تاریخ تحلیلی صدر اسلام تبیین قرآن شناختی از حوادث تاریخ لغت شناسان این گونه بیان نموده اند که  که صدر هر وسیله ای آغاز آن است؛ از این رو نوک نیزه را صدر نیزه می گویند؛ چنانکه به پیشران تیر نیز صدر تیر گویند؛ و ﺳﻴﻨه انسان و چیزهای دیگر را صدر آنها می نامند از همین رو است که به همین علت به پیش گفتار کتاب تصدیر گفته می شود ابن منظور می نویسد ﺳﻴنه انسان و اسب را از آن جهت صدر می نامند که قبل از هر چیزی رؤیت می شود؛ به همین علت بخش بلند زمین را صدر آن می نامند؛ چون پیش از هر قسمتی دیده می شود سرمنشا افعال و ﻧﻘطه حرکت از هر مکان را از آن رو مصدر می نامند که آنها سرآغاز ساختن فعل و حرکت به شمار می روند بنابراین اصطلاح صدر اسلام می تواند به مفهوم اول و اعلی یا سرآغاز و منشا پیدایش و بخش عالی تر از تاریخ اسلام به شمار رود؛ از این رو به احتمال قوی می توان گفت معنی و مفهوم صدر اسلام جز ﻧﻘطه آغاز و فراز برتر تاریخ اسلام نیست؛ اما گویا بیشتر نویسندگان قرون نخستین نیز صدر اسلام یا صدر اول را امتداد و گسترش اسلام در بستر دوره ای مهم تاریخی می دانند دوره ای که در آن رویدادهای بزرگی همچون نظام سیاسی جغرافیای بزرگ دارالاسلام فکر و اجتهاد دینی نهضت ترجمه و جنبش بزرگ علمی تولید و تصنیف کتاب و نیز تأسیس مدارس و مکاتب فکری اتفاق افتاده است درباره کتاب تبیین تاریخ و تحلیل آن از جایگاه ویژه ای برخوردار است؛ تا آن جایی که خدا نیز در قرآن و در کتب مقدس دیگر به تاریخ پیشینیان پرداخته است و سرگذشت ملت ها و اقوام گوناگون را یادآوری نموده است خداوند در پی بیان این سرگذشت ها انسان ها را تشویق به تفکر و تعقل در سرگذشت و سرنوشت آنان می نماید و تبیین تاریخ را وسیله ای برای پند گرفتن آیندگان و هدایت آن ها می داند از سرنوشت اقوام عاد صمود گرفته تا قوم لوط و سرنوشت پیامبران و آن چه در دوران های پیش از پیامبر اسلام بر پیامبران پیش از او گذشته از جمله سرنوشت مردم در زمان حضرت نوح وقایع زمان ابراهیم و موسی همگی در قرآن آمده و خوانندگان را تشویق به عبرت و پیدگیری از این وقایع می نماید در این کتاب نیز سعی شده تا در توصیف تبیین و تحلیل داده های تاریخی مربوط به صدر اسلام به اندازه حوصله دانشجویان و نیز به اندازه وسع نویسندگان کتاب از آیات قرآن به خوبی استفاده شود در این اثر سعی شده به صورت مختصر اما مفید وقایع و تاریخ مربوط به زمان پیدایش اسلام و بعثت حضرت رسول تا زمان وفات ایشان مورد بررسی و تشریح قرار گیرد