 Báwo ni kọfí ṣe bẹrẹ?Context:Ìtàn kọfí ti bẹrẹ láti ọpọ ọrúndún tí wọn ti ń sọ ọ lẹnu fún àwọn èèyàn ní Etiópíà òde òní. Àmọ ṣá o, a ò tíì rí ibi tí wọn ti kọkọ gbin kọfí, bẹẹ ni a ò tíì rí ẹrí tó fi hàn pé wọn ti ń mu ún ṣáájú ọrúndún kẹẹẹdógún. Àwọn ilé ẹkọ ìsìn Sufi ní Yemen máa ń lo kọfí láti mú kí wọn lè pọkàn pọ nígbà àdúrà. Nígbà tó yá, kọfí tàn dé Ilẹ Òkèèrè àti ilẹ Páṣíà ní ìbẹrẹ ọrúndún kẹrìndínlógún; ó dá àríyànjiyàn sílẹ lórí bóyá ó jẹ halal nínú àwùjọ Ottoman àti Mamluk. Nígbà tó fi máa di ìdajì kejì ọrúndún kẹrìndínlógún, àwọn oníṣòwò ti ilẹ Mẹditaréníà ti bẹrẹ sí í ta kọfí nílẹ Ítálì, àwọn ará Ìlà Oòrùn Yúróòpù àtàwọn ará Àárín Gbùngbùn Yúróòpù sì kọ nípa kọfí látọdọ àwọn Ottoman. Nígbà tó fi máa di ìdajì ọrúndún kẹtàdínlógún, ó ti dé Íńdíà àti Ìlà Oòrùn Íńdíà. Nígbà tó fi máa di òpin ọrúndún kẹtàdínlógún, àwọn ilé ìtajà ti bẹrẹ sí í gbèrú ní Ìwọ Oòrùn Yúróòpù, pàápàá ní ilẹ Gẹẹsì àti Jámánì. Ọkan lára àwọn tó kọkọ gbin kọfí ní Àgbáyé Tuntun ni Gabriel de Clieu tó kó àwọn irúgbìn kọfí wá sí Martinique lọdún 1720. Àwọn èso yìí ló wá bí àwọn igi kọfí tí ó tó 18,680 èyí tó mú kí ó tàn dé àwọn erékùṣù Caribbean mìíràn bí Saint-Domingue àti Mexico. Nígbà tó fi máa di ọdún 1788, ìlú Saint-Domingue ló ti ń pèsè ìdajì gbogbo kọfí tó wà láyé. Nígbà tó fi máa di ọdún 1852, orílẹ-èdè Brazil ti di orílẹ-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ lágbàáyé, òun sì ni orílẹ-èdè tó ń mú kọfí jáde jù lọ títí dòní. Àkókò tó bẹrẹ látọdún 1950 rí ìmúgbòòrò nínú òpópónà eré ìdárayá náà nítorí wíwá tí àwọn olùtúnyẹwò ńlá mìíràn, ní pàtàkì Colombia, Ivory Coast, Ethiopia, àti Vietnam; èyí tí ó kẹyìn gba ipò Kolómbíà, ó sì di olùtúnyẹwò kejì tó tóbi jùlọ ní 1999. Àwọn ọnà ìgbàlódé tí wọn ń gbà ṣe kọfí àti bí wọn ṣe ń ṣe é lọpọ yanturu ti sọ ọ di ohun tí wọn ń lò nínú ilé lójoojúmọ. : Ọpọ ìtàn nípa bí wọn ṣe bẹrẹ sí í ṣe kọfí ni wọn ti gbọ lẹnu àwọn èèyàn nílẹ Etiópíà òde òní. Lákòókò tá a wà yìí, kò sí ẹrí kankan tó fi hàn pé wọn ti ń mu kọfí tàbí pé wọn ti ń gbìn ín ṣáájú ọrúndún kẹẹẹdógún. Àwọn ọkùnrin ajẹjẹẹ ìnìkàngbé tó wà ní Yemen máa ń mu kọfí kí wọn lè pọkàn pọ nígbà àdúrà. Nígbà tó fi máa di ìbẹrẹ ọrúndún kẹrìndínlógún, kọfí ti tàn kálẹ dé ilẹ Léfántì àti ilẹ Páṣíà. Nígbà tó fi máa di ọrúndún kẹrìndínlógún, ọnà táwọn oníṣòwò máa ń gbà kọjá ní àárín gbùngbùn òkun Mẹditaréníà ni wọn ti ń ta kọfí ní Ítálì. Àwọn Ottoman ló kó o wá sí Àárín Gbùngbùn àti Ìlà Oòrùn Yúróòpù. Ó ti dé Íńdíà ní àárín ọrúndún kẹtàdínlógún. Ilẹ Gẹẹsì àti Jámánì ló kọkọ dá ọnà tí wọn gbà ń ṣe kọfí sílẹ, èyí tó wá di àṣà ní Ìwọ Oòrùn Yúróòpù. Erékùṣù Martinique tó wà ní àgbègbè Caribbean ni wọn ti kọkọ gbin kọfí ní New World. Ọdún 1720 ni Gabriel de Clieu kó àwọn irúgbìn kọfí wá síbẹ. Èyí ló wá yọrí sí àwọn oko kọfí ní àwọn erékùṣù Caribbean mìíràn bíi Saint-Domingue tó jẹ pé, ní ọdún 1788, ó pèsè ìdajì kọfí tó wà lágbàáyé àti ní Mexico. Látọdún 1950 ni àwọn orílẹ-èdè mìíràn tó tún ń ṣe ọpọlọpọ nǹkan jáde, irú bí Colombia, Ivory Coast, Ethiopia, àti Vietnam. Lóde òní, ọpọlọpọ èèyàn ló ń lo kọfí nínú ilé wọn nítorí pé wọn ti lo àwọn ọnà ìgbàlódé láti ṣe é, wọn sì ń ṣe é lọpọ yanturu. 