 Ọládiípọ Diya : Donaldson Ọládiípọ Diya tí a bí ní ọjọ kẹta oṣu Igbe, odún 1994 - 26 Oṣù Kẹta 2023 jẹ ajagun gbogboògbò ti orílẹ-èdè Nàìjíríà tí ó sì ti fìgbà kan jẹ oloyè àwọn ajagun ti orílẹ-èdè Nàìjíríà, ó sì tún jẹ igba-keji aare ti Nàìjíríà lábẹ ìjọba ológun ti olórí ìlú Sani Abacha láti ọdún 1994 títí tí wọn fi fi ẹsùn ọtẹ kàn án ní ọdún 1997. Ó fìgbà kan jẹ oloye akogun àti gómìnà ológun ti Ogun State láti oṣu kìíní, ọdún 1984 títí di oṣu kẹjọ ọdún 1985.Ọjọ keta, oṣu kerin, ọdún 1944 ni a bí Donaldson Ọládiípọ Diya sí ìlú Odogbolu, Ipinle Ogun, tó filgbà kan jẹ ti apa iwo-oorun, ile Nàìjíríà Ilé-ìwé alákọọbẹrẹ ti Methodist ní Ipinle Eko ni ó ti kàwẹ.Diya dara pọ mọ Nigerian Defence Academy, ti Ipinle Kaduna ó sì ja Ogun Abẹlé Nàìjíríà Lẹyìn náà, ó lọ sí US Army School of Infantry, ti Command and Staff College, Jaji láti ọdún 1980 títí wọ ọdún 1981 ní National Institute for Policy and Strategic Studies, Kuru. Nígbà tí ó ń ṣiṣẹ pẹlú ìjọba ológun lọdún náà lọhùn-ún, ó lọ sí Ahmadu Bello University, ti ìpínlẹ Zaria, láti lọ gboyè nínú ẹkọ Law, ibẹ sì ni ó ti gboyè LLB. Lẹyìn náà, ní Nigerian Law School, wọn pè é wọ bar láti wá dara pọ mọ àwọn amòfin ti ilẹ Nàìjíríà ni Ilé-ẹjọ Gígajùlọ ilẹ Nàìjíríà.Ọládiípọ Diya ni adarí àwọn ajagun ìkọkànlélọgbọn. Wọn yàn án gẹgẹ bí gómìnà ológun ti Ipinle Ogun ní oṣù kìíní ọdún 1984 títí wọ oṣu kẹjọ, ọdún 1985.Wọn yàn-án gẹgẹ bí olóyè àwọn òṣìṣẹ àpapọ ní ọdún 1993 àti igbá kejì alága ti Provisional Ruling Council ní ọdún1994. Gẹgẹ bí Chief of the Defence Staff Nigeria ó sì jẹ igbá kejì ààrẹ de facto ti orílẹ-èdè Nàìjíríà nígbà ìjọba ológun ti Sani Abacha láti ọdún 1994 títí wọn fi fi ẹsùn ọtẹ kàn-án ní ọdún 1997. Alákòóso àwọn òṣìṣẹ nígbà náà ni Bode GeorgeNí ọdún 1997, Diya àti àwọn sójà kan gbìmọ pọ láti ṣí Sani Abacha nídìí kúrò lórí oyè kí wọn ba lè joyè ọhún. Àmọ àwọn òṣìṣẹ tó ṣe olóòótó sí Abacha ló lọ túfọ fun. Èyí sì mu kí wọn gbé Diya àti àwọn ọmọ ẹyìn rẹ ṣẹwọn. Wọn fi ẹsùn òtẹ kàn wọn, wọn sì gbé wọn lolé ẹjọ tí wọn wá padà dájọ ikú fún wọn. Ní odún 1998, Abacha fòṣánlẹ, ó kú, Abdulsalami Abubakar sì di olórí ìlú lẹyìn rẹ. Olórí ìlú yìí ló pàṣẹ pé kí wọn tú Diya sílẹ.Ọpọ èèyàn gbàgbọ pé Abacha lọwọ sí ìgbìmọ ọtẹ tí Diya ṣe, ìdí abájọ ni pé kí ó ba lè ṣe Diya mọṣẹ nítorí Diya ti ń di gbajúgbajà láàrin ìlú. Kí ó tó dìgbà yìí, àwọn òṣìṣẹ tó jẹ olóòótọ sí Abacha ti gbìyànjú láti pa Diya rí lẹẹmejì àmọ wọn ò ri pa. Àwọn tó yànnàná ìṣẹlẹ náà sọ ọ di mímọ pè ìṣẹlẹ òhún fi hàn gbangba-gbàǹgbà pé ìpínyà ti wà láàrin àwọn aṣèjọba ológun, àti pé èrò Abacha ni láti wà lórí oyè náà kí ó le bà di ààrẹ orílẹ-èdè Nàìjíríà.Olóògbé olóyè Gani Fawehinmi, tí ó fìgbà kan jẹ ajàfẹtọọ-ọmọnìyàn fi lé lẹ nínú ìwé-ìròyìn Post Express pé gbogbo àwọn èèyàn tí wọn dárúkọ pé ó wà nínú ìgbìmọ ọtẹ náà jẹ àwọn ọmọ Abacha, tí wọn sì jẹ olóòótọ si, nítorí ìdí èyí, ọrò náà dojúrú, ó sì ta kòkò.Léyìn tí wọn tì í mọlé, wọn dájọ ikú fún Diya àti èèyàn márùn-ún mìíràn ní oṣù kẹrin, ọdún 1998. Nínú ìfọrọwánilẹnuwò tí wọn ṣe, Diya fi ìdí ẹ múlẹ pè ọkan lára àwọn òṣìṣẹ tó súnmọ Abacha pẹkípẹkí, Gen. Ishaya Bamaiyi, ni ó fi ọrọ náà lọ òun, tí ó sì ní kí wọn gbìmọ ọtẹ fún Abacha . Àwọn ìjọba sì fi ọrọ náà pamọ fún àwọn ará-ìlú.Olórí àwọn agbófinró ológun ìgbà náà ni General Victor Malu, tí ó fìgbàn kan jẹ adarí àwọn ọwọ tó ń rí sí ìfọrọ àlàáfíà lélẹ ti West African region ECOMOG, fi ìdáhùn sì ẹjọ Diya, ó sì sọ pé ìjẹwọ Diya ò ṣe pàtàkì àti pé ohun tí òun fẹ kí Diya ṣe ni láti fi hàn pé kò sí lára àwọn ìgbìmọ ọlọtẹ ọhún.Ìjọba ilẹ South Africa bi wọn lẹjọ lahtàri àṣírí tí wọn ń fi bò, ó sì kì wọn nílọ láti mà ṣe ìdájọ ikú fún Diya àti àwọn èèyàn rẹ bí wọn ò bá lẹrìí tó dánjú, nítorí èyí lè bí wàhálà láàrin àwọn ará-ìlú náà àti lókè òkun. Abdulsalami Abubakar, tó gorí oyè lẹyìn Abacha padà figi lé ẹjọ ikú tí wọn dá fún Diya.Wọn padà tú Diya sílẹ, wọn sì gba agbára àti àṣẹ lọwọ rẹ, wọn gba ipò lọwọ rẹ pẹlú, wọn sì ní kò gbọdọ lo orúkọ oyè rẹ mọ.Lẹyìn tí wọn tu sílẹ, Diya kọ láti fọwọsowọpọ pẹlú Oputa Panel nígbà tí Oputa ń fi ọrọ wa lẹnu wò lórí iṣẹ rẹ nígbà tí ó jẹ igbá kejì ààrẹ. Ó fi gbogbo àkókò rẹ tiraka láti mú àwọn ohun ìní rẹ padà bọ sípò lẹyìn tí ìjọba ti gbẹsẹ lé àwọn ohun ìní rẹ. Ìdí abájọ ni pé kò ṣàlàyé bí ó ṣe rówó láti ra àwọn nǹkan iyebíye tó ní níwọn ìgbà tó jẹ pé owó oṣù rẹ ò tó nǹkan kan.Ní ọjọ kejìdínlógún, oṣù karùn-ún, ọdún 2020, ìyàwó kejì Diya di olóògbé. Ìròyìn fi ìdí rẹ múlẹ pé àrùn COVID-19 ló pa á, àti pé ìyàwó rẹ àkọkọ náà ti kó àrùn náà. 