 Báwo ló ṣe n tànkálẹ lAfrika? Àjọ elétò ìlera àgbáyé WHO lo fidi eyi mulẹ. A wo saàkun bí ǹkan ṣe ń lọ ni gbogbo àgbáyé, a sì wò o pé orílẹ-èdè wo lọrọ náà kan jù? Báwo ni ìtànkálẹ ààrun coronavirus ṣe ya si? Ti a ba wó iye gbogbo rẹ lápapọ, Afíríkà ló ni iye ènìyàn tó kéré jùlọ lágbayé, sùgbọn bi aàrùn náà ṣe ń tàn ka ni afíríkà jẹ ǹkan ti ó ń kọ àwọn elétò ìlera lóminu ni ìhà Afirika. Bó tilẹ jẹ pé ó lé ni ọgọrún un ọjọ ti arún náà ti bẹrẹ kí ilẹ Afíríkà to ri ènìyàn ẹgbẹrun lọnà ọgọrun un kan to ní ààrùn náà, síbẹ kò jú ọjọ méjìdínlógún lọ ti ó fi di ìlópo méjí ẹgbẹrun lọnà ìgba tó sì tún dí ẹgbẹrun lọnà irínwó léyin ogúnjọ náà. Bí ǹkan ṣe wá ń ri ni Afíríkà yìí, ó ti fẹ jọ bi ó ṣe rí ni àwọn orílẹ-èdè àgbáyé ti aàrùn náà ti ṣe lọsẹ gidigidi. Ọpọ àwọn ilẹ Afíríká ní Coronavirus tí ń tànkálẹ láàrin ìlú gẹgẹ bi WHO. Itúmọ èyí ni pé ti ènìyàn bá ni coronavirus láìṣe pé ó ni ǹkan to nii ṣe pọ pẹlú ẹni to wá láti òkè okun pẹlú aàrùn náà, tàbi tó ní ǹkan ṣe pẹlú ẹni tó nii lábẹlé, èyí sì máà n jẹ kí o nira fun àwọn elétò ìlera láti wá orísun ibi ri ààrùn náà ti jẹyọ lábẹlé. Àwọn orílẹ-èdè Afíríkà wo ni aàrùn náà pọ sí jùlọ? Àwọn orílẹ-èdè ti aàrùn náà pọ si jù ni Afíríkà ni South Africa àti Egypt. Àwọn ni wọn ni ìdá ọgọta gbogbo àwọn àlárùn tuntun ni òpin oṣù June. Orilẹ-èdè South Africa ló ti ni ènìyàn tó pọ jùlọ tó ni aàrùn Covid-19, nígbà ti orilẹ-èdè tí ó ní àwọn tó ti kú ikú Coronavirus pọ sí. South Africa ló kọkọ pàsẹ kónílé-ó-gbélé to le jùlọ ni oṣù kẹta ọdún yìí. Síbẹ orílẹ-èdè yìí ni aarùn náà ti ń peléke si i lójoojúmọ lẹyin ti wọn dẹwọ kónílé-ó-gbéle nínú oṣù karun un, ọdún. Agbègbè Western Cape ní ilú ti Cape Town wa ló ni ìdaji gbogbo Covid-19 àti ikú rẹ ni South Africa. Sùgbọn díẹdíẹ ni aàrun náà ń lọ sóke ni àgbègbè Gauteng tó fi mọ Johanesburg. Naijiria wa lara orilẹ-ede ilẹ Adulawọ ti ọrọ kan julọ Aàrun náà ń rú gẹgẹ sí i ni láti àárín oṣu karùn-un, sùgbọn, o jọ pé o ti de ténté báyìí pẹlu bi aàrùn náà ṣe n dẹnu kọle ni ìbẹrẹ oṣù kẹfa báyìí. Ní bayìí ǹkan tó ń ṣẹlẹ ní Nàìjíríà ń kọnilọminú, ibẹ ni iye ènìyàn to n kú tún ti pọ jù ṣikeji gẹgẹ bi abájade ìròyìn àjọ WHO ni ọjọ kínní, oṣù keje, ọdún yìí. Akíyèsí: A le ri àkọsilẹ Egypt tí a bá yan Middle East láti ara akọle tó wà lórí máàpù àti àwọn orilẹ-èdè to wà ni ìsàlẹ yìí Mauritania náà ti n ni àwọn ènìyàn to pọ pẹlú aàrùn náà láti ǹkan bi ọsẹ díẹ sẹyìn. Ó ṣe pàtàkì láti sọ orúkọ àwọn orílẹ-èdè tí wọn kò fi bẹẹ ni àwọn aláàrùn Covid-19, pàápàá jùlọ láwọn ilẹ Afirika tó wà ni ìlà-oorùn. Kódà, àbọ ìwádìí àjọ WHO tuntun sọ pé àwọn orílẹ-èdè Afíríkà mẹwàá ló ni ìdá ọgọrún un àwọn to ni aàrun náà ni Afíríkà. Ènìyàn mélòó ló n kú ní Afíríkà? Ìye àwọn ènìyàn to ti kú gẹgẹ bi ìròyìn ṣe fi idi ẹ mulẹ kò fi bẹẹ pọ. Iyẹn ti a bá ṣe àfiwé rẹ pẹlú àwọn orílẹ-èdè àgbáye tọ kù, bó tilẹ jẹ pé ẹka ètò ìlera ọpọ ilẹ Afirika kò kójú òṣùwọn. Àjọ WHO sọ pé, ìdí èyí kò ju nítori pé, ọpọ àwọn ènìyàn ilẹ Aduláwọ Afrika kò fi bẹẹ ni àrúgbó púpọ. ìdá ọgọta ní ilẹ Afirika jẹ ẹni ọdún márùndinlọgbọn. O ti di mímọ pé aàrùn Covid-19 sáabà lágbára lórí àwọn tó ti dàgbà. Ọnà míràn ti a tún lè gbà wò ó ni pé kí a wo iye ènìyàn to ni Covid-19 ti wọn sì bá a lọ. 5: Àwọn orílẹ-èdè Marun un ti wọn ni àwọn ènìyàn tó n kó o ni a ṣe àgbéyẹwò wọn sí ara wọn, èyí sì fi han pé o farapẹ bi ǹkan ṣe ri fún ọpọ lágbáye, ni eyi ti ko ju ìdá márun un lọ. Sùgbọn ní Githinji Gitahi, olórí Amref Health Africa to jẹ àjọ kan tí kìí ṣe ti ìjọba ti wọn sì máà ń mójú tó ọrọ ìlera, sàlàyé pé tí iye ènìyàn tó kú ba pọ, ó túmọ si pé iye ènìyàn to ni aàrùn náà pọ ju iye ènìyàn ti wọn ni àkọsilẹ rẹ ni. O ni èyí sì le túmọ sí pé ayẹwò ti wọn ń ṣe kò pọ tó. Bí àyẹwò bá ṣe kéré tó, bẹẹ ni iye ènìyàn to ni ààrun náà ti yóò farahàn, bákàn náà ni àwọn ti yóò kú, yóò wá pọ jọjọ. Bákan náà ni bí wọn ṣe n kéde ikú ọhún le nípa lóri iyé ènìyàn tó kú. Fún àpẹrẹ, àwọn abúlé ti àwọn óṣìṣẹ elétò ìlera àti àwọn òṣìṣẹ ilera míràn ṣe n ṣe àkọsílẹ ikú Covid-19, bii ti orílẹ-èdè Chad, ó ṣeeṣe kí a ri ikú to pọ ju bóṣe yẹ lọ. Báwo ló ṣe n tànkálẹ lAfrika? Àyẹwò mélòó ní Afíríkà ti ṣe ? Orilẹ-èdè mẹwàá lo ni ìdá ọgọrin nínú àyẹwò aàrùn náà- South Africa, Morocco, Ghana, Egypt, Ethopia, Uganda, Mauritius, Kenya, Nigeria, Rwanda. Ìyàtọ gbáà ló wà láàrin àwọn tó ń ṣe àyẹwò, àyẹwò ti South Africa ń ṣe pọ jọjọ jú ǹkan pérété ti Nàìjíríà ń ṣe lọ, èyi jẹ abájade ìwádìí WHO. Ní ọjọ kẹrin, oṣù keje, Orilẹ-èdè South Africa ń ṣe àyẹwò ọgbọn nínú ènìyàn ẹgbẹrun kan, ká fi wé àyẹwò ènìyàn méjìléláàdọrin nínú ẹgbẹrun kan ni UK àti márùnlélọgọrun nínú ẹgbẹrun kan ni US. Ní orílẹ-èdè Nàìjíríà, àyẹwo ti wọn ń ṣe kò tó odidi kan nínú ẹgbẹrun kan, Mẹwàá ní Ghana, mẹtà ni Kenya. O ṣe pàtàkì láti tọka si pé àwọn orilẹ èdè Afíríkà kan, ó nira láti mọ ǹkan tó ń ṣelẹ nítori kò tilẹ sí àkọsilẹ kankan, tàbi kí wọn ma pari àkọsilẹ náà. Bí ẹni fi èékánna buyọ ni iye èèyàn ti wọn ń sàyẹwò fún bi Chiedo Nwankwor olùkọ ni Fásìtì John Hopskin ni America ṣe sọ. Ní Tanzania, Aàrẹ John Magufuli fi èrò ọkan rẹ han pé kò dáju pe àwọn akósilẹ èsì àyẹwò ti wọn ń gbé síta ni ilé ibùdó àyẹwò peye. O ni péréte báyìí sì ni àwọn akọsilẹ ti wọn n fi síta naa. Èdè àìyede wà láàrin Equitorial Guinea àti WHO lẹyìn ti wọn fẹsun kan àṣojú WHO níbẹ pé o ń ṣe àfikún iye àwọn to ni Covid-19. Fún ìgbà díẹ wọn kọ láti jọwọ àwọn àkọsilẹ wọn, sùgbọn wọn tún ti bẹrẹ si ni fi síta padà. Naijiria: Ní ìpínlẹ Kano lórílẹ-èdè Nàìjíríà láàrìn kan ó tó ẹgbẹrún ènìyàn tó ń kú ni inú oṣù kẹrin ọdún, sùgbọn ìjọba kò ti fi ìdí rẹ múlẹ títí di àsìkò yìí, àwọn ti ó jẹ ikú Covid-19 nibẹ. Akíyèsí: àwọn àwọran tí a lò yìí ni à wá láti ibomíràn pàápàá jùlọ ti France yàtọ si èyí ti fasiti John Hopkins lò, èsì náà kéré díẹ s ti gbogboogbo. àkójọpọ iye ti US ko ni ti PuertoRico, ti Guam tabi Us Virgin Islands ninu. Ojoojúmọ ní aàrùn coronavirus ń pọ si i láwọn orílẹ-èdè Afirika ti ikú tó ń tibẹ wá náà sì ń pọ si i. : Coronavirus Updates: Báwo ló ṣe n tànkálẹ lAfrika? 