 Níwọn bí a ti rí àkọsílẹ yìí nípa Ilẹ Ọba Byzantium, ìjọba wo ni àwọn ará Byzantium ti wá?Context:Ilẹ Ọba Byzantine,note 1 tí wọn tún ń pè ní Ilẹ Ọba Romu Ìlà Oòrùn tàbí Byzantium, jẹ ìlọsíwájú ti Ilẹ Ọba Romu ní pàtàkì ní àwọn agbègbè ìlà oòrùn rẹ ní ìgbà ìgbà òpin ìgbà àtijọ àti ìgbà ọlàjú, nígbà tí olú ìlú rẹ jẹ Constantinople. Ó la ìyapa àti ìparun Ilẹ Ọba Róòmù Ìwọ Oòrùn ní ọrúndún karùn-ún sànmánì tiwa já, ó sì ń bá a lọ láti wà fún ẹgbẹrún ọdún sí i títí dìgbà tí Ilẹ Ọba Ottoman fi gba Constantinople ní 1453. Láàárín èyí tó pọ jù lọ lára àkókò tí ilẹ ọba náà fi wà, òun ni ilẹ tó lágbára jù lọ ní ti ọrọ ajé, àṣà ìṣẹdálẹ, àti ti ológun ní Yúróòpù. Àwọn ọrọ náà Byzantine Empire àti Eastern Roman Empire ni wọn ń lò lẹyìn òpin ìjọba náà; àwọn aráàlú rẹ ń bá a lọ láti tọka sí ìjọba wọn gẹgẹ bíi Roman Empire àti sí ara wọn gẹgẹ bíi Romansnote 2 - ọrọ tí àwọn Gíríìkì ń bá a lọ láti lò fún ara wọn ní ìgbà Ottoman. Bó tilẹ jẹ pé ìjọba Romu tẹsíwájú àti pé àwọn àṣà rẹ ṣì wà, àwọn òpìtàn òde òní fẹràn láti yàtọ sí Ilẹ Ọba Byzantium láti Romu Àtijọ nítorí pé ó dá lórí Constantinople dípò Romu, ó tọka sí àṣà Gíríìkì dípò àṣà Látìn, àti pé ó jẹ ti ẹsìn Kristiẹni Ọtọdọọsì Ìlà Oòrùn.  Láàárín àkókò tí Ilẹ Ọba Róòmù gbèrú gan-an, èyí tí wọn ń pè ní Pax Romana, àwọn apá ìwọ oòrùn ilẹ ọba náà ti sọ ara wọn di èdè Látìn, nígbà tí àwọn apá ìlà oòrùn ilẹ ọba náà ṣì ní àṣà àwọn Hélénì. Àwọn ìṣẹlẹ bíi mélòó kan tó wáyé láàárín ọrúndún kẹrin sí ìkẹfà ló fi hàn pé àkókò tí Ilẹ Ọba Róòmù pín sí apá Ìlà Oòrùn ilẹ Gíríìsì àti apá Ìwọ Oòrùn ilẹ Látìn ti yí padà. Kọnsitatáìnì kìíní r. 324337 ṣètò ìjọba náà padà, ó sọ Kọnsitantinópù di olú ìlú, ó sì fìdí ẹsìn Kristẹni múlẹ lábẹ òfin. Lábẹ Theodosius I r. 379395, ẹsìn Kristẹni di ìsìn ìjọba, wọn sì fòfin de àwọn àṣà ẹsìn mìíràn. Ní ìgbà ìjọba Heraklius r. 610641, wọn tún àwọn ẹgbẹ ológun àti ìjọba ilẹ ọba náà ṣe, wọn sì bẹrẹ sí lo èdè Gíríìkì ní kẹrẹkẹrẹ dípò èdè Látìn.  Àwọn ààlà ilẹ Ilẹ Ọba náà máa ń yí padà nígbà tó bá yá. Nígbà ìṣàkóso Justinian I r. 527565, ìjọba náà dé ibi tí ó tóbi jùlọ lẹyìn tí ìwọ-oòrùn ṣubú, ó tún gba ọpọlọpọ àwọn agbègbè ìhà ìwọ-oòrùn Mẹditaréníà tí ó jẹ ti àwọn ará Róòmù, títí kan Áfíríkà, Ítálì àti Romu, èyí tí ó tún gbà fún ọgọrùn-ún ọdún méjì sí i. Ogun Byzantine  Sasanian ti 602  628 pari awọn orisun ti ijọba, ati lakoko awọn iṣẹgun Musulumi ti ibẹrẹ ti ọrundun 7th, o padanu awọn agbegbe rẹ ti o ni ọlọrọ julọ, Egipti ati Siria, si Caliphate Rashidun. Lẹyìn náà, ó pàdánù Áfíríkà lọwọ àwọn Umayyads ní ọdún 698, kí ìjọba Isaurian tó gbà á sílẹ.  Lakoko ijọba ijọba Macedonian ọgọrun ọdun kẹsan si kọkanla, ijọba naa gbooro lẹẹkansi o si ni iriri Renaissance Macedonian ti o pẹ ọgọrun ọdun meji, eyiti o pari pẹlu ikuna nipasẹ awọn Seljuk Turks ni Ogun ti Manzikert ni 1071. Àwọn ogun abẹlé àti bí àwọn Seljuk ṣe gbógun ti ilẹ náà mú kí wọn pàdánù èyí tó pọ jù lọ lára ilẹ Éṣíà Kékeré. Ilẹ ọba tún padà bọ sípò nígbà ìmúbọsípò Kómíníà, nígbà tó sì fi máa di ọrúndún kejìlá, Kọnsitantinópù ni ìlú tó tóbi jù lọ tó sì lọrọ jù lọ ní Yúróòpù.  Ìjàǹbá ńlá gbáà ló dé bá Ilẹ Ọba náà nígbà Ogun Àjùmọsìn Kẹrin, nígbà tí wọn gba Kọnsitantinópù lọdún 1204 tí wọn sì pín àwọn àgbègbè tí Ilẹ Ọba náà ti ń ṣàkóso tẹlẹ sí àwọn ilẹ tó ń bára wọn díje tí wọn jẹ ilẹ Gíríìkì àti ti Látìn ti Ilẹ Ọba Byzantium. Bí ó tilẹ jẹ pé wọn gba Constantinople padà ní ọdún 1261, Ilẹ Ọba Byzantine ṣì jẹ ọkan lára àwọn orílẹ-èdè kéékèèké tó ń bára wọn jà ní àgbègbè náà fún ọgọrùn-ún ọdún méjì tó kẹyìn tí wọn wà. Awọn agbegbe rẹ ti o ku ni awọn Ottomans ti ṣafikun ni ilọsiwaju ni awọn ogun Byzantine-Ottoman ni awọn ọdun 14th ati 15th.  Ìṣubú Kọnsitatáìnìpọọlù fún Ilẹ Ọba Ottoman lọdún 1453 ló sàmì sí òpin Ilẹ Ọba Byzantine. Àwọn olùwá-ibi-ìsádi tí wọn sá kúrò ní ìlú náà lẹyìn tí wọn ṣẹgun rẹ wá lọ ń gbé ní Ítálì àti àwọn apá ibòmíràn ní Yúróòpù, èyí sì mú kí ọrúndún Tuntun bẹrẹ. Ọdún mẹjọ lẹyìn náà ni wọn ṣẹgun Ilẹ Ọba Trabzon nígbà tí olú ìlú rẹ tó ń jẹ Trabzon tẹrí ba fún àwọn ọmọ ogun Ottoman lẹyìn tí wọn sàga tì í lọdún 1461. Orílẹ-èdè Byzantine tó gbẹyìn, ìyẹn Ilẹ Ọba Theodoro, làwọn Ottoman ṣẹgun lọdún 1475. A le ṣe ariyanjiyan pe isubu ti Ilẹ Byzantine si awọn Ottomans jẹ ọkan ninu awọn ifosiwewe pupọ ti o ṣe alabapin si opin awọn Middle Ages ati ibẹrẹ ti akoko igbalode tete. : Ilẹ Ọba Byzantium wá látinú Ilẹ Ọba Róòmù 