آزادی بیان و مبانی آن آزادی آرمان بلند بشر است که همراز و همپای زندگی انسان جایگاهی درخور از آن خود ساخته و در گذر تحولات بحث برانگیخته و دشواری  ها درافکنده و گشایش  ها به ارمغان آورده است  این مسأله در عرصه  های مختلف بروز و ظهور داشته است؛ گاه در عرصه ی دانش کلام دینی تحت عنوان اراده و اختیار و نقطه ی مقابلش جبر بروز کرده و نزاع های مختلفی را ایجاد نموده است و گاه در عرصه ی سیاسی به عنوان آرمان و هدفی تلقی شده که برای آبیاری خود جان  های زیادی را قربانی کرده است  آنچه مسلم است در جهان اسلام و اندیشه  های اسلامی بیشتر لایه ی کلامی آزادی مطرح بوده و از نخستین سده  های اسلام تا روزگار کنونی متکلیمن اسلامی بر سر چگونگی سازگاری میان اراده ی خداوند و اراده ی بندگان بحث و مناظراتی داشته  اند و این امر بستر زایش فرقه  ها و نحله  ها و بهانه ی تقدیس  ها و تکفیرها شده است و البته آثار مکتوب زیادی را برای نسل  های بعدی به ارمغان آورده است  اما لایه ی سیاسی آزادی جایگاه کارکردها و چالش  های این بحث کمتر مورد توجه قرار گرفته است و کتاب و رساله  ای متقن و مستقل از سوی فقها و حقوقدانان عظام تدوین نشده است مبحث آزادی بیان محدودیت  ها و حدود و ثغور آن را تنها می  توان در لابلای مباحثی چون ولایت بیعت حسبه جهاد امر به معروف و نهی از منکر مکاسب محرمه وقف و  یافت آن هم به صورت کاملاً فرعی و استطرادی  این در حالی است که در فرهنگ سیاسی و فلسفی کمتر واژه  ای به اندازه ی آزادی به بازی گرفته شده است در حالی که پاره  ای از حکیمان آزادی را به مفهوم رهایی از هرگونه قید و بند دانسته  اند جمعی دیگر آن را اطاعت از عقل و احترام به قانون معنی کرده  اند چه خون  ها ریخته شده است تا معلوم شود کدامیک از این دو متخاصم از آزادی دفاع کرده است و چه بحث  ها درگرفته که کدام اندیشه به واقعیت نزدیکتر است  در دنیای امروز هم فلاسفه سیاسی به خصوص در غرب می  کوشند اضلاع مختلف آزادی را تبیین نمایند و با بسط آزادی  های مدنی و سیاسی تحدید و یا سلب آزادی  های شهروندان را به حداقل ممکن کاهش دهند این تلاش  ها باعث شده تا برخی از روشنفکران خاستگاه آزادی را غرب بدانند و ادیان آسمانی از جمله اسلام را به مخالفت از آزادی و یا طرفداری از سانسور شدید متهم نمایند در حالی که حقیقت غیر از این است؛ اسلام نه تنها مخالف آزادی  های فردی مدنی و سیاسی نیست بلکه قرن  ها پیش از غربی  ها خود منادی و نظریه پرداز آزادی انسان بوده است البته این بدان معنا نیست که اسلام از آزادی مطلق دفاع می  کند باید پذیرفت که اصولاً هر دینی که الزامات فکری و عملی را رهنمود می  دهد طبعاً نمی  تواند مروّج رهایی و بی  قیدی باشد  حقّ آزادی بیان را که در تمام اعلامیه های حقوق بشر به صراحت به آن اشاره شده و در قوانین اساسی بسیاری از کشورها از جمله قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مورد حمایت قرار گرفته است می توان از دیدگاه های مختلف مورد بررسی قرار داد مثلاً از نظر فلسفی و روانی می توان گفت با توجه به اینکه انسان آزاد آفریده شده است نیاز روانی به بیان افکار و اندیشه های خود را دارد یا از نظر اجتماعی آزادی بیان سبب برخورد و تعاطی افکار رشد و شکوفایی اندیشه ها می شود و یا از نظر سیاسی یکی از ارکان جدی دموکراسی است  در این کتاب در پی آن هستیم که مشخص کنیم آزادی چه اقسامی دارد و آزادی بیان بعنوان یکی از این اقسام چه جایگاه و مرتبه ای دارد پس از روشن شدن این موارد به مستندات دینی و قانونی اصل آزادی بیان پرداخته و مبانی آن را نیز مورد بحث و بررسی قرار می دهیم