کلام و جامعه در سده های دوم و سوم هجری کـلام و جامعه در قرن دوم و سوم هجری  اثر جاودانِ فان اس مشتمل بر شش جلد است  مجلدات این اثـر بـه تـدریج طی سال های 1991 تا 1995 به چاپ رسیده است شمار مجموع صفحات این مـجلدات 3760 صـفحه است   کتاب از سه بخش عمده مقدماتی تاریخی و تبیین نظام های کلامیِ اندیشمندان قرون دوم و سوم هجری در جـهان اسـلام تشکیل شده است جلد نخست کتاب به مقدمات تاریخی و ملاحظات روشی مـولف اخـتصاص یافته است مجلدات دوم تا بخشی از جلد چـهارم بـیان مـسائل تاریخی و توصیف تحول و تطور کلام با مـحور قـرار گرفتن مناطق مختلف جهان اسلام در این مقطع تاریخی است بخش دیگر جلد چـهارم تـبیین نظام های کلامی و شرح و بیان مـسائل آنـها است  اگـر در مـجلدات دوم سـوم تا بخشی از جلد چهارم بیان تـاریخی غـلبه دارد در بخش دیگرِ جلدِ چهارم بیان نظری و مفهومی حاکم می گردد به این تـرتیب کـتاب فان اس از دو ویژگی توصیفی و تحلیلی بـرخوردار است  مجلدات پنجم و شـشم هـم به متون کلامیِ این دوره اخـتصاص یـافته است و غرض از آوردن آن ضمن این که بیان مصادیق و نمونه هایی است از آنچه به طور خـاص در جـلد چهارم در خصوص نظام های کلامی آورده شـده اسـت جـمع آوری و تامین منابع و مـواد مـناسب برای خوانندگانی است کـه خـود مایلند به طور مستقل در این مقطع و مسائل آن کنکاش کنند و حتی آراء و استنباط مولف را مورد جـرح و نـقد و تعدیل قرار دهند نویسنده موکدا تـوصیه دارد کـه متن های جـلدهای پنـجم و شـشم به طور پیوسته بـا توصیفی که از نظام های کلامی در سایر مجلدات آمده است خوانده و مقایسه گردد  کتاب کلام و جامعه در سده های دوم و سوم هجری با زیر عنوان تاریخ اندیشه دینی درصدر اسلام ترجمه آقایان فرزین بانکی و احمدعلی حیدری و ویراستهٔ علمی آقای سید محمدرضا بهشتی به همت انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر شده است