کتاب پژوهشی درباره ولایت  پژوهشی درباره ی ولایت از آثار ارزشمند شهید سید محمدباقر صدر درباره ولایت در اسلام است  استاد شهید آیت الله سید محمدباقر صدر در روند فکری و علمی خود با واقع نگری و توجه به جریان ها و رویکردهای کلان و مکاتب بزرگ در جهان فعالیت می کرد کتاب هایی چون فلسفتنا و اقتصادنا جلوه ای از این توجه و آگاهی است؛ کتاب هایی که در دوران خود انقلابی فکری را رقم زدند و یک تنه توانستند در برابر هجمه های سخت فکری که از غرب و شرق بر جهان اسلام وارد می شد بایستند اما این کلان نگری و توجه به مکاتب بزرگ سبب نمی شد که شهید صدر به اتفاقات جزئی تر در عرصه معرفت توجه نداشته باشد او با دقت آخرین دستاوردهای اندیشمندان را رصد می کرد و متناسب با وظایف خود نسبت به آن ها اقدام می نمود  در این راستا یکی از روش های او برای تصحیح یا تکمیل دستاوردهای فکری اندیشمندان اسلام نگارش دیباچه بر کتاب های آنان بود و از این رهگذر در صورت امکان کاستی ها یا کژی های کتاب را در نوشته ای مختصر برطرف می نمود و بدین سان آسیب های احتمالی را از بین  می برد پژوهشی درباره ولایت نمونه ای از این حضور پویای شهید صدر در عرصه علمی است؛ کتابی که در زمان خود با استقبال کم نظیر اندیشمندان مواجه شد و برخلاف حجم کوچکش تأثیراتی بزرگ را در پی داشت  درباره کتاب پژوهشی درباره ولایت  شهید صدر ابتدا این کتاب را به عنوان دیباچه ای بر کتاب تاریخ الشیعه الامامیه و اسلافهم؛ منذ نشأه التشیع حتی مطلع القرن الرابع الهجری تألیف دکتر عبدالله فیاض نگاشته است دکتر فیاض در سال ١٩٧٠م ١٣۴٨ش این کتاب را تألیف کرد و در آن به موضوع پیدایش شیعه و مراحل حیات آن در طول تاریخ پرداخت به نظر می رسد استاد شهید ضمن آن که این اثر را کتابی ارزشمند یافت در آن اشکالاتی اساسی دید و برای رفع این اشکالات تصمیم گرفت با نوشتن مقدمه ای بر کتاب نگاهی دیگر را جز آن چه مؤلف در تحلیل شکل گیری شیعه گفته  است به خوانندگان ارائه کند  این دیباچه با استقبال مؤلف روبه رو شد و او آن را پیش از مقدمه خود در کتاب به چاپ رساند و خود در مقدمه اش نوشت  به حکم وفا باید از علامه گران قدر سید محمدباقر صدر که لطف کرد و بر این کتاب مقدمه نوشت و نظرات ارزشمندش را درباره شیعه و تشیع شرح داد تشکر کنم ایشان اشاره کرده است که برخی از نظراتش با نظرات من در این کتاب اختلاف دارد من بسیار خوشحال شدم که دیدم برخی نظراتی متفاوت با شماری از دیدگاه های من در این کتاب دارند؛ زیرا اختلاف سازنده است و  سه سال بعد این مقدمه به شکل مستقل و با  نام التشیع و الاسلام به چاپ رسید و بدین سان فصلی جدید را در پژوهش درباره مسئله ولایت در اسلام گشود  پس از انتشار التشیع و الاسلام حجت الاسلام والمسلمین شیخ علی حجتی کرمانی این کتاب را   در سال ١٣۵٢ش   ابتدا با نام تشیع و اسلام و سپس با نام تشیع مولود طبیعی اسلام به فارسی ترجمه کرد با انتشار کتاب دکتر علی شریعتی آن را مطالعه کرد و نقدها یی را درباره آن برای مترجم فرستاد؛ نقدهایی که به دو بخش تقسیم می شد؛ ستایشِ نیمۀ اول کتاب تشیع چگونه پدید آمد و اشکالاتی درباره بخش دوم آن شیعه چگونه پدید آمد که در واقع نگرانی های دکتر شریعتی از برداشت های احتمالی از برخی عبارات آن بود خود او در این باره می نویسد بی شک این مسائل نه بر استاد صدر پوشیده است و نه بر شما درعین حال فکر می کنم به عنوان یادآوری و نیز توجه دادن شما به اینکه یک خواننده روشنفکر بی طرف یا تاریک فکر باطرف و باغرض چگونه تلقی هایی از نوع برداشت ها یا تعبیرهای کتاب ممکن است داشته باشد  لازم بود  مترجم کتاب نقد ها و نکات دکتر شریعتی را برای نویسنده فرستاد و در چاپ بعدی ترجمه کتاب نیز آن نقد ها را به کتاب افزود و خود برخی از اشکالات دکتر شریعتی را پاسخ داد  همچنین پس از آن که نقدهای دکتر شریعتی به استاد شهید رسید ایشان نقدهای وی را به تفصیل پاسخ داد و به شکل کتابچه ای به  ایران فرستاد تا به چاپ برسد ازآنجاکه شهید صدر به شکلی واقعی به کار جمعی و مشورت پذیری باور داشت و به طور خاص همه امور مربوط به ایران را با جمعی از شاگردان و یاران موثق خود در ایران هماهنگ می کرد از آنان خواست که نظر خود را درباره این کتابچه بیان کنند آنان نیز با توجه به شرایط خاص آن دوران اعلام کردند که با چاپ این جوابیه موافق نیستند و پاسخ های مترجم را در این زمینه بسنده می دانند هرچند شهید صدر نظر آنان را درست نمی دانست و در نامه هایی به تفصیل به ایشان توضیح داد که اشتباه می کنند نظرشان را پذیرفت و از چاپ پاسخ در ایران خودداری کرد اما در چاپ های بعد بخش هایی را که در واقع پاسخ به آن نقدها بود به متن نخست کتاب افزود  از آن پس این  کتاب به همراه افزوده های شهید صدر بارها و با نام های گوناگون به چاپ رسید البته خود نویسنده در نامه های گوناگون از این اثر با نام بحث حول الولایه یاد کرده و تمایل داشته این کتاب هم نام و در تراز پژوهش دیگرش یعنی بحث حول المهدی علیه السلام به چاپ برسد؛ کتابی که آن هم دیباچه ای از این دست بوده است  این اثر به رغم حجم اندک در نوع خود بی نظیر است و افزون بر محتوای غنی نمونه ای زیبا از هم افزایی فکری و الگویی خردپسند و دلپذیر از پاسداری مرزهای مذهب را به  نمایش می گذارد  صدر در این کتاب با روشی نو و با تکیه بر مسلمّات تاریخی به اثبات این مطلب می پردازد که تشیع رهاورد طبیعی اسلام است نه اینکه در گذر زمان و بر اثر حوادث سیاسی و یا اجتماعی پدید آمده باشد او در سه فصل که درواقع هریک احتمالات ممکن برای ادامه حیات سیاسی اسلام پس از پیامبر صلی الله علیه وآله است به گونه ای روشن و خدشه ناپذیر این موضوع را بررسی می کند که تنها از دروازه عناد می توان به مقابله با آن پرداخت دکتر الأسعد بن علی التونسی که تشیع خود را مدیون این کتاب می داند در کتاب التَّجدید الکلامی عند الشَّهید محمد باقر الصَّدر قراءه فی المعالم