زبان ملت  هستی ملت همچنان که هر شخص برای خود شناسنامه ای دارد که در میان جمع و جامعه شناخته می شود ملت ها نیز برای خود شناسنامه ای دارند که با آن در جامعۀ جهانی و در جمع ملت های جهان شناخته می شوند در شناسنامۀ هر ملت جایی پیش بینی شده که در آن زبان رایج و رسمی آن ملت ذکر می شود زبان هر ملت از ارکان اصلی هویت بخش آن ملت است زبان ملت هر چه غنی تر و کهن تر و فاخرتر باشد هویت ملت ریشه دارتر و معتبرتر خواهد بود عمیق بودن ریشۀ زبان و ادبیات در طول تاریخ به درخت زندگی ملت سرسبزی و بارآوری بیشتر می بخشد و آن را در برابر طوفان های سهمگین مقاوم می کند در جهان امروز سه ملت ایران تاجیکستان و افغانستان به داشتن زبانی کهن و نیرومند و بالنده افتخار می کنند و آن را در میان ملت های دیگر مایۀ سربلندی می شناسند زبان در مجموع یک قسمت مهم یا به عبارت دیگر یک بخش نگارندۀ تاریخ خلق تاجیکستان بوده است؛ آیینه ای که در آن راه دورودراز طی کردۀ خلق تاجیک با همۀ فرازوفرود آن انعکاس یافته است با مطالعۀ آن دربارۀ بسیاری از جنبه ها و مسائل مهم حیات گذشتگان اطلاعات و آگاهی به دست می آید که حتی تاریخ نگاران به آنها کمتر توجه کرده اند؛ برای مثال از روی ذخیرۀ واژگان و اصطلاحات زبان می توان با باوری دربارۀ پیشرفت یا ضعف و سستی یگان ساحۀ حیات اجتماعی و اقتصادی در دوره های مختلف قضاوت کرد از سوی دیگر زبان منبع بسیار معتمد برای آموزش تاریخ و فرهنگ و تمدن است که در آن عقیده و موقع شخصی نقش موثری ندارد زبان تاجیکستان با استقلال وطن پیوند ناگسستنی دارد؛ یعنی وقتی که وطن آزاد و مستقل بوده است زبان هم شکوفایی و استقلال داشته است و برعکس افزون بر این از همان ابتدای پیدایش زبان یکی از عوامل و انگیزه های اساسی جنبش های استقلال خواهی و وطن پرستی بوده است تاریخ دولت داری آریایی نشان می دهد که دولت های باستنی همیشه کوشش و جهد می کردند که برای استوارکردن پایه های دولت داری و به وجودآوردن و مستحکم نمودن دولت داری ملی و وحدت و یگانگی از عنصر زبانی استفاده برده برای رشد و ترقی و گسترش زبان مادری خویش تدبیرهای مشخص اندیشند در نتیجۀ چنین سیاست ملی ای نخستین آثار به زبان تاجیکی دری فارسی پیدا شده بزرگ ترین پیشوایان این زبان و ادبیات ابوعبدالله رودکی ابوالقاسم فردوسی و برجسته ترین عالمان عصرهای میانه مانند ابوریحان بیرونی ابن سینا ناصر خسرو و پیروان و شاگردان آنها معروف ترین آثار علمی آن دوره را به زبان مادری خویش نوشته اند یا زمانی که شاعر رازدان و بلندفکر حکیم فردوسی پریشانی و زوال دولت سامانیان را حس کرد به جمع آوری و حفظ حکایات داستان ها و رسم و آیین گذشتگان پرداخت و بزرگ ترین داستان حماسی جهان یعنی شاهنامه را آفرید یکی از ویژگی های بسیار مهم زبان تاجیکی خاصیت به هم آوری یا وحدت آفری آن است این خصوصیت سپس در تشکل آن به عنوان یک زبان عمومی برای مردم ایرانی تبار نقش موثری ایفاا کرد صفت دیگر این زبان توانایی و رقابت پذیری آن است وقتی که زبان عربی هم پای فتوحات و گسترش اسلام در یک قسمت بزرگ جهان فاتحانه قدم زده زبان بسیاری از دولت های مقتدر دنیای قدیم مانند زبان محلی اسپانیه لهجه های رمانی سیتسیلیه زبان های بربری ساحل های افریقای شمالی زبان قبطی مصرف زبان و گویش های آرامی سوریه فلسطین عراق و  را از فهرست زبان های جهان نابود می کرد؛ مهم آن است که زبان های در حال تشکل و حتی بی خط ایرانی مردم خراسان و ماوراءالنهر را فروبردن نتوانست اصطلاح زبان تاجیکی در این کتاب به معنا و مفهوم علمی و سیاسی امروزی آن یعنی زبان دولتی یک کشور مستقل جهان جمهوری تاجیکستان استفاده شده است ولی در متن هنگام رجوع به دوره های گذشته همچنین نام تاریخی و رسمی آن در آن روزگاران فارسی دری یا فارسی دری به کار برده شده که هم ردیف زبان تاجیکی می باشند کتاب جنبۀ معرفتی داشته به مقصد آگاهی بیشتر خواننده از تاریخ زبان مادری با سبک علمی و عاموی قابل فهم طبقات مختلف جامعه نوشته شده است این کتاب از شش باب تشکیل شده و نویسنده در ابتدا به دوره بندی تاریخ زبان تاجیکی و دوره های تاریخی این زبان اشاره کرده است در باب دوم دربارۀ سرگذشت تاریخی واژۀ تاجیک و زبان تاجیکی بررسی شده و در باب سوم به سرگذشت این زبان در دورۀ استیلای عرب و نخستین سلسله های