کتاب نقد و خلاقیت در تفکّر علی شریعتمداری ناشر سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ اروند کتاب کتاب نقد و خلاقیت در تفکّر علی شریعتمداری ناشر  سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی مکتب سلوک یا رفتار  قواعد حاکم بر رفتار و یادگیری حیوانات را اساس یادگیری انسان قرار می دهد در این مکتب یادگیری امری مکانیکی تلقی می شود و تمرین و تکرار شرط آن است اسکینر پاداش یا تقویت را عامل اساسی یادگیری می شمارد اما این یادگیری سطحی است و با آن یادگیری که از طریق فهم و بصیرت و بر محور تفکر انجام می شود قابل تلفیق نیست درباره ماهیت تفکر نیز نظریات گوناگونی ابراز شده است تفکر توجه به امور خارج از حواس درک تفسیر زبان طبیعت درک ارتباط گذشته و حال و آینده طراحی منطقی سنجش پیش بینی و محاسبه است برخی تفکر را فرایندی زیستی و بیولوژیک می دانند و آن را سازماندهی اطلاعات می شمارند اما این تنها یک بعد موضوع است آنچه در فرایند تفکر انتقادی رخ می دهد فرایند حل مساله است بنابراین ماهیت تفکر را باید از طریق ماهیت حل مساله شناخت در فرایند حل مسأله خود فرد پس از گردآوری اطلاعات  روابط آن ها را می سنجد درک می کند و با تفکر آن ها را سامان و نظم می دهد و به نتیجه می رسد مواجهه با مسأله آشکار شدن آن تدوین فرضیه و انتخاب بهترین فرضیه مراحل اساسی تفکر به شمار می آیند استاین چهارده ویژگی برای افراد خلاق و آفریننده برمی شمارد اما مهم ترین ویژگی تفکر خلاق تفکر واگراست روش حل مسأله همان روش علمی است که اندیشمندان در حل مسأله به کار می برند جان دیویی پنج قدم یا مرحله را در فرایند تفکر متمایز می سازد مشکل احساس شده؛ جایگاه و تعریف مشکل؛ پیشنهاد راه  حل احتمالی با روشن ساختن مدلولات یا اشارات پیشنهاد از طریق استدلال یا استنتاج؛ بررسی و آزمایش بیشتر به منظور پذیرش یا رد پیشنهاد انسان در زندگی شخصی و حیات اجتماعی با موقعیت مسأله دار برخورد می کند اما حضور این موقعیت  همواره آشکار نیست در زمینه  شخصیت مسأله سؤال هایی اساسی مطرح می شود که پاسخ به آن ها نیز مستلزم نقادی و نوآوری است گردآوری اطلاعات بررسی زمینه مسأله و تهیه خلاصه مدارک حل مسأله را آسان تر می کند جمع آوری اطلاعات نیز می تواند از این منابع صورت گیرد تجربیات شخصی تجربیات دیگران مشاهده آزمایش قدرت تخیل اما مهم ترین مرحله تحقیق تدوین فرضیه یا تئوری است درتئوری هم مشاهده و هم توصیف  مقایسه استنتاج آزمایش و بررسی به کار می آیند معرفت امری ذهنی است و تئوری در اصطلاح علمی توضیحی است که عالم در برخورد با پدیده ها به وجود می آورد هماهنگی با امور خارجی و توضیح آن ها هماهنگی با دیگر فرضیه ها  ساده بودن بارور بودن و قابلیت بررسی شش ویژگی یک فرضیه است تفکر انتقادی فرایندی است که هم جنبه عاطفی دارد و هم جنبه عقلانی یک متفکر زبان و فکر را تحلیل می کند انتقاد و ارزیابی دارد و ترکیب یا وحدت دادن به اندیشه ها  بررسی ارزش ها و سیر عقلانی از فعالیت های خاص اوست چنین ذهنی ویژگی هایی خاص دارد تردید منطقی کنجکاوی شدید فهم عمیق دید وسیع سعه صدر ترقی طلبی فروتنی و وحدت رویه از جمله آن ویژگی ها شمرده می شوند ذهن فلسفی یا همان طرز تفکر صحیح علمی ابعادی دارد که جامعیت تعمق و قابلیت انعطاف برجسته ترین آن هاست مشاهده امور خاص با توجه به ارتباط آن ها به یک زمینه وسیع ارتباط دادن مسائل حاضر به اهداف دور  به کار بردن قوه تعمیم و توجه به جنبه های نظری ابعاد گوناگون جامعیت شمرده می شوند اما تعمق این است که آنچه را دیگران بدیهی می پندارند قابل پرسش بدانیم امور اساسی هر موقعیت را کشف کنیم جنبه های اشاره وار و تلویحی موقعیت را دریابیم و قضاوت و حکم را با روش فرضیه ای ـ قیاسی استوار سازیم رها ساختن خود از جمود روانی ارزش سنجی افکار بدون توجه به منبع آن ها توجه به مسائل مورد بحث از جهات متعدد و پذیرفتن نظریه ها یا قضاوت های موقتی و شرطی و علاقه مندی به اخذ تصمیم در مواقع مبهم جنبه های گوناگون قابلیت انعطاف دانستن یک ذهن فلسفی است