کتاب تاریخ ایران از آغاز اسلام تا پایان صفویان نویسنده رسول جعفریان ناشر علم چاپ سوم 1400 کتاب تاریخ ایران چند سال پیش در چهار جلد منتشر شد اما به درخواست مکرر خوانندگان و محققان و کمیاب شدن آن اکنون با ویرایش تازه و افزوده شدن مطالب زیادی به جاهای مختلف آن در یک جلد منتشر شده است مؤلف محترم در مقدمه کتاب خود آورده است بنام خداوند بخشنده و مهربان چند یادآوری 1 هدف از نگارشِ کتاب حاضر گذری بر تاریخ ایران اسلامی از پیدایشِ اسلام تا پایان روزگار صفوی است از نظرِ صوری بنای نویسنده بر آن بوده است تا مطالب بدون زیاده گویی و دشواری و با زبانی نسبتاً ساده و بیپیرایه ارائه شود این روال از آن روست که نگارشِ کتاب برای مخاطبان جوانی است که به تاریخ ایران نه به صورت تخصّصی بلکه به قصد آشنایی کلّی و بهرهگیری از تجارب آن مینگرند و امید آن دارند تا با یک مرور سریع بر اهمّ مطالب تاریخ ایران آگاهی یابند 2 آنچه از نظر محتوایی مورد توجه بنده بوده پرداختن به حوادثِ سیاسی مسایل فرهنگی و اجتماعی و امور تمدّنی ایران است بنابر این تا آنجا که امکان داشته از بیان صِرفِ تاریخ سیاسی پرهیز شده و افزون بر تاریخ سیاسی به بیان آرایِ فرقهها و مکتبهایِ مختلف فکری و مذهبی نیز پیدایش دانشهای متنوع در دنیای اسلام و همین طور امور تمدنی و اندکی هم اجتماعی پرداخته شده است به همین دلیل بسا انسجام و یک نواختی مباحث تا اندازهای دچار مشکل شده باشد البته روال تاریخی و سلسله ای حفظ شده امری که برای نگارش تاریخ ایران طبیعی و پذیرفتنی بوده و هست 3 روشن است که ایران ما طی این هزار و اندی سال از هر جهت مراحل پرفراز و نشیبی را تجربه و طی کرده و از این رو لازم است تا از زوایایِ مختلف مورد توجه قرار گیرد در این زمینه همیشه این مشکل هست که نویسنده تاریخ ایران با گزینش برخی از تحولات و جریانها نتواند چنان که باید و شاید تاریخ ایران را بنمایاند؛ با این حال سعی کرده ام سهم گروهها و سلسله های مختلفِ اجتماعی و مذهبی را حفظ کرده و در عین حال از تحولات آنچه که فکر می کردم مهم است اگر از آن خبر داشتم تقدیم عزیزان خواننده کنم امیدوارم خلاصه و ساده کردن مطالب به غفلت از ارائه مباحثِ اساسی نینجامیده باشد 4 شاید مهم ترین نکته ای که به ذهن بیاید این است که چرا با این همه نقل قول که در کتاب شده ارجاعات آن نیامده است همان طور که عرض کردم کتاب برای نسل جوانی نوشته شده که لازم است در وقت خواندن با کمترین دردسر و گمگشتگی در میان اسامی متعدد کتابها و منابع و ارجاعات به اصل مطلب برسد بسیاری از این عبارات از میان منابع معروف تاریخی و رجالی گرفته شده و اگر کسی خواهان یافتن مرجع آنها باشد با استفاده از ابزارهای جدید فن آوری به راحتی می تواند آنها را بیابد 5 همچنین باید عرض کنم آنچه ملاحظه می کنید یک کتاب تحقیقی و پژوهشی نیست و خواننده عزیز ما نباید انتظار داشته باشد که نویسنده نکته پژوهشی تازهای را مطرح کرده باشد مهم ارائه یک متن از تاریخ ایران با استفاده از متونِ مختلف قدیمی و بعضا شماری از پژوهشهای نو آن هم به زبان ساده و روان است مطمئنا تاکنون بارها و بارها از این قبیل تواریخ عمومی نوشته شده و یا خواهد شد اما طبیعی است که هر نویسنده ای با علائق و گزینش های خاص خود این کار را انجام داده و مخاطبان نیز بنا به سلائق خود با آن تعامل خواهند داشت و این حق طبیعی آنهاست 6 افزون بر همه اینها باید تأکید کرد که این اثر نه تنها پژوهشی نیست حتی اثری جامع هم در تاریخ ایران نیست چنان خالی از خطا هم نه امیدوارم دوستان عزیز خواننده اگر خطایی یافتند منّت بر بنده گذاشته به هر وسیله و از هر راه ممکن نویسنده را در جریان بگذارند که ان شاءالله در فرصت های بعدی اصلاح شود 7 همان طور که از فهرست اجمالی کتاب آشکار است مسیر بحث چنین خواهد بود که ابتدا تاریخ اسلام و گسترش آن تا روزگار اموی ـ عباسی دنبال شده و ضمن توجه به ایران در این دوره به تدریج وارد تاریخ ایران اسلامی شده است؛ زان پس تا روزگار صفوی که به نوعی پایان عصر کهن ما و آغاز عصر جدید است ادامه خواهد یافت بدین ترتیب آخرین بخش کتاب تاریخ صفویان است البته این اختتامیه دلیلی جز این نداشت که نویسنده پس از نگارش این قسمت فرصت و توفیق افزودن بخش های بعدی تاریخ ایران را نیافت ضمن اظهار تأسف از این بابت امیدوار است تا در فرصتی دیگر تاریخ اجمالی ایران را از افشاریه تا دوران انقلاب به آن بیفزاید