 Kọkọ parí gbólóhùn yìí: Ogun Abẹlẹ ló mú kí èròǹgbà Kọmúníìsì tàn dé ilẹ Látìn Amẹríkà. Fidel Castro àti : Ìyípadà Cuba ní ipa lórí ìdìde láti ọdọ àwọn òṣìṣẹ Guatemala, àwọn ará abínibí Maya àti àwọn òṣìṣẹ Ladino tó jẹ àgbẹ. Nígbà tí ìjọba Kọmúníìsì ṣàṣeyọrí nínú ìdìtẹ ní Cuba, àwọn orílẹ-èdè Latin America mìíràn bẹrẹ sí yan Ìyípadà. Awọn eniyan meji wọnyi bẹrẹ si ṣe agbekalẹ awọn ẹgbẹ apa osi ati awọn ẹgbẹ Guerrilla bii MR-13, Ẹgbẹ Ẹgbẹ Guatemala, ati EGP. Àríyànjiyàn yìí jẹ àbájáde ìdìbò ìjọba tí CIA tì lẹyìn lòdì sí ìjọba tí wọn yàn láàyò ti Jacobo Arbenz ní 1954. Àwọn Maya tó wà ní Guatemala rí ara wọn nínú ogun abẹlé ti Guatemala láti ọdún 1954 sí 1996. Láàárín àkókò yìí, àìtó oúnjẹ, ìnilára látọdọ àwọn olóṣèlú, àti ìwà ipá mú kí àwọn Maya tó lé ní ọkẹ méjì 200,000 kú ní Guatemala. Láti gbógun ti àwọn Ẹgbẹ Oníjà Kọmúníìsì, àwọn ológun Guatemala gbé ìlànà ti Tierras Arrasadas kalẹ èyí tí ó jẹ ìlànà ilẹ gbígbẹ. Àwọn ológun Guatemala wọ àwọn àgbègbè tí wọn fura sí pé ó ní àwọn ìgbésẹ ìyípadà. Àwọn ológun dáná sun àwọn abúlé àwọn àgbẹ àti gbogbo irè oko wọn tó níye lórí. Èyí ló fa ìyàn àti ipò ọrọ ajé tí kò fara rọ fún àwọn ará Maya tí wọn jẹ àgbẹ. Ọpọlọpọ àwọn òṣèlú tó jẹ òṣèlú tíátà ló ń darí ìjọba Guatemala nígbà ìjà náà. Orílẹ-èdè Amẹríkà ni ìjọba yìí fi ń ṣètìlẹyìn fún, ìjọba yìí sì ń gbìyànjú láti mú kí nǹkan wà létòlétò nípa fífi ìṣẹgun mú àwọn Maya ní ìgbèríko. Iwa-ipa ti ijọba ṣe ati ipaniyan ti awọn ara ilu Maya ni Guatemala lakoko Ogun Abẹle papọ pẹlu ibaraenisepo ẹgbẹ Leftist-Guerilla pẹlu awọn ara adugbo abinibi yori si awọn igbi omi ti awọn ara ilu Maya ti nlọ lati yago fun inunibini ologun. Àìsí ìdúróṣinṣin nínú òṣèlú, Àìsí àyè, àti Ìjábá jẹ àwọn ìdí tí ó ń fa ìgbòkègbodò ṣíṣí-ọnà. 