 Kí ni ìwádìí nípa àbùdá? : Ìtòlẹsẹẹsẹ genom ti ohun alààyè kan ní àwọn ìtòlẹsẹẹsẹ DNA tí ó wà nínú kọọkan àwọn kọrómósómù inú ohun alààyè náà. Fún kòkòrò bakitéríà tí ó ní chromosome kan ṣoṣo, iṣẹ ìwádìí nípa genom yóò ní àfojúsùn láti ṣe àwòrán ìtòlẹsẹẹsẹ chromosome náà. Ní ti ẹdá èèyàn, tí apilẹ àbùdá rẹ ní méjìlélógún 22 péré lára àwọn ohun tó ń jẹ autosomes àti méjì lára àwọn ohun tó ń jẹ sex chromosomes nínú, bí wọn bá fẹ ṣàkópọ gbogbo ohun tó wà nínú apilẹ àbùdá kan, ó máa gba pé kí wọn ṣàkópọ àwọn ohun tó wà nínú apilẹ àbùdá mẹrìndínláàádọta 46.  Àpẹẹrẹ kan tí a mọ dáadáa nípa ìwádìí nípa àbùdá ènìyàn ni ìwádìí nípa àbùdá ènìyàn.  Àkójọ àwọn èròjà inú àbùdá ń tọka sí ọnà tí a gbà ń mú àwọn ìtòlẹsẹẹsẹ DNA kúkúrú tó pọ lọpọlọpọ, tí a sì tún ń kó wọn jọ láti ṣe àfihàn àwọn èròjà inú àbùdá tí DNA ti jáde. Nínú iṣẹ pípín ìsọrí DNA, gbogbo DNA láti orísun kan nígbàgbogbo ohun alààyè kan ṣoṣo, ohunkóhun láti inú kòkòrò bakitéríà sí ẹranko tí ń jẹ ọmú ni a kọkọ pín sí àràádọta ọkẹ àwọn apá kéékèèké. Lẹyìn náà, àwọn ẹrọ tó ń ṣètò bí wọn ṣe ń ṣe nǹkan lọkọọkan ló máa ń ka àwọn ẹyà ara yìí. Alugoridimu ìkójọ genom ṣiṣẹ nípa gbígba gbogbo àwọn àlàfo náà, tí ó sì so wọn pọ mọ ara wọn, tí ó sì ń rí gbogbo ibi tí méjì lára àwọn àlàfo kúkúrú náà, tàbí àwọn àlàfo náà, ti ń bára wọn pàdé. A lè pa àwọn ìsọfúnni tó bára wọn pọ yìí pọ, kí ètò náà sì máa bá a lọ bẹẹ.  Ìkójọpọ genom jẹ ìṣòro ìṣirò tó ṣòro gan-an, èyí tó túbọ nira sí i nítorí pé ọpọ genomes ló ní iye ńlá ti àwọn ìtòlẹsẹẹsẹ kan náà, tí a mọ sí àtúnṣe. Àwọn àtúnyẹwò yìí lè gùn tó ẹgbẹẹgbẹrún nucleotides, wọn sì máa ń wáyé ní àwọn ibi tó yàtọ síra, pàápàá nínú àwọn genomes ńláńlá àwọn ewéko àti ẹranko.  Àkọsílẹ àkọsílẹ àtọwọdọwọ àbùdá tí a mú jáde ni a mú jáde nípa sísopọ àwọn ìsọfúnni tí a ṣe lẹsẹẹsẹ àti lẹyìn náà lílo ìsọfúnni ìsopọ láti dá àwọn ìsọfúnni. Wọn máa ń to àwọn ohun tí wọn ń pè ní scaffolds síbi tí wọn bá fẹ kí wọn to àwọn chromosomes sí, wọn á wá ṣe òpópónà oníwúrà.  Níbẹrẹ, ọpọ àwọn ilé iṣẹ tó ń ṣe àyẹwò DNA lọnà tó gbòòrò ló ní ẹrọ tiwọn tí wọn fi ń ṣe àyẹwò àwọn ìsọfúnni tí wọn bá rí. Àmọ, èyí ti yí padà bí ẹrọ kọǹpútà náà ṣe túbọ ń díjú sí i àti bí iye àwọn ibi tí wọn ti ń ṣe àyẹwò ìsọfúnni ṣe ń pọ sí i. Àpẹẹrẹ irú àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ àpapọ.  Láti ọdún 1980, ẹkọ nípa ẹdá àti ẹkọ nípa ẹdá ti mú kó pọn dandan láti ṣe àlàyé nípa DNA. Àkọsílẹ DNA tàbí àkọsílẹ genom jẹ ìgbésẹ tí a fi ń mọ, tí a fi ń so ìsọfúnni nípa ìwàláàyè mọ àwọn ìtòlẹsẹẹsẹ, àti ní pàtàkì nínú dídá àwọn ibi tí àwọn jiini wà mọ àti dídá ohun tí àwọn jiini wọnyẹn ń ṣe mọ.  Nígbà tí wọn bá ń ṣe àkójọpọ àbùdá, àwọn àgbègbè kan sábà máa ń wà tí ó ṣòro láti ṣe àkójọpọ ọpọ ìgbà ni àwọn àgbègbè tí ó ní àtúnṣe DNA tí ó pọ. Nítorí náà, àwọn ìtòlẹsẹẹsẹ ìsọfúnni nípa àbùdá tí wọn ti parí kì í sábà pé tán, a sì máa ń lo àwọn ọrọ bí ìtòlẹsẹẹsẹ ìsọfúnni nípa àbùdá tí a ti parí tàbí ìtòlẹsẹẹsẹ ìsọfúnni nípa àbùdá tí a ti parí pátápátá láti ṣàpèjúwe bí irú àwọn ìsọfúnni nípa àbùdá yìí ṣe rí gan-an. Kódà nígbà tí a bá ti pinnu gbogbo báàsì méjì tí ó wà nínú ìsọrí genom, ó ṣeé ṣe kí àṣìṣe wà nítorí pé ìsọrí DNA kì í ṣe ètò tó pé pérépéré. A tún lè sọ wípé iṣẹ àkànṣe nípa àbùdá tí ó kúnjú ìwọn gbọdọ ní àwọn ìtòlẹsẹẹsẹ mitochondria àti chloroplasts fún àwọn ewéko nítorí pé àwọn organelles wọnyí ní àbùdá tiwọn.  Wọn sábà máa ń sọ pé ohun tó ń mú kí wọn ṣe ìwádìí nípa bí àbùdá kan ṣe rí ni pé kí wọn lè rí ìsọfúnni nípa gbogbo àbùdá tó wà nínú ìsọrí àbùdá kan. Ìpín kan nínú àpapọ àbùdá tí ó ń ṣe àdàkọ fún àwọn àbùdá lè kéré gan-an ní pàtàkì nínú àwọn eukaryotes bí ènìyàn, níbi tí àdàkọ DNA lè jẹ ìpín díẹ nínú ọgọrùn-ún àpapọ àpapọ. Àmọ, kì í ṣe ìgbà gbogbo ni ó ṣeé ṣe tàbí tí ó dára láti ṣe àtòjọ àwọn agbègbè tí ó ń ṣe àdàkọ ní ọtọọtọ. Bákan náà, bí àwọn onímọ sáyẹǹsì bá ṣe túbọ ń lóye ipa tí DNA tí kì í ṣe kódíò ń kó tí wọn sábà máa ń pè ní DNA tí kò wúlò, ó máa ṣe pàtàkì gan-an láti ní àtòjọ àbùdá tó pé pérépéré gẹgẹ bí ìpìlẹ fún òye nípa àbùdá àti ìmọ ìjìnlẹ nípa ohun alààyè èyíkéyìí.  Ní ọpọlọpọ ọnà, àwọn iṣẹ ìwádìí nípa àbùdá kì í wulẹ ṣe láti mọ bí àbùdá kan ṣe máa rí. Irú àwọn iṣẹ bẹẹ tún lè ní ìsọfúnni nípa àwọn àbùdá nínú láti mọ ibi tí àwọn àbùdá wà nínú àbùdá, àti ohun tí àwọn àbùdá wọnyẹn ń ṣe. Àwọn iṣẹ míì tún lè wà tó jẹ mọ ṣíṣàtúnṣe àwọn EST tàbí àwọn mRNA láti fi mọ ibi tí àwọn èròjà apilẹ àbùdá náà wà gan-an. 