کتاب مجمع الجزایر گولاگ  اثر  الکساندر سولژنیتسین  ترجمه عبدالله توکل  کامل هنگامی که ماکسیم گورکی از اردوگاه های سیبری دیدن کرد تا آخرین ساعات همه چیز همان طور گذشته بود که قدرت می خواست در همان لحظه های آخر بود که زندانی ای حقیقت را پیش روی نویسنده ی بزرگ روس گذاشت و به قول الکساندر سولژنستین درست در زمانی که گورکی سوار بر قایق آنجا را ترک می کرد آن زندانی تیرباران شد و توامان همه ی آن آرمان های انسانی جا گرفته در ذهن شبه  پیامبر شوروی درحال فروریختن بود هرچند او نمی دانست که این فروریختن هم به قیمت جان آن زندانی تمام شده است گورکی پیرسال تر از آن بود که بتواند برای روایت آن چه دانسته بود کاری کند و ازهمین رو ظهور سولژنستین و روایت هایش از گولاگ الزامی بود و مبدل به سهمگین ترین روایت های تاریخ بشری از سرحدات رنج زیر یوغ استبداد شد با اینکه در آغازین سال های پسااستالینی نیکیتا خروشچف سومین رهبر اتحاد جماهیر شوروی از در دوستی با سولژنستین درآمد و اجازه ی انتشار کتاب یک روز از زندگی ایوان دنیسویچ را صادر کرد اما هیچ کس انتظارش را نداشت ماجرای گولاگ و گولاگی ها از آن چه بر ایوان دنیسویچ رفته فراتر باشد شوک عظیم دوازده سال پس از چاپ یک روز از زندگی اتفاق افتاد نسخه های زیرزمینی و بدون سانسور مجمع الجزایر گولاگ حاصل ده سال تحقیق و تفحص الکساندر سولژنستین از اردوگاه های کار اجباری شوروی و گفت وگو با بازماندگان در زمستان 1974 میان مردم دست به دست شد درحالی که جاسوسان کا گ ب در همه جا به دنبال سولژنستین خوان ها بودند وقایع نگاری هول انگیز و هوش ربای برنده ی نوبل ادبیات 1970 منظر مردم شوروی و همه ی جهانیان را نسبت به اعماق وحشت زیستن در جهان استالینی برای همیشه تغییر داد مجمع الجزایر گولاگ به مثابه ی تجربه ای در تحقیق و تفحص ادبی فقط از عهده ی نویسنده ای متعهد چپ گرا و معتقد به آرمان های بزرگ اخلاقی و انسانی هم چون سولژنستین برمی آمد که وجدان بیدارش به او اجازه ی سکوت برابر رنج و محنت مردمش را نمی داد خواندن کتاب بزرگ سولژنستین در زمانه ی اکنون باید همراه با یادآوری جمله های خود او در پیامش هنگام دریافت نوبل ادبیات باشد تا گولاگ های دور و نزدیک خودمان را در همین هزاره ی سوم فراموش نکنیم بیایید هیچ یک از مدعوین این خوان ضیافت از خاطر نبرند که همین الساعه زندانی های سیاسی در دفاع از حقوقی که محدود و پایمال شده اند در اعتصاب غذا به سر می برند