 Olateru-Olagbegi II: Ìtàn ayé Ọba Olateru-Olagbegi Kejì, àkàndá ẹdá tí kò ṣe fi ara wé Bẹẹ ni ọrọ ri pẹlu ìgbé ayé ọba Ọlọlá James Titus Olateru-Olagbegi kejì, Ọlọwọ tilu Ọwọ tó ti di olóògbé. O si ṣe pàtàkì ká fi igbe ayé aramọnda ọba yìí kọ ara wa ni ẹkọ, kò leè ye wa pé, ayanmọ ni kadara, ayé sì leè lè fa ọwọ aago sẹyìn ni, wọn kò leè pa kadara da. Gẹgẹ bàa tí ká a ni ojú òpó itakun agbaye Wikipedia, ọba Olateru-Olagbegi keji jẹ akanda ẹdá, ẹni tí Ọlọrun ṣa ní ẹsa, èyí tí kò ṣe fi ara we, bí ìtàn ìgbé ayé rẹ sì ṣe lọ rèé. Ìtàn ayé Ọba James Titus Olateru-Olagbegi keji: Oṣù Kẹjọ ọdún 1910 ni James Titus délé ayé, bàbà rẹ Olateru-Olagbegi Kínní, náà sì jẹ ọba Ọlọwọ tilu Ọwọ, to wá ní ẹba ìlú Àkúré nipinlẹ Ondo A gbọ pé nígbà tí wọn bi Titus, wọn difa láti mọ akọsẹdaye rẹ, gẹgẹ bo se wọpọ nígbà náà, tí ifá sì ni yóò jẹ ọba gẹgẹ bíi bàbá rẹ Wo àwọn nǹkan mẹrin tó yẹ kó wà nínú báàgì rẹ lásìkò Covid-19 yìí Ifa tún ní ọmọ tuntun náà yóò jọba fún ọdún mẹẹdọgbọn, yóò sì ní ipenija lórí ìtẹ, tí wọn yóò sì lé kúrò bíi ọba fún ọdún mẹẹdọgbọn, àmọ yóò sì padà wa jẹ ọba fún ọdún mẹẹdọgbọn mii, kò tó jáde láyé, Ayanmọ ńlá. Gẹgẹ bíi ohun tí ifá sọ, Titus de ipò àwọn baba ńlá rẹ lóòótọ, tó sì di ọba James Titus Olateru-Olagbegi Kejì, Ọlọwọ tilu Ọwọ ni ọjọ Kẹtàlá oṣù Kẹta ọdún 1941. James Titus jẹ ọba fún ọdún mẹẹdọgbọn, ayé roju, ìlú toro, tí gbogbo ìlú Ọwọ sì tuba tusẹ. Lọdún 1951 sì lo lewaju idasilẹ ilé ẹkọ gírámà Imade College. Ọba Olateru-Olagbegi kejì àti Oloye Obafemi Awolowo lọdún 1952 Kò tán síbẹ, ọba James Titus Olateru-Olagbegi kejì tún lakaka láti mú ayé dẹrun fáwọn èèyàn rẹ, tó sì rí dájú pé, ìlú Ọwọ ni omi ẹrọ, iná ọba, ọpọ ilé ifowopamọ, ibùdó ìgbafẹ, ilé ìwòsàn, gbọngàn ìlú, ilé ẹkọ alakọbẹrẹ àti gírámà lorisirisi. Owo oṣù Ọba Olagbegi nígbà náà jẹ ẹgbẹrún kan àti pọn-un mẹrindinlọgọfa 1,116 fún ọdún kan, èyí tí ọba náà kò gbé gbogbo ara le rárá, àmọ ó mú isẹ ọgbìn nibaada, tó sì ṣe ọgbìn koko, kọfi ati ọpẹ lọpọ yanturu, èyí tó fi ń tọju ẹbi àti ìlú rẹ. Àmọ lai naani àṣeyọrí ọba yìí, ìgbà yípadà, wàhálà de, gbẹgẹdẹ gbiná, ruke rudo wọlu, èyí tó yọ ọba Olateru-Olagbegi kejì nípò ni ọdún 1966, lẹyìn ọdún kẹẹdọgbọn to jọba, aṣọtẹlẹ àkọkọ tí ifá sọ ṣáájú, si wá si ìmúṣẹ. Èmi gan máa ń béèrè lọwọ ara mi pé ta ni Wole Soyinka gangan Ìṣẹlẹ náà kò sì sẹyìn bí ọba alaye náà ṣe lọwọ nínú ètò òṣèlú. Ní kúkúrú, bí ìṣẹlẹ ọhun sì ṣe wáyé rèé Nígbà tí eto ìṣèlú bẹrẹ ni ẹkún ìwọ oòrùn gúúsù Nàìjíríà ijọun lọdún 1951, tí wọn sì dá ẹgbẹ oselu Ọlọpẹ, Action Group AG silẹ, ọba James Titus Olateru-Olagbegi Kejì lọwọ nínú oselu, koda, inú ààfin rẹ ni wọn ti dá ẹka ẹgbẹ òṣèlú Ọlọpẹ ni ilu Ọwọ silẹ. Oloye Obafemi Awolowo àti Samuel Ladoke Akintola sì ni wọn jẹ aṣáájú ẹgbẹ òṣèlú náà àmọ nígbà tó di ọdún 1962, ìjà de láàrin àwọn aṣáájú méjèèjì yìí, Ija yí tó pín àwọn ọmọ ẹgbẹ òṣèlú Ọlọpẹ si méjì, àwọn kan to sẹyìn Awolowo nígbà tí àwọn míràn tó sẹyìn Akintola. Contortionist: Mo lè gbé ìfun mi pamọ ki n tún se èémí! Ọrẹ kori-kosun, iyekan, àti alabarìn tòótọ si ọba Olateru-Olagbegi ni Oloye Michael Adekunle Ajasin, tí òun náà jẹ èèkàn nínú ẹgbẹ Ọlọpẹ nilu Ọwọ, àwọn méjèèjì si ni wọn dijọ ń ṣíṣẹ fún idagbasoke ìlú naa. Àmọ nígbà tí aawọ de láàrin Awolowo àti Akintola, Ọba Olagbegi pọn sẹyìn Akintola, tí Ajasin sì pọn lẹyìn Awolowo, èyí tó mú kí ọrẹ méjì kọ ẹyin síra wọn, tí wọn si di ọtá gidigidi. Aawọ àwọn aṣáájú ẹgbẹ méjèèjì yii si wa lara àwọn ohun tó fa rògbòdìyàn àti rukerudo ni ẹkun ìwọ oòrùn gúúsù Nàìjíríà ijọun, èyí tí wọn pe ni Wẹtiẹ, nínú èyí tí ọpọ ẹmí ti bọ, tí ọpọ dúkìá bajẹ, tí ẹkùn náà kò sì fararọ. Sogidi Lake: Kòṣẹja-kòṣèèyàn lá bá nínú adágún odò náà -Ojedele Rògbòdìyàn yìí náà tún wa lára ohun tó mú kí àwọn ológun gba ìjọba Nàìjíríà lọdún 1966, tí wọn sì gba ẹmí oloye Samuel Ladoke Akintola, bẹẹ si ni Oloye Obafemi Awolowo wa ni ọgbà ẹwọn lásìkò náà. Ọpọ ọmọ bibi ìlú Ọwọ lo jẹ olólùfẹ Awolowo àti Adekunle Ajasin, bí ológun si se gba ìjọba tún ṣe iwuri fún làásìgbò láti fọn iná sójú nilu Ọwọ, Won si gbógun ńlá ti Ọba James Titus Olateru-Olagbegi kejì, èyí sì lo mú kí ìjọba ológun, lábẹ Adekunle Fajuyi, tó ń darí ìjọba ẹkùn ìwọ oòrùn Naijiria nígbà náà, yọ ọba Olateru-Olagbegi kejì lórí ìtẹ ni oṣù kẹfà, ọdún 1966. Ọbabìnrin Elizabeth Kejì ń bọ Ọba Olateru-Olagbegi kejì lọwọ lọdún 1960 Oṣù kan lẹyìn ìṣẹlẹ náà, ní igun ológun míràn ditẹ gba ìjọba ni Naijiria, tí wọn si rán Adekunle Fajuyi sajule ọrun ni ọjọ kọkandínlọgbọn, oṣù keje ọdún 1966 yìí kan náà, tí ìjọba ológun Yakubu Gowon sì gba àkóso. Ọgagun Adeyinka Adebayo sì ni wọn yàn pé ko gba ipò Fajuyi, tó sì gbé ẹsẹ kúrò lórí òfin tó yọ ọba Olateru-Olagbegi kejì lórí ìtẹ, àmọ eto ààbò ìlú Ọwọ kò tíì fararọ nígbà náà, eyi to mu kí ojú ọjọ má dáa fún ọba Olagbegi láti padà sí ààfin rẹ nilu Ọwọ. Nígbà tó di ọjọ Kẹrìnlá oṣù Kejì ọdún 1968, ọba Olagbegi gbìdánwò láti padà sí ààfin rẹ, tó sì gbéra láti ìlú Ibadan pẹlú àwọn olólùfẹ rẹ kan àmọ àwọn ọtá rẹ nínú ìlú náà tún dìde ogún sii, ìjà igboro míì tún bẹ silẹ, ni àwọn ọlọpàá ba sin-in padà silu Ibadan. Lásìkò tí rògbòdìyàn lorisirisi ń wáyé sì ọba Olagbegi, ọpọ ẹmí àwọn èèyàn tó sunmọ lo ṣòfò, tí wọn sì jó àwọn dúkìá wọn nínà pẹlú. Lára àwọn dúkìá olówó iyebíye ọba alaye náà tó ṣòfò sínú làásìgbò ni ile alaja kan tó wà ní òpópónà Oludasa nilu Ọwọ èyí tí owó rẹ tó ẹgbẹrún mẹta pọn-un, àwọn ohun èlò ara fún ọba alaye náà, towo wọn tó ẹgbẹrún mẹfà ó lé díẹ pọn-un. Itan Omi Erin Bákan náà, dúkìá àwọn Olorì mẹẹdogun tó ní àti onírúurú dúkìá mẹwàá miran tó bajẹ jẹ ẹgbẹrún márùn-ún pọn-un, ilé alaja méjì tó wà ládùúgbò Imalefẹalafia nilu Ibadan towo rẹ to ẹgbẹrún mẹta àti àbọ pọn-un, ọkọ Land Rovers méjì towo wọn to tó ẹgbẹrún mẹrin pọn-un, tó fi mọ ọpọlọpọ dúkìá míì lorisirisi tí a kò leè kọ silẹ. Lapapọ, a ri ká pé àwọn dúkìá tí ọba Olagbegi pàdánù sínú rukerudo náà lè ni ẹgbẹrún lọnà ọgọrùn-ún pọn-un 100,000 láyé ìgbà náà. Akọtun rògbòdìyàn náà sì lo mu kí Ọgagun Adeyinka Adebayo gbé igbimọ kan dìde láti ṣèwádìí ohun tó ń ṣe idiwọ fún ípadabọ ọba alaye náà si ori ìtẹ. Amọ, lẹyìn ìwádìí náà ni Ọgagun Adebayo bá kéde pé òun tún rọ ọba Olateru-Olagbegi Kejì lóye, tó sì le lọ silu Òkìtìpupa. Ní ọjọ kẹrindinlogun, oṣù kejì, ọdún 1968, wọn gbé ọba Olagbegi lọ sílè igbalejo kan nilu Òkìtìpupa, níbi tó ti lo ọdún kan àti oṣù kan, tó sì kúrò nilu Òkìtìpupa lọjọ kejìdínlógún, oṣù kẹta ọdún 1969. Ọba Adekola Ogunoye jọba lẹyìn Olagbegi, tó sì waja losu kọkànlá ọdún 1992, o si jọba fún ọdún mẹẹdọgbọn gbáko. Ní gbogbo ọdún mẹẹdọgbọn náà, ọba Olagbegi jà fitafita láti padà sórí ìtẹ, ó lọ sílè ẹjọ, ó kọwé ẹsùn lorisirisi, tó sì yọjú síwájú igbimọ oluwadii ni àìmọye ìgbà, àmọ síbẹ-síbẹ, pàbó ni gbogbo aayan rẹ ọhun jásí. Gomina Bamidele Olumilua lo wa lori òye nígbà tí ìtẹ Ọlọwọ ṣófo, tó sì la ọnà fún Ọba James Titus Olateru-Olagbegi kejì láti padà sí orí ìtẹ àwọn baba ńlá rẹ lọdún 1993, lẹyìn ọdún kẹẹdọgbọn tí wọn tí yọ kúrò lórí ìtẹ, àsọtẹlẹ ifa kejì sì sẹ nípa ọba alaye náà. Ọba Adesoji Aderemi pelu Ọba Olateru-Olagbegi kejì nilu London lọdún 1953 Ọba alaye yìí, akanda Olódùmarè padà lo ọdún márùn-ún lórí ìtẹ lẹyìn tó padà dé orí òye lẹẹkeji, Kò tó dara pọ mọ àwọn baba ńlá rẹ ni ọdún 1998, tí kò sì jẹ ki àsọtẹlẹ ifa kẹta sẹ, àmọ ọmọ rẹ, Victor Folagbade Olateru-Olagbegi Kẹta jọba lẹyìn rẹ. Kò sì sí àní-àní pé ẹni tí Ọlọrun dá, tí kò ṣe fi ara wé ni ọba Olateru-Olagbegi kejì, tí ìdílé rẹ si wa lara ìdílé tó tóbi ju to tun kàwé julọ nilu Ọwọ. A ríi ka pé, ọba àlàyé náà ni ọpọlọpọ ìyàwó, táwọn ọmọ rẹ sì tó ogoje, tí mọkanlelọgọfa nínú wọn si jẹ akẹkọọ jáde ní Fáṣítì. Ọpọ àwọn ọmọ Olateru-Olagbegi sì lo wa ni àwọn ẹka isẹ aayan láàyò loniran nran bíi ẹka eto ẹkọ, idajọ, àkóso owó, ilé ifowopamọ, imọ isegun àti bẹẹ bẹẹ lọ. A sì leè ni ọba alaye náà jogún bá ọlá nílé ni nítorí bàbá rẹ gan an, ọba Atanneye Olateru-Olagbegi Kínní, tó jẹ Ọlọwọ tilu Ọwọ láàárín ọdún 1913 sí 1933, náà ni ọpọlọpọ ọmọ àti ìyàwó bíi ọọdunrun, tí marun un nínú awọn aya rẹ náà, kò sì tíì mọ ọkùnrin nígbà tí ọba ọhun jáde láyé. Ẹkọ tí ìgbé ayé ọba Olateru-Olagbegi kejì kọ wa: Ẹkọ àkọkọ tí a rí kọ láti ara ìtàn ìgbé ayé ọba alaye náà ni pé, àkọsílẹ tí kò lórí ayé onikaluku. Ohun tí a jẹ, á kúkú jẹ, ká sá máse kánjú. Ẹkọ kejì ni pé kò dáa tó kí ọba alaye lọwọ nínú òsèlú, àbùkù àti ẹṣin lo ń kó bá wọn. Ẹkọ kẹta ni pé rògbòdìyàn kò dára, ó leè gba ẹmí alaiṣẹ, kò sì tún fi ọpọlọpọ dúkìá ṣòfò, ẹ jẹ ká yàgò fún làásìgbò. Ẹkọ kẹrin ni pé kí àwọn ọrẹ méjì má ṣe torí ọrọ òṣèlú sọ ara wọn di ọtá ayérayé. Kò sí ọtá àbí ọrẹ nínú òṣèlú. : Yoruba ni ori ti yoo de adé, kò ní ṣalai dade, ọrun tí yóò sì wọ ejigbara ilẹkẹ, kò ní ṣe aláì wọ ọ, bẹẹ ni ibadi tí yóò lo mọsaaji, aṣọ ọba tó jinna koro koro, kò kúkú ní ṣe aláì lo o. 