کتاب متن و ترجمه من لا یحضره الفقیه دوره 6 جلدی مجموعه روایات اهل بیت علیهم السلام درباره مسائل فقهی و احکام شرعی  شیخ صدوق در این کتاب روایات فقهی را که از دیدگاه خود صحیح و معتبر بوده جمع آوری نموده است  ارزش و اعتبار  این کتاب یکی از ارزشمندترین منابع روایی شیعه به شمار میآید و یکی از چهار کتاب معتبر روایی شیعه است و هر مجتهدی در اجتهاد و استنباط احکام شرعی باید به روایات آن توجه داشته باشد  کتاب من لا یحضره الفقیه از زمان نگارش مورد توجه و استقبال علمای شیعه قرار گرفته است و پیوسته در مجموعههای بزرگ و کوچک روایی بر آن استناد نموده و از آن روایت نقل کردهاند  انگیزه نگارش  شیخ صدوق این کتاب را به درخواست یکی از سادات بزرگوار شهر بلخ به نام شریف الدین ابو عبد الله محمد بن حسین معروف به نعمت نگاشته است  او از شیخ صدوق درخواست کرده بود مانند کتاب من لا یحضره الطبیب محمد بن ذکریای رازی در علم طب او هم کتابی در علم فقه به نگارش درآورد تا مورد استفاده کسانی قرار گیرد که به علما و فقهای بزرگ دسترسی ندارند و با مراجعه به آن بتوانند به احکام شرعی و وظایف خود آگاه گردند  شیخ صدوق نیز با پذیرفتن این درخواست میفرمایند من در این کتاب بنا ندارم تا هر چه روایت شده را نقل نمایم بلکه فقط آن روایاتی را نقل میکنم که آنها را صحیح و معتبر میدانم و به آن فتوا میدهم و عقیده دارم که میان من و خداوند حجت است  مشیخه  شیخ صدوق در این کتاب فقط نام راوی اولی را که روایت را از امام علیه السلام روایت کرده آورده و در آخر کتاب یعنی در بخش مشیخه سند خود را به آن راوی نقل میکند تا روایات از حالت ارسال خارج شده و اصطلاحا مسند شوند و استفاده از آن برای مراجعه کنندگان آسانتر گردد  سبک نگارش  در قرون اولیه اسلامی فقهای شیعه فقط به روایت و نقل سخنان ائمه علیهم السلام اکتفا میکردند و به خود اجازه گفتن سخنی در برابر و یا در کنار سخنان ائمه معصوم نمیدادند چرا که آنان را مرتبط با مرکز وحی و معدن حکمت میدانستند  حتی اگر میخواستند کتابی غیر روایی به نگارش درآورند سعی میکردند تا از الفاظ روایات استفاده کنند و سخنی غیر از سخن اهل بیت عصمت و طهارت ننویسند  شیخ صدوق از آخرین علمای این دوره به شمار میآید در تالیفات ایشان همه کتاب روایت و یا گرفته شده از الفاظ روایات است به حدی که برخی از علمای شیعه میگویند اگر درباره مسالهای روایتی نیافتیم به الفاظ شیخ صدوق نیز میتوانیم استناد کنیم چرا که الفاظ ایشان همه استفاده شده از الفاظ روایات است  بعد از ایشان از زمان شاگردشان شیخ مفید کم کم این سبک تغییر کرد زیرا با تغییر نیازهای روز و هجوم شبهات و ایرادات مخالفان و دشمنان اسلام و ورود فلسفه غرب به جهان اسلام و عقاید و افکار انحرافی علمای ما مجبور به پاسخ گویی شدند و در صدد حل آن شبهات برآمدند و شیوهای نو در تالیفات علما و فقهای شیعه پدیدار گشت  مباحث  این کتاب شامل مباحث فراوان فقهی است مانند  1 آبها و طهارت و نجاست آن  2 واجبات نماز و مقدمات آن مانند وضو و غسل و تیمم  3 احکام اموات  4 احکام نماز  5 احکام قضاوت  6 مکاسب  7 احکام ازدواج  8 احکام ارث  و مباحث و عناوین گوناگون دیگر فقهی  منابع کتاب  شیخ صدوق در مقدمه کتاب میفرماید من روایات این کتاب را از اصول معتبر و مشهور روایی شیعه گرفتهام مانند  1 کتاب حریز بن عبد الله سجستانی  2 کتاب عبید الله بن علی حلبی  3 کتابهای علی بن مهزیار اهوازی  4 کتابهای حسین بن سعید  5 نوادر احمد بن محمد بن عیسی  و بسیاری دیگر از اصول اولیه و منابع معتبر روایی  روایات کتاب  شیخ صدوق در این کتاب حدود 6 هزار روایت نقل کرده است که عموما در باره مباحث فقهی و احکام شرعی است  مشیخه  یکی از بخشهای مهم این کتاب بخش مشیخه است که در پایان کتاب آمده  شیخ صدوق در این بخش به اسناد خود به رواتی که روایات این کتاب را از آنها نقل کرده اشاره میکند و به این وسیله روایات فراوانی از احادیث کتاب را از حالت ارسال و بدون سند بودن خارج کرده و آنها را معتبر و مسند میسازد  این بخش از کتاب بسیار مورد توجه علمای شیعه قرار گرفته است و شرحهای فراوانی نیز بر این قسمت از کتاب نگاشتهاند که خود از منابع غنی و پر بار علم رجال به شمار میآید مانند  1 ترتیب مشیخه من لا یحضره الفقیه نوشته صاحب معالم شیخ حسن بن شیخ زین الدین شهید ثانی درگذشت 1011 هجری  2 ترتیب مشیخه من لا یحضره با شرح و بیان نوشته سید حاج میرزا محمد حسین معروف به شیخ آقا قاضی تبریزی درگذشت 1294 هجری  3 شرح مشیخه من لا یحضره الفقیه نوشته محمد تقی مجلسی پدر علامه مجلسی  4 شرح مشیخت الفقیه نوشته علامه سید حسن بن سید عبد الهادی بن سید موسی موسوی آل خراسان نجفی متولد 1326 هجری  5 خیر الرجال نوشته شیخ بهاء الدین محمد بن شیخ ملا علی شریف لاهیجی از علمای قرن یازدهم هجری  شرحهای کتاب  بر کتاب من لا یحضر شرحهای فراوانی نیز نگاشته شده که در شرح روایات کتاب و بررسی آنهاست مانند  1 شرح من لا یحضره الفقیه به نام روضت المتقین نوشته مولی محمد تقی مجلسی پدر علامه مجلسی وی این کتاب را در سال 1063 هجری به پایان رسانده است  2 شرح من لا یحضره الفقیه نوشته سید اجل امیر محمد صالح بن امیر عبد الواسع داماد علامه مجلسی درگذشت 1116 هجری  3 شرح من لا یحضره الفقیه نوشته شیخ الاسلام و المسلمین شیخ بهایی محمد بن حسین بن عبد الصمد حارثی همدانی درگذشت 1030 هجری شیخ حر عاملی از این شرح نقل میکند  4 شرح من لا یحضره الفقیه به نام معاهد التنبیه نوشته شیخ ابو جعفر محمد بن حسن بن زین الدین شهید ثانی درگذشت 1030 هجری  5 شرح من لا یحضره الفقیه نوشته مولی حسام الدین محمد صالح بن مولی احمد سروی مازندرانی درگذشت 1081 هجری  نسخههای خطی  1 نسخهای خطی در کتابخانه عالم ربانی استاد میرزا ابو الحسن شعرانی این نسخه بسیار نفیس و ارزشمند میباشد