کتاب زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان  نوشته محمدعلی چلونگر نشر پژوهشگاه حوزه و دانشگاه  از زمان فتح افریقیه و مغرب به دست مسلمانان آتش مخالفت و شورش بر ضد امویان و عباسیان در این مناطق شعله ور بود اسماعیلیان در نیمه دوم قرن سوم با اعزام ابوعبدالله شیعی دعوت خود را در افریقیه و مغرب آغاز کردند و در کمتر از دو دهه موفق به تشکیل مهم ترین حکومت شیعی تا آن تاریخ شدند تشکیل این حکومت در میان بربرها بر زمینه های سیاسی اجتماعی فرهنگی مذهبی و اقتصادی مهمی مبتنی بود ضعف عباسیان در اواخر قرن سوم موقعیت جغرافیایی افریقیه و مراکز اصلی آن اختلاف میان مخالفانِ فاطمیان ضعف سیاسی و نظامی فرقه شیعه زیدی در اواخر قرن سوم و رهبری واحد و نیرومند فاطمیان در مغرب از جمله آن زمینه هاست موقعیت تجاری افریقیه و مغرب علاوه بر آنکه از لحاظ اقتصادی جایگاه ممتازی برای تشکیل خلافت فاطمیان ایجاد کرده بود موجب شده داعیان فاطمی از مراکز و شبکه راه های تجاری برای گسترش قیام بهره برند بحران اقتصادی افریقیه و مغرب در اواخر قرن سوم موقعیت ویژه ای برای تبلیغ اصول مساوات جویانه اسماعیلیان فراهم کرد و فاطمیان با طرح شعارهای امیدبخش قبایل درمانده را مجذوب حکومت خویش کردند