انواع سبوس برنج ایرانی مازندران سبوس برنج ایرانی در بیش از 75 کشور در جهان  از برنج به عنوان یک ماده ی غذایی مهم یاد می شود  همراه برنج دو فراورده ی جانبی تولید می شود که یکی سبوس برنج و دیگری ساقه ی آن است  سبوس برنج که همان پوسته ی خارجی مغز برنج است کاربردهای گوناگونی دارد  چنان که آسیاب شده آن به عنوان کود برای شالیزارها مورد استفاده قرار می گیرد  همچنین به عنوان خوراک دام  سوخت آسیاب ها  ساخت آجر و نوع ویژه ای سیمان از این فراورده استفاده می شود  کلید واژه ها  برنج  سبوس برنج ترکیب و خواص فیزیکی سبوس برنج دارای سلولوز  لیگنین  پنتوسان و اندکی پروتئین است که ویتامین ها به مقدار ناچیز آن را همراهی می کنند  همچنین رطوبت و خاکستر  که بیشتر ترکیب آن را سیلیس تشکیل می دهد  از جمله اجزای دیگر این فراورده به شمار می رود  درصد هر یک از اجزای یاد شده در سبوس  به شرایط آب و هوا و نوع منطقه ی کشت برنج بستگی دارد  معمولا ً از هر 100 کیلوگرم برنج برداشت شده از شالیزار  16 تا 25 کیلوگرم آن را سبوس تشکیل می دهد  فضای مورد نیاز برای نگهداری سبوس 8 برابر فضایی است که برنج آسیاب نشده اشغال می کند  طول سبوس آسیاب نشده 2 تا 4 برابر پهنای آن بوده  چگالی آن حدود g  cm3 75 است  این ماده به راحتی فشرده می شود و چگالی آن تا حدود 2 تا 5 برابر افزایش می یابد  رسانایی گرمایی سبوس آسیاب نشده kcal  mh c 0480 بوده  برای سبوس آسیاب شده به حدود kcal  mh c 0580 می رسد  این اندازه ها با رسانایی گرمایی مواد نارسانایی هم چون آزبست و چوب پنبه به خوبی برابری می کند  کاربرد ها خوراک جانوران اهلی در بسیاری از کشورها سبوس برنج به مصرف خوراک جانوران و پرندگان می رسد  از آنجا که گوارش این ماده دشوار است  آن را به مقدار کم به خوراک اصلی این جانداران می افزایند  به هر حال  با استفاده از مواد قلیایی می توان مقدار لیگنین و سیلین موجود در سبوس را کاهش داد تا گوارش آن برای جانداران آسان تر باشد  همچنین مخلوط شامل 65سبوس برنج و 30 ساقه ی آن که گاه ذره های ریز برنج نیز در آن موجود است  از مواد مقوی بیشتر نسبت به سبوس تنها برخوردار است و به نظر می رسد خوراک مناسب تری برای دام ها و پرندگان باشد  به هر حال  جهت کاربرد گسترده ی این مخلوط باید در دراز مدت اثر سبوس بر مقدار شیر و رشد دام ها بررسی شود  کاربرد در کشاورزی سبوس برنج در کشاورزی به عنوان کود و ماده ی افزودنی به خاک به کار می رود  مناسب بودن سبوس برای تهیه ی کود با توجه به مقدار اکسید های فسفر  پتاسیم  کلسیم و نیتروژن آلی موجود در آن تعیین می شود  برای تهیه کود از این فراورده آن را با سولفوریک اسید و فسفریک اسید واکنش می دهند  همچنین افزودن محلولی شامل ملاس  گلیسرین و آهن اکسید  خواص سبوس را به عنوان کود بهبود می بخشد  در واقع  سبوس  افزون بر تامین مواد آلی و ترکیب های فسفر دار مورد نیاز خاک  به عنوان عاملی رقیق کننده نیز عمل می کند  رشد فرآورده های کشاورزی در خاک های نمک دار در حضور سبوس برنج افزایش می یابد  در واقع  این ماده سرعت نفوذ آب در خاک را افزایش می دهد  آماده سازی مواد غذایی سبوس برنج از مواد غذایی کمی برخوردار است زیرا بیشتر آن را خاکستر و الیاف تشکیل می دهد و تنها مقدار ناچیزی پروتئین  چربی های گوارش پذیر و ویتامین در آن وجود دارد  از این رو  کاربرد سبوس در صنایع غذایی تنها به آماده سازی مواد غذایی محدود شده است  برای نمونه  از تخمیر گلوکوز به دست آمده از سبوس  مخمر غذایی تهیه می شود  هم چنین نوعی سلولوز خوراکی از سبوس به دست می آید که به عنوان ماده جاذب رطوبت  بیشتر در تهیه نان و شیرینی کاربرد یافته است  سبوس  دارای 14 تا 20 درصد روغن است  در این روغن ویتامین های خانواده ب و اسیدهای چرب وجود دارد  این روغن مصرف غذایی و دارویی داشته  نسبت به روغن زیتون و روغن به دست آمده از پنبه ترکیب بهتری دارد  به شکل خام نیز می تواند به کار رود  پایدار است و اکسایش نمی یابد و از افزایش کلسترول در خون جلوگیری می کند  پس از استخراج روغن از سبوس  آن چه به جا می ماند کنجاله نامیده می شود که غذایی مناسب برای دام ها و پرندگان است  از سبوس برنج در درمان بیماری هایی همچون بری بری  ناشی از کمبود ویتامین های خانواده ی ب  تقویت و رشد مو و تحریک رشد جنین در زنان باردار نیز استفاده می شود  تولید مواد شیمیایی و آلی حدود 70 درصد سبوس برنج را مواد آلی همچون سلولوز  لیگنین  و گلوکوکسیلان تشکیل می دهند  از گلوکوکسیلان موادی همچون فورفورال در تهیه مواد دارویی  تولید نایلون و به عنوان یک حلال آلی مورد استفاده قرار می گیرد  اوکسی لیتول نیز به عنوان یک ماده ی واسطه در صنایع دارویی کاربرد دارد  از این ماده در خمیردندان ها به عنوان ماده جاذب رطوبت استفاده می شود  شیرینی این ماده به مقدار 25 درصد از شکر بیشتر است و افزایش قند خون را در پی ندارد  از این رو  مصرف آن برای بیماران قندی مناسب است  به این ترتیب امکان تهیه مواد آلی از این ماده  آن را به عنوان یک ماده خام و باارزش معرفی می کند  چنان که تولید مواد آلی از آن  که از نفت نیز قابل تهیه هستند می تواند در حفظ و صرفه جویی منابع نفتی موثر باشد  تهیه ی کربن برای تهیه ی کربن فعال و دوده از سبوس برنج استفاده می شود  جهت فعال کردن کربن به دست آمده از سبوس  سولفوریک اسید  بوریک اسید و کلرید های روی  کلسیم و منگنز مورد استفاده قرار می گیرند  کربن به دست آمده از این فرایند به عنوان رنگ زدا در صنعت کاربرد دارد  دوده نیز در تهیه صنعت لاستیک  پلاستیک و رنگ مورد استفاده قرار می گیرد   تولید مواد شیمیایی غیر آلی حدود 20 سبوس برنج را خاکستر تشکیل می دهد که همان جزء غیر آلی سبوس است  خاکستر شامل 95 سیلیس و 5 اکسیدهای کلسیم  سدیم  پتاسیم  فسفر  منگنز و آهن است و از آن در لعاب چینی و ظرف های سفالی  در پالایش آب و ساخت سیمان  بتون و آجرهای ویژه استفاده می شود  هم اکنون از سیلیس به عنوان ماده ی اولیه در تولید سیلیسیم کاربید  سیلیسیم تتراکلرید و سدیم سیلیکات استفاده می شود  همچنین در تهیه سیلیسیم های ویژه ی سلول های خورشیدی  سدیم نیترات و زئولیت کاربرد دارد  تهیه مواد ساینده سبوس برنج می تواند به عنوان یک ماده ی ساینده برای صیقل کاری قطعه های آهنی  آلومینیمی  برنجی  برنزی و نیز قطعه های کوچک پلاستیکی به کار رود  برای نمونه  تمیز کردن قطعه هایی همچون سیلندر و پیستون در هواپیما  با استفاده از موادی که سبوس برنج 40 درصد آنها را تشکیل می دهد  مناسب بوده است و در این زمینه سبب کاهش در هزینه ها شده است  سبوس برنج در اثر عنل ساییدن  به لایه های فلزی و اندازه ی قطعه های سایش یافته  آسیبی وارد نمی کند  تهیه ی مواد نارسانا و دیر گداز یکی از کاربرد های مهم سبوس  بویژه خاکستر موجود در آن  استفاده از آن در تهیه ی دیرگدازهاست  رسانایی گرمایی کم  نقطه ی ذوب بالا  چگالی پایین و تخلخل فراوان  خاکستر را به ماده ی خام مناسبی برای این منظور تبدیل کرده است  آجرهای تهیه شده از خاکستر سبوس تا دمای C 1450  رسانای گرمایی پایینی از خود نشان می دهند در حالی که در برابر خرد شدن پایداری زیادی دارند  این آجرها 80 تا 98 درصد خاکستر و 2 تا 20 درصد اکسیدهای منیزیم و کلسیم در بر دارند و در کوره ها مورد استفاده قرار می گیرند  از جمله کاربرد های دیگر سبوس  استفاده از آن در ساخت دیرگدازهای سبک  رساناهای گرمایی و صوتی  مواد دیرگداز با ضریب انبساط گرمایی و درصد انقباض پایین و آسترهای پایدار در برابر گرما برای استفاده در مبدل های گاز و لوله های سرد کننده ی موتورهای درون سوز است  درصد ترکیب اجزا در نمونه ای از مواد دیرگداز به این قرار است  75 درصد خاکستر  17 درصد سیلیکات و 8 درصد مواد پیوند دهنده  تهیه مواد ساختمانی از سبوس و خاکستر موجود در آن در تولید بتون سبک  سیمان  آجر  ورق های پایدار در برابر گرما و صوت و تهیه ی کاشی های دیواری ضد صدا استفاده می شود  این ماده  مقاومت بتون در برابر یخ زدن را افزایش می دهد و ویژگی های گرمایی و ضد صوتی آن را بهبود می بخشد  همچنین نوعی سیمان که از مخلوط خاکستر سبوس  آهک یا سیمان پرتلند تهیه می شود  پایداری خوبی در محیط های اسیدی از خود نشان داده است  کاربرد در مواد پلاستیکی سبوس برنج در کنار رزین هایی همچون فنول  فرم آلدهید و ملامین  فنول  به عنوان قالب به کار می رود  فراورده های به دست آمده از این فرآیند  دارای استحکام و پایداری در برابر شکسته شدن هستند  به تازگی از سبوس و خاکستر آن در فرآورده های لاستیکی  پلاستیکی  چسب ها  به عنوان پر کننده استفاده شده است  رفع آلوده کننده ها به کمک سبوس برنج می توان مواد روغنی را از سطح آب های آلوده به این مواد جذب و برطرف کرد  کربن فعال به دست آمده از سبوس نیز برای پالایش فاضلاب ها مورد استفاده قرار می گیرد  به تازگی استفاده از نوعی صافی که از 85 درصد سبوس و 15 درصد مواد شیمیایی فعال مانند مس اکسید و مس کلرید تشکیل شده است  در کاهش آلودگی ناشی از گازهای خروجی موتورها مناسب شناخته شده است  به هر حال  این زمینه کاربردی سبوس هنوز به طور کامل شناخته نشده است و بررسی درباره ی آن ادامه دارد  عصاره گیری از میوه ها در ایالات متحده  برای عصاره گیری از میوه هایی همچون سیب  آلو  انگور و توت به طور گسترده از سبوس برنج استفاده می شود  برای این کار  نخست  سبوس شسته و سترون شده  سپس به مقدار 1 درصد وزنی به میوه افزوده می شود  وجود سبوس در تولید آب میوه ی بیش تر و کاهش زمان عصاره گیری  موثراست  کاربرد های دیگر سبوس برنج در صنایع گوناگون  کاربردهایی دارد که نمونه هایی از آن به این قرار است  دباغی کردن چرم  کاهش حفره های ناشی از انقباض در صنعت ریخته گری و آهنگری  کاهش ناخالصی و نقص سطحی موجود در شمش های فولاد  ایجاد محیط کشت مصنوعی برای میکروب ها  تهیه الیاف مصنوعی و تولید کاغذ  تخمیر برنج  حامل یا جاذب افزودنی های گوناگون برای نمونه در پادزیست ها  حشره کش ها و مکمل های غذایی  همچنین وجود کربن در این ماده به عنوان یک عامل کاهنده  آن را برای کاهش فلزها و استخراج آنها مناسب کرده است  نتیجه با وجود کاربردهای گوناگونی که برای سبوس برنج برشمرده شد  از این دیدگاه که کدام یک از این کاربردها اقتصادی تر است  نیاز است بررسی هایی انجام گیرد  این امر به عوامل گوناگونی وابسته است که از کشوری به کشور دیگر و از منطقه ای به منطقه دیگر متفاوت است  از جمله این عوامل می توان به این موارد اشاره کرد  شرایط اجتماعی و اقتصادی  تعداد و نوع آسیاب ها  ظرفیت واقعی آسیاب ها  کاربردهای کنونی سبوس برنج در منطقه  امکان ذخیره و انتقال سبوس و فراورده های آن و توانایی های فنی در کشور توجه به این عوامل  در پی افزایش درآمد کشاورزان و توسعه ی روستاها  بهبود اقتصاد ملی را در بر خواهد داشت