آشنایی ایرانیان با فلسفه های جدید غرب اثر دکتر  مجتهدی نشر پژوهشگاه فرهنگ بررسی مسأله آشنایی ایرانیان با فلسفه جدید غرب هم پژوهشی تاریخی است و هم البته رابطه مستقیمی با مسأله سنت و تجدد و نیز دیدگاه های فلسفی دارد در عالم اسلام و خاصه در نزد ایرانیان تا دوره معاصر و حتی صرفاً تا سده اخیر هیچ گاه تفکر غربیان مستقل و جدا از اعتقاد دینی آنها یعنی مسیحیت مطرح نشده است متکلمان و متفکران ایرانی تا اواخر قرن نوزدهم میلادی هیچ نوع فکر مستقلی را خارج از اعتقادات دینی مسیحی برای غربیان قائل نبوده اند در دوره صفویه یکی از عمیق ترین انواع تحلیل و انتقاد از مسیحیت غربی را در نزد سید احمد علوی عامل اصفهانی می توان دید در دوران صفوی مبلغان تبلیغات فراوانی درباره مسیحیت می کردند و همین منازعات و مناظرات سیاسی را درپی می آورد شاردن جهانگرد فرانسوی قرن هفدهم میلادی روایتی از فلسفه ایران را در دوره صفوی به دست داده است البته گفته های او درباره علم و فلسفه دوره صفوی از حد گزارش ساده مسافری اروپایی تجاوز نمی کند اما بسیار عمیق و ساده و مستند نوشته شده است ایران در دوران صفوی میدان عملیاتی سیاست دول غرب بوده و نفوذ آن ها از همین دوره آغاز شده است تلاش های علمی و ادبی صورت یافته از سوی عالمان غرب نیز در همین عرصه ارزیابی می شود مثلاً در قرن یازدهم هجری فرهنگی چهارزبانه شامل زبان های ایتالیایی لاتین فرانسه و فارسی در آمستردام هلند به چاپ می رسد و نویسنده تألیف آن را بر اثر اهمیت امر تبلیغ و مسأله رابطه با ایرانیان مفید و ضروری می شمارد کتاب البته فواید تاریخی و زبان شناختی بسیار دارد در دوران قاجار یکی از کسانی که می تواند تصویری از وطن پرستی ایرانیان و توجه به مسأله تجدد باشد عباس میرزاست بررسی شخصیت علایق و آرمان های عباس میرزا وضع تاریخی آن دوران و نسبت ایرانیان با اندیشه های مغرب زمین را آشکارتر می کند یکی دیگر از منابع دستیابی به فهم وضعیت فرهنگی ایرانیان از نظرگاه غربیان خاطرات اوژن بوره و تک نگاره ها و گزارش های او از مسیحیان شمال غربی ایران و رقابت کاتولیک ها و پروتستان ها در ایران عصر محمدشاه قاجار است نخستین ترجمه فارسی از متون فلسفی غرب ترجمه گفتار و روش دکارت است که تحت عنوان حکمت ناصریه در سال ۱۲۷۹ ق با اجازه مخصوص ناصرالدین شاه به چاپ رسیده است البته این ترجمه وافی به مقصود نیست و اهمیت اندیشه های دکارت را نشان نمی دهد یک چهره دیگر متجدد در عصر قاجار حسینقلی آقاست که البته به روایت کنت دو گوبینو از رجال مؤثر و نمونه ای از تصویر موقعیت تاریخی ایران در عصر جدید بوده است اما در میان رجال دوره ناصری هیچ کس به اندازه میرزاملکم خان با اوضاع جهان غرب در قرن نوزدهم آشنا نبوده است بررسی زندگی و اندیشه ها و اصول نظری نظام پیشنهادی او نوع برخورد و مواجهه ایرانیان با فلسفه و زندگی غربیان را روشن تر می کند از دیگر رجال قابل مطالعه و پژوهش در این عصر میرزافتحعلی آخوندزاده است شرح اندیشه های او وضع تجددطلبی ایرانیان را پدیدار می سازد افضل الملک کرمانی دومین مترجم رساله دکارت به فارسی نیز ازجمله همین رجال ترقی خواه شمرده می شود اما یکی از منابع نسبتاً قدیمی فارسی که در آن به نحوی اشاره ای به فلسفه های جدید غربی شده است کتاب معروف بدایع الحکم اثر ملاعلی مدرس زنوزی است بدیع الملک میرزا عمادالدوله و آقاعلی حکیم مدرس زنوزی از دیگر کسانی شمرده می شوند که درصدد مواجهه فلسفی با اندیشه های فیلسوفان غرب برآیند البته مسائلی که بدیع الملک میرزا طرح کرده است با توجه به سنت فرهنگی خانواده او حائز اهمیت خاصی است اما شاید شاخص ترین چهره در این زمینه و آغازگر مواجهه جدی با فلسفه مغرب زمین محمدعلی فروغی رجل سیاسی رسمی و شناخته شده باشد آثاری که فروغی در زمینه فلسفه های اروپا تحریر کرده از لحاظی رابطه تنگاتنگی با دیگر آثار او دارد در هرحال تجددخواهی او در این آثار متجلی شده است نگارش سیر حکمت در اروپا و ترجمه کتاب و رساله دکارت در حقیقت عمدی و برای آغاز آشنایی جدی فارسی زبانان و ایرانیان با مفاهیم جدید فلسفه غرب و نیز برای نشان دادن زیربنای پیشرفت علمی و صنعتی غرب آن گونه که فروغی درمی یافته بوده است