 Kí ni Àdéhùn Tordesillas?Context:Lọdún 1383, John Kìíní ti Castile, tó jẹ ọkọ Beatrice ti ilẹ Potogí tó sì tún jẹ àna Ferdid Kìíní ti ilẹ Potogí, sọ pé òun ni ọba ilẹ Potogí. Ẹgbẹ àwọn ọmọ ọba àti àwọn aráàlú, tí John ti Aviz tó di Ọba John I ti Potogí nígbà tó yá ń darí, tí Ọgágun Nuno Álvares Pereira sì ń darí, ṣẹgun àwọn ará Castile nínú Ogun Aljubarrota. Ìjà yìí ló mú kí ìdílé Aviz di ìdílé tó ń ṣàkóso ilẹ Potogí.  Ọba tuntun ti o jẹ oludari yoo tẹsiwaju lati tẹ Portugal si imọlẹ ti iṣelu ati aṣa ti Yuroopu, ṣiṣẹda ati ṣe onigbọwọ awọn iṣẹ ti awọn iwe-kikọ, bii Crónicas del Rei D. João I nipasẹ Fernão Lopes, iwe-ẹṣin ati ọdẹ akọkọ Livro da ensiça de bem cavalgar toda sela ati O Leal Conselheiro mejeeji nipasẹ King Edward ti Portugal ati awọn itumọ Portuguese ti Ciceros De Oficiis ati Senecas De Beneficiis nipasẹ Prince Peter ti Coimbra ti o rin irin-ajo daradara, bakanna bi iṣẹ nla rẹ Tratado da Vertuosa Benfeytoria. Ni igbiyanju lati ṣe okunkun ati idojukọ agbara ọba, awọn ọba ile-ọba yii tun paṣẹ ikojọpọ, iṣeto ati ikede ti awọn akojọpọ ofin mẹta akọkọ ni Ilu Pọtugalii: Ordenações del Rei D. Duarte, eyiti a ko fi agbara mu; awọn Ordenações Afonsinas, ti ohun elo ati agbara rẹ ko jẹ iṣọkan jakejado ijọba; ati awọn Ordenações Manuelinas, eyiti o lo anfani ti tẹjade lati de gbogbo igun ti ijọba. Àkóso ìdílé Avis tún ṣagbátẹrù àwọn iṣẹ ọnà bí Mosteiro da Batalha ní olówuuru, Ilé Ìjọsìn ti Ìjàgun ó sì yọrí sí dídá ọnà ọnà Manueline nínú ọrúndún kẹrìndínlógún.  Ilẹ Potogí tún jẹ ibi tí àwọn ará Yúróòpù ti bẹrẹ sí í ṣèwádìí nípa ilẹ ayé àti àkókò táwọn ará Yúróòpù bẹrẹ sí í ṣàwárí àwọn nǹkan tuntun. Ọmọ ọba Henry the Navigator, tó jẹ ọmọ Ọba John Kìíní ti ilẹ Potogí, ló wá di ẹni tó kọkọ ṣètìlẹyìn fún iṣẹ náà tó sì tún ṣètìlẹyìn fún un. Láàárín àkókò yìí, Portugal ṣàyẹwò Òkun Àtìláńtíìkì, ó ṣàwárí àwọn erékùṣù Àtìláńtíìkì Azores, Madeira, àti Cape Verde; ó ṣàyẹwò etíkun Áfíríkà; ó tẹdó sí àwọn àgbègbè tí a yàn láàyò ní Áfíríkà; ó ṣàwárí ọnà ìlà oòrùn lọ sí India nípasẹ Cape of Good Hope; ó ṣàwárí Brazil, ó ṣàyẹwò Òkun Íńdíà, ó dá àwọn ọnà ìṣòwò sílẹ ní gbogbo apá gúúsù Ásíà; ó sì rán àwọn oníṣòwò ojú omi àti àwọn aṣojú ìjọba ilẹ Yúróòpù tí wọn kọkọ lọ sí China àti Japan.  Lọdún 1415, orílẹ-èdè Potogí gba ìlú Ceuta tó jẹ ibùdó ìṣòwò àkọkọ táwọn ẹlẹsìn Ìsìláàmù kó jọ ní Àríwá Áfíríkà. Ìyẹn ló mú kí wọn kọkọ ṣàwárí àwọn erékùṣù tó wà ní Òkun Àtìláńtíìkì, ìyẹn Madeira àti Azores, èyí ló sì mú kí wọn kọkọ bẹrẹ sí í kọ àwọn èèyàn láti máa gbé níbẹ.  Lọdún 1422, Ọba John Kìíní pàṣẹ pé kí ilẹ Potogí fi ètò tí wọn fi ń mọ ọdún sílẹ, ìyẹn ètò tí wọn ń pè ní Àkókò Késárì, wọn sì bẹrẹ sí í lo ìlànà tí wọn ń pè ní Anno Domini, èyí ló mú kí ilẹ Potogí jẹ ìjọba Kátólíìkì tó kẹyìn tó ṣe bẹẹ.   Ní gbogbo ọrúndún kẹẹẹdógún, àwọn arìnrìn-àjò ilẹ Potogí máa ń rìnrìn-àjò gba etíkun ilẹ Áfíríkà, wọn máa ń lọ ṣòwò oríṣiríṣi nǹkan tó wọpọ lákòókò yẹn, irú bí wúrà àti ẹrú, wọn sì máa ń wá ọnà tí wọn máa gbà dé Íńdíà àtàwọn èròjà atasánsán tó wà níbẹ, èyí táwọn ará Yúróòpù fẹràn gan-an.  Póòpù Alexander Kẹfà, tó jẹ alárinà láàárín ilẹ Potogí àti ilẹ Sípéènì, ló fọwọ sí ìwé àdéhùn tí wọn pè ní Àdéhùn Tordesillas, èyí tí wọn ṣe láti yanjú awuyewuye tó wáyé lẹyìn tí Christopher Columbus padà dé. Wọn fọwọ sí i ní ọjọ keje oṣù kẹfà ọdún 1494, ó sì pín àwọn ilẹ tí wọn ṣẹṣẹ ṣàwárí ní ìta Yúróòpù láàárín àwọn orílẹ-èdè méjèèjì ní ìhà ìwọ oòrùn àwọn erékùṣù Cape Verde ní ìhà ìwọ oòrùn etíkun Áfíríkà.   Lọdún 1498, Vasco da Gama ṣe ohun tí Columbus ní lọkàn, òun ni ọmọ ilẹ Yúróòpù àkọkọ tó rìnrìn àjò òkun dé ilẹ Íńdíà, èyí sì mú kí ọrọ ajé ilẹ Potogí àti àwọn èèyàn rẹ tí wọn jẹ mílíọnù kan ààbọ di èyí tó rọṣọmù, ó sì tún mú kí ilẹ Potogí bẹrẹ sí í gbèrú. Lọdún 1500, Gaspar Corte-Real tó jẹ arìnrìn-àjò ilẹ Potogí dé ibi tá a mọ sí orílẹ-èdè Kánádà báyìí, ó sì dá ìlú Portugal Cove-St. Philips, Newfoundland and Labrador, ti wà tipẹtipẹ ṣáájú ti àwọn ọmọ ilẹ Faransé àti ti àwọn ọmọ ilẹ Gẹẹsì ní ọrúndún kẹtàdínlógún, ó sì jẹ ọkan péré lára ọpọlọpọ ilẹ tí àwọn ará Potogí kó jọ ní Amẹríkà.  Lọdún 1500, Pedro Álvares Cabral ṣàwárí orílẹ-èdè Brazil, ó sì sọ pé ilẹ náà jẹ ti ilẹ Potogí. Ọdún mẹwàá lẹyìn náà, Afonso de Albuquerque ṣẹgun ìlú Goa ní Íńdíà, ó ṣẹgun ìlú Muscat àti Ormuz ní agbègbè Persian Strait, ó sì ṣẹgun ìlú Malacca, tó jẹ ìpínlẹ kan ní orílẹ-èdè Malaysia báyìí. Torí náà, ilẹ Potogí ló ń ṣàkóso gbogbo òwò tó ń lọ ní agbègbè Òkun Íńdíà àti Gúúsù Òkun Àtìláńtíìkì. Àwọn atukọ òkun ilẹ Potogí bẹrẹ ìrìn àjò wọn láti ilẹ Yúróòpù lọ sí Ìlà Oòrùn Éṣíà, wọn sì gúnlẹ ní àwọn ilẹ bíi Taiwan, Japan, erékùṣù Timor àti Moluccas.  Bó tilẹ jẹ pé fún àkókò gígùn ni wọn gbà gbọ pé àwọn ọmọ ilẹ Netherlands ni àwọn ará Yúróòpù àkọkọ tó dé Ọsirélíà, síbẹ ẹrí kan tún wà tó fi hàn pé àwọn ọmọ ilẹ Potogí ló ṣàwárí Ọsirélíà ní ọdún 1521. Láàárín ọdún 1519 sí 1522, Ferdid Magellan Fernão de Magalhães ṣètò ìrìn àjò àwọn ará Sípéènì lọ sí Ìlà Oòrùn Íńdíà, èyí tó mú kí wọn rìnrìn àjò àgbáyé fún ìgbà àkọkọ. Magellan kò lè padà sí Yúróòpù mọ nítorí pé àwọn ọmọ ìbílẹ tó wà ní Philippines pa á lọdún 1521.  Àdéhùn Zaragoza, tí wọn fọwọ sí ní April 22, 1529 láàrin Portugal àti Spain, pàtó fún òdìkejì meridian sí ìlà àlàfo tí wọn sọ nínú Àdéhùn Tordesillas.  Gbogbo nǹkan wọnyí ló mú kí ilẹ Potogí di ọkan lára àwọn orílẹ-èdè tó lágbára jù lọ lágbàáyé nínú ọràn ìṣúnná owó, ológun àti ìṣèlú láti ọrúndún kẹẹẹdógún títí di òpin ọrúndún kẹrìndínlógún. : Lẹyìn tí Christopher Columbus pa dà dé, awuyewuye kan wáyé láàárín orílẹ-èdè Potogí àti orílẹ-èdè Sípéènì, Póòpù Alexander Kẹfà sì bá wọn dá àdéhùn tó pè ní Àdéhùn Tordesillas. Níbàámu pẹlú àdéhùn tí wọn jọ ṣe yìí, àwọn ilẹ tí wọn ṣẹṣẹ ṣàwárí lẹyìnlẹ Yúróòpù ni wọn pín láàárín àwọn orílẹ-èdè méjèèjì níbàámu pẹlú òpópónà kan tó wà ní nǹkan bí ẹgbẹrún mẹtàdínlógójì kìlómítà ní ìwọ oòrùn àwọn erékùṣù Cape Verde. 