کتاب فصولی از تاریخ مبارزات سیاسی و اجتماعی ایران  جنبشهای چپ نویسنده ضیاءالدین الموتیروکش چسب خوردگی دارد اگرچه مطالعه حزب و تحزب در ایران معاصر آینه کامل و شفافی از جریان های سیاسی ارائه نمی دهد فصل مهمی از جریان شناسی سیاسی را در بر دارد علاوه بر اینکه بسیاری از جریانات سیاسی و فکری ایران معاصر در قالب احزاب بروز پیدا کرده اند این مطالعه سبب شناخت بهتر سایر جریانات سیاسی غیرحزبی نیز می شوند هرچند در کشوری چون ایران مقوله های مدرنی مانند حزب فاقد بستر اجتماعی و زمینه های فکری و فرهنگی لازم بوده و در تضاد با زیرساخت های سنتی جامعه دچار هزارگونه کم وکاستی شده است سیر تحزب در ایران را در مجموع نمی توان کاملاً منفی دانست؛ به گونه ای که در دوره هایی از تاریخ این کشور حزب گرایی و فعالیت حزبی به شدت جامعه را فراگرفته است  مفهوم و معنای واژه ی چپ چنان گسترش تاریخی و سیاسی و ایدئولوژیکی پیدا کرده که برای استحصال معنای آن می باید ارجاعات و توضیحات بسیاری در نظر گرفت و مطرح کرد این اصطلاح به  صورت مجازی و کنایی اشاره دارد به کلیّه ی نیروهای مارکسیست یا رادیکالیست در عرصه ی سیاست و تحزّب بنابراین خاستگاه تاریخی چپ را نیز می توان در میان اپوزیسیون سراغ گرفت اپوزیسیونی که تقریباً یک و نیم دهه بعد از پیدایش نخستین احزاب کمونیستی روسیه در ایران ظاهرشده و به تدریج خود صاحب سازمان و امکانات و تجارب و تئوری ها و رهبران و هوادارانی شد  نخستین تشکّل های چپ مارکسیستی در ایران نخستین حزب کمونیست آسیایی نیز محسوب می شد چندسالی پیش از حزب کمونیست چین و یک دهه پیش از کمونیست های ویتنامی و هندی و دو دهه زودتر از کمونیست های عرب در خاورمیانه ی عربی بنابراین می توان فهمید که ریشه های این پدیده ی سیاسی و فرهنگی و اجتماعی تا چه حد در ایران قدمت دارد  همچنین می توان دانست که ایرانیان به دلیل فراستی که داشته اند چگونه سریع تر از بقیّه ی آسیاییان وارد مهم ترین بازی های تاریخ  شده و برای هضم و فهم آن کوشیده اند مساله بر سر صحیح یا غلط بودن یک راه یا ایده نیست بلکه تجارب فراتر از قدرت انسان هاست که گاهی با هجوم خود به یک جامعه وضع کلّی آن را دگرگون و مسیر تحقق جریان تاریخی را به گونه ای خاص تعیین می کند  کمونیسم ایرانی سرگذشت غریبی دارد و می توان از دل آن عبرت های بسیاری اندوخت و به کار گرفت تا در آینده اشتباهات و سهوها و گناهان آنان متوّلد و مکرر نشود این خطاها نه فقط به بهای نابودی بخش قابل توجهی از نیروهای آرمان گرا و جوان و تحصیل کرده ی کشورمان رخ داده بلکه هزینه  و فرصت بسیاری را نیز روی دست ما نهاده و زمان مفید زیادی را از جامعه ی ایران سلب کرده است  بنابراین ضرورت دارد که به دقت در این تاریخ ناپالوده و عجیب تفحص و تحقیق صورت گیرد  شاید زوایای پنهان آن به کلی آشکار شده و سهم و موقعیت هریک از بازیگران خیزش و جنبش کمونیستی در ایران مشخص گردد خوشبختانه بسیاری از برجستگان و عناصر جریان چپ ایرانی در طول یک سده ی گذشته لب گشوده و از منظر خاص خود قصّه ی چپ در ایران را بازگفته اند اسناد و مدارک بسیاری هم به چاپ رسیده است و برخی از موّرخان خبره و تحلیل گران جامعه شناسی هم آثاری درباره ی درک علل و نتایج نهضت چپ کمونیستی در ایران تحریر و منتشر کرده اند   پانوف با نام مستعار تانه   از مبارزان نهضت مشروطیت ایران  از تاریخ تولد و مرگ و زندگی خصوصی او چیزی دانسته نیست  اصلاً ارمنی و از اهالی بلغارستان بود که به قولی تابعیت روسیه را داشت  پدرش در زندان عثمانی مرد و خواهر و برادرش به دست ترکان کشته شدند و خود او پیش از سفر به ایران  در مقدونیه جزو دستت موزیک و کارمند ادارت مالیه و عضو حزب سوسیال دموکرات روسیه بود  پانف در واقعت باغ مدیریه در 16 محرم 1327 که به کشته شدن آقابالاخان سردار افخم  حاکم مستبد گیلان  منجر شد نقش بسزایی داشت و کمیتت ستار که برای انتظام امور و حمله به تهران تشکیل شده بود کمیسیون مخفی جنگ را با عضویت ابراهیم خان منشی زاده  معزالسلطان  سیدعلی مرتضوی  یپرم  والیکو گرجی  احمد صادقف قازان چاپی  و پانف تشکیل داد