ترجمه و شرح جامع الوسیط فی اصول الفقه جلد دوم کتاب الوسیط فی اصول الفقه تألیف آیت الله جعفر سبحانی کتابی است که در اصل آن به زبان عربی نگارش شده است و به صورت مختصر به بحث در مورد کلیه مباحث علم اصول فقه می پردازد و ادله ای عقلی و لفظی را برای آن تبیین می نماید در زبان اصلی کتاب یعنی در نسخه عربی این کتاب در دو جزء تنظیم شده که جزء اول مشتمل بر مقدمه مؤلف مقدمه کتاب شامل نه امر و پنج مقصد به ترتیب 12 3 4 10 و 5 فصلی و جزء دوم دارای یک مقدمه سه مقصد و یک خاتمه است نگارنده در این اثر درگیر بیان نقل قول های طولانی نمی شود و در عوض سعی می کند ضمن ارائه تاریخی مختصر از علم اصول فقه  به بیان مهم ترین مباحث مطرح شده در این علم بپردازد و تنها در آن جاهایی که لازم دیده به بیان و ارجاع به بعضی از نقل قول ها پرداخته است این کتاب در زبان مبدا خود در دو جلد به رشته تحریر درآمده است و ترجمه ای که توسط حسین حقیقت پور محمدحسن حائری یزدیو احسان علی اکبری بابوکانی به انجام رسیده و توسط انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام مورد طبع واقع شده در چهار جلد به مخاطبان و علاقمندان این حوزه از فقه و اصول عرضه گشته است در ادامه شرحی از ترتیب موضوعات آن طوری که در متن اصلی کتاب آورده شده ارائه خواهیم داد و سپس به تقسیم بندی موضوعات در ترجمه این اثر خواهیم پرداخت در ابتدای جلد اول کتاب تاریخچه مختصری از علم اصول فقه و فراز و نشیب های آن ارائه شده و ادوار اصول فقه شیعه امامیه مورد بررسی واقع شده است در این بخش ضمن پرداخت به نشو و نمای اصول فقه شیعه آثار و دانشمندان مهم این حوزه نیز معرفی می شوند سپس به بررسی ابداع و ابتکار در اصول فقه شیعه اشاره شده و مراحل کمال و رشد آن را تا به امروز مورد موشکافی و بررسی تاریخی قرار می گیرد پس از آن نویسنده به ارائه مقدمه ای نسبتاً مفصل در بیان کلیات علم اصول فقه پرداخته است در بخش بعدی به تعریف وضع پرداخته و اقسام وضع علائم آن و هم چنین کیفیت معانی حرفیه مورد اشاره و واکاوی قرار گرفته است سپس به وضع حقیقت شرعیه در اسماء عبادات و معاملات اشاره شده و تفسیری از وضع حقیقی این اسماء ارائه گشته و ثمره نزاع در وضع صحیح و یا اعم را در الفاظ عبادات و معاملات بررسی نموده و دلایل قول به وضع مشتق برای حالت تبلس را نیز از مواردی است که در ادامه این بخش از کتاب می توان مطالعه نمود بحث در مورد اوامر و دلالت صیغه امر بر وجوب نیز مورد بحث قرار گرفته و دلالت جمله خبریه بر انشا نیز بررسی شده در بخش بعدی نویسنده به بررسی مقدمه واجب و ادله وجوب آن پرداخته است وی در این رابطه تقسیماتی از وجوب نیز ارائه نموده و واجب مطلق مشروط منجز و معلق توضیح داده شده و تعلق امر و نهی به طبایع و افراد نیز بررسی شده است در بخش بعد نواهی و اجتماع امر و نهی مورد بحث است تجزیه و تحلیل دلالت صیغه نهی بر حرمت و فساد در الفاظ عبادات و معاملات نیز از جمله موارد دیگر در ادامه همین بخش است سپس احکام مفاهیم در علم اصول فقه و پس از آن مفهوم شرط  وصف  غایت  لقب و استثنا و روش قدما تبیین شده است بحث در مورد عام و خاص اقسام تخصیص و احکام آن وجوب تفحص قبل از عمل به عام امکان تخصیص کتاب به سنت و خبر واحد احکام مطلق و مقید و شروط عمل به اطلاق و احکام مجمل و مبین از دیگر مباحث جلد اول است در جلد دوم نویسنده ابتدا به بحث در مورد حجج و امارات پرداخته و از حجیت قطع و مطالب مربوط سخن گرفته سپس حجیت ظنون و امارات معتبر حجیت اجماع محصل ظواهر کتاب و سنت حجیت خبر واحد اجماع منقول و شهرت فتوائیه و مورد شرح و بررسی قرار گرفته در بخش بعد احکام شک اصل برائت و ادله عقلی و نقلی مفهوم اصل تخییر و توضیح داده می شود اصل احتیاط شبهات تحریمیه شبهه محصوره و شبهات وجوبیه و بررسی می شود اصل استصحاب و رابطه آن با قاعده ید اصالة الصحه قاعده تجاوز فراغ و قرعه نیز تبیین می شود بحث پیرامون تعارض در ادله شرعی و راه های رفع آن مرجح عقلی و نقلی اجتهاد تقلید احکام اجتهاد شرایط مجتهد شروط صدور فتوا و نیز از مباحث پایانی جلد دوم است کتاب حاضر که جلد دوم از ترجمه چهارجلدی اثر مذکور چاپ انتشارات دانشگاه امام صادق علیه السلام است ضمن اعراب گذاری و ترجمه لغات نامانوس و مثال های کاربردی فقهی و حقوقی به مباحث زیر اختصاص دارد 	بخش سوم نواهی؛ 	بخش چهارم مفاهیم؛ 	بخش پنجم عام و خاص؛ 	بخش ششم مطلق و مقید