 Nàìjíríà : Nàìjíríà jẹ Orílẹ-èdè Olómìnira Ìjọba Àpapọ ilẹ Nàìjíríà Nigeria ni èdè Gẹẹsì jẹ orílẹ-èdè ìjọba àpapọ olómìnira tí ó ní ìjọba ìpínlẹ mẹrindínlógójì tó fi mọ Agbẹgbẹ Olúìlú Ìjọba Àpapọ. Orílẹ-èdè Nàìjíríà wà ní apá Iwọ Oòrùn ilẹ Áfríkà. Orílẹ-èdè yí pààlà pẹlú orílẹ-èdè Benin ní apá ìwọ Oòrùn, ó tún pààlà pẹlú orílẹ-èdè olómìnira ti Nijẹr ní apá àríwá, Chad àti Kamẹróòn ní apá ìlà Oòrùn àti Òkun Atlantiki ni apá gúúsù. Abuja ni ó jẹ Olú-Ìlú fún orílẹ-èdè náà. Bí ó tilẹ jẹ pé Nàìjíríà ní ẹyà púpọ, àwọn ẹyà mẹta ni wọn hànde tí wọn tóbi jùlọ, tí wọn sì pọ jùlo, tí a sì kó àwọn ẹka ìsọrí ìsọrí èyà tókù sí abẹ wọn. Àwọn wọnyí ni Ẹya Hausa, Ẹya Ìgbò ati Yorùbá.Orílẹ-èdè Nàìjíríà ní ìtàn fífẹ, bẹẹ sì ni ẹrí ìmọ-aíyejọun fihàn pé àwọn ìgbé ènìyàn ní agbègbè ibẹ lọ sẹyìn dé kéré pátápátá ọdún 9000 kJ. Agbegbe Benue-Cross River jẹ rírò gẹgẹ bí ile àkókó àwọn Bantu arókèrè ti wón fán káàkiri òpó ààrin àti apágúúsù Áfríkà bí irú omi ní ààrin ẹgbẹrúndún akoko àti ẹgbẹrúndún kejì.Orúkọ Nàìjíríà wá láti Odò Ọya, tí a tún mọ gẹgẹ bíi Odò Náíjà, èyí tó sàn gba Nàìjíríà kọjá. Flora Shaw, tí yíò jẹ ìyàwó lọjọ wájú fún Baron Lugard ará Britan tó jẹ alámójútó àmúsìn, ló sẹdá orúkọ yìí ní òpin ọdún 1897.Nàìjíríà ni orílẹ-èdè tó ní èèyàn púpò jùlọ ní Ilẹ Aláwọdúdú, ikejo ni agbaye, bẹẹ sì ni ó jẹ orílẹ-èdè tó ní àwọn eniyan alawodudu jùlọ láyé. Ó wà lára àwọn orílẹ-èdè tí a ń pè ní Next Eleven nítorí okòwò wọn, ó sì tún jẹ ọkan nínú Ajoni àwọn Ibinibi. Okòwò ilẹ Nàìjíríà jẹ ọkan nínú àwọn èyí tó ń dàgbà kíákíá jùlọ lágbàáyé pẹlú IMF tó ń gbèrò ìdàgbàsókè 9 fún 2008 àti 8.3 fún 2009. Ní ìbẹrẹ àwọn ọdún 2000 sókè, ogunlọgọ àwọn ọmọ Nàìjíríà gbé pẹlú iye tó dín ní US 1.25 PPP lójúmọ. Nàìjíríà ní okòwò rẹ tóbi jùlọ ní Áfíríkà, ati alágbára ní agbègbè Iwoorun Afirika.Àwọn ará Nok ní ààrin Nàìjíríà se ẹre gbígbẹ alámọ tí àwọn onímọ ayéejọun tí wárí. Ère Nok tó wà ní Minneapolis Institute of Arts, júwè é ẹni pàtàkì kan mú Ọpá idaran dání ní owó ọtún àti igi ní owó òsì. Ìwònyì ní àmì-ìdámọ aláse tó jẹ bíbásepọ mò àwọn fáráò ilè Egypti ayéejọun àti òrìṣà, Oṣíriṣ, èyí lo n so pé irú àwùjọ, idimule, bóyá àti ẹsìn ilè Egypti ayeijoun wà ní agbẹgbẹ ibi tí Nàìjíríà wà lónìí ní ìgbà àwọn Fáráò.   Ní apá àríwá, Kano àti Katsina ní ìtàn Àkọsílè tí ọjọ wón dẹyìn tó bí ọdún 999 kJ. Àwọn ìlú-ọba Haúsá àti Ilé-ọba Kanem-Bornu gbòòrò gẹgẹ bí ibùdó ajẹ láàrin Àríwá àti Ìwọọòrùn Áfríkà. Ní ìbẹrẹ ọrúndún 19sa lábé Usman dan Fodio àwọn ará Fúlàní di àwọn olórí Ilé-ọba Fúlàní lójúkan èyí tó dúró bayi títí di 1903 nígbàtí wọn jẹ pínpín láàrin àwọn àlámùúsìn ará Europe. Láàrin 1750 àti 1900, ìdá kan sí ìdá méjì nínú meta àwọn oníbùgbẹ àwọn ìlù Fúlàní jẹ eru nítorí ogun.Àwọn Yorùbá ka ọjọ tí wọn ti wà ní agbègbè Nàìjíríà, Benin àti Togo ayéòdeòní sẹyìn dé bí ọdún 8500 kJ. Àwọn Ìlú-ọba Ifẹ àti Ọyọ ní apá Ìwòòrùn Nàìjíríà gbalẹ ní 700-900 àti 1400 ní sísẹntẹlé. Síbẹsíbẹ, ìtàn àríso Yorùbá gbàgbọ pé Ilé-Ifẹ ni orísun ẹdá ènìyàn pe bẹẹ sì ni ó síwájú àsà-ọlàjú míìràn. Ifẹ sẹsọ ère alámọ àti onítánganran, Ìlú-ọba Ọyọ si fẹ de ibi tí Togo wà loni. Ìlú-ọba míìràn tó tún gbalẹ ní gúúsù apáìwòọrùn Nàìjíríà ní Ìlú-ọba Benin láti ọrúndún 15ru 19sa. Ìjọba wọn dé Ìlú Èkó kí àwọn ara Portugal ó tó wá sọ ibẹ di Lagos.Ní apá gúúsù ìlà-oòrùn Nàìjíríà, Ìlú-ọba Nri tí àwọn Igbo gbòòrò láàrin ọrúndún 10wa títí de 1911. Eze Nri ni ó jọba Ìlú-ọba Nri. Ilu Nri jẹ gbígbà gẹgẹ bí ìpilèsè àsà ígbò. Nri àti Aguleri, níbi ti ìtàn àrísọ ìdá Igbo ti bẹrẹ, wà ní agbẹgbẹ ìran Umueri, àwọn tí wọn sọ pé ìran àwọn dé ilẹọba Eri fúnra rẹ.Àwọn Portuguese Empire ni wọn jẹ ará Europe àkọkọ tó bẹrẹ ìsòwò ní Nàìjíríà tí wọn sì sọ èbúté Eko di Lagos tí wọn mú látara orúkọ ìlú Lagos ní Algarve. Orúkọ yìí lẹ mọbẹ bí àwọn ará Europe míìràn náà ṣe bẹrẹ síní sòwò níbẹ. Àwọn ará Europe ṣòwò pẹlú àwọn ẹyà abínibí ní ẹbáodò, wọn sì bẹrẹ owo eru níbẹ, èyí tó pa ọpọ àwọn ẹyà abínibí Nàìjíríà lára. Lẹyìn tí ogun Napoleon bẹrẹ, àwọn ará Britani fẹ ìsòwò dé àárín Nàìjíríà.Ni 1885, ìgbẹsẹlé Ìwọoòrùn Áfríkà látọwọ àwọn ará Britain gba ìdámọ káríayé. Nígbà tó sì di ọdún tó tẹlé e, ilé-iṣẹ Royal Niger Company jẹ híháyà lábẹ Sir George Taubman Goldie. Ní 1900, àwọn ilẹ tí ilé-iṣẹ yìí ní di ti ìjọba Britain.Ni January 1901, Nàìjíríà di sísọdiọkan gẹgẹ bíi ìlànà àláàbò. Nàìjíríà sì di ara Ilẹọbalúayé Britain tó wà lára alágbára nígbà náà.Ní 1914, àgbègbè náà di sísọ-di-ọkan gẹgẹ bíi Ìmúsìn àti Aláàbò ilẹ Nàìjíríà Colony and Protectorate of Nigeria. Fún àmójútó, Nàìjíríà di pínpín sí ìgbèríko apá-àríwá, apá-gúúsù àti Ìmúsìn Èkó. Okòwò ayé òde òní tẹ síwájú ní wàrànsesà ní gúúsù ju ní àríwá lọ, ipa èyí hàn nínú ayé olóṣèlú Nàìjíríà òde òní. Ní ọdún 1936 ni òwò ẹrú ṣẹṣẹ di fífòfin lù.Lẹyìn Ogun Agbaye Eleekeji gẹgẹ bíi èsì fún ìdàgbà isonibinibi Nàìjíríà àti bíbéèrè fún òmìnira, àwọn ìlànàìbágbépọ tó rọpò ara wọn tí wọn jẹ sísọdòfin látowọ Ìjọba Britain mú Nàìjíríà súnmọ Ijoba-ara-ẹni tó dúró lórí aṣojú àti àpapọ. Nígbà tó fi di àárín ọrúndún 20ji, ìjàgbara fún òmìnira jà káàkiri Áfríkà.LẸYÌN ÒMÌNIRANí ọjọ kìíní, oṣù Ọwàrà, ọdún un 1960, Nàìjíríà gba òmìnira lọwọ orílè-èdè Sisodokan Ilu-oba. Ilẹ Olómìnira tuntun yìí mú kí ọpọ nínú àwọn ọmọ orílè-èdè kí ẹyà tiwọn ó jẹ èyí tó lágbára jù lọ. Ìsèjọba àwa-ara-wa Nàìjíríà tuntun jẹ àjọsepọ àwọn ẹgbẹ.Nigerian Peoples Congress ni ẹgbẹ tí àwọn ará Àríwá tí wọn tún jẹ Mùsùlùmí ń darí.smi ti Ahmadu àello ati Abubakar Tafawa Bewa to di Alakosoàkọkọ ẹyì òmìnira. Àti ẹgbẹ èyítiAlákòóso Àgbà ti awon tíỌmọ Ígbòwọn jẹ ẹlẹsìn Kìrìstẹnì ń jẹ ìdarí National Council of Nigeria and the Cameroons , NíNC ti Nnamdi Aie, to di Gomina-abínibí àkọkọ ní ko ni 1960,órí olí i.òNi átakòlataẹgbẹiìlọsíwájúsiwaju Action Groupwà,Ati àwọn Yorùbá ti Obafemi Awṣe woórí olori.Ìpinnu ọdún 1961 fún Apáagúúsù Kameroon láti darapọ mọ orílè-èdè Kameroon nígbàtí Apáàríwá Kameroon dúró sí Nàìjíríà fa àìdọgba nítorí pé apá àríwá wá tóbi ju Apáagúúsù lọ gidigidi. Nàìjíríà pínyà lọdọ Britani pátápátá ní 1963 nípa sísọ ara rẹ di ilẹ Apapo Olominira, pẹlú Azikiwe gẹgẹ bi Aare àkọkọ. Rògbòdìyàn ṣẹlẹ ní Agbegbe Apaiwoorun lẹyìn ìbò 1965 nígbà tí i Nigerian National Democratic Party gba ìjọba ibẹ lọwọ ọ AG.ÌJỌBA OLÓGUN ÀKỌKỌÀìdọgba yìí àti ìbàjẹ ètò ìdìbòyàn tí olóṣèlú fà ní 1966 dé àwọn ìfipágbajọba ológun léraléra. Àkọkọ ṣẹlẹ ní Oṣù Ṣẹrẹ ti àwọn ọdọ olóṣèlú alápáòsì lábẹ ẹ Major Emmanuel Ifeajuna àti Chukwuma Kaduna Nzeogwu. Ó kù díẹ kó yọrí sí rere - àwọn olùfipágbàjọba pa Alákòóso Àgbà, Sir Abubakar Tafawa Balewa, Asolórí Agbègbè Apáàríwá Nàìjíríà, Sir Ahmadu Bello, ati Asolórí Agbègbè Apáìwọoòrùn ilẹ Nàìjíríà, Sir Ladoke Akintola. Bó tilẹ jẹ báyìí, síbẹsíbẹ, àwọn olùfipágbàjọba náà kò le bẹrẹ síní ṣe ìjọba nítorí ìṣòro bí wọn yíó ti ṣé, nítorí èyí Nwafor Orizu, adelédè Ààrẹ jẹ mímú dandan láti gbé ìjọba fún Ile-ise Ologun Adigun Naijiria lábẹ ẹ Apàṣẹ Ọgágun JTY Aguyi-Ironsi.ÒFINIrúfẹ òfin mẹrin ọtọọtọ ló wà ní Nàìjíríà.Òfin Ilẹe Gẹẹsì; tó wà láti ìgbà ìmúnisìn lọwọ Bírítànì. Òfin tó wọpọ; tó jẹ dídásílẹ àti dídàgbàsókè lẹyìn ìmúnisìn. Òfin Ìbílẹ; tó wá láti inú àwọn àṣà àti ìṣe káàkiri ilẹ Nàìjíríà. Òfin Ṣẹríà; tó wá láti inú òfin Ẹsìn Islam, tí wọn sì ń lò láwọn Ìpínlẹ tó wà lápá Àríwá Nàìjíríà.Nàìjíríà ní ẹka ìdájọ ọ ti Ilé-Ẹjọ Gíga jùlo ilẹ Nàìjíríà, ó jẹ èyí tó lágbára jù lọ.ÌBÁSEPỌ ÒKÈRÈNí kété tí ó gba òmìnira ní 1960, Nàìjíríà sọ Ìsọkan Áfríkà di ààrin-gbùngbùn òfin òkèèrè rẹ, Ó sì kópa ńlá nínú u ìgbógun ti ìjọba Ìyàsọtọ-Ẹlẹyàmẹyà ní South Africa. Ìyapa kan kúrò ni ìbáṣepọ pẹkípẹkí tí Nàìjíríà bá Israel ṣe yípo gbogbo 1960s. Israel sonígbọwọ àti àmójútó fún kíkọ àwọn ilé asòfin Nàìjíríà.Òfin Òkèère Nàìjíríà rí ìdánwò ní 1970s lẹyìn tí orílẹ-èdè náà jáde kúrò nínú Ogun Abẹlé nísọkan. Ó dúró ti àwọn akitiyan tó lòdì sí ìjọba àwọn òyìnbó péréte ní ẹkùn Gúúsù Áfríkà. Nàìjíríà dúró ti ẹgbẹ ẹ African National Congress pẹlú u bó ṣe pọkàn pọ nínú ìpinnu rẹ nípa ìjọba South Africa àti àwọn ipa ológun wọn ní Gúúsù Áfríkà. Nàìjíríà jẹ ọkan lára àwọn ọdádáálẹ ẹgbẹ ẹ Organisation for African Unity tó di African Union Ó sì ti ní ipa tó kàmọnmọ ní Ìwọoòrùn Áfríkà àti ní Áfríkà lápapọ. Nàìjíríà ṣe akitiyan ìfọwọsowọpọ ní Ìwọoòrùn Áfríkà, ó sì tún ṣe aṣáájú fún Economic Community of West African States ECOWAS àti ECOMOG pàápàá nígbà ogun abẹlé ní Liberia àti Sierra Leone  tí wọn jẹ ẹgbẹ ọrọ-ajé àti ti ológun ní sísẹntẹlé.Pẹlú ìdúró tó so mọ Áfríkà yí, Nàìjíríà rán àwọn ikọ lọ sí Congo ní ìtẹlé àṣẹ Àjọ àwọn Orílẹ-èdè kété lẹyìn òmìnira ó sì ti jẹ ọmọ ẹgbẹ láti ìgbà náà. Nàìjíríà tún ṣe ìtìlẹyìn fún orísìírísìí ẹgbẹ ẹ Áfríkà àti àwọn ìdìde fún ìjọba tiwa-n-tiwa ní àwọn 1970s, tó fi mọ kíkó ìtìlẹyìn jọ fún MPLA ní Angola àti SWAPO ní Namibia, àti ṣíṣe ìtìlẹyìn fún àtakò sí àwọn ìjọba eléèyan pérété ti àwọn Potogí ní Mozambique àti Rhodesia. Nàìjíríà sì jẹ ọmọ ẹgbẹ Non-Aligned Movement. Ní ìparí oṣù Belu ní 2006, Nàìjíríà ṣe àkójọ ìpàdé e Áfríkà àti Gúúsù Amẹríkà ní Abuja láti fi gbé nǹkan tí àwọn olùkópa kan pè ní ìbáṣepọ GúúsùGúúsù lórísirísìí ọnà lárugẹ. Nàìjíríà tún jẹ ọmọ ẹgbẹ Ilé-Ẹjọ Ìwàọdaràn Káríayé àti Àjọni àwọn Orílẹ-èdè . Wọn yọọ kúrò nínú u tàsọgbẹyìn fún ìgbà díẹ ní 1995 nígbà ìṣèjọba Abacha.Nàìjíríà ti jẹ olùkópa takuntakun nínú ọjà epo àgbáyé láti 1970s,ó sì jẹ ọmọ ẹgbẹ ẹ OPEC, èyí tó darapọ mọ ní 1971. Ipò rẹ gẹgẹ bíi òǹtà epo gbòógì jẹyọ nínú àwọn ìbáṣepọ mímì pẹlú àwọn orílẹ-èdè tó ti dàgbà sókè, pàápàá Amẹríkà, àti pẹlú àwọn orílẹ-èdè tó ṣì ń dàgbà sókè.Láti 2000, ìsòwò láàrin Ṣáínà-Nàìjíríà ti ga sókè sí i. Ìpọsíi nínú u òwò ti lé ní mílíọnù 10,384 dọlà láàrin orílẹ-èdè méjèèjì láàrin 2000 sí 2016. Àmọ, òwò láàrin Sáínà àti Nàìjíríà ti di ọrọ òṣèlú ńlá fún Nàìjíríà. Èyí jẹyọ nínú u pé ìtàjáde àwọn Sáínà jẹ ọgọrin nínú u ọgọrùn-ún gbogbo òwò. Èyí mú àìdọgba wá, pẹlú u bí Nàìjíríà ṣe ń kó ọjà ìlọpo mẹwàá wọlé ju ti Sáínà lọ. Bẹẹ, ọrọ-ajé Nàìjíríà ti ń farati àwọn ìkówọlé ọjà olówó-pọọkú láti fi gbéra, èyí sì mú ìdínkù wá nínú u Ìsòwò Nàìjíríà lábẹ irú ètò bẹẹ.Ní ìtẹsíwájú pẹlú u òfin òkèèrè tó so mọ Áfríkà, Nàìjíríà mú àbá wá fún níná owó kan náà ní Ìwọoòrùn Áfríkà tí á máa jẹ Eco lábẹ ẹ èrò pé náírà ló máa wò ó dàgbà ṣùgbọn ní ọjọ kọkànlélógún, oṣù Ọpẹ, 2019; Ààrẹ Alassane Ouattara ti Ivory Coast pẹlú u Emmanuel Macron àti púpọ nínú àwọn orílẹ-èdè UEMOA, kéde pé àwọn kàn máa yí orúkọ CFA franc padà ní kàkà kí àwọn rọpò rẹ bí wọn ṣe rò tẹlẹ. Ní 2020, wọn ti gbé ètò owó o Eco náà tì di 2025.IṢẸ OLÓGUNOjúṣe àwọn ológun Olómìnira Àpapọ ilẹ Nàìjíríà ni láti dáàbò bo ilẹ Nàìjíríà, gbígbésókè ìjẹlógún àbò Nàìjíríà àti ìtìlẹyìn ìtiraka ìgbèrò àlàáfíà àgàgà ní Ìwọoòrùn Áfríkà.Iṣẹ ológun Nàìjíríà ní Ilé-Isẹ Ológun Akogun,Ilé-Isẹ Ológun Ojú Omi, àti Ilé-Isẹ Ológun Ojú Afẹfẹ.Lọpọlọpọ ìgbà,Ilé-Isẹ Ológun Nàìjíríà ti kópa nínú Ìgbèrò Àlàáfíà ní Áfríkà. Ilé-Isẹ Ológun Nàìjíríà gẹgẹ bí i ìkan nínú ECOMOG ti kópa gẹgẹ bí i olùfbèrò àlàáfíà ní Liberia ní 1990, Sierra Leone ní 1995, Ivory Coast àti Sudan.Nàìjíríà wà ní apá Ìwọoòrùn Áfríkà ní Ikun-omi Guinea, àpapọ ilẹ ẹ rẹ sì fẹ níwọn 923,768 km2 356,669 sq mi, èyí jẹ kó jẹ orílẹ-èdè 32ji tó tóbi jù lọ lágbàáyé lẹyìn in Tanzania. Ibodè rẹ pẹlú Benin tó 773 km, ti Niger tó 1497 km, ti Chad tó 87 km àti ti Kamẹrúùnù tó 1690 km; bákan náà àlà etí-odò rẹ tó 853 km. Ibi tó ga jù lọ ní Nàìjíríà ni Chappal Waddi ní 2419 m 7936 ft. Àwọn odò gbangba ibẹ ni Odo Oya àti Odo Benue tí wọn já pọ ní Lokoja, láti ibi tí wọn ti sàn lọ sínú Okun Atlantiki láti Delta Naija.Bákan náà, Nàìjíríà jẹ gbọngán pàtàkì fún orísìírísìí ẹranko àti nǹkan abẹmí pàtàkì. Agbègbè tó ní àwọn orísìírísìí labalaba jùlọ láyé ni agbègbè Calabar ní Ipinle Cross River. Àwọn ọbọ agbélẹ ń gbé ní Gúúsù-Ìlà-oòrùn Nàìjíríà àti Kamẹrúùnù nìkan.Ojúilẹ Nàìjíríà jẹ orísìírísìí. Ní Gúúsù, ojú-ọjọ jẹ ti ojoinuigbo amuooru níbi tí òjò ọdọọdún tó 60-80 inches 1,524  2,032 mm lọdún. Ní apá gúúsù-ìlà-oòrùn ní Àwọn Ìwúlẹ Obudu wà.ÀWỌN ÌPÍNLẸNàìjíríà jẹ pípín sí mẹrìndínlógójì ipinle 36 pọmọ Agbègbè Olúìlú Àpapọ kan; àwọn wọnyí náà jẹ pípín sí agbègbè ìjọba ìbílẹ 774.Ìlú mẹfà ní Nàìjíríà ni àwọn oníbùgbé tó tó ẹgbẹẹgbẹrún kan tàbí púpọ jùlọ: Èkó, Kano, Ibadan, Kaduna, Port Harcourt àti Benin.OKÒÒWÒNàìjíríà jẹ ọkan láàrin àwọn ọjà tó ń gbéra sókè nítorí àwọn nǹkan àlùmọọnì púpọ tó ní, ìnáwó, ìbánisọrọ, òfin àti ìrìnnà àti pàsípàrọ ìpínwó Ilée-pàsípàrọ Ìpínwó Nàìjíríà tó jẹ èkejì tó tóbi jù lọ ní Áfríkà. Nàìjíríà ní 2007 jẹ 37th lágbàáyé ní Gbogbo Ìpawó Orílẹ-èdè. Gẹgẹ bí Economic Intelligence Unit àti Ilé-Ìfowópamọ Àgbáyé ṣe sọ. Gbogbo Ìpawó Orílẹ-èdè tí Nàìjíríà fún ìpín agbára ìrajà tí jẹ ìlọpo méjì láti 170.7 legbegberunkeji ní 2005 dé 292.6 legbegberunkeji ní 2007. Gbogbo Ìpawó Orílẹ-èdè fún ẹnì kọọkan ti fò láti 692 fún ẹnì kọọkan ní 2006 dé 1,754 fún ẹnì kọọkan ní 2007.Nígbà ọpọ epo àwọn ọdún 1970s, Nàìjíríà dá gbèsè òkèèrè tó tóbi gidi láti ṣe ìnáwó ìdè-ajé-mọlẹ, ṣùgbọn lẹyìn tí iye owó epo dín ní àwọn ọdún 1980s, ó ṣòro fún Nàìjíríà láti san àwọn gbèsè rẹ padà, èyí fa kó fi owó tó yá sílẹ láìsan kó le ba à kọjú sí bí yíò ṣe san èlé orí owó tó yá nìkan.Lẹyìn ìjíròrò ìjọba Nàìjíríà ní October 2005, Nàìjíríà àti àwọn aṣínilówó Paris Club fi ẹnu kò pé Nàìjíríà le ra gbèsè rẹ padà pẹlú ìdínwó tó tó 60. Nàìjíríà lo èrè tó jẹ níbi epo láti san gbèsè 40 tó kù, èyí jẹ kí 1.15 lẹgbẹẹgbẹrún kejì ó lé sílẹ lọdún láti ṣe ètò ìdín àìní. Nàìjíríà di orílẹ-èdè àkọkọ ní Áfríkà láti san gbogbo gbèsè tí ìdíye rẹ jẹ 30 lẹgbẹẹgbẹrún kejì tó jẹ Paris Club padà ní April 2006.APÁ OKÒÒWÒNàìjíríà jẹ orílẹ-èdè 8th tó ń ta epo pẹtiró láyé, bẹẹ sì ni òun ni ìkẹẹwà tó ní ìpamọ epo pẹtiró.Nàìjíríà jẹ ọmọ ẹgbẹ ẹ OPEC. Epo petroleomu kó ipa pàtàkì nínú u okòòwò Nàìjíríà tó ṣírò fún 40 Gbogbo Ìpawó Orílẹ-èdè GIO àti 80 iye owó tí ìjọba ń pa.Nàìjíríà jẹ ọkan nínú àwọn ọjà fún Ìbánisọrọ-ọọkán tó ń dàgbà sókè kíákíá jù láyé, àwọn ilé-isẹ ìbánisọrọ-ọọkán bí i MTN, Etisalat, Airtel àti Globacom ni ibùjókòó tó tóbi jù lọ tó sì lérè jù lọ ní Nàìjíríà.Nàìjíríà ní apá okòòwò ìṣefúnni oní-ìnáwó dídàgbà gidi, pẹlú àdàlù àwọn ilé-ìfowópamọ abẹle àti káríayé, àwọn ilé-isẹ ìmójútó ohun ìní, Ilé-isẹ Adíyelófò, àwọn ilé-isẹ brokerage, àwọn àjọ aládàáni equity àti àwọn ilé-ìfowópamọ ìnáwọlé.Bákan náà, Nàìjíríà tún ní ọpọlọpọ nǹkan àlùmọọnì àti ìmúlò bíi ẹfúùfù aládàánidá, èédú, bauxite, tantalite, wúrà, tin, irin inú-ilẹ, òkúta dídán, niobiomu, òjé, ati sinki.Bó tilẹ jẹ pé àwọn nǹkan àlùmọọnì inú ilẹ wọnyí pọ dáadáa, àwọn ilé-isẹ akó-àlùmọọnì tí ó mú wọn jáde ò sí.Iṣẹ Àgbẹ jẹ èyí tó ń mú owó òkèèrè wọlé fún Nàìjíríà tẹlẹtẹlẹ.Nígbà kan, Nàìjíríà ló ń ta Ẹpà, Kòkó àti Epo Ọpẹ tó pọ jùlọ sí òkè-òkun àti olùpèsè pàtàkì Coconut, Èso ọsàn, Àgbàdo, Ọkà Bàbà, Ẹgẹ, Iṣu àti Ìrèké. Bí i 60 àwọn ará a Nàìjíríà ni wọn ń ṣiṣẹ àgbẹ, bẹẹ sì ni ilẹ tó ṣe é dáko sì wà ṣùgbọn tí wọn kò fi bẹẹ pọ gidi.Nàìjíríà ní àwọn ilé-isẹ àgbẹṣe bí i Leather àti Ìhun Aṣọ ní Kano, Abeokuta, Onitsha àti Èkó. Ilé-isẹ Ato-ọkọ-pọ bí i Peugeot láti Fransi àti Bedford láti Britani tó jẹ apá kan lára ilé-isẹ ọkọ láti orílẹ-èdè Amerika, General Motors;nísìn-ín, àwọn ẹwù t-shirt, ike àti oúnjẹ alágolo.ÌSÙPỌ IYE ÀWỌN ÈÈYÀNNàìjíríà ni orílẹ-èdè tí èèyàn pọsí jùlọ ní Áfríkà bó tilẹ jẹ pé iye tó jẹ gangan kò ì jẹ mímọ. Àjọ Ìṣọkan Àwọn Orílẹ-èdè díye pé iye àwọn èèyàn tó wà ní Nàìjíríà ní 2009 jẹ 154,729,000, tí 51.7 nínú u wọn ń gbé ní ìgbèríko tí 48.3 sì ń gbé ní ìlú-ńlá ;àti iye ènìyàn 167.5 ní agbègbè ìlọpo méjì kìlómítà kan.Nàìjíríà ni orílẹ-èdè kẹjọ tí ó ní àwọn ènìyàn tó pọ jùlọ láyé. Òǹkà ní 2006 fi hàn pé iye ènìyàn tí ọjọ-orí wọn wà láàrin ọdún 0-14 jẹ 42.3; láàrin ọdún 15-65 sì jẹ 54.6. Òṣùwọn ìbímọ pọ gidi ju òṣùwọn ikú lọ, wọn jẹ 40.4 àti 16.9 nínú ènìyàn ẹgbẹrún 1000 ní tẹléǹtẹlé.Nàìjíríà ní bí i ẹya 250 pẹlú orísìírísìí èdè pẹlú àṣà àti ìṣe orísìírísìí. Àwọn ẹyà ènìyàn tó tóbi jùlọ ni HausaFulani, Yoruba ati Igbo ti àpapọ wọn jẹ 68 nígbàtí Edo, Ijaw, Kanuri, Ibibio, Ebira, Nupe àti Tiv jẹ 27,tí àwọn yòókù jẹ 7.Ó jẹ mímọ pé Ààrin ìbàdí Nàìjíríà ni ọpọlọpọ ẹyà bí i Pyem, Goemai, àti Kofyar. 