 Ẹ parí gbólóhùn tó wà nísàlẹ yìí: Ẹri ti atijọ julọ ti ibudó eniyan lori pẹtẹlẹ giga ni awọn ila ila-oorun ila-oorun ti awọn Andes ti Colombia ni a ti rii ni El Abra, laarin agbegbe ti Zipaquirá, Cundinamarca. Ní ibi ààbò yìí tó wà ní àríwá àgbègbè Bogotá, àwọn irinṣẹ tí wọn fi òkúta ṣe àtàwọn ohun èlò tí wọn fi ń ṣe àgbá ṣe ni wọn fi kámẹrà dá ọjọ tí wọn fi ṣe é mọ pé ó ti lé ní ẹgbẹrún méjìlá ó lé ẹẹdẹgbẹta 12,500 ọdún sẹyìn. A ti ṣe awari awọn aaye ibilẹ akọkọ miiran ti agbegbe naa ni Tibitó 11,400 BP, Tequendama 11,000 BP ati Checua 8500 BP, pẹlu awọn ibugbe nigbamii ni Mosquera 3135 BP, Chía 3120 BP, Junín, Zipacón ati Tausa. A ti ri awọn ohun ọṣọ seramiki ọdọ ni ayika Lake Herrera, orukọ ti akoko Herrera ti a ṣe apejuwe bi lati 800 BC si 800 AD. Àkókò láti ọdún 800 sí 1537 AD, nígbà tí : àwọn ará sípéènì ṣẹgun àgbègbè yìí, ó jẹ ọkan lára àwọn àwùjọ ìbílẹ ńláńlá mẹrin tó wà ní amẹríkà, ìyẹn àkókò àwọn muisca. 