 Parí gbólóhùn yìí: Ìṣèlú Amẹríkà láti àwọn ọdún 1940 ni láti ṣètìlẹyìn fún Indonesia, tí ó gbàlejò fún àwọn ìnáwó Amẹríkà nínú epo rọbì àti àwọn ohun èlò àlòkù tí ó sì ń ṣàkóso ibi tí ó wà ní ọnà ọnà títóbi nítòsí àwọn òpó ọkọ ojú omi tí ó ṣe pàtàkì. Lọdún 1975, ẹgbẹ òsì kan tó ń jẹ Fretilin gba agbára lẹyìn ogun abẹlé ní East Timor tó ń jẹ Timor-Leste báyìí, tó jẹ ilẹ kan tí ilẹ Potogí ń ṣàkóso tẹlẹ, tó jẹ pé erékùṣù Timor àti West Timor tó jẹ apá kan orílẹ-èdè Indonesia ni wọn pín. Àwọn aṣáájú orílẹ-èdè Indonesia ń bẹrù pé East Timor lè di ibi tí àwọn ọtá tó jẹ apá òsì á ti máa gbéjà ko àwọn tó ń fẹ kí orílẹ-èdè Indonesia ya ara rẹ sọtọ. Àwọn alátakò tí kò fara mọ Fretilin láti àwọn ẹgbẹ pàtàkì yòókù sá lọ sí Ìwọ Oòrùn Timor, wọn sì ké sí Indonesia láti kó Ìlà Oòrùn Timor jọ kí wọn sì fòpin sí ewu kọmúníìsì. Ní December 7, 1975, Ford àti Kissinger pàdé Ààrẹ Indonesia Suharto ní Jakarta, wọn sì fi hàn pé Orílẹ-èdè Amẹríkà kò ní gbé ìgbésẹ lórí East Timor. Ọjọ kejì ni Indonesia gbógun wọlé, tí wọn sì gba àkóso orílẹ-èdè náà. Àjọ Ìparapọ Àwọn Orílẹ-Èdè, pẹlú ìtìlẹyìn Orílẹ-Èdè Amẹríkà, ké sí àwọn ọmọ ogun Indonesia pé kí wọn fi ibẹ sílẹ. Ogun abẹlé kan tó kún fún ẹjẹ bẹ sílẹ, ó sì lé ní ẹgbẹrún lọnà ọgọrùn-ún tí wọn pa nínú ìjà náà tàbí tí wọn pa wọn tàbí tí ebi pa wọn. Ó lé ní ìdajì àwọn ará East Timor tó di olùwá-ibi-ìsádi tí wọn sá kúrò ní àwọn àgbègbè tí Fretilin ń ṣàkóso. East Timor gba ọpọlọpọ ọdún láti yanjú ìṣòro yìí, níkẹyìn, lẹyìn tí àgbáyé ti dá sí ọràn náà, : 1999 Ìṣòro East Timorese, East Timor di orílẹ-èdè olómìnira ní 2002. 