کتاب مطول نام شرحی است در زمینۀ علوم زبان عربی که تفتازانی بر تلخیص المفتاح خطیب قزوینی د 739ق نگاشته است تفتازانی کار نوشتن این شرح را که در 742ق 1341م در جرجـانیه آغاز کرده بـود در748ق در هرات به پایان رسانید نک  ص 3 482483؛ سرکیس 1637 638؛ GALS I516 II280 GAL حاشیه های متعددی بر مطول نگاشته شده است از جمله حاشیۀ میرسید شریف جرجانی د 814ق صاحب کتاب تعریفات قسطنطنیه 1241ق حاشیۀ سیالکوتی قسطنطنیه 1241ق حاشیۀ جلبی فناری قسطنطنیه 1270ق1854م و حاشیۀ دسوقی بولاق 1271ق حاشیه های بسیاری نیز بر حواشی مطول نوشته شده است نک  حاجی خلیفه 1474476؛ واندیک 357 358؛ GAL S همانجا؛ الیس II49 50 برخی نیز به شرح شواهد شعری مطول پرداخته اند مانند کمال الدین فسوی نک  حسینی 1179 تفتازانی در مقدمۀ مطول خطیب قزوینی و اثر بلاغی او را می ستاید نک  ص 3 و مهم ترین منابع مورد استفادۀ خود را دو کتاب دلائل الاعجاز و اسرارالبلاغۀ عبدالقاهر جرجانی معرفی می کند ص 4؛ نیز نک  تجلیل 4454 وی به طور کلی با نگاه انتقادی به شرح تلخیص نپرداخته با این همه در پاره ای از مباحث دیدگاههای خطیب قزوینی را تأیید نمی کند و یا نظر دیگران را ترجیح می دهد مثلاً نک  ص 23 که اعتقاد دارد تتابع اضافات پیوسته سبب ثقل در لفظ نمی گردد و مخل فصاحت کلام نیست نیز ص 35 که دیدگاه سکاکی را در تعریف علم معانی نیکوتر یافته است؛ نک  علوی مقدم 4345 دیگر شارحان تلخیص چون عصام الدین اسفراینی د 944 یا 951ق از مطول بهره برده اند ظاهراً نخستین چاپ مطول در 1260ق در قسطنطنیه استانبول بوده است چندین چاپ سنگی نیز از کتاب مطول میان سالهای 12661323ق در تهران تبریز و هند منشتر شده است تفتازانی در کتاب مطول بیشتر به مباحث بلاغی پرداخته هر چند که گاه مباحث منطقی فلسفی و کلامی نیز در کتاب دیده می شود مثلاً نک  ص 316 مطول تفتازانی از جمله کتابهایی است که در گذشته در حوزه های علمی ایران اقبال خوبی یافته و در زمرۀ کتابهای درسی قرار گرفته است و اکثر طلاب به منظور تقویت بنیۀ ادبی خود به خواندن آن همت گماشته اند؛ اما اینک به عنوان کتابی مرجع شناخته می شود و تنها آنان که به شکل تخصصی به بلاغت عربی می پردازند از آن استفاده می کنند