در خدمت و خیانت روشنفکران نوشته جلال آل احمد آل احمد در کتاب در خدمت و خیانت روشنفکران به بررسی مفهوم روشن فکری پایگاه های طبقاتی آن در ایران و بررسی عملکرد روشنفکران ایرانی پرداخته است جلال آل احمد در این کتاب به ذکر مصادیق روشنفکری از لحاظ خودش نیز پرداخته است وی در این راستا ابتدا پیامبران را در سرلوحه لیست روشنفکران قرار می دهد و در مراتب بعدی از کسانی همچون سیاوش شخصیت اساطیری ایران که خونش بیگناه ریخته شد گئومات زرتشت مانی مزدک بزرگمهر و خاندان برمکی نام می برد و بعد در دوره اسلامی هم به شخصیت هایی مثل فردوسی ابوریحان بیرونی ابوعلی سینا ناصرخسرو خیام حسن صباح و مولوی اشاره می کند و این لیست را ادامه می دهد تا برسد به سید جمال اسدآبادی قائم مقام فراهانی و میرزا تقی خان امیرکبیر البته آل احمد افرادی مثل سعدی عنصری فرخی و قاآنی را هم مستعد روشنفکر شدن می داند ولی معتقد است که آن ها از برخی از صفات لازم برخوردار نبوده اند و در نتیجه نمی توانند در لیست مربوطه جایی داشته باشند در این لیست اسامی شخصیت های غیرایرانی مثل ژان پل سارتر برتراند راسل آندره ژید آنتونیو گرامشی و ریمون آرون هم دیده می شود علاوه بر این شخصیت هایی مثل ملک المتکلمین کسروی ملک الشعرای بهار دهخدا دکتر مصدق نیما و خلیل ملکی هم در لیست روشنفکران ایرانی جلال آل احمد قرار دارند