کتاب تحقیق الزوراءاثر کمال بن محمّد اللاری تصحیح سعید رحیمیان نشر آیت اشراق کتاب تحقیق الزوراء شرح اثر عرفانی فلسفی علامه دوانی زبان فارسی عربی نویسنده و شارح کمال بن محمّد اللاری تصحیح و تعلیق سعید رحیمیان ناشر آیت اشراق تعداد صفحات 258 شرح یکی از رسائل کوتاه اما مهمّ و پرنکته علامه دوانی به نام الرسالت الزّوراء است که توسط یکی از شاگردان مکتب عرفانی دوانی نوشته شده است هرچند مشهورترین قول علامه دوانی در فلسفه و الهیات مسلک او در باب وجود و ماهیت است اما از آنجا که مهمترین اثر او که مبیّن حقیقت مسلک وی و به منزله پلی بین فلسفه و عرفان نظری محسوب می شود و در اواخر عمر وی نیز نوشته شده همانا رسالت الزّروراء است که حاوی نظریه مهم و اساسی ارجاع علیّت فلسفی به تشان و ظهور مطرح در عرفان می باشد می توان مهم ترین قول وی را نیز همین نظریه دانست این رساله کوتاه را می توان نظر نهایی او در باب الهیات و فلسفه و عرفان اسلامی دانست دکتر ابراهیمی دینانی در معرفی این رساله نوشته است او در این کتاب چنان از وحدت و یگانگی حق تبارک و تعالی سخن می گوید که همه چیز از شئون ذات پاک او به شمار میآید این رساله با همه وجازت و اختصارش حدود 10 صفحه حاوی مطالب مهم و به تعبیر مولف گزیده ای از حقایق بلکه چکیده ای از دقایق است که وی بدان نائل شده و بیدارکننده خواب آلودگی و روشنی بخش محجوبان در تاریکی شب است وی مژده طلوع صبح و پایان شب را به هنگام پایان یافتن مطالعه این رساله به خواننده می دهد و از این رو چه بسا بتوان آن را به منزله وصیت نامه علمی و حاصل عمر دوانی دانست شارح این رساله نیز در مباحث عرفانی علاقه مند و تابع ابن عربی محسوب می شود و در جای جای شرح خود از فصوص و فتوحات و آثار قونوی و ابن سینا یاد می نماید مصحح این کتاب نیز با دقت و حساسیت علمی و با مراجعه به کتب معتبر توانسته است که به خوبی از عهده تصحیح این متن علمی و فنی برآید این رساله حاوی بیست فصل و یک خاتمه و وصیت سفارش است فصول این رساله با نام های مختلف از جمله تمهید تذکره تبصره تشبیه تنبیه رمز کلمه کشف غطاء بسط وطاء شک و تحقیق زیادت کشف و ازاحت وهم از یکدیگر متمایز شده اند در اینجا به محتوای فصول بیست گانه کتاب تحقیق الزوراء اشاره می شود تمهید در تعریف علت حقیقی شیء و تبیین دو وجه مجعولیت و عدم مجعولیت ماهیت تذکره و تبصره در اینکه معلول شیئی از شوون علت است تبصره در اینکه معلول اعتباری محض است تشبیه در اینکه چگونه یک چیز به یک اعتبار موجود است و به اعتبار دیگر معدوم و عدم تنبیه در اثبات ذات واحد وجود حق متعال و اینکه دیگران شوون و وجوه آن اند تذکره در اتحاد سنخ ممکنات در معدوم بودن تنبیه اینکه زوال و معدوم بودن معلول عبارتست از ظهور علت به گونه ای دیگر ازاحه وهم در اینکه نسبت اول حق متعال به ثانی اولین صادر اصل و مادر همه نسبت هاست بی هیچ مانندی بسط وطا در اینکه امتداد زمانی نیز شانی از شوون علت است که به دیگر شوون جز مراتب عالیه و مجرد احاطه دارد تشبیه در اینکه تدریج تنها از تنگی و کوتاهی ادراک ناشی می شود کشف غطاء در بیان سه مسئله درجه احاطه علم حق به اشیاء نحوه وجود حوادث در ذات آنها نسخ تذکره در تبیین نحوه ظهور حقیقتی واحد به صورت های مختلف جزئی و کلی بر ابزارهای ادراکی مختلف تبصره در اینکه صورت شیء غیر از حقیقت آن است چون حقیقت چه بسا به صورتهای گوناگون در آید تنبیه در وجه انطباق و موازات بین عوالم مشاهده واحد در کثرت ها و ظهور اعمال و تجسم آنها 15 ـ شک و تحقیق در اینکه چگونه حقیقت واحد واجد دو یا چند صورت می باشد تشبیه در تنظیر مطلب پیشین به وجود ذهنی که در آن جوهر در ذهن به صورت عرض ظاهر می شود زیادتی کشف در اینکه حقایق همراه با نفس صعود و نزول دارند و اینکه حقیقتی واحد می تواند به صورت مادی یا مجرد ظاهر می شود رمز در اینکه تمایز و کثرت بالنفس و فی النفس است و اینکه عین واحد در اعیان جلوه های متعدد در اذهان دارد تنبیه در اینکه نفس ماده جمیع صور و کتاب جامع و اسم اعظم و محل انگیزش کثرت و تعدد است تکمله تشبیه نفس رحمانی به نفس انسان و تبیین وحدت مبدا و مرجع بر آن اساس