 Kí ni Socrates àti Aristotle pè ní ìgbésí ayé tó dára, kí sì ni àwọn ohun tó ń mú kó dára? Ṣé èèyàn máa ń ní ìwà rere nígbà tó bá bímọ ni àbí ó máa ń kọ ọ, ṣé ẹnikẹni sì lè ní irú ìwà rere bẹẹ? : Ọkan lára àwọn kókó tó ń múni ronú jinlẹ jù lọ, tó sì jẹ pé àwọn èèyàn máa ń sọ èrò wọn nípa rẹ ni kókó nípa ohun tí ìgbésí ayé túmọ sí àti bí èèyàn ṣe lè gbé ìgbésí ayé tó dára. Ìwà ẹdá ènìyàn ni láti ṣàlàyé ohun tí a kò mọ àti láti ṣe àlàyé nípa bí ayé ṣe ń ṣiṣẹ; jálẹ ìtàn àwọn onímọ ọgbọn orí ti wá sí ìparí tiwọn nípa ìdí tí àwọn kan fi ń gbé ìgbésí ayé tó dára nígbà tí àwọn mìíràn kì í ṣe bẹẹ. Àwọn èèyàn méjì tó jẹ òléwájú nínú ọràn yìí ni Socrates nínú ìwé Plato tó pè ní The Apology, àti Aristotle nínú ìwé Nicomachean Ethics. Èrò tó dà bíi pé ó rọrùn láti lóye yìí tètè wá di èyí tó ń rúni lójú, tó sì díjú gan-an, tó jẹ pé kìkì tí wọn bá kóra jọ pọ níwọn tó yẹ nìkan ni ọkùnrin tàbí obìnrin kọọkan fi lè gbádùn ìgbésí ayé tó dára. Ká tó lè jíròrò ọnà tá a lè gbà gbé ìgbésí ayé rere, a gbọdọ kọkọ jíròrò àwọn nǹkan tó yàtọ síra tó máa ń jẹ ká mọ ohun tó jẹ rere lójú Sókírátè àti Aristotle. Kí làwọn ohun tó para pọ jẹ ohun rere? Ṣé wọn bí i sí wa ni àbí wọn kọ ọ? Ǹjẹ a lè rà á? Ṣé fúngbà díẹ ni àbí títí láé ni? Ṣé ẹnì kan ni àbí àwùjọ lápapọ? Ǹjẹ ẹnì kan máa ń hùwà rere? Báwo ni àwọn òrìṣà ṣe lè fúnni ní ìyè tó dára tàbí kí àwa èèyàn lè fúnni ní ìyè tó dára? Bó tilẹ jẹ pé kò sí ìdáhùn pàtó sí èyíkéyìí nínú àwọn ìbéèrè wọnyí, nínú ìwé méjèèjì tí òǹkọwé kọ, gbígbé ìgbésí ayé rere sinmi lórí àwọn ìpinnu tí o ṣe àti bí wọn ṣe bá ìtumọ ohun tí o gbà pé ó dára mu. Socrates ati Aristotle lo awọn ọrọ bii iwa rere, igboya, ayọ, ati oye lati ṣe apejuwe awọn ẹya wọn ti ọna ti o gba lati de ọdọ igbesi aye to dara, ati pe gbogbo wọn ṣe pataki, ṣugbọn awakọ akọkọ ti igbesi aye to dara ni agbara ẹnikan lati wa iwọntunwọnsi to tọ laarin Dahlke 1 kọọkan ninu awọn abuda wọn ti o ṣe iranlọwọ fun idagbasoke igbesi aye ti o dara ti a ṣalaye. Ṣíṣe àbá nípa bí èèyàn ṣe lè gbé ìgbésí ayé rere ń mú kó pọn dandan láti ṣàpèjúwe ohun tí ìgbésí ayé rere jẹ àti àwọn ohun tó para pọ di ìgbésí ayé rere. Aristotle sọ nínú ìwé Nicomachean Ethics pé èrò orí ìwà rere, tàbí ìwà tó dára jù lọ, lè jẹ kókó pàtàkì fún àwọn ohun tó para pọ di ohun rere tó ga jù lọ, ìyẹn ohun rere tó jẹ òpin tàbí ohun tí gbogbo ìwàláàyè tó wà ṣáájú rẹ pín sí. Ìdàgbàsókè ìwà rere sì wà ní àárín ohun tó pọ jù àti èyí tó kéré jù nínú ìmọlára, ìgbésẹ tàbí ànímọ èyíkéyìí. ...ó wà nínú àwọn èrò àti ìgbésẹ tí a rí àṣejù, àìsí àti ààlà. Nítorí náà, a lè ní ìbẹrù ìfọkànbalẹ, ìfẹkúfẹẹ, ìbínú, àánú àti ní gbogbogbo oríṣi ìdùnnú àti ìrora èyíkéyìí yálà ó pọ jù tàbí ó kéré jù, àti nínú ọràn méjèèjì kì í ṣe bó ṣe yẹ. Ṣugbọn lati ni iriri gbogbo eyi ni akoko ti o tọ, si awọn ohun ti o tọ, si awọn eniyan ti o tọ, fun idi ti o tọ, ati ni ọna ti o tọ  iyẹn ni apapọ ati ọna ti o dara julọ, ọna ti o jẹ ami ti iwa rere. Aristotle. Bk. 2, ojú ìwé. 43 ì ì Àti pé, kódà pẹlú ìtumọ tó péye jù lọ tí Aristotle tàbí Socrates fúnni, àìmọye nǹkan ló ṣì wà. Bí ó tilẹ jẹ pé àwọn ìwà tàbí ìṣe kan wà tí wọn pín sí rere tàbí búburú ní tiwọn, Aristotle sọ pé wíwulẹ lo àwọn ìwà kan tàbí méjì kò túmọ sí pé o jẹ èèyàn rere tó ń gbé ìgbésí ayé rere. Kàkà bẹẹ, ó sọ wípé ó wà ní àlàfo ìmúlò kan láàrin àwọn òdìkejì tí kò sí àti ìgbàgbogbo èyí tí ó máa ń ṣètìlẹyìn fún ìwà rere, àti nígbà náà ìgbésí ayé rere. Ibi tí àlàfo yẹn wà kò tíì mọ, ní apá kan nítorí àìmọye ìyàtọ tó wà nínú ipò tí ẹnì kan lè ní sí ẹlòmíràn Dahlke 2  ní gbogbo ìgbà tí wọn bá wà láàyè, ó sì tún jẹ nítorí bí àwọn nǹkan tó ń nípa lórí ẹnì kọọkan ṣe díjú tó àti bó ṣe pọ tó. Àmọ ṣá o, Aristotle sọ àwọn kókó pàtàkì kan nípa ohun tó ń pè ní ọkùnrin tàbí obìnrin tó jẹ oníwà funfun láti fi ṣàlàyé ohun tó wà ní àárín àwọn méjèèjì. Bí àpẹẹrẹ, ohun tó máa ń jẹ kéèyàn ní ayọ àti ìrora ni pé kéèyàn ní ìkóra-ẹni-níjàánu, ohun tó máa ń jẹ kéèyàn ní ìbẹrù àti ìgbọkànlé nínú ara ẹni ni pé kéèyàn ní ìgboyà, ohun tó sì máa ń jẹ kí olódodo ní ìlara àti ìkórìíra ni pé kó jẹ onígboyà.1 Àwọn àpẹẹrẹ wọnyí jẹ ká mọ bá a ṣe lè rí ọnà tó máa jẹ ká ní ìkóra-ẹni-níjàánu láàárín àwọn ànímọ méjì tó yàtọ síra, àmọ wọn ò sọ bá a ṣe lè gbé ìgbésí ayé tó dára. Bí ó tilẹ jẹ pé àlàyé tí ó ṣe pàtó nípa èrò rere jẹ ohun tí ó díjú, àlàfo èrò láti lò nígbà tí a bá dojú kọ àwọn ìpinnu ojoojúmọ tí Aristotle pèsè jẹ kí àjíròrò nípa bí a ṣe lè gbé ìgbésí ayé rere. Ṣíṣẹdá ètò kan tó wà létòlétò nípa bí èèyàn ṣe lè gbé ìgbésí ayé tó dára ń gbé ìbéèrè kan dìde, ìyẹn ni pé, Ǹjẹ ẹnikẹni lè gbé ìgbésí ayé tó dára? Síwájú sí i, ṣé àwọn ànímọ tó ń mú kí ìwà funfun di pípé jẹ èyí tí a bí mọni ni àbí èyí tí a kọ? Aristotle sọrọ nípa àwọn ẹka ẹkọ méjì, èyí àkọkọ ni pé àwọn ànímọ kan wà tí wọn bí mọni tó lè ṣèdíwọ fún ẹni tó bá ń wá ìwà rere tàbí tó lè dá a dúró, èkejì sì ni pé, èèyàn máa ń ní àwọn ànímọ yìí bí àkókò ti ń lọ àti nípasẹ àṣà ìbílẹ. Ó lo àfiwé láti ṣàpèjúwe èyí tó kẹyìn, ó ní, Bí àwa náà ṣe jẹ olódodo nìyẹn, tá a bá ń ṣe ohun tó tọ, tá a ní ìkóra-ẹni-níjàánu, tá a sì ń ṣe ohun tó fi hàn pé a ní ìgboyà. Aristotle. Bk. 2, ojú ìwé. 34 Lédè mìíràn, téèyàn bá ń bá a nìṣó láti máa hùwà rere, ó ti di oníwà rere nìyẹn. Nítorí náà, ẹnìkan rí ara rẹ nínú ìgbésí ayé rere nígbà tí ẹnìkan bá ń gbé láàrín gbogbo àwọn ànímọ tó tako ara wọn. Bó tilẹ jẹ pé kì í ṣe gbogbo èèyàn tó wà nínú àwùjọ kan ló máa gbé ìgbésí ayé rere, gbogbo èèyàn tó wà nínú àwùjọ kan ló lè gbé ìgbésí ayé rere. Ní àkókò yìí, ó ṣe pàtàkì láti Àwọn àpẹẹrẹ tó wà nínú ìwé kejì, orí kìíní. 7 - Ẹkọ Nicomachean Dahlke 3  bá a bá tún padà wo ìtumọ ohun tí ìgbésí ayé rere jẹ, kì í ṣe àṣeyọrí, òkìkí tàbí ọrọ, bí kò ṣe ṣíṣe àpapọ àwọn ohun tó ń dá ìwà rere sílẹ. Bó tilẹ jẹ pé àwọn ànímọ kan bí ìwà rere kò ṣeé jiyàn lé lórí, síbẹ ọrọ jẹ apá kan ìgbésí ayé tó dára tí wọn ń jiyàn lé lórí gan-an. Aristotle àti Socrates fohùn ṣọkan pé ọrọ kì í ṣe àmì pé èèyàn gbé ìgbésí ayé tó dára, àmọ èrò wọn yàtọ síra lórí ipa tí owó ń kó nínú bí irú ìgbésí ayé bẹẹ ṣe ń tẹ síwájú. Bó tilẹ jẹ pé Aristotle gbà gbọ pé ọrọ ṣe pàtàkì fún àwọn apá kan nínú ìgbésí ayé rere, Socrates gbà gbọ pé ọrọ kì í ṣe nǹkan mìíràn ju ohun tí ìgbésí ayé rere máa ń mú jáde lọ. Aristotle gbà láti sọ wípé,  ọrọ kì í ṣe rere tí a ń gbìyànjú láti rí, nítorí ó wúlò nìkan, i.e., ó jẹ ọnà fún ohun mìíràn. Aristotle. Bk. 1, ojú ìwé 9 Bí ó tilẹ jẹ pé ọrọ kìí ṣe àfojúsùn tí a gbé kalẹ, tí kò sì ní ìtumọ kankan nígbà tí a bá ń ronú nípa bí ẹnìkan ṣe yẹ sí, ó jẹ ìrànlọwọ nínú ìṣẹdá ìgbésí ayé rere. Ní òdìkejì ẹwẹ, Socrates kọwé nípa ọrọ gẹgẹ bí ohun kan tí kì í dá ẹbùn àrà ọtọ, tí ó sì lè dènà ìdàgbàsókè rẹ nígbà mìíràn. Nínú ìwé The Apology, Socrates sọ fún àwọn adájọ pé, Ọlówó kì í mú àṣeyọrí wá, ṣùgbọn àṣeyọrí ń mú ọrọ wá àti gbogbo ìbùkún tí ó jẹ ti gbogbo ènìyàn àti ti ara ẹni fún ènìyàn. Platónì. 30b Bí ó tilẹ jẹ pé a mú àyọkà yìí kúrò nínú àlàyé ìgbèjà, ó ṣì ní àwọn ìgbàgbọ Socrates nípa ọrọ. Òun, tó jẹ òtòṣì, kò ka owó sí nǹkan kan bíi tàwọn onímọ ọgbọn orí bíi Aristotle, nígbà tó sì ń gbèjà ìpinnu rẹ pé òun kò ní gba owó lọwọ àwọn ọmọ iléèwé tó ń tẹ lé èrò orí òun bíi tàwọn onímọ ọgbọn orí yòókù, ó sọ pé òun wà níhìn-ín láti máa sin ọlọrun. Ó ṣe pàtàkì láti gbé èrò méjèèjì yẹ wò nípa ipa tí ọrọ ń kó nínú ìgbésí ayé rere. Ǹjẹ ọrọ máa ń yọrí sí ìwà ìbàjẹ, ṣé ipò òṣì sì máa ń yọrí sí ìgbésí ayé ẹlẹṣẹ? Bíi ti ìbẹrù, ọrọ náà nílò àárín gbùngbùn. Gẹgẹ bí Aristotle ṣe ṣàpèjúwe ìbẹrù, tí ìbẹrù bá kéré gan-an, ó túmọ sí àìbìkítà, tí ìbẹrù bá pọ jù, ó túmọ sí ìwà ojo. Nínú ọrọ èrò kan náà Dahlke kẹrin  ó lè máà sí èyí tó pọ tó nínú wọn tó máa mú kéèyàn di òtòṣì paraku, èyí tó máa ń mú kéèyàn má lè gbé ìgbé ayé rere, ó sì lè jẹ kí àwọn ohun tó ń pín ọkàn níyà máà pọ tó, èyí tó máa ń yọrí sí àbájáde kan náà. Ẹkọ mìíràn tó tún ń fa awuyewuye ni èyí tó dá lórí bí ìwà rere ṣe máa ń pẹ tó. Nígbà tí a bá ń ṣàpèjúwe ìgbésí ayé rere, ó ṣe pàtàkì láti ronú nípa ìgbà tí o lè lo rere gẹgẹ bí àlàyé. Bí ìwà rere tó ní í ṣe pẹlú ìwàláàyè ẹnìkan bá wà títí láé, nígbà náà ọrọ náà máa ń wà títí lọ, a sì lè lò ó ní gbogbo ìgbà téèyàn bá wà láàyè. Bí ó bá jẹ pé ní ìdàkejì, ìwà rere máa ń wá, tí ó sì máa ń lọ ní gbogbo ayé, a lè lo ọrọ náà fún ìgbà díẹ tàbí fún ìgbà díẹ láti ṣàkíyèsí ìgbésí ayé ẹnì kan gẹgẹ bí odindi. Socrates, lẹyìn tí wọn ti kéde ikú ikú rẹ, sọ pé, Ẹni rere kò lè fara pa, yálà nígbà tí ó wà láàyè tàbí nígbà tí ó bá kú, àti pé àwọn òrìṣà kì í pa àwọn ọràn rẹ tì. Platónì. 41 c-d Fífi èrò náà lélẹ pé ọkùnrin tàbí obìnrin rere tí ó ń gbé ìgbésí ayé rere jẹ èyí tí kò dáwọ dúró, títí ayé àti ikú. Àmọ, Aristotle sọ pé níwọn bí ìgbésí ayé rere ti jẹ àkójọpọ àwọn nǹkan kéékèèké, láti lo ọrọ náà láti ṣàpèjúwe ìgbésí ayé ẹnì kan, ó gbọdọ dé ní òpin ìgbésí ayé rẹ, tí a bá wò ó lápapọ. Lẹyìn tí ó ṣàpèjúwe àwọn ìlépa tí ó kéré àti àwọn ìlépa tó gbẹyìn, ó lọ síwájú ó sì sọ pé, Ohun tí ó dára jùlọ, ní ọwọ kejì, gbọdọ jẹ ohun tí ó gbẹyìn Aristotle. Bk. 1 ojú ìwé. 14 Ṣiṣalaye pe lakoko ti awọn ẹka oriṣiriṣi wa ti igbesi aye to dara, ihuwasi iwa rere kii ṣe idaduro ati nitorinaa o ko le funni ni apejuwe si igbesi aye wọn lapapọ titi yoo fi pari. Awọn ariyanjiyan Socrates lori gigun rere jẹ ohun ti ko ni imọran, ni wiwo bi awọn eniyan ṣe yipada ni akoko, nikan pẹlu gbogbo alaye ti igbesi aye wọn ni ọkan le ṣe ẹtọ bi boya tabi kii ṣe wọn ni igbesi aye ti o dara. Ní kúkúrú, àwọn èrò méjì tó yàtọ síra nípa bá a ṣe lè gbé ìgbésí ayé tó dára pa pọ ń fúnni ní òye àti èròǹgbà lórí kókó náà, àmọ kò sí èyí tó fúnni ní ìtọni tó kún rẹrẹ nípa bó ṣe yẹ ká gbé ìgbésí ayé tó dára pa pọ. Socrates, bi kọ silẹ nipa Plato, apejuwe ara rẹ aye eyi ti o Dahlke 5  ó sì fún wa ní ẹkọ nípa ọgbọn orí nípa bó ṣe yẹ ká máa gbé ìgbé ayé rere, ká sì máa láyọ tàbí ká máa gbé ìgbésí ayé tó dára. Ohun tó lè mú ká mọ bá a ṣe lè gbé ìgbé ayé rere ni pé ká mọ ohun tó ń mú kéèyàn gbé ìgbé ayé rere, èyí pàápàá kì í ṣe òkodoro òtítọ. Èrò ẹnì kan nípa ohun tí ìgbésí ayé oníwà funfun túmọ sí lè yàtọ sí ti ẹlòmíràn gan-an, ó sinmi lórí ibi tí wọn ń gbé, ohun tí wọn gbà gbọ nínú ẹsìn wọn, tàbí ipò tí wọn wà láwùjọ. Àwọn ìyàtọ wọnyí ló ń mú kí ọpọlọpọ ìlànà àti ìtumọ tó yàtọ síra wà fún ìgbésí ayé rere. Ninu gbogbo awọn ero oriṣiriṣi, imọran ti a gbekalẹ ni Awọn iwa Nicomachean ti o le gba ni ibigbogbo ni pe laarin igbesi aye ẹnikan nibẹ ni aaye arin laarin ọkọọkan awọn ikunsinu wọn, awọn iṣe ati awọn abuda ti o ṣẹda iwa rere ati itọsọna si igbesi aye to dara. 