کتاب انسانی بسیار انسانی انسانی بسیار انسان شروع دوره بلوغ نویسندگی نیچه محسوب می شود اثری پیچیده که بسیاری از مضامین را کاوش می کند و فاصله چشمگیری با تفکر قبلی وی دارد در این کتاب نیچه وفاداری اولیه خود با شوپنهاور و واگنر را می شکند و چهارچوب فلفسه خود را پایه گذاری می کند برخلاف بی اعتنای قبلی نیچه به علم اکنون علم را ابزاری برای رد متافیزیک سنتی می داند او علم را گامی اساسی در ظهور روح های آزاده می داند که پیشگامان فرهنگی خواهند بود در کتاب انسانی بسیار انسان نیچه متفکری است دقیق تحلیل گر جدی و خردمند که زدودن اوهام و شکستن بت ها دست می زند از آنچه فرهنگ زمانه را تهدید می کند سخن می گوید با اندیشه روشنفکری هم آوایی نشان می دهد و به این امید به قلم پناه می برد که بتواند آنچه فرهنگ را تضعیف و آینده اش را تهدید می کند شناسایی و درمان کند باورش این بود که تنها چیزی که می تواند امکان حیاتی موجه و سزاوار زیستن را فراهم کند تدام و ریشه دارشدن تفکر دوره روشنگری است که به کُنه امور پی می برد و بی رحمان حجاب از رخ حقیقت برمی گیرد  بخشی از کتاب انسانی بسیار انسان  مشکلات فلسفی در تمام ابعاد و جنبه های آن تقریباً همان شکل و شمایل دو هزار سال پیش را دارد یعنیی هنوز هم می پرسند چگونه ممکن است چیزی را متضاد خود به وجود بیاید؟ به عنوان مثال معقول از غیرمعقول زنده از بی جان امور منطقی از امور غیرمنطقی نوعی دوستی از خودخواهی بی علاقگی و بی تفاوتی از حرص و طمع و حقیقت از خطا و اشتباه به وجود می آید و نشأت گرفته است؟ فلسفه متافیزیکی از قبل به شیوه خودش این مسئله دشوار را برای خودش حل کرده است و تکامل یک چیز از چیز دیگر را رده کرده است و ماهیت و علت وجودی هر چیز را در منشأیی معجزه آسا و در مرتبه ای والاتر و بهتر از آن که قائم ذات است نسبت می دهد از طرف دیگر فلسفه تاریخی که به نوعی نمی توان آن را جدا از علم فیزیک دانست علمی که از تمام روش های فلسفی تازه تر و جوان تر است و با تجربه به دست آمده و احتمالاً همیشه نتایج مشابهی دارد و ضد و نقیضی در آن وجود ندارد به جز در موارد اغراق های معمولِ عامیانه مردم یا ادراکات متافیزیکی و خطای خرد در استدلال در پایین ترین نقطه از چنین تناقض و مغایرتی قرار می گیرد براساس این توضیح به طور مقتن نه رفتاری غیر خودخواهانه وجود دارد و نه دیدگاهی کاملاً منفعلانه و از روی بی علاقگی؛ و هر دو حالت حاصل تصعدی است که در آن عناصر بنیادی تقریباً به شکل فرّار به نظر می رسند و تنها از طریق مشاهده دقیق است که می توان به وجود آن ها پی برد همه آنچه که ما اکنون و در شرایط فعلی هر یک از علوم به آن نیاز داریم حالت شیمیایی ادراک و احساسات اخلاقی دینی زیبا شناختی و همچنین احساسات و ادراکی در مورد امور کوچک و بزرگ جامعه و تمدن است که حتی در تنهایی هم در مورد آن ها تعقل می  کنیم؛ اما اگر این حس شیمیایی و تعقل ما را به این نتیجه برساند که بهترین ها و باشکوه ترین ها از محقرترین و نازل ترین چیزها نشأت گرفته است چه؟ آیا عده زیادی هستند که تمایل داشته باشند در چنین تحقیقاتی شرکت کنند؟ آیا نوع بشر دوست دارد که سؤالاتی مربوط به منشأ و آغاز امور مطرح کند؛ آیا نباید برای ادامه این مسیر چیزی تقریباً ضد انسانی شویم؟