علم و فلسفه دکتر پارسانیا نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی یکی از قدیمی ترین تعاریف فلسفه که مورد اتفاق نظر حکمای مسلمان است این است که فلسفه آگاهی و علم به موجود است از آن جهت که موجود است فلسفه از احکامی بحث می کند که مختص به هیچ یک از علوم جزئی نیست جزئی بودن موضوع سایر علوم در قیاس با موضوع فلسفه موجب شده است تا فلسفه را علم کلی نیز بنامند براساس این تعریف فلسفه مقابل علم نیست بلکه نوعی از علم است و نسبت آن با سایر علوم نیز نسبت اصل و فرع است شیوه معرفتی فلسفه به خلاف علوم جزئی حسی و تجربی نیست زیرا حس و تجربه تنها به ادارک موجودات طبیعی و مادی نائل می شود پس از حاکمیت دیدگاه های حس گرایانه در مقطعی خاص از اندیشه بشری فلسفه مشتمل بر قضایایی غیرعلمی دانسته شد هیوم می اندیشید که تنها راه معرفت و آگاهی انسان حس است آموزه های هیوم در تکوین جریان فلسفی حس گرایانه و پوزیتویستی حلقه وین در آغاز قرن بیستم مؤثر بود در نزد اینان فلسفه نوعی مهمل گویی است که بر اثر کاربرد غلط زبان پدید می آید از نظر آگوست کنت سه تفکر دینی عقلی و پوزیتویستی در تاریخ بشر در طول یکدیگرند و فلسفه ارزش علمی ندارد دیدگاه های حس گرایانه به ماتریالیسم و ماده گرایی فلسفی نیز منجر شد انگلس با عنوان ماتریالیسم دیالکتیک درصدد تدوین احکام مربوط به همه هستی برآمد اصول تغییر تضاد پیوستگی و جهش اصل های چهارگانه دیالکتیک به شمار می آیند براین اساس نوعی نگرش به نام فلسفه علمی پدید آمد که به زعم مروجان آن زیرمجموعه علوم تجربی مختلف بود در برهه ای از تاریخ فلسفه مغرب زمین کانت نیز همانند هیوم درباره چگونگی حکایت و دلالت مفاهیم ذهن انسان نسبت به واقعیت و جهان خارج تأمل کرد کار فلسفه به نظر او شناخت ذهن و فعالیت ذاتی آن است مدار مباحث فلسفی براساس تعریف کانت از هستی شناسی و انتولوژی به معرفت شناسی و اپیستمولوژی منتقل می شود تعریف دیگر فلسفه از نوکانتی هاست در دیدگاه آنان بر معرفت ضرورت های کلی و ذهنی ثابت و مستمری حکمفرما نیست بلکه گزاره هایی حاکم است که گرچه به دلیل محتوای خود غیرتجربی و آزمون ناپذیرند ولیکن از جهت ظهور ذهنی و اجتماعی در شرایط روانی و تاریخی یا طبقات خاص پدید آمده و زائل می شوند  در بررسی صحت و سقم تعاریف مذکور بررسی هستی فلسفه در مقابل بحث از چیستی آن است صحت تعریف نخستین مبتنی بر صحت چند قضیه است این که واقعیتی هست؛ راهی برای شناخت واقع وجود دارد؛ راه در راه بودن و ارائه طریق معصوم است؛ در ذهن انسان نسبت به واقعیت خطا وجود دارد این اصول اصول بالضروره راست و قضایایی بدیهی و اولی هستند به موازات تنبه به حق بودن تعریف نخست فلسفه بطلان دو دیدگاه مقابل آن یعنی سفسطه و شکاکیت آشکار می شود دیدگاه ماتریالیستی نسبت به انسان و جهان نسبیت شناخت و علم و حس گرایی سه نوع سفسطه و شکاکیت پنهان و پیچیده اند با ابطلال هریک از این دیدگاه ها بطلان برخی از تعاریف مذکور فلسفه و علم نیز آشکار می گردد یکی از مباحثی که نقش مهمی را در تبیین مفهوم فلسفه و علم ایفا می کند بحث دامنه و حدود منطقی آن ها و یا نقش و شکل منطقی آن هاست فلسفه اولی و علم کلی یا متافیزیک علاوه بر امتیازی که در موضوع خود با علوم جزئی و طبیعی دارد در روش و شیوه خود نیز متمایز از آنها است در عین حال فلسفه هم پایه ها و مبادی علوم حسی و تجربی را تأمین و تحکیم می کند و هم راه وصول به دانش برتری را که عبارت از دانش شهودی است هموار می نماد در بحث از مفهوم علم توجه به دو معنای علم دینی و علم دنیوی اهمیت می یابد در فرهنگ اسلامی علم هویتی دینی و الهی دارد و در فرهنگ امروز غرب علم از هویتی دنیوی و سکولار برخوردار است علم سکولار به دلیل گریز از مباحث عقل و متافیزیکی از تبیین مبادی فلسفی خود نیز عاجز است و بدون آن که وصول به حقیقت را در دستور کار خود قرار دهد اقتدار بر طبیعت را هدف گرفته و با این شیوه مجموعه ای از مفاهیم و دانش هایی را به وجود  آورده که در روزمرگی زندگی مؤثر است اما در وصول به یقین بی نتیجه است