 Ifẹwàrà : Ìfẹwàrà jẹ ìlú kékeré kan ní Ìpínlẹ Ọṣun ni Nàìjíríà Gẹgẹ bí a sọ ṣaájú, ìwádìí lórí iṣẹ yìí dé Ìjọba Ìbílẹ Àtàkúmọsà tí ó ní ibùjókòó rẹ ní Òṣú. Ní ìjọba ìbìlẹ yìí, gbogbo àwọn ìlú àti abúlèko tí ó wà ní ibẹ ló jẹ ti Ìjẹṣà. Ẹyà ẹka-èdè Ìjẹṣà ni wọn sì ń sọ àfi Ifẹwàrà tí ó jẹ ẹyà ẹkà-èdè Ifẹ ni wọn ń sọ. Gẹgẹ bí ìtàn tí gbọ, Ifẹ ni àwọn ará Ifẹwàrà ti ṣí lọ sí ìlú náà láti agboolé Arùbíìdì ní òkè Mọrìṣà ní Ilé-Ifẹ1 . Ìwádìí fi hàn pé ọrọ oyè ló dá ìjà sílẹ ní ààrin tẹgbọntàbúrò. Ẹgbọn fẹ jẹ oyè, àbúrò náà sì ń fẹ jẹ oyè náà. Ọrọ yìí dá yánpọn-yánrin sílẹ ní ààrin wọn. Lórí ìjà oyè yìí ni wọn watí ẹgbọn fi lọ sí oko. Ṣùgbọn kí ẹgbọn tó ti oko dé, ipè láti jẹ oyè dún. Àbúrò tí ó wà ní ilé ní àsìkò náà ló jẹ1. Ìfọrọwánilẹnuwò pẹlú arábìnrin Julianah aya ni 17692.2. Ìfọrọwánilẹnuwò pẹlú Olóyè Fákówàjọ ni 17692. Ipé náà. Ipè ti sé ẹgbọn mọ oko. Èyí bí ẹgbọn nínú nígbà tí ó gbọ pé àbúrò òun ti jẹ oyè, ó sì kọ láti padà wá sí ilé nítorí pé kò lè fi orí balẹ fún àbúrò rẹ tí ó ti jẹ oyè. Ọrọ yìí di ohun tí wọn ń gbé ogun ja ara wọn sí fún ọpọlọpọ ọdún. Nígbà tí ẹgbọn yìí wá ń gbé ogun ja àbúrò rẹ ní Ifẹ lemọlemọ, ni àwọn Ifẹ bá fi ẹpà ṣe oògùn sí ẹnu odi ìlú ní Ìlódè. Wọn sì fi màrìwò ṣe àmì sì ọgangan ibi tí wọn ṣe oògùn náà sí. Láti ìgbà yìí ni ogun ẹgbọn kò ti lè wọ Ifẹ mọ. Àwọn Ìjẹṣà ní ó ni kí ẹgbọn tí ó ń bínú yìí lọ tẹdó sí Ìwàrà. Nígbà tí wọn dé Ìwàrà, wọn fi mọrìwò ọpẹ gún ilẹ, kí ilẹ tó mọ mọrìwò kọọkan ti di igi ọpẹ kọọkan. Ìṣẹlẹ tẹlẹ, wọn sì pinnu pé àwọn kò níí lè bá àwọn àlejò náà gbé nítorí pé olóògùn ni wọn. Èyí ló mú kí àwọn ara Ìwàrà lé àwọn àlejò náà sí iwájú. Ibi tí àwọn àlejò náà tẹdó sí lẹyìn tí wọn kúrò ní Ìwàrà ni a mọ sí Ifẹwàrà lónìí. Lóòtọ orí ilẹ Ìjẹṣà ni Ifẹwàrà wà ṣùgbọn kò sí àjọṣepọ kan dàbí alárà láàrin Ifẹwàrà, Iléṣà àti Ìwàrà títí di òní pàápàá nípa ẹka-èdè tí wọn ń sọ.Àkíyèsí fi hàn pé gbogbo orúkọ àdúgbò tí ó wà ní Ifẹ náà ni ó wà ní Ifẹwàrà. A rí agboolé bí Arùbíìdì, Mọọrẹ, Òkèrèwè, Lókòrẹ àti Èyindi ní Ifẹwàrà.Bákan náà ẹyà ẹka-èdè Ifẹ nì wọn ń sọ ní Ifẹwàrà. Àsìkò tí wọn bá sì ń ṣe ọdún ìbílẹ ní Ifẹ náà ni àwọn ará Ifẹwàrà máa ń ṣe tiwọn.Ìwádìí nípa ìtàn ìṣẹdálẹ àwọn ìlú tí iṣẹ yìí dé fi hàn gbangba pé mọlẹbí ni Ifẹ, Ifẹẹtẹdó pẹlú Òkè-Igbo, àti Ifẹwàrà. Wọn jọra nínú ìṣesí wọn. Ẹka-èdè wọn dọgba, orúkọ àdúgbò wọn tún bára mu, bákan náà ni ẹsìn wọn tún dọgba. Àkókó tí wọn ń ṣe ọdún ìbílẹ kò yàtọ sí ara wọn. Bí ẹrú bá sì jọra, ó dájú pé ilé kan náà ni wọn ti jáde. 