کتاب اتحاد عاقل به معقول  حسن حسن زاده آملی  بوستان کتاب  اتحاد عاقل به معقول تالیف آیت الله علامه حسن حسن زاده آملی به زبان فارسی و درباره یکی از مهم ترین مسائل حکمی است که فهم بسیاری از معارف قرآنی در مسیر تکامل انسانی و هضم کثیری از اسرار احادیث و روایات صادره از اهل بیت وحی علیه السّلام  بر آن متفرع است نویسنده در مقدمه کتاب اتحاد عاقل به معقول در مورد چگونگی تالیف آن می نویسد از آن رو که حکیمان گفته اند نفس را مشغول بدار و گر نه او تو را مشغول می کند دأب راقم سطور این بود که هرگاه تعطیلی حوزه علمیه تهران یا قم اقبال می نمود در شهرش بلد طیب آمل به انبساط بساط درس و بحث با تنی چند از خواص صاحب دل متمتع بود و به برکات آن ذوات محترم خیر مآل و نفوس شیقه به کمال از این مادبه الهی مائده هایی عاید این کمترین می شد که چند رساله در فنون موضوعات به سلک تحریر درآورد و از آن جمله همین صحیفه است که نموداری از آن محضر است تا چه قبول افتد و چه در نظر آید شروع تصنیف و تدریس آن در ۲۹ ۹ ۱۳۵۵ ش بود و در مدت دو سال به پایان رسید در سیر علمی حق مقتدا و برهان متبع است نه قول این و آن؛ هر چند در این رساله اقوال اعاظم متوغلین در حکمت متعالیه و معارف حقه الهیه را به عنوان تایید و تسدید نقل کرده ایم و از انفاس قدسی آنان استمداد نموده ایم و به ظاهر در کنار سفره آنان نشسته ایم ولی بر در شاهی گدایی نکته ای در کار کرد گفت بر هر خوان که بنشستم خدا رزاق بود  غرض از تدوین این رساله تحقیق در یکی از مهم ترین مسائل علمی فن اعلی؛ یعنی علم الهی و ما فوق الطبیعه می باشد که عبارت از اتحاد عاقل به معقول است و نیل بدان طریقه ای اقوم در وصول به معرفت نفس است که اساس همه خیرات و سعادات و قطب جمیع مباحث حکمیه و محور تمام مسائل عقلیه و نقلیه و معرفت آن اشرف معارف است مرجو از فیاض علی الاطلاق اینکه مستعدین را معدی تام بود علامه حسن زاده آملی با نقل و بررسی آرای کسانی که بحث اتحاد عاقل به معقول را پرورانده اند و یا به نحوی در باره آن ابراز نظر کرده اند تحقیق جامعی را در باره مسئله مزبور ارائه می کند آن گاه به فروعی که خود نسبت به برخی از مسائل اصلند ولی از مسئله اتحاد عاقل به معقول منشعبند اشاره کرده و در مورد هر کدام بر حسب مقام به بحث و تحقیق می پردازد برخی از مطالب کتاب تنقیح موضوع در اتحاد عاقل به معقول ؛ ریشه های تاریخی بحث؛ علم جزء هیچ یک از مقولات نیست؛ حقیقت نفس ناطقه در کتاب الهی؛ در معنی النفس جسمانیه الحدوث و روحانیه البقاء؛ بیان و برهان ابن سینا در اتحاد عاقل به معقول؛ در تجرد نفس ناطقه؛ نفس انسان  مثال ذات باری تعالی است ذاتا صفتا و فعلا؛ نحوه حصول صور معلومات در نفس؛ معنای علم حضوری ؛ احق امور پیروی از حق است؛ هر صورت عاری از ماده علم است؛ اقوال مختلف در حقیقت ابصار؛ نقد نظریه قدم نفوس بشری؛ حشر برزخی ارواح؛ کلام فیض در اینکه صورت جهنم صورت اعدام و نقایص دنیاست؛ انسان با عمل خود محشور است و