 Báwo ni wọn ṣe ṣẹgun Napoleon?Context:Napoleon Bonaparte tí wọn bí ní Napoleone Buonaparte; 15 August 1769  5 May 1821, tí wọn wá mọ sí Napoleon I, jẹ olórí ológun àti olórí òṣèlú ọmọ ilẹ Faransé tí wọn bí ní Corsica, tí ó di gbajúmọ nígbà Ìyípadà Faransé, tí ó sì darí àwọn ìpolongo àṣeyọrí nígbà Ogun Ìyípadà. Ó jẹ olórí de facto ti Orílẹ-èdè Faransé gẹgẹ bíi Kọnsù Àkọkọ láti ọdún 1799 sí 1804, lẹyìn náà ni Olú Ọba ilẹ Faransé láti ọdún 1804 títí di ọdún 1814 àti lẹẹkan sí i ní ọdún 1815. Òṣèlú àti àṣà Napoleon ṣì wà títí dòní olónìí, ó jẹ olórí tí àwọn èèyàn ń yìn, tó sì ń fa awuyewuye. Ó bẹrẹ ọpọlọpọ àtúnṣe tí ó ti wà títí lọ nínú àwùjọ, a sì kà á sí ọkan lára àwọn olórí ológun tó tóbi jùlọ nínú ìtàn. Àwọn ilé ẹkọ ológun jákèjádò ayé ṣì ń kẹkọọ nípa àwọn ogun tó jà. Nǹkan bíi mílíọnù mẹta sí mẹfà àwọn aráàlú àtàwọn sójà ló kú nínú àwọn ogun tí wọn wá mọ sí Ogun Napoleon.  A bí Napoleon ní erékùṣù Corsica, kò pẹ lẹyìn tí ilẹ Faransé kó o jọ, ìdílé kan tó jẹ ọmọ ìbílẹ ibẹ wá láti ìlà ìdílé olókìkí Ítálì. O ṣe atilẹyin fun Iyika Faranse ni ọdun 1789 lakoko ti o n ṣiṣẹ ni ọmọ ogun Faranse, o si gbiyanju lati tan awọn ero rẹ si Corsica abinibi rẹ. Ó yára gòkè àgbà nínú àwọn ọmọ-ogun lẹyìn tí ó gba Àkọsílẹ-èdè Faransé tí ó ń ṣàkóso là nípa fífi ìbọn pa àwọn ọtẹlẹmúyẹ ọba. Lọdún 1796, ó bẹrẹ sí í jagun lòdì sí orílẹ-èdè Austria àtàwọn ará Ítálì tí wọn jọ ń jagun. Ọdún méjì lẹyìn náà, ó kó àwọn ọmọ ogun lọ sí Íjíbítì, ìyẹn sì jẹ kó lè di olóṣèlú. Ó ṣètò ìdìbò kan ní oṣù kọkànlá ọdún 1799 ó sì di Kọnsùlù Àkọkọ ti Orílẹ-èdè Olómìnira.  Àìfohùnṣọkan tó wà láàárín ilẹ Faransé àti Ilẹ Gẹẹsì mú kí ilẹ Faransé dojú kọ Ogun Àgbáyé Kẹta lọdún 1805. Napoleon fọ ìṣọkan yìí túútúú pẹlú àwọn ìṣẹgun rẹ nínú ogun Ulm, àti nínú Ogun Austerlitz, èyí tó yọrí sí píparun Ilẹ Ọba Róòmù Mímọ. Lọdún 1806, Ẹgbẹ Alátùn-únṣe Kẹrin gbé ohun ìjà dìde sí i. Napoleon ṣẹgun Prussia ni awọn ogun ti Jena ati Auerstedt, o lọ si Grande Armée ni Ila-oorun Yuroopu, o si ṣẹgun awọn ara Russia ni Okudu 1807 ni Friedland, o fi agbara mu awọn orilẹ-ede ti o ṣẹgun ti Igbimọ Kẹrin lati gba awọn Alailẹgbẹ ti Tilsit. Ọdún méjì lẹyìn náà, àwọn ọmọ ilẹ Austria tún dojú ìjà kọ àwọn ọmọ ilẹ Faransé nígbà Ogun Àgbáyé Kejì, àmọ Napoleon mú kí ilẹ Yúróòpù lágbára sí i lẹyìn tó ṣẹgun wọn ní Ogun Wagram.  Pẹlú ìrètí pé òun á mú kí Ilẹ Ilẹ Yúróòpù gbòòrò sí i, èyí tó jẹ ọnà tí òun gbà gbógun ti ilẹ Gẹẹsì, Napoleon gbógun ti Iberian Peninsula, ó sì sọ Jósẹfù àbúrò rẹ di Ọba ilẹ Sípéènì lọdún 1808. Àwọn ọmọ ogun ilẹ Gẹẹsì ran àwọn ọmọ ogun ilẹ Sípéènì àtàwọn ọmọ ogun ilẹ Potogí lọwọ láti ṣọtẹ nígbà tí wọn ń ja Ogun Peninsular, èyí sì yọrí sí ìjákulẹ fún àwọn ọgágun Napoleon. Napoleon bẹrẹ sí gbógun ti ilẹ Rọṣíà lọdún 1812. Ìgbésẹ ogun tó tẹ lé e yìí ló mú kí àwọn ọmọ ogun Napoleon Grande Armée fi ibi tó burú jáì sílẹ. Lọdún 1813, ilẹ Prussia àti Austria dara pọ mọ àwọn ọmọ ogun ilẹ Rọṣíà nínú ẹgbẹ ológun kẹfà tó ń gbógun ti ilẹ Faransé, èyí sì mú kí ẹgbẹ ológun ńlá kan ṣẹgun Napoleon nínú Ogun Leipzig. Àwọn ọmọ ogun tí wọn jọ dìtẹ yìí gbógun ti ilẹ Faransé, wọn sì gba ìlú Paris, èyí sì mú kí Napoleon ju àlééfà sílẹ ní April ọdún 1814. Wọn lé e lọ sí erékùṣù Elba, tó wà láàárín erékùṣù Corsica àti Ítálì. Nílẹ Faransé, wọn dá ìdílé Bourbon padà sípò.  Lóṣù February ọdún 1815, Napoleon sá lọ, ó sì gba ilẹ Faransé. Àwọn Ẹgbẹ Alátùn-únṣe náà dá a lóhùn nípa dídá Ẹgbẹ Alátùn-únṣe Keje sílẹ, èyí tó ṣẹgun Napoleon ní Ogun Waterloo ní June 1815. Àwọn ọmọ ilẹ Gẹẹsì lé e lọ sí ìgbèkùn ní erékùṣù Saint Helena tó wà ní Òkun Àtìláńtíìkì, ibẹ ló sì kú sí lọdún 1821 lẹni ọdún mọkànléláàádọta.  Napoleon ní ipa tó pọ lórí ayé òde òní, ó mú àwọn àtúnṣe ọlàjú wá sí àwọn ilẹ tí ó ṣẹgun, ní pàtàkì àwọn agbègbè ti Àwọn Orílẹ-èdè Ìsàlẹ, Switzerland àti àwọn apá kan ti Italy àti Germany òde òní. Ó gbé ọpọ ìlànà tó ń mú nǹkan rọrùn kalẹ nílẹ Faransé àti ní Ìwọ Oòrùn Yúróòpù. : Napoleon gbógun ti Russia ní ìgbà ẹẹrùn ọdún 1812, èyí sì mú kí àwọn ọmọ ogun Grade Armée tí Napoleon ní fi ibi tó burú jáì sílẹ. Ọdún kan lẹyìn náà, ilẹ Prussia àti ilẹ Ọsirélíà dara pọ mọ àwọn ọmọ ogun ilẹ Rọṣíà, wọn sì ṣẹgun Napoleon ní Ogun Leipzig. Lẹyìn náà, àwọn ọmọ ogun tó wà nínú ẹgbẹ náà gbógun ti ilẹ Faransé, wọn sì gba ìlú Paris, èyí sì mú kí Napoleon ju àlééfà sílẹ ní April ọdún 1814. Wọn fipá mú Napoleon lọ sí erékùṣù Elba. Napoleon sá lọ lọdún 1815 ó sì gba ilẹ Faransé pa dà. Wọn tún ṣẹgun rẹ nígbà Ogun Waterloo ní oṣù kẹfà ọdún 1815 wọn sì rán an lọ sí ìgbèkùn lọwọ àwọn ará Britain sí erékùṣù Saint Helena tó jìnnà réré níbi tó ti kú ní ọdún 1921. 