 Fẹlá Kútì : Fẹlá Aníkúlápó Kútì orúkọ ìbí Olúfẹlá Olúṣégun Olúdọtun Ransome-Kútì, October 15, 1938 - August 2, 1997 tàbí Fẹlá jẹ olórin ọmọ orílẹ-èdè Nàìjíríà, ó tún jẹ adìjà-gbara fún àwọn ọmọ orílè- èdè Nàìjíríà; ó sì tún ma ń kọ orin. Wón mọó ṣí ẹni tí ó ò síwájú orin àwọn aláwọ dúdú. Orúkọ mìíràn tí won a máa pe Felá ni Abàmì Èdá.Fẹlá Kútì jẹ ọmọ adìjà-gbara fún ètó àwọn obìnrin, Ìyá ààfin Fúnmiláyò Ransome Kútì. Ní ìgbà tí ó dé láti ìlú òyìnbó, orin rè kan tí ó ń jẹ Africa 70 jáde ní ọdún 1970. Ní ọdún yì í ni ó fi orin rè bá àwọn ìjọba alágbádá tó wà nípò wì i. Ní ọdún yìí náà ni ó dá Kàlàkútà Republic Commune sílè, tí ó sì yo ara álà rè kúrò láàrín ín àwon tó nífèé sí ìjọba alágbádá. Ìjọ Commune yìí padà dárú ní ọdún un 1977 nígbà tí wón dáná sun-ún. Láti ìgbà tí Felá Kútì ti di olóògbé ni omo rè, Fémi Kútì, ti kó gbogbo orin rè jo sójú kan.Olúfelá Olúségun Olúdòtun Ransome-Kútì ni wón bí ní ọdún un 1938, ní ojó karùndínlógún Oşù Òwàrà October 15 sí ìlú u Abẹòkúta, ní ìpínlè Ògùn, ní orílè-èdè Nàìjíríà. Gẹgẹ bí a ṣe mọ pé adìjà-gbara fún ètọ àwọn obìnrin ni ìyá a rè, Olóyè Fúnmiláyò Ransome-Kútì, tí bàbá rè ṣì jẹ Olùşó Àgùntàn ti ìjọ Ańglícàń, olùkó-àgbà àti ààrẹ fún gbogbo Olùkó. Àwọn ọmọ ìyá rè ni Béèkó Ransome-Kùi àti Olíkóyè Ransome-Kútì, Dókítà ìlúmòóká Dókítà. Fẹlá tún tan mó Ọjọgbón Wolé Sóyínká, ẹni tí ó jẹ eni àkókó ní ilè aláwọ dúdú tí ó gba Èbùn Iyì Lítírésò Nobel Prize in Literature.Kútì lọ sí ilé ìwé girama ti ìlú u Abẹòkúta. Ní ọdún 1958, ó lọ sí òkè òkun lọ ka èkó ìmò ìşègùn. Şùgbón, ó padà lọ sí ilé ìwé èkó orin kan tí wón ń pè ní Trinity College of Music. Kàkàkí ni ó fẹràn láti máa fi kọ orin. Nígbà tí ó wà lóhùn ún, ó dá egbé orin ti tirè sílè, tí ó ń jé Koola Lobitos, tí wón ń ko jazz àti highlife. Ní ọdún 1960, Felá fẹ ìyàwó o rè tí orúko rè ń jé Rèmílékún Kútì, eni tí ó sì bí ọmọ méta fun; orúko won a sì má a jé Fémi, Yemí àti Solá. Ní odún 1963, Kútì padà sí Nàìjíríà lẹyìn ìgbà tí ó ti gba òmìnira; ó sì ń kó egbé orin rè káàkiri.Ní ọdún 1967, Kútì lọ sí Orílè Èdè Ghánà láti lọ wá ònà mìíràn bí yó ò ti mà a pe orin re. Ònà ìpè orin mììràn ti è yì í wá ni Afrobeat, ìyẹn tí ń ṣe àpapọ highlife, fun, jazz, salsa, calypso àti orin ìjìnlè ilẹ Yorùbá.Bí Felá ti ṣe ń ṣe ìjà-n-gbara, bẹèni wón ń fì pamó sí àgó ọlópàá. Ní gbogbo ìgbà tí ó bá fi èhónú hàn ni wón maá mu lọ sí àtìmólé, béè náa ni wón a má a fi ìyà je àwọn ìyàwó àti àwọn ọmọ rè. Felá Kútì jé adìjà-gbara fún ètó ọ ará ìlú tí tí ó fi di olóògbé. Kútì a máa dojú kọ ìjọba Nàìjíríà fún gbogbo ìwà ìbàjé tí wọn wù sí àwọn ará ìlú tí wón fi wón sí ipò. Felá jé kí wón mọ pé àwọn òyìnbó ni wón dá rògbòdìyàn sí ìlú Nàìjíríà. Felá tún jé kí wón mọ àwọn ìwà ìbàjé kan tí ó wà láàárín in àwọn aláwọ dúdú: bí i kí a máa gba àbètẹlẹ, kí a má ṣe òótó, kí a máa se ojúkòkòrò , kí a máa da ìbò rú, kí a máa gbéni pa, kí a máa se jàgídí-jàgan àti bẹèbéẹ lọ.Gbogbo ènìyàn ló mọ pé Felá Kútì jẹ akínkanjú, tí o fi orin rè tún ìlú ṣe. Ayẹyẹ ọdọọdún kan sì wà, tí wón ń pè ní Felabration láti fi máa ṣe ìrántí olóògbé Felá Kútì gégé bí i eni orin rè wuyì láwùjọ.Ní ọdún 1999, Universal Music France, ní abé e ìdarí i Francis Kertekian, gbé áábóòmù ọgóójì ó lé márùn ún àrùn-dín-láàdóta ti Felá jáde. Bẹè sì tún ni Felá tún gba oríyìn àti àmì ìpegedé lókè òkun.Ní ọdún 2007 ni eré orí ìtàgé kan tí àkọólé rè ń jé The Visitor Àlejò tí arákùnrin kan tó ń jé Thomas McCarthy darí jáde. Eré yì í ṣe àfihan an òjògbón kan tí orúko rè ń jé Richard Jekins, eni tí ó fé gbó orin kan tí àkólé rè ń jẹ djembe tí ó kó láti ọdọ arákùnrin kan tí a ń pè ní Haaz Sleiman eni tí ó wá láti orílè-èdè Syria. Haaz Sleiman sì sọ fún ọjọgbón yìí pe kò sí bí òun şe lè gbó àgbóyé orin àwon aláwò dúdú àyàfi tí òun bá kókó gbó orin Fẹlá. Nínú eré yìí náà ni wón ti ṣe àfihàn orin Felá méjì kan tí àkólé e won ń jẹ Open and Close àti Jẹ n wí tèmi.Nígbà ayé e rẹ, oríşiríşi nnkan ló fi lélẹ. Bẹè náà ni wón fun ní oríṣiríṣi èbùn tó pọ já-ǹ-tíì-rẹrẹ. Wón sì tún fà á kalè ni èèmọkànlá gégé bí i ẹni tó yẹ látì gba èbùn ìpegede títayọ nínú işé orin kíkọ.Felá jé olórin tó dáńgájíá, nítorí náà àwon olórin jàǹkàn-jàǹkàn bí i Shawn Jay-Z Carter dara pò pèlú u Will Smith àti ìyàwó o rè, Jada Pinkett Smith láti şe işé àkànşe orin àti eré orí ìtàgé láti owó Eugene ONeill tí wón pe àkólé e rè ní Felá, láti bu olá fún un. 