کتاب جستاری نظری در باب تمدن امروزه در جهان اسلام و پیش از این در دنیای غرب شناخت تمدن ها به منظور تاسیس تمدنی فراگیر همواره مورد توجه جامعه شناسان تاریخ دانان و فیلسوفان تاریخ بوده است ضرورت ها در فهم درست از نگرش تمدنی و این جهانی و تطبیق آن بر مطالعات اسلام و غرب مولف را بر آن داشته تا با مروری بر اندیشه های تمدن شناسان در باب مفهوم ماهیت قلمرو و همین طور روش مطالعات تمدنی زمینه ای فراهم ساخته و امیدوار باشد که از این رهگذر بتواند گسل های معرفتی و اجتماعی در دنیای اسلام را چاره نموده و عناصر پراکنده آن را برای نیل به تمدنی یگانه و اسلامی جمع آورددر این تحقیق ابتدا به اختصار مفهوم شناسی شده استدر مفهوم شناسی رویکرد مولف نه لغوی بلکه رویکردی ماهیت شناختی است تا با روشی پدیدارشناسانه مولفه های ساختاری تمدن را مورد کاوش قرار داده خود را به هسته مرکزی تمدن نزدیک کندآن گاه بعد از تعمیق عناصر تمدنی و تاکید بر نظام های اجتماعی به عنوان اصلی ترین سازنده تمدن ها رویکردها و روش هایی را که در تمدن شناسی قابل استفاده اند مورد اشاره قرار دهد و آنگاه در خاتمه نتیجه های بحث خود را عنوان کنددر این سیر تاکید مباحث مولف از یک سو بر سازه های تمدن و ویژگی های آن و از سوی دیگر بر روش های تحلیل تمدنی می باشدمولف در این کتاب بر این نکته تاکید می کند که اولا تمدن پژوهی پژوهشی علمی با متدی معلوم است و ثانیا تمدن نظام کلان اجتماعی است که در آن خرده نظام های فرهنگی سیاسی و اقتصادی وجود داردرویکرد مولف محترم در این کتاب رویکردی برون دینی بوده و در آن هم از جمیع روش های عقلی به معنای اعم بهره برده شده و هم از جمیع راه های در اختیار بشر مانند روش های تجربی تاریخی و عقلی به معنای اخصاین اثر ارزشمند در شش فصل و یک خاتمه نگارش یافته است