 Kọkọ parí gbólóhùn yìí: Àwọn ará Sumeria ni àwọn èèyàn tó kọkọ gbé àwọn ètò tó díjú kalẹ, èyí tí wọn pè ní Ìgbésí Ayé Ọlàjú, èyí tó bẹrẹ ní ẹgbẹrún ọdún karùn-ún ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Àṣà ìbílẹ ilẹ Íjíbítì bẹrẹ ní nǹkan bí ọdún 3150 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni nígbà tí àwọn ìlú Íjíbítì Òkè àti Ìsàlẹ darapọ mọ ara wọn lábẹ fáráò àkọkọ. Mesopotamia je ile awon ijoba alagbara ti won wa lati jọba lori fere gbogbo Aarin Ila-oorun - paapa awon ijoba Assyria ti 1365-1076 BC ati Neo-Assyria ti 911-609 BC. Láti ìbẹrẹ ọrúndún keje ṣáájú Sànmánì Kristẹni, àwọn ará Mídíà tí wọn jẹ ará Írán àti àwọn ìjọba mìíràn tí wọn jẹ ará Írán ṣàkóso àgbègbè náà. Ní ọrúndún kìíní Ṣáájú Sànmánì Kristẹni, ìjọba Romu tó ń gbòòrò sí i gba gbogbo Ìlà Oòrùn Mẹditaréníà, èyí tó ní ọpọ jù lọ àwọn Ìlà Oòrùn Nǹkan. Ilẹ Ọba Romu Ìlà Oòrùn, tí a mọ lónìí sí Ilẹ Ọba Byzantine, tí ó ń ṣàkóso láti Balkans sí Odò Yúfírétì, di èyí tí a mọ sí i nípa àti dogmatic nípa ẹsìn Kristiẹni, ní ṣísẹ-n-tẹlé ó dá àwọn ìpínyà ẹsìn sílẹ láàrin àwọn ẹkọ tí a pàṣẹ fún ní Constantinople àti àwọn onígbàgbọ ní ọpọlọpọ apá ilẹ Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn. Láti ọrúndún kẹta títí dé ọrúndún keje sànmánì tiwa, gbogbo àgbègbè Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn ayé wà lábẹ ìṣàkóso àwọn ará Byzantine àti ti Ilẹ Ọba Sasanian. Láti ọrúndún keje, agbára tuntun kan ti ń yọjú ní Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn ayé, ìyẹn ni ti Ìsìláàmù. Ọgọrùn-ún ọdún kọkànlá ni àwọn ará Arébíà bọ lọwọ àwọn ará Ṣelúúkì, tí wọn sì di ọba ilẹ wọn. Nígbà tó fi máa di ìbẹrẹ ọrúndún kẹtàlá, àwọn ọmọ ogun ilẹ Mongol, tí wọn jẹ ẹyà Turki ló pọ jù, bẹrẹ sí í gbógun ti ilẹ náà. Ní ìbẹrẹ ọrúndún 15th, agbára tuntun ti yọjú ní ìwọ-oòrùn Anatolia, àwọn emir Ottoman, tí èdè wọn jẹ Turkic tí ẹsìn wọn sì jẹ Islam, tí wọn ní : Lọdún 1453, wọn gba Constantinople tó jẹ olú ìlú àwọn Kristẹni tó wà ní Byzantium, wọn sì sọ ara wọn di sultan. 