کتاب حماسه و عرفان آیت الله جوادی آملی دو مقوله عرفان و حماسه همواره در طول تاریخ از یکدیگر جدا نگاه داشته شده تا یک دست صدا نداشته باشد؛ زیرا معرفتی که با حماسه و خروش همراه نباشد و به جای آن خمودی و افسردگی جانشین صولت و نفوذ شده باشد هرگز راه به جایی نخواهد برد و سالک مسلک عرفان در سرای انزوا یا در تار تنیده افکار خود می ماند  در این کتاب اصول و بنیانهایی از این دو فضیلت انسانی شناسایی شده تا با تبیین جایگاه هر یک زنگارهای باطلی که موجب دور نگهداشتن یکی از دیگری است زدوده شده و اتحاد و ائتلاف این و و اینکه هر یک مکمل دیگری است با بیان سیره علمی و عملی شاخصه های معصوم عالم اسلام یعنی امامان بزرگوار علیهم السلام ترسیم شده است  این کتاب مشتمل بر یک مقدمه و سه بخش می باشد  بخش اول هماهنگی آیین اسلام با فطرت که در فصل اول آن نکاتی پیرامون آیه میثاق نگاشته شده و در فصل دوم توحید و زوایای آن مورد بررسی قرار گرفته است  بخش دوم فضیلت حماسه و عرفان که در این فصل علاوه بر آشنایی با معانی حماسه و عرفان به خصال و ویژگی های عارفان نیز پرداخته شده است  بخش سوم عارفان حماسه ساز و حماسه سازان عارف این بخش که مهمتری بخش این کتاب نیز می باشد دارای ۵فصل می باشد که در فصل اول آن به عرفان در کلام و رفتار مولا امیرالمومنین علی علیه السلام اشاره شده و زوایای مختلفی از زندگی آن حضرت مورد بررسی قرار گرفته است