خلقت نوری پیامبر ص و اهل بیت  در اندیشه امامیه نخسین   خلقت نوری پیامبر ص و اهل بیت  در اندیشه امامیه نخسین          آموزه ی خلقت نوری پیدایش اهل بیت را به آغازگاه خلقت بازمی گرداند بنا بر روایات امامیه اهل بیت نخستین مخلوقات خداوند ند که از نور خداوند آفریده شدند بحث خلقت نوری پیامبر و اهل بیت در زمره ی مهم ترین مباحث پیامبرشناسانه و امام شناسانه است که نتایج آن از سویی مرز بین غلو تقصیر و اعتدال را رسم می کند و از سویی دیگر بر سایر مباحث کلامی از توحید تا معاد اثر می گذارد  واکاوی سرگذشت انگاره ی خلقت نوری در حدیث و کلام امامیه فقط پاسخ به پرسش های تاریخ فکری نیست؛ بلکه اندیشه ورزی به مبانی کلامی و روش های اجتهادی موافقان و مخالفان این انگاره قدرت تحلیل و بررسی سایر آموزه های اعتقادی را در خواننده تقویت می کند   فی 63000 ت  کتاب حاضر بحث خلقت نوری اهل بیت را در دو گام پی می گیرد ابتدا مجموع روایات خلقت نوری را از منابع روایی شش قرن نخست گردآوری و درباره ی آن ها داوری می کند؛ سپس تلاش می کند سیر تطور دیدگاه های محدثان و متکلمان را طی این قرون درباره ی آموزه ی خلقت نوری گزارش و تحلیل کند  با توجه به این رویکرد پژوهش حاضر در پنج فصل سامان یافته است  فصل اول اعتبارسنجی احادیث خلقت نوری فصل دوم مضمون شناسی احادیث خلقت نوری اهل بیت فصل سوم جریان شناسی راویان احادیث خلقت نوری اهل بیت در مدارس کوفه و قم فصل چهارم عوالم پیشین در مدرسه ی کلامی بغداد فصل پنجم عوالم پیشین در مدرسه ی کلامی ری فصل ششم سیر تطور آموزه ی خلقت نوری در تاریخ عقاید امامیه فصل نخست که طولانی ترین فصل کتاب است احادیث خلقت نوری را به بحث گذاشته است این فصل تلاش کرده که فهرستی جامع از احادیث خلقت نوری در منابع روایی امامیه در قرون نخستین تا قرن پنجم به دست دهد این گردآوری علاوه بر ارائه ی همه ی احادیث خلقت نوری درصدد روشن کردن وزن حدیثی و کلامی این احادیث است از این رو در این فصل بین منابع حدیثی معتبر و منابع مناقشه انگیز تفکیک شده و احادیث خلقت نوری هر کدام از این دو دسته به صورت مجزا گزارش شده است  هم چنین در این فصل احادیث خلقت نوری به لحاظ سندی و مضمونی اعتبارسنجی شده است در بخش پایانی این فصل تاریخ دو حدیث از احادیث خلقت نوری نقل شده از امام رضا بررسی و تلاش شده که با تاریخ گذاری سند و منابع این دو حدیث قدیمی ترین نقل آن ها شناسایی شود این فصل همچنین مضمون این دو حدیث را با دیگر احادیث احیاناً صحیح درباره خلقت نوری می سنجد تا میزان انطباق یا سازگاری آن ها را مشخص کند و نیز نشان می دهد که حتی احادیث ضعیف السند می توانند در ترسیم تاریخ یک باور نقش داشته باشند و به لحاظ محتوایی معتبر تلقی شوند  در فصل دوم نگارنده تلاش می کند با پیوند زدن و ترکیب مجموع احادیث خلقت نوری پیامبر و اهل بیت که هر کدام گوشه هایی از ماجرای خلقت نوری را بیان می دارند داستان خلقت نوری را از ابتدا تا انتها بازسازی کند این فصل نشان می دهد که احادیث خلقت نوری با وجود پاره ای اختلافات در کل با یک دیگر هماهنگ اند و مانند قطعات یک جورچین تصویر سازواری از این آموزه به دست می دهند  فصل سوم روشن می کند که کدام یک از جریانات حدیثی یا کلامی در هر کدام از دو مدرسه کوفه و قم احادیث خلقت نوری اهل بیت را نقل کرده و به آن اعتقاد ورزیده اند در این فصل خط فکری راویان مجموع احادیث خلقت نوری شناسایی شده است بررسی نگارنده نشان می دهد که نقل روایات خلقت نوری اهل بیت در دو مدرسه کلامی و حدیثی کوفه و قم به متهمان به غلو اختصاص نداشته؛ بلکه راویان غیرمتهم این دو مدرسه نیز در نقل این احادیث نقش داشته اند  فصل چهارم به دنبال پاسخ به این پرسش است که چرا متکلمان بغداد به طور مشخص شیخ مفید سیدرمرتضی و شیخ طوسی در قبال خلقت نوری و عوالم پیشین انسان موضعی منفی اتخاذ کرده اند؛ در حالی که می دانیم محدثان و محدث متکلمان کوفه و قم اعتقاد به خلقت نوری اهل بیت و وجود پیشین عموم انسان ها را پذیرفته بودند این فصل تلاش می کند عوامل نظری رویگردانی بغدادیان از موضع مثبت محدثان و محدث متکلمان درباره ی خلقت نوری و وجود پیشین انسان را شناسایی و معرفی کند از آن جا که انکار خلقت نوری و وجود پیشین انسان مستلزم عبور از سد روایات مثبت آنها است تعامل تأویل گرایانه ی متکلمان بغداد با این روایات مورد توجه قرار گرفته است  در فصل پنجم موضع عالمان مدرسه ی ری که بعد از افول مدرسه بغداد رونق یافت در قبال خلقت نوری و وجود پیشین انسان بررسی شده است این فصل با کاوش در آثار برجامانده از عالمان این مدرسه نشان می دهد که احادیث خلقت نوری اهل بیت در مدرسه ری افزایش کیفی داشته و در آثار برخی از عالمان این مدرسه احادیثی در این باره درج شده که مضامین عالی آن ها در احادیث دو مدرسه ی پیشین مشهود نیست این فصل در نهایت تلاش می کند روشن کند که عالمان مدرسه ی ری که از طرفی با احادیث نویافته و ژرف تری در باب خلقت نوری آشنا شده بودند و از طرف دیگر موضع منفی متکلمان مدرسه بغداد در قبال خلقت نوری و عوالم پیشین را به ارث برده بودند چگونه بر تنش بین میراث حدیثی و میراث کلامی غلبه کرده اند  فصل ششم فصل پایانی کتاب تلاش می کند با نگاهی از فراز تاریخ باور داشتن یا نداشتن به خلقت نوری در امامیه را از آغاز تا پایان قرن ششم گزارش و تحلیل کند