کتاب فعالیتهای کمونیستی در دوره رضاشاه به کوششکاوه بیات ناشر سازمان اسناد ملیچاپ اول 1370 فعالیت های کمونیستی در دوره رضاشاه ۱۳۰۰۱۳۲۰ به کوشش کاوه بیات ناشر سازمان اسناد ملی    جریان چپ در دوره پهلوی اول تحت تأثیر اختناق حاکم همچون دیگر نیروهای سیاسی در فشار بود هرچند گروهی از نیروهای چپ همچون حزب سوسیالیست و حتی حزب کمونیست در ابتدا از حامیان رضاخان بودند با آغاز دوران شاهی رضاخان حیات سیاسی این احزاب پایان پذیرفت اما این به معنای پایان حیات جریان چپ در ایران نبود  برای درک این مسئله نوشتار مزبور به بررسی فعالیت های جریان چپ در این دوره می پردازد تا به روشن شدن سهم بخشی از نیروهای سیاسی در تحولات سیاسی طی آن سال ها کمک کندجریان چپ خیلی پیش از دوره رضاشاه در کشور رشد و نمو پیدا کرده بود اما با شکل گیری سلطنت پهلوی جریان چپ  ایرانی وارد دوران جدیدی با نام کمونیستی شد  با آنکه پهلوی اول روی خوشی به احزاب چپ نشان نمی داد اما از سوی دیگر به رشد این جریان نیز به صورت ناخودآگاه کمک می کرد؛ چون جوانانی که برای تحصیلات عالی به کشورهای اروپایی می فرستاد در مقایسه تکنولوژی و رونق مادی کشورهای اروپایی با عقب ماندگی و فقر ایران به مدرنیست هایی افراطی تر و عجول تر از شاه و خدمت گزاران تجددخواهش بدل می شدند آنها فضای نسبتا باز جوامع اروپایی را با دولت استبدادی در ایران مقایسه و با جنبش های سوسیالیستی و کمونیستی اروپایی همدلی می کردند؛ زیرا این جنبش ها از حقوق مردم تحت ستم چه در کشورهای اروپایی و چه در مستعمرات دفاع می کردند؛ بنابراین آنها به سلک کمونیست ها درمی آمدند  این عده خود را مارکسیست یا مارکسیست لنینیست می خواندند و مارکسیست یا مارکسیست لنینیست هستند و در تحلیل اقتصاد سیاسی ایران از واژگان خاص مارکسیستی استفاده می کردند به گفته کاتوزیان بسیاری از آنها نه آن زمان و نه بعدتر دانش چندانی از مارکسیسم نیاموخته  بودند و برداشت نظری تاریخی شان نیز با مارکسیسم یا ایران قرابتی نداشت آنها مالک ایرانی را که زندگی آزاد و دارایی اش در معرض تهدید دائمی دولت استبدادی بود فئودال خواندند و دولت استبدادی را نیز به کمیته اجرایی طبقات بورژوا ـ فئودال بدل کردند تاجر ایرانی که از چندین قرن پیش از ظهور فردگرایی سرمایه داری در اروپا حیات داشت بورژوا نامیدند و جامعه رنگارنگ خدمتکاران خانگی صنعتگران تعمیرکاران دست فروشان و گداها را هم پرولتاریای ایران دانستند  در پاییز سال ۱۳۰۹ خورشیدی پلیس ایران شبکه ای بزرگ از جاسوسان شوروی را در ایران کشف کرد ابعاد و وسعت این شبکه جاسوسی آن چنان وسیع بود که هیئت حاکمه ایران را در بهت و حیرت فرو برد اغلب اعضای این شبکه را کارمندان وزارتخانه های ایران اعم از وزارت پست خارجه جنگ و دیگر ادارات دولتی تشکیل می داد حتی افراد سرشناس و مهمی همچون تیمورتاش وزیر دربار در مظان اتهام عضویت در این شبکه قرار گرفتند  کشف این تشکیلات ضربه بزرگی به روابط دو کشور وارد کرد حکومت ایران این رفتار را خصمانه تلقی کرد و تا پایان دوره رضاشاه همواره با سوءظن به همسایه شمالی خود می نگریست بازیگردان اصلی این تشکیلات آقابکف از اهالی ترکستان شوروی که پیش از این در آسیای مرکزی مأموریت مهم مبارزه با باسمه چیان را عهده دار بود بالاخره توانست با از میان برداشتن انورپاشا به مبارزات آنها خاتمه دهد و در ازای این موفقیت ترفیع درجه گرفته و کمی بعد به افغانستان اعزام شود