 Àrùn oorun àsùnjù : African trypanosomiasis tàbí àrùn oorun àsùnjù jẹ àrùn kòkòrò ajọfẹ lára àwọn ènìyàn àti àwọn ẹranko mìíràn. A má a wáyé nípasẹ kòkòrò àrùn ajọfẹ tí ó jẹ ara oríṣi ìpín ẹranko tí a npè ní Trypanosoma brucei. Àwọn oríṣi méjì ni ó má a nkó àrùn bá ènìyàn, Trypanosoma brucei gambiense T.b.g àti Trypanosoma brucei rhodesiense T.b.r.. T.b.g ni ó má a nfa méjìdínlógún nínú ọgọrun ìṣẹlẹ àrùn náà tí a ti rí rí. Bí eṣinṣin tí ńmú ni sun oorun àsùnjù tí a ńpè ní eṣinṣin tsetse, èyí tí ó ti ní àrùn náà lára tẹlẹ rí bá gé ni jẹ ni títàn káàkiri àwọn oríṣi méjèèjì kòkòrò àrùn ajọfẹ náà má a ńwáyé, èyí sì wọpọ ní àwọn ìgbèríko.Ní ìbẹrẹ, ní ipele èkíní nínú àrùn náà, ibà, orí-fífọ, ara-yíyún, àti ìrora oríìké-ara a má a wáyé. Èyí a má a bẹrẹ lẹyìn ọsẹ kan sí mẹta tí eṣinṣin náà bá ti gé ni jẹ. Lẹyìn ọsẹ díẹ sí oṣù díẹ, ipele kejì a má a bẹrẹ pẹlú àìmọ ohun tí ènìyàn ńṣe mọ, àìlèronú bí ó ti tọ, àìlègbé ọwọ tàbí ẹsẹ, àti àìrí oorun sùn. A má a ńṣe ìdánimọ oríṣi àìsàn náà nípa wíwá kòkòrò àrùn ajọfẹ náà nínú ẹjẹ tí a pèsè fún àbẹwò tàbí nínú omi-ara tí a gbà láti àwọn oríìké-ara. A má a ń nílò láti fa omi jáde láti inú ọpá-ẹyìn láti lè mọ ìyàtọ laarin ipele èkíní àti èkejì àrùn náà.Láti dènà bíburújù àrùn náà, a nílò láti ṣe àyẹwò gbogbo àwọn ènìyàn tó wà lábẹ ewu níní àrùn náà nípasẹ àyẹwò ẹjẹ fún kòkòrò àrùn ajọfẹ T.b.g. Ìtọjú a má a rọrùn síi nígbàtí a bá ṣàkíyèsi àrùn náà lásìkò àti ṣáájú àkókò tí àwọn ààmì àìsàn iṣan ara yóò bẹrẹ sí farahàn. A má a ńṣe ìtọjú ipele èkíní pẹlú àwọn egbògi tí a ńpè ní pentamidine tàbí suramin. Ìtọjú ipele kejì a má a wáyé nípasẹ egbògi tí a ńpe ní eflornithine tàbí àdàpọ nifurtimox àti eflornithine fún T.b.g. Bí o tilẹ jẹ pé melarsoprol a má a ṣiṣẹ fún méjèèjì, a má a ńsába lòó fún T.b.r. nítorí àwọn ipa mìíràn tí egbògi náà má a ń ní lára ènìyàn.Àrùn náà a má a wáyé láti ìgbà dé ìgbà ní àwọn agbègbè tí ó wà ní Gúsù Aginjù Sahara ní Afrika, níbití àwọn ènìyàn tí ó wà lábẹ ewu ti pọ tó àádọrin mílíọnù 70 million ní orílẹ-èdè mẹrìndílógójì. Ní ọdún 2010 ó fa ikú àwọn ènìyàn tí ó tó 9,000, èyí tí ó wálẹ láti iye ènìyàn tí ó tó 34,000 ní ọdún 1990. Àwọn ènìyàn tí ó tó 30,000 ni ó ní àrùn náà báyìí, pẹlú àkóràn 7000 titun ní ọdún 2012. Iye tí ó ju ìwọn ọgọsan nínú ọgọrun 80 lọ lára àwọn ènìyàn wọnyí ni wọn wà ní Orílẹ-èdè Olómìnira ti Kongo. Oríṣi mẹta àjàkálẹ àrùn náà ni ó ti wáyé láìpẹ: ọkan láti ọdún 1896 sí 1906 ní orílẹ-èdè Uganda àti Adágùn omi Kongo nìkan, àti méjì ní ọdún 1920 àti 1970 ní ọpọlọpọ àwọn orílẹ-èdè Afrika mìíràn. Àwọn ẹranko mìíràn gẹgẹ bíi maalu, lè kó àrùn náà, kí wọn sì ní àkóràn àìsàn náà. 