 Kọkọ parí gbólóhùn yìí: Ìdìtẹ àwọn ẹrú tó wáyé nílùú Saint-Domingue tó jẹ ilẹ táwọn ará Faransé gbà sí abúlé wọn tó tóbi jù lọ ní àgbègbè Caribbean lọdún 1791, ló bẹrẹ ọtẹ tí wọn pè ní Ìyípadà Haiti, àwọn tó jẹ ẹrú tẹlẹ rí bíi Georges Biassou, Toussaint LOuverture, àti Jean-Jacques Dessalines ló sì kọkọ dá a sílẹ. Ìdìtẹ náà gbilẹ jákèjádò àríwá àgbègbè náà, ó sì mú òmìnira wá fún ẹgbẹẹgbẹrún àwọn aláwọ dúdú tí wọn ti sọ dẹrú, àmọ ó tún mú ìwà ipá àti ikú wá. Ní ọdún 1793, àwọn Kọmíṣọnnà ará Faransé ní St. Domingue àti àwọn alátùn-únṣe, Léger-Félicité Sonthonax àti Étienne Polverel, gbé ìkéde òmìnira àkọkọ ti ayé òde òní jáde Ìpinnu ti 16 Pluviôse An II. Àpérò náà rán wọn pé kí wọn lọ dáàbò bo ìṣòtítọ àwọn aráàlú sí ilẹ Faransé tó ń ṣe rògbòdìyàn. Ìkéde náà yọrí sí ọnà tí ó ṣe pàtàkì nínú ètò ológun bí ó ṣe ń mú ọpọlọpọ àwọn ọmọ ogun aláwọ dúdú wá sí ẹgbẹ àwọn ará Faransé tí ó sì mú kí ilẹ náà wà lábẹ àsíá ilẹ Faransé fún èyí tó pọ jùlọ nínú ìjà náà. Àjọṣepọ pẹlú ilẹ Faransé wà títí àwọn aláwọ dúdú àti àwọn aláwọ tó lómìnira fi dá ẹgbẹ ọmọ ogun LArmée indigène sílẹ ní 1802 láti tako ìjọba Napoleon : Ìrìn àjò Saint-Domingue. Ìṣẹgun tí wọn ṣẹgun àwọn ọmọ ogun ilẹ Faransé nínú Ogun Vertières, tó jẹ ogun pàtàkì, ló wá mú kí wọn di orílẹ-èdè tó lómìnira, tí wọn sì dá orílẹ-èdè Haiti tá à ń pè ní Haiti lónìí sílẹ lọdún 1804. 