کتاب تاریخ سند معروف به تاریخ معصومی نویسندهسید محمد معصوم بکری ناشراساطیر وزیری گالینگورچاپ اول 1382 تاریخ سند  معروف به تاریخ معصومی  نویسنده سیدمحمد معصوم بکری تصحیح عمر بن محمد داود پوته ناشر اساطیر تعداد صفحه 352 اندازه کتاب وزیری گالینگور  سال انتشار 1382  دوره چاپ 1     تاریخ سند معروف به تاریخ معصومی تالیف سید محمد معصوم بکری وفات 1019 ه ق یکی از رجال نظامی و مورخان دوران مغولان کبیر مغولان هند یا تیموریان هند است این اثر که در حدود 1009 ه ق به رشته تحریر درآمده یکی از کهن ترین متون تاریخی درباره تاریخ سند است  مولف در این کتاب تاریخ سند و بخشی از حکام هند و دهلی نیز قندهار غزنه تا ماورائ النهر را از زمان فتح سند به دست اعراب مسلمان تا زمان حیات خود اوایل قرن یازدهم هجری در چهار بخش بدین شرح تدوین نموده است 1ـ در ذکر فتح سند و تعیین نمودن عسکر فیروزی اثر اسلام از دارالسلام بغداد در زمان خلافت ولید بن عبدالملک وقایع محاربات ایشان با لشکر کفار حق ناشناس و مدت حکومت گماشتگان خلفائ بنی امیه و بنی عباس 2ـ در ذکر سلاطین که بعد از حکومت گماشتگان خلفای عباسیه لوای حکومت در دیار سند برافراشته اند 3ـ در ذکر ایالت حکام ارغونیه و مدت حکومت و وقایع محاربات ایشان 4ـ در ذکر انتقال ولایت سند به حیطه تصرف بندگان درگاه بعد از انقضای حکومت سلطان محمود خان و ذکر احوال حکامی که به ایالت بهکر مقرر شده اند  کتاب با توضیحات مصحح کتابها و منابع نمایه اسامی به پایان میرسد این کتاب به تصحیح عمر بن محمد داود پوته در سال 1357 ه ق 1938 م در هند بمبئی به چاپ رسیده است کتاب حاضر چاپ عکسی افست از چاپ هند است که بدون حروفچینی مجدد و بدون توضیح یا مقدمه ناشر ایرانی منتشر شده است  سند در بین ولایات شبه قاره هند دارای بیشترین تاریخهای محلی به زبان فارسی است اگرچه سابقه تاریخنگاری محلی فارسی در آنجا با برگردان فتحنامه سند مشهور به چچنامه از عربی به فارسی به اوایل قرن هفتم هجری میرسد؛ اما در واقع اولین نوشته مستقل محلی سند به زبان فارسی تاریخ سند میرمعصوم معروف به تاریخ معصومی میباشد بنابراین سؤال پژوهش این است که اثر مذکور دارای چه ویژگیهایی بوده و مطالب آنچه اهمیتی دارد  سؤال به نظر میرسد تاریخ سند میرمعصومی در بسیاری از مطالب راجع به سند منبع اول تألیفات بعدیِ تاریخ محلی منطقه بوده به طوریکه سایر تواریخ در این مورد بهره بسیاری برده اند فرضیه غرض ارائه مشابهت های تاریخی فرهنگی و معنوی سند با اندیشه های ایرانی و اسلامی مؤلفه های متعددی مانند تعالیم و آموزه های ادبی اخلاقی و اجتماعی در رشد و شکوفایی تألیفات به زبان فارسی از جمله در زمینه تاریخنگاری است  هدف مقاله به شیوه توصیفی و تحلیلی روش به این نکته دست یافته که تاریخ سند معصومی بیشتر به فتح سند توسط مسلمانان حکومتهای سند از آغاز تا بابریان انتقال حاکمیتهای محلی به امپراتوری تیموری اقوام ساکن سند و مهاجرین به آنجا و شخصیتهای متنفذ و مقتدر از جمله حکام و فرهیختگان ازجمله ادبا و اهل علم توجه کرده است البته مسائل اجتماعی و مردمی نیز به صورت کمرنگ دیده میشود  سرزمین سند از زمان قدیم مولد و مسکن یک عده علماء و فضلاء بوده که آثار خود را در تأریخ عالم اسلام گذاشته اند و در جمیع علوم و فنون بهره وافر داشته چنانکه از کتب تاریخ و سیر و ادب و حدیث مانند انساب سمعانی و معجم البلدان یاقوت و غیرهما واضح و لایح است همچنین شمه ای از احوال بزرگان متأخرین که درین خاک زیست نموده و مردم را از فیوضات خویش مستفیض ساخته در کتابها مانند تاریخ معصومی هذا و تحفه الکرام تألیف میر علیشیر قانع تهتوی مندرج است  میان این دو گروه افاضل فترتی عظیم واقعست تقریبا هفت قرن که در خلال آن تاریخ سیاسی این دیار مضطرب و ناقص و مبهم مانده است  یعنی بعد از انقراض دولت بنی عباس که منتسبان خود را برای حکومت سند وقتا فوقتا می گماشتند یک دوره ملوک الطوائفی آغاز می شود و مملکت سند یکی بعد دیگری در تحت تصرف غزنویان و غوریان و سایر سلاطین دهلی می آید و چنان غبار تاریکی آن را فرا می گیرد که بجز چند اشعه نور چیزی بنظر نمی رسد حتی هیچ مؤرخ از سلسله سومرگان و ستمگان که حکام اهلی بودند سوای بعضی أسماء و حقائق که قریب به ظنون و نظیر قصص و حکایات است چیزی محقق نیاورده است گویا کسی تاریخ این قرنهای تیره ننوشته و یا اگر نوشته از توالی ء حکام و اغتشاش عام و بی اعتنائی خلف خام دست خوش روزگار گشته و هیچ نشانی از ان نمانده  و بسیار جای تاسف است که هیچ کتاب تاریخ قبل از تسخیر سند بر دست عرب بما نرسیده باین نتیجه که تأریخ این سرزمین قبل از فتح محمد ابن قاسم در پرده استتار مانده الّا برخی احوال از حکومت رایان و برهمنان که بطور افسانه ای در چچنامه مذکور است و بعد از فتح اسلام است که ما در میدان تاریخی پا می گذاریم و آن هم برای صد و پنجاه سال که در اثنای این مدت گماشتگان بنی أمیه و بنی عباس یکی بعد دیگری آمده ملک سند را از جانب خلفاء در تحت تصرف خویش داشته اند و لیکن متأسفانه أحوال ایالت این نائبان نیز بجز چند اشاراتی که در کتب تأریخ عربی موجود است بطور رضایت بخش یافت نمی شود درین زمینه دو مؤرخ عربی أعنی البلاذری المتوفی 279 892 مؤلف فتوح البلدان و الیعقوبی المتوفی 284 897 مؤلف تأریخ الیعقوبی مستثنی هستند سابق الذکر یک فصل علیحده بر فتح سند در کتاب مستند خود آورده و مؤخر الذکر نیز تقریبا همان بیان باختصار و تغییر قلیلی تقریر کرده بعلاوه این سیاحان و جغرافیه نویسان عرب و متعرب مانند اصطخری و مقدسی و مسعودی اسمای شهرهای قدیم سند را ذکر کرده اند اما بواسطه مرور زمان و تداول کتّاب صورت اکثری از آنها چنان مسخ شده است که هویّت و استخراج آنها از حد امکان بیرون است اولین تاریخ جامع که در فتح بلاد سند در زبان تازی تألیف شده کتابی بود که أبا عن جدّ در میراث قاضی اسماعیل بن علی الثقفی قاضی ء بکر آمده و از روی آن نسخه علی بن حامد بن ابی بکر