کتاب ولایت فقیه اندیشه کلامیعلی شمس توضیحات   ولایت فقیه عنوانى است که مى تواند در دو حوزه کلام و فقه از جهات مختلف طرح شود جنبه فقهى آن بحث از تکلیف فقیه در پذیرش ولایت یا وظیفه مردم در اطاعت از فقیه است؛ امّا جنبه کلامى آن بحث از منشأ و مبناى این ولایت است؛ زیرا هرگونه ولایتى از سوى هر کس جز خداوند نامشروع است    و باید به اذن و ولایت خداوند بینجامد به این صورت که ایمان به خدا مستلزم اعتقاد به توحید در ربوبیّت تشریعی خداوند است؛ یعنی قبول ولایت و سلطه و حاکمیّت هر کسی جز خداوند جایز نیست   ولی از آن جا که خداوند دارای لطف و حکمت در حدّ بی نهایت است کتب ربّکم علی نفسه الرّحمة با بعثت انبیا و حفظ خطّ نبوّت با وجود امامان معصوم علیهم السّلام این ویژگی ها را متجلّی ساخته است   هم چنین در عصر غیبت و در زمانی که از نعمت حضور امام علیه السّلام محرومیم این حکمت و لطف پابرجاست؛ چرا که لطف از صفات الهی است و صفات خداوند در طول زمان و در آبستن حوادث دستخوش تغییر و تحوّل نخواهد شد   بنابراین اعمال این لطف از سوی خداوند در زمان غیبت هم مانند زمان حضور معصومان علیهم السّلام لازم و ضروری است و این جاست که ضرورت وجود فقها به عنوان نزدیک ترین افراد به ویژگی های معصومان علیهم السّلام و امین ترین افراد در راه به دست گرفتن عنان اسب سرکش قدرت برای حفظ خطّ امامت و شریعت و رهبری مردم احساس می شود و این نیز لطفی است که از سوی خداوند ضروری است   بنابراین انکار این ضرورت با التفات به لوازمش به منزله انکار یکی از صفات خداوند خواهد بود   با ذکر این مقدّمات می توان نتیجه گرفت که بحث از تشکیل حکومت و رهبری و ولایت بر مردم از این جهت که به صفات و افعال الهی بازمی گردد بحثی کلامی است؛ زیرا موضوع علم کلام بررسی افعال و صفات خداوند است و از آن جا که ما در اثبات ولایت فقیه به لطف یا حکمت خداوند استناد می کنیم این عنوان در علم کلام جای می گیرد   افزون بر این در بحث از امامت پس از غیبت حضرت ولیّ عصر عجّل اللّه تعالی فرجه نیز با استناد به کلمات معصومان علیهم السّلام در تعیین جانشین خود می توان جایگاه دیگری برای بحث از ولایت فقیه در استمرار اصل امامت در نظر گرفت   در پایان امیدواریم این اثر مرضی خداوند متعال و حضرت ولیّ عصر عجّل اللّه تعالی فرجه و مورد قبول خوانندگان ارجمند قرار گیرد   مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قدّس سرّه   پیش گفتار   1 بیان موضوع   ولایت فقیه یکی از عناوین و موضوعات مهم در متون دینی و سیاسی است  این عنوان در کتاب های فقهی جایگاه ویژه ای دارد و بیانگر وظایف فقهای شیعه در زمان غیبت حضرت ولیّ عصر عجّل اللّه تعالی فرجه است   مطرح شدن این بحث به طور جدّی و در سطح وسیع مجامع علمی اعمّ از حوزوی و غیر حوزوی و حتّی سیاسی در زمان اوج انقلاب شکوهمند اسلامی ایران و به ویژه پس از زمانی است که حضرت امام خمینی قدّس سرّه به صورت عملی حکومتی اسلامی تشکیل داد   یکی از مباحث مهمّ در این زمینه جایگاه اصلی این بحث است که ولایت فقیه و حکومت یک دین شناس چه جایگاه علمی ای دارد؟ آیا این بحث فقط عنوانی فقهی و بیانگر تکلیف فقیه در پذیرش این منصب و تکلیف مردم در اطاعت از فقیه است یا این که در علم کلام عقاید هم می تواند طرح شود؟  به این معنا که بیانگر فعلی از افعال یا صفتی از صفات خدا و یا استمرار نبوّت و امامت در عرصه حکومت و رهبری جامعه است   وظیفه اصلی این کتاب تبیین جایگاه ولایت فقیه در علم کلام است و به بررسی مبانی کلامی ولایت فقیه می پردازد؛ بدین معنا که آیا می توان برای ولایت فقها جایگاهی در علم کلام تصور کرد؟   تذکر این نکته ضروری است که نگارنده تاکنون اثر مستقلّی به این روش در مورد ولایت فقیه به غیر از برخی مقالات در مجلّات یا به عنوان بخشی از یک کتاب نیافته است از این رو در این اثر نقص های فراوانی مشاهده می گردد که برای برطرف ساختن آن ها به لطف و دقت خوانندگان محترم و دیدگاه های محققان گرامی نیاز است   2 پیشینه تاریخی ولایت فقیه   پیش از ورود به بحث به پیشینه تاریخی این مسأله اشاره می کنیم تا اهمیّت و سابقه تاریخی آن روشن گردد  شالوده اصلی ولایت و حکومت فردی اسلام شناس توسّط خود پیامبر صلّی اللّه علیه و اله و به امر خداوند نهاده شد واقعیّت تاریخی آن است که پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله پس از هجرت به مدینه قبیله های اطراف را به اسلام دعوت کرد و اتّفاق و اتّحادی به مرکزیّت مدینة النّبی به وجود آورد   تحلیل سنّتی و رایج آن است که پیامبر صلّی اللّه علیه و اله در مدینه حکومت دینی تشکیل داد و این اقدام در وحی و تعالیم الهی ریشه داشت و ولایت سیاسی پیامبر صلّی اللّه علیه و اله از تنفیذ و فرمان الهی نشأت گرفته بود در این جهت که پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله چنین شأنی را داشته ولایت زعامت یعنی حقّ رهبری اجتماعی و سیاسی و این شأنی الهی بوده است؛ یعنی حقّی بوده که خداوند به پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله عنایت فرموده بود نه این که از سوی مردم به آن حضرت تفویض شده باشد  بحثی نیست    پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله در میان مسلمین در آن واحد دارای سه شأن بود  اوّل این که امام و پیشوا و مرجع دینی بود و ولایت امامت داشت؛ دوم این که ولایت قضایی داشت؛   سوم این که ولایت سیاسی و اجتماعی داشت؛ یعنی  سائس و مدیر اجتماع مسلمین بود   این نکته چندان روشن است که حتّی شرق شناسان غیر مسلمان نیز بدان تصریح کرده اند  دانشمند ایتالیایی فل لینو می گوید   حضرت محمّد صلّی اللّه علیه و اله در یک زمان دین و دولت را پایه گذاری کرد و گستره این دو در دوران زندگی اش همسان بود   و به تعبیر توماس آرنولد  پیامبر اسلام صلّی اللّه علیه و اله پیشوای دین و رئیس دولت بود  ستروتمان نیز می گوید   اسلام پدیده ای دینی و سیاسی است؛ زیرا بنیان گذار آن علاوه بر نبوّت حکومت را نیز در دست داشت و به