کاوش های عقل نظری  در کتاب حاضر مهدی حائری یزدی فیلسوف معاصر ایرانی کوشیده است تا یک دوره مباحث فلسفه اسلامی را به زبان فارسی ارائه کند ترتیب این مباحث به همان شیوه ای است که فراگیرندگان فلسفه اسلامی در آغاز با آنها روبرو می شوند وی در مقدمه کتاب با عنوان نیمرخی از فلسفه اسلامی کنونی به تفصیل ارزیابی نگرش های گوناگون درباره فلسفه اسلامی پرداخته است  مباحث اصلی کتاب عبارتست از مقدمه ای بر فلسفه تقسیمات فلسفه علم مابعدالطبیعه تعریف وجود مفهوم و مصداق اشتراک معنوی و لفظی مفهوم کلی و جزئی مفهوم وجود اصالت وجود اقسام وجود علم اتحاد عاقل و معقول خداشناسی تطبیقی و بررسی بعضی لغات فلسفه  پیشگفتار کتاب با عنوان گفتگوی فلسفی ایران و غرب نوشته ای است به قلم سیدمصطفی محقق داماد پژوهشگر برجسته در حقوق و فلسفه اسلامی که در آن کوشیده است تا جایگاه شخصیت فلسفی و آثار نویسنده کتاب را به خوانندگان بشناساند  پایان بخش کتاب فهرستِ آیات احادیث اصطلاحات اعلام کتاب ها و فرق و مذاهب است