 Ìdí rèé tí àwọn ènìyaǹ kan kò fi gbàgbọ nínú kòkòrò àìfojúrí : Láti ọjọ pípẹ ni mo ti ń wá ọnà àbáyọ sí ètò ìlera dípò lílo oògùn òyìnbó, èyí ni ọrọ tó ń jáde lẹnu Veronica Haupt ní ilé rẹ tó wà ní agbègbè Cape Town ní South Africa.Ó ní àwọn nǹkan tó ṣẹlẹ lásìkò ìgbà tí àìsàn coronavirus ń jà ràìnràìn ti ń fa ọpọlọpọ ìbéèrè lọkàn òun.Veronica jẹ ènìyàn tó máa ń gba àwọn ènìyàn lámọràn lórí lílo àwọn ohun ìbílẹ fún ètò ìlera èyí ìmọ sáyẹǹsì le má fi ìdí rẹ múlẹ.Ohun tí ó jẹ Veronica lógún ni wíwà láàyè nínú ìlera tó péye àti kíka àwọn nǹkan nípa àwọn ohun ìwòsàn láì lo àwọn tó jẹ ti òyìnbó tàbí ìmọ sáyẹǹsì.Èyí ló mu bẹrẹ sí ní fura sí àwọn ohun èlò tí wọn fi pèsè abẹrẹ àjẹsára àti pé wọn kàn-án nípá fún àwọn ènìyàn kan láti gbà ní àwọn ibi iṣẹ kan.Níbi yìí ni èrò Veronica ti yàtọ sí ti àwọn ènìyàn mìíràn pàápàá lórí ọrọ ìlera.Ó ní òun gbàgbọ pé irọ tí wọn ti gbìn sí àwọn ènìyàn lọkàn láti ọdún pípẹ ni pé àìsàn kan le ran ènìyàn kan láti ara ẹlòmíràn.Àwọn ikọ kan tí wọn ní àwọn kò gbà pé àwọn kòkòrò àìfojúrí ń fa àìsàn, ni wọn ní ọpọ ènìyàn lórí Facebook àti Telegram wọnÒun, àti àwọn ènìyàn kan tí wọn ti ń pọ si lórí ayélujára, pẹlú gbogbo àwọn ẹrí tí àwọn onímọ sáyẹǹsì ń gbé jáde, wọn ò gbà pé kòkòrò àìfojúrí kan le fa àìsàn.Ìwádìí fi hàn pé àwọn tó kó ara wọn jọ yìí kò sí ṣaájú ọdún 2020, tó sì bẹrẹ láti ìgbà tí àìsàn covid-19 ti bẹrẹ.Àmọ kò tán síbẹ, ojoojúmọ ni wọn ń gbòòrò si tí wọn sì ń gbilẹ ní ọdún 2023, ọdún mẹtà lẹyìn ìgbà tí àìsàn covid-19 gbòde.Àwọn ikọ kan tí wọn ní àwọn kò gbà pé àwọn kòkòrò àìfojúrí ń fa àìsàn ni wọn ní ọpọ ènìyàn lórí Facebook àti Telegram, tí àwọn ọmọ ẹgbẹ yìí sì ni àwọn kò gbà virus wà àti pé àwọn tó gbà pé àwọn kòkòrò yìí ní kò le fa àìsàn.Lára àwọn nǹkan tí wọn ń sọ ni pé ní àárín ọdún 1800, onímọ sáyẹǹsì ilẹ Faransé kan, Antonie Bechamp ní àwọn kòkòrò àìfojúrí kò ní ìpalára tí wọn le ṣe fún ènìyàn, tí wọn kàn fi wọn sínú àwọn ẹyà ara ènìyàn tí kò gbádùn.Àwọn ènìyàn kò ọrọ Bechamp wọlé nígbà náà àmọ àwọn ènìyàn kan lórí ayélujára ti fẹ máa lò ó báyìí.Dókítà Dan Wilson tó jẹ onímọ biology, tó sì tún ní ojú òpó lórí YouTube tó ń jẹ Debunk the Funk ní àwọn tí kò ní ìgbágbọ nínú ìmọ sáyẹǹsì yìí ni ènìyàn le gbé sípò ìlera.Ó ní èyí ló jẹ wíwa ìlera pípé bóya láti ara oúnjẹ, eré ìdárayá àtàwọn ètò ìlera mìíràn. Ó ní èyí kíkọ àwọn oògùn tó sì ti ń fa onírúurú awuyewuye lórí ayélujára.Dókítà Wilson ní wíwà nínú ìlera pípé máa ń fún àwọn ènìyàn ní àǹfàní láti sọrọ lórí àwọn àìsàn. Yíyàgò fún àwọn oúnjẹ kan àti pé ènìyàn kò lè bọ lọwọ gbogbo àìsàn.Wilson ní kò yẹ kó dá lórí pé àwọn kòkòrò àìfojúrí kò sí ṣùgbọn kó dá lórí pé ènìyàn le máa gbé àwọn ìgbé ayé kan láti fi jìnà sí àìsàn.Ó ní lóòótọ ni pé kìí ṣe gbogbo àìsàn ló jẹ pé kòkòro àìfojúrí ló máa ń fà wọn, ìgbé ayé àtàwọn ohun tó bá ń ṣẹlẹ ní àyíká máa ń fa àìlera.Àmọ Veronica gbàgbọ pé, láì ní ẹrí kankan, àwọn nǹkan tí kò dára tó ń wọ ara ènìyàn ló máa ń fa àìsàn, tó sì máa ń sọ fún àwọn ènìyàn pé ọwọ wọn ni ìlera wọn wà pé kò sí lọwọ dókítà kankan.Ikọ àwọn ẹgbẹ yìí lórí Facebook ti ní àwọn ènìyàn tó lé ní ẹgbẹrún lọnà ọgbọn láàárín ọdún 2019 sí àsìkò yìí.Dókítà Wilson ní àwọn tí wọn ń sọ pé kò sí kòkòrò àìfojúrí jẹ àwọn tí kò ní ìgbàgbọ nínú abẹrẹ àjẹsára ni àti pé ìgbàgbọ wọn lórí abẹrẹ àjẹsára ni wọn fẹ gbé wọ ọ.Ó ní òun ti wọ bí ìgbàgbọ yìí ṣe bẹrẹ pẹlú nǹkan kékeré kí wọn tó máa fẹ ẹ lójú.A lè mú àwọn kòkòrò yìí kí a fi sára àwọn ẹranko láti mú kí wọn ṣe àárẹ. Bákan náà ni a lè jẹ kí ó ran ènìyàn kan sí òmíràn.Àmọ pllú gbogbo àwọn ẹrí tó hàn yìí, àwọn kan ṣì gbàgbọ pé HIV kò lọ ń fa AIDs tó sì ń jẹ nǹkan tó ń bani lẹrù.Ní ìbẹrẹ ọdún 2020, ààrẹ South Africa ìgbà náà, Thabo Mbeki kò gbà pé HIV ló máa ń fa AIDs.Ó kọkọ yarí láti gbà pé kí àwọn ènìyàn rẹ máa lo àwọn oògùn láti dènà kí àìsàn náà máa ràn.Àwọn oògùn ni ìgbàgbọ wà pé wọn ti dẹkun iké tó lé ní ẹgbẹrún lanà ọọdúnrún gẹgẹ bí àtẹjáde tí ilé ẹkọ gíga Harvard gbé jáde.Àwọn tó ń ṣiṣẹ lórí dídènà HIV ní South Africa ní nǹkan ti yàtọ gidi sí bí ó ṣe wà ní ogún ọdún sẹyìn àti àsìkò yìí.Mi ò rò pé nǹkan tó dára ni pàápàá lórí àwọn nǹkan tó le dá wàhálà sílẹ láàárín ìlú.A ò fẹ kí àwọn ìtàn tó ti ṣẹlẹ sẹyìn tún padà wáyé. 