کتاب میراث باستانی ایران نویسنده ریچارد نلسون فرای مترجم مسعود رجب نیا ناشر علمی و فرهنگیچاپ نهم 1392 بر دانش پژوهان پوشیده نیست که دامنه دانش در هر رشته ای پیوسته در پیشرفت و گسترش است و هر روز پرتوی نو درخشندگی می کند و پاره ای از آنچه در گذشته بر جهانیان نا پیدا و تاریک بود پدیدار و روشن می سازد استاد ریچارد فرای شرقشناس نامی و استاد کرسی فارسی دانشگاه هاروارد که چندین سال در ایران به سر برده اند و در دانشگاه تهران به بررسی ادبیات ایران سرگرم بوده و از استادان ادبیات فارسی بهره گرفته اند در این کتاب که متن انگلیسی آن به سال ۱۹۶۳ چاپ شده است آخرین پیشرفتهای علمی و نتایح بازپسین کاوشهای باستانشناسی و به ویژه آنچه دانشمندان شوروی درنسا با کاوش یافته اند و از نظر تاریخ اشکانیان که گوشه ای است از تاریکترین پاره های تاریخ ایران اهمیت بسیار دارد به خوانندگان عرضه می کنند  در پی فروپاشی حکومت هخامنشی به دست اسکندر مقدونی سلوکیان در ایران بر کار شدند؛ سلسله ای که ۳۱۰ سال بر آسیای غربی فرمان  راند سالهای۳۱۲ تا ۶۴ پم آنان جانشین سلوکوس یکم ـ از سرداران اسکندرـ بودند و نزدیک به ۱۷۰ سال بر سرزمین های غربی و ۷۰ سال بر بخشهای شرقی ایران فرمان راندند تا اینکه در سال ۲۶۱پم سرزمین باختر بلخ از حکومت سلوکیان اعلام استقلال  کرد و دولت یونانی بلخ پا به عرصه نهاد ارشک نیز در سال ۲۳۸پم بر ایالت پارت خراسان امروزی چیره  شد و سلسله اشکانی را بنیاد نهاد و به تدریج بیگانگان را راند؛ اما آثار فرهنگی یونان قرنها در این دیار و نواحی بسیار گسترده ای پایید که به عصر هلنیستی نامبردار است؛ دوره ای مابین مرگ اسکندر در سال ۳۲۳پم تا پدیدآمدن امپراتوری روم در این دوران تأثیر فرهنگی و قدرت یونان در اروپا و آسیا در اوج خود بود به طوری که در ادبیات هنر تئاتر معماری ریاضیات فلسفه و موسیقی دیگر ملل از جمله ایرانیان آثاری به جا نهاد و نوشتار زیر به همین موضوع می پردازد هنر هخامنشی هنری درباری بود و این شیوه هنری بسیاری از سنتهای گوناگون باستان را از سراسر خاور نزدیک گرد می آورد؛ همچنان که هخامنشیان نیز بسیاری از مردم این بخش از جهان را زیر فرمان آورده بود هنر یونان درست در برابر هنر هخامنشی هنری بود که هیچ ریشه درباری نداشت و از مردم الهام می گرفت و برایشان فراهم می شد و اساطیر و رسمهای رایج میان ایشان را مجسم می ساخت در زمان هخامنشی مردمان سامی و مصری هنری داشتند که با اساطیر و رسومشان پیوند داشت؛ ولی در ایران هنر متکی به رسوم وجود نداشت آنگاه که یونانیان در مصر جایگزین ایرانیان شدند هنر و رسوم بومی مصر در پرستشگاه ها و روستاها رونقی گرفت؛ اما در اسکندریه هنر یونانی غلبه داشت همین امر در بین النهرین نیز صدق می کرد در ایران اوضاع اندکی دگرگون بود؛ زیرا ایرانیان که سبکی درباری داشتند بر جهان فرمانروایی می کردند و اکنون که یونانیان چیره گشته بودند می بایست برای ایشان شیوه ای نو و درباری پدید آورند هنر هلنی با هنر کهن یونان متفاوت بود برخی گفته اند هنر کهن یونان بیشتر به پیروی از طبیعت گرایش داشت در صورتی که هنر هلنی بیشتر در پی آفرینش تصوری غیر عادی بود شاید درست باشد که می گویند هنر همان راهی را در پیش می گیرد که دین و سیاست در پیش گرفته اند و آنچه تفاوت در میان هنر باستانی یونانی و هنر هلنی دیده می شود نتیجه نفوذ خارجی مشرق نیست بلکه حاصل تغییری است که در جامعه یونان پدید آمده در ایران به سبب وجود سنتهای امپراتوری درآمیختن و یکپارچه شدن عناصر شرقی کهن با عنصر نوین یونانی و پدیداری شیوه درآمیخته دیگری در هنر زودتر از سوریه و بین النهرین رخ نمود عناصر دیگری نیز در قرن اول پم هم در ایران و هم در شرق مدیترانه به این ترکیب افزوده شد در ایران این عنصر همانا سنتهای فرهنگی نوینی بود که از آسیای میانه و مخصوصاً از پارتیان رسیده بود و موجب ظهور هنرهای جدیدی در دربار فرمانروایان ایران شد در غرب رومیان موجب بروز هنر یونانی و رومی شدند فرارسیدن این هر دو عنصر آغاز برافتادن دوران هلنی بود نمی توان گفت یک دین خاص ایرانی در زمان هخامنشیان وجود داشته است؛ زیرا هخامنشیان بسیار تحت تأثیر بومیان غرب ایران و فرهنگ بین النهرین قرار داشتند؛ مثلاً آیین پرستش الهه باستانی بین النهرین که نانای Nanai نام داشت شاید با آیین های ویژه آناهید در دوران اخیر فرمانروایی هخامنشی درآمیخته و در سراسر امپراتوری پراکنده شده بود وضع پیوند آناهیتا و نانای روشن نیست و نمی توان با در کنار هم آوردن این دو همچون دو الهه مساوی و متحد مسئله را حل شده انگاشت آیین آناهیتا و نانای در اقطار جهان پراکنده گشت چنان که از مردی سُغدی به نام بنده نانای که در سین کیانگ چین در اوایل سده چهارم پم می زیسته و نیز از املاک پرستشگاه نانای در نسا واقع در پارتیا در قرن دوم پم آگاهی یافته ایم اهمیت آیین آناهیتا در ارمنستان و غرب ایران بر همگان آشکار است ارمنیان شاید در پایان فرمانروایی سلوکیان نانهNane و آناهیتا هر دو را با آرتمیس برابر می دانستند در ادبیات نیز مانند دین درآمیختگی روی داد و نوشته هایی مانند اسکندرنامه ها که پر از تصورات و تخیلات پرمبالغه بود و کتاب اخنوخ۶ پدیدار شد تعبیر داستانی و عرفانی متنهای کهن رواج یافت و بروس Berossos اساطیر باستان را به گونه تمثیل و داستان تعبیر کرده است در این دوران خدایان کهن به صفات آدمیان درآمدند اعتقاد به کاهنان پیشگو و کتابهای جادو و سحر و ستاره شناسی بالا گرفت فیلسوفان گذشته به دانش و شناخت جهان از راه علوم  طبیعی گرایش بسیار داشتند؛ اما در قرن اول پم توجهشان به سرنوشت روان و پیوند آدمیان با خدا معطوف شد توجه به جادو و اعداد در نزد نوفیثاغورسیان به خوبی نمایان شده است؛ چنان که در آن شیوه فلسفی اعتقاد به اعداد وسیله ای شد برای رهبری سرنوشت آدمیان شاید بتوان گفت که در دوران اخیر تمدن هلنی اوضاع به تباهی گرایید