کتاب ناصر خسرو لعل بدخشان؛تصویری از شاعرجهانگرد و فیلسوف ایرانی نویسنده آلیس سی هانسبرگر ناشر فروزان روز نویسنده آلیس سی هانسبرگر مترجم فریدون بدره ای  ناصر خسرو یکی از زبردست ترین اندیشمندان اسماعیلی و شاعری چیره دست در زبان پارسی حدود هزار سال است که علاقه و توجه جمع کثیری را از ستایشگران تا منتقدین به خود جلب کرده است ناصر خسرو به عنوان نویسنده ای که به خاطر اشعار آمیخته با هنر و فلسفه  اش از وی تقدیر می شود و جهانگردی که به واسطه ی شرح و تفصیلِ دقیقِ سفرنامه اش درباره ی خاور میانه در قرون وسطی محل اعتماد است هنوز یکی از چهره های جذاب در تاریخ و ادبیات مسلمین است ناصر خسرو در سال ۳۹۴  ۱۰۰۴ در خراسان استان شرقی ایران زاده شد و در دربار غزنویان و سلجوقیان مقام و منزلتی یافت در میان این جاه و مقام و شکوه او شروع به پرسشگری درباره ی پیرامون خویش نمود و جستجوی حقیقتی را آغاز کرد که صورت بیرونی زندگی او را متحول ساخت وی پس از تجربه ی یک بحران روحی که وی به زبان شاعرانه ی زیبا و نثری لطیف آن را نقل می کند تشیع اسماعیلی را برگزید و به قصد حج سفری به جانب مکّه را آغاز کرد که هفت سال به طول انجامید او سه سال از این ده سال را در قاهره گذراند که آن زمان تحت حکومت خلفا و امامان فاطمی بود و در آنجا وی به سمت حجت یا رییس دعوت اسماعیلی در خراسان منصوب شد پس از رسیدن به خراسان ناصر خسرو با تعقیب و آزارهای شدیدی مواجه شد که وی را مجبور به پناه جستن در نقطه ای دوردست در کوهستان های پامیر در بدخشان نمود که امروزه بخش هایی از تاجیکستان و افغانستان فعلی هستند و در آنجا بیشتر آثاری را که ما امروزه از وی می شناسیم تصنیف نمود این اثر که نخستین مطالعه ی جامع از آثار ناصر خسرو به زبان انگلیسی است مسیر سفر هفت ساله ی وی از آسیای مرکزی به سوی شمال ایران تا اورشلیم قاهره مکه و سپس بازگشت به وطن در ایران را دنبال می کند دکتر هانسبرگر با ارجاعات فراوان به روایت خودِ ناصر خسرو از سفرش و اشعار و فلسفه ی وی روایتی فوق العاده خواندنی و دقیق از نبوغ این مرد اهل قلم و ادب عرضه می  کند خواننده از گزینش غنی سخنانِ خود ناصر که بسیاری از آنها در این کتاب برای نخستین بار به انگلیسی ترجمه شده اند تصویری کامل از این چهره ی پر احساس تعهد عمیق وی به عقیده اش عشق وی به وطن و پیگیری بی دریغ وی در فضیلت پیدا می کند این خصایل شخصی پیشینه بشری فردی را تشکیل می دهند که به سبب نبوغ ادبی و ذهن خلاقش شناخته شده است این کتاب به دوازده فصل تقسیم شده است که وی را در مراحل مختلف زندگی اش و توقف های وی در طول سفرش تعقیب می کند و در طول راه برای مداقه در مشخصه های خاص فلسفه ی اسماعیلی وی درنگ می نماید این اثر نگاهی کلی و وسیع به زندگی و نوشته های ناصر خسرو دارد و شامل توصیفی مختصر از هر یک از متون مصحَّح وی و حاوی اشعار سفرنامه و متون فلسفی وی است این اثر به دقت اظهارات مهمی را که سایر نویسندگان درباره ی زندگینامه ی او در طی هزاره ی گذشته نوشته اند و صحت و اعتبار آنها را بررسی می کند این کتاب همچنین به بررسی نوشته های خودِ ناصر خسرو می پردازد تا توجه فراوان وی را به جهان فیزیکی پیرامونش و بهبود استعدادهای بشری به تصویر بکشد این اثر همچنین خواننده را با نمونه هایی از مهارت و مضامین شاعری وی همچون کاربرد خرد در زندگی به جای ملامت کردن تقدیر برای مصایب آشنا می کند با ردیابی تحول شگرف در زندگی ناصر خسرو وقتی که او به این نتیجه می رسد که شاعری دربار یا دبیری برای او شغلی فرومایه است این کتاب نشان می دهد که چگونه سفرهای وی به شکل گیری کار وی و ارتباط تنگاتنگ میان سیر و سلوک در زندگی وی مربوط است سفرهای طولانی وی شامل توصیفی از اورشلیم و عظمت قاهره ی عصر فاطمی است ناصر خسرو به زحمت می تواند حق ستایش از قاهره و خلیفه و امام فاطمی را ادا کند از سخاوتی که نسبت به محققینی چون او مرعی می شود گرفته تا سیاست های اندیشمندانه و خردمندانه ی قضات حاکم و نیروهای نظامی و از پارچه های طراز زیبایی که در شهر تنیس تولید می شوند گرفته تا مدیریت دقیق دیوارها و ساختمان های خود شهر زیارت وی از مکه تنها بر عمل حج متمرکز نیست بلکه بر اهمیت درونی حجی برای روح و جان تأکید دارد این کتاب دوره ی  تصدی مقام حجت خراسان و توسط ناصر خسرو و تهدیدهایی بعدی علیه جان وی و سپس بر گزیدن تبعید را در بر می گیرد با تأمل در تب و تاب احساسات خود شاعر این اثر با نقل نمونه هایی فراوان از اشعار وی برخی از مایه های آشفتگی وی را به نمایش می گذارد و در عین حال خوش بینی و یقین وی را که این متفکر اسماعیلی را در اوقات ناامیدی حفظ کرده است نشان می دهد و بر منابع قوت معنوی و اعتقاد وی که مشتاقانه برای جهانیان تبلیغ نمود تکیه دارد عنوان این کتاب لعل بدخشان از یک سو به منطقه ی تبعید ناصر خسرو و از سوی دیگر به لعل های مشهور بدخشان اشاره دارد اما از طرفی به فهم خود وی از ارزش هر فرد و فطرت انسانی و چیزی اشاره دارد که نهایتاً در زندگی آدمی مهم است وقتی که از او می پرسند که چرا در نقطه ی دوردستی چون درّه ی یمگان زندگی می کند پاسخ می دهد که هیچ کس لعل را از آن رو که در معدنی آلوده قرار دارد و یا درّی را به خاطر اینکه از میان صدفی لزج بر آمده است خوار نمی شمارد یعنی محیط یا منشاء کسی ارزش و گوهر ذاتی او را تعیین نمی کنند بدین تعمیم لعل همچنین نشان می دهد که چه چیزی خوب است و چه چیزی در تن آدمی یعنی جان و روح وی جاودان است برای ناصر خسرو جان هم در جهان معنوی و هم در جهان مادی کار می کند و در هر فردی جان هر کسی است که مسؤولِ حال و امید برای آینده است این کتاب برای خوانندگان عام و تحصیل کرده نوشته شده است و برای دانشجویان و محققین مطالعات اسماعیلی و ادبیات فارسی و همچنین افراد علاقه مند به اندیشه و فرهنگ اسماعیلی ادیان جهان ادبیات تاریخ قرون وسطی و جهانگردی جذاب خواهد بود