 Báwo làwọn awalẹpìtàn ṣe ń kẹkọọ nípa ohun tó ti ṣẹlẹ kọjá? : Àwọn awalẹpìtàn máa ń kẹkọọ nípa ohun tó ti ṣẹlẹ kọjá nípa lílo onírúurú ọnà tó bá ìmọ sáyẹǹsì mu, irú bíi ṣíṣe ìwádìí, ṣíṣe ìwalẹpìtàn, ṣíṣe àyẹwò, ṣíṣe àlàyé, àti kíkọ ìròyìn. Wọn á kọkọ pinnu ibi tí wọn fẹ kẹkọọ sí. Lẹyìn náà, wọn á wá fi oríṣiríṣi ọnà ṣe àyẹwò àgbègbè náà, lára àwọn ọnà náà ni pé kí wọn ṣe àyẹwò àgbègbè náà kí wọn lè mọ ibi tí wọn ti rí àwọn ibi tó yẹ kí wọn wò. Lẹyìn náà, wọn á wá walẹ láti rí ẹrí tó fi hàn pé ibẹ làwọn èèyàn ń gbé tẹlẹ. Èyí ló máa ń mú kí wọn rí àwọn ohun ìṣẹǹbáyé tàbí àwọn nǹkan àtayébáyé. Lẹyìn náà, wọn á wá gbé àwọn ohun ìṣẹǹbáyé náà lọ sí ibi ìdánrawò, wọn á sì ṣe àyẹwò wọn. Àyẹwò yìí ní nínú fífọ àwọn nǹkan ìṣẹǹbáyé náà mọ, dídá ọjọ àti iṣẹ wọn, àti kíkó àwọn nǹkan ìṣẹǹbáyé náà sínú ibi ìpamọ ìsọfúnni níbi tí a ti lè ṣe àyẹwò ìṣirò síwájú sí i. Lẹyìn táwọn awalẹpìtàn bá ti kó gbogbo ìsọfúnni yìí jọ, tí wọn sì ti ṣàyẹwò wọn, wọn á wá ṣe àlàyé lórí ohun tí wọn rí. Àwọn ìsọfúnni yìí lè sọ ìgbà tí ẹnì kan gbé ibì kan, àwọn tó ń gbé ibẹ, ohun tí wọn ń jẹ, àti ìgbà wo nínú ọdún tí ẹnì kan gbé ibì kan. Nígbà tí àwọn awalẹpìtàn bá ti ṣe àlàyé lórí àwọn ìsọfúnni náà, wọn á kọ ìròyìn kan tó sọ kúlẹkúlẹ nípa iṣẹ tí wọn ṣe àti àlàyé tí wọn ṣe nípa ibi tí wọn hú jáde. Ìròyìn náà ṣe kúlẹkúlẹ gan-an nítorí pé ìwalẹpìtàn máa ń ba àwọn ibi tí wọn ń ṣèwádìí nípa wọn jẹ. Àwọn fọtò, àwọn àkọsílẹ tó wà lórí ilẹ, àti àkọsílẹ àwọn ohun ìṣẹǹbáyé tí wọn rí àti àlàyé nípa ibi tí wọn kọ ọ sí wà nínú ìròyìn náà. 