کلام و جامعه 2 ؛ تاریخ اندیشه دینی در صدر اسلام در سده دوم و سوم هجری   تاریخ اندیشه دینی در صدر اسلام از نزدیک به ربع قرنی که از انتشار مجموعه شش جلدی کلام و جامعه در سده دوم و سوم هجری اثر پروفسور یوزف فا ن اس متولد ۱۹۳۴ متوفی 2021 استاد بازنشسته رشته اسلام  شناسی و زبان های سامی دانشگاه توبینگن و پژوهشگر نامی عرصت کلام اسلامی می گذرد این مجموعه بی تردید یکی از منابع پژوهشی درخور توجه به شمار آمده و پایه ای برای تحقیقات متعددی قرار گرفته است  روش جدید بررسی آرای کلامی در چهار حوزه عالم اسلامی و مناسبات آنها با یکدیگر و نیز نسبت میان جامعه و کلام افق های جدیدی را در پژوهش های کلامی گشوده است  تتبع کم  نظیر نویسنده و ذکر دقیق ماخذ در پانوشت ها این مجموعه را به گنجینه ای ارزشمند برای پژوهشگران در کلام اسلامی مبدل ساخته است دکتر محمدرضا بهشتی عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در خصوص این کتاب بیان کرد این کتاب یک مجموعه شش جلدی است که ابتدا جلد ۵ و ۶ توسط مولف تهیه و منتشر شد و بعد به تناسب چهار جلد اول  منتشر شد  نویسنده این اثر دکتر یوزف فان اس استاد بازنشسته دانشگاه توبینگن و یکی از اسلام شناسان مطرح معاصر است که سال گذشته از دنیا رفت او حدود ربع قرن پیش این کتاب را با تلاش ده ساله منتشر کرد بیش از ده سال نیز طول کشید که ما برخی از جلد های آن را بتوانیم ترجمه کنیم یکی از مهمترین دلایل طول کشیدن ترجمه این اثر این بود که ما به تمام رفرنس هایی که نویسنده داده به صورت شخصی مراجعه کردیم و به دلیل اینکه دسترسی به برخی از منابع مشکل بود طبیعی بود که ترجمه این اثر زمان بر باشد