 Kọkọ parí gbólóhùn yìí: Àgbègbè yìí jẹ ibùdó ìṣòwò pàtàkì fún àwọn ọmọ ìbílẹ Swahili kí ilẹ Potogí tó bẹrẹ sí í ṣàkóso ibẹ. Ní etíkun ìlà oòrùn ilẹ Áfíríkà, ìròyìn nípa alákòóso kan tó ń jẹ Munhumutapa, tí wọn sọ pé ó ní ọpọ rẹpẹtẹ góòlù, mú káwọn ará Potogí wá sí orílẹ-èdè Mòsáńbíìkì àti Odò Zambezi. Nínú ìsapá wọn láti dé Munhumutapa, àwọn ọmọ ilẹ Potogí dá ìlú méjì sílẹ lọdún 1531 ní òkè odò Zambezi  ọkan nínú wọn, ní Tete, àwọn mìíràn láti òkun. Ìjọba Munhumutapa àti àwọn ilé ìwakùsà wúrà wà ní òmìnira, wọn kò sì ní àjọṣe kankan pẹlú àwọn ará Potogí. Àmọ ní àgbègbè yìí ní ìlà oòrùn Áfíríkà - bíi ti Guinea àti Angola tó wà lábẹ ìjọba Potogí ní ìhà ìwọ oòrùn - ipa tí ilẹ Potogí kó nínú ọràn náà lágbára débi pé ó wà títí dé ìdajì kẹta ọrúndún ogún. Lábẹ ìdarí ilẹ Potogí, ìlú Tete ti di ibi tí wọn ti ń ta eyín erin àti wúrà láàárín ọrúndún kẹtàdínlógún. A fun ni iwe-aṣẹ ilu ilu Portuguese ni ọdun 1761, o di ilu ti Agbegbe Ilu okeere ti Ilu Portugal ti Mozambique ni ọdun 1959. Lẹyìn Ogun Agbókè-agbegbe Portugal ní ilẹ Áfíríkà ti ilẹ Potogí àti Ìdìbò April 1974 : àwọn ológun ṣe àgbékalẹ ìjọba ní ìlú Lisbon, ó sì sọ agbègbè Mozambique tó wà ní òkè òkun ilẹ Potogí di orílẹ-èdè olómìnira. Orílẹ-èdè olómìnira tí wọn ṣẹṣẹ dá sílẹ náà, ìyẹn Orílẹ-èdè Olómìnira Àwọn Èèyàn Mòsáńbíìkì, tí wọn dá sílẹ lọdún 1975 lẹyìn tí àwọn tó jẹ ọmọ ìbílẹ Potogí kúrò ní Mòsáńbíìkì, bẹrẹ sí í jagun abẹlé láàárín ọdún 1977 sí 1992. 