چای کوهی چای کوهی یا چای چوپان گیاهی پایا از سردهٔ سنبله ای و بوته ای است چای کوهی در ارتفاعات و درون صخره ها می روید نام علمی آن سیدریتیتس Sideritis و یونانی و به معنای آهن است در زمان های قدیم از این گیاه برای درمان جراحت های ناشی از اسلحه های فلزی سرد و آهنین در میادین جنگ استفاده می کردند و به همین دلیل نام آن را آهن گذاشتند برگ  ساقه و گل های گیاه چای کوهی را در آب جوش قرار داده و آن را دم کرده و چای داغی از آن درست می کنند این چای برای درمان برخی از بیماری ها و همچنین از سر تفنن نوشیده می شود اعتقاد بر این است که چای کوهی سیستم ایمنی بدن را افزایش می دهد و به درمان سرماخوردگی کمک می کند این چای خلط آور بوده و در درمان برونشیت و آسم موثر است همچنین چای کوهی سوزش معده و زخم معده را بهبود می بخشد از اضطراب کاسته و موجب خواب راحت و عمیق می شود با وجود اینکه این چای عاری از کافئین است انرژی بدن را افزایش می دهد چای کوهی طعم خوبی دارد و برای بیشتر ذائقه ها خوشایند است طعم آن تقریبا شبیه ترکیبی از بابونه نعناع و لیمو است بوی این چای مانند گیاه لیموترش دلچسب است البته چای کوهی مانند بسیاری از داروهای گیاهی به اندازه کافی مورد بررسی های بالینی قرار نگرفته و فواید آن به شکل علمی اثبات نشده است بنابراین از این گیاه به منظور تشخیص درمان و معالجه یا پیشگیری از بیماری استفاده نمی شود  با این حال در درمان های سنتی از این چای به دلیل فواید آن استفاده های متعددی می شود در ادامه فواید چای کوهی برای سلامت شرح داده شده است  1 ویژگی های آنتی اکسیدانی مانند چای سبز البته ویژگی های آنتی اکسیدانی یک فنجان دم کردهٔ چای کوهی به اندازه یک فنجان چای سبز نیست اما به دلیل ویژگی زیست فراهمی آن با چای سبز قابل مقایسه است در بررسی های علمی مشخص شده چای کوهی می تواند از میتوکندری های بدن در برابر صدمات اکسایشی محافظت کند همچنین بنابر بررسی های آزمایشگاهی اسانس چای کوهی می تواند از نظر آنتی اکسیدانی تا حدی موثر باشد محققان در سال 2011 نیز در بررسی های خود متوجه شدند که این چای خواص ضدمیکروبی و ضدتشنج دارد  2 کاهش اضطراب و افزایش خواب راحت چای کوهی به دلیل ویژگی های آرام بخشی و تسکین دهندگی از دیرباز مورد توجه افراد قرار گرفته است مشخص شده است که این گیاه متابولیت های پینن pinene  به نام های میرتنول myrtenol  و وربنول verbenol دارد و ویژگی های آرام بخشی اش به دلیل وجود این مواد شیمیایی است در بررسی محققان آلمانی مشخص شد که این مواد شیمیایی با گیرنده های GABA در مغز در تعامل هستند گیرنده های گاما آمینوبوتیریک اسید نوعی میانجی عصبی مهم در سیستم مرکزی بدن است که عموما نقش مهاری دارد؛ یعنی تحریک های عصبی یا تضعیف آنها را مهار می کند به همین دلیل است که چای کوهی برای درمان بی خوابی و داشتن خوابی راحت مناسب است و ویژگی های ضداضطرابی دارد این گیاه در هوشیاری افرد نیز موثر است  3 بازدارندهٔ پلاک آمیلوئید علامت آلزایمر البته باید گفت که وجود پلاک آمیلوئید در مغز ریشه اصلی ابتلا به آلزایمر نیست و دلیل این بیماری هنوز کاملا مشخص نشده است اما وجود این پلاک در مغز معمولا نشان دهندهٔ وجود بیماری آلزایمر است هرچه آلزایمر پیشرفت کند مقدار این پلاک در مغز بیشتر خواهد شد محققان در بررسی های این چای روی نمونه های حیوانی متوجه شدند که عصارهٔ چای کوهی می تواند از تشکیل آمیلوئید در سر حیوانات پیشگیری کند این بررسی در سال 2018 منتشر شد  4 افزایش حافظه و بهبود یادگیری دانشمندان نروژ و آلمان با بررسی  موش های آزمایشگاهی که سن  آنها بالا بود و علائم بیماری آلزایمر داشتند فهمیدند که چای کوهی نه تنها از مقدار پلاک آمیلوئید در مغز کم می کند بلکه به عملکرد و بقای سیستم عصبی این حیوانات نیز کمک می کند این گیاه توانست حافظه این موش های آزمایشگاهی را بهبود بخشد و ظرفیت یادگیری را در آنها افزایش دهد  5 کاهش رشد سلول های بدخیم سرطان دهانهٔ رحم محققان مجارستان در سال 2017 چای کوهی را در سه خط سلولی سرطان دهانه رحم انسان بررسی کردند مقدار 30 میکرومتر 003 میلی متر از عصارهٔ چای کوهی می تواند جلوی رشد این سلول های سرطانی را تا 50 درصد بگیرد البته این بررسی در آزمایشگاه انجام است این محققان 6 ترکیب مختلف چای کوهی را آزمایش کردند و متوجه شدند که دو ترکیب پامی فرین ایی pomiferin E و متوکسی ساکورانتین6 6methoxysakuranetin بیش از ترکیبات دیگر در درمان این بیماری موثرند  6 پیشگیری از سرطان ملانوما سینه و رودهٔ بزرگ در آزمایشگاه محققان ایتالیایی اسانس چای کوهی را روی سرطان سینه رودهٔ بزرگ و ملانومای انسان در آزمایشگاه بررسی کردند و این گیاه توانست تا حد زیادی جلوی تکثیر سلول های سرطانی را بگیرد این محققان می گویند عملکرد چای کوهی در برابر سیس پلاتین دارویی که در درمان های سرطان پرکاربرد است بهتر است  7 ضداضطراب این گیاه حاوی فلاونوئیدهاست که اثرات بازدارندگی روی مونوآمین اکسیداز دارند این آنزیم ها در مغز میانجی های عصبی مونوآمین را تخریب می کنند بازدارنده های مونوآمین اکسیداز نوعی دارو هستند که برای درمان افسردگی اختلال ترس و وحشت و ترس اجتماعی به کار می رود اگرچه مطالعات انسانی هنوز انجام نشده است اما بررسی محققان ترکیه نشان می دهد که چای کوهی می تواند اثرات ضدافسردگی داشته باشد  8 کاهش فشار خون دانشمندان صربستان ترکیباتی در چای کوهی یافتند که ویژگی های رگ گشایی دارد و می تواند فشار خون را پایین بیاورد البته این محققان این آزمایش را روی خرگوش ها و در آزمایشگاه انجام دادند این چای مانند چای ترش برای درمان فشار خون بالا عالی است  9 ویژگی های ضدالتهابی کاراگینان نوعی ماده شیمیایی است که در چای کوهی مانند شیر بادام یافت می شود و این ترکیب در آزمایش های روی حیوانات ویژگی ضدالتهابی از خود نشان داده است دانشمندان کمی از کراگینان را روی پوست قرار دادند و این گیاه ویژگی های ضدالتهابی بروز داد  مقدار 100 و 200 میلی گرم در هر کیلوگرم از وزن بدن از ترکیبات فنولی که از چای کوهی گرفته می شود می تواند به اندازه داروی دومتاسین domethacine ویژگی  ضدالتهابی داشته باشد  10 افزایش تراکم و استحکام استخوان البته این اثر چای کوهی هنوز روی انسان آزمایش نشده اما محققان می گویند چای کوهی می تواند استخوان ها را سالم نگه دارد  دانشمندان به مدت 6 ماه به موش های آزمایشگاهی عصارهٔ چای کوهی دادند تفاوت تراکم استخوان در این موش ها در قسمت های درشت نی و استخوان ران نسبت به موش های دیگر که بدون درمان باقی مانده بودند چشمگیر بود  11 بهبود دستگاه گوارش محققان در بررسی های سال 2012 خود به این نتیجه رسیدند که چای کوهی می تواند روی سلامت معدی و روده ای و اختلال های مربوط به آن اثر مثبتی بگذارد در واقع به دلیل وجود آنتی اکسیدان و فنول های طبیعی در این گیاه چای کوهی می تواند از التهاب موجود در مجرای معدی و روده ای بکاهد این چای با کاهش سمیت و التهاب در دستگاه  گوارش بدن در درازمدت اثرات محافظتی روی آن دارد  عوارض جانبی چای کوهی در بررسی روی جوندگان مقدار مصرف چای کوهی حتی در اندازه های 2000 میلی گرم در هر کیلو وزن بدن که 14 روز پیاپی به موش ها داده شد در آنها هیچ نوع سمیتی به وجود نیاورد در نتیجه هیچ نوع سمیت و جهش ژنتیکی در استفاده از این چای مشاهده نشده است همچنین هیچ نوع حساسیتی به چای کوهی نیز گزارش نشده است  روش درست کردن دمنوش چای کوهی برای دم کردن چای کوهی می توانید از برگ ها ساقه و گل های آن استفاده کنید حدود چند سانتی متر از برگ یا ساقه های تازهٔ این گیاه را به مدت 5 تا 10 دقیقه در آب جوش قرار دهید و بگذارید دم بکشد البته اگر برگ های این گیاه به شکل خشک شده بود حدود 2 قاشق غذاخوری از آن را در 15 فنجان آب جوش بریزید و در ظرف را ببندید و بگذارید به مدت 5 تا 10 دقیقه دم بکشد سپس چای را از صافی رد کنید و آن را بنوشید می توانید این چای را همراه با عسل شیر یا لیموترش مصرف کنید  می توانید این چای را صبح ها هنگام صبحانه یا شب ها همراه با زیتون پنیر فتا یا نان بنوشید