 Kí ni Chess?Context:Chess jẹ eré ìdárayá fún àwọn méjì, tí wọn ń pè ní White àti Black, tí ẹnì kọọkan wọn ń ṣàkóso ẹgbẹ ọmọ ogun àwọn ẹyọ ìdárayá tí ó ní àwọ tirẹ, pẹlú ète láti fi ọba alátakò ṣe checkmate. Nígbà míì, wọn máa ń pè é ní ìdárayá àgbáyé tàbí ìdárayá ti Ìwọ Oòrùn láti fi yàtọ sí àwọn eré tó ní í ṣe pẹlú rẹ, irú bí xiangqi ìdárayá Ṣáínà àti shogi ìdárayá Japan. Àkọsílẹ nípa ìtàn eré ìdárayá chess ti bẹrẹ látìgbà tí wọn ti bẹrẹ sí í ṣe irú eré ìdárayá kan náà, ìyẹn chaturanga, ní ilẹ Íńdíà ní ọrúndún keje Sànmánì Kristẹni. Òfin tí wọn ń tẹ lé nínú eré ìdárayá ayọ tí wọn ń pè ní ajẹjẹẹ ìdiwọn, èyí tá à ń mọ lónìí, bẹrẹ sí í gbilẹ nílẹ Yúróòpù ní òpin ọrúndún kẹẹẹdógún. Lóde òní, ìdárayá ayọ ni ìdárayá chess jẹ, àràádọta ọkẹ èèyàn ló ń gbá a jákèjádò ayé.  Eré ìdárayá jẹ oríṣi eré ìdárayá kan tí kò ní ìsọfúnni tó fara sin nínú, kò sì sí pẹńsù tàbí káàdì tí wọn fi ń ṣeré. Wọn máa ń ṣe é lórí pákó tí wọn to àwọn àlàfo mẹrìnlélọgọta sí, tí wọn sì to àwọn àlàfo mẹjọ sí mẹjọ. Nígbà tí eré náà bá bẹrẹ, ẹnì kọọkan nínú àwọn òṣèré náà á ní ère mẹrìndínlógún lọwọ: ọba kan, ọbabìnrin kan, ilé gogoro méjì, òṣèré méjì, ọgá méjì, àti ẹṣin mẹjọ. Àwọn aláwọ funfun ló máa kọkọ lọ, àwọn aláwọ dúdú ló máa tẹ lé wọn. Ṣẹẹkátì ọba ọtá ní í ṣe pẹlú fífi ọba náà sí ìkọlù lẹsẹkẹsẹ ní ṣẹẹkátì níbi tí kò ti sí ọnà fún un láti sá. Àwọn ọnà bíi mélòó kan tún wà tí eré ìdárayá kan fi lè parí sí bíbá a dọgba.  Ọgọrùn-ún ọdún kọkàndínlógún ni wọn bẹrẹ sí í ṣètò ìdárayá. FIDE ìyẹn International Chess Federation ló ń bójú tó ìdíje ìdárayá lágbàáyé lónìí. Olóyè Àgbáyé àkọkọ tí gbogbo ayé mọ, Wilhelm Steinitz, gba oyè rẹ lọdún 1886; Magnus Carlsen ni Olóyè Àgbáyé tí ó wà lọwọlọwọ. Ọpọlọpọ èròǹgbà nípa ìdárayá ni wọn ti gbé jáde látìgbà tí wọn ti bẹrẹ sí ṣeré ìdárayá. A rí àwọn apá tí ó jẹ ti ọnà nínú àwọn àdàkọ ìdárayá, ìdárayá sì ní ipa lórí àṣà àti ọnà Ìwọ Oòrùn ayé, ó sì ní àwọn ìjápọ pẹlú àwọn ẹka mìíràn bíi ìṣirò, ìmọ kọǹpútà, àti ìmọ ẹmí.  Ọkan lára ohun táwọn onímọ nípa kọǹpútà tó kọkọ dáyé fẹ ṣe ni bí wọn ṣe máa ṣe ẹrọ tó lè máa fi fàájì ṣeré ìdárayá. Ní ọdún 1997, Deep Blue di kọǹpútà àkọkọ tí ó ṣẹgun Olóyè Àgbáyé tó wà lórí oyè nínú ìdíje nígbà tí ó ṣẹgun Garry Kasparov. Àwọn ẹrọ ìṣeré ìdárayá òde òní lágbára gan-an ju àwọn èèyàn tó mọ bí wọn ṣe ń ṣeré ìdárayá lọ, wọn sì ti ní ipa tó lágbára lórí ìtẹsíwájú ẹkọ nípa ìdárayá. : Chess jẹ ere igbimọ kan ti awọn oṣere meji nṣere nibiti awọn ege pupọ wa fun eniyan kọọkan  ẹgbẹ kọọkan, eyiti o le gbe ni awọn ọna kan lori igbimọ ati le mu awọn ege miiran. Ohun tó wà ní góńgó wa ni pé ká fi ẹṣẹ ọba ṣe checkmate. Eré yìí gba ọpọlọpọ ọgbọn àti ọgbọn orí. 