 Ìbà pọnjú-pọntọ : Ìbà pọnjú-pọntọ, tí a mọ láti ìṣẹwá sí yẹlò jaki tàbí àjálù pupa, jẹ líle Àkóràn àrùn. Ní ọpọ ìṣẹlẹ, lára aamì ni ibà, òtútù, àìle jẹun, èébì, iṣan dídùn pàápáà ní ẹhìn, àti orí fífọ. Àwọn aamì sábà maa ń jẹyọ láàrín ọjọ márùn ùn. Àwọn ènìyàn kan láàrín ọjọ kan tí ara wọṅ ti ń dá, ìbà náà padà wá, inú dídùn maa ń wáyé, àti ẹdọ bíbàjẹ bẹrẹ èyí to ń fa àwọ ara pípọn. Bí èyí bá wáyé, ewu ṣíṣẹjẹ àti àwọn ìṣoro kídìnrín maa ń pọsi.Àkóràn arùn pọnjú-pọntọ ni okùnfà arùn náà èyí tí gígéjẹ abo ẹfọn ń tànká. Ènìyàn nìkan ni o ńkó àrùn yíì, àwọn pírámétì míìràn, àti ọpọ ẹya ẹfọn míìràn. Ní àwọn ìlú, àwọn ẹfọn ẹyà Aedesaegypti ni ó sábà maa ń tàn káàkiri. Àkóràn yíì ni Kokoro RNA ti gẹnùsì Flavivirus. Àrùn náà le ṣòro láti sọ yatọ sí àwọn aisàn míìràn, pàapáà nígbà ìpinlẹ àkọkọ bẹrẹ. Láti jẹrì ipò afurasí, àyẹwò ìdánwò ẹjẹ pẹlú polymerase chain reaction ní a nílò.Ìdábòbò àti ìmọọṣe àjẹsára lódì sí àrùn pọnjú-pọntọ wà, àwọn orílẹ-èdè kan sì nílò àwọn àjẹsára fún àwọn arinrìn-ajò. Àwọn ìgbìyànjú míìràn láti dẹkun àkóràn ni láti dín pípọsi àwọn ẹfọn aṣòkunfà kù. Ní àwọn àgbegbè tí ibà pọnjú-pọntọ wọpọsi ti àjẹsára ó sì wọpọ, ìwádìí kíákíá tí àwọn ìṣẹlẹ àti abẹrẹ àjẹsára tí ọpọ lára àwọn ará ìlú ni ó ṣe pàtàkì láti dẹkun àjàkálẹ arùn. Nígbà tí ó bá tiní àkóràn, ìṣàkóso jẹ ti aláámì láìsi ìwọn tí ó jáfáfá Kankan lòdì sí àkóràn náà. Lára àwọn tí ó ní àrùn líle, ikú maa ń wáyé lára àwọn ìdajì ènìyàn tí kògba ìtọjú.Àrùn pọnjú-pọntọ ń ṣòkunfà àkoràn 200,000 àti ikú 30,000 lọdọọdún, pẹlú bíi ìdá 90 ìṣẹlẹ ní Áfíríkà. Bíi bílíọnù ènìyàn ni o ń gbé ní agbègbè àgbayé níbi tí àrùn náà ti wọpọ. Ó wọpọ ní ibi oorùn àwọn agbègbè Gúúsù Amẹríkà àti Áfíríkà, ṣùgbọn kìíṣe ní Áṣíà. Láti ọdún àwọn 1980, àwọn nọńbà ìṣẹlẹ àrùn pọnjú-pọntọ ń pọsi. Èyí ń wáyé nítorí àwọn ènìyàn díẹ tí wọn ń fún ní àjẹsára, ọpọ àwọn ènìyàn tí o ń gbé ní ìlú, àwọn ènìyàn tí o ńlọ káakiŕi, àti ìyípadà afẹfẹ. Àrùn yíì bẹrẹ ní Áfíríkà, níbi tí o ti tàn dé Gúúsù Amẹríkà nípasẹ òwò ẹrú ní 17 century. Láti 17 century , ọpọ gbòógì àjàkálẹ ti àrùn náà wáyé ní àwọn Amẹríkà, Áfíríkà, àti Yúrópù. Ní àwọn 18 àti 19 century, ìbà pọnjú-pọntọ ni wọn rí bíi èyí tí ó léwu jùlọ àrùn àkóràn. Kòkòrò ìbà pọnjú-pọntọ ni kòkòrò ènìyàn àkọkọ tí a kọkọ ṣàwarí. 