 Kí ni ìyàtọ tó wà láàárín apá ọtún àti apá òsì ọpọlọ?Context:Ìyípadà sí ẹyìn nínú iṣẹ ọpọlọ jẹ àṣà fún àwọn iṣẹ ọpọlọ kan tàbí àwọn ìgbésẹ ìmọ láti jẹ àkànṣe sí ẹgbẹ ọpọlọ kan tàbí ẹgbẹ ọpọlọ kejì. Àlàfo tó wà ní ìhà àárín máa ń pín ọpọlọ èèyàn sí apá méjì ọtọọtọ, èyí tí corpus callosum so pọ mọra. Bó tilẹ jẹ pé ọnà tí ọpọlọ àti ọpọlọ gbà ń ṣiṣẹ jọra, síbẹ àwọn ohun tó wà nínú ọpọlọ yàtọ síra, èyí sì máa ń jẹ kí wọn lè ṣe àwọn iṣẹ pàtàkì tó yàtọ síra. : Ìyípadà sí ẹyìn nínú iṣẹ ọpọlọ jẹ àṣà fún àwọn iṣẹ ọpọlọ kan tàbí àwọn ìgbésẹ ìmọ láti jẹ àkànṣe sí ẹgbẹ ọpọlọ kan tàbí ẹgbẹ ọpọlọ kejì. Àlàfo tó wà ní ìhà àárín máa ń pín ọpọlọ èèyàn sí apá méjì ọtọọtọ, èyí tí corpus callosum so pọ mọra. Bó tilẹ jẹ pé ọnà tí ọpọlọ àti ọpọlọ gbà ń ṣiṣẹ jọra, síbẹ àwọn ohun tó wà nínú ọpọlọ yàtọ síra, èyí sì máa ń jẹ kí wọn lè ṣe àwọn iṣẹ pàtàkì tó yàtọ síra.  Ìyípadà sí ẹyà ọpọlọ lókè-òkè dá lórí ìyípadà tí àwọn aláìsàn tí ara wọn dá ṣáṣá máa ń ní; ṣùgbọn, àwọn àpẹẹrẹ tó ń tako ìyípadà ọtọọtọ wà. Ọpọlọ olúkúlùkù èèyàn máa ń dàgbà lọnà tó yàtọ síra, èyí sì máa ń mú kí ẹnì kọọkan ní àbùdá tó yàtọ. Èyí yàtọ sí ìdánilẹkọọ, nítorí pé ìdánilẹkọọ ti ẹyìn ń tọka sí iṣẹ tí ẹyà ara kan pín sí méjì. Ó rọrùn gan-an láti ṣàkíyèsí ìdánilẹkọọ gẹgẹ bí àṣà kan, níwọn bó ti jẹ pé ó ní ìtàn tó lágbára nínú ẹkọ ẹdá.  Àpẹẹrẹ tí ó dára jùlọ ti ìyípọ apá tí ó ti fìdí múlẹ ni ti àgbègbè Broca àti Wernicke, níbi tí a ti máa ń rí àwọn méjèèjì ní àkànṣe ní apá òsì àyà. Àkọsílẹ iṣẹ, bí ọrọ-ìtumọ, ọrọ-ọrọ, àfiwé, àti ọrọ-ọrọ, ni a ti pè ní ìbéèrè láti ìgbà náà wá, tí a sì ti rí i pé ó ní ìpìlẹ neuronal ní apá méjèèjì àgbáyé. Àpẹẹrẹ mìíràn ni pé, apá ibi kan nínú ọpọlọ ló máa ń dúró fún apá kan nínú ara. Ní inú ọpọlọ kékeré, apá yìí kan náà ni ara wà, ṣùgbọn ní inú ọpọlọ iwájú, apá yìí ló wà ní ìhà kejì.  Àwọn ohun tó ń mú kí èdè ṣiṣẹ, irú bí gírámà, ọrọ àti ìtumọ ọrọ, sábà máa ń wà ní apá òsì ọpọlọ, pàápàá àwọn tó ń lo ọwọ ọtún. Bó tilẹ jẹ pé ìsọfúnni nípa èdè máa ń wà ní apá òsì nínú ìdá àádọrùn-ún àwọn tó ń lo ọwọ ọtún, ó máa ń wà ní apá méjì tàbí apá ọtún nínú ìdá àádọta àwọn tó ń lo ọwọ òsì.  Àgbègbè Broca àti àgbègbè Wernicke, tó ní í ṣe pẹlú sísọ ọrọ àti òye ọrọ, wà ní apá òsì ọpọlọ fún nǹkan bí ìdá àádọrùn-ún nínú ọgọrùn-ún àwọn tó ń lo ọwọ ọtún, àmọ nǹkan bí ìdá àádọrin nínú ọgọrùn-ún àwọn tó ń lo ọwọ òsì. 69 Àwọn tó ń sọ èdè tó ju ẹyọ kan lọ máa ń fi hàn pé àgbègbè ọrọ tí èdè kọọkan ń sọ yàtọ síra.  Ìsọfúnni tó ń wá látara àwọn ẹyà ara tó wà láyìíká ló máa ń pín sí apá òsì àti apá ọtún ara tàbí ibi tó yí ara ká.  Nígbà téèyàn bá ń ríran, nǹkan bí ìdajì lára àwọn sẹẹlì inú iṣan ara tó ń mú kí ojú kan ríran máa ń kọjá lọ sí apá ibòmíì lára ojú náà, àmọ nǹkan bí ìdajì wọn kì í kọjá lọ sí apá ibòmíì lára ojú wọn. Èyí túmọ sí pé apá òsì ojú ibi tí a ti ń ríran ni àyíká ojú ibi tí a ti ń ríran ní apá ọtún ọpọlọ máa ń gbéṣẹ sí, bẹẹ náà ni apá ọtún ojú ibi tí a ti ń ríran máa ń gbéṣẹ sí apá ọtún.  Nígbà téèyàn bá ń gbọrọ, nǹkan bí ìdá àádọrùn-ún nínú ọgọrùn-ún àwọn sẹẹlì ara tó wà nínú ẹyà ara tó ń mú kéèyàn gbọrọ dáadáa ló máa ń kọjá láti etí kan lọ sí ẹyà ara tó ń mú kéèyàn gbọrọ dáadáa ní ẹgbẹ kejì.  Nígbà tí wọn bá ń fọwọ kan nǹkan, èyí tó pọ jù lọ lára àwọn sẹẹlì iṣan inú ara tó wà nínú awọ ara máa ń kọjá lọ sí apá ibi tí wọn ń pè ní cortex tó wà ní apá ibòmíì nínú àgbáyé.  Nítorí bí apá òsì àti apá ọtún ara ṣe pín sí méjì yìí àti bí àyè tó yí wọn ká ṣe pín sí méjì yìí, bí àwọn èròjà inú ara ṣe ń ṣiṣẹ lórí ìsọfúnni kò yàtọ síra rárá. Ìyẹn ni pé, bí wọn ṣe ń ṣe àwọn ohun tó ń mú kí èèyàn ríran àti ohun tí wọn ń gbọ, bí wọn ṣe ń lo àyè, bí wọn ṣe ń wo ojú àti bí wọn ṣe ń ṣe iṣẹ ọnà ló wà nínú àwòrán náà. Ìṣirò ìṣirò, ìfiwéra àti ìṣirò orí-ayélujára sinmi lórí àwọn agbègbè parietal méjìlá nígbà tí ìṣirò tí ó ṣe pàtó àti ìmúpadàbọ àwọn òtítọ ni a so pọ pẹlú àwọn agbègbè parietal òsì, bóyá nítorí ìjápọ wọn pẹlú ìtọjú èdè.  Dípò kí ó kàn jẹ oríṣiríṣi àwọn ibi tí àwọn ẹyà ọpọlọ tó yàtọ síra ti ń wáyé, àwọn nǹkan kan wà tó jọra nínú irú iṣẹ tí a rí ní ìhà kọọkan, bí àpẹẹrẹ bí ìpalára apá ọtún nínú agbára láti ya àwòrán ṣe ń mú kí àwọn aláìsàn ya àwọn apá kan nínú kókó ọrọ náà pẹlú àwọn ìbátan tí kò bára mu rárá, tàbí bí irú ìpalára apá òsì tí a rí nínú ìpalára èdè kò ṣe ń ba agbára tí aláìsàn ní láti mọ ìtumọ ọrọ tó ń sọ nínú ọrọ jẹ. Èyí ló mú kí oníṣègùn ọpọlọ ọmọ ilẹ Gẹẹsì tó ń jẹ Iain McGilchrist ka àwọn ìhà ọtún àti ìhà òsì ayé sí àwọn tó ní ìlànà tó yàtọ síra, níbi tí ìhà òsì ayé ti máa ń sọ àwọn ọràn tó díjú bí ìwà rere di òfin àti ìlànà, tí ìhà ọtún ayé sì máa ń sọ àwọn ọrọ tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn tó jẹ mọ ọràn  Ìsoríkọ ní í ṣe pẹlú kí apá ọtún ọpọlọ máa ṣiṣẹ ju bó ṣe yẹ lọ. Àwọn ààrùn tí ó máa ń mú kí èèyàn máa ṣe àṣìṣe nínú ìdánimọ ara ẹni, reduplicative paramnesia àti Capgras delusion tún sábà máa ń jẹ àbájáde ìpalára ọpọlọ ọtún.  Tí apá ọtún tàbí apá òsì nínú ọpọlọ bá bà jẹ, tí èyí sì mú kí ọpọlọ má ṣiṣẹ bó ṣe yẹ, á jẹ ká mọ bí apá tó bà jẹ náà ṣe ń ṣiṣẹ. Ìpalára tó bá ṣe sí apá òsì ọpọlọ máa ń nípa lórí ọnà téèyàn gbà ń sọ èdè àti bó ṣe ń ronú. Bí ọpọlọ ọtún bá bà jẹ tàbí tó bá ṣèṣe, ó lè mú kí ọrọ tí wọn ń sọ máà bára dé tàbí kí wọn má lè sọrọ bó ṣe yẹ. Ìpalára tó bá ṣe sí apá ọtún ọpọlọ tún máa ń ṣàkóbá fún òye tá a ní nípa ọrọ sísọ. Àwọn èèyàn tí ọpọlọ wọn ti bà jẹ ní apá ọtún kì í lè ronú lọnà tó já gaara, wọn kì í lè lóye àwọn kókó pàtàkì, wọn kì í sì í lè lo àwọn ọnà míì láti ṣàlàyé ohun tí wọn ń sọ. Yàtọ síyẹn, ọrọ tí àwọn tó ní àbùdá lọwọ ọtún sábà máa ń sọ máa ń jẹ ọrọ tí kò mọgbọn dání, wọn sì máa ń sọrọ láìronú jinlẹ. Wọn tun le ni awọn aipe pragmatic ni awọn ipo ti gbigbe, itọju koko-ọrọ ati imọ pinpin.  Ìpalára ọpọlọ tó bá wà ní ẹgbẹ tún lè ṣàkóbá fún òye tó o ní nípa ohun tó ò ń rí. Àwọn tí ọpọlọ wọn ò lè ṣiṣẹ dáadáa lọwọ òsì lè máà rí àwọn nǹkan tó ṣe kedere nínú àwòrán. Àwọn tí ọpọlọ wọn ò ṣiṣẹ dáadáa lè má lè rí àwọn nǹkan tó jẹ ojú ìwòye tó kéré tàbí ojú ìwòye tó tóbi lára àwòrán kan.  Bí àgbègbè kan pàtó nínú ọpọlọ, tàbí kí gbogbo apá ibi kan nínú ọpọlọ náà tiẹ bà jẹ tàbí kó bà jẹ pátápátá, nígbà míì àgbègbè kan tó wà nítòsí nínú apá ibi kan náà nínú ọpọlọ tàbí àgbègbè tó bá a dọgba nínú apá ibòmíràn nínú ọpọlọ lè ṣe iṣẹ rẹ, ìyẹn sinmi lórí àgbègbè tó bà jẹ àti ọjọ orí aláìsàn náà. Nígbà tí ìpalára bá da ọnà tó ń gbà láti àgbègbè kan lọ sí àgbègbè mìíràn rú, àwọn ìjùmọsọrọ mìíràn tí kò ṣe tààrà lè wáyé láti fi ìsọfúnni ránṣẹ sí àwọn àgbègbè tí kò bára wọn tan, láìka àwọn àléébù náà sí.  Brocas aphasia jẹ iru kan pato ti aphasia ti o ni imọran ati pe a npe ni bẹ nitori aphasia ti o jẹ abajade lati ibajẹ tabi awọn ipalara si agbegbe Broca ti ọpọlọ, ti o wa ni igbagbogbo ni apa osi ti o wa ni apa osi. Nítorí náà, aphasia tó ń wáyé látàrí àìsí iṣẹ tó ń lọ ní àgbègbè Broca jẹ aphasia tó máa ń fi ọrọ hàn, tí kì í sì í sọrọ lọnà tó já gaara. A pè é ní aláìmọ nítorí àwọn ọrọ tí ó dìde nítorí pé àgbègbè Broca ṣe pàtàkì fún ìsọrọsọrọ àti ìṣẹdá èdè. Agbegbe naa n ṣakoso diẹ ninu awọn abala ti motor ti iṣelọpọ ọrọ ati sisọ awọn ero si awọn ọrọ ati bi iru awọn ipalara si agbegbe naa ni abajade aphasia ti ko ni oye.  Àrùn aphasia tí Wernicke ní jẹ àbájáde ìpalára tó bá àgbègbè kan nínú ọpọlọ, èyí tó sábà máa ń wà ní apá òsì ọpọlọ lókè ibi tí ọpá Sylvian ti ya. Bí apá yìí bá bà jẹ, kì í jẹ kéèyàn lè lóye èdè dáadáa. Bó tilẹ jẹ pé kò lè sọrọ lọnà tó já geere pẹlú ohùn tó ń dún lọnà tó bára mu, síbẹ ọrọ tí ẹni tó ní àrùn aphasia Wernicke bá sọ máa ń kún fún àṣìṣe nínú ọrọ tí wọn ń sọ, ó sì lè dà bíi pé kò bọgbọn mu lójú ẹni tó ń gbọ ọ. Àrùn aphasia ti Wernicke ni a mọ sí àwọn àìsàn tí a ń pè ní phonemic paraphasias, neologism tàbí jargon. Ànímọ mìíràn tí ẹni tó ní àrùn aphasia ti Wernicke ní ni pé àwọn àṣìṣe tí wọn ń ṣe kì í jẹ wọn lógún.  Ọgbẹni Terence Hines sọ pé ìwádìí nípa bí ọpọlọ ṣe máa ń ṣe lọnà tó yàtọ sí ti tẹlẹ ṣì wúlò gẹgẹ bí ìtòlẹsẹẹsẹ ìwádìí, bó tilẹ jẹ pé àwọn oníṣòwò tó ń gbé ìwádìí náà lárugẹ ti lò ó láti ṣagbátẹrù àwọn kókó ẹkọ àti àwọn nǹkan míì tó yàtọ pátápátá sí ìwádìí náà. Fún àpẹẹrẹ, àwọn àbájáde ìwádìí náà kò ní nǹkan kan ṣe pẹlú àwọn ètò tí wọn ń ṣe nípa ìrònú àti ìhùwàsí, irú bí ètò tí wọn ń pè ní eye movement desensitization and reprocessing EMDR àti ètò tí wọn ń pè ní neurolinguistic programming, àwọn ohun èlò tí wọn fi ń dá ọpọlọ lẹkọọ, tàbí ètò ìdánilẹkọọ nípa bó ṣe yẹ kéèyàn máa bójú tó nǹkan.  Diẹ ninu awọn popularizations oversimplify awọn imọ nipa lateralization, nipa fifi awọn functional iyato laarin hemispheres bi jije diẹ pipe ju ni o wa gangan ni irú. Ohun tó yani lẹnu ni pé, ìwádìí ti fi hàn pé iṣẹ tí ọpọlọ ń ṣe yàtọ pátápátá sí èyí tí ọpọlọ ń ṣe, ìyẹn ni pé, ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọnà tí ọ  Ní ọrúndún kọkàndínlógún àti ní ìwọnba díẹ ní ọrúndún ogún, àwọn èèyàn gbà pé apá ọpọlọ kọọkan ní í ṣe pẹlú ìran kan pàtó: apá òsì ní í ṣe pẹlú ìran ọkùnrin àti apá ọtún ní í ṣe pẹlú ìran obìnrin àti pé ìdajì ọpọlọ kọọkan lè máa ṣiṣẹ lómìnira. Wọn ka apá ọtún ọpọlọ sí apá tó kéré jù lọ, wọn sì gbà pé apá yìí ló máa ń darí àwọn obìnrin, àwọn ẹranko ẹhànnà, àwọn ọmọdé, àwọn ọdaràn àtàwọn tí orí wọn ti dàrú. Àpẹẹrẹ pàtàkì kan nípa èyí nínú ìwé ìtàn àròsọ ni èyí tí Robert Louis Stevenson kọ, ìyẹn Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde. 