 Oògùn Àjẹsára : Oògùn àjẹsára tàbí Abẹrẹ Àjẹsára jẹ agbo kan tí a ṣe láti fúni ní ààbò tó péye kúrò lọwọkòkòrò , àrùn ati àìsàn tí ó fẹ wọlé sí agọ ara. Àwọn ohun tí wọn fi ńnṣe oògùn abẹrẹ àjẹsára yí ni díẹ lára àwọn légbé-n-légbé tí ó lágbára jùlọ àmọ tí kò ní agbára mọ ní asìkò tí wọn fẹ ṣamúlò rẹ tàbí kí wọn kúkú pa légbé-n-légbé yí ṣáájú kí wọn tó ṣamúlò rẹ. Àwọn légbé-n-légbé tí wọn ṣamúlò yí ni wọn yóò lò láti fi ṣe láti fi kún àwọn èròja mìíran tí yóò sì ma ṣiṣẹ ìdẹrùba fú èyíkéyí àìsàn àti àrùn tí ó fẹ fipá wọ inú àgọ ara ènìyàn tàbí ẹranko Fífún ènìyàn kan ní oògùn àjẹsára ni ìgbésẹ tí a ń pè ní gbígba abẹrẹ àjẹsára. Lára àwọn abẹrẹ àjẹsára tí wọn múná dóko ni abẹrẹ àjẹsára fún àrùn rọpá-rosẹ, àìsàn òtútù ìta, òtútù àyà àrùn HPV àti bẹẹ bẹẹ lọ. Ọgbẹni Edward Jenner ni ó ṣe ìdásílẹ gbólóhùn abẹrẹ àjẹsára ati gbígba abẹrẹ àjẹsára  ni wọn fàyọ láti inú ọrọ Veriolae.Gbígba abẹrẹ ajẹsara jẹ ohun tí kò léwu tí kò sì mú ìpalára dání láti fi kojú àrùn kárùn tàbí àìsàn èyíkéyí. Síbẹ agbára àwọn abẹrẹ àjẹsára yí ní àkùdé, bákan náà ni agbaára wọn gbára lé àwọn nka mélòó kan. Lára wọn ni: Àìsàn náà fúnra rẹ,  abẹrẹ àjẹsára lè má ṣiṣẹ nígbà tí a bá gbàá fún àrùn tàbí àìsàn tí kò bá mu. Bí wọn bá ń ṣe iṣẹ ìwádí lọwọ àwọn abẹrẹ àjẹsára tí wọn ti pèsè sí lè má bá àrùn kan tabí òmíràn tí wọn ń ṣe ìwádí rẹ lọwọ. Títẹpẹlẹ mọ ìgba abẹrẹ àjẹsára lóòrè kóòrè fún àrùn tàbí àisàn kan, kódà bí àrùn bá ti kásẹ nílẹ tán pátá. Bí won tẹle iṣeto gbigba abẹrẹ ajẹsara daradara. Àdámọ ara ẹnì kòọkan. Abẹrẹ àjẹsára tún lè má ṣiṣẹ lára àwọn ènìyàn kan tàbí òmíràn látàrí àdámọ ara kálukú. Àwọn okùnfà míràn tún ni ọjọ-orí, ẹyà ati àbùdá ara tí wọn ń pè ní jẹnẹtíìkì àti bèé bẹẹ lọ.Bí ẹni tí a fún ní abẹrẹ àjẹsára bá sì tún lùgbàdì àìsàn tàbí àrùn tí wọn torí rẹ fun ní abẹrẹ fun , ó dájú wípé àìsàn náà kò ní gbilẹ lára onítòhún tó ẹni tí kò gba abẹrẹ àjẹsára rárá.Àwọn akíyèsí wọnyí ṣe pàtàkì nípa fífi ìmúná-dóko oògùn àjẹsára nínú ètò ìfúni lábẹrẹ àjẹsára. Gbígbé ìlànà ìtọpinpin sí ìmúná-dóko iṣẹabẹrẹ àjẹsára lára àwọn ènìyàn nígbà tí a bá ti fún wọ n gègẹ bí a ṣe ṣàláyé ré nínú ìpolongo wa gbogbo. Ìfojúsóde fún àwọn àrùn míran tó bá tún ṣẹ yọ lásìkò ìfúni ní abẹrẹ àjẹsára. Mí ma ṣe ìmúlò ìfúni ní abèrẹ àjẹsára lóòrè kóòrè, kódà bí àrùn bá kásẹ nílẹ tán.Ṣíṣàmúlò oògùn àjẹsára ma ń mú kí àdínkù tàbí kí àjakálẹ àrùn èyíkéyí ó kásẹ nílẹ tán pátá pátá. Pàá pàá jùlọ, àwọn àjàkálẹ àrùn bíi ìgbóná, rọpá-rọsẹ, òtútù ìta, rùbẹlà, àìsàn ibà pọnjú-pọntọ àti vẹẹ bẹẹ lọ ti di ohun afìsẹyìn, yàtọ sí bí wọn ṣe pọ jántì-rẹrẹ ní nkan bí ọgọrùún ọdún sẹyìn Bí ọgọrọ ènìyàn bá gba abẹrẹ àjẹsára, yóò nira púpọ fún àìsàn kan láti bẹ sílẹtàbí di ìtànkálẹkiri. Ìgbésẹ yí ni a ń pè ní àjẹsára tó gbópọn. Àwọn oògùn àjẹsára tún ma ń ṣe ìrànwọ fún ìdènà ìdàgbà-sókè àti ìgbèrú agbára àwọn kòkòrò tí wọn ma ń pa oògùn apa kòkòrò nínú ara. Fún àpẹrẹ, mímú àdínkù bá ìṣẹlẹ àìsàn òtútù àyà tí Streptococcus pneumonia máa ń ṣokùnfà rẹ, àwọn ètò ìfúni labẹrẹ ajẹsara lóríṣríṣi ti mú àdínkù bá ìtànkálẹ r, tí ó jẹ wípé Penisilini tàbí oògùn apa kòkòrò lásá lè gbọ. Abẹrẹ àjẹsára fún àrùn òtútù ìta ni wọn ti fìdí rẹ múlẹ wípé ó ti mú àdínkù bá ikú tí kò bá ti pa tó àwọn ènìyàn tí ó tó mílíọnù kan láàrín ọdún kan.Gbígba abẹrẹ àjẹsára ní ìgbà èwe kò léwu nínú rárá. Bí ewu bá tilé wà, ìwọnba ni yóò mọ. Lára awọn eu tí ó lè ṣẹ yọ ni :ara gbífvóná, ìrora ojú abẹrẹ tí wọn fi gún oògùn náà, ati iṣan ríro. Ẹwé, àwọn èròjà tí wọn fi pèsè abẹrẹ àjẹsára lè fa ara ríro fún àwọn kọọkan.Abẹrẹ àjẹsára ní àwọn ohun-àrà kan tí wọn wà láàyè, èyí tótikú, èyí tí kòṣiṣẹ.a Èyí tí kò ṣiṣẹ Àwọn abẹrẹ àjẹsára mìíràn ní àwọn ohun àrà tí kò ṣiṣẹ tí wọn fi kẹmíkà, iná tàbí tí wọn sá sí Oòrùn láti lè jẹ kí ó kú. Àpẹrẹ irúfẹ àwọn abẹrẹ yí ni abẹrẹ àjẹsára àrùńrọpá-rọsẹ,  abẹrẹ àjẹsára àrùn jẹdọjẹdọ, abẹrẹ àjẹsára àrùn dìgbòlugi àti àwọn abẹrẹ àjẹsára àrùn òtútù àyà.b Èyí tí wọn dín kù Àwọn abẹrẹ àjẹsára mìíràn ni àwọn kòkòrò alààyè tí wọn ti dín agbára wọn kù. Àwọn wọyí ma ń jẹ kánká bí a bá lòó, ṣùgbọn ó ṣeé ṣe kí lílò wọn ó léwu fún ẹni tí ìlera mẹhẹ.d Èyí tí ó ní májèlé Àwọn abẹrẹ àjẹsára onímájèlé tí wọn ṣe láti ara àwọn májèlé tí kò ṣiṣẹ mọ tí ó sì ń fa àrùn sí àgọ ara dípò kí ó ṣokùnfà ìlera tó péye. e Ẹlẹyọ-kékeré Àwọn abẹrẹ àjẹsára tí ó bá jẹ ẹyọ kékeré ma ń lo àwọn légbé-n-légbé kékèké kan láti fi ṣẹdá abẹrẹ àjẹsára tí ó ìmúná-dóko. ẹ Alásopọ Àwọn kòkòrò bakitéríà kan ní èròjà polisakaridi tí wọn fi bo àwọn légbé-n-légbé kan tí wọn kò lágbé rárá láti ṣiṣẹìdáàbò bo fún àwọn ọmọ ogun ara hormone nínú ẹyà ara. f Àwọn àgbéyẹwò Lọwọlọwọ báyí, oríṣiríṣi àgbéyẹwò ati iṣẹ ìwádí ni ó ń lọ lọwọ láti ṣe àgbékalẹ àwọn abẹrẹ àjẹsára tuntun mìíràn tí wọn yóò ma lò káti fi kojú àìsàn tàbí àjàkálẹ àrùn. Púpọ nínú àwọn abẹrẹ àjẹsára ni wọn ti ṣẹdá pẹlú àwọn ohun-èlò tí kò ṣiṣẹ tàbí àwọn èyí tí wọn ti dín agbára wọn kù, àwọn ẹyà sìntẹtíìkì ni wọn ma ń lò jùlọ láti fi ṣe abẹrẹ àjẹsára sìntẹtíìkì.Púpọ nínú àwọn abẹrẹ àjẹsára lè jẹ èy tí a ṣẹdá léte àti fi kojú àìsàn kan gbòógì kan ṣoṣo, amọ kò ní lè ṣiṣẹ fún ìtọjú àrùn mìíràn yàtọ sí àìsàn tí a ṣẹdá rẹ fún, àwọn ìsọrí abẹrẹ àjẹsára yí ni wọn jẹ oníṣẹ ẹyọ kan ṣoṣo. Nígba tí àwọn irúfẹ abẹrẹ àjẹsára ke jì jẹ abẹrẹ àjẹsára gbogbo-nìṣe. Irúfẹ àwọn abẹrẹ àjẹsára yí wà fún ìtọjú oríṣ àrùn méjì tàbí jù bẹẹ lọ. Àwọn ìsọrí abẹrẹ yí ni wọn ń jẹ oníṣẹ púpọ nígbà tí a bá fún àwọn ènìyàn.Àwọn irúfẹ abẹrẹ àjẹsára tí wọn wà ní ìsọrí yí ni wọn fi ẹyà ara àwọn légbé-n-légbé tí wọn ti kú tàbí àwọn èyí tí wọn kò lè fa àìsàn sí àgọ ara ènìyàn nígba tí wọn bá fúni.Àwọn ọmọ ogun arahormone ma ń rí gbogbo ohun tí kò bá ti sí nínú ẹjẹ tẹlẹ gẹgẹ bí àlejò tàbí àtọhún-rìn-wá, wọn sì ṣe tán láti pa wọn run kúrò nínú ara. Ìgbakúùgbà tí wọn bá ti kẹfín sí ìwọlé àrùn tàbí àìsàn ní inú ara, wọn yóò nti ṣe tán láti bá wọn wọyá ìjà. Wọn ma ń gbógun ti àrùn nípasẹ: 1 Pípa àrùn náà ṣáájú kí ó tó inú àgọ-ara.2 Ṣíṣàwárí àti dídá àwọn apá ibi cẹẹlì tí àrùn náà wà mọ nínú ara ṣáájú kí wọn tó di púpọ.Ọnà ìtọjú oògùn àjẹsára Oògùn abẹrẹ àjẹsára ma ń ní àwọn ohun-èlò kan tí ó lágbára, tí ó sì ma ń jẹ kí wọn tètè ṣiṣẹ míá nínú àgó-ara. Ẹwẹ, wọn aì le fi nkan tí kìí jẹ kí nkan ó bàjẹ sínú rẹ kí ó lè wà fún ìgba pípẹ Àgbékalẹ oògùn àjẹsára Ó tọ mí àwọn ìkókó, òpónló, ọmọ ọwọ àti àwọn ògo wẹẹrẹ wa ó ti bẹrẹ sí ń gba abẹrẹ oògùn àjẹsára láti ìgbà tí ara wọn bá ti gbó débi tí yóò ṣiṣẹgbe ààbò tó péye tí abẹrẹ àjẹsára fẹ fún wọn . nígbà tí àlékún ìdáàbò bó yóò tún mú kí àwọn ọmọ ogun ara wọn túbọ jí pépé siwájú si. Àwọn ìgbésẹ wọnyí ni ó ń ṣokùnfà ìṣàgbékalẹ gbígba a bẹrẹ àjẹsára lọnà tó lọọrìn fún àwọn ọmọdé láti ìgba èwe lóòrè-kóòrè. Àwọn oògùn abẹrẹ àjẹsára kan wà tí wọn yà sọtọ fún àwọn ọmọ gẹgẹ bí ọjọ-orí wọn bá ṣe pọ sí, bẹẹ kẹ, àwọn abẹrẹ àjẹsára mìíràn náà tún wà tí wọn yà sọtọ tí ènìyàn lè gbà ní ẹmejì tàbí jù bẹẹ lọ láìmọye ìgbà kí onítọhún ó tó jáde láyé láti lè kojú àwọn àìsàn kan tí wọn sábà m ń kọlu ènìyàn bí apẹẹrẹ: Àìsàn kòkòrò tàtánọọsì, àrùn rọpá-rọsẹ, àrùn influenza, àrùn òtútù ìta ati bẹẹ bẹẹ lọ. Bákan náà, àwọn oògùn abẹrẹ àjẹsára tí a ṣàdáyanrí rẹ fún àwọn àgbalagba ni ó dá lé àwọn àìsàn bíi: àrùn influenza, àrùn òtútù àyà.Kí wọn tó ṣàwárí oògùn abẹrẹ àjẹsára látarí ìbúrẹkẹ àrù cowpox àti small pox lára àwọn màlúù, ni wọn ti ri wípé àrùn yí ṣeé kojú nípa ṣiṣẹ ìyàsọtọ àwọn kòkòrò tí ó ń fa àrùn yí, ní èyí tí wọn fìdí rẹ múlẹ ní nkan bí ọrùndún mẹwàá 10th centuries sẹyìn ní ilẹ China. Ní ìparí ọdún 1760, Edward Jenner gbọ wípé àwọn òṣìṣẹ ilé-iṣẹ tí wọn ti ń pèsè wàra kan kò lùgbàdì àrùn smallpox nítorí wípé wọn ti kọkọ lùgbàdì àrùn cowpox tẹlẹ. Nígbà tí ó di ọdún 1796, ọgbẹni Jenner yí gbìyànjú, ó gba díẹ lára ọyún ní àtẹlẹwẹ àwọn òṣìṣẹ ilé-iṣẹ wàrà tí wọn ti kó àrùn cowpox tẹlẹ yí, ó wá gún ọmọdé kùnrin yí ní oògùn àjẹsára ti smallpox ní nkan bí ọsẹ mẹfà siwájú, lẹyìn èyí ó fi ọyún tí ó ti gba tí ó sì ní kòkòrò àrùn cowpox sí ara ọmọdé kùnrin ọmọ ọdún mẹjọ kan lásìkò àjakálé àrùn smallpox, àmọ ìyàlẹnu ibẹ ni wípé ọmọdé kúnrin yí kò lùgbàdì àjàkẹ àrùn lásìkò náà. Lẹyìn èyí, ọgbẹni Jenner kéde wípé oògùn àjẹsára tí òun ṣàwárí rẹwípé ṣiṣẹ fún tọmọdé tàgba. Ìsọrí oògùn abẹrẹ àjẹsára ni ọgbẹni Louis Pasteur ní ọdún 1880. Lẹyìn èyí, oríṣiríṣi abẹrẹ àjẹsára ni wọn tún ṣàgbékalẹ tí ó sì ní àṣeyọrí rẹpẹtẹ, bíi abẹrẹ àjẹsára ti àrùn gbọfungbọfun, àìsàn òtútù ìta, gẹgẹ, ati aìsàn rùbẹlà. Àṣeyọrí ùlá gbáà ni ìṣàwárí abẹrẹ àjẹsára ati ìdàgbà-sókè tí ó níṣe pẹlú àrùn rọpárọsẹ tí wọn ń pè ní polio tí ó ma ń dàmú àwọn ọmọdé ní 1950 tí àrùn smaloox sì di ohun ìgbagbé ní ọdún 1960 àti 1970. Ní nkan bí ọrùndún ogún 29th century, ọgbẹni Maurice Hilleman ni ó gbajúmọ jùlọ nínú àwọn onímọ tí wọn ṣe àwárí oògùn abẹrẹ àjẹsára. Púpọ nínú iṣẹ ìwádí nípa lórí ìṣèwádí àti ìṣàwárí oògùn abẹrẹ àjẹsára ni ó jẹ wípé ó gbára lé àtìlẹyìn owó láti ọdọ ìjọba, ilé ẹkọ yunifásitì, àti àwọn ilé-iṣẹ aládàáni tí wọn kò ní ohun ṣe pẹlú ìjọba. kí ó tó kè jẹ àṣeyọrí. Àwọn abẹrẹ àjẹsára kìí ṣe fún títà, ó wá fún ìlera gbogbo ènìyàn n Gbígba abẹrẹ àjẹsára gbèrú si ní ará tó kọjá. Ní àfikún, gígún abẹrẹ àjẹsára fún àwọn ẹranko ní ànfaní méjì : Àkọkọ,fún ààbò àwọn ẹranko nípa àrùn àti ààbò fún àwọn ènìyàn nípa àkóràn àrùn lati ọdọ àwọnẹranko.Ìforúkọsílẹ àwọn olùdásílẹ ni ọnà tí ìdàgba-sókẹ abẹrẹ àjẹsára tún lè jẹ ìdènà fún ìdàgba-sókè àwọn abẹrẹ àjẹsára tuntun. Lára awọn ìṣòro tí ìdàgbà-sókè abẹrẹ ajẹsára tún ń kojú gẹgè bí bí àjọ elétò Ìlera Agbáyé ti sọ, ìdènà ńlá tí ó lágbára jùlọ fún ìsọ di púpọ ni agbègbè orílẹ-èdè tí kò tíì dagbà-sókè dára dára tí wọn kò sì ní owó tí wọn lè fi ṣe ìdàgba-sókè oògùn abẹrẹ àjẹsára láti fi kojú àjàkálẹ àrùn.Ríṣiríṣi ọna ni wọn ti là kalẹ láti mú ìdàgbà-sókè bá àwọn ọnà tí a ń gba jẹ kí àwọn wnìyan ó ní ànfàní sí ètò ìfúni ní abẹrẹ àjẹsára lọnà tí ó múná-dòko. Lára àwọn ọna pàtàkì tí a fi ń fi àwọn oògùn abẹrẹ àjẹsára yí jíṣẹ fún àwọn ènìyàn ni ìlò ìlanà ìmọ ẹrọ tẹkinọlọjì ti ìgbàlódé ti àtọlá abẹrẹ àjẹsára tí a ń ẹ sí ẹnu. Ìlana fífúni ní abẹrẹ àjẹsára sí ẹnu ma ń sisẹ púpò bí àwọn oníṣẹ ìlera tí wọn yọnda ara wọn fún isẹ takun takun yí bá ti gba ìdánilẹkọọ dára dára. Nígbà tì ìwádí lórí lílo ìlànà ìfúni ní abẹrẹ àjẹsára pẹlú abẹrẹ ṣì ń lọ lọwọ.Orísirísi ọnà ni Ìdàgbà-sókè nípa ìwádí abẹrẹ àjẹsára tí ó n lọ lọwọ, àwọn ni:Fún ìgbà díẹ sẹyìn, àwọn ọmọdé nìkan ni wọn ń ṣe abẹrẹ àjẹsára fún, ṣùgbọn wọn ti ń ṣe fún àwọn ọdọ àti àgbalagba láyé òde òní.Àwọn abẹrẹ àjẹsára ti ń di nkan tó wọpọ.Wọn ti ńnṣèwádí lórí àwọn ọnà tuntun tíbwọn ti lè ma fúní ní abẹrẹ àjẹsára.Won n ṣe awọn abẹrẹ ajẹsara lati mujade awon idahun ajẹsara abinibi, ati ti adaṣe.Wọn tún ń ṣe ìgbìyànjú lórí ìgbéjáde àwọn abẹrẹ àjẹsára to le woo aisan àwọn àrùn tó léwu.Wọn tún ń ṣíṣe lórí ìgbéjáde lórí àwọn abẹrẹ àjẹsára tó lè kojú àkọlù àwọn kòkòrò tí ń ṣekú pani.Àwọn onímò ìjìnlẹ tún ń ṣègbìnyànjú lọwọ lọwọ láti gbé abẹrẹ àjẹsára sìntẹtíìkì jáde nípasẹ àtúnṣe ètò àwọn kòkòrò tí ó ń fa àìsàn àti àrùn. Èyí yóò ṣe ìrÓ tó kí àwọn ògo wẹẹrẹ ó bẹrẹ sí ń gbaànlọwọ láti dènà bí àwọn kòkòrò wọnyí ṣe ń lágbára ju àwọn abẹrẹ àjẹsára lọ lọpọ ìgbà. 