کتاب زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان نویسنده محمدعلی چلونگر ناشرانتشارات حوزه و دانشگاهوزیری شومیزچاپ سوم 1386 از زمان فتح افریقیه و مغرب توسط مسلمانان آتش مخالفت و شورش علیه امویان و عباسیان در این منطقه شعله ور بود اسماعیلیان در نیمه دوم قرن سوم هجری با اعزام ابوعبدالله شیعی دعوت خود را در مغرب و افریقیه آغاز کردند و کمتر از دو دهه موفق به تشکیل مهم ترین حکومت شیعی تا آن تاریخ شدندتشکیل این حکومت در میان بربرها مبتنی بر زمینه های سیاسی اجتماعی فرهنگی مذهبی و اقتصادی مهمی بود ضعف عباسیان در اواخر قرن سوم موقعیت جغرافیایی افریقیه و مراکز اصلی آن اختلاف میان فاطمیان ضعف سیاسی و نظامی فرقه شیعی زیدی در اوخر قرن سوم و رهبری واحد و نیرومند فاطمیان در مغرب از جمله این زمینه هاست نفوذ علویان و شیعیان نیز که از قرن دوم در افریقیه و مغرب از پایگاهی رفیع برخوردار بودند در اقبال به فاطمیان کمک شایانی کرد موقعیت تجاری افریقیه و مغرب علاوه بر این که از لحاظ اقتصادی جایگاه ممتازی برای تشکیل خلافت فاطمیان ایجاد کرده بود موجب شده بود داعیان فاطمی از مراکز و شبکه راه های تجاری برای گسترش قیام نیز بهره ببرند بحران اقتصادی افریقیه و مغرب در اواخز قرن سوم موقعیت ویژه ای برای تبلیغ اصول مساوات جویانه اسماعیلیان فراهم کرد و فاطمیان با طرح شعارهای امیدبخش قبایل درمانده را مجذوب حکومت خویش کردند کتاب حاضر در چهار فصل به بررسی علل و زمینه های پیدایش خلافت فاطمیان پرداخته است عناوین این چهار فصل عبارتند از زمینه های سیاسی گرایش به فاطمیان در افریقیه زمینه های اجتماعی گرایش به فاطمیان در افریقیه زمینه های مذهبی و فرهنگی گرایش به فاطمیان در افریقیه و زمینه های تجاری و اقتصادی گرایش به فاطمیان در افریقیهاز حکومت های مهم در طول تاریخ خلافت فاطمیان در ناحیه غرب عالم اسلام بود که در افریقیه حدود تونس امروزی تشکیل شد این حکومت در سال 297ه ق با تکیه بر اعتقادات اسماعیلی در قیروان شکل گرفت و در مدتی کوتاه حوزه فعالیت آن تا دورترین نقاط غرب اسلامی گسترش یافت کتاب حاضر طی چهار فصل به بررسی عوامل زمینه های گرایش بربران به فاطمیان در افریقیه اختصاص دارد کتاب با نقد و بررسی منابع تحقیق آغاز می شود  سپس مباحث اصلی فراهم می آید در فصل اول مولف زمینه های سیاسی  گرایش فاطمیان در افریقیه را طی سه بخش بررسی می کند1  اوضاع سیاسی افریقیه و مغرب در آستانه قیام فاطمیان 2 زمینه های سیاسی موفقیت فاطمیان در افریقیه 3 تاریخ سیاسی قیام فاطمیان در افریقیه و مغرب  موضوع فصل دوم بررسی زمینه های اجتماعی گرایش به فاطمیان در افریقیه است که از چهار بخش تشکیل یافته است1  اوضاع اجتماعی افریقیه و مغرب 2 عوامل و زمینه های موفقیت فاطمیان در افریقیه 3 اباحی گری و گرایش به فاطمیان 4 علوم غریبه سحر و پیش گویی تنجیم و و گرایش به فاطمیان فصل سوم به بررسی زمینه های مذهبی و فرهنگی گرایش به فاطمیان در افریقیه اختصاص یافته مشتمل بر سه بخش است1  تشیع و علویان در افریقیه و مغرب در آستانه قیام فاطمیان 2 مهدویت و گرایش به فاطمیان 3 تشکیلات دعوت در افریقیه و مغرب و نقش آن در تشکیل خلافت فاطمیان در فصل چهارم زمینه های تجاری و اقتصادی گرایش به فاطمیان در افریقیه بررسی شده است بخش پایانی کتاب به فهرست منابع نمایه اسامی شجره نامه نخستین امامان اسماعیلی و چند نقشه از سرزمین مورد بحث اختصاص دارد