 Kano Emirate: Ṣé àwọn gómìnà ò máa tọwọ bọ àṣà lójú báyìi? Emir Muhammadu Sanusi jẹ gómìnà báǹkì àpapọ Nàìjíríà láàrin 2009-2014kó to dí Emir ìlú Kano Bó tilẹ jẹ pé nínu ìtàn to gbé ìjọba Emir kalẹ ní Kano láti ọọrùndún kẹẹdógún sẹyìn ní ó ni ọwọ ìja Jìhádìì àti jàgídíjàgan àwọn onirúuru jagunjagun nínú láti ọdun 1903, ìjọba Emir ní Kano ti rídi joko dáada láti ẹyin wá. Ọpọ ìgbá si ni gbígbe ọba fún ẹni to kàn lẹyìn kìí níra lẹyín ti Emir to wà lóri oye ba ti gbésẹ. Ọpọ ló wá ń fòyà pé ṣe omi àlàfíà to wa ni Kano kò ni dàru báyìí, ìjọba ibilẹ mẹrìnlélógóji pẹlú ènìyàn to le nio mílíọnù mẹsàn ni Emir ń dari, tí ó ti wá dínkù si ìjọba ìbílẹ mẹwàá báyìí nígbà ti wón ti pín ipò Emir si mẹrin. Bí wọn ṣe ti wá jan ofin tuntun ọhun lóntẹ ti ìjọba Abdullahi Umar Ganduje si ti fọwọ si i lójọru to kọjá, ọjọ kẹjọ ọsù karun ọdún 2019, ìjọba Emir to ti wá láti igba ọdún sẹyin ní ìpínlẹ Kano tún ti bẹrẹ ìtàn túntún báyìí. Òfín tuntun yìí rii dáju pé Emir ìlú Kano Alhaji Muhammed Sanusi Lamido Sanusi keji ti gbogbo ènìyàn mọ bi alágbára to si níkì láàrín àwọn ọba àti ẹlẹsìn ní orilẹ-èdè Naijirià ní wọn ti ìdá kan nínú ìdá márùn àgbára rẹ sílẹ fún, Wọn ṣe àgbákalẹ àwọn ìjọba mẹrin míràn ti àwọn náà yóò si ná ààfin wọn. Kódà lásikò àwọn ìjọba òyìnbó amúnisìn, wọn ó fọwọ kan ìtàn Kano gẹgẹ bí èyí ti gómìnà wọn ń ṣe yìí ọjọgban Tijani Naniya ti ẹka ìmọ Itan Fasíti Bayero ni Kano lo sàlàye èyí. O sàpèjúwe ìdásílẹ ìjọba túntún yìí gẹgk bi dída ìtàn ẹyà kan rú ti kò si yẹ kí ẹnikẹni gbàá láàyhe láti wá si ìmúṣẹ Ado Bayero to waja jẹ ara ilé baba Emir Muhammed Sanui II Ǹkan tó ṣẹlẹ ni ìpínlẹ Kano ni ọsẹ to kọja ṣe àfihan gbangba ọnà láti tún ìtàn àwọn ènìyàn ìpínlẹ Kano kọ, ìtàn to ti pé ẹgbẹrún kan ọdún, kódà nígbà ti àwọn ìjọba òyìnbó amúnisin wá wọn ó fọwọ kan ìtàn wa, kílo wá de ní àsìkò yìí? Báwo ni ìtàn ti ó ti pẹ to èyí yóò kan ṣe dojú bolẹ láàrín ọjọ mẹta péré, èyi ko bójú mu rárá, ọrọ náà lọwọ nínú. Ẹwẹ, ọtọ lójú ti ìjọba Kano fi wo ọrọ náà, nínú àtẹjáde kan ti wọn fi síta sọ pé ìdí ti àwọn fi pin ìjọba Emir Kano ni láti mú ki ọba súnmọ àwọn ara ilú ni ìgbèríko Ọjọgbọn náà fí kun pé òun ni ìgbàgbọ pé ìlànà tuntun yìí to ni Emir marún-ùn kàkà ti yóò fi jẹ ẹyọkan ko ni pẹ ti yóò fi doju, nítori pe gómìnà ìpínlẹ Kano nígbà kan rí, Abubakar Rimi ti gbìyànjú rẹ ni ọdún 1982 tí gbogbo rẹ sì dàyàbolẹ láàrín ọdún kan Ọkan nínú àwọn olùgbé ìpínlẹ Kano Zakari Mohammed sàlàyé pé láì bèrè nípa pe a tún ìtàn kọ, oun ni ìgbàgbọ pé ọnà túntun ni láti rii dáju pe àwọn ara ìlú yóò ni ànfani láti súmọ ìjọba àti àwọn aláṣẹ. Abdullahi Sani to tun jẹ aráìlú Kano míràn sọ pe ọmọ ogoji ọdun ní oun, Emirati Kano si ni òun mọ ti òun si fẹràn Ẹlòmiràn to tún ni ìpèníja ojú to si jẹ olùgbé Kano, Saifullah Mukhtar sọ pé oun ri ìgbẹsẹ náà gẹgẹ bii ǹkan to dára ti yóò si ní ipa lára àwọn ara ìlú ti yóo si mu ki ọbá súnmọ ara ìlú, àti pe àdíkù yóò ba diduro fún ìgbà pípẹ láti gbọ abọ láti Emir Kano Bótilẹ jẹ pe àwọn ìwé ìròyín ìbílẹ sàlàye pe ilé ẹjọ gíga ní ìpínlẹ Kano ni ọjọ jímọ to kọja ti fi iwé síta pé gómìnà ò ní àṣẹ láti fi àwọn Emir túntun náà lọlẹ, síbẹ ìjọba ti fi ọpá àṣẹ le àwọn Emir tuntun náà lọwọ lọjọ ajé Láàrin gbogbo ìṣẹlẹ yìí, ó ṣe pàtaki láti mọ pé ìpínlẹ Kano nìkan kọ ni ìrú èyí kọkọ ṣẹlẹ si ní ǹkan to jọ bi ẹni pe o ní ọrọ òṣèlú nínú ní lọlọ yìí. ÌPINLẸ IMO Ní ọdún 2015 Gómìnà Rochas Okorocha ti ìpínlẹ Imo ti ṣe irú ǹkan to jọ báyìí pẹlú Eze Owerri nígbakan ri, olóògbé Eze Emmanuel Emenyonu Njemanze, OzuruIgbo V ti Oweri nígbaà ti Oba ou fẹsun kan pé Rochas ń pin ilú Owerri àti gbogbo ìpínlẹ Imo lápapọ. Gomínà Okorocha gbe igab ibo latia di sẹnatọ ni ọdun 2019 lẹyìn to ti lo ọdun mẹjọ gẹgẹ bii gomina Imo Nígba ti gbogbo ẹ gbónà tan láàrin àwọn mejèèji, ní ìjoba Okorocha fún Eze naa ni ìwé lọ gbélé ẹ gẹgẹ bi ìgbákeji alaga Eze Njemanze fún gbogbo Ndi-Eze to jẹ ẹka to n gbẹjọ The state government in a statement denied the allegation saying, It has no hand in the suspension of the four traditional rulers and the trial of more than fifty others by the Ezes Council. It however added ... the government will however not hesitate to act on the recommendations of the Ezes Council as long as it would be in the interest of the State... Lẹyìn náà ni ìjjọba gbé atẹjade kan sita pe ọrọ náà ko ri bẹẹ  A ò ní ọwọ nínú yíyọ àwọn ọba mẹrin ti gbigbe àwọn ààdọta lọ siwaju igbimọ àwọn Ezes lati jẹjọ, Ẹwẹ fikun pé ìjọba kò ni kọ ìmọran àwọn ǹkan to tọ láti ṣe fun igbimọ àwọn Eze níwọn ìgbà ti yóò ba ti mú ìlọsíwáju ba ìpínlẹ Imo Eze Njemanze lo ọdun mẹtàdínlọgbọn titi to fi kún ni ọdun 2016 lẹyìn ọdun mẹrìnlélọgọrin Nítori náà gẹgẹ bi ó ṣe sẹlẹ ní Kano, bẹẹ ni ijọba Okorocha se pin awon lọbalọba si àgbégbe márun ti onikaluku si ni ọba ti wọn. Lóníì ipinlẹ Imo ni ìlú mẹtàdinlogojiléẹgbẹta pẹlu ọba wọn lọtọọtọ ti o si jẹ gómìnà Okorochanáà lo yan wọn IPINLẸ OYO Ní ìhà Gúúsù-Iwọ-òòrun Nàìjíríà Ìpinlẹ Oyo, àwọn ti koju ǹkan to farapẹ irú ǹkan bayiìí laipẹ yìí nígbà ti Gomina Ajimobi àti Oba Saliu Adetunji to jẹ Olubadan ti ìlú Ibadan Governor Ajimobi fìdírẹmi nínú ìpo ṣẹnatọ to dije fún lọdun 2019 lẹyìn to ti ṣe Gomina Oyo léèmèjì Ní inú oṣù kẹjọ ọdun 2017 Ajimobi sún àwọn mogaji mọkanlélógun sí ipò ọba èyi to mu wọn duro ni ipò kan náà pẹlú Olubadan. Oba Adetunji ní Olubandan kọkanlelógoji , o gori oye ni ọdun 2016 lẹni ọmọ ọdun méji din ni ààdọrun Pẹlu ìgbésẹ yìí wọn gomina ti ti fowokan ilana asa to ti wa tipẹ, ni ìha keji, gomina ni ko si n kan to yii itan pada, ko si nkan to yi iṣenabye pada, bakan naa ni asa o lọ si ibikan nilu Ibadan, bíkose pe àwọn ń mú ìdàgbàsoke ati igbelarugẹ ba àwọn ọlọye to ti wà nilẹ tẹlẹ Olubadan ti ọrọ náà kan gbe gomina Ajimobi lọ si ile ẹjọ pe ki ó dá aṣẹ náà pada, bakan náà ni Gomina Oyo tẹlẹ ri Alhaji Rasheed Ladoja to jẹ ọkan lára àwọn Mọgaji ti wọn gbe ga kọ ipò náà to si lodi si ìgbésẹ gomina pe oun kò le jẹ ọba lai ni ààfin Ninu oṣù kini ọdun 2018 ni ile ẹjọ giga ni ìpínlẹ Ọyo dájọ pe ìgbésẹ gomina lòdi si òfin, bákan náà ni Gomina náà ti gbe ẹjọ lọ ile ẹjọ kòtẹmilọrun : Ìròyìn tó gbòde láìpẹ yìí lóri ìpinu ìjọba láti pin ààfin ọba to tóbi jùlọ ni orílẹ-èdè Nàjíríà ìyẹn pínpín ọba jíjẹ si ọnà márùn ni ìpínlẹ Kano ní o ti ń mú onírúurú àwọn awuyewuye jẹyọ láàrín ọmọ Naijíríà, ti ọpọ sì ń sọ pé èté ìjọba lásán ni láti sọ ọbá ìpínlẹ Kano Muhammed Sanusi dí aláìlágbára bí àwọn ènìyàn ṣe ni ìgbàgbọ pé kìí fi ọrọ sábẹ ahọn sọ fún ìjọba tó ń bẹ lóde ni ìpínlẹ Kano. 