 Àbùdá èdè Yorùbá : Àbùdá èdè Yorùbá ni ó máa jẹ kí á mọ ohun tí èdè jẹ gan-an. Orísirísi ni àwọn àbùdá tí èdè Yorùbá ní. Èdè Yorùbá kógo àbùdá wọnyí já.1 Ohun tí a bá pè ní mi gba to aobdubdi lnfjbfi gibh knjèdè gbọdọ jẹ ohun tí a fí ìró èdè gbé jáde. Ìró yìí ni a le pè ní ariwo tí a fi ẹnu pa. A ó ṣe àkíyèsí pé èyí yàtọ sí pípòòyì, ijó ọlọbọùnbọun, dídún tàbí fífò tata tàbí jíjuwó alákàn sí ara wọn.2 Èdè nílò kíkọ ọ fún ìgbà pípẹ díẹ kí ènìyàn tó le sọ ọ. Ó ti di bárakú tàbí àṣà fún wa pé a gbọdọ kọ ọmọ tí a bá ṣẹṣẹ bí ni èdè. Àkiyèsí àti ìwádìí yìí ni àwọn eléde gẹẹsì ń gọka sí nígbà tí àwọn ba sọ pé Language is Culturally transmitted. Ọmọ tí a bá ṣẹṣè bí tí a kò kọ ní èdè, àti àwùjọ jẹ kòríkòsùn.3 Ìhun ni èdè ènìyàn gùn lé tàbí dálé. Bí a ṣe hun ọrọ pọ nínú gbólóhùn ṣe pàtàkì kíkà iye ìró èdè nínú gbólóhùn kò fi ibi kankan ní ìtúmọ.A lè sọ pé ìyàndá ṣubúìyàndá ẹlẹmu ṣubúÓ ṣubúÌyàndá tí a ti sọrọ rẹ ṣubú.Ìyípadà orírsirísi ló le wáyé sí gbólóhùn wọnyí tí yóò sì da ètò wọn ní, síbẹsíbẹ, yóò ní ìtumọ. Irú àbùdá yìí ni onímọ ẹdá-èdè ń pè ní Structure dependence.4 Gbogbo èdè kọọkan ló ní àwọn ìró èdè tirẹ tí a ń pè ní Fóníìmù phonemes. Foniimu yìí sún mọ ti àwọn ẹranko ṣùgbọn ó sì tún rọ jut i ẹranko lọ. Ó yàtọ láti èdè kan sì òmíràn. Bí a bá mú fóníìmù yìí lọkọọkan. kì í dá ìtumọ ní kó wúlò ìgbà tí a bá kàn án pọ mọ fóníìmù mìíràn gan-an ló máa ṣìṣẹ. Bí àpẹẹrẹ:- ìró èdè a b d e ẹ kò dá ìtumọ ní, àfi tí abá kàn wọn papọ lọnà orísirísi. A lè se àkànpọ kí á ri ọrọ bí : abẹ, baba, adé, alẹ abbl. Irúfẹ àkiyèsí àti ìwádìí yí ni àwọn onímọ ẹdà-èdè ń pe gẹẹsì rè ní duality tàbí double articulation ìwádìí fihàn pé àwọn ẹyẹ àti ẹranko tí wọn ní ìró èdè kò pò, iye èdè tí òkọọkan ní kò pọ pẹlú. Bí àpẹẹrẹ adìyẹ ní ìró èdè bí ogún, ti mààlúù jẹ mẹwàá ṣùgbọn kọlọkọlọ ní ọgbọn.5 Èdè jẹ ohun ètò tí a máa ń lò láti ṣe àròyinlẹ. 