کتاب خسرو و شیرین  داستان از آن جا شروع می شود که خسروپرویز پادشاه بزرگ ساسانی زاده می شود و از همان کودکی تحت آموزش  و تربیت درباری قرار می گیرد روزی خسرو با همراهان خود به شکار می رود آن ها شب را در خانه ی دهقانی در همان حوالی سر می کنند و به شادی و چنگ و نوا مشغول می شوند صبح روز بعد یکی از اسب های آن ها به زمین دهقان می رود و از محصولش می خورد یکی از غلامان هم هوس غوره می کند به این ترتیب محصول کشاورز را تباه می کنند هنگامی که خبر به گوش پدر خسرو هرمز چهارم می رسد بسیار خشمگین می شود او دستور می دهد که اسب را بکشند غلام و خانه را به دهقان ببخشند و چنگ را هم بشکنند اما از گناه خسرو می گذرد و او را می بخشد همان شب خسرو خواب پدربزرگش خسرو انوشیروان را می بیند انوشیروان به خسرو مژده می دهد که به جای چهار خسرانی که دیده چهار پاداش بزرگ دریافت خواهد کرد شیرین دلبر اسب زیبایش شبدیز تخت شاهی و موسیقی دانی بزرگ و پرآوازه و این پیشگویی آغاز ماجراهایی شگرف و پرفراز و نشیب است  درباره کتاب خسرو و شیرین اثر نظامی گنجه ای  در طی این داستان زیبا و جذاب شخصیت های بزرگ زیادی وجود دارند که هم زمانی حوادث و وقایع تاریخی روایت این منظومه را به واقعیت نزدیک تر می کند شیرین دختر ارمنی الاصل و شهبانوی قدرت مند و پرنفوذ دوران ساسانی یکی از ماندگارترین چهره های ادبیات کلاسیک و عاشقانه ی ایران است روایت های زیادی وجود دارد که شیرین را سخت زیبا و جذاب می دانند جالب این جاست که داستان عشق خسرو و شیرین در شاهنامه فردوسی هم آمده اما به نظر می رسد فردوسی چندان نظر مساعدی نسبت به شیرین ندارد درحالی که نظامی او را زنی پاک دامن و مستقل معرفی کرده است او پس از فراز و نشیب های زیاد به همسری خسروپرویز شاه بزرگ ساسانی درمی آید شیرین آنقدر جذبه داشته که یکی از سنگ تراشان و مهندسان دربار به نام فرهاد هم دلباخته ی او می شود خسرو از این اتفاق آن قدر خشمگین  و دلگیر می شود که می خواهد او را نابود کند اما چون هیچ گناهی در او نمی بیند به فریب از او می خواهد کوه بیستون را بتراشد خسرو شرط گذاشته بود که اگر فرهاد بتواند در این کار موفق شود فرهاد به وصال شیرین می رسد روایت های زیادی در این باره وجود دارد که می گوید خسرو پیرزنی را نزد فرهاد می فرستد و به دروغ خبر مرگ شیرین را به او می دهد فرهاد هم همان جا تیشه را به سر خود می کوبد و جان می سپارد  منظومه ی خسرو و شیرین علاوه بر این که از ارزش ادبی و غنایی بسیار بالایی برخوردار است روایت داستانی بسیار جذاب و گیرایی هم دارد ضمن این که می توانیم تصویر جامعی از ایران در زمان ساسانیان را هم ببینیم در تمام طول این کتاب شاهد توصیفات زیبا و دقیق نظامی از باغ ها و مزارع سرسبز و آبادان هستیم که نشان دهنده ی اهمیت کشاورزی احترام به طبیعت و کار و تلاش مردم در آن دوران است یکی دیگر از مسائل قابل تامل در این کتاب جایگاه زن در ایران باستان است زنان در آن دوران هم پای مردان صاحب قدرت و تصمیم گیری بودند حتی در انتخاب همسر و دلداده ی خود این خود زنان بودند که در نهایت تصمیم گیری می کرده اند عزت نفس و آزادی زنان تا حدی بوده که کسی مثل شیرین به تنهایی سوار اسب می شود و به شکار می رود همچنین در این کتاب اشاره شده که چطور ستمگری گردن کشی و زیاده خواهی سران کشور باعث تباهی قدرت و ثروت ایران شده و راه را برای نابودی سلسله ای چندصد ساله باز می کند  نظامی در سرودن این منظومه با دقت و حساسیت بسیار بالایی سعی کرده از کلمات و عبارات ناب و هم نشینی های دلچسب استفاده کند او به دلیل خلاقیت در ساخت ترکیبات تازه و بدیع جایگاه ویژه ای در ادبیات فارسی دارد نظامی قدرت تخیل و تصویرسازی قوی و منحصربه فردی دارد مهارت او در توصیفات جذاب و گیرا آن هم در قالب ابیاتی پر از وزن و قافیه ستودنی و تکرارنشدنی است در اشعار نظامی درون مایه های فلسفی هم دیده می شود تنها نکته در این است که او از زبان پرتکلف فلاسفه برای رساندن پیامش استفاده نکرده است او در دل همان کلمات ساده و آهنگین مفاهیمی مانند دم را غنیمت شمردن زودگذر بودن عمر بی اعتباری جهان و گذرا بودن آن را بیان کرده است  کتاب به صورت دیجتال است