 Sọ fúnmi nípa Ìpínlẹ Èkìtì. : Ìpínlẹ Èkìtì jẹ Ìpínlè ní apá ìwọ oòrùn Nàíjíríà tí a dásílẹ ní ọjọ kìíní oṣù Ọwàwà, ọdún 1996 pẹlú àwọn ìpínlẹ tuntun márùn-rún mìíràn látọwọ Ọgágun Sani Abacha.Èkìtì ti jẹ ìpínlẹ olómìnira kí àwọn òyìnbó tó dé. Èkìtì jẹ ọkan nínú àwọn ìpínlẹ Yorùbá ní ibi tí a mọ sí orílẹ-èdè Nàìjíríà ní òní. Àwọn ará Èkìtì jẹ àwọn tí a lè tọpasẹ wọn gẹgẹ bí ọmọ Odùduwà, bàbá àti babańlá ìran Yorùbá.Èrò méjì lówà nípa ìtàn Èkìtì. Àkọkọ ni èyí tí ó so Èkìtì mọ Ilé-Ifẹ. Ìtàn náà sọ pé Ọlọfin, ọkan nínú àwọn ọmọ Odùduwà tí ó bí ọmọ mẹrìndílógún. Nípa pé wọn ń wá ilẹ mìíràn láti gbé, wọn kúrò ní Ilé-Ifẹ wọn sì pọ sókè rajà. Wọn gba Iwò- Elérú ní Ìṣàrun wọn sì ní láti dúró síbì kan tí orúkọ rẹ ńjẹ Igbó-Aka tí kò jìnà sí Ilẹ-Olújìí.Ọlọfin àti àwọn ará rẹ tẹsíwájú nínú ìrìn-àjò wọn, Ṣùgbọn nígbà tí wọn dé ilẹ kan tí orúkọ rẹ ńjẹ Ọwá-Obòkun Ọba ilẹ Ijẹṣà Òràngún tí ó jẹ ọba Ìlá pinnu láti dúró sí ibi tí à ń pè ní Ìjẹṣà ní òní àti Ìgbómìnà ní ìpínlẹ Osun. Àwọn ọmọ mẹrìnlá yòókù tẹsíwájú nínú ìrìn àjọ wọn, wọn sì gúnlẹ sí ibi tí a mọ sí Èkìtì ní òní. Wọn ṣe àkíyèsi pé òké pọ ní ibi tí wọn tẹdó sí wọn sì pe ibẹ ní ilẹ olókìtì èyí tí ó padà di Èkìtì, báyìí ni Èkìtì ṣe gba orúkọ.Èrò kejì nípa orísun Èkìtì ni pé Odùduwà tó jẹ babańlá ìran Yorùbá rin ìrìn-àjò lọ sí Ilé-Ifẹ, ó ri pé àwọn kan ti tẹdó sí ibẹ. Lára àwọn olórí tí ó bá níbẹ ni Àgbonnìrègún, Ọbàtálá, Orelure, Obameri, Elesije, Obamirin, Obalejugbe, ká mẹnu ba díẹ nínú wọn. Ohun tí ìtàn sọ nipé àwọn àrọmọdọmọ Àgbonnìrègún ni wọn wà ní Èkìtì, àpẹẹrẹ ni Alara àti Ajero tí wọn jẹ ọmọ Ifá. Orúnmìlà Àgbonnìrègún gan-gan fúnra ẹ gbé púpọ ayé rẹ ní Adó ìdí nìyín tí wọn fi máa sọpé Adó ni ilé-Ifá. Àtìgbà náà ni àwọn ará Èkìtì ti wà níbi tí wọn wà di òní.Kò sí ẹni tí ó lè sọ pàtó ìgbà tí àwọn ǹkan wọnyí ṣẹlẹ, ìdí ni pé ìmọ mọ-ọ-kọ-mọ-ó-kà ò tí ì dé nígbà náà, ohun kan tí ó dájú tádàá ni pé àwọn èèyàn ti ń gbé ní Èkìtì fún ọpọ ọdún. Ìtàn jẹ kí a mọ pé àwọn ọba Èkìtì ní ọlá nígbà ayé wọn ní sẹńtúrì kẹtàlá. Àpẹẹrẹ ni Èwí Ata ti Adó-Èkìtì. 