کتاب ارزیابی شتابزده اثر جلال آل احمد  کتاب ارزیابی شتابزده مجموعه ای از 18 مقالۀ جلال آل احمد در نقد ادب اجتماع هنر و سیاست دهه چهل شمسی است به طور مثال او در مقالهٔ مهرگان در مشهد اردهال مراسم را آن گونه که خود از نزدیک شاهد بوده است تعریف می کند و خوانندگان را با طبیعت ویژگی های اقلیمی و منابع مختلف کشور آشنا می سازد و دربارۀ خلق و خو آداب و رسوم و هنرهای دستی مردم هر منطقه به ما اطلاعاتی می دهد ارزیابی شتابزده که می توان آن را به راستی نماد روشنفکری ایران در این دهۀ حساس و مهم 40 خواند با همۀ ویژگی ها و خصایلی که از ذهنیت ایرانی در آثار و اندیشه های روشنفکران این دوره بازتاب یافت از توسعه گرایی تا نقد توسعه از چرخش به سمت غرب تا نقد آن تحت عنوان غرب زدگی از توجه به آثار ادبی و هنری غربی به ویژه فرانسوی تا کوشش برای نوعی از بومی گرایی و در نهایت بازگشت به خویشتنی که جنبۀ سلبی اش بر جنبۀ ایجابی اش غلبه داشت و اگرچه می دانست چه نمی خواهد اما تصور دقیق و تاریخ مند و روشنی از آنچه می خواست نداشت