کتاب تاریخ نقاشی قزوین از دوران صفویه تا اواخر قاجار جلد 1  کتاب تاریخ نقاشی قزوین از دوران صفویه تا اواخر قاجار  نویسنده حسن یوسفی  ناشر سوره مهر  نوبت و سال چاپ اول ۱۳۹۳  تعداد صفحات ۳۷۶  قطع وزیری  کتاب تاریخ نقاشی قزوین از دوران صفویه تا اواخر قاجار اثر حسن یوسفی به مطالعه روی آن دسته از آثار تاریخیِ دوره های صفویه افشاریه زندیه و قاجار که مشخصاً یا در زمان خودِ شاهان و حاکمان یا پس از فوت آن ها تالیف شده می پردازد  روند رشد نقاشی ایرانی از بدو شکل گیری در ادوار گذشته تا زمان پیدایش اسلام در فراز و نشیب خود تغییرات درخور توجهی داشته است از زمان ظهور و بسط هنر اسلامی هنر کتاب آرایی و نقاشی ایرانی ساختار شکل گیری خود را در مکاتبی خاص نمایان می کند که دربرگیرنده ی خصوصیات قومی  و قبیله ای است و فرهنگ حاکم بر آن دوره را در خود دارد  در معرفی نقاشی ایرانی مکتب قزوین در نیمه ی دوم قرن دهم قمری  یکی از مکاتب ثبت  شده ای است که با شیوه ای نه چندان متفاوت اما مشخص در شیوه های بعدی تأثیرگذار بوده این مکتب در سال ۹۶۴ ق و هنگام تغییر پایتختِ شاهی از تبریز به قزوین شکل گرفت شیوه ی قزوین در روند شکل گیری خود درگیر اتفاقات سیاسیِ حاکم شد و ناتوانی شاه تهماسب در حمایت از هنرمندان دربار باعث مهاجرت آنان خصوصاً نقاشان از قزوین به شهرهای مجاور  یا کشورهای همسایه شد؛ با  این توصیف در پی رشد طبقه ی بازرگانان و حمایت طبقه ی اشراف از نقاشان نقاشی تک پیکره نگاری در قزوین رشد کرد و فزونی گرفت نقاشان در تلاش برای ثبت هنر خود و فروش آثارشان به تک پیکره نگاری از شاهزادگان و دیگر اُمرای قزلباش دست زدند  تنظیم مرقعات  یکی دیگر از آثار هنری است که بیشتر در قزوین و به وسیله ی خرده سفارش دهندگان رواج یافت تنظیم نسخه ی خطی ارزشمند اعتبار مالی کلانی می خواست که  این حمایت مالی تنها باید از طرف شاه انجام می گرفت متأسفانه شاه تهماسب در این باره کوتاهی می کرد و ناگزیر تا سال ۹۶۲ ق هیچ نسخه ی خطی معتبری در قزوین به تصویر در نیامد؛ اما در مشهد در زمان ابراهیم میرزا برادرزاده ی شاه تهماسب که از حمایت شاهی برخوردار بود نسخه ی خطی هفت اورنگ جامی نقاشی شد  شیوه ی قزوین در توجه خاص به تک پیکره نگاری و نوع پردازش و دقت در طراحی پیکره از اهمیت بارزی برخوردار است در معرفی این مکتب باید از شیوه ی نقاشی دیواری نام برد که در نوع خود با دیگر شیوه های اجراشده در ادوار گذشته متفاوت است نقاشی دیواری در قزوین حدوداً از زمانی آغاز شد که شاه تهماسب از حمایت هنرمندان دست کشیده بود و تهیه ی نسخه ی خطی در دارالسلطنه  میسّر نمی شد  این سبک نقاشی که بزرگ شده ی تصاویرِ کوچکِ نسخ خطی بود و روی دیوار انجام می گرفت با همان شیوه و پرداخت قلم مو و رنگ آمیزی به اجرا درآمد تغییر مهم در شیوه ی نقاشی این مکتب ترکیب بندی متفاوت است که به صورتی آشکار در نقاشی  این دوره دیده می شود هیکل درشتِ پیکره ها و فضای خلوت حاکم در کادر تصویر نیز از دیگر خصوصیات  این شیوه است  در این پژوهش از کتاب ها در دو حوزه استفاده شده است یکی برای اشاره به شکل گیری جریان های تاریخی و سیاسی در زمان ظهور صفویان و اتفاقاتی که در دوره ی شاه تهماسب شاه اسماعیل دوم سلطان محمد خدابنده و شاه عباس روی داده و دوم اتفاقاتی که در زمان انتقال پایتخت از تبریز به قزوین  یا بعداً از قزوین به اصفهان پدید آمده است این کتاب ها به عنوان منابع اصلی  الهام بخشِ پژوهشگران و محققان ایرانی و خارجی بودند که در وهله ی اول به منظور معرفی و نقد و بررسی تاریخ نقاشی ایران به آن پرداخته شده و از این جهت دارای اهمیت است در این پژوهش همچنین به سفرنامه ها و گزارش  سیّاحان از روزگار صفویه مخصوصاً زمان پایتخت بودن قزوین نیز توجه شده است  درباره ی شیوه ی قزوین به صورت مستقل کمتر پژوهشی انجام گرفته است بیشترِ کتاب های ارزیابی شده یا صرفاً تاریخ و مسائل سیاسی این دوره را بررسی کرده اند  یا کتاب هایی هستند که در آن ها مورّخان به شرح حال هنروران و خصوصیات شخصی هنرمند و نقاش پرداخته اند در این کتاب ها به چگونگی شکل گیری هنر قزوین در عهد صفویه نیز به صورت تخصصی کمتر توجه شده؛ ضمن آنکه در بررسی آثار هم تنها به شیوه ی پرداخت قلم گیری رنگ آمیزی و نوع اجرای کار اکتفا شده است در این کتاب ها وقایع تاریخی و نام نقاشان نیز بسیار دیده می شود؛ اما از تجزیه و تحلیل آثار خبری نیست و کتابی که به شکلی خاص و مستقل به معرفی مکتب قزوین پرداخته باشد یافت نمی شود  کتاب هایی که نقاشی  ایرانی را نقد و بررسی کرده اند و به پیدایش نقاشی در  ایران خصوصاً نقاشی ایرانی اسلامی  پرداخته اند به مکتب قزوین هم اشاره کرده اند؛ اما بیشترِ توجه این محققان به معرفی و تجزیه و تحلیل مکتب هرات یا مکتب دوم تبریز صفویه معطوف بوده است در این کتاب ها به مکتب قزوین و پیدایش این شیوه خصوصاً تک پیکره نگاری و نقاشی دیواری که در سطح جامعه هنری مستقل و منحصربه فرد بوده کمتر توجه شده و درباره ی آن تنها اشاره ای مختصر در حد اطلاع از زندگی هنرمندان و نسخه های به تصویر کشیده شده صورت گرفته است     در بخشی از کتاب تاریخ نقاشی قزوین از دوران صفویه تا اواخر قاجار می خوانیم  ایران در سده ی دوازدهم و سیزدهم هجری رنجی بی حد از نابسامانی طولانی برد ناحسابی و بی لیاقتی آن هایی که بر آن حکم می راندند و ضعف و کاهلی شاهان پسین صفوی به دست جاه طلبان و زیاده خواهان و دسیسه گران فرصتی داد تا مملکت را دستخوش شوریدگی و آشفتگی کنند  شاهان صفوی با اروپا در ارتباط بودند و بی شناخت هنر اروپایی به میزان همسایگان خود مغولان اعظم کورکورانه دل بدان بستند نقاشان هلندی پاره ای از کاخ های عالی قاپو و چهل ستون را آذین بستند و دیوارهای سلطنتی و شاهانه اصفهان را با تصاویر و نگاره های اعیان و اشراف تزیین کردند و یقه های فرنگی بر جامه ی آن ها بستند و زنان را به جامه ی دل فریب غربی دعوت کردند