کتاب مراکز علمی شیعه در ایران و عراق تا پایان قرن پنجم هجری اثرقدرت الله گراوند مراکز علمی شیعه در ایران و عراق تا پایان قرن پنجم هجری اثر قدرت الله گراوند  به زودی به زودی  ین پژوهش به فعالیتهای علمی شیعیان امامیه از آغاز تا پایان قرن پنجم هجری میپردازد گستره مکانی این پژوهش ایران و عراق است منظور از ایران در این پژوهش شهرهای واقعشده در سرزمین ایران کنونی به علاوه منطقه ماوراءالنهر است و غرض از  عراق بخش میانی و سفلای بینالنهرین است و شام و جزیره قسمت علیای بینالنهرین خارج از محدوده مکانی آن است مراکز1 گاهی اعم از شهر در نظر گرفته شده و منطقه را نیز شامل میشود؛ چنانکه در بخش ایران  ماوراءالنهر به عنوان منطقه در نظر گرفته  شده است موضوع  این  پژوهش  به  مراکز و  موسسات  آموزشی شیعه  دوازدهامامی اختصاص دارد مقصود  از  حوزههای  شیعی مراکز و  شهرهاییاند که تعالیم شیعی به طالبان علم و پیروان این مذهب عرضه میشد؛ هرچند این مراکز تعلیمی در برخی موارد محدود  بوده است حوزههای علمی شیعی مخصوص شهرهای شیعهنشین مانند کوفه و قم نیست؛ بلکه اماکن دیگری که شیعیان و اهل  سنت با هم میزیستند همچون بغداد و نیشابور نیز در نظر است در این پژوهش از شیعه اثنیعشریه با اصطلاح امامیه نیز یاد میشود و منظور از امامیه در این پژوهش آن گروه از شیعیانی هستند  که از خط امامت جدا نشدهاند و قایل به امامت امامان اثنیعشریهشدهاند؛ یعنی گروههای زیدیه اسماعیلیه فطحیه و دیگران  که از خط امامت جدا شدهاند مد نظر این پژوهش نیستند  در پژوهش حاضر سعی شده نخست میزان نفوذ و گسترش تشیع و عوامل آن در سرزمینهای عراق و ایران بررسی شود همچنین   1مقصود از مراکز محل سکونت و استقرار شیعیان امامیه در شهرها و غیر آن است12 در فصل مربوط به موسسات آموزشی فعالیتهای آموزشی شیعیان امامیه در آنها واکاوی شده و نقش عالمان در پیشرفت علمی و آموزشی و موسسات آموزشی ونقش عوامل سیاسی و مذهبی نیز در توسعه و گسترش تشیع بررسی شده است ملاحظه میشود هر گاه حاکمان سنیمذهب تسامح و تساهل مذهبی به خرج دادهاند فعالیت آموزشی شیعیان بیشتر بوده است؛ همچنین در زمان آل  بویه شیعیمذهب شیعیان آزادانه به فعالیتهای آموزشی پرداختهاند افزون بر اینها منابع مالی و هزینهای موسسات آموزشی شیعه  نیز مد نظر این پژوهش قرار داشته است