن اقوال گوناگون درباره رؤیت هلال را بررسی کرده و پس از توضیح بیشتر درباره قول مشهور مسلمات ماه های قمری در قول مشهور را بیان کرده و ذیل دو نکته پایانی از 1 ابزارهای پیشرفته و سردرگمی در تعیین اول ماه؛ 2 روش استفاده از نرم افزارها؛ سخن گفته است  نگارنده به این مطلب مهم و راه گشا توجه می دهد که نرم افزارهای متعددی در مناطق مختلف از کشورهای اسلامی و خصوصاً عربی و کشورهایی مانند آمریکا و انگلستان در زمینه مسایل نجومی و به ویژه ماه   های قمری ساخته شده است در کشور ما نیز دو نرم افزار بسیار خوب طراحی و منتشر شده که نیاز به تخصص حرفه   ای عمیق ندارند نرم افزار هفت آسمان که بسیار گسترده و دارای مطالب متنوّع و سودمندی است؛ و نرم افزار نجوم اسلامی که موسسه مطالعات نجومی وابسته به دفتر آیت   الله سیستانی منتشر کرده است مراجعه به این برنامه   ها امکان آشنایی با ویژگی   های ماه را با دقت بسیار بالا و محاسباتی دقیق فراهم می   کند و می   توان با کمک آن   ها وضعیت ماه را در گذشته   ها و آینده های دور و نزدیک به دست آورد بنابراین هر یک از فقها با هر نظر و مبنایی که دارند می   توانند با مراجعه به این نرم افزارها گزارش هلال ماه قمری را حتی در قرن   ها قبل و بعد از امروز بگیرند  همچنین به این نکته توجه می   دهد که گاهی گفته می   شود که با این همه امکانات پیشرفته و ابزارهای محاسباتی چون ماشین حساب رایانه و نرم افزارها چرا هم   چنان دچار سردرگمی هستیم؟  این سوال از جهتی درست و از جهتی نادرست است تعیین معیار برای آغاز و انجام ماه قمری و اختلاف بر سر تولد هلال یا معیارهای دیگر ربطی به ابزارهای پیشرفته امروزی ندارد بلکه فقیه باید این معیار را با بررسی ادله فقهی بیان کند که آیا تولد هلال ملاک است یا نه؟ و اگر پاسخ مثبت است در همه جا ملاک است یا خیر؟ یا فقط وجود هلال و دیدن آن با تلسکوپ کافی است؟ یا باید قابل دیدن با چشم عادی باشد؟