 Nípa lílo àwọn àpẹẹrẹ tí a mú nínú ìwé náà, fún mi ní àlàyé nípa àwọn àyíká tí a rí ní Yellowstone National Park.Context:Yellowstone National Park jẹ ọgbà ìbílẹ Amẹríkà tí ó wà ní ìwọ-oòrùn Amẹríkà, ní apá àríwá ìwọ-oòrùn Wyoming tí ó sì tan dé Montana àti Idaho. Ilé ìgbìmọ aṣòfin ilẹ Amẹríkà kẹrìnlélógójì ló dá a sílẹ pẹlú òfin tó dá lórí ààbò ọgbà àyíká Yellowstone, Ààrẹ Ulysses S. Grant sì fọwọ sí i pé ó di òfin ní March 1, 1872. Yellowstone ni ọgbà ìtura àkọkọ ní Orílẹ-Èdè Amẹríkà, àwọn èèyàn sì tún gbà pé ó jẹ ọgbà ìtura àkọkọ lágbàáyé. Wọn mọ ọgbà náà dáadáa nítorí àwọn ẹranko inú rẹ àti nítorí àwọn nǹkan tó ń mú ooru jáde látinú ilẹ, pàápàá jù lọ omi òjò Old Faithful, tó jẹ ọkan lára àwọn tó gbajúmọ jù lọ níbẹ. Bó tilẹ jẹ pé oríṣiríṣi àwọn ohun alààyè ló wà níbẹ, igbó tó wà lábẹ òkè ló pọ jù lọ. O jẹ apakan ti awọn South Central Rockies igbo ecoregion.  Lakoko ti awọn ara ilu Amẹrika ti ngbe ni agbegbe Yellowstone fun o kere ju ọdun 11,000, yato si awọn abẹwo nipasẹ awọn ọkunrin oke lakoko ibẹrẹ-si-aarin ọrundun 19th, iṣawari ti a ṣeto ko bẹrẹ titi di opin awọn ọdun 1860. Ìdarí àti àbójútó ọgbà náà wà lábẹ àkóso Ẹka Ọrọ Abẹlé ti Orílẹ-èdè Amẹríkà, Akọwé Àgbà àkọkọ ti Ọrọ Abẹlé láti ṣe àbójútó ọgbà náà ni Columbus Delano. Àmọ, nígbà tó yá, wọn gbé iṣẹ fún Ẹgbẹ Ọmọ Ogun Orílẹ-Èdè Amẹríkà láti máa bójú tó bí wọn ṣe ń bójú tó Yellowstone fún ọgbọn ọdún láàárín ọdún 1886 sí 1916. Ní ọdún 1917, ètò ìtọjú ọgbà náà ni wọn gbé fún National Park Service, tí wọn dá sílẹ ní ọdún tó ṣáájú. Ọgọrọọrún ilé ni wọn ti kọ, wọn sì ń dáàbò bò wọn nítorí bí wọn ṣe ṣeyebíye tó ní í ṣe pẹlú iṣẹ ọnà àti ìtàn, àwọn olùṣèwádìí sì ti ṣàyẹwò àwọn ibi tí wọn ti hú àwọn nǹkan ìṣẹǹbáyé jáde tó lé ní ẹgbẹrún kan.  Ojú-ọgbà Orílẹ-èdè Yellowstone ní erékùṣù 3,468.4 sq mi 8,983 km2, tó ní àwọn adágún, àwọn àfonífojì, àwọn odò, àti àwọn òkè. Adágún Yellowstone jẹ ọkan lára àwọn adágún tó tóbi jù lọ ní Àríwá Amẹríkà, ó sì wà ní àárín òkè Yellowstone Caldera, ìyẹn òkè ayọnáyèéfín tó tóbi jù lọ ní àríwá Amẹríkà. Wọn ka òkè ayọnáyèéfín náà sí òkè ayọnáyèéfín tí kò ṣiṣẹ mọ. Ó ti bú gbàù lọpọ ìgbà lọnà tó lágbára gan-an ní mílíọnù méjì ọdún sẹyìn. Ó lé ní ìdajì àwọn ìsun omi tó wà láyé àtàwọn ìsun omi tí wọn ń pè ní hydrothermal tó wà nílùú Yellowstone, ìyẹn sì jẹ nítorí àwọn òkè ayọnáyèéfín tó wà níbẹ. Àwọn ìmọlẹ àti àpáta tó jáde látinú òkè ayọnáyèéfín ló bo èyí tó pọ jù lọ lára ilẹ Yellowstone. Ọgbà náà ni olórí ibi tí àyíká Yellowstone tó tóbi jù lọ wà, ìyẹn ni àyíká tó tóbi jù lọ tó ṣì wà ní àyíká tó fẹrẹẹ pé kò bà jẹ ní apá àríwá àgbègbè tó tutù yọyọ ní ayé. Lọdún 1978, àjọ UNESCO sọ ìlú Yellowstone di apá kan lára àwọn ibi tá a yà sọtọ fún àfiyèsí àwọn èèyàn.  Wọn ti ṣàkọsílẹ ọgọrọọrún onírúurú ẹranko afọmọlọmú, ẹyẹ, ẹja, àwọn ẹranko afọmọlọmú, àtàwọn ẹranko amíbíà, títí kan àwọn mélòó kan tó ti fẹrẹẹ pòórá tàbí tí wọn ti fẹrẹẹ pòórá. Àwọn ewéko tó ṣàrà ọtọ tún wà láwọn igbó ńláńlá àtàwọn pápá ìjẹko tó wà níbẹ. Ọgbà Yellowstone ni ibi tí ó tóbi jùlọ, tí ó sì gbajúmọ jùlọ fún àwọn ẹranko ńláńlá ní orílẹ-èdè Amẹríkà. Àwọn ẹranko bíi, béárì dúdú, puma, ìkookò, àti àwọn ẹran ọsìn bíbọọlù àti ẹtu tó ń gbé lómìnira ló ń gbé nínú ọgbà yìí. Àgùntàn inú ọgbà Yellowstone Park ló dàgbà jù lọ tó sì tún tóbi jù lọ nínú gbogbo àwọn ẹranko inú ọgbà tó wà ní orílẹ-èdè Amẹríkà. Ọdọọdún ni iná máa ń jó igbó tó wà nínú ọgbà náà; nígbà tí iná ńlá jó igbó tó wà níbẹ lọdún 1988, ó fẹrẹẹ tó ìdá kan nínú mẹta ọgbà náà tó jó. Yellowstone ní ọpọlọpọ àǹfààní fún eré ìdárayá, títí kan lílọ rírìnrìn-àjò afẹ, kíkàn àgọ, lílọ wọ ọkọ ojú omi, ẹja pípa, àti wíwò àwọn ibi tó fani mọra. Àwọn ọnà tí wọn fi amọ ṣe máa ń jẹ kó ṣeé ṣe láti dé àwọn ibi tí ooru ti máa ń mú kí ilẹ gbóná gan-an, títí kan àwọn adágún omi kan àti omi tó ń já bọ. Nígbà òtútù, àwọn àlejò sábà máa ń wọ inú ọgbà náà láti lọ wo àwọn nǹkan tó wà níbẹ, wọn sì máa ń lo ọkọ ayọkẹlẹ tàbí kẹkẹ tí wọn fi ń rìn lórí yìnyín. : A kà á sí ọgbà ìtura àkọkọ lágbàáyé, ọgbà ìtura Yellowstone National Park tóbi lọnà tó ṣàrà ọtọ, ó bo àwọn apá kan ní Wyoming, Montana, àti Idaho, ó sì tún jẹ ọgbà ìtura tó tóbi jù lọ tí kò tíì bàjẹ. Ọgbà ìtura náà lè ṣe àtìlẹyìn fún ọpọlọpọ ẹyà ẹdá inú igbó, títí kan àwọn ẹyẹ grizzly, àwọn puma, àwọn ìkookò, àwọn ewúrẹ òkè, àwọn agbo ẹran tí ó ń gbé ní òmìnira ti àwọn ẹranko bison àti elk, pẹlú ọpọlọpọ ẹyẹ àti ẹja, nítorí oríṣiríṣi ibi tí wọn ń gbé. Àwọn igbó àti pápá ìjẹko ló pọ jù nínú àwọn apá ibì kan nínú ọgbà náà, nígbà tó jẹ pé àwọn apá ibòmíì máa ń jẹ kó o rí àwọn òkè ńláńlá, àwọn adágún omi, àti àwọn pápá ìjẹko tí wọn kún fọfọ. Díẹ lára àwọn ohun tó ṣàrà ọtọ jù lọ nínú ọgbà náà ni àwọn ìsun omi tó ń ru jáde àti àwọn ibi tí omi ti ń mú ooru jáde. Kódà, ó lé ní ìdajì lára àwọn nǹkan tó dà bí èyí tó wà lágbàáyé tó wà ní Yellowstone. Èyí jẹ nítorí pé gbogbo ọgbà náà ló wà ní àárín òkè Yellowstone Caldera, ìyẹn òkè ayọnáyèéfín tó tóbi jù lọ ní ilẹ náà. 