 Ṣàkópọ ìpínrọ yìíContext:Gẹgẹ bí Báńkì Àgbáyé àti Ẹka Àjọ Ìparapọ Àwọn Orílẹ-Èdè Tó Ń Rí sí Ọràn Oògùn Olóró àti Ìwà Ọdaràn UNODC ṣe sọ, ìwà ọdaràn àti ìwà ipá tó pọ gan-an ní Látìn Amẹríkà ń ba ìtẹsíwájú jẹ, ó ń wu ire àwọn èèyàn léwu, ó sì ń ṣèdíwọ fún ìtẹsíwájú àwùjọ. Gẹgẹ bí ìwé ìròyìn Ficial Times ṣe sọ, Ó fẹrẹẹ tó ìdá ogójì nínú ọgọrùn-ún àwọn tí wọn ń pa nínú gbogbo ayé ní àgbègbè yìí, bó tilẹ jẹ pé ìdá mẹsàn-án péré nínú ọgọrùn-ún àwọn èèyàn tó wà lágbàáyé ló ń gbébẹ. Gẹgẹbi Lapop, ọkan ninu mẹrin Latin America ni a kọlu ati ji ni ọdun 2018. Ìwà ọdaràn tó pọ gan-an ló ń dí ètò ọrọ ajé lọwọ nílẹ Látìn Amẹríkà, bí ètò ọrọ ajé ò ṣe rí bó ṣe yẹ kó rí ló ń fa ìwà ọdaràn tó pọ gan-an. Ìwà ọdaràn àti ìwà ipá túbọ ń pọ sí i nígbà tí òfin kò bá ṣiṣẹ dáadáa, tí ètò ọrọ ajé kò bá gbéṣẹ, tí ẹkọ ìwé kò sì pọ tó. Nítorí náà, kí ìwà ọdaràn tó lè kásẹ nílẹ, ó gba pé kí wọn gbé ìgbésẹ lápapọ, kí wọn sì wá ojútùú sí onírúurú ọràn tó ń fa ìwà ọdaràn, irú bí ọràn ẹgbẹ òun ọgbà, ọràn ìṣèlú àti ọrọ ajé.  Ìṣirò tí wọn ṣe lẹnu àìpẹ yìí fi hàn pé ìwà ọdaràn ti wá di ìṣòro tó burú jù lọ ní Látìn Amẹríkà. Àjọ Amnesty International ti kéde Latin America gẹgẹ bí agbègbè tó léwu jù lọ lágbàáyé fún àwọn oníròyìn láti ṣiṣẹ.  Ní orílẹ-èdè Mẹsíkò, àwọn ẹgbẹ jàǹdùkú tí wọn ń bá ara wọn jà tí wọn sì jọ ń ṣòwò oògùn olóró ti ń bá ara wọn jà, èyí sì ti dá ewu sílẹ láwọn ìgbèríko. Ìwà ọdaràn pọ gan-an ní gbogbo àwọn ìlú ńláńlá tó wà ní Brazil. Àwọn tó lówó lọwọ ti ní láti dáàbò bo ara wọn. Wọn sọ pé àwọn ọdaràn tó dìhámọra ló ń ṣàkóso àwọn apá ibi tó pọ ní ìlú Rio de Janeiro. Ìṣirò ìwà ọdaràn pọ gan-an ní El Salvador, Guatemala àti Venezuela lọdún 1996. Àwọn ọlọpàá kò lè bójú tó iṣẹ náà, wọn sì ti pe àwọn ológun láti wá ṣèrànwọ ní àwọn orílẹ-èdè wọnyí. Àìmọye ìwà ọdaràn ló ń wáyé ní Látìn Amẹríkà. Ìlú San Pedro Sula tó wà ní Honduras ló wà nípò àkọkọ nínú àwọn ìlú tí ìwà ipá pọ sí jù lọ lágbàáyé, èyí ló mú kí àwọn iléeṣẹ ìròyìn kan pè é ní olú ìlú apànìyàn lágbàáyé. Colombia forúkọsílẹ iye ìpànìyàn tó jẹ 24.4 nínú 100,000 ní 2016, èyí tó kéré jùlọ láti ọdún 1974. Ọdún kan náà tí ìjọba orílẹ-èdè Kólómbíà fọwọ sí àdéhùn àlàáfíà pẹlú àwọn ọmọ ogun FARC ni ìpànìyàn tó kéré jù lọ ní ogójì ọdún sẹyìn.  Ìwà ọdaràn ń dẹwọ ìdàgbàsókè ètò ọrọ ajé, ó sì ń ba ìṣọkan ìjọba tiwa-n-tiwa jẹ ní Látìn Amẹríkà. Lóde òní, Latin Amẹríkà ni ibi tí ìwà ipá pọ sí jù lọ lágbàáyé, tí iye ìwà ọdaràn tó ń ṣẹlẹ níbẹ lé ní ìlọpo mẹta iye tó wà lágbàáyé, ó sì jọ ti àwọn orílẹ-èdè tó wà nínú ogun. Èyí ń kó ìdàgbàsókè ní àgbègbè náà sí yóó nípa lórí ìdàgbàsókè ọrọ ajé àti ìgbàgbọ tí àwọn aráàlú ní nínú ìjọba tiwa-n-tiwa.  Báńkì Ìdàgbàsókè Láàárín Àwọn Orílẹ-Èdè Amẹríkà fojú bù ú pé iye tí wọn ń pè ní Gross Domestic Product Bílíọnù Owó Orílẹ-Èdè fún ẹnì kọọkan ní ilẹ Látìn Amẹríkà á fi ìpín mẹẹẹdọgbọn nínú ọgọrùn-ún pọ sí i bí iye ìwà ọdaràn tó ń ṣẹlẹ lágbègbè náà bá bá iye tó wà lágbàáyé dọgba. Bákan náà, Báńkì Àgbáyé ti rí i pé àjọṣe tó lágbára wà láàárín ìwà ọdaràn àti àìdọgba owó tó ń wọlé. Àwọn ẹgbẹ àwọn oníṣòwò tó wà lágbègbè náà sọ pé ìwà ọdaràn ni olórí ohun tó ń ṣàkóbá fún òwò àti ìnáwó. Ìwà ipá tó jẹ mọ ìwà ọdaràn tún jẹ ewu tó ṣe pàtàkì jù lọ fún ìlera àwọn èèyàn, ó sì ń pa àwọn èèyàn púpọ ju àrùn éèdì tàbí àwọn àrùn mìíràn tó ń ranni lọ. : Àwọn orílẹ-èdè tó wà ní Látìn Amẹríkà ń jìyà ìwà ọdaràn tó pọ gan-an. Èyí ń dí ìdàgbàsókè ètò ọrọ ajé wọn lọwọ, ó sì ń ba ìfọwọsowọpọ ìjọba tiwa-n-tiwa jẹ. Irú àwọn ìwà ọdaràn tó pọ tó bẹẹ ni wọn fi ń ṣàkóbá fún àìdọgba tó wà nínú owó tó ń wọlé fún àwọn èèyàn ní àwọn àgbègbè wọnyẹn. Ohun tó lè yanjú ìṣòro yìí ni pé kí wọn wá ojútùú sí onírúurú ọràn tó ń fa ìwà ọdaràn, ìyẹn àwọn ọràn tó jẹ mọ ọràn ẹgbẹ òun ọgbà, ọràn ìṣèlú àti ọrọ ajé. 