کتاب ترجمه آداب النفس دوره 2 جلدیمحمد عیناثی عاملی ترجمه محمود طاهری آیت اشراق گفتنی است این کتاب از رسایل اخوان الصفا و حکمت سینوی تاثیر فراوانی پذیرفته است و جناب مصنف ره این دو مشرب اخلاقی عرفانی و فلسفی را بارها در کتاب خود بازتاب داده است به عنوان نمونه او متن کامل رساله ابن سینا در معرفت نفس را در بخش پایانی کتاب خود می آورد و آنگاه خوانندگان را توصیه می کند که حتما از این اثر گرانسنگ توشه های علمی و معنوی بردارند حاصل سخن اینکه همانگونه که آیت الله سید محمد علی قاضی طباطبایی در مقدمت خود بر نسخه عربی این اثر آورده است این کتاب کتابی دینی اخلاقی عرفانی فلسفی اجتماعی و عملی است و از هر گونه جمود و پیچیدگی به دور است ویژگی های کتاب آداب النفس از آنجا که موضوع این کتاب بر محور اخلاق است لذا اخلاق و پای بندی به مکارم اخلاق نقش محوری در زندگی انسان ها دارد و تنها با پای بندی به اخلاق است که آدمی می تواند هَوَس زیاده خواهِ خود را مهار کند و بر غریزه های سرکش خود چیره شود و به خواسته های بی پایان نفسِ خود تعادل بخشد اینکه آیا اساساً آدمی می تواند خُلق و خوی خود را تغییر دهد یا خیر؟ نکته مهمی است که مصنّف در آغاز کتاب به آن می پردازد و با اشاره به سخنِ دو نفر از بزرگان این فنّ یعنی خواجه نصیرالدین طوسی و امام محمد غزالی و همراه با استدلال نتیجه می گیرد که خُلق و خوی آدمی تغییرپذیر بوده و او می تواند از خُلق و خوی ناهنجار و ناشایست به خُلق و خوی هنجار و شایسته تغییر و تحوّل یابد اثر پیش رو در مباحث اخلاقی اش کتابی متعادل بوده نه آدمی را به سوی ریاضت های طاقت فرسا و نفس گیر سوق می دهد و نه آموزه هایی کم مایه و سبک از مکارم اخلاقی ارائه می دهد؛ نه آدمی را به زهد مطلق نسبت به دنیا و مواهب آن فرامی خواند و دنیای او را از او می گیرد و او را یکسره به سوی آخرت می کشاند و نه اهمیت آخرت و سرای ابدی را سبک می شمارد و ساده از کنار آن می گذرد بنابراین کتابی است که به تعادل فرامی خواند و چشم اندازی از انسانِ اخلاقی متعادل را به تصویر می کشد این کتاب صرفاً به بیان یک سلسله آموزه های اخلاقی بسنده نمی کند بلکه بسیاری از مواعظ آن همراه با استدلال و بسیاری از مباحث آن مقرون با برهان است و از این رهگذر خواننده محترم با فلسفه اخلاق نیز روبرو می شود ویژگی دیگر نکته سنجی ها و دقّت نظر مصنّف بزرگوار در طرح مباحث اخلاقی و تبیین و توضیح آن هاست به گونه ای که این خود امتیاز دیگری برای این اثر محسوب می شود به عنوان مثال وقتی نویسنده بزرگوار بحث کِبر و تواضع را مطرح می کند و به مصادیق آنها اشاره می کند به مصداق هایی می پردازد که بر خودِ آدمی نیز مشتبه می شود که آیا فلان ویژگی او کبر به شمار می آید یا تواضع است و آنگاه با بیان نشانه هایی مرز میان این دو را مشخص می کند و کارِ خواننده را در تشخیص این دو آسان م یکند گرچه در پایان این بحث مصداق هایی را نیز نام می برد که به درستی نمی توان مرز میان این دو صفت را تشخیص داد و آنگاه نتیجه می گیرد که باید به خدا پناه برد و از او درخواست توفیق کرد که در شناسایی این دو آدمی را موفق بدارد و به او مَدد برساند این کتاب با اعترافِ خودِ مصنّفِ بزرگوار در طرح دیدگاه های اخلاقی خود از رسائل اخوان الصفا تاثیر فراوانی پذیرفته است به گونه ای که حتی اصطلاح اخوان الصفا به عنوان ویژه ای در راستای ایجاد اُنس و اُلفت و مهربانی میان برادران دینی بارها استعمال شده است نیاز به یادآوری است که حدوداً دو بار مصنّف بزرگوار از رسائل اخوان الصفا نقد نیز نموده و با برهان به بازگویی این نقد پرداخته است که نشان از نگاه نقّادانه مصنّف بزرگوار و نگاه اجتهادی و استنباطی آن بزرگوار به مباحث اخلاقی است ویژگی دیگر ساحت عرفانی کتاب است در این اثر دیدگاه عرفانی نویسنده بسیار پر رنگ است به گونه ای که سراسر این کتاب آکنده از استناد به سخنان عرفای بزرگی همانند جُنید بغدادی ابوالحسن خرقانی ذوالنون مصری سفیان ثوری یحیی بن معاذ بُشر بن حارث ابراهیم ادهم فضیل بن عیاض سری سقطی معروف کرخی و دیگر نام آوران عرصه عرفان است در این راستا دیدگاه عرفانی مصنّف درباره عناوینی همانند نماز زکات روزه حج و قرائت قرآن بسی دلپذیر شیرین و در خور تامّل و استفاده است ویژگی دیگر کتاب بعدِ فلسفی آن است مرحوم مصنّف برای اثبات نفس و بقای آن پس از مرگ جسمانی از ادّله فلسفی کمک می گیرد و با براهین حِکمی و فلسفی به اثبات آن می پردازد او در این باره پا را فراتر می گذارد و متن کامل رساله ابن سینا در معرفت نفس را می آورد سرفصل این رساله عبارت است از فصل اول؛ در اثبات این نکته که جوهرِ نفس مغایر با جوهر بدن است فصل دوم؛ در اثبات بقای نفس پس از خرابی بدن فصل سوّم؛ در مراتب نفوس در سعادت و شقاوت پس از جدایی از بدن باری مصنّف در رابطه با عناوین مهمی همانند اثبات نفس تنها به منقول بسنده نکرده از معقول و مباحث فلسفی نیز استفاده فراوانی کرده است تا آنجا که در این باره کفّه معقول را بسی سنگین تر از کفه منقول آورده است و این خود از اهتمام ایشان به ذوق ها و گرایش های فلسفی بسیاری از مخاطبین خود و نیز از عقل گرایی ایشان خبر می دهد ویژگی دیگر این کتاب ساحت ادبی آن است مصنّف که خود شاعر و ادیب بوده است به این اثرِ خود رنگِ ادبیِ ویژه ای بخشیده است تا آنجا که بسیاری از صفحات کتاب او آ کنده از اشعار شاعران و استنادهای ادبی است ضمن آنکه استعاره های فراوان ادبی که در کتاب او آمده است و فصاحت و بلاغتی که در سخنان او به کار رفته است گواه دیگری بر ساحت ادبی کتاب اوست ویژگیهای مذکور به این کتاب جایگاه ممتازی بخشیده و رتبه آن را در ردیف کتاب های گرانسنگ اخلاقیِ علمای بزرگ قرار داده است؛ از این رو کتابی است در خور تامل و استفاده برای همه مشتاقان اخلاق و عرفان