 Àjàkáyé-àrùn COVID-19 ní Áfríkà : Lọjọ kẹrìnlá oṣù kejì ọdún 2020 ni Àjàkálẹ àrùn Covid-19 kọkọ ṣẹyọ nílẹ Áfíríkà. Orílẹ èdè Íjíbítì ni ó sì ti kọkọ ṣẹyọ, tí àkọkọ tí ó ṣẹyọ lápá iwọ-oòrùn Áfíríkà ṣẹyọ lórílẹ-èdè Nàìjíríà. Púpọ nínú àwọn tí wọn kó àrùn náà kó o láti ilẹ òkèèrè ní Europe àti orílẹ-èdè Amẹríkà, kì í ṣe orílẹ-èdè China tí àrùn ti kọkọ bẹ sílẹ ni wọn ti kó o. Ìgbàgbọ wà pé ìròyìn nípa àjàkálẹ àrùn náà ní Áfíríkà kò fi bẹẹ dunlẹ tó tàbí kúnjú òṣùwọn bí àjàkálẹ àrùn náà ṣe ń jà rànyìnrànyìn sí nítorí àìsí àwọn ohun èròjà ìlera tó péye.Àwọn onímọ kẹdùn pé àjàkálẹ àrùn Covid-19 lè ba nǹkan jẹ lọpọlọpọ ní Áfíríkà nítorí àìsí àwọn irinṣẹ àti ètò ìlera tó péye nílẹ náà, wọn ní àwọn ìṣòro bí i, àìsí àwọn irinṣẹ àti ètò ìlera tó péye, àìlówó tó, àìní ìdánilẹkọọ tó péye fún àwọn oṣìṣẹ ìlera, àti àìsí àkọsílẹ tó péye fún àmúlò. Ìbẹrù wà pé yóò nira láti dẹkun tàbí mójútó àjàkálẹ àrùn ní Áfíríkà, èyí sìn lè fa ìṣòro ńlá fún ètò ọrọ ajé wọn bí àrùn náà bá tàn kálẹ ju bó ṣe yẹ lọ. Lọjọ kejìdínlógún oṣù kẹrin, àwọn ẹrọ-amúnimí ti bẹrẹ sí ní di ọwọn gógó káàkiri Áfíríkà: ẹgbẹrún méjì, 2000 péré ẹrọ-amúnimí ni ó wà ní àwọn orílẹ-èdè ókàndínlógójì 41, tí orílẹ èdè mẹwàá kò ní ẹrọ yìí rárá. Kódà, ọwọn nǹkan èlò bí i ọṣẹ, àti omi yóò wọn láwọn orílẹ-èdè Áfríkà mìíràn.Ọgbẹni Matshidiso Moeti ti àjọọ ìlera àgbáyé, World Health Organization sọ wípé owó fífọ àti Ìjìnnà-síra-ẹni láwùjọ lè jẹ ìṣòro ní àwọn apá kan ní Áfíríkà. Ìsémọlé lè máa ṣeé ṣe, tí ìṣòro náà tún lè burú sí i nítorí àwọn àrùn bí í, àrùn ibà, àrùn kògbóògùn éèdì , ikọ fée, àti àrùn onígbáméjì. Àwọn olùmọràn sọ pé, ṣíṣe àyẹwò lè ran àwọn orílẹ èdè Áfíríkà lọwọ láti ṣe àdínkù ìsémọlé tí ó lè fa ìṣòro fún àwọn oníṣẹ òòjọ tí wọn gbójúlé iṣẹ òòjọ láti jẹun àti láti bọ ẹbí àti ará wọn. Yàtọ sí èyí, ó ṣeé ṣe kí àjàkálẹ àrùn Covid-19 fa iyàn ní ọpọlọpọ àwọn orílẹ-èdè Áfíríkà. Àjọ àgbáyé, United Nations sọ wípé, bí wọn bá tilẹ mójú tó àjàkálẹ àrùn yìí dáadáa, ó kéré jù, àpapọ iye àwọn ènìyàn bí i mílíọnùmẹtàléníbílíọnùkan 1.3 billion tí wọn wà Áfíríkà yóò nílò irinṣẹ àyẹwò Covid-19 tí yóò tó mílíọnù mẹrìnlélọgọrin 74, pẹlú ẹgbẹrún lọnà ọgbọọn ẹrọ amúnimí lọdún 2020. Bẹẹ, àjọ World Health Organization ti ṣe ìrànlọwọ fún ọpọlọpọ àwọn orílẹ èdè Áfíríkà láti dá ibi àyẹwò sílẹ. Ọgbẹni Matshidiso Moeti ti àjọọ ìlera àgbáyé, World Health Organization sọ wípé: A níláti ṣe àyẹwò, àwárí, ṣe ìyàsọtọ àti ìtọjú. Wọn tí ṣe àgbékalẹ oríṣiríṣi ọnà láti dènà jíjàkálẹ àrùn náà ní ilẹ Áfíríkà, lára àwọn ìgbésẹ Ìdènà náà ni ìgbégidínà ìrìn àjò, ìgbégidínà ìrìnkèrindò ọkọ òfuurufú, fífagilé àwọn ètò lọlọkanòjọkan, títí àwọn ilé-ìwé àti àwọn ẹnu ibodè. Àwọn akọṣẹmọṣẹ sọ wípé, ìmọ nípa ṣíṣẹgun àrùn ebola ṣe ìrànlọwọ fún ọpọ orílẹ èdè láti gbaradì fún Covid-19 Experts say that experience.Lọjọ kẹtàlá oṣù karùn-ún ọdún 2020, Lesotho jẹ orílẹ-èdè Áfíríkà tí ó kéde ẹni tí ó ní àrùn Covid-19 kẹyìn; kò sí ìkéde àrùn náà ní agbègbè British Indian Ocean Territory, French Southern Territorieslọ àti Saint Helena.Lọjọ kẹrìndínlọgbọn, ó ti ju ìdajì àwọn orílẹ èdè Áfíríkà tí jíjàkálẹ àrùn yìí tí rápálá ràn láàárín ìlú, lóòótọ, kò fi bẹẹ sí àǹfààní láti ṣe àyẹwò fún àwọn ènìyàn dáadáa.Lọsẹ kejì oṣù kẹfà,àpapọ iye àwọn tí wọn ti kó àrùn Covid-19 ní Áfíríkà ti ju ẹgbẹrún lọnà igba 200,000 lọ. Àpapọ iye àwọn ènìyàn tí wọn ní àrùn náà ń pọ sí lójooojúmọ, ó gba ilẹ Áfíríkà ní ọjọ méjìdínlọgọrùn-ún 98láti kéde ẹni ẹgbẹrún lọnà ọgọrùn-ún tí wọn ti kó àrùn náà, lẹyìn náà, ó gbà Áfíríkà ní ọjọ méjìdínlógún péré mìíràn láti kéde àwọn ènìyàn mìíràn tó tó ẹgbẹrún lọnà ọgọrùn-ún mìíràn.Íṣe ni iye àwọn ènìyàn tí wọn kó àrùn náà ń pọ si, bí ó ti gba ilẹ adúláwọ ní ọjọ méjìdínlọgọrùn-ún péré láti kéde ènìyàn ẹgbẹrún lọnà ọgọrùn-ún àkọkọ tí wọn kó àrùn náà, tí ó sìn jẹ pé ọjọ méjìdínlógún péré mìíràn láti kéde ọwọ kejì ẹgbẹrún lọnà ọgọrùn-ún àwọn ènìyàn mìíràn tí wọn kó àrùn náà. Iye àwọn ènìyàn tí wọn ń kó àrùn náà ń pọ sí tó bẹẹ gẹ tó fi jẹ pé àpapọ iye tí wọn ní àrùn náà pọ tó ẹgbẹrún lọnà ọọdúnrún 300,000 àti ẹgbẹrún lọnà irínwó 400,000 ní ọjọ kẹfà oṣù kẹfà. Ní ọjọ kẹjọ oṣù keje, àpapọ iye àwọn ènìyàn tí wọn ti ní àrùn Covid-19 ní Áfíríkà tí kọjá ìdajì mílíọnù kan lọ.Àpapọ iye àwọn ènìyàn tí wọn ní àrùn náà ni orílẹ èdè márùn-ún ni wọn jẹ ìdá àádọrin 70 àpapọ àwọn tí wọn ní àrùn náà ní Áfíríkà: àwọn orílẹ èdè náà ni, South Africa , Egypt, Nàìjíríà , Ghana àti Algeria.Lóṣù kẹfà ọdún 2020, ìròyìn sọ pé, ó ṣeé ṣe kí Áfíríkà jẹ ibi tí àrùn Covid-19 yóò ti máa jàkálẹ jùlọ ní àgbáyé, tí ìdàjì àbọ mílíọnù àwọn tí wọn ní í wá láti South Africa àti Egypt. Ten countries account for 80 of the reported cases.Lógúnjọ oṣù keje ọdún 2020, àjọ World Health Organisation gbé e pòyẹnu pé pé bí àrùn náà ṣe ń ràn káàkiri ní orílẹ èdè South Africa tó banilẹrù, pé ó ṣeé ṣe kí ó ṣe àkóbá àjàkálẹ àrùn náà tí yóò kó gbogbo ilẹ Áfíríkà sí wàhálà àjàkálẹ àrùn náà sí i. 