فرهنگ جامع فرق اسلامی دوره سه جلدی نویسنده سید حسن خمینی  به دلایلی که بر اهل اندیشه پوشیده نیست کم و بیش هر دین بزرگی به تدریج و در طول تاریخ با مسأله مهمی به نام پراکندگی و چندشاخگی مواجه می شود که به صورت فرقه های متعدد مورد شناسایی قرار می گیرد  دین مبین اسلام نیز از این عارضه در امان نمانده است و به دلایل سیاسی و کلامی به فرقه های چندگانه ای تقسیم شده است که امروزه از برخی از آنها نام و نشانی برجای نمانده و چه بسا برخی از آنها در یکدیگر ادغام شده باشند یا به هر دلیل دیگر از صحنه اجتماع بیرون رفته اند؛ اما همچنان در عرصه فرهنگ و دست کم در پهنه تاریخ اندیشه دینی برجای مانده اند