 Àjàkálẹ-àrùn COVID-19 ní Sámbíà : Àjàkálẹ Àrùn rùn COVID-19 wọ orílẹ-èdè Zambia ní inú oṣù Kẹta ọdún 2020.Ní ọjọ Kejìlá oṣù Kíní ọdún 2020, Àjọ ìṣọkan tí ó ń rí sí ìlera ní àgbáyé fìdí àrùn Kòrónà tí a tún ń pè ní Kofid-19 ní orílẹ-m àgbáyé ní ọjọ Kejìlá oṣù Kínní ní ọdún 2020. Tí wọn sì fìdí rẹ múlẹ wípé àrùn yí bẹrẹ ní ìlú kan tí wọn ń pè ní Wuhan, ní ẹkùn Hubei ní orílẹ-èdè China. Àmọ ó tó ọjọ Kẹtalélọgbọn oṣù Kejìlá ọdún 2019 kí wọn tó fi tó àjọ ìṣòkan àgbáyé létí .Wọn tún fìdí rẹ múlẹ siwájú si wípé bí àrùn yí bá ti mú ènìyàn, oun ni ó ń fa ìfúnpinpin ní ní inú káà ọfun ati àyà, tí ó sì ma ń fa kàtá tàbí kí ènìyàn ó ma wú ikọ tàbí sín léra léra. Iye ìjàmbá tí àrùn Kòrónà ti fà lágbáyé kéré sí iye ìjàmbá tí àìsàn àrùn ọfun SARS ti fà láti ọdún 2003. Àmọ iye àwọn ènìyàn tí wọn tó àrùn Kòrónà látàrí ríràn tí ó ń ràn kálẹ ti.pọ ju ti SARS lọ, bí ó ti lẹ jẹ wípé ìtànkálé àrùn COVID-19 ń gbópọn si lójojúmọ tí ó sì ti ṣekú pa ọpọlọpò ènìyàn lágbáyé.Oṣù kẹta ọdún 2020Ní ọjọ kẹtàdínlógún oṣù kẹta, ìjọba orílẹ-èdè Zambia ti ti gbogbo ilé-ẹkọ láti obẹrẹ dé ibi tí ó dé, tí wọn sì ti fi àwọn ààlà kọọkan sí ìrìn-àjò àwọn àrìnrì-àjò tí ó fẹ wọlé sí orílẹ-èdè wọn láti àwọn rílẹ-èdè ìlú òkèrè tàbí jáde kúrò níbẹ. Orílẹ-èdè nZambia ní akọsílẹ àrùn COVID-19 méjì akọkọ lára àwọn aláàrẹ méjì tí wọn jẹ tọkọ-taya ní ìlú Lusaka ní ọjọ kejìdínlógún oṣù kẹta ọdún 2020. Wón tún rí àwọn ènìyàn méjìlélógún tí ó ní àrùn Kòrónà lẹyìn tí wọn darí ìrìn-àjò láti orílẹ-èdè Pakistan. Ní ọjọ karùndínlọgbọn oṣù kẹta, Ààrẹ orílẹ-èdè Zambia ọgbẹni Edgar Lungu fìdí àwọn ènìyàn méjìlá mìíràn tí wọn tún ní àrùn Kòrónà múlẹ nígbà tí ó ń bá àwọn ọmọ orílẹ-èdè rẹ sọrọ.11 Nínú oṣù kẹta, àwọn ènìyàn mẹrìndínlógójì tí wọn ní àrùn Kòrónà.Oṣù kẹrin ọdún 2020Orílẹ-èdè Zambia kéde ikú aláàrẹ Kòrónà akọkọ ní ọjọ kejì oṣù kẹrin ọdún 2020. Lápapọ, àwọn ènìyàn ogóje ni wọn ṣàyẹwò fún tí wọn sì fìdí rẹ múlẹ wípé wọn ní àrùn Kòrónà nínú oṣù yí, tí ó mú kí iye àwọn aláàrẹ náà lápapọ ó jẹ mẹfàlélọgọrùún nígbà tí àwọn mẹta ṣe aláìsí. Àwọn tí ó kù tí wọn kò kú tí wọn kò sì íì rí ìwòsàn gbà jẹ méjìdínláàdọta nínú oṣù kẹrin.Oṣù Karùún ọdún 2020Ní ọjọ Karùún oṣù Karùún, ẹlòmíràn náà tún papò dà tí ó mú kí iye àwọn àláàrẹ àrùn COVID-19. Nígbà tí ó fi máa di ọjọ kejìlélógún oṣù Karùún, iye àwọn tí wọn ti ní àrùn Kòrónà ti di àádọsàán ó lé ogún. Ní ọjọ kẹtàdínlọgbọn, Zambia ti ní akọsílẹ tí ó ti tó ọgọrùún kan ati mẹtàlélọgbọn láàrín ọjọ márùún. Tí ó mú kí gbogbo rẹ ó jẹ ẹgbẹrún kan àti mẹtàdínlọgọta. Akọwé àgbà fún orílẹ-èdè Zambia Dr. Simon Miti náà fẹnu si wípé ọgọrùún mẹrin ati mẹtàlélógójì ènìyàn ni ó ti rí ìwòsàn gbà tí wọn sì ti padà sí ilé wọn. Nígbà tí àwọn méje papò dà tí àwọn ọgọrùún méjì ati mọkanléláàdọrin ṣì ní àìsàn COVID-19 ní ìparí oṣù Karùún.Oṣù kẹfà ọdún 2020Ní ọjọ kẹtalélọgbọn oṣù Kẹfà, ìjọba orílẹ-èdè Zambia buwọ lu iye owó tí ó tó bílíọnù mẹjọ Kwacha US439 million owó ilẹ Zambia, láti fi ṣúgbàá tu àwọn 9mọ orílẹ-èdè Zambia lára.19 Iye àwọn ènìyàn tí wọn tó 437 ni wọn tún ṣàwárí wọn nínú oṣù yí, àwọn aláàrẹ mẹrìnlélógún ni wọn papò dà, ní ìparí oṣù kẹfà.Ní ọjọ kẹtalélógún oṣù kẹta, ìjọba orílẹ-èdè Zambia kéde wípé kí w9n ó ti gbogbo ilé-ẹkọ pátá láti ọjó Jímọ ogúnjọ oṣù kẹta. Ilé-iṣẹ ìgbóhùnsáfẹfẹ ilẹ Zambia ZNBC tí ọgbẹni David Mabumba ń ṣojú fún kéde wípé ilé-iṣẹ náà yóò gbé ìkànnì kan kalẹ tí yóò wà fún kíkọ àwọn akẹkòọ ní ẹkọ ní àsìkò ìséni-mọlé, láti dẹkuun ajàkálẹ àrùn COVID-19. Ìkanì náà yóò sì bẹréẹ iṣẹ ní ọjọ kẹtalá oṣù kẹrin ọdún 2020.Ọgbẹni Mabumba tún fi kun wípé àwọn yóò pèsè ìlànà ìkẹkọ mìíràn fún ọgọrọ àwọn ènìyàn tí wọn kò ní ànfaní láti lo ẹrọ amóhùn-máwòrán. Ìjọba yóò tún máa lo ẹrọ asọrọ-mágbèsí, ẹrọ ayélujára láti lè jẹ kí àwọn ògo wẹrẹ ó lè ní ànfaní sí ètò ẹkọ-ẹfọ náà.Wọn fẹsùn kan àwọn aláṣẹ ìjọba Zambia wípé wọn ń lo Ìbúrẹkẹ ajàkálẹ àrùn COVID-19 láti fi sọ ara wọn di ìjọba apàṣẹ wàá, nípa lílòdì sí òfin ìjọba ilẹ Zambia tí ó sọ orílẹ-èdè Zambia di orílẹ-èdè olóṣèlú ìjọba àwa-ara wa by bí ìjọba ṣe fagilé ìjókòó àwọn ìgbìmọ aṣòfin tí ó yẹ kí wọn ṣe ayípada sí òfin tí yóò fẹsẹ ìjọba àwa arawa múlẹ ṣinṣin , àti bí ìjọba ṣe ti ilé-iṣẹ amóhù-máwòrán tí ó jẹ ti aládáni tí kò fi ànfaní sílẹ fún Pìpolongo nípa ajàkálẹ àrùn COVID-19 lọfẹ. 