کتاب خاطرات نصرالله انتظام شهریور 1320 از دیدگاه دربار نویسندهمحمدرضا عباسی بهروز طیرانی ناشرسازمان اسناد ملی ایران خاطرات نصرالله انتظام شهریور ۱۳۲۰ از دیدگاه دربار  نویسنده محمدرضا عباسی  بهروز طیرانی ناشر سازمان اسناد ملی ایران تعداد صفحه 260 اندازه کتاب رقعی شومیز  سال انتشار 1371  دوره چاپ 1    کتاب حاضر متن خاطرات یکی از چهره های  سیاسی دوران حکومت خاندان پهلوی یعنی نصرالله انتظام است که به دلیل شرح ناگفته های تاریخی شخصیت خاص انتظام به لحاظ سیاسی و اداری ارتباط او با بسیاری از مقامات درجه اول کشور به ویژه شرح حوادث شهریور 1320که در زمان نزدیک به آن نوشته شده و در واقع وقایع این مقطع را از دیدگاه دربار نشان می دهد حائز اهمیت است اگر چه بخش عمده زندگی سیاسی انتظام مربوط به سال های پس از شهریور 1320تا سال های دهه 1340می باشد اما این کتاب حاوی بخشی از خاطرات او و صرفا مربوط به وقایع سوم شهریور و اشغال ایران و خاطرات نگارنده از روابطش با تیمورتاش میرزاحسن مستوفی الممالک علی اکبر داور و محمدعلی فروغی است صفحات پایانی کتاب به توضیحات فهرست اعلام و نمونه دست نویس های انتظام اختصاص دارد    پس از سقوط رضاشاه و تحولات سیاسی ناشی از حضور متفقین در ایران انتظام فعال تر و در سطح بالاتری در مسایل سیاسی کشور حضور یافت  خاطرات انتظام گرچه تاریخ نگاری قابل اعتنایی نیست اما برای کسانی که با تاریخ دهه  1320 آشنایی دارند پر از جزئیات جذاب است که پازل حوادث آن ایام را کامل تر می کند مشاغلی که در طول دوران جنگ دوم جهانی بر عهده انتظام قرار گرفت به شرح ذیل است وزیر بهداری در کابینه احمد قوام وزیر پست و تلگراف و تلفن در کابینه دوم سهیلی وزیر راه در کابینه سوم سهیلی و کابینه مرتضی قلی بیات و وزیر امور خارجه در کابینه مرتضی قلی بیات  نصرالله انتظام وزیری ۱۲۷۹ تهران  ۱۳۵۹ سیاست مدار و وزیر در دوران پهلوی بود وی رئیس مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۵۰ میلادی ۱۳۲۸ تا ۱۳۲۹ ه‍ خ و مدتی سفیر و نمایندهٔ دائم ایران در سازمان ملل متحد بودانتظام کار خود را با وزارت امور خارجه آغاز نمود در پاریس لندن و ژنو به مشاغل جزء این وزارتخانه اشتغال داشت در اواخر سلطنت رضا شاه به تهران فراخوانده شد و به سمت ریاست تشریفات دربار منصوب شد  با سقوط رضا شاه در شهریور بیست او به سرعت مدارج ترقی را پیمود در کابینهٔ احمد قوام وزارت بهداری را بر عهده داشت در کابینه های دوم و سوم علی سهیلی به ترتیب به پست وزارت پست و تلگراف و تلفن و وزارت راه دست یافت در کابینهٔ مرتضی قلی بیات نیز پست اخیر را حفظ نمود و سپس در همین کابینه وزارت امور خارجه را بر عهده گرفت در سال ۱۳۲۸ با ۳۲ رأی از مجموع ۵۴ رأی به ریاست مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید و پس از آن سفیر ایران در ایالات متحدهٔ آمریکا شد  در سال ۱۳۳۱ به علت آن که همکاری وی با کرمیت روزولت مأمور سیا و نوهٔ تئودور روزولت که سال بعد کودتا را طراحی کرد آشکار شدتوسط دکتر محمد مصدق برکنار گردید و با کودتای ۲۸ مرداد دوباره سفارت ایران در آمریکا را اشغال نمود مدتی نمایندهٔ دائم ایران در سازمان ملل بود و در سال ۱۳۳۸ وزیر مشاور در کابینهٔ اسدالله علم گردید مدت کوتاهی به سفارت ایران در فرانسه رسید و پس از آن بازنشسته شد؛ ولی همواره تا دوران انقلاب اسلامی ایران ارتباط خود را با محافل قدرتمند مثل علی امینی و اسدالله علم حفظ کرد  یکی از دقیق ترین گزارش ها از حال و هوای کاخ سلطنت رضا شاه در شهریور 1320 نوشته های نصرالله انتظام از آن روزهاست او متولد 1279 تهران و از درس خواندگان مدرسه مشهور حقوق و علوم سیاسی بود که برای 4 دهه رجال طراز اول سیاست در ایران را تربیت کرد انتظام در همان مدرسه مورد توجه محمدعلی فروغی قرار گرفت و به استخدام دولت درآمد چند ماموریت دولتی خارج از کشور او را به یک دیپلمات جوان و البته با تجربه بدل کرد و وقتی در سال 1317 بعد از 5 سال از سوئیس به تهران بازگشت ریاست تشریفات دربار برعهده اش گذاشته شد  انتظام رئیس تشریفات دربار بود که شهریور 20 فرارسید؛ سفیران روسیه و انگلستان برای دولت ایران اولتیماتوم فرستادند که اتباع آلمانی را از کشور اخراج کند و دولت هنوز دست و پایش را جمع نکرده بود که یادداشتی دادند مبنی بر اشغال ایران از شمال و جنوب بنابراین او یکی از معدود شاهدان ماجراهای دربار در آن ایام بود البته انتظام خاطرات روزهای شهریور را سال ها بعد به نگارش درآورد گرچه می نویسد که همه خاطراتش مبتنی بر یادداشت های بوده که در آن ایام پرآشوب روز به روز برداشته ام  خاطرات روزانه انتظام از ساعت 9 صبح روز دوشنبه سوم شهریور 20 آغاز و تا سه شنبه 25 شهریور ادامه می یابد قبل از آن هم در مقدمه ای حدود 4 هزار کلمه ای سبب یا بهانه واقعه سوم شهریور را تحلیل می کند این تحلیل چنین آغاز می شود از یک سال قبل از شروع جنگ بین المللی دوم یعنی از 1937 و 38 میلادی دولتین روس و انگلیس نسبت به آلمانی هایی که به عناوین مختلف در ایران اقامت داشتند بدبین بودند و این نکته را سفرای آن دو دولت بارها به گوشه و کنایه به ما می گفتند انتظام در ادامه می نویسد این تحلیل که رضاشاه از سیاست بین الملل بی اطلاع و غافل بود یا نخوت و غرورش باعث حوادث شهریور شده سطحی و غیرمنصفانه است و دلایل خود را هم برمی شمارد و نتیجه می گیرد که رضاشاه از حقیقت غافل نبود و در عین این که مانند هر ایرانی میهن پرستی از تعدیات این دو همسایه به تنگ آمده بود باز نجات ایران را در پیروزی هیتلر نمی دانست  از خلال روزنوشت های انتظام است که متوجه می شویم او فروغی را به کاخ آورده تا