شیرخشت  مسهل 10گرمآقای عطار مسهل شیرخشت در طب سنتی  ابن سینا در کتاب قانون راجع به شیرخشت چنین گفته است  شیرخشت یا شیرخشک شبنمی است که در هرات بر درخت بید و گون کتیرا می نشیند دارای مزاج معتدل است دارای اثر مسهلی و دیگر خواص مشابه ترنجبین ولی از آن قوی تر است و خاصیت زداینده دارد  در مخزن الادویه راجع به شیرخشت چنین آمده است  شیرخشت را به فارسی شیرخشک نامند گفته اند شبنمی است که در خراسان و هرات و بعضی بلاد فرنگ بر درختی که آن را در نواحی خراسان کشیرو یا درختی دیگر به نام کبیرو نامند می نشیند آن درخت به قدر دو سه قامت بلند می شود و چوب آن خالدار زرد و سفید سبک وزن و کمیاب و قیمتی است و از آن عصا می سازند  پژوهش های سال های اخیر بر روی شیرخشت نشان داده است که محصول خوراکی آن می تواند انسان را تا حدی در برابر تشعشعات اتمی مصون نگاه دارد  لغت فارسی آن شیرخشک به معنی لبن منجمد یا مشابه شیر منجمد می باشد و لغت شیرخشت به معنی صمغ مشابه شیر است؛ چون خشت به معنی صمغ می باشد بهترین شیرخشت تکه های بزرگ سفید و شیرین خالص است که چون در دهان گذارند زود حل شود و زبان را بسیار شیرین و سرد گرداند و شیرینی آن با عسل و شکر متفاوت است طبیعت آن گرم و در رطوبت معتدل است همچنین ملین طبع و مسهل صفرا خلط آور مقوی جگر و معده و کاهش دهنده حرارت بدن رافع سرفه و خشونت سینه و حلق و تب می باشد مسهل نیکویی است که می توان آن را برای همه افراد و سنین بدون اذیت مصرف نمود با ماءالشعیر بهترین مسهل است  اثر مسهلی آن در صورتی که نزله و سرفه نباشد با گلاب بهتر است همچنین با ماءالشعیر برای رفع تب حار و افراد گرم مزاج مفید می باشد تاثیر مسهلی آن با عرق رازیانه و روغن بادام بیشتر و بهتر است از عوارض آن قراقر در معده صدای معده و رقیق شدن منی و سرعت انزال است  نکات قابل توجه  1ـ پژوهش های سال های اخیر بر روی شیرخشت نشان داده است که محصول خوراکی آن می تواند انسان را تا حدی در برابر تشعشعات اتمی مصون نگاه دارد  2ـ استفاده های جدید و صنعتی از شیرخشت به عنوان یک ملین خوب برای کودکان و رفع زردی سریع تر نوزادان می باشد در این موارد شیرخشت را می توان جایگزین ترنجبین کرد  مان شیرخشت  3ـ اصطلاح مان به معنی فرآورده هایی از گیاهان است که توسط گیاه یا حشره ای که روی آن فعالیت می کند ترشح می شود  این فرآورده ها اکثراً به صورت قطعاتی به اشکال مختلف یا بی شکل جامد شیرین مزه و محلول در آب می باشند که عمده ترکیبات آن ها را انواع قندها تشکیل می دهند  تولید این مان ها بسیار حساس است و به شرایط آب و هوایی و جغرافیایی محل ارتباط دارد؛ بنابراین مان فقط در بعضی مناطق تولید می شود و بر روی درختان همه مناطق ایران و جهان به وجود نمی آید  مان ها علاوه بر خواص شیرین کننده و اصولاً ملین دارای خواص دیگری نیز هستند و از قدیم در طب سنتی ایران و جهان مورد استفاده بوده اند  با توجه به تنوع گیاهی و شرایط اکولوژی استثنایی ایران تعداد مان های تولیدشده روی گیاهان ایران نسبتاً زیاد و از تنوع قابل توجهی برخوردار است؛ به طوری که تعداد و انواع آن ها نسبت به بسیاری از مناطق دنیا بیشتر است و تجارب طب سنتی ایران در این زمینه بیشتر از دیگر نقاط دنیا است  با توجه به اینکه غیر از تجربیات طب سنتی ایران مطالعات چندانی روی ترکیبات و اثرات این مان ها انجام نشده است هنوز سۆالات و ابهامات زیادی در مورد آن ها وجود دارد و لازم است برای روشن شدن رمز و راز نوع تولید عوامل دخیل در تولید حشرات و گیاهان مولد شرایط ایجاد مواد مۆثر و اثرات و خواص آن ها تحقیقات وسیعی صورت گیرد  استفاده های جدید و صنعتی از شیرخشت به عنوان یک ملین خوب برای کودکان  و رفع زردی سریع تر نوزادان می باشد در این موارد شیرخشت را می توان جایگزین ترنجبین کرد  4ـ به نظر می رسد تولید شیرخشت بر روی این گیاهان مربوط به ایران و اطراف باشد؛ زیرا گزارشی از این مان بر روی گونه های دیگر گیاه در نقاط دیگر جهان ارائه نشده است  5ـ ابن سینا در کتاب قانون درخت مربوط به شیرخشت را بید و گون نام برده که به احتمال زیاد منظور این گیاه نیست؛ زیرا مشخصات آن در مخزن الادویه با آن ها کاملاً متفاوت است و در تحقیقات جدید هم هیچ کدام از این گیاهان بید و گون ارتباطی با شیرخشت ندارند و مان یا صمغ های حاصله از بید و گون محصولات دیگری هستند که به نام های بیدخشت و کتیرا مشهورند  شیرخشت موجب رفع یبوست می شود  مصرف خاکشیر ترنجبین و شیر خشت موجب رفع یبوست می شود به دلیل اینکه این مواد ماده ای که موجب بیماری شده است را از بدن خارج می کند  در طب سنتی معمولاً برخی اخلاط موجب بروز بیماری می شوند؛ به عنوان مثال زیادی صفرا موجب بروز بیماری می شود  در طب سنتی برای خروج ماده ای که موجب بیماری در بدن شده است داروهایی به کار برده می شود که به آن نضج یا حل کننده گفته می شود که معمولاً بیمار به مدت 3 تا 14 روز این داروها را مصرف می کند در مواردی که بیماری بر اثر بروز گرما به وجود آمده باشد منضج یا حل کننده به کار برده می شود برخی از منضج ها مانند ترکیب خاکشیر با ترنجبین است و برخی رژیم های غذایی و میوه ها مانند انگور می توانند به عنوان درمان کننده بیماری استفاده شود معمولاً برخی افراد که دچار یبوست می شوند می توانند یک دوره کوتاه از مواد گیاهی مانند خاکشیر ترنجبین یا شیرخشت استفاده کنند تا یبوست آن ها برطرف شود عملکرد منضج در بدن به صورت قطعه قطعه کردن غذا یا غلیظ کردن غذاهای رقیق یا رقیق کردن غذاهای غلیظ است