 Kí ni Michael Faraday àti Georg Ohm ṣe?Context:Tipẹtipẹ ṣáájú kí wọn tó mọ nǹkan kan nípa iná mànàmáná, àwọn èèyàn ti mọ nípa bí ẹja tó ń lo iná mànàmáná ṣe máa ń kọ lù ú. Àwọn ìwé tí àwọn ará Íjíbítì ìgbàanì kọ láti ọdún 2750 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni pe àwọn ẹja yìí ní Ẹni tí ń sán ààrá ní Odò Náílì, wọn sì ṣàpèjúwe wọn bí olùdáàbòbò gbogbo ẹja yòókù. Ọpọlọpọ ọdún lẹyìn náà làwọn onímọ ìṣẹdá àti oníṣègùn Gíríìkì àti Róòmù àti Arábíà ìgbàanì tún sọ nípa ẹja tó ń lo iná mànàmáná. Àwọn òǹkọwé ayé ọjọun bíi Pliny Àgbà àti Scribonius Largus jẹrìí sí ipa tí iná mànàmáná tí ẹja ológoṣẹ àti ìtànṣán iná mànàmáná ń fà ń ní lórí ọpọlọ, wọn sì mọ pé irú iná mànàmáná bẹẹ lè máa tàn dé àwọn nǹkan tó ń darí iná. Wọn máa ń sọ fún àwọn aláìsàn tó ní àrùn gout tàbí tí orí ń fọ pé kí wọn fọwọ kan ẹja tí iná mànàmáná ń mú ṣiṣẹ, kí wọn lè gbà pé ìmìtìtì tó lágbára yẹn lè mú wọn lára dá. Àwọn èèyàn ayé àtijọ tó ń gbé ní àgbègbè Mẹditaréníà mọ pé àwọn nǹkan kan wà tí wọn lè fi irun ológbò dí, irú bí ọpá onírin, kí èyí lè fa àwọn nǹkan tó mọlẹ lára bí ìyẹ. Thales ti Miletus ṣe ọpọlọpọ awọn akiyesi lori ina mọnamọna ni ayika 600 BCE, lati eyiti o gbagbọ pe ifarakanra ṣe amber magneti, ni idakeji si awọn ohun alumọni bii magnetite, eyiti ko nilo fifọ. Thales kò tọnà nígbà tó gbà gbọ pé agbára òòfà ló fà á, àmọ nígbà tó yá, sáyẹǹsì fi hàn pé okùnfà wà láàárín agbára òòfà àti iná mànàmáná. Ìwádìí kan tí àwọn èèyàn ń jiyàn lé lórí sọ pé ó ṣeé ṣe kí àwọn ará Páṣíà ti mọ nípa lílo irin láti fi ṣe ọdà, èyí sì dá lórí ohun tí wọn ṣàwárí ní Baghdad Battery lọdún 1936, èyí tó dà bí ohun èlò kan tí wọn ń pè ní galvanic cell. Ọpọlọpọ ọdún ni iná mànàmáná kò fi jẹ nǹkan kan lójú àwọn ọmọwé títí di ọdún 1600, nígbà tí onímọ sáyẹǹsì ọmọ ilẹ Gẹẹsì kan tó ń jẹ William Gilbert kọ ìwé kan tó pè ní De Magnete, nínú ìwé náà, ó fara balẹ kẹkọọ nípa iná mànàmáná àti agbára òòfà. Ó lo ọrọ èdè Látìn tuntun náà electricus ti amber tàbí bí amber, elektron, ọrọ Gíríìkì fún amber láti tọka sí agbára tó ní láti fa àwọn nǹkan kéékèèké yọ lẹyìn tí wọn bá fi wọ ọ. Ọrọ náà electric àti electricity ni wọn kọkọ lò nínú ìwé kan tí Thomas Browne kọ lọdún 1646 tó pè ní Pseudodoxia Epidemica. Ọrúndún kẹtàdínlógún àti ìbẹrẹ ọrúndún kejìdínlógún ni Otto von Guericke, Robert Boyle, Stephen Gray àti C. F. du Fay ṣe àwọn iṣẹ mìíràn. Nígbà tó yá ní ọrúndún kejìdínlógún, Benjamin Franklin ṣe ìwádìí tó pọ gan-an nípa iná mànàmáná, ó ta gbogbo ohun ìní rẹ kó lè rówó fi ṣe iṣẹ náà. Wọn sọ pé ní June 1752, ó so kọkọrọ onírin kan mọ ìsàlẹ ọpá tí wọn fi ń fi ẹyẹ àparò ṣe, ó sì fi ẹyẹ àparò náà fò lójú ọrun níbi tí ìjì líle ti ń jà. Àwọn ìmọlẹ tó ń tàn láti inú kọkọrọ náà lọ sí ẹyìn ọwọ rẹ fi hàn pé ààrá ló ń tàn lóòótọ. Ó tún ṣàlàyé bí ìkòkò Leyden ṣe dà bí ẹni pé ó ṣàjèjì, èyí tó fi hàn pé ó jẹ ohun èlò kan tí wọn fi ń tọjú ọpọlọpọ ẹrọ abánáṣiṣẹ tí wọn fi ń ṣe iná mànàmáná, èyí tó ní ẹrọ abánáṣiṣẹ rere àti ẹrọ abánáṣiṣẹ búburú Lọdún 1775, Hugh Williamson ròyìn àwọn àyẹwò kan tó ṣe fún Royal Society nípa bí ẹja eléèérí ṣe máa ń fi iná ṣe àwọn nǹkan; lọdún yẹn kan náà, oníṣẹ abẹ àti onímọ nípa ara, John Hunter ṣàpèjúwe bí àwọn ẹyà ara eléèérí ṣe máa ń ṣiṣẹ. Lọdún 1791, Luigi Galvani tẹ ohun tó ṣàwárí nípa ohun tó ń jẹ bioelectromagnetics jáde, ó sì fi hàn pé iná mànàmáná ni ohun tí àwọn sẹẹlì iṣan ara fi ń gbé ìsọfúnni lọ sí àwọn iṣan ara. Batiri tí Alessandro Volta ṣe lọdún 1800, tí wọn fi sẹẹlì sẹẹlì sẹẹlì sẹẹlì sẹẹlì sẹẹlì tí wọn fi irin àti bàbà ṣe, ló fún àwọn onímọ sáyẹǹsì ní orísun iná mànàmáná tó ṣeé gbára lé ju àwọn ẹrọ tí wọn fi iná mànàmáná ṣe tẹlẹ lọ. Ìdánimọ ti electromagnetism, ìṣọkan ti itanna ati magnetic phenomena, jẹ nitori Hans Christian Ørsted ati André-Marie Ampère ni 18191820. Ọdún 1821 ni Michael Faraday ṣe ẹrọ tó ń lo iná mànàmáná, Georg Ohm sì ṣe àyẹwò ìṣirò nípa ohun tó ń lo iná mànàmáná lọdún 1827. Agbara ati magnetism ati imọlẹ ni James Clerk Maxwell ti sopọ patapata, ni pataki ninu On Physical Lines of Force rẹ ni ọdun 1861 ati 1862.  Bó tilẹ jẹ pé ìbẹrẹ ọrúndún kọkàndínlógún ni ìtẹsíwájú tó yára kánkán ti wáyé nínú ìmọ sáyẹǹsì nípa iná mànàmáná, òpin ọrúndún kọkàndínlógún ni ìtẹsíwájú tó ga jù lọ ti wáyé nínú ìmọ ẹrọ nípa iná mànàmáná. Nípasẹ àwọn ènìyàn bíi Alexander Graham Bell, Ottó Bláthy, Thomas Edison, Galileo Ferraris, Oliver Heaviside, Ányos Jedlik, William Thomson, 1st Baron Kelvin, Charles Algernon Parsons, Werner von Siemens, Joseph Swan, Reginald Fessenden, Nikola Tesla àti George Westinghouse, iná mànàmáná yí padà láti inú ìmọ sáyẹǹsì sí irinṣẹ pàtàkì fún ìgbésí ayé òde òní. Lọdún 1887, ọgbẹni Heinrich Hertz ṣàwárí pé ó rọrùn fún àwọn ẹrọ atọka tí wọn fi ìmọlẹ aláwọ àlùkò tàn mọ láti mú kí iná mànàmáná máa tàn. Lọdún 1905, Albert Einstein tẹ ìwé kan jáde tó ṣàlàyé pé àwọn ìwádìí tí wọn ṣe nípa ìtànṣán iná ló jẹ ká mọ pé agbára ìmọlẹ máa ń wà nínú àwọn ìdìpọ kan tí wọn ń pè ní ìdìpọ kẹmíkà, èyí tó máa ń fún àwọn ẹlẹkítà lágbára. Ìwádìí yìí ló mú kí wọn ṣe àyípadà ńláǹlà nínú ìmọ sáyẹǹsì. Lọdún 1921, wọn fún Einstein ní Ẹbùn Nobel tó dá lórí ìmọ físíìsì nítorí pé ó ṣàwárí òfin tó ń darí bí iná ṣe ń ṣiṣẹ. A tún máa ń lo ipa ìmọlẹ-ìmọlẹ yìí nínú àwọn sẹẹli-ìmọlẹ bí irú èyí tí a lè rí nínú àwọn sẹẹli-ìmọlẹ-ìmọlẹ. Ẹrọ tó kọkọ gbé ìsọfúnni jáde ni ohun tí wọn ń pè ní ẹrọ tó máa ń rí ìbòjú ológbò, èyí tí wọn kọkọ lò ní ọrúndún kọkàndínlógún nínú àwọn ohun tó ń gba rédíò. A fi okun ti o dabi irun-awọ si ifọwọkan diẹ pẹlu kirisita ti o lagbara bii kirisita germanium lati ṣe awari ifihan agbara redio nipasẹ ipa isopọ ifọwọkan. Nínú àwọn ohun tí ó wà nípò dídán, àwọn ohun tí ó wà nípò dídán àti àwọn èròjà tí a ṣe ní pàtó láti yí i padà àti láti mú kí ó pọ sí i ni wọn ń lò. A lè fi òye wo ìsun omi ní oríṣi méjì: bí àwọn ẹrọ-ìmọ-ayárabíàṣá tí wọn ní ẹmí òdì, àti bí àwọn ẹrọ-ìmọ-ayárabíàṣá tí wọn ní ẹmí rere tí wọn ń pè ní ihò. A lè lóye àwọn ẹrù àtàwọn ihò yìí nínú ìlànà nípa físíìsì kúrúǹtì. Àwọn ohun èlò ìkọlé náà sábà máa ń jẹ àwọn ohun èlò onírin tó ń mú kí ìdajì àwọn ohun èlò náà máa darí. Ẹrọ alágbèéká tí wọn ń pè ní solid-state electronics wá di èyí tó gbayì gan-an nígbà tí ìmọ ẹrọ tí wọn ń pè ní transistor dé. Àkọkọ transistor tó ń ṣiṣẹ, ìyẹn germanium-based point-contact transistor, ni John Bardeen àti Walter Houser Brattain ṣe ní Bell Labs ní 1947, tí transistor bipolar junction sì tẹlé e ní 1948. : Ọdún 1821 ni Michael Faraday ṣe ẹrọ tó ń lo iná mànàmáná, Georg Ohm sì ṣe àyẹwò ìṣirò nípa ohun tó ń lo iná mànàmáná lọdún 1827. 