 Kí ni Èdè? : Oríṣìíríṣìí àwọn onímọ ní ó ti gbìnyànjú láti fún èdè ní oríkì kan tàbí òmíràn, ṣùgbọn kí a tó bẹrẹ sí ń ṣe àgbéyẹwò àwọn oríkì wònyìí, kí èdè túmọ sí?Èdè níí ṣe pẹlú ọnà ìbánisọrọ tí àwọn ènìyàn ń lò ní àwùjọ yálà fún ìpolówó ọjà, ìbáraẹnisọrọ ojoojúmó, ètò ìdílé tàbí mọlẹbí àti bẹẹ bẹẹ lọ. 1 Gẹgẹ bí ó ti sọ, ó ní: Èdè jẹ gẹgẹ bí ọnà ìrú kan gbòógì tí àwùjọ àwọn ènìyàn ń lò láti fi bá ara ẹni sọrọ. Raji 1993:2 pàápàá ṣe àgbékalẹ oríkì èdè ó ṣàlàyé wípé; Èdè ni ariwo tí ń ti ẹnu ènìyàn jáde tó ní ìlànà. Ìkíní lè ní ìtumọ kí èkeji maa ní. Èdè máa ń yàtọ láti ibìkan sí òmíràn. Ohun tó fà á ni pé èdè kọọkan ló ní ìwọnba ìrú tó ń mú lò. Èdè kankan ló sì ní ìlànà tirẹ to ń tèlé. Wardlaugh sọ nínú Ogusiji et al 2001:10 wí pé: Èdè ni ni àwọn àmì ìsọgbà tí ó ní ìtumọ tí o yàtọ tí àwọn ènìyàn ń lò láti fi bá ara wọn sọọ. Àwọn Oríkì yìí àti ọpọlọpọ oríkì mìíràn ni àwọn Onímọ ti gbìyànju láti fún èdè, kí a tó lè pe nǹkan ní èdè, ó gbọdọ ní àwọn èròja wọnyí: èdè gbọdọ jẹ:1. Ohun tí a lè fi gbé ìrònú wa jáde2. Ariwo tí ó ń ti ẹnu ènìyàn jáde3. Ariwo yìí gbọdọ ní ìtumọ4. Aríwo yìí gbọdọ ní ìlànà ìlò tí yóò ní bí a ti ṣe ń lò ó.5. Kókó ni á ń kó ọ, kì í ṣe àmútọrunwá6. nǹkan elémú-ín tó lè dàgbà sí i, tó sì lè kú ikú àìtọjọ ni èdè.7. A lè so èdè lẹnu, a sì le kọ sìlè.Síwájú sí í, a ní àwọn àbùdá ti èdè ènìyàn gẹgẹ bí àwọn onímọ ṣe ṣe àgbékalẹ rẹ. Fún àpẹẹrẹ1 Ìdóhùa yàtọ sí ìtumọ Arbitransess2 Àtagbà Àṣà Cultural transmission3 Agbára Ìbísí Productivity àti bẹẹ bẹẹ lo. Gbogbo Ọnà ìbánisọrọ2 mìíràn yàtọ láàrín èdè ènìyàn àti ti ẹranko kì í ṣe ohun tí ó rorùn rárá. Nǹkan àkọkọ nip é a gbọdọ wá oríkì èdè tó ń ṣiṣé lórí èyí tí a ó gbé ìpìnlè àfiwé wa lè. Ṣùgbọn ṣá, kò sí oríkì tí ó dàbí ẹni pé ó ṣàlàyé oríkì èdè tàbí tí ó jẹ ìtéwógbà fún gbogbo ènìyàn. Charles hocket ṣe àlàyé nínú Nick Cipollone eds 1994 wípé: Ọnà kan gbòógì tí a fi lè borí ìṣòro yìí nip é, kí a gbìnyànjú láti ṣe ìdámọ ìtúpalẹ àwọn àbùdá èdè ju kí a máa gbìnyànjú láti fún ẹdá rẹ tí ó ṣe pàtàkì ní oríkì. Torí náà, a lè pinu bóyá èdè ẹranko pàápàá ni àwọn abida yìí pẹlú... Ohun tí a mọ nípa èdè ẹranko ni pé, kò só èdè ẹranko kọọkan tí ó ní àwọn àbùdá èdè ènìyàn tí a ti sọ síwájú. Èyí ni ó mú kí á fẹnukò wípé àwọn èdà tí kìí ṣe àwọn ènìyàn kì í lo èdè. Dípò èdè, wọn a máa bá ara wịn sọrọ ní ọnà tí ń pè ní ẹnà, àpẹẹrẹ ìfiyèsí Signal Cocle. Gbogbo ọnà Ìbánisọrọ mìíràn yàtọ sí èyí kì í ṣe èdè. Àwọn ọnà náà ní:1 Ìfé sísú2 Ojú ṣíṣẹ3 Èjìká sísọ4 Igbe ọmọdé5 Imú yínyín6 Kíkùn ẹlẹdẹ7 Bíbú ti kìnnìún bú8 Gbígbó tí ájá ń gbó àti bẹẹ bẹẹ lọ.Gbogbo ariwo ti a kà sílẹ wọnyí kì í ṣe èdè nítorí pé;1 Wọn kò ṣe é fọ sí wẹwẹ2 Wọn kì í yí padà3 Wọn kì í sì í ní ÌtumọPẹlú gbogbo àwọn nǹkan tí mo ti sọ nípa ìyàtọ tó wà láàrín èdè ènìyàn àti ẹranko, Ó hàn gbangba wípé a kò le è fi èdè ẹranko àti ti ènìyàn wé ara wọn. Yorùbá bì wọn ní igi ímú jìnà sí ojú, bẹẹ a kò leè fi ikú wé oorun. Bẹẹ gẹgẹ ni èdè ènìyàn àti ẹranko rí. Nínú èdè ènìyàn lati rí gbólóhùn tí ènìyàn so jáde tí a sì leè fi ìmò ẹdá èdè fó sí wéwé. Àtiwípé àǹfàní káfi èdè lu èdè kò sí ní àwùjọ ẹranko gẹgẹ bí i ti ènìyàn. Fún bí àpẹẹrẹ. Olu ra ìṣu Olú nínú gbólóhùn yìí jẹ ọrọ-Orúkọ ní ipò Olùwá, rà jẹ Ọrọ-ìṣe nígbà tí ísu jẹ ọrọ orúkọ ní ipò ààbọ. A kò le rí àpẹẹrẹ yìí nínú gbígbó ajá, kike ẹyẹ àti bẹẹbẹẹ lọ. Nítorí náà èdè ènìyàn yàtọ sí enà apẹẹrẹ, ìfiyèsí Siganl Code àwọn ẹranko. 