کتاب نظریه ابتناء اثر   آیت الله رشاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی درباره فرایند تکون معرفت از دیرباز نظریه های مختلفی از سوی فیلسوفان گوناگون مطرح شده است نظریه عقول نظریه مثل نظریه معرفت شناختی کانت از جمله آنها است؛ اما درباره تکون و تحول معرفت دینی نظریه شاخص و شناخته یی سراغ نداریم محقق محترم جناب آیت الله استاد علی اکبر رشاد نظریه ابتناء را برای تبیین نظام و نحوه تکون و تحول معرفت دینی ارائه کرده است از دیدگاه صاحبِ نظریه ابتناء معرفت دینی برایندِ فرایندِ تأثیر  تعاملِ متناوب  متداومِ مبادی خمسه دین به عنوان پیام الهی است و در صورت تحصیل تلقی صائب و جامع از این مبادی و کاربست درست و دقیق آنها و پیشگیری از دخالت و تأثیر فاحش متغیرهای ناروا و نابحق دخیل می توان به کشف صائب و جامع دین و کاربرد روزآمد و کارآمد آن در ذهن و زندگی بشر دست یافت نظریه ابتناء مبتنی بر چهار اصل به شرح زیر است اصل نخست فرایندمندی تکون معرفت و برایندوارگی معرفت دینی اصل دوم دوگانگی سازِکارهای دخیلروابحق و ناروانابحق در تکون معرفت دینی و بالتبع امکان سرگی و ناسرگی معرفت دینی اصل سوم پیاموارگی دین و شمول آن بر اضلاع و مبادی خمسه دخیل در فهم دین به عنوان پیام الهی اصل چهارم برساختگی کشف و کاربرد صائب و جامع دین بر کشف و کاربرد صائب و جامع مبادی بحق دخیل اصل سوم نظریه مهم ترین رکن نظریه ابتناء است بر اساس این اصل فرایند پدیده پیام گزاری درگیر اضلاع و مؤلفه های پنجگانه پیام دهنده پیام پیام افزارها قلمرو و متعلق پیام و پیام گیرنده است فهم صائب و جامع یک پیام در گرو شناخت و منظور داشت مختصات اضلاع مزبور است صاحب نظریه ابتناء از این اضلاع به مبادی مصدرشناختی دین شناختی معرفت شناختی قلمروشناختی و مخاطب شناختی دین تعبیر می کند وی معتقد است از آن جا که هر یک از مبادی خمسه دارای سرشت و صفات و مختصاتی است این مختصات خودآگاه و ناخودآگاه ثبوتاً و اثباتاً در فهم دینو تکون معرفت دینی و تطور آن به نحو تعیین کننده ای سهم گذار و نقش آفرین اند