 Parí gbólóhùn tó wà nísàlẹ yìí: Cilliers àti Reteif ń bá a lọ láti ṣàpèjúwe àjàkálẹ àrùn ńlá kejì tó kọ lu ìlú Róòmù. Àwọn : Àjàkálẹ àrùn Cyprian, 249-262 AD fa àìtó oúnjẹ káàkiri ilẹ ọba, ó sì jẹ ọkan lára àwọn kókó pàtàkì tí ó mú kí Ìjàkálẹ Ọrúndún Kẹta wáyé bó tilẹ jẹ pé wọn kà á sí ọtọ sí Àjàkálẹ Antonine, ó jọra gan-an wọn sì tún gbàgbọ wípé ó ti bẹrẹ láti inú ààrùn olóde, tàbí bóyá àrùn ibà. Saint Cyprian ṣe apejuwe awọn ipa ti aisan naa bi dysentery, pipadanu awọn ọgbọn motor, ati nitorinaa ibà, ati ni ọna o ni aisan naa lorukọ rẹ tun ṣee ṣe nitori ipaniyan ti Kristiẹniti ni akoko naa. Àjàkálẹ àrùn tí Cyprian kọ ló mú kí iye àwọn ọmọ ìjọ Kátólíìkì pọ sí i nígbà tí àwọn ará Róòmù ní àrùn ńlá kejì, ìyẹn ni pé àwọn ará Róòmù ò nígbàgbọ nínú Ọlọrun àwọn Kristẹni mọ. Láti Éṣíà ni àjàkálẹ àrùn náà ti tàn dé ìlú Alẹkisáńdíríà, ó dé àwọn ìlú ńlá tó wà ní èbúté, kò sì pẹ tó fi tàn dé gbogbo ilẹ ọba náà. Àwọn Kristẹni tó wà ní Àríwá Áfíríkà ròyìn bí iye àwọn tó kú ṣe pọ tó àti bí ikú ṣe ń pa àwọn èèyàn lójoojúmọ. Ohun tó gbàfiyèsí ni pé, kò mẹnu kan ìfọjú tàbí kí ara máa wú, èyí tó jẹ ọkan lára ohun tó mú kí àrùn náà yàtọ sí àrùn Bubonic Plague àti Antonine Plague. Àjàkálẹ àrùn náà fi àwọn àmì àrà ọtọ kan hàn, títí kan ìsun ẹjẹ, èyí tí ó fún àrùn náà ní orúkọ tí ó kún fún ẹjẹ tí ó sì ní orúkọ burúkú. Àjàkálẹ àrùn yìí tàn kálẹ gan-an, ó ṣeé ṣe kó jẹ pé Ethiopia ni ó ti bẹrẹ tí ó sì tàn dé Scotland. Nítorí pé àrùn náà máa ń tàn kálẹ nípasẹ awọ ara àti nítorí bí ìlú Róòmù ṣe kún fún àwọn èèyàn, iye àwọn tí àrùn náà pa pọ gan-an ní ilẹ ọba Róòmù. 