کتاب ترانه های خیام ترجمه صادق هدایت ترانه های خیام به انتخاب و روایتِ صادق هدایت به کوشش جلال نوع پرست گردآوری شده است غیاث الدین ابوالفتح عُمَربن ابراهیم خَیّام نیشابوری زاده ی ۲۸ اردیبهشت ۴۲۷ در نیشابور و درگذشته ی ۱۲ آذر ۵۱۰ در همان شهر از مردان بزرگ دانش ایرانی بود که کشفیات و خدمات او در ریاضیات و نجوم شهرت جهانی او را تا به امروز پابرجا نگاه داشته است حکیم همه چیزدان و فیلسوف نیز بود با این حال شهرت امروزی او علی الخصوص میان پارسی زبانان مرهون رباعیت نغز اوست سر و سامان دادن و تدقیق محاسبات گاه شماری ایران در زمان وزارت خواجه نظام الملک در دوره ی پادشاهی ملکشاه سلجوقی ۴۲۶۴۹۰ هجری قمری از خدمات برجای مانده ی اوست که جهانیان را در محاسبه ی گردش زمین به دور خورشید بی نیاز ساخت خیام در علوم ادبی دینی و تاریخی نیز استاد بود و نقش او در حل معادلات درجه سوم و مطالعاتش درباره ی اصل پنجم اقلیدسی نام او را به عنوان ریاضی دانی برجسته در تاریخ علم ثبت کرده است صادق هدایت نخستین کسی است که در ایران برای تشخیص رباعیات اصیل خیام دست به کاری پژوهشی زده است او دو اثر درشرح جایگاه ادبی خیام نوشته است مقاله ی مقدمه ای بر رباعیات خیام که در سال ۱۳۰۳ خورشیدی منتشرشد و کتاب ترانه های خیام در سال ۱۳۱۳ خورشیدی برای نخستین بار طبع شد پژوهش های هدایت تاکنون عده ی بسیاری از بزرگان را به نوشتن شرح و نقد و تفسیر واداشت و آثار گوناگونی در این موضوع خلق شد آنچه که از پی می آید به قلم صادق هدایت نوشته شده که تقسیمات و شرح خود او به اندازه است به منظور تدقیق هرچه بیشتر رباعیات صادق هدایت ترانه هایی را با ستاره برجسته کرده است که تردیدآمیزند و نسبت دادنشان به خیام با احتیاط صورت پذیرفته است گر بر فَلَکَم دست بُدی چون یزدان برداشتمی من این فلک را ز میان؛ از نو فلک دگر چُنان ساختمی کازاده به کامِ دل رسیدی آسان