کتاب معمای هویدا تراژدی هویدا  مروری بر کتاب معمای هویدا نوشته ی عباس میلانی  نعیم صدفی  پنجشنبه ۲۷ بهمن ۱۴۰۱    هویدا را در تنها صندلی خالی اتاق نشاندند باحالتی خموده در صندلی جای گرفت سردر شانه فرو برد دو دستش را از سر استیصال بی حرکت بر زانوهایش لماند؛ اما چند دقیقه بعد دوباره بر خود مسلط شد او همه ی عمر به انعطاف و سازش شهرت داشت می گفتند از این راه از هر مهلکه ای جان سالم به در می تواند برَد دوران دراز صدارتش را هم به همین اصل تاویل می کردند  آیا اینبار نیز می توانست با تکیه بر همین فضایل جان خود را نجات دهد؟ وقتی فهمید او را برای محاکمه به این اتاق آورده اند خیالش اندکی راحت شد میخواست پیش از شروع کار دادگاه انقلاب فضای پرتنش و خشن اتاق را به نفع خود تغییر دهد همه می دانستند که او انسانی سخت مبادی آداب است پس به رئیس دادگاه رو کرد و از نحوه ی لباس پوشیدنش پوزش طلبید می گفت تنها لباسم همین است که پوشیده ام آنگاه با لحنی پرطنز اضافه کردکه اسم من را همه می دانند و از رئیس دادگاه اجازه خواست که مقوایی را که بر گردنش آویخته بود از گردن بردارد و خلخالی موافقت کرد میلانی1381  422423  ابوالهول ایرانی  امیرعباس هویدا و معمای انقلاب اسلامی عنوان اصلی کتابی ست که ابتدا با زبان انگلیسی و سپس در نسخه ای فارسی تحت عنوان معمای هویدا در سال 1381 به قلم دکتر عباس میلانی نوشته و چاپ شده است  عباس میلانی مورخ و ایرانشناس دانشگاه استنفورد آمریکا در این کتاب سراغ سرنوشت یکی از جنجالی ترین نخست وزیران پادشاهی مشروطه رفته است تکنوکرات تحصیل کرده ی پاریس که ابتدا قرار بود تنها چند ماه به طور موقت پست نخست وزیری را در اختیار داشته باشد دوران نخست وزیری هویدا با اتفاقات و ماجراهای جریان ساز و بحث برانگیز تاریخ معاصر ایران همراه است پس همانطور که میلانی در پیشگفتار به درستی به آن اشاره کرده است این کتاب گرچه داعیه ی تاریخ نگاری دوران پهلوی را ندارد؛ اما به جهت زندگی سیاسی هویدا از بررسی آن ناگزیر بوده است هویدا که در ابتدای مهم ترین مسیر سیاسی زندگی اش یعنی در شب های پر استرس ترور و اغمای حسنعلی منصور که به دست اعضای گروه موتلفه اسلامی به ضرب گلوله از پای درآمده بود زمام امور را به دست گرفت بر خلاف انتظارات سیزده سال در این مسند دوام آورد و درنهایت یک سال پیش از وقوع انقلاب به دنبال رشد افسارگسیخته ی تورم و همزمان با اوج گیری بحران های پیشتر خاموش سیاسی مجبور به استعفا شد و از پست نخست وزیری به وزارت دربار شاهنشاهی رسید  زندگی سیاسی امیرعباس هویدا هماره مخالفان و موافقانی داشته و دارد نام او در اذهان سیاسی جامعه یکی با دوران اقتصادی نسبتا با ثبات نخست وزیریاش شهره است و یکی با اعدام جنجالیاش در دادگاه انقلاب او در وقت تنفس در آخرین جلسهی دادگاهش در راهرو های زندان قصر به ضرب گلوله از پای درآمد به راستی ضارب او چه کسی بود؟ برای یافتن پاسخ این پرسش باید با عباس میلانی همراه شویم در یکی از روزهای بارانی فروردین ماه در زندان قصر در تهران ماه های اوایل انقلاب در کتاب معمای هویدا عباس میلانی در این کتاب ابتدا همه چیز را از انتها شروع می کند از آمبولانسی که شتابان در شب پیروزی انقلاب خیابان های تاریک و جنگ زده ی تهران را پشت سر می گذارد تا به مدرسه ی رفاه برسد امیرعباس هویدا چند ساعت پیش پس از فرار از زندان جمشیدآباد خود را تسلیم انقلابی ها کرده است و حالا در عقب آمبولانس بی آنکه بداند به سوی سرنوشت تراژیکاش رهسپار است  عباس میلانی در فصل های آتی کتاب ابتدا سراغ خانواده ی هویدا و پدرش عین الملک سرکنسول ایران در دمشق می رود و ضمن بررسی پیشینه ی خانوادگی او به اوضاع سیاسی اجتماعی ایران در آن روزگار یعنی دوران زمام داری احمد شاه و بعد از آن قدرت گرفتن رضاخان می پردازد روایت میلانی در قدرت سحرانگیز قلم اش زندگانی امیرعباس را در دوران جوانی اش از بیروت تا پاریسِ سال های جنگ دوم جهانی و تهران پس از جنگ پر شتاب و شیرین  دنبال می کند او سپس تمام زوایای مبهم زندگی هویدا را در گام های آغازین اش در عالم سیاست می کاود و همزمان با بررسی عادات فردی و روزمرگی های یک شخصیت سیاسی سیمایی انسانی از او به مخاطب نشان می دهد کتاب او گاه به مانند یک رمان جذاب و سرشار از زندگی و گاه چون اثری تاریخی و مهم لبریز از اشارات و مستندات مستدل از زندگی یکی از نخست وزیران ایران است