 Pari gbolohun ti o tẹle: Ijọpọ rẹ ti o wa titi nigbagbogbo n bo itan ti ipinle ati pin si awọn yara meji: ọkan fun archeology ati ekeji fun itan-akọọlẹ bẹrẹ lati awọn : Ìṣẹgun àwọn ará Sípéènì. Àwọn ohun èlò tí wọn ń fi hàn náà wà ní èdè Spanish bó tilẹ jẹ pé ọpọ lára wọn tún ní àwọn àkọlé èdè Gẹẹsì. Ile-iṣọ archaeology ti wa ni igbẹhin si itan-akọọlẹ ti ipinle ti iṣaaju Hispanic lati igba iṣaaju si ṣaaju ki dide ti Spani, ti o ni idojukọ lori awọn aṣa Zoque ati Maya ti o jẹ abinibi si ipinle. Wọn pín àwọn ohun tó wà níbẹ sí ìgbà mẹta ọtọọtọ. Àkọkọ ni Àkókò Ṣáájú Àkókò Gíríìkì, èyí tí ó bẹrẹ pẹlú ìpilẹṣẹ àwọn ibùgbé oko láti àárín ọdún 2000 àti 1000 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni sí nǹkan bí ọdún 300 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Àkókò yìí ni ìmúgbòòrò Olmec àti ìmúgbòòrò àwọn ìlú ìbílẹ bíi Izapa àti Chiapa de Corzo. Àkókò Kíkásíìkì 300 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni sí 900 Sànmánì Kristẹni jẹ èyí tí a dá mọ nípa ìdàgbàsókè àwùjọ Maya, pẹlú àwọn ibùgbé Zoque tí ó ṣe pàtàkì. Àkókò tí wọn ń pè ní Post Classic ni ìgbà tí àwọn ìlú ńláńlá ti àwọn Maya ṣubú ní nǹkan bí ọdún 900 Sànmánì Kristẹni, ó sì wà títí di ìgbà tí àwọn ará Sípéènì dé. Ní àgbègbè Mẹsíkò yìí, àwọn ọmọ ìbílẹ ti pín sí àwùjọ kéékèèké tí wọn dá wà láìsí ìṣọkan àgbègbè. Ní apá ìparí àkókò yìí, àwọn Aztec tó wá láti àgbègbè olókè ńláńlá ní Mẹsíkò bẹrẹ sí í gbógun ti àgbègbè yìí, wọn sì ṣẹgun àgbègbè Central Valley àti Soconusco. Awọn nkan ti o wa ni ifihan ni a tẹle pẹlu awọn aworan atọka, awọn maapu ati awọn atunṣe ti awọn aworan ogiri ṣaaju ki o to Hispanic lati funni ni ipo. 