کتاب سرگذشت حاجی بابای اصفهانی ترجمه سرگذشت حاجی بابای اصفهانی که محصول سال های پختگی میرزا حبیب اصفهانی و متکی به تجربه های گذشته او به منظور کشف قابلیت های زبان فارسی است یک ترجمه متعارف نیست و در چار چوب تنگ تعریف ترجمه نمی گنجدترجمه سرگذشت حاجی بابای اصفهانی بازآفرینی یک اثر گمشده و تلاشی برای نوشتن یک رمان ایرانی اولین رمان ایرانی به دست یک نویسنده ایرانی ستزبان میرزا حبیب متکی ست به فارسی کهن و با اتکا به این پشتوانه است که زمینه رهایی خودش را از بند زبان رسمی و منشیانه قاجاری فراهم می کندمیرزا حبیب ایجاز و استحکام و وقار زبانش را به اسلاف خودش مدیون است و زبان او حلقه پیوندی ست میان فارسی نویسی قرن ششم هجری با عصر مامیرزا حبیب زبانی را که به دست منشیان بی مایه و ادیبان متظاهر قلمبه سلمبه نویس معاصرش به زبان الکن به بن بست رسیده و دست و پا بسته ای تبدیل شده بود به یک زبان داستان گو تبدیل کرد و با تسلطی که بر زبان گفتار زمانه اش داشت و با پیوند زدن این زبان به زبان نهصد ساله فارسی به همنهادی رسید که در قالب رمان به خوبی جا می افتد و جواب می داد سرگذشت حاجی بابای اصفهانی برای اولین بار در سال 1905 میلادی در کاکته و از روی نسخه دست نوشته شیخ احمد روحی کرمانی به چاپ رسیدویرایش جدیدی که از این اثر به دست دارید اولین و یرایشی ست که بر اساس نسخه دست نوشته خود میرزا حبیب اصفهانی به چاپ می رسد