کتاب ده نکته از معرفت نفس  جایگاه معرفت نفس در ارتباط با واقعیت 1 وقتی پذیرفتیم که گوش ها و زبان ها منتظر گفت تازه ای است  اما نه تازه ای بریده از حکمت گذشته  روش  معرفت هستی از طریق معرفت نفس  یکی از آن زبان هاست که می خواهد هرکس به خودش نظر کند ولی خودی عاری از همه چیز حتی عاری از بدن و زمان و مکان تا جایی که انسان از سر حیرت و تعجب بگوید وه چه بی رنگ و بی نشان که منم  کی بدانـم مـرا چنـان که منـم و در این حال از اصالت دادن به ماهیات عبور کرده و با وجود روبه رو می شود یعنی متوجه می شود که خودش فقط هست بدون آنکه نظر بر چیستی یا ماهیت خود داشته باشد و این اولین قدم ارتباط با معلوم زنده است و نه معلوم مرده  2 وقتی متوجه شدیم با حرف های عادی و تکراری می توان چرخ جهان را به گردش درآورد و گوش مستمعان را پر کرد بدون آنکه بتوان جهان و عالَمِ انسان ها را تغییر داد و از آن طرف نیز وقتی پذیرفتیم برای تغییر عالَمِ انسان ها باید حرفی به میان باشد که وجه پایدار آنها را جهت دهد شاید بتوان به مباحث معرفت نفس در این راستا امیدوار بود  3 روش معرفت نفس؛ روشی است که معتقد است معرفتِ نفس انسان  یعنی جهان صغیر راه وصول به معرفت جهان کبیر است و لذا از این منظر به انسان می نگرد تا به معرفت حق نایل آید ولی نه به خدای درون ذهن ها که با علم حصولی از وجود او آگاهی می یابند  4 وقتی درست در خود سیر کنیم آری وقتی درست در خود سیر کنیم خود را دریچة ارتباط با خدا می یابیم و معنی مَنْ عَرَفَ نَفْسَه فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ  تحقق می یابد پس در این راه هرچیزی که مانع شناخت تمامی حقیقت ماست و مانع درست نگریستن بر خودمان است باید کنار گذاشته شود  5 انسان به واقع حیوان ناطق نیست بلکه محل ظهور همة اسماء الهی است و قلبش محلی است که حق در آن محل خود را به نمایش می گذارد و شریعت در همة ابعاد خود متذکر این حقیقت درونی انسان است تا انسان ها از طریق شریعت الهی آنچه را مانع ارتباط صحیح با خود راستین آنها است از میان بردارند پس یک رابطة دوطرفی بین خودشناسی و فهم شریعت و بین عمل به شریعت و خودشناسی وجود دارد مهم آن است که از طریق معرفت نفس؛ منظر خود را به شریعت تصحیح کنیم تا انتظاراتمان از آن برآورده شود  6 معرفت نفس یا خودآگاهی حضوری اولین قدم است تا خود را از ناخودِ خود جدا کنیم و ناخودِ خود را خود نپنداریم که این بزرگترین بلایی است که بر بشر امروز وارد شده به طوری که دیگر هیچ رابطه ای با خود ندارد  7 معرفت نفس؛ معرفتی است جهت دار که به شناختِ حقیقتِ جامعِ واحدی به نام نفس مجرد انسانی منجر می شود و راه رسیدن به حقیقت جامع اَحدی یعنی خداوند را باز می کند ولی زنهار که باید متوجه بود این معرفت غیر از علم هایی است که هدفشان جمع اطلاعات است و انسان در چنین علومی تا بی نهایت کسب علم می کند ولی از حقیقت خود و حقیقت عالَم غافل است یعنی از همه چیز غافل است چنانچه امیرالمؤمنینعلیه السلام می فرمایند  کَیفَ یعْرِفُ غَیرَهُ مَنْ یجْهَلُ نَفْسَه33 یعنی چگونه انسان می تواند غیر خود را بشناسد در حالی که به خودش جاهل است  وقتی انسان از طریق معرفت نفس وارد علم حضوری شد و قلبش در صحنة معرفتش حاضر گشت تازه با زبان آیات و روایات که ظهور حقایق قلب پیامبر خداصلواة الله علیه وآله و ائمه معصومینعلیهم السلام است احساس آشنایی می کند و یک نحوه نزدیکی با کلمات این ذوات قدسی در خود احساس می نماید همچنان که حضرت علیعلیه السلام در روایت فوق فرمودند وقتی کسی خودش را نشناسد چگونه چیز دیگری را خواهد شناخت در واقع نه قرآن را می تواند بشناسد و نه امامان معصومسلام الله علیهم را و نه سخنان آنها را  8 معرفت نفس علمی است که با نظر کردن به معلومِ حضوری و وجودی برای انسان حاصل می شود و نه با فکر کردن در بارة معلوم حصولی و فرق زیادی است بین نگاه کردن به حقیقتِ چیزی و بین خبردار شدن از آن حقیقت همچنان که فرق زیادی است بین دیدن کثرت ها در آیینة وحدت و بین سرگردانی در مجموعة کثرت ها بدون جمع دیدن آنها در یک وحدت حقیقی معنوی و در نتیجه دور ماندن از ارتباط با حقیقت این کثرات  9 توحید در سه ساحت هستی عبارت است است از الف توحید عالَم ماده که در این منظر روشن می شود تمام حرکات عالم ماده ریشه در آن ذات متحول عالم ماده دارد و بحث حرکت جوهری از آن جوهر حرکت مند خبر می دهد ب توحید انسان که روشن می کند همة قوا و حرکات انسان ریشه در نفس جامع و مجرد او دارد و بحث معرفت نفس حکایتگر آن است ج توحید عالم هستی که روشن می کند وجود و تدبیر عالَم و آدم در گرو ذات اَحدی است ولی تا انسان معنی توحید حضوری و وجودی را با نظر به نفسِ مجرد خود نشناسد نمی داند چگونه باید به دنبال توحید عالم هستی بگردد و لذا اصلاً نمی تواند خدا را ببیند و معنی دیدن خدا را هم نمی فهمد و در نتیجه نمی تواند عالَم کبیر را به تماشا بنشیند و خود را درعالم در آغوش خدا بیابد بلکه با هزار تأسف ممکن است با دانایی به خدای مفهومی هرچه بیشتر جذب کثرت بی پایان عالَم ماده بشود و از خداشناسی خود هیچ بهره ای نبرد  10 بحث ده نکته از معرفت نفس إن شاءالله مدخل خوبی جهت امر فوق خواهد بود پیشنهاد می شود که پس از آن برای تدبّر بیشتر به کتاب آشتی با خدا از طریق آشتی با خود راستین رجوع کنید و هم چنین از طریق بحث انسان در اسلام با دقت بیشتر در این مسیر می توان گام زد و در نهایت اگر خواستید در این راه به عمق لازم دست یابید و معرفت نفس را وسیلة کشف معارف عمیق دینی قرار دهید به کتاب معرفت النفس و الحشر که ترجمة جلد 8 و 9 اسفار اربعه ملاصدرارحمة الله علیه است رجوع فرمایید البته لازم است کتاب اخیر را همراه با شرح آن مطالعه فرمایید